Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Zingst – gmin we Mjymcach, we landźe Meklymburgijo-Przedńe Půmorze, we kryśe Vorpommern-Rügen. Mo 50,34 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku mjyszkało sam 3030 ludźůw.

Oktoberfest (s mjym. Paźdźyrńikowe Śwjynto) to sům chmjelowe dożynki, kere sům uobchodzůne na kůńec wrześńa a s poczůntku paźdźerńika we München. Pjyrszy Oktoberfest bůł uobchodzůny 12 paźdźerńika 1810. Terozki je to nojsrogszy na śwjeće festyn, we kerym bjere udźoł przez 6 miljůnůw perzůnůw. Oktoberfest trwo nojczyńśći bez 16 dńůw a bez tyn czas wypijo śe tam przez 5 miljůnůw litrůw bjyru. Oktoberfest zowdy uodmyko modo frelka na kůńu, za ńům jadům burmistrz München a gubernator Bajerůw. Na Oktoberfeśće uobowjůnzujům bajerske uobleczyńa jednako lo babůw a chopůw. Oktoberfest dowo finansowy uobrůt ůng. 1 milijard ojro.

Reichsbahn Sportgemeinschaft Kattowitz – dŏwny ślōnski banowy klub fusbalowy ze Kattowitz (terŏzki Katowice). Reichsbahn SG Kattowitz pod takim mianym fōngowoł do 1945.

Sallanches - gmin we Francyji, we regijůńe Auvergne-Rhône-Alpes, we departamyńće Haute-Savoie. Mo 65,87 km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkiwało sam 15 853 ludźůw.

S anfanga pomjyškiwano bez Indjanerůw, bez Ojropejčykůw uodkryto we 1542 roku (Juan Rodrigueza Cabrillo). We 1769 powstaje pjyršo misyjo (San Diego). We 1841 mo anfang uosadńictwo amerikańske. We 1846 Kaliforńijo uoguošo ńypodleguość kej Republika Kaliforńije. We 1848 překozano USA bez Meksyk.

Sůmśaduje s Ojropům uod zachodu, s Afrikům uod połedńowygo zachodu Uoceanym Indyjskym a Australijům uod połedńowygo wschodu, a Pacyfikym uod wschodu. Akuratny przebjyg zachodńij grańicy geograficznyj przedstawjůny je we artiklu grańica Ojropa-Azyjo.

Saleignes – gmin we Francyji, we regijůńe Poitou-Charentes, we departamyńće Charente-Maritime. Mo 7,9 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 62 ludźůw.

Bobrowńiki (pol. Bobrowniki) - wjeś we Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we byńdźińskim kryśe, śedźiba gminu Bobrowńiki. Je rozlygowano we Zagłymbju, wele grańicy ze Ślůnskem.

Uchwała Nr X/63/11 Rady Powiatu w Mońkach z dnia 11 listopada 2011 r. w sprawie ustanowienia symboli Powiatu Monieckiego: herbu, flagi, baneru, sztandaru, oraz pieczęci Powiatu Monieckiego (we polskij godce)

Tajlandyjo (Krůlestwo Tajlandyje) – państwo we pouedńowo-wschodńij Azyji, grańičůnce s Laosym i Kambodžům na wschodźe, s Malezyjům na pouedńu a s Birmům (Myanmarym) i Mořym Andamańskym na zachodźe. Tajlandyjo je tyž mjanowano Syjamym, gdyž bůuo to jeji uoficjalne mjano do 11 maja 1949. Mjyndzynarodowe uokreślyńy "Thai" (ไทย) znočy po tajsku "wolny".

Jygo nojwożńijsze dźeła sům: Über das Studium der Griechisch Poesie (1797), Geschichte der Poesie und der Griechen Römer (1798); Lucinde (1799, růman) Alarcos (1802, dramat), Vorlesungen über die Geschichte (1811), Philosophie der Geschichte (1829).

Duchańskŏ gŏdka – ałtajskŏ gŏdka s familije tureckich gŏdek s tajli syberyjskich gŏdek użiwanŏ hlawniy we Chubsugulskim Ajmagu we Mōngolije bez Catanōw.

Saumur - gmin we Francyji, we regijůńe Krej Loary, we departamyńće Maine-et-Loire. Mo 66,35 km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkiwało sam 27 413 ludźůw.
Lauderhill – mjasto we Skuplowanych Stanach, we stańe Florida, we hrabstwje Browant. Mo 19 km² wjyrchu, a podug szacunkůw za 2006 rok půmjyszkuje je 59 621 ludźůw.

Do śe widźeć lekuśki uoddźwjynk Ńyprawyj Biblije na wspůučesnych ludźi. Ńyřodko užywano je kej bajšpil čygo abstrakcyjnygo, lebo uobrazuje zgoršyńy ludźi (eli přestřygańy řekůmygo "přikazańo"). We literatuře do śe nolyźć ańi "echa" Ńyprawyj Biblije:

Karjera začyua we 1978 roku na Krajowym Festiwalu Pjosynki we Uopolu, śpjewajůnc utwůr Piechotą do lata (Pjechty do lota) i zdobywajůnc drůgi plac. W lotach 80. i 90. wystympowoua s grupům Bajm, s kerům nagroua 10 albůmůw (wšyjske uzyskouy status zuotych abo plotynowych, předajůnc śe we sůmje we nakuadźe přez 3,5 miljůna ygzymplaři).

Nojwjynkszym wspůłczysnym problymym we tyj klasyfikacyje je stwjyrdzynie, co je uosobnům godkům a co je ino djalyktym, abo gwarům. Na uznańy jakigoś djalyktu za sůmodźylno godka majům ńyroz ajnflus raczyj wpływy polityczne, niźli czysto godkoznawcze. Lo bajszpila ślůnski je uważany za djalykt (abo raczyj skupina djalyktůw) polskigo, krům tygo aże wjela barzi podobne djalykty syrbskochorwackij godki sům uznowane za godki nacyjne (poszczygůlne tajle djalyktolne chorwackego barzi śe uod śa růżńiům, niźli sztandardowy chorwacki uod sztandardowygo syrbskego).

Merkury – to je pjyrszo podug uodlygośći uod Słůńca planeta we Słůnecznym Ukłodźe. Tak kej Wynus, Źymja a Mars je to planeta skalisto, nojmyńszo podle masy a wjelgośći ze planet Słůnecznygo Ukłodu. Merkury je jydnům ze pjyńću planet, kere do śe uobejdrzić gołymi ślypjůma. Ńy je ajnfachowo do uobserwacyje, skuli tygo co kej planeta wewnyntrzno lo źymskigo uobserwatora je dycki kole Słůńca. Merkury je widoczny ino przed wschodym abo po zachodźe Słůńca.

Chińskŏ Ludowŏ Republika, skrōt CHLR (People's Republic of China > P.R.C. Angelsko godka, chiń. trad. 中華人民共和國, uleksz. 中华人民共和国; pinyin: Zhōngguó, Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó; posuchej po chińsku) – państwo we Azyji wschodnij, kere ôbjymuje historyczne Chiny (bez Tajwanu) a Tybet i inksze ziymie we Azyji Postrzodkowej zamiyszkane społym ôd 56 skupin etnicznych. Chiny to je nŏjludniyjsze państwo świata, jejich populacyjŏ je wiynkszŏ jak 1,3 mld ôsōb. Wiyrchniowo sōm 4. na świecie, a ekōnōmicznie (PKB nōminalny) – 3. (w 2007 r., po USA i Japōniji) abo tyż 2. (PKB realny) po USA.

Na terynach Gůrnygo Ślůnska czeski krůl Luksymburski Jůn ńy mjoł poparća we srogich mjastach kej Bryslał, beztuż fest potrzebna uůnymu bůła hilfa uod zajty kamratůw - kśyńća uopawskego a raćiborskego Ńikolałsa II ze rodu Przemyślidůw, kery zaś rychtowoł na hilfa Luksymburskigo Jůna przi zdobyću raćiborskego dźedźictwa po swojim szwagrze. We styczńu 1337 Luksymburski Jůn doł wolne lenno Nikolałsowi II co wywołoło spůry ze uopolskimi Pjastami. Ńyskorzi krůl sprzedoł za prajza 2000 grzywjyn Ńymodlińskimu Bolesławowi Průdńik, zaś bytomskimu Władysławowi Koźle i Glywicy, a skiż tygo wzmoćnůł swojo armijo a kśůnżynstwo Ńikolałsa II uoblozło śe bez angrifůw.

Luton - mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Bedfordshire. Je sam lufthawyna London Luton Airport. Uostrzodek industryji a nauki.
Adolf Hitler (ur. 20 kwjetńa 1889 we Braunau am Inn, zm. 30 kwjetńa 1945 we Berlińe) – polityk mjymjecki, kanclyrz Mjymjec uod 1933, führer i kanclerz Rajchu uod 1934, prziwůdca Narodowo-Socjalistycznyj Mjymjeckej Partii Robotńikůw (NSDAP), ideolůg mjymjeckej uodmjany faszyzmu zwanyj uod jygo nazwiska hitleryzmym abo narodowym socjalizmym (naźismym), twůrca a dyktator III Rzeszy mjymjeckij, zbrodńorz wojynny, uodpedźalny za zbrodńe przećiw ludzkośći.

Czechy (czes. Čechy, łać. a ang. Bohemia, mjym. Böhmen) to je jydno ze trzech krajin historycznych we Czeskij Republice. Jeji stolicům a nojwjynkszym mjastym je Praga. Czechy leżům na zachodźe państwa. Krům tygo rygjůnu, we CZR je tyż połedńowo tajla Ślůnska (Czeski Ślůnsk) a Morawijo. Czechy majům grańica uod půłnocy ze Ślůnskym, Łużycům a Saksůńijům, uod zachodu ze Bajerůma, uod połedńo ze Dolnům Austryjům, a uod wschodu s Morawijům.

Dresden je ważnym mjastym kůmůńikacyjnym (Lotńiczo hawyna), srogi je przemysł maszinowy, chymiczny, farmacyutyczny, a fotograficzny, je śedźibům werku aut Volskwagen a inkszych. Srogům atrakcjům turystycznům je Zamek w Dresden.

Istebno (pol. Istebna) – dźedźina we Ślůnsku, we ślůnskim województwje, we ćeszyńskim kryśe, śedźiba gminu. Leży we Ślůnskim Beskidźe kole grańic ze Czeskům Republikům a Słowacyjům.

Kernel Linux – nojwożńijsza tajla systym familiji Linux. Uostoł zbajstlowany we 1991 roku bez Linusa Torvaldsa. Terozki je rychtowany uod uochotńikůw ze cołkigo welta, na licencyji GNU GPL.

Charles i jigo brat kwatyrowali bez jedyn ôkres ze ślubnōm ôd fatra i jejich synkym, jednakōż byli tam źle traktowani (porzōnd drugŏ matka niy puszczała ich na noc do dōm) i wrōciyli do przitułku. Kedy Sydney z niygo wyszoł, wziōń robotã trōmbkŏrza na ausflugowym szifie. Po nawrocie zajōn sie Charlesym, co ôd dugszygo czŏsu radziōł sie sōm. Fater umrził skirz alkoholizmu, jak Charles bōł 12 rokōw mody, a matka przeszła nerwowe załōmanie i hned ôstała wrażōnŏ do lazarytu psychiatrycznygo w Cane Hill kole Croydon. Umarła w 1928 roku.

Towns je szpilem symulujōncym budŏwe miasta nŏd lŏchami ze potwŏrami ôd 0 ôrŏz czyńsciyŏwym RPG durś aktualizŏwanym bez Supelmaritã a Birningpetã. Prŏjyktanciy inspirŏwali siy szpilami takimi jak Diablo, Dungeon Keeper a Dwarf Fortress. We listŏpadziye 2012 rŏku szpil ôstŏł wydany na Steam Greenlight jakŏ prŏdukt beta..

Taraszkewica (inksze mjano: klasyczny prawopis, bjoł. Тарашкевіца, клясычны правапіс) – mjano jednyj ze zortůw bjołoruskij uortografije (skłodńe, gramatyki a alternatywnyj potocznyj godki), kero uopjyro śe na regułach bjołoruskij godki stosowanych przed reformům bjołoruskij gramatyki we 1933 roku.

Charakterystyčnymi lo dna Uoceanu Atlantyckigo sům wzńyśyńo Gřbjetu Śrůdatlantyckigo rozćůngajůnce śe bez střodek dna. Guymbja Růmanche (7 758 m) dźeli Gřbjet Śrůdatlantycki na půunocnoatlantycki a pouedńowoatlantycki. Na wschůd uod Gřbjetu Śrůdatlantyckigo wystympujům basyny uoceańične - Hišpański, Gwinyjski, Angolski, Kapski, Afrikańsko-Antarktyčny a Źelůnygo Přilůndka, natůmjast zachodńo tajla Uoceanu Atlantyckigo zawjero basyny - Gujański, Půúnocnoamerykański, Labradorski, Brazylijski a Argyntyński.
We rokach 1961-1965 we dolnym bjygu rzyki zuůnaczyli Zapora Akosombo. Skirz spiyntrzynio wodůw powstoł jedyn ze nouwjynkszych sztucznych zbjorńikůw - jeźoro Wolta uo wjyrchu 8,5 tys km². Wodno elektrowńa Akosombo mo moc 900 MW.

Yannick Ferreira Carrasco – (rodz. 4 wrześńa 1993 we Elsene) – belgijski fusbalok, zauobycz gro na pozycyji půmagera. Mo tyż portugalske a brazylijske pochodzyńy. Groł we finale Ligi Majstrůw 2016 a tryfjůł sam tora.

Saint-Florentin – gmin we Francyji, we regijůńe Burgundyjo, we departamynće Yonne. Mo 28,59 km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku mjyszkało sam 4693 ludźůw.

Tydźyń to pozaukładowo jednostka czasu, uokres 7 dńůw. Ta mjara czasu je powjůnzano ze fazůma Mjeśůnczka. We gregorjańskim kalyndorzu tydźyń mo śedym dńůw: pyńdźołek, wtorek, strzoda, sztwortek, pjůntek, sobota a ńydźela.

Epoka kamjyńa – nojwcześńyjszo i nojdugszo ze trzech epok prehistoryje (po ńij bůły jeszcze epoka brůnzu i żelaza) uobejmujůnca uokres uod pojawjyńo śe pjyrwszych używanych bez czowjeka Werkcojgůw kamjynnych (ůngyfer 4,5–4 mln lot tymu) aż do můmyntu zdobyćo ůmjejyntnośći masowygo wytwarzańo przedmjotůw metalowych (źymje ślůnske: ůngyfer 1800 roku p.n.e.).

Twain škryflou tyž - zwašča po 1897 roku - coroz wjyncyj mouych form, we kerych uostro krytykowou amerikańsko řečywistość. Wytykou Amerikonům raśizm, zapyndy imperjalistyčne, hipokryzyjo, wyśmjewou gupota patrjarchalnyj edukacyji, dezynwoltura dźynńikaři, skorůmpowańy wuadz. Stou śe wrynč autorym ńywygodnym, tym barźij, aže uostře jygo artykuůw i uopowjastek čynsto skerowane bůuo přećiw kůnkretnym uosobům. S tygo uostatńygo uokresu pochodzům satyry antymješčańske, take kej Čowjek, kery zdymoralizowou Hadleyburg (The Man Who Corrupted Hadleyburg, 1899) abo Tajymńičy přibyš (The Mysterious Stranger, 1916). W 1904 Twain zařućiu Teodorowi Rooseweltowi, aže wygrou wybory skutkym překupstwa.

Zaczynoł uod tańcowańo na czeczyńskich weselach, bůł na 15 rokůw stary zaczůn wystympować we Czeczyńsko-Inguskij Skupińe Śpjywki a Tańcowańo, a we stolećo 19 lot we uoperetce we Pjatigorsku, s kerům dowoł wystympy lo wojokůw Czyrwjůnyj Armije we czas II śwjatowyj wojny.

Vlad Ţepeş (czytej Cepesz), mjanowany tyż Wład Palowńik, Vlad Drăculea, Drakula (rodz. 1431 we Sighişoara, um. 1476) – wołoski hospodar ze dynastyje Besarabůw. Wojowoł ze Turkůma, a znůmy je skirz tygo, co wele drůgi do swojij śedźiby we Târgovişte postawjůł pale ze nabitymi na ńe Turkůma. Turecki sułtůn, kej to uobezdrzoł, zarzůńdźůł uodwyrtka swojij armije. Ńyskorzi zaczły powstować powjarki uo jygo srogij uokrutnośći, podug kerych warzůł żywcym swoje uofjary, przibijoł bajtle do pjerśi matkům, a inksze. Uůne powjarki wykorzistoł brytyjski pisorz Bram Stroker, kery napisoł růman Dracula, we kerym przedstawjůł Ţepeşa jako wampjyrza.

Zupa s tůmatůw – zupa zrobjůno ze polywki, nudelzupy abo buljůna. Cyntralnym skłodńikym, dźynki kerymu mo swoja arůma, sům fryszne tůmaty abo tůmatowo kůncyntrata. Zupa podowo śe ze nudlůma abo ryżym. Porzůnd, coby doprowić smak, dowo śe źyla, bez tyn przikłod bazylijo, kłůnki pjetruszki abo magi a zabjylo śmjytanům. Dobrze je na uostatek cyknyńć cukru a szczypek skůrzice.
Krzest: „Krzest we wodźe to je sakramynt kery uodradzo, udźelo śe jygo na uodpuszczyńe grzychůw. Krzest idźe przeprowadźić yno we naturalnyj żywyj wodźe, l.b. we rzyce, jeźorze abo zdrzůdle. Perzůna, kero uostała okrzczůno we wodźe a we Duchu Śwjyntym przijmuje khrzest we mjańy Pana Jezusa Krystusa. Perzůna krzczona winna być cołko zanurzůno we wodzie, ze gowům a twarzům skerowanům na důł”

Bolesławjec (pol. Bolesławiec, mjym. Bunzlau, śl-mjym.: Bunzel) – mjasto we dolnoślůnskym wojewůdztwje, we bolesławjeckim kryśe, na prawym brzygu rzyki Bůbr, na połedńowym kraju Dolnoślůnskich Borůw. We lotach 1975-1998 mjasto ferwaltůngowo noleżało do jelyńogůrskigo wojewůdztwa.

Mont-de-Marsan - gmin we Francyji, we regijůńe Nowo Akwitańijo, we departamyńće Landy. Mo 36,88 km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku půmjyszkiwało sam 31 009 ludźůw.

Założůne we 1584 roku, mjejske prawa mo uod 1781. Do 1919 roku uůnygo mjano bůło Carjowokokszajsk (Царёвококшайск), we rokach 1919-1927 Krasnokokszajsk (Краснококшайск). Joszkar-Oła je we maryjskij godce "Czyrwjůne Mjasto".

Fana Polski je prostokůntym potajlowanym na dwa půźůme gurty: bjoły a czyrwjůny. Pjyrszy roz te farby uznono za narodowe 3 moja 1792. Wuůnczas przi uobchodach I roczńice uchwolyńo Kůnstytucyje 3 moja jeji uczestńiki wystůmpili we bjołych uobleczyńach ze czyrwjůnymi szarfůma abo wstyngůma, co wźyno śe ze wapynu Polski - bjołygo adlera na czyrwjůnyj tarczy.

Planegg – gmin we Mjymcach, we landźe Bajery, we kryśe München. Mo 10,68 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 10 350 ludźůw.

We welowańu na prezidynta Polski we 2010 kandidatym partyje bůł Janusz Korwin-Mikke, kery dostoł 2,49% a zajyn sztworty plac. We tym samym roku podjynli decyzyjo uo połůnczyńu śe ze UPR. 24 marca WiP ustoł istńeć, a na nostympny dźyń powstoł Unia Polityki Realnej - Wolność i Praworządność, kero ńyskorzi przemjanowali na Kongres Nowej Prawicy.

Zachodńosłowjańske godki – jedno ze trzech skupinůw słowjańskich godkůw (wele wschodńo- a połedńowosłowjańskich), kerymi posuguje śe kole 56 milijůnůw ludźi we Strzodkowyj Ojropje.

Poysdorf – mjasto we Austriji, we landźe Dolno Austrijo, we kryśe Mistelbach. Mo 97,28 km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku mjyszkało sam 5461 ludźůw.

Ślōnsko nacyja (abo mogymy pedzieć Ślōnzoki) wedle wielu je to nacyja, kero miyszko na Ślōnsku i ôdznaczo siy ôd nacyji polskiēj, mjymjeckiēj, czeskiēj a słowackiēj bez to, że mo inkszo kultura, geszychta i godka. Wielgo tajla politykōw i inkszych godo, że takiyj nacyi niy bŏło i niy ma, a to że Ślōnzoki robiom kole tego larmo, idzie z gospodorczych zmion kōńca 20. i poczōntku 21. wiekōw (zawiyraniy grub i inkszych pedsiymbiorstw powiōnzanych z industryjom. Ślōnskij Nacyi niy uznawo żōdne państwo.

Spello - gmin we Italiji, we regijůńe Umbryjo, we prowincyji Perugia. Mo 61,65 km² wjyrchu a podug danych ze 2016 roku půmjyszkiwało sam 8579 ludźůw.
Uznowano za kolebka zachodńij cywilizacyji i bydůnco mjejscym narodźin dymokracyji, filozofji, športůw, polityki i dramatu, Grecyjo mo dugo i bůgato historyjo i dźedźictwo kulturowe, kere wpuynůuo na inkše kultury Ojropy, půunocnyj Afriki i Bliskigo Wschodu. Uobecńy je rozwijajůncym śe krajym, bydůmcym čuůnkym Uńii Ojropejskij uod 1981 r. a strefy ojro uod 2002 r.

Sorbske krzipki je spůlne mjano lo dwůch zortůw ludowych instrůmyntůw, kerych Sorby używali we swojij ludowyj muzyce. Rozchodźi śe uo wjelge krzipki, kere majům trzi strůny a używane bůły we katolickij tajli Łużyce. Instrůmynt je kole 60 cm dugi. Sorby majům tyż małe krzipki, kere mjanujům wěrowanske husle lebo kwasne husle (uożynne krzipki). Tyn typ instrůmynta tyż mo trzi strůny. Małe krzipki używane bůły ino we slepjańskij uokolicy we strzodkowyj Łużycy. Muzikanty grali na ńich jynoż na wjeśelach we akůmpańamyńće dudůw. Sorby dźiśo we normalnym przipodku tych krzipkůw ńy używajům, majům ale muzyczne skupiny, we kerych muzikanty grajům na kopijach sorbskich krzipkůw.

Syrbijo, Republika Syrbije (syrb.: Република Србија) to państwo we pouedńowyj Ojropje, powstoue 5 čerwca 2006 roku po rozpadźe Syrbije a Čornogůry. Stolicům je Belgrad. Syrbijo grańičy s Madźarůma na půunocy, Růmůńjům a Bůugarjům na wschodźe, Macedůńijům, Kosowym, Čornogůrům, Chorwacyjům a Bośńům i Hercygowinům na zachodźe.

Rockall, inakszy Waveland to je ńywjelgo a ńypomjyszkano skalisto wyspa na Atlantyckim Uoceańe, 57°35′N 13°41′W. Mo 30 myjtrůw strzedńice a je 22 myjtry wysoko. Uoddekńůno 22 śyrpńa 1686 uod Szpańelokůw. Noleży do Wjelgij Brytańije, nale wadzům śe uo ńa tyż Faerske Wyspy, Irlandyjo a Islandyjo.

Sztrahecle – krůtke kůnski drzewa abo tektury taplane we parafińe abo inkszyj substancyji podatnyj na hajcowańy, kerych jedyn kůńec je pokryty masům, kero rozhajcowuje śe uod tarćo.

Starożytny Rzim (łać. Imperium Romanum, oficjalne mjano Senatus Populusque Romanus (S.P.Q.R.) [„Senat i rzimsko nacyjo“]) – cywilizacyjo rozlygowano wele Strzůdźymnego Morza. Ji przodńim mjastym bůł Rzim rozlygowany na Apyńińskim Půłwyspje. Mjasto Rzim napoczyło śe ksztołtować we VIII st. p.n.e., zaś kůńec stworzonygo bez ńe państwa nostůmpjůł formalńy we 1453 n.e. (wroz ze upadkym Bizantyjskego Cesarstwa), atoli tyż wjela razy za rok upadku Starożytnygo Rzimu uznowo śe rok 476 n.e., kedy to upadło Zachodńorzymske Cesarstwo. Rzimsko cywilizacyjo, fest podatno na grecko, wroz ze krześćijaństwym stworzůła podstawy půźńyjszyj ojropejskij cywilizacyji.

Włodzimierz Smolarek (rodz. 16 lipca 1957 we Łůdzkim Aleksandrowje, um. 7 marca 2012 we Łůdzkim Aleksandrowje) – polski fusbalok, reprezyntant Polski. Groł kej napadźor a pomager.

Malta to je miszůng sproszkowanygo a pobełtanygo s wodům spojiwa (wopna, cymyntu, gipsu) s pjoskym. Za pora godźin uod sporzůndzyńo zmjyńo kůnsystyncyjo a tynżeje skiż chymicznyj reakcyji mjyndzy składnikůma.

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
Ptoki (Aves) – grůmada stouoćeplnych zwjyřůnt s podtypu kryngowcůw. Je nojbarźi zrůžńicowanům spojstřůd grůmad kryngowcůw lůndowych – na coukij Źymji je ůngyfer 10 000 gatůnkůw ptokůw, kere zamjyškujům ekosystymy na coukym śwjeće. Jejich wjelgość waho śe uod 5 cm u koliberka hawańskigo do 2,7 m u struśa. Dźou bjolůgije badajůncy ptoki to uorńitolůgijo.

Le Clerjus – gmin we Francyji, we regijůńe Lotaryngijo, we departamyńće Vosges. Mo 32,93 km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku půmjyszkiwało sam 576 ludźůw.

Martiinengo - gmin we Italiji, we regijůńe Lůmbardyjo, we prowincyji Bergamo. Mo 22,05 km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkiwało sam 10 334 ludźůw.

Hydropulper je maszina wykorzistywano na przikłod we produkcyji papjůra toaletowygo, kero suży do rozdrobńańo a rozwůkńańo we wjelgij ilośći wody masy celulozowyj, makulotury, hadrůw itp.

Kałmyki (kałm.: Хальмгуд, Hal'mgud; mōng.: Халимаг, Khalimag) - Nacyjŏ, s mōngolskich ludōw zamiyszkujōnca hlawniy Kałmycyje we Rusyje. Gŏdkōm Kałmykōw je Kałmyckŏ gŏdka nale czynstŏ mŏżnŏ tyż trefić siy s ruskōm gŏdkōm. Nŏjczynstszŏ religijŏ tej nacyje to Tybecki Buddyzm.

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń

Adam Best (rodz. 1983 we Donaghadee, Co Down we Irlandyji Pōłnocnyj) je irlandzkim szauszpilerym. Nŏjbarzij znōmy skuli role Matta Markera we dramacie Holby City, dŏwanygo ôd BBC. W 2004 roku pokŏzoł sie we ôdcinku Silent Witness jako gość a zagroł modygo Davida Kelmana. Swoje szauszpilerstwo ćwiczōł na Krōlewskij Walijskij Akademiji Muzyki a Dramatu bez 3 lata.

Mjasto mo fest dobře zachowano strzedńowjeczny nec ulicůw. W strzodku głůwnygo placu mjasta - rynku, stoji barokowy rathaus. Rynek mo ksztout czworoboka - prostokůnta. S jygo krůtszych bokůw uodchodzům po dwje hulice, a s dugszych po jednyj. Wzduż rynkowych pjerzejůw a hulic staromjejskych idźe zabudowa kamjyńiczno. Mjasto uokaloł ćůng uobrůnnych murůw poprzerzinanych mjejskimi ajnfartůma, kerych bůło trzi. Pjyrszy u wylotu hulicy Śyrpńo 80 mjanowoł śe "Gůrny Ajnfart", drugi na anfangu hulicy Kutuzowa, mjanowano "Mikołajski". Trzeći ajnfart stoł u wylotu hulicy Bolesława Prusa i majnowano uůnygo "Dolnym Ajnfartym".
Pjyrszy wńosek uo uruchůmjyńy uosobnygo projektu lo ślůnskij godki złożůno na Wikimedia-Meta we marcu 2006 roku. Uostoł włůnczas uodćepńynty, głůwńy skiż braku kodu ISO 639-3 lo godki. Po uotrzimańu uod ślůnskij godki kodu ISO szl nazod dano forszlag zrobjyńo Ślůnskij Wikipedyje. Tům razům głosůw na uodpora ańi tyż przeszkůd formalnych ńy bůło. Ślůnsko godka uzyskoła status "eligible", tzn. uostoła uznano za uodpedńo do stworzyńo we ńi uodrymbnygo projektu. Jako nastympstwo takigo postanowjyńo, napoczyno robota nad tumaczyńym interfejsu MediaWiki na ślůnsko godka, a 31 marca 2008 utworzůno testowo wersyjo Wikipedyje we Inkubatorze. Tumaczyńy interfejsa MediaWiki ukůńczůno 26 kwjetńa 2008. Kolejnym warůnkym akceptacyje projektu godkowygo, bůło utworzyńy projektu we Inkubatorze a utrzimańy jego aktywnośći. To zadańy uostoło na uostatku powożůne za wykůnane 3 maja 2008. Ńyskorzi Kůmitet Godkowy Fůndacyje Wikimedyjo zwrůćůł śe do godkoznowcy (bůł ńim dr. Tomasz Kamusella) coby tyn uorachowoł, eli zawartość ślůnskij Wikipedyje je poprawno pod wzglyndym godkowym i merytorycznym, a tyż eli je zgodno ze prawidłym nyjutralnygo půnkta wezdrzyńo. Po uzyskańu pozytywnyj nůmery godkoznowcy, projekt uostoł zaakceptowany 23 maja 2008. Na kůńec, domyna szl.wikipedia.org uruchomjůno 26 moja 2008. Podug stanu na 14 lipca 2009, mjała uůna 1430 artiklůw, 2356 używaczůw a 3 admińistratorůw. 30 grudńa 2011 powstoł 2000. artikel, kerym bůł Stanisław Pietkiewicz. Na stan 19 styczńa 2014 wikipedyjo ta mjoła 2423 artiklůw, 9922 wszyjskich zajt, 8905 używoczůw, ze tygo 4 adminůw.

Na wyspa zaglůndali Ynglandry, Francuzy a inkše nacyje kolůńjalne, nale aže po XIX wjek ńy bůua kůlůńizowano, a bůua ino schrůńyńym lo piratůw a korsořůw. We XIX wjeku bůuo sam eksploatowane guano, co poćepńynto we 1927.

Sömmerda je mjasto we Mjymcach, we landźe Turyngijo. Je śedźibům krysu Sömmerda. Mo 80,7 km² wjyrchu a podug danych ze 2009 roku půmjyszkiwało sam 20 005 ludźůw.

Wülknitz to je gmina we Ńymcach, we landźe Saksůńijo, we kryśe Meißen. Zajmuje 27,77 km² placu, a podug danych s 2006 roku mjoua 1820 mjyškańcůw.

Biblijo: „Śwjynte Pismo, kere skłodo śe ze Starygo a Nowygo Testamyntu, je natchńůnům uod Boga jedynům spisanům prowdům a standardym krześćijańskigo żywobyćo”.

Djalykt ńymodliński ślůnskij godki to wyrůžńůny uod inkšych warjant ślůnskij godki, pjyrwotńy stosowany we uokolicach mjasta Ńymodlin, dźiśej uostou śe ino we dwůch rygjůnach; pjyršy stanowjům Pjechoćice, Staro Jamka, Kuźńica Ligocko, Sowin, a centrůma drůgigo sům Narok a Ńywodńiki. Djalykt ńymodliński je podany na průdńicki.

Lucy Maud Montgomery (rodz. 30 listopada 1874 we Clifton, um. 24 kwjetńa 1942 we Toronto) – kanadyjsko pisorka, nojbaři znůma ze seryje růmanůw Anne of Green Gables (Ana s Źelůnygo Gibla).

Toussieu – gmin we Francyji, we regijůńe Rhône-Alpes, we departamyńće Rhône. Mo 5,02 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 2456 ludźůw.

Fana Krakowa mo ksztołt prostokůnta, kery je potajlowany poźůmo na dwje tajle. Na wjyrchu je bjoło, a na spodku modro. Farba bjoło uoznoczo czystość, a modro - rzyka Wisła.
Castiglione Tinella - gmin we Italiji, we regijůńe Pjymůnt, we prowincyji Cuneo. Mo 11,63 km² wjyrchu a podug danych ze 2015 roku půmjyszkiwało sam 895 ludźůw.

Szaudyrbaj Sejtow (kar. Shawdırbay Seytov; rodz. 16 merca 1937 we Nukuśe) – karakałpacki dichter a pisorz. Ukůńczůł Karakałpacki Państwowy Uńiwersytet, zarozki po tym uostoł redachtorym cajtůnga A'miwda'rya, udźeloł śe tyż we radyju, telewizyji a Towarzistwje Karakałpackich Pisorzůw. Debjutowoł we 1966 růmanym Soqpag'ım menin' qaydasan'? Inksze uůnygo dźeła to: U'shpelek (1964), Tawlardan saza (1970), Jollpar (1988), Qashqın, Ko'p edi tırnalar (1969), Ig'bal soqpaqları (1975), tertralůgijo Xalqabad (1978, 1981, 1989), růman Shırashılar , İsine tirkelip tigilsin (1986), Jamanshıg'anaqtag'ı Aqtuba (1992).

The Szlonzoks and Their Language: Between Germany, Poland and Szlonzokian Nationalism. European University Institute, Florence 2003. (Working Papers Series of the Department of History and Civilization (HEC 2003/1).)

Dubaj (arab. دبي, Dubayy) – nojsrogsze mjasto we Zjednoczůnych Arabskich Ymiratach, stolica ymiratu Dubaj. Uostrzodek turystyki, szpasu a szportu. We Perskij Zatoce zuůnaczůno sztuczne wyspy - Palm Islands, The World a inksze). Je sam tyż mocka fest wysokich stowjyńůw, we tym Burj Khalifa.

Łabzowa (bjoł. Лабзова, rus. Лобзово) - wjeś na Bjołoruśi, we grodźyńskim uobwodźe, we mostowskim rejůńe. Na 2009 rok půmjyszkiwało sam 35 ludźůw.

Michael Jackson (rodz. 29 śyrpńa 1958 we Gary, um. 25 czyrwńa 2009 we Los Angeles) – amerikański pjosynkorz, kerygo karjera a żywobyće uostało śe ikůnům popkultury bez uostatńe sztyry dekady. Bůł jydnym s nojpopularńijszych muzykantůw we gyszichće. Wkludźił uůn do popkultury nowe ruchy we tańcowańu (robot a Moonwalk), uodmjyńůł sposůb robjyńo teledyskůw a mjoł ajnflus na sukces MTV, kero na anfangu jygo karjery ńy bůła tak szyroko znůmo kej terozki. Michael Jackson chowoł śe we familije uo muzycznych tradycyjach a karjera zaczůn kej bůł 7 lot stary. Jygo solowo karjera mo anfang we 1979 roku. Pjyrszy jygo sukces to albům Thriller, kery uostoł przedany we przez 100 mln. egzymplarzůw.

Podle reguł tm. kopynhaskij interpretacyje, do mōmyntu przekludzyniŏ mierzyniŏ, tzn. zweryfikowaniŏ, co stało sie ze kotym, stan ôd niygo je fundamyntalnie niyôsztrychowany - kot je we tym samym czasie żywy i umrzity. Fizyki gŏdajōm ô superpōnowanym stanie żywygo i umrzitygo kota. Dziepyr mierzyniy rozsōndzi ôd niygo los. Superpozycyjŏ stanōw je wszeôbecnŏ we świecie mikroskopowych obiektōw.

Sahrawijŏ abo Zachōdniyŏ Sahara (Ôficyjniy: Arabskŏ Dymokratycznŏ Republika Sahrawije Arabskŏ gŏdka: الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية‎ Al-Jumhūrīyyah Al-`Arabīyyah Aṣ-Ṣaḥrāwīyyah Ad-Dīmuqrāṭīyyah, Szpaniyelskŏ gŏdka: República Árabe Saharaui Democrática) - po tajli uznowōny krej (45 ôficyjne kreje UN uznajōm Sahrawije), kery kōntroluje tajle Zachodniyj Sahary eli tyrytorium kere bŏłŏ koloniyjōm Szpaniyje. Sahawijŏ kōntroluje 20-25% placu, kery deklarowałŏ jako swōj.

We Pańůwkach je Ludowy Klub Športowy Tempo Pańůwki, kery špilo terozki we klaśe uokryngowyj grupie IV katowickij. Je tyž muodźežůwka. Planuje śe tyž zouožyńe družyny śatkarskij chopůw.(do 2010 r.)
We 2003 Ben David uoficjalńy uopuśćiu band skuli swojigo alkoholizma. Tak tyž powstoua śpjywka Champagne. Zastůmpiu jigo Kenny Livingston, bůuy perkuśista grupy Lefty. We marcu 2005 band wystympowou s grupům Greenday we Japůńiji. We 2004 Sugarcult wypuśćiu albům Palm Trees and Power Lines. We 2005 wyloz tyž Back to the Disaster. Rok půźńij to wyloz uostatńi albům do dźiśo – Lights Out. Wydańy albůma pouůnčůno ze źimowům a letńům štrekům kůncyrtowům.

Agulskŏ gŏdka – nachŏ-dagestańskŏ gŏdka s tajli lezgijskich gŏdek ôficyjnŏ we Dagestōniy użiwanŏ bez Agulōw. Użiwanŏ je we Dagestōniy, Moskwie, Stawropolskim Kraju we Rusyje.

Urodźůł śe we Tjølling. Bůł we Radźe Gminy we rokach 1967 - 1987. Uod 1971 do 1975 bůł zastympcům burmistrza, a we 1979-1983 burmistrzym Tjolling. Uod 1987 do 1991 bůł burmistrzym Narvik. We 1993 uobrali go do norweskigo parlamyntu, zaś we 1997 ńy udała mu śe reelekcyjo.

28 kwjetńa – dwudźysty uůsmy dźyń kwjetńa, a 118. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskego kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 247 dńi.

Dowńij oliki bůły robjůne ze jelitůw uod gadźiny, terozki sům ze lateksu a roz za kedy silikůnu. Terozki je to najuobyczńyjszy antykůncypcyjny strzodek, skirz tygo, co ńy trza na ńygo recepty a je ńydrogi.

purpurka - paradno kwadratōwo chustka (bok kole 80 – 90 cm). Czyrwonyj farby. Lakowano w blumki. Chodziōły (a nikere i chodzōm) w niëj wydany baby.

Uod styczńa 1919 bůł wożnym dźałoczem POWGŚ. Uod śyrpńa 1919 zostoł komyndantym tyj uorganizacyji. Bůł jednym ze dowůdcůw we I i II Ślůnskim powstańu. We III powstańu bůł szefym uoddziału personalnygo Naczelnej Komendy Wojsk Powstańczych.

Stambůu (Istambůu, tur. İstanbul - s greckigo is ten poli - do mjasta (tak godali greccy mjyškańcy w časach podboju tureckigo)), we starožytnośći Bizancjum (Βυζάντιον Byzantion), půźńij Kůnstantynopol (gr. Κωνσταντινούπολις Konstantinupolis, uać. Constantinopolis, nowogr. Κωνσταντινούπολη Konstantinupoli - mjasto Kůnstantyna), we krajach suowjańskich dowńij Carogrůd – kolůńja grecko zouožůna we 660 p.n.e. we ojropejskij tajli Bosforu, we 330 n.e. zostou stolicům Cesarstwa Wschodńořimskigo, 324-1930 Kůnstantynopol, 1453-1930 mjana Kůnstantynopol a Stambůu užywane zamjynńy, uod 18 marca 1930 uoficjalne mjano Stambůu - mjasto nad Ćeśńinům Bosfor uůnčůncům Moře Marmara s Mořym Čarnym.

Leonardo da Vinci po prowdźe Leonardo di ser Piero da Vinci (ur. 15 kwjetńa 1452 r. we Vinci we Italiji, um. 2 moja 1519 r. we Clos Lucé we Francyji) – italski, rynesansowy malyrz, baumajster, filozof, muzykant, dichter, uodkrywca, matymatyk, anatům, geolog.

Grasshoppers Zurych to je šwajcarski klub fusbalowy, zouožůny 1 wřeśńa 1886. We sezońe 2008/09 bydźe grou we I lidze šwajcarskij we fusbalu. Klub zdobywou 27 rozůw titel majstra Šwajcaryje (uostatńi roz we 2003 roku) a 18 rozůw puchor Šwajcaryje. Swoje špile gro na stadjůny Hardturm, kery poradźi půmjeśćić 17766 ludźi.

Cabris - gmin we Francyji, we regijůńe Provence-Alpes-Côte d’Azur, we departamyńće Alpes-Maritimes. Mo 5,43 km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku půmjyszkiwało sam 1300 ludźůw.
Châteauroux – mjasto we Francyji, we regijůńe Centre, we departamyńće Indre. Mo 19,43 km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku půmjyszkiwało sam 45 521 ludźůw.

Nepal (nep. trl. Nepāl, přijynto we 2007 roku nowa tymčasowo kůnstytucyjo ńy wprowadzo do kraju dugij formy mjana) – dymokratyčno republika federalno we Azyji Pouedńowyj, we środkowyj tajli Himalajůw, grańičůnca na půunocy s Chinůma a na pouedńu, wschodźe we zachodźe s Indjůma; bez dostympu do mořa.

Łuhańsk (ukr. Луганськ, [lu'ɦɑnʲsʲk]) je mjastym we wchodńij Ukrajińe. Je stolicům łuhańskigo uobwodu. We Łuhańsku mjyszko 456 tys. ludźi (2005). Mjasto leży na prawym brzygu Siwerskigo Dońca. Jygo mjano pochodźi uod rzyki Łuhanki, kero wpado do Siwerskigo Dońca na wchodźe mjasta.

MS-DOS (ang. Microsoft Disk Operating System) – uoperacyjno systyma zbajstlowano uod Microsoft we 1982 na podstawje QDOS, kery to Microsoft kupjůł a sprowjůł lo MS-DOS.

Dugość geograficzno (yng. longitude; zimbol λ) – jedno ze wspůłrzyndnych geograficznych. Wedle dugości geograficznej liczono je czasowo strefa na Źymji.

Andrzej Roczniok (rodz. 29 paźdźerńika 1958 we Zobrzu) - ślůnski polityker. Jedyn ze zwolynńikůw Ślůnzokůw kej nacyji. Lider Zwjůnzku Ludności Ślůnskij Nacyji (pl. Związek Ludności Narodowości Śląskiej) uod 2002. Organizacyjo je ńylegalno we Polsce.

Hōmoseksualnota, inakszyj: hōmoseksualizmus (ôd grec. ὁμός "tyn sōm" a łac. sexus "płeć") to je rōmantyczny abo seksualny cug abo seksualne dziołaniy miyndzy czōnkami tyj samyj pōłcie abo rodzeju. Kej seksualnŏ ôriyntacyjŏ to "ciyngły sztimel ymocyjalnygo, rōmantycznygo a/abo seksualnygo cugu" nŏjsōmprzōd abo ino ku perzōnōm tyj samyj pōłcie. To tysz "ôdnosi sie do czuciŏ idyntyfikacyje ôd perzōny na grōndzie tych cugōw, dziołōń po blisku a czōnkostwa we spōlnocie ôd inkszych, kerzi dzielōm te cugi".

Christie wydoua přez 80 powjeśći a štuk teatralnych. Jejich akcyjo točůua śe guůwńy we zawartych půmješčyńach, a mordercům můg być ino jydyn s mješkańcůw. Wńosua wjela nowych rozwjůnzań do tradycyjnyj štuki pisańo kryminouůw, co zapewńiuo jyj sukces. Ńykere s jeji powjeśći majům zaskakujůnce a wčeśńij ńyspotykane we kryminouach rozwjůnzańo, lo bajšpila: Zabůjstwo Rogera Ackroyda abo Morderstwo w Orient Expresśe.

Ůů – dwadźysto śůdmo buchsztaba we ślůnskym alfabeće fůnetycznym a dwadźysto pjůnto we Steuerowym szrajbůnku, używano je uůna tyż we godce czeskij. We ślůnskij godce mo wartość dźwjynkowo [o] a we czeskij [u:]. We inkszych alfabytach lo ślůnskij godki je ńykedy pisano kej ô, oo, ö abo ó. Bez ńykerych je mjanowano ślůnskym umlautym.

We 1201 Mjeszko doł anfang kśynstwu uopolskemu a po śmjyrći Bolesława I jigo władza dostoł Hajnel I Brodaty, założyćel mjanowanyj powszechńe Dynastyji Hajnlůw Ślůnskich. Cwekym tyj dynastyji bůło zdobyće władzy we cołkej Polsce. Jich rzůndy to czas srogi napływ uosadńictwa mjymjeckego, wzrost gospodarczy, wzrosła wjelość ludźůw, powstoło wjela mjast a wjosek na prawje mjymjeckim (nojczynśći magdeburskim). Kůńec rozwoju Ślůnska doły napady Mongołůw, śmjyrć wjelu ludźůw, wroz ze Hajnlym II kery umrził we bitwje pod Legńicům.
Jarosław Kaczyński (rodz. 18 czyrwca 1949 we Warszawje) - polski polityker. Prezes Rady Mińistrůw Polski we lotach 2006-2007. Prezes polskij partyje Prawo i Sprawiedliwość uod 2003. Poseł we Sejmie RP we lotach 1991-1993 a uod 1997. Senator we lotach 1989-1991. Kandydat na Prezydynta RP we roku 2010. Mioł braćika Lecha Kaczyńskiego, kery bůł gowům państwa polskego we lotach 2005-2010 a zginůł we katasztrofje polskiego prezidenckego fligra wele Smolyńska.

Aachen (fr. Aix-la-Chapelle; ńid. Aken)- mjasto na prowach krysu we Mjymcach, we landźe Půłnocno Nadryńijo-Westfalijo. Uostrzodek industryji a nauki.

Val-d'Épy - gmin we rancyji, we regijůńe Franche-Comté, we departamyńće Jura. Mo 8,36 km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkiwało sam 295 ludźůw.

We 1957/1958 Ajax rozegroł pjyrwsze szpile we Puharze Ojropy, kaj uodpadli we ćwyrćfinale. We pjyrszej halbje lot 60. pracowoło sztyrych trynerůw: Vic Buckingham, Keith Spurgeon, Joseph Gruber a Jack Rowley. We roku 1962 wygroli Puhar Intertoto grajůnc we finale s Feyernoordym Rotterdamym, a 28. moja 1969 Ajax groł szpil we Finale Puharu Majstrůw na Estadio Santiago Bernabéu ze AC Milanym, nale przegroli 1:4. We 1972 roku wygrali Puhar Europy ze Interym Medjolan, a rok ńyskorzi powtůrzyli sukces a wygrali we finale ze Juventusym.

Bro Safari abo Knick (rychtig Nicholas Weiller) (rodz. 6 kwetńa 1979 we Rzimie, Italijo) amerikański muzykant, kery gro muzyka trap, dustep a moombahton. Kej mioł pora mjeśůncůw familijo wrůćiła do Atlanty (jego familie pochodzi s Atlante). Pjyrszo skupina s jygo udźołym powstoła we 2000 roku. Mjoła mjano Evol Intent. Anfang solowyj kariery to je 2008 rok.

Krům šuli we Pańůwkach je tyž śwjetlica środowiskowo we kery sům zajynća lo bajtli i modych: nauka špilańo na instrumyntach muzyčnych (keyboardźe, gitaře klasyčnyj, gitaře basowyj), půmoc we nauce a inkše. Śwjetlica je we ńydowno wyremontowanym budynku staryj šuli we kerym je tyž filijo gminnyj bibljoteki publičnyj, ostřodek zdrowjo a amt soutysa.
Uod kedy we 1337 kśůnżynstwo raćibůrske a uopawske śe skuplowoły i powstoło kśůnżynstwo uopawsko-raćibůrske, kerych kśynćem bůł Ńikolałs II mjoło sroge polityczne znaczyńy. Ńyskorzi we 1339 roku, skuli spůru ze Luksymburskim Jůnym a jigo nojstarszym synem Karolym muśoł uoddać połedńowe teryny a doć mocka pjyńyndzy czeskimu krůlowi. We tym samym roku mjanowoł uopolskij szlachće przywilej, kery dowoł prawo do uodwołańo śe uode krůlewskigo gerichtu. 26 śyrpńa 1346 krůlem Czechůw uostoł Luksymburski Karol IV, a ślůnske kśůnżynstwa dalij uoddowoły sam lenno. 7 kwjetńa 1348 Luksymburski Karol prziuůnaczůł Ślůnsk do Korony Czeskigo Krůlestwa, krům tygo aże świdńicko-jaworske kśůnżynstwo bůło tedy cołkym samostanowjůne. Ustawa ta protwjerdźůł we 1355 kej rzimski cesorz. Polski krůl (Wjelgi Kaźimjyrz) zaś wloz na teryny wrocłowskigo kśůnżynstwa. Spůr tyn zakůńczůno namysłowskim pokojem. Uod poczůntku XIV stolećo ślůnske mjasta tworziły pokojowe zwjůnzki, kerych cwekym bůła wspůlno uobrona a chytańy uoszydzorzůw. We 1383 roku wzajemno hilfa napoczyły szrajbować mjasta gůrnoślůnske wroz ze małopolskimi, kerymi włodoł Władysław II Uopolczyk. We matyrjołach zdrzůdłowych, kere sům do dźiśoj do śe nojść godka m. in. uo namjarach stworzyńo cyntralego ferwaltůngu do chytańo roztomajtych uoszydzorzůw.

Sztrahecle wynejdźůno we Chinach we 508 roku. We Ojropje pjyrsze sztrahecle zrobjůno we 1805, a jejich fabrika, we keryj pakowano je we kisty ze wysuwanům szuflodům (take kej wjymy terozki) uodymknůł we 1855 we Jonköping Szwed John Edvard Lundström.

Kara – ńywjelgi wůzyk s jydnym abo dwůma kůłkůma, tajlowo dźwigany rynczńy, użiwany do transportu przedmjotůw abo materjołůw sypkych na ńywjelgich uodlygośćach. Kary wyposażůne sům we dwa hyngry, przi půmocy kerych sům dźwigane a ciśninte, rzodźi ćůngńynte, bez jydnygo czowjeka. Ůunyczůne sům s drzewa, metalu, plastiku abo kůmbinacyji tych matyrjołůw. Znojdujům szyroke zastosowańy we uogrodńictwje a na bauplacach.

Chimo Bayo to je szpańelsko skupina kero gro muzyka dens, nojbarźi znůmo ze śpjywki "Asi me gusta a mí (X-ta sí, X-ta no)". We 90. lotach XX stoleća ta jejich śpjywka bůła szlagerym we Szpańiji, Grecyji a Połedńowyj Americe.

Fidžyjsko godka hindi, znano tyž kej godka Fiji hindi, hindi fidžyjske lebo Fiji Hindustani, to godka we keryj śe godo na Fidži a užywajům jeji uobywatele pochodzyńo indyjskigo. Pochodźi uůna guůwńy uod godek Awadhi a bodźpurskij abo uod djalyktůw hindi a tyž mo we śebje jake suowa uod inkšych godek indyjskich. Zapožyčyua tyž mynga suůw s fidžyjskij a angelskij. Relacyje půmjyndzy fidžyjskim hindi a hindi sům take kej mjyndzy afrikaans a godkům ńiderlandzkům. Kupa suůw, wuasnych lo hindi fidžyjskigo, powstouo, coby uoddowoć nowy śwjat, we kerym terozki mjeli žyć Hinduśi Fidžyjscy. Jejich pjyrše pokoleńy, kere užywauo godki kej lingua franca, mjanowouo ja Fiji Baat (Řůndzyńy s Fidži). Ńydowne študirowańy uod godkoznowcůw douo bewajs na to, co fidžyjsko godka hindi je "djalyktym bazowonym na hindi a tyž godonym we Indjach nale ze swojům špecyjolnům gramatikům pasuje do Fidži".
We gyszichće pora razůw przelazywała pode władza Francyji a Mjymcůw. Kupa ludźůw używo sam alzackij godki, kero je podano na mjymjecko godka nale ze francuskim ajnflusym.

Baborůw (gś-mjym.: Pauerwitz, pol. Baborów, mjym. Bauerwitz, czes. Bavorov) je mjasto we uopolskim wojewůdztwje, we gubczyckim kryśe a tyż śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Baborůw. Podle danych ze 30 czyrwńa 2008 roku, we mjeśće mjyszkało 3114 ludźůw. Baborůw je położůny nad rzykům Cynům. Pjyrsze spůmńyńy uo Baborowje je we dokůmyntach ze 1296 roku, tyn datům przijyno śe uoznować za założyńy mjasta. Na poczůntku podlygoł Baborůw wrocławskimu biskupstwu a tyż uopolsko-raćiborskimu kśůnżynstwu, potym biskupstwu we Olmicu.

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń

Tarnůw (pol. Tarnów) – mjasto we pouedńowyj Polsce, we wojewůdztwje mouopolskim, we kerym je krysem grodzkim a śedźibům krysu źymskigo. Ležy nad dopuywym Dunajca Bjoům. We lotach 1975-1998 Tarnůw bůu stolicům wojewůdztwa tarnowskigo. Terozki je wynzuem kůmuńikacyjnym, uostřodkym turystyčnym a industryje (Zakuody Azotowe we dźelńicy Mośćice).

Béthancourt-en-Valois – gmin we Francyji, we regijůńe Pikardyjo, we departamyńće Oise. Mo 4,12 km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku půmjyszkiwało sam 243 ludźůw.

Terozki je uůn używany we małych społeczyństwach, je to dlů ńich ale godka sztuczńy prziswojůno. Po prusku powstaje ańi poezyjo - we tyj godce tworzi bez tyn przikłod Prancis Arellis.

"Gwarki" – fajer we Tarnowskich Gůrach lo erbńizy byzuchu polskigo krůla Jůna III Sobjeskego. Tyn byzuch bůł skuli tygo, co krůl jechoł doć hilfa Austrijokom, kerych napodły Turki a uoblygoły jeich stolica - Wjedyń. Bůło to uod 20 do 22 śyrpńa 1683 roku. Do mjasta wjechoła wjelgo armijo polskigo krůla a sam krůl tyż przirajzowoł.

Grubjorz (bergmůn, hawjyrz, hajer) to je mjano fachu. Grubjorze robjům na grubach przi fedrowańu wůngla a inkszych kopalinůw. Majům uůńi ekstra uobleczyńa - do roboty majům arbajtancůgi a uod śwynta, kerym lo ńich je we Ślůnsku Barbůrka, kero śe śwjyntuje 4 grudńa, uobleczyńo paradne - galowy můndur. Znależńy na bergmański stopjyń, we bergmůńoku sům roztomajte farby fyjderpuszůw.

Saint-Louis-et-Parahou – gmin we Francyji, we regijůńe Langwedocyjo-Roussillon, we departamyńće Aude. Mo 15,61 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 62 ludźůw.

Charakterystyčne lo ptokůw nowočesnych (Neornithes) sům: skůra wytwařajůnca fyjdry, předńy kůńčyny překštoucůne we křidua, ščynki uokryte růgowym dźobym, u wspůučesnych předstawićeli pozbawjůnym zymbůw, leki, mocny škelet a štyrodźouowe serce. Ptoki sům prowje zawdy zdolne do lotu, atoli ńykere gatůnki sům wtůrńy ńylotne – jejich ukuad pokarmowy a uoddechowy sům přistosowane do tej zdolnośći. Krům tygo uodznačajům śe wysokům aktywnośćům metaboličnům. Rozmnažajům śe bez skuadańy a wyśadywańy uotočůnych twardům šupům jajcůw. Ńykere ptoki, ščygůlńy s řyndůw krukowatych a papůgowych noležům do nojbarźi inteligyntnych gatůnkůw zwjyřůnt, zdolnych do twořyńo a užywańo přiřůndůw půmocńičych a překazujůncych ta wjydza nastympnym pokolyńům.
Dolnosorbski je używany we becyrku Choćebuża we Brandynburgiji. Drůgowe znoki sům tam dwugodkowe a we Choćebužu je gimpel, we kerym bajtle godajům po dolnosorbsku a uopatruje śe tam ta godka.

Muira puama (łać. Ptychopetalum) to je mjano strůmu ze familije Olacaceae, kery wystympuje we dyszczowych lasach dorzyczo Amazůnki. Uod Indjanerůw tyj warzůny s uůnygo korzyńa a kory je powożany za afrodyzjok. Je to dysputyrowane uod naukowcůw, co richtich mo take właściwośći. Strůmy muira puama poradzům wyrosnyć na 5 myjtrůw wysoko. Jejich mjano uoznaczo "strům potyncyje".

Pietas to bůła rzimsko persońifikacyjo pobożnośći a sumjynnośći. Przedstowjany na awersach rzimskich klepokůw przestowjůny s paterům a berłym.

Koblůw (czesko godka: Koblov, mjymjecko godka: Koblau) je bůło wjeś wele Landka we Czeskij Republice. Terozki je tajlům dźylńice Ślůnsko Uostrawa. Mjůno wywodźi śe uod placu kaj wyposały śe krowy a kery bůł rozlygowany mjast Koblowa.

Wolta (yng. Volta River, fr. Fleuve Volta) – rzyka we zachodńij Africe, przepływo bez Burkina Faso a Ghana. Wolta powstowo ze skuplowańo trzech rzykůw: Czornyj Wolty (mjanowanyj tyż Mouhoun), Bjołyj Wolty (Nakambé) a Czyrwjůnyj Wolty (Nazinon, dopływ Bjołyj Wolty). Ji dugość uode zdrzůdłůw Czornyj Wolty je 1500 km², a wiyrch ji dorzyczo - 394 tyś. km². Rzyka wpado do Gwinyjskij Zatoki we małyj delće. Ji głůwne dopływy to: Pra, Sene, Afram (prawe) a Daka a Oti (lewe). Przepływ wody ńy ma regularny a waho śe uod 14 m³/s do 15 tys. m³/s.

Fjallavatn (IPA: [ˈfjadlavatn]) je druge pod wzglyndym wjelgośći jeźoro Faerskich Wyspůw (po Sørvágsvatn). Jygo wjyrch je 1.02 km². Mjano tygo jeźora śe wźyno uod faerskij godki a uoznoczo Jeźoro we Gůrach.

Nœux-les-Mines - gmin we Francyji, we regijůńe Hauts-de-France, we departamyńće Pas-de-Calais. Mo 8,84 km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku půmjyszkiwało sam 12 570 ludźůw.

Abzedzzejga je typ uod pjyły, keryj uostrze je 600-700 milimyjtrůw duge. Je uůna używano do ćyńćo drzewa, zauobycz we důmowych celach. Ćyńćy abzedzzejgům charakteryzuje śe rownym a gładkim przekrojym uod drzewowych włůkynkůw. Uostrze mo zauobycz zůmbki stojůnce na sztorc.

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń

10 styczńa – dźeśůnty dźyń styczńa, a 10. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskego kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 355 dńi (356 dńi we przistympnym roku).

Bajery majům grańica ze Austrijům, Czeskům Republikům, Szwajcaryjům, a tyż ze inkszymi mjymjeckimi landůma: ze Badyńijům-Wirtymbergům, Hesyjům, Turyngijům a Saksůńijům.

Le Buis – gmin we Francyji, we regijůńe Limousin, we departamyńće Haute-Vienne. Mo 6,55 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 196 ludźůw.
Fritz Zulauf (rodz. 19 kwjetńa 1893, um. 1941) – šwajcarski střelec športowy, kery na Letńich Igřiskach Uolimpijskich we 1920 we Antwerpji erbnyu dwa brůnzowe medale we ščylańu s pistouli na 30 myjtrůw, indywidualńy a we manšafće. Brou tyž udźou we ščylańu na 50 m na tyj somyj Uolimpjodźe.

Perrex – gmin we Francyji, we regijůńe Rhône-Alpes, we departamyńće Ain. Mo 11,07 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 795 ludźůw.

Irak (arab. العراق, Al-Irak; الجمهورية العراقية, Al-Dżumhurijjat ul-Irakijja) – państwo arabske na Bliskym Wschodźe, kere ležy nad Zatokům Perskům.

Bad Schlema - gmin we Mjymcach, we landźe Saksůńijo, we kryśe Erzgebirgskreis. Mo 15,51 km² wjyrchu a podug danych ze 2015 roku půmjyszkiwało sam 4848 ludźůw.

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń

Dźyń Sabatu: „Dźyń Sabatu, to je śůdmy dźyn tydńa (sobota), je to śwjynty dźyń, kery ustanowjył Bůg a doł mu ekstra błogosławjyństwo. Mo uůn być zachowywany za bożům łaskům jako uczczyńy pamjyńći stworzyńo śwjata a zbawjyńo, a tyż jako nadźeja wjecznygo dychańo we prziszłym żywobyću”.

Władza we ChLR sprŏwuje ôd 1949 r. Kōmōnistyczno Partyjŏ Chin. Do kōńca lot 70. Chiny były państwym totalitarnym na wzōr stalinowski, a we latach 60. nasiliły sie we kraju tyndyncyje izolacjōnistyczne. Po śmiyrci Mao Zedōnga i fiasku maoizmu, we latach 80. partyjŏ napoczła ale reformy ekōnōmiczne, tj.: Ôdchōd ôd gospodarki planowyj a ôdwarcie na świat, a ustrōj zaczōn przenosić sie we strōna autorytaryzmu. We latach 80. i 90. prziszła liberalizacyjŏ życiŏ społecznygo i kulturalnygo, bez m.in. wkludzynie swobody rajzowaniŏ. Społym ze reformami ekōnōmicznymi zaczła sie terŏźnie nŏjwiynkszŏ migracyjŏ we historyji świata - ze wsi do miast przekludziyło sie już 140 mln Chińczykōw.

Afrika – drugi podug wjyrchu kůntynynt na Źymi, mo 30,316 mln km² wjyrchu - 20,3% cołkowitygo wjyrchu lůndowygo Źymje. Půmjyszkuje go bezma 14% populacyji Źymji t.j. 920 mln ludźůw (2006). Przechodźi bez ńa połudńik 0°, uobadwa zwrotńiki, a tyż růwńik.

Abdurrahman Wahid (znůmy tyż jako Dus Gur, rodz. 7 wrześńa 1940, um. 30 grudńa 2009 we Dżakarće) – indůnezyjski polityker, prezydynt Indůnezyje we lotach 1999 - 2001. Prziwůdca partyji Partai Kebangkitan Bangsa (Partyjo Narodoweygo Przebudzyńo). Mjoł klerykalne przekonańa, chćoł coby islam mjoł srogi ajnflus na polityka.

Lean Back – niyformalnŏ grupa, kerŏ grała acid-jazz, funky, soul, pop a blues, fōndowanŏ we 1985 r. we Rudzie Ślōnskij; wstōmpiōła na muzycznõ binã ze kōncertym bluesowym we Klubie „Pulsar”, kaj grała sztandardy m.in. B.B. Kinga, Luther Allisona i Jeffa Becka. We 2000 r. zespōł zagroł ôstatni autorski kōncert na żywo dlŏ TVP 3 Katowicy; w tym tyż roku bōł rôzwiōnzany.

11 styczńa – jedynosty dźyń styczńa, a 11. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskego kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 354 dńi (355 dńi we przistympnym roku).

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń