Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
ئەم جۆرە "تاکتیکە" دەروونناسیە زۆرجار لەگەڵ منداڵاندا بەکاردێت. لە بەر ئەوەی منداڵ لە کاتێکدا "فەرمان" بدرێت بەسەریدا یان پێی بوترێت کارێک ئەنجام بدات ترسی لەدەستدانی ئازادی هەڵس و کەوتی لا دروست ئەبێت بۆیە ئەکرێ پێچەوانەی کارەکە بکات. هەربۆیە دایکان و باوکان "دەروونناسی پێچەوانە" بەکار دێنن. بۆ نمونە لە کاتێکدا بیانەوێت منداڵەکیان بچێتە دەرەوە پێی ئەڵێن نەچێتە دەرەوە بەو هیواەیە ئەویش پێچەوانەکەی هەڵبژێرێت و بچێتە دەرەوە. هەرچەن بە فەرمی سەرچاوەیەک نەدۆزرایەوە بۆ پشتڕاستکردنەوەی ئەوەی کە ئایا ئەم جۆرە تاکتیکە بنەمایەکی زانستی هەیە یان نا، گەڕانێک لە google scholar دەری ئەخات کە ئەم دەستەواژەیە وادیارە زانستی نیە و تەنها ۳۲٤٠ ئەنجام هەبوو بۆ "Reverse Psychology" بە جوتکەوانەوە.

تێبینی: ئەکیرا کامیالەبەھێزترین دەنگەژاپۆنیەکانە کەڕۆڵی دەنگی چەندین کەسایەتی بینیوەوەکو پاپی لە زنجیرەی دورگەی زێڕەکان، کۆگۆردۆ "تۆگۆمۆڕی " لە زنجیرەی توێژەر کۆنان وە ڕیۆ سیپالەدەنگی ڕۆی ڤۆکەر .

ھێمن ھەر لە پلەی یەکەمی تێکۆشانیدا وەک شاعیرێکی نەتەویی و کۆمەڵایەتی بیر و باوەڕی خەڵکی بۆ لای خۆی راکێشابوو، چونکە شیعرەکانی لە راستەقینەدا ببوونە ئاوێنەی دڵی کۆمەڵانی گەل و دەربڕی بیر و ئاواتیان. ھێمن ھەر لە رۆژی یەکەمی تێکۆشانی ھونەری خۆیەوە بۆ خاوێن کردنەوە و پەرە پێدانی زمانی زگماکی قۆلی ھەڵماڵی. شیعرەکانی بە زمانێکی ساکار دەھۆنییەوە و بەزمانی گەل دەدوا، جا بەو بۆنەوە پێشەوا پێی سپاردبوو، کە بۆ گەلێک وشەی فارسی و عەرەبی کە لە ڕێڕەوی خەباتی سیاسیدا بە کار دەھێندرێن، وشەی کوردی پەتی بدۆزنەوە و بەکاری بێنن، ھێمن بە سەرۆکی کۆمیسیۆنێک کە بۆ ئەو کارە دیاری کرابوو، دانرا، بەڵام دوای ماوەیەکی کورت بە داخێکی زۆر گرانەوە کۆمار دەڕووخێ و ھێمن دەڵێ:

بڕیارنامەی ٤٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٠ی نیسانی ١٩٤٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێ لە نەتەوە یەکگرتووەکاندا: میانمار. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٧٩‌ەم، بە ١٠ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

میکانیزمی کاریگەری تیشکی گاما لەسەر وردە زیندەوەر بەشێوەیەکی بەرفراوان تیشکی گاما لەبەجێھێنانەکانی پاکژکردن و پیشەسازییە پزیشکی و دەرمانسازی و خۆراکی و پاکردنەوەی پاشماوەکاندا بەکاردەھێنرێت لەبەر توانا زۆر بەرزەکەی لە کوشتنی وردە زیندەوەرەکاندا، لەناوبردنی سیستمە زیندەییەکان بەھۆی تیشکی گاماوە لەدوو ڕێگاوە دەبێت: کارلێککردنی ڕاستەوخۆ و کارلێککردنی ناڕاستەوخۆ ئەم دوو زاراوەیە بۆ باسکردن لەکاریگەری تیشکی گاما لەسەر ئاوێتە جیاکراوەکان بەکاردەھێنرێت وەک ئەنزیم و ترشی ناوکی بۆ باسکردنی کاریگەری ئەو تیشکە لەسەر ئەو بوونەوەرانە بەکارناھێنرێت کە سیستمی خانەکانییان پێکھاتەیەکی کیمیایی ئاڵۆزیان ھەیە وەک خانە بەکتریایی و کەڕووییەکان.

یۆسف میخایلۆڤیچ ئۆرانسکی(٢٤ی ئەپریل- ١٦ی مای١٩٧٧)، زمانناسی پێشەنگی سۆڤیەت بوو و هەروەها ئەندامی ئەنیستیتۆی توێژینەوەکانی ڕۆژهەڵاتناسی لنینگراد بوو. ئەو سەبارەت بە زمانە ئێرانییەکان و زمانە تورکییەکان و زمانەکانی هیندۆ-ئاریان لە ئاسیای ناوەڕاست کاری کردووە.

سەعدی (بە فارسی: شیخ مصلح‌الدین سعدی شیرازی) شاعیری ناسراوی فارس، ناوی کامڵی شێخ موسلیحەددین سەعدیی شیرازییە. سەعدی لەو کەسانەیە کە لە ھۆنراوە و پەخشانی فارسیدا دەستی بەرزی ھەبووە.
پرینسیپیا بە یەکێک لە گرنگترین کارەکانی مێژووی زانست دێتە ئەژمار. پێشتر، فیزیکزان و بیرکاری فەڕانسەیی ئالێکسیس کلۆرۆ بەمەی زانیبوو، ئەو دەڵێ: "پەڕتووکی بەناوبانگی پرەنسیپە بیرکارییەکانی فەلسەفەی سروشتی سەرەتای ڕاپەڕینێکی گەورەی لە فیزیکدا نیشاندارکرد. ئەو ڕێگایە کە نووسەرە ناودارەکەی، ئاغەی نیوتن، گرتیەبەر، تیشکی بیرکاریی خستە سەر زانستێک کە تا ئەو ڕۆژە لە تاریکاییی گومان و گریمانەدا مابوەوە".

تاق (بە ئینگلیزی: Arch) پێکھاتەیەکە کە دەتوانێ بە شکڵە کەوانەییەکەی بارە سەرەوخوارەکان تەنیا بە پەستان ڕا بگرێ و ھیچ مۆمێنتێکی تێ نەکەوێ. ئەم تایبەتمەندییە بە کەڵکەی تاقەکان ھەزاران ساڵە یارمەتیی مرۆڤی داوە و ئەمڕۆش لە تەلارسازی و ئەندازیاریی شارستانیدا بە کار دێت.

بیناسازی ئیسلامیتایبەتمەندیەکی دروستکردنی بینایە کە موسوڵمانەکان بەکاریان هێناوە بۆ ئەوەی ببێتە ناسنامەیەک بۆیان. ئەم جۆرە بیناسازیە بە هۆی ئیسلامەوە گەشەی کرد. ئەویش لەو شوێنانەی کە ئیسلام تێیدا بڵاو بویەوە وەک نیمچەدوورگەی عەرەبی، عێراق، میسر، شام، مەغریب، تورکیا، کازاخستان، ئۆزبەکستان، ئێران، خوراسان و هەروەها ئەو ناوچانەی کە بۆ ماوەیەکی درێژ لەژێر دەسەڵاتی ئیسلامدا بووە وەک ئەندەلوس (ئیسپانیای ئێستا) و هندستان. تایبەتمەندی بیناسازی ئیسلامی ئەوەیە کە گایگەربوە بەشێوەیەکی گەورە بە دینی ئیسلامەوە وەئەو بوژاندنەوە زانستیەی کە پەیرەوی دەکات، وە دەگۆریت لەناوچەکاندا بە هۆی کەش وهەوا وە پاش ماوەی بیناسازی وە شارستانی پێشوی ناوچەکە وەک تورکیا بەهۆی کەش و هەوا وە لەیەمەن بەهۆی پاش ماوەی بیناسازی ،وە ئەو پێشکەوتنەی کەدەیبینین لە شێوەو کارەکاندا بەپێی کات وەگۆرانی باری سیاسی و ژیان ورۆشنبیری دانیشتوان .

ڕۆژنامەوان بە کەسێک دەوترێ کە کاری ڕۆژنامەگەری بێ، کەسێک کە سەبارەت بە ڕووداوەکان، پێشھاتەکان و گۆڕانکارییەکان زانیاری کۆ و دواتر پەخش دەکاتەوە.

ھارد ڕۆک بووبە جۆرە چەشنێکی بەناوبانگ لە ساڵی ١٩٧٠کاندا، کاتێک گرووپی وەک لێد زێپلین، زە ھوو، کوین، بلاک سەبات، دییپ پرپڵ، ئەیرۆسمیت، ئەی سی/دی سی و ڤان ھالێن دروست بوون. لە ١٩٨٠کاندا، ھەندێک لە گرووپەکان لە ھارد ڕۆک دوورکەوتنەوە و گۆڕان بۆ پۆپ ڕۆک، لەکاتێکدا ھەندێکیان گەڕانەوە سەر چەشنە کۆنەکەیان.

گامڵان (ئینگلیزی: Gamelan) مۆسیقایەکی نەتەوەییە کە لە ئیندۆنیزیا دروست بووە و ئەو ئامێرانەی تێدا بەکاردێن ئامێری پێداکێشانن. ئەو ئامێرانەی زیاتر بەکاردێن ئامێری مێتالۆفۆنە. ئامێرەکانی تر پێکھاتوون لە ئامێری تەلدار و زایلۆفۆن و فلوتن. گۆرانیبێژەکانی ئەم چەشنە ناودەبرێن بە سیندھن.

ناوی ھێمن دەگەڕێتەوە بۆ ئەو زەمانە کە لە کۆمەڵەی ژ-کاف و کۆماری کوردستاندا وەکوو پێشمەرگەیەک خزمەتی بە نەتەوەکەی دەکرد و لە نێو تێکۆشەرانی ئەو سەردەمە کە ھەر یەکەی ناوی نھێنیان ھەبوو، بە ھێمن ناسرا و ھەر وەکوو بۆخۆی دەڵێ:

بۆلیڤار لە گەنجیدا سەردانی ئورووپای کردبوو و کاریگەر بوو بە ڕۆشنبیری ئوروپا و بە شەڕەکانی ناپلیۆن لە ئیسپانیا و کاتێک ناپلیۆن حکومەتی ئیسپانیای ڕووخاند، ھاندەرێک بوو بۆ بۆلیڤار کە ھەمان شت بکات بەرامبەر ئیسپانیا لە ئەمریکای باشوور و سوێندی خوارد کە وڵاتەکەی ڕزگار بکات لە ئیستیعمار، و بۆلیڤار بوو بە ئەفسەرێک لە سوپای شۆڕشدا، و دوای زنجیرەیەک شەڕی دوور ودرێژ بۆلیڤار سەرکەوت بەسەر ئیسپانیادا و ئەو دەوڵەتانە سەربەخۆییان بە دەست ھێنا، و بۆلیڤار وەک ئازدکەرێک ڕێزی خەڵکی بەدەستھێنا، بەڵام لە ڕۆژانی کۆتاییدا ڕووبەڕووی ناڕەزاییەکی توند بۆیەوە کاتێک ھەوڵیدا ئەمریکای باشوور لە ژێر دەسەڵاتی خۆیدا یەک بخات و ناوی بۆلیڤیا بە ناویەوە ناونراوە.
دامەزراوەی ویکیمیدیا (بە ئینگلیزی: Wikimedia Foundation) دامەزراوەیەکی خێرخوازی و قازانج نەویستە و بنکەی سەرەکیی لە سان فرانسیسکۆی کالیفۆرنیا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانە. جیمی وەیڵز دامەزرێنەر و خاوەنی ویکیمیدیایە. پرۆژەکانی ئەم دامەزراوەیە سەرھێڵین و بریتین لە ویکیپیدیا، ویکیفەرھەنگ، ویکیوتە، ویکیپەرتووک، ویکیسەرچاوە، ویکیمیدیا کۆمنز، ویکیسەفەر و ویکیدراوە و چەندانی تریش، ھاوکات پرۆژەکانی بە زۆربەی زمانەکانی جیھان لەبەر دەستدایە.

سووڕی کارەبایی : بریتییە لە بەیەک گەیاندنی پێکھاتەکانی کارەبا وە پێکھاتەکانی بریتیین لە بەرگری ، چڕ کەرەوەکان ، کلیک ، بگۆڕی کارەبایی وە ئەلیکتڕۆنیات.

لە سەردەمی کۆندا لەم ناوچەیەدا ھۆزەکانی گۆتی، حووری، مانناکان و مادەکان ژیاون. ژینگەی سەرەکی ھۆزی مانناکان باشوور و ڕۆژھەڵاتی زرێچەی ورمێ بووە، و دەتوانین بڵێین ناوچەی قەڵایچی لە دەوارندەوری ئێستای شاری بۆکان. لە سەردەمی داریووشی سێیەم و ئەسکەندەر، مادەکان ھاتنە ژێر فەرمانی پارسەکانەوە. پاشایەتی کاردۆخ (کاردۆکان) لە باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتی دەریاچەی وان کە دەکەوێتە نێوان پارسەکان و مێزۆپۆتامیا، کاتی لاوازبوونی ئیمپراتۆری ساسانی سەربەخۆ بوو و لە ١٨٩ی پێش زایین تا ٣٨٤ی پاش زایین حوکمڕانی دەکرد بەسەر باکووری مێزۆپۆتامیا و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاناتۆلی. ڕۆمییەکان لەکاتی زۆرداری لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا، بە سەر بەشێکی گەورەی ژینگەی کوردەکان، بەتایبەت بەشی ڕۆژاوا و باکووری کوردستان حوکمڕانیان ئەکرد. کاردۆخ بووە ناوچەیەکی باجدەری ڕۆم لە ساڵی ٦٦ی پێش زایین ھەتا ٣٨٤ی دوای زایین. کاردۆخ کەوتبووە ڕۆژھەڵاتی "سیلوان" کە شارێکە لە ڕۆژھەڵات و باشووری دیاربەکری ئەمڕۆکە. ھێندێ لە مێژووناسەکان نێوان کاردۆخ و ناوە ئەمڕۆییەکانی کورد و کوردستان پێوەندی ئەزانن. ھەڵبەت ھێندێکیش دژی ئەوەن؛ بەڵام لە زانستنامەی کۆلۆمبیادا ئەوە سەلمێندراوە.

واز ئەو حاڵە ڕەوانییە زاڵەیە کە ئاسایی یا تا ڕادەیەک کاتییە. لە چاو ھەست و کوڵوکۆی دەرووندا، واز نادیارتر، کەمتینتر و، دێرجووڵترە. دەروونناسان لە گێڕانەوەیدا ئەڵێن واز ھێزی ئەرێنی یا نەرێنیی ھەیە. بە زمانێکی تر، خەڵک زۆرتر قسە لە "لەسەر واز بوون" (وازی ئەرێنی یا پۆزیتیڤ) یا "بێواز بوون" (وازی نەرێنی یا نیگەتیڤ) ئەکەن.

دەزگای دراوی عەرەبی سعودی (بانکی ناوەندی سعودیەیە) لە ساڵی ١٩٥٢ دامەزراوە، ناسراوە بە (ساما) کورتکراوەی (Saudi Arabian Monetary Agency)، ڕۆڵێکی گەورەی ھەیە لە ڕێکخستنی کەرتی بانکی لە ناوچەی کەنداو.

یەکێک لە گریمانەکان کە ئەم بارەی باڕمتەکانی شیکردۆتەوە. گریمانەی ئەمە دەبات کە لە ئەنجامی پەرچەکرداری باڕمتەکان بۆ ئەم شۆکە لەناکاوە ڕووی داوە.

بڕیارنامەی ١٧٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی تشرینی یەکەمی 1962دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: ئوگاندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٠٢١‌ەم، بە 11 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

لە ٢٥ی گەلاوێژی ساڵی ١٣٣٢ی کۆچی ھەتاوی کۆبوونەوەیەک لە مەیدانی شاری مەھاباد پێک دی وھێمن شێعری دەبڕۆ ئەی شاھی خائین، بەغدا نیوەی رێت بێ دەخوێنێتەوە. لە کودەتای ٢٨ی گەلاوێژی ئەو ساڵە ھێمن بە تەواوی قاچاغ دەبێ و ماوەیەکی زۆر بە کێوانەوە دەبێ و ساڵی ١٣٤٤ی کۆچی ھەتاوی باوکی دەمرێ و ھێمن دەڵێ:

جۆری دریژخایەن لە سستی جەرگ زۆر کات ڕوو دەدات لە چوارچێوەی بوونی (سیرۆزیس)، و ئەگەری ڕدانی ھەیە لە ئەنجمای زۆر ھۆکاری ترەوە، وەکوو ئەو کەسانەی کە زۆر ماددە کھوولیەکان بەکار دەھێنن، ھەوکردنی جەرگ لە جۆری a b، ئەوتۆئیمون، بۆماوەیی و یان لە ئەنجامی تێکچوونی کارلێکە مێتابۆلیزمیەکان وەکو (ئاسن و مس).
ئەو باڵندەیەیە کە دەتوانێت وەکو مرۆڤ بدوێت.لە بنەڕەتدا شازادەیە بەڵام جادووگەرەکان گۆڕیویانە بۆ باڵندە و دایک و باوکیشیان گۆڕیوە بۆ دوو بازی سپی،یاسەمینە بەدرێژایی گەشتەکانی لەگەڵی دایە ھەرچەندە لەگەڵ یەک ناکۆکن و بەردەوام دەمەقاڵیتیان٫ شێوەی یاسەمینە لەباڵندەی (مینا)وەرگیراوە کە تۆزێک توانای ئاخاوتنی ھەیە.

لە ڕابردوودا بۆ سەرپاکردنی تۆڕی خۆجێیی لە ARCNET و تۆکەن ڕینگ و ژمارەیەک ستانداردی تر سوود وەردەگیرا، بەڵام ئێستاکە ئیسەرنێت و وای-فای دوو تەکنۆلۆژیای باوی سەردەمن.

شۆپاندنی چاوگەکانی زانستی نوێ بەھۆی زۆر دەقی گرنگەوە کە لە جیھانی کۆنەوە ماون گەنگازە. وشەی زانستیار (scientist) تاڕادەیەک تازەیە - یەکەمجار لە سەدەی نۆزدەھەمدا بەکارھێنرا - و لە دەقە کۆنەکاندا وەبەرچاوناکەوێت. پێشتر تۆژەرانی سروشت بە خۆیانیان دەوت فەیلەسووفی سروشتی.

قۆناخێکی نوێ لە ژیانی گەل و شاعیردا دەست پێدەکاتەوە. ماوەی پاشەکشە دوایی دێ و گەلی کورد خۆی بۆ خەباتی دوا ڕۆژ ئامادە دەکا. نفووزی حیزبی دیموکراتی کوردستان کە بە نھێنی تێدەکۆشێ، ڕۆژ بە ڕۆژ لە ناو کۆمەڵانی خەڵکی کوردستاندا زیاتر دەبێ. بەرەو ھەوراز ڕۆیشتنی جووڵانەوە ھەتا ڕۆژەکانی گەلاوێژی ١٣٣٢ درێژەی ھەیە، لە ٢٥ی گەلاوێژەوە ھەتا ڕۆژی شوومی کودیتای ٢٨ی گەلاوێژ خەڵک لە شاری مەھاباد حوکمداری دەکا. لە ڕۆژی ٢٥ی گەلاوێژدا خەڵکی مەھاباد بە درشت و وردەوە ھەموو لەگەڵ ھێمن کە بۆ یەکەم جار پاش چەند ساڵ لە کۆبوونەوەیەکی چەند ھەزار کەسیدا شێعر دەخوێنێتەوە، ھاوار دەکەن: بڕۆ ئەی شاھی خاین! بەغدا نیوەی ڕێیەت بێ

لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ رۆژنامەنوس، رێبین محەمەد، رەحمان خانی سەبارەت بە سەرەتای دروستکردن و بیرۆکەو مێژووی بەنداوەکە رایگەیاند: لە ٢٣-١١-١٩٦١ بە رەسمی بەنداوی دەربەندیخان کراوەتەوە، لە سەر بیرۆکەی دەستەی بونیادنانەوە لە سەردەمی مەلیکدا بەنداوەکە دروستکراوە، لە ساڵی ١٩٤٦ دا دەست بە کارکردن کراوەو چەندین لێکۆڵینەوە کراوە تا گونجاوترین شوێن دیاری بکرێت، دواتر لە ساڵی ١٩٥٣ دا کۆتایی بە لێکۆڵینەوە ھاتووەو لە ١٩٥٤ دا دەستکراوە بە دیزاینکردن و لە ١٩٥٥ دا گرێبەستکراوە بۆ جێبەجێکردنی، کۆمپانیای دیزاینەرو راوێژکاری جێبەجێکردن (کۆمپانیای ھارزای ئەمەریکی) بووە، جگەلە کۆمپانیا ئەمەریکییەکان چەندین کۆمپانیایەکی فەرەنسی و رۆمانی بەشداربوون لە جێبەجێکردنی بەشە جیاوازەکانی بەنداوەکەدا. پێکھاتەی بەنداوی دەربەندیخان

وزەی گشتی ھەڵگیراو لەلایەن فۆتۆنەکانەوە دەکاتە جیاوازی نێوان وزەی بنەڕەتی و کۆتایی ھەرچەندە ژمارەی قۆناغەکان جیاواز بن. بەشێوەیەکی گشتی گواستنەوە لە باری وزەیەکی بەرزەوە بۆ باری وزەیەکی نزم دەبێت لەگەڵ دەرکردنی تیشکی گاما لە ماوەیەکی زۆر کورتدا کە بەشێک لەچرکە تێپەڕ ناکات، لەکاتێکدا گواستنەوەی قەدەغەکراو لەکاتێکی درێژخایەنتردا ڕوودەدات. باری وروژاندن لەناوکدا ژمارە بارستە بچووکەکانی دەبێت، لانیکەم (١m ev) لە سەرو باری جێگیربوونەوە و لەناوکە مامناوەندەکاندا لە (١م ev) کەمتر دەبێت، لە ناوکە قورسەکاندا یەکەم باری وروژاو (١m ev - ٠) لەسەرو باری جێگیرەوە دەبێت، بەڵام ناوکە ئەفسوناوییەکان ناوازەن و لەم ڕێسایە لادەدەن بۆ نموونە بزمۆس ١٢٦ نیوترۆن لەناوکەکەیدا ھەیە وەک توخمێکی سووک دادەنرێت و جیاوازی لە وزەکەیدا لەئاستی یەکەمدا (١م ev) دەبێت.
بن لادن لە تۆمارێکی ڤیدیۆییدا دەرکەوت کە حکومەتی ئەمریکی نیشانی دا و کردارەکەی گەڕاندەوە بۆ خۆی، بەڵام ئەو کەسەی قسەی کرد بن لادن نەبووە تەنانەت لەو نەچووە، و لە بەراوردکردنی ڤیدیۆیی لایەنگرانی تێڕوانی پیلانگێرییدا دەرکەوتووە کە ئوسامە مستیلەی ئاڵتونی لە دەستدایە ئەمەش لە شەریعەتی ئیسلامیدا حەرامە ھەروەھا لە ڤیدیۆکەدا ئوسامە بە دەستی چەپ دەنووسێت، لە کاتێکدا ئەوانەی کە ئەیناسن شایەتی ئەوەیان داوە کە ئوسامە بە دەستی راست ئەینووسی.

زەینەب سەباح: رۆژی ١٢-٧-٢٠١٦ لە ھەولێر لەلایەن کەسێکی نزیکی خێزانەکەیان ڕفێندرا بۆ ماوەی ١٠ ڕۆژ پاشان ھاوسەرگیری لەگەڵ کرد و پۆلیس و ماڵەوەی ئاگادارکردەوە کە نەڕفێندراوە.

ئیڤان شبیگڵ داهێنەری پرۆگرامی سناپ چاتە لە ساڵی (١٩٩٠) لە شاری لۆس ئانجلیسی ویلایەتی كالیفۆرنیای ئەمریكا لە دایكبووە، لەئێستادا بە بەڕێوبەر و دامەزرێنەر و سەرۆكی جێبەجێكاری سناپ چات ناودەبرێت، ئیڤان لە زانكۆی ستانفۆرد خوێندویەتی و ساڵی (2012) ئەو زانكۆیەی بەجێهێشت تا هەموو توانای بخاتەگەڕ بۆ برەودان بە پرۆگرامی سناپ چات.

بەڵام کۆماری مەھاباد تەمەنی کەمتر لە ساڵێک بوو. جووڵانەوەی گەلی کورد لە ئێران ھەر وەک جووڵانەوەی سەرانسەری ئێران تووشی شکست بوو. ھێمن لە «رۆژگاری ڕەش»دا تووشی نائومێدی دەبێ، وەک کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان کە تووشی نائومێدی ببوون: بە فیڕۆ چوو خەباتمان داگیراوە وڵاتمان تێپەڕی ڕۆژی ھاتمان رووخا کۆشکی ئاواتمان لە پیاوی ئازا و سەرکەش لە زەحمەتکێشی بێبەش ئاخنراوە کونە ڕەش نابینی کەسێ ڕووگەش

ڕۆھینگا یان ڕۆھینگیا خەڵکێکن کە بە زمانی ڕۆھینگیایی قسە دەکەن و پەیڕەوی ئایینی ئیسلامن. زۆربەی خەڵکی ڕۆھینگیا دانیشتووی ھەرێمی ئەرکانن لە خۆرئاوایی بۆرمان.

بڕیارنامەی ١٨١٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٩٠١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

ئیسپانیا میوانداری ئەو خولەی کرد و دوویاریگای تەرخان کرد بۆیاریەکان یاریگایەکانیش بریتیبوون لە یاریگای کامپ نوو و یاریگای سانتیاگۆ بەرنابیۆ لەو خولەدا چوار ھەڵبژاردە بەشداریان کرد کە بریتیبوون لە:(ئیسپانیا، دانیمارک، یەکێتی سۆڤیەت، ھەنگاریا) ئەو چوار ھەڵبژاردەیە کران بە گروپێک

سەرچاوە مێژووییەکان ئاماژە بەوە ئەدەن کە نیشتەجێبوونی مرۆڤ لە غەززەدا ھەبووە پێش ٣٠٠٠ ساڵ، بۆ یەکەم جار لە ھێڵکارییەکی فیرعەون تەحتەمسی سێیەم (سەدەی ١٥ی پێش زایین) ناوی غەززە ھاتووە ، ھەروەھا ناوی غەززە لە ناو نامەکانی تل عمارنەدا ھاتووە، سێ سەد ساڵ دوای داگیرکردنی فیرعەون بۆ شارەکە ھۆزێکی فەلەستینی دابەزیوون بۆ شارەکە وناوچەکانی دەوروپشتی.

ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧: بایۆهازارد (بە ئینگلیزی: Resident Evil 7: Biohazard) یارییەکی ڤیدیۆیی ترس ڕزگاربوونە کە لەلایەن کاپکمەوە پەرەپێدراوە و بڵاوکراوەتەوە. یارییەکە بە جیھانی بڵاوکرایەوە بۆ مایکرۆسۆفت ویندۆوز، ئێکس بۆکس وەن و پلەی ستەیشن ٤ لە کانوونی دووەمی ٢٠١٧دا. ٢٤ەم یارییە لە زنجیرەی ڕێزدێنت ئیڤڵ و یەکەم یارییە لە زنجیرە سەرەکییەکان کە بە شێوازی بیناھاوێژی کەسی یەکەم دروست کرابێت.

پاش مانەوەی بۆ ماوەی شەش مانگ لە كارەكەی لە دامەزراوەی (CERN) كارەكەی بەجێ دەهێڵیت و لەژێر ناوی (Image Computer Systems) دەست دەكات بە برەوپێدانی سیستەمی گەیاندنی وێنەیی كەخۆی رابەرایەتی ئەم كارەی دەكرد و بیرۆكەی كارەكەشی مامەڵەكردن بوو لە گەڵ سۆفتوێرەكاندا كەلەبواری گەیاندندا كاریان دەكرد بەرهەمی وێنەیی بنیات دەنرا تێیدا .
عەبدول ڕەحمان کوڕی معاویە کوڕی ھیشام کوڕی عەبدول مەلیک, لە دایک بووە ساڵی ٧٣١ز وکۆچی دوایی کردووە ساڵی ٧٨٨ز ناسراوە بە بازی قوڕەیش, یەکێک لەبەرپرسە ئەمەوییەکانی کە پاڵێوراوە بۆ خەلافەت لە پایتەختی دەوڵەتی ئەمەوی لە دیمەشق, ھیشامی کوڕی عەبدول مەلیکی باپیرەی دەیەم خەلیفەی ئەمەویەکان بووە, عەبدول ڕەحمان ھەڵھات لە دەستی عەباسیەکان لە کاتی دامەزراندنی دەوڵەتەکەیان, و چووە ئەندەلوسەوە وناونرا بە عەبدول ڕەحمان داخل, وماوەی خەلافەتی ئەمەوی لە ئەندەلوس تەواو کرد, حوکمی کرد لە نێوان ساڵانی ٧٥٦-٧٨٨ز.

سەرسووڵ (Sersûll، بە فارسی: سرسول) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٣٠ کەس لە ٣١ بنەماڵەدا بووە.

لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٥، ئیلۆن مەسک درووستکردنی (ئۆپن ئەی ئای) ڕاگەیاند، کە کۆمپانیایەکی قازانج نەویستی بواری زیرەکی دەستکرد، بەشێوەیەک کە سەلامەت و سوودبەخشبێت بۆ مرۆڤایەتی بە فەراهەمکردنی زیرەکی دەستکرد بۆ هەمووان، OpenAI دەیەوێ دڵنیاببێتەوە کە کۆمپانیا زەبەلاحەکان و حکومەتەکان ‌‌هێزی زیاد لە پێویست بەدەست ناهێنن بە بەکارهێنانی زیرەکی دەستکردی پێشکەوتوو.

بڕیارنامەی ١٥١٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٨٥٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

ساڵی ١٩٨٧ یەکەم کۆمپیوتەری کەسیی بەرھەم ھێنا کە ھەڵگری یەکەی چارەسەری ٨٠٣٨٦ ـی ئنتێڵ Intel بوو. بەوەش یەکەم کۆمپیوتەری ٣٢ بت ھاتەکایەوە کە لەسەر یەکەی چارەسەری زنجیرەبەستراوی x٨٦ کاری دەکرد. کۆمپاک یەکێک بوو لە گەورە کۆمپانیاکانی پشتیوانیکەری EISA، کە IBM لە بەرھەمھێنانی IBM PS/٢ پەی پێ دەبرد.

لە ساڵی ١٢٠٤ز لە کاتی ھێرشی چوارەمی خاچپەرستەکان زۆرێک لە کتێب و نەخشە مێژووییەکانی کتێبخانەی (قوسطەنطنییە) تاڵانکرا و کەوتە دەست ئەوروپییەکان وە لەبەر ئەمەیە کە دەوترێ کۆڵۆمبۆس زانیاری ھەبووە سەبارەت بەو قاڕەی ئەمەریکا پاشان بۆ شاردنەوەی ڕاستییەکان کۆڵۆمبۆس ناودار کراوە بەحساب زانایە و ئەمەریکای دۆزیوەتەوە لە ساڵی ١٤٩٢ز ئەمەش ڕێی تێناچێت چونکە ئەم کەسە یەکێک لە ھەڵە کوشندەکانی پێی وابوو زەوی تەختە چونکە بەپێی دینی مەسیحی زەوی بازنەیی تەختە ھەروەھا ئەم کەسە بە ھەڵە ڕێی کەوتە ئەو قاڕەیە وای زانی ئەو شوێنە وڵاتی ھیندستانە لەبەرئەوە ناوی ئەو خەڵکەی بە (ھیندی) ناو برد بەڵام لەبەر ئەوەی سوور پێست بوون ناوی بردن بە (ھیدنییە سوورەکان)

ئاغا موحەممەد، ناسراو بە (خواجە) خەڵکی شاری سنە بووە ، باوکی ناوی حاجی میرزا پیاوێکی بازاڕی و خاوەن ماڵ و سامانێکی باش بووە، بەڵام خواجە دوای مردنی ئەو دەستی لە دنیا بەرداوە و تەکی داوە بە لای خواو و ژیانی دەروێشی و دوورەپەرێزی هەڵبژاردووە و بۆ کوڕی مامۆستایانی پارێزکار چووە و جار و باریش شێعرێکی هۆنیوەتەوە.خواجە لە کۆتایی چەرخی سێزدەدا ژیانی کۆتایی پێهاتووە .
بەهۆی ڕێگری ڕامیاری و ئایینی، هیواکانی کێپلەر بۆ ئەوەی ڕاستەخۆ بگەڕێتەوە لای تایکۆ براهی لەناوچوون. بە هیوای ئەوەی بەردەوامی بە لێکۆڵینەوە گەردوونناسییەکانی بدات، کێپلەر هەوڵی ئەوەی دا ببێتە بیرکاری ئاڕکدیوک فێردیناند (ئیمپراتۆری ئەو کاتەی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز). بۆ ئەو مەبەستە، کێپلەر وتارێکی نووسی و تەرخانیکرد بە فێردیناند، تێیدا بیردۆزێکی نوێی پێشنیارکرد لەسەر جوولەی مانگ : "In Terra inest virtus, quae Lunam ciet" واتە "زەوی هێزێکی هەیە کە دەبێتە هۆی جوڵانی مانگ". هەرچەندە کە وتارەکەی یارمەتی نەدا لە بەدەستهێنانی پۆستەکە، بەڵام ڕێگایەکی نوێی تێدا باسکرد بۆ پێوانەکردنی مانگ گیران، کە لە مانگ گیرانی ٧ی تەمموز لە گراتز بەکاریهێنا. ئەو زانیارییانە بوونە بنچینەی دۆزینەوەکانی دەربارەی یاساکانیی دەربارەی ئۆپتیک و لە کتێبی Astronomiae Pars Optica بڵاوی کردنەوە.

لە حوزەیرانی ٢٠٠٢ بە ١٠٠ ملیۆن دۆلاری سامانەکەی مەسک (سپەیس ئیکسپلۆرەیتشن تێکنۆلۆجیس) یان (سپەیس ئێکسی) دامەزراند. نە حەوت ساڵ، سپەیس ئێکس خێزانی ڕۆکێتەکانی فالکۆن و کەشتییەکانی دڕاگۆنی تەواوکرد. لە ئەیلوولی ٢٠٠٩، فالکۆن ١ی سپەیس ئێکس، بووە یەکەم ڕۆکێتی کۆمپانیایەکی کەرتی تایبەت کە مانگی دەستکرد بگوازێتەوە بۆ خولگەی زەوی. وە لە ٢٥ی گوڵانی ٢٠١٢، کەشتی ئاسمانی دڕاگۆن لەگەڵ ISS لەنگەری گرت. ئەوەش بۆ یەکەمجار بوو کە کەشتییەکی ئاسمانیی کۆمپانیایەکی کەرتی تایبەت لەگەڵ ISS دا لەنگەر بگرێت.

تاقی کردنەوەی ساڵانی درێژی خەبات بە ھێمنی سەلماندووە کە خەبات دوور و درێژە، ھەوراز و نشێوی ھەیە، سەرکەوتن و شکستی تێدایە. بەڵام ھێمن کۆڵنەدەرە: رۆڵەی کوردم فێری ھەوراز و لێژم تا زۆر بڕۆم، زیاتر ئارەق بڕێژم کورت‌تر دەبێ ڕێگای دوور و درێژم دەڕۆم بەرەو ئاسۆ، بەرەو ئاسۆی ڕوون دەڕۆم دەڕۆم تا ترۆپکی ڕزگار بوون من پەروەردەی بن سێبەری ئەشکەوتم گەلێک جاران لە چاڵاوی ڕەش کەوتم ھاتمە دەرێ، ھەدام نەدا، نەسرەوتم دەڕۆم بەرەو ئاسۆ، بەرەو ئاسۆی ڕوون دەڕۆم دەڕۆم تا ترۆپکی ڕزگار بوون

مووسیقای تایبەت بە دەباری شازادە کوردەکان نەبووە، لەبری ئەوە، مووسیقا لە دانیشتنی شەوانەدا پێشکەش کراوە. چەند شێوازێکی مووسیقا لەسەر ئەم جۆرانە دانراون. زۆربەی گۆرانییەکان لە سروشتیاندا ئەفسانەن، بۆ نموونە لاوک کە ھۆنراوەی قارەمانێتییە و چیڕۆکی قارەمانە کوردەکانی ڕابردوو، وەک سەڵاحەدین، دەگێڕێتەوە. حەیرانیش ھۆنراوەی خۆشەویستییە کە باس لە ئازارەکانی دابڕان و خۆشەویستی بێ ئەنجام دەکات. لاوژەش شێوازێکی مووسیقای ئایینییە و پایزۆکیش ئەو گۆرانییانەن کە بەتایبەتی لە پاییزاندا ئەوترێن. گۆرانی خۆشەویستی، ئاھەنگ و ھۆنراوەی وروژێنەر و گۆرانی تایبەت بە کار وفرمان.

بەفەرمانی ڕاستەوخۆی بەشار ئەسەد، ٥٧٣ سەربازی کورد، لەڕیزەکانی سوپای سوریادا، شوێنبزر کران و پاشان بەکوژراوی، بەھۆی فیشەکێکەوە کەبەسەریانەوە نابوون، تەرمەکانیان درانەوە دەستی کەس و کاریان.

تەنھا دوو تاوەرە سەرکیەکە نەڕووخان بەڵکو چەند سەعاتێک دواتر تاوەری ژمارە حەوت کەوت کە بارەگای دەزگای سی ئای ئەی (دەزگای زانیاریدانی ئەمریکی) و خزمەتگوزارییە نھێنییەکانی لە خۆ ئەگرت، بە بێ ھیچ ڕوونکردنەوەیەکی لۆژیکی، و ڕوون بۆیەوە کە ھەمووی موڵکی لاری سیلڤەر شتاین بوو کە تاوەرەکانی تری بە کرێ گرتبوو، بەڵام ھەموو تاوەرەکانی دەوروبەری تاوەری حەوت زیانیان لێ نەکەوتبوو و تەنانەت پەنچەرەیەکیشیان نەشکا بوو، و تەفسیرە فەڕمیەکەی دەیووت کە پارچە ئاگر گەیشتووە بەو تاوەرە و زەرەری گەورەی پێ گەیاندووە و ئاگر لە ناوەوەیدا کەوتۆتەوە تا بوو بە ھۆی ڕووخانی، و ئەگەر ئەم بیردۆزە ڕاست بێت ئەوا ئەوا ئەم تاوەرە، تاوەری ژمارە سێیە کە بە ئاگرکەوتنەوە بڕوخێت و دوو تاوەرەکەی تریش ھەمان تاوەرە بازرگانییەکانن.
ھێمن لەو کەسانە بوو کە تەمەنی مێرمنداڵی و لاوی و پیری خۆی لە سەنگەری فەرھەنگ و ئەدەب و فۆلکلۆر و شۆڕش‌دا بەخت کرد و وەک مۆم سووتا و ڕێگای پاشەڕۆژی بۆ ڕووناک کردین. پاش دەرچوونی چوار ژمارە لە سروەی ڕەنگینی کوردستان، مۆمی ژیانی ھێمن دوایین فرمێسکی ھەڵوەراند و لە٢٩ی خاکەلێوەی ساڵی ١٣٦٥ی کۆچی ھەتاوی بۆ ھەمیشە ماڵاوایی لێ‌کردین و لەسەر وەسیەتی خۆی لە گۆڕستانی بوداق‌سوڵتانی شاری مەھاباد بە خاکیان سپارد.

کۆشکەکانی وەزارەت, کۆشکەکانیان کردە ناوەندێک بۆ بڵاوکردنەوەی ڕۆشنبیری شیعە و کتێبخانەیان تێدا کردەوە کە ھەزاران کتێبی لە خۆ گرتبوو لەوانە کتێبخانەی کۆشکی ڕۆژھەڵات کە خەلیفە موعز لیدینیلا دایمەزراند.

ھەڵبژاردنەکان و ریفراندۆمەکان چیتر بە تاکە رێگە دانانرێن بۆ ئەوەی جەماوەر حوکمی خۆیانی پێبکەن. دیموکراسی بە بێ پچڕان کار دەکات و ھەڵبژاردنەکان لە سیستەمی دیموکراسیدا تەنھا بۆ ھێنانە کایەوەی گۆڕانی مەزن لە رەوتی سیاسەتدا بەکاردێن. لە کاتێکدا دەکرێ سیستەمی دیموکراسی لیبراڵ ببێتە حوکمی چینی دەوڵەمەندان (plutocracy)، کە تیایدا بڕیارەکان لە پشت دەرگا داخراوەکان وەردەگیرێن و بوارێکی زۆر کەم بۆ جەماوەر ھەیە کاریگەریان لەسەر نەخشەکێشانی سیاسەتەکاندا لە ماوەی نێوان ھەڵبژاردنەکاندا ھەبێ، ھەر بۆیە دیموکراسی بەشداربووانە (participatory) زیاتر بە ویستی جەماوەرەوە گرێدراوە. دیموکراسیی بەشداربووانە کە لەسەر بناغەی بەرچاوڕوونی و بەشداربوونی رۆژانە بونیات نراوە ماوەی چەندین دەیەیە بە شێوەیەکی رەسمی لە باکوری ئەوروپا بەکار دەھێنرێت و، بە رەسمی وەک ئامانجێکی نمونەیی بۆ دەوڵەتانی تری یەکێتی ئەورپا بەکار ھێنراوە. ھەرچەندە زۆر لە وڵاتانی جیھان شێوازی کۆنتری دیموکراسی یا حکومڕانیان ھەیە. رێوشوێنی بەرچاوروون و شەفاف کۆبونەوەی بە ئاشکرا و راگەیاندنەکانی لەبارەی رێکارە داراییەکانی حکومەت و یاسای ئازادی زانیاریەکان و پێداچونەوە و و ووردبینی بودجە و ...... ھتد دەگرێتەوە.

شێعرێک وەک خوناوەی باران شێعرێک وەک سرتەی دڵداران شێعرێک وەکوو دەریای بێ بن گەرمتر لە باوەشی ژن شێعرێک سروودی شادی بێ شێعرێک دەنگی ئازادی بێ

پەیکەرەی مامۆستا ھێمن کاری ھونەرمەندی ناسراوی پەیکەرسازی کورد، مامۆستا ھادی زیائەددینی لە ڕێکەوتی ١٠ی خەرمانانی ١٣٩٢ لە سەرای ھێمن پەردەی لادرا.

بە شوێن کەوتووەکانی دەوترێت (نوورەکان) یان (کۆمەڵەی نوور). کۆمەڵەی نوور ئەو کتێبانە دەخوێنن (سەرجەمی پەیامەکانی نوور) کە پێکهاتوون لە چەندەها بیروباوەڕی دینی.

بە باوەری زمانەوانی کورد جەمال نەبەز، ئامار واتە ھەژمار. لە بنەڕەتدا ھامار و ھەمار و ھەژمار بووە. ھەژمار دوو پاژە: ھەژ + مار؛ ھەژ ھەرئەو ھش و ھۆشەیە. مار ژی دەچێتەوە سەر وشەی ئاڤێستاییی "مەر" کە بە واتای "شتێک لە بیری خۆدا ھێشتنەوە" دێتەوە. سەرنجی وشەکانی merken و merkbar لە زمانی ئاڵمانیاییدا بدە، کە یەکەمیان مانای سەردەرچوون لە شتێک و دووھەمیان مانای شتێک بەئاسانی لە بیردا بمێنێتەوە دەدا؛ ھەروەھاشە وشەی لاتینیی memoria کە مانای بیرەوەری دەدا.

بارگەی کارەبایی : بریتییە لە تایبەتمەندی ھەندێ تەنکۆلەی نا گەردیلەیی کارلێکی کارۆ موگناتیسی ، ماددەی بارگەکراو بەکارەبا کاریگەر دەبێت بەبواری کارۆموگناتیسی
جەیمس جۆسێپ "وایتی" بەلگەر جونیۆر (بە ئینگلیزی: James Joseph "Whitey" Bulger, Jr.) (لەدایکبووی ٣ی ئەیلوولی ١٩٢٩) تاوانبار و بکوژێکی ئەمەریکییە. بەلگەر لە پێشوودا سەرۆکایەتی تاقمێکی چەتەیی کردووە بەناوی (وینتەر هیڵ گانگ) لە شاری بۆستن، دوای دەستگیرکردنی تاوانبار کرا بە تۆمەتی کوشتنی ١٩ کەسی جیا، بەلگەر برای سیناتۆری ویلایەتی ماساچووسیتس بووە لە پێشوودا. هەروەها لە پێشوودا بەلگەر ٩ ساڵ زیندانی کراوە لە بەندینخانەی ئەلکەتراز و یەکێکە لەو ٥ کەسە زیندووانەی کە پێشتر زیندانی ئەلکەتراز بوونە و ئێستاش لە ژیان ماون. لە ساڵی ٢٠١٥ فیلمێک لەسەر ژیانی بەلگەر دەرچوو بەناوی ڕێوڕەسمی ڕەش کە ئەکتەر جۆنی دێپ ڕۆلی چەتە بۆستنییەکە دەگێڕێ.

ھەوراز و نشێوی ژیان و خەباتی گەل لە شێعرەکانی ھێمن‌دا زۆر جوان دیارە. لەو کاتەوە کە دەستی بە شێعر گوتن کردووە ھەتا ئەمڕۆ، شێعری ھێمن ئاوێنەی قۆناخەکانی خەباتی گەلی کوردە. لە ساڵی ١٣٢٤ (١٩٤٥)ڕا ھێمن بە پێشوازی پێکھاتنی حیزبی دیموکراتی کوردستانەوە دەچێ و دەڵێ: لەسایەی حیزبی دیموکراتی خۆمان لە باڵدار تێپەڕی ئەوڕۆکە پێ‌ڕۆ نەما داخ و پەژارە و ماتەم و خەم زەمانی ھەڵپەڕین و بەزمە ئیمڕۆ

ساڵی ١٩٩٣ تا ساڵی ١٩٩٦ لێپرسراوی مەڵبەندی رێکخستنی ھەولێر بووە، پاشان بۆ ماوەی ١٠ ساڵ لێپرسراوی مەکتەبی رێکخستنی بووە. ھەر لەساڵانی نەوەتەکاندا چەند ساڵێک وەزیری پەروەردە بوو. ساڵی ٢٠٠٠ بڕوانامەی ماستەری لە زانکۆی سلێمانی بەدەستھێناوە، ساڵی ٢٠٠٣ش لە ‌ئەدەبی کوردییدا بڕوانامەی دکتۆرای لەھەمان زانکۆ بەدەستھێناوە.

رەحمان خانی بەڕێوەبەری بەنداوی دەربەندیخان جگەلە ئەندازیاری کاری نوسینیش دەکات، یەکێک لە بیرۆکەکانی دروستکردنی بیبلۆگرافیای بەنداوی دەربەندیخانە، کە بەشێوەی گرافیکی و دەتوانێت لە کەمترین ماوەدا زۆرترین وەڵامی ھەر پرسیارێک بداتەوە کە زانیاری بێت لە سەر بەنداوی دەربەندیخان، ھەروەک چەندین وێنەی کۆن و ناوازەی ئەو سەردەمەشی لە ناو گرافیکەکەدا داناوە. لەم دیمانەدا بەشێوەیەکی گشتی باسێکی بەنداوی دەربەندیخان و مێژوو و کاریگەری خراپبوونی بەنداوەکە و سوودەکانی دەخاتەڕوو.

جۆسیی بریتییە لە وشەیەکی ژاپۆنی بەمانای (ژنی گەنج) یان (young woman) وە ئانمییەکە باسی چیرۆکی ژنێکی گەنج دەکات وە یەکێکە لە جۆرە ئانمییە تاکەکان کە زۆرجار لە دروست کردنی ژنە و ئاڕاستەی کچان و ژنان دەکرێت و زۆرجاریش باسی ژیانی ژنێک دەکات کە لە ژاپۆن دەژی و هەندێ جار ژیانی خوێندکارانی دوا ناوەندی دادەپۆشێت و باسیان دەکات، بەڵام بەگشتی باسی ژنانی لاو دەکات.

زێویە (Zêwye، بە فارسی: زیویه) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٢٥ کەس لە ٩٥ بنەماڵەدا بووە.
سەبارەت بە مێژووی دۆزینەوە و ناسینی ئەلکھوول، ڕوون نییە لە چ شوێنێکدا و لە چ کاتێکدا بۆ یەکەم جارئەلکھوول ئاشکرا کراوە، بەڵام شوێنەوارناسەکان نوسخەی دروست کردنی ئابجو و پاشماوەی ئابجویان لە کووپەی سواڵەت دا لە ئێران و مێزۆپۆتامیا دۆزیوەتەوە کە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ٣٥٠٠ - ٥٤٠٠ پێش زایین. بە باوەڕی زۆربەی مێژووناسان ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و مێزۆپۆتامیا ناوەندی سەرەکی ناسین و دۆزینەنەوەی ئەلکھوول بووە کە بەڕێکەوت دۆزراوەتەوە. بە تایبەت ٤٠٠٠ تا ٦٠٠٠ ساڵ پێش زایین لە ناوچەی نێوان دەریای ڕەش و خەزەر واتە ئەرمەنستانی ئەمڕۆ، بۆ وەدەستھێنانی شەراب کشتوکاڵی ترێ کراوە. چیرۆک و ئەفسانە سەبارت بە مێژووی شەراب و مەی خواردنەوە کەم نییە. ٥ ھەزار ساڵ لەمەوبەر لە کاتی پاشایەتی جەمشید شادا، بۆ یەکەم جار شەراب بھڕێکەوت لە ئێراندا دروست کراوە. بەپێی ئەم ئەفسانەیە جەمشید شا زۆری حەز لە خواردنی ترێ بووە. ڕۆژێک لە ڕۆژان داوا لە پاکارەکانی دەکات ترێیەکی زۆری بۆ لە کووپەدا ئەمبار بکەن تا ھەر کاتێک فەرمانی کرد ترێی بۆ بێنن. پاش چەند مانگێک شا ئاگادار دەکەن کە ترێی نێو کووپەکان بوونەتە خۆشاوێکی لێڵ. ھەر لەم کاتەدا یەکێک لە ژنانی حەرەم کە ساڵانی ساڵ لە دەستی سەرئێشەیەکی بەردەوام وەڕز بووبوو دەیەوێ خۆی بکوژێ. ئەم خاتونە بە دیتنی ئەو کووپانە کە نیشانەی ژەھراویی بوونیان بەسەرەوە بووە، دەست دەکا بە خواردنەوەی ئەم ژەھرە و بەجێی مردن سەرخۆش و مەست دەبێ و سەرئێشەکەشی کۆتایی پێ دێت. ئەم ژنە ھەواڵی دەست کەوتەکەی بۆ شا دەبات و جەمشید شای ئیرانیش دوای خواردنە وەی شەرابەکە ناوی پزیشکی شاھنشاھی لەسەر دادەنێ. یۆنانیەکانیش ٧٠٠ ساڵ پێش زایین شەرابیان لە ترێ وەدەست ھیناوە، چینیە کانیش بە تێکەڵاوکردنی برنج و ھەرزن ئابجۆیان دروست کردوە و ناوی(kio) کیۆیان لێ ناوە. خواردنی ئابجۆ چوار ھەزار ساڵ لەوەوبەر لە [[[میسر]]یش باو بووە و فەقیر و دەوڵَەمەند ئابجۆیان خواردۆتەوە. ھەر لەم کاتەشدا نووسەرانی میسر باسی کارتێکردنی خراپی ئابجۆ و شەراویان لە سەر بیر و لەشی مرۆڤ ھیناوتە سەر کاغەز. سەبارەت بە شەراب و مەی لە شاری کۆن و بە نێوبانگی بابلیشدا کە ئێستا لە ناوەڕاستی ئێراقی ئەمڕۆدایە ٤٠٠٠ ھەزار ساڵ لەمەوپێش، خواردنی شەراب لەبەر کارتێکردنی خراپی لە نێو کۆمەڵگادا قەدەغە کراوە.

سەعدی لە ساڵی ٦٠٦ی کۆچی مانگی لە بنەماڵەیەکی زانایانی ئایینی لە شیرازدا لە دایک بووە و دوای خوێندنی زانستە باوەکانی ئەو سەردەمە سەفەری زۆری بە وڵاتانی جۆراوجۆردا کردووە (ئەم خاڵە لە شێعرەکانییەوە دەردەکەوێت). سەعدی لە ساڵی ٦٩١ی کۆچی لە شیرازدا کۆچی دوایی کردووە و ھەر لەوێ نێژراوە.

ئێدوارد مۆردێیک (ئینگلیزی: Edward Mordake) ئەو کەسە بوو کە خاوەنی دەموچاوێکی تر بوو لە پشتی سەریەوە، بەو دەموچاوە نەیدەتوانی قسە بکات، تەنیا بەھۆیەوە دەیتوانی پێبکەنێ و بگری، جیا لە ھەست و دەموچاوەکەی تری. ئێدوارد لە تەمەنی ٢٣ ساڵی خۆی کوشت، کاتێک دکتۆرەکەی ڕەتی کردەوە کە دەموچاوەکەی لاببات.

لەساڵانی ٢٠٠٨-٢٠١٣ وتەبێژی مەکتەبی سیاسی بووە. لە ھەڵبژاردنی ٢٠١٣ی پەرلەمانی کوردستان سەرۆکی لیستی بزووتنەوە بووە، دواتر بووە بە ئەندامی پەرلەمانی کوردستان و سەرۆکی فراکسیۆنی بزووتنەوەی ئیسلامی.

ڕۆسەمان (Roseman، بە فارسی: رستمان) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٠١ کەس لە ٤٣ بنەماڵەدا بووە.

بڕیارنامەی ١٧٧٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٧٤١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
کەڕەنا یان شەیپوور ئامرازێکە لە شاخی گا یان لە کانزا دروست دەکرێت. بۆ وریاکردنەوەی خەڵک، بەتایبەتی لە کاتی شەڕ. فووی پێدا دەکرێت و دەنگێکی گەورەی لێ دەردەھێت.

رابیعەی عەدەوی جیاواز بووە لە سۆفیانی پێش سەردەمی خۆی کە تەنھا خەریکی زوھد بوون، بەڵکو ئەو بیرورای عەشقی ئیلاھی ھێنایەکایەوە و ماناێکی نوێ بۆ سۆفیگەری دارشت، عەشقێکی گەورە و مەزن و پر لە راستی بۆ خودای خۆی ھەبوو.. تەنھا ئامانج و بیری لای عەشقی ئیلاھی بوو..

تۆپی پێی ئوسترالی (بە ئینگلیزی: Australian football) ئەو وەرزشەیە کە لە نێوان دوو تیپی (١٨) یاریزانی لە یاریگایەکدا کە بە پێی یاساکانی تۆپی پێی ئوسترالی دروستکرابێت بەڕێوە دەچێت.

دوایین خەلیفەیان عازید لیدینیلای فاتیمی بوو کەوتە ژێر دەسەڵاتی سەرکردە سەربازیەکانی ئەیوبیەکان, کە سەڵاحەددینی ئەییوبی دوای ئەوەی وەزارەتی گرتە دەست ساڵی ١١٦٩ز, دواتر وتاری گەڕاندەوە بۆ خەلافەتی عەباسی لە ساڵی ١١٧١ز دا, و چەند ڕۆژێک بەسەر نەھێشتنی وتار بۆ فاتمیەکان تێنەپەڕی تا ئەوەی عازید کۆتا فەرمانڕەوای فاتیمیەکان لە میسر مرد, و بە مردنی ئەویش کۆتایی بە دەوڵەتی فاتمی ھات.

لە ٢٠٠١، مەسک بیرۆکەی "مێرگی مەریخ"ی بە مێشکدا هات؛ کە پڕۆژەیەک بوو بۆ درووستکردنی خانوێکی شووشەیی بچووکی تاقیکاری لەسەر مەریخ، کە ڕووەکی تێدا بچێندرێ. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠١ مەسک و جیم کانتڕێل و ئادیۆ ڕێسی چوونە مۆسکۆ بۆ کڕینی ڕۆکێتێکی نۆژەنکراوی جۆری (Dnepr-1) کە دەیتوانی ئەو بارەی لە خەیاڵی مەسکدا بوو بنێرێتە بۆشایی ئاسمان. لە مۆسکۆ لەگەڵ چەند کۆمپانیایەک کۆپوونەوە بەڵام بە پێی قسەی جیم کانتڕێل، ڕووسەکان مەسکیان بە ناشارەزا دەبینی و لەگەڵ بەڕێوبەری دیزاینی کۆمپانیایەک چەند جارێک تووشی ناکۆکی هاتن، لەبەر ئەوە گرووپەکە گەڕانەوە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە دەست بەتاڵی. لە شوباتی ٢٠٠٢ گرووپەکە دووبارە گەڕانەوە ڕووسیا، ئەمجارە Kosmotras مووشەکێکی بە ٨ ملیۆن دۆلا بۆ پێشکەشکردن، بەڵام، بەڵام مەسک نرخەکەی زۆر پێ گران بوو. لەبەر ئەوەش مەسک لە کۆبوونەوەکە چووە دەرەوە. لە ڕێگەی گەڕانەوەیان، مەسک بۆی دەرکەوت کە دەتوانێ کۆمپانیایەک دابمەزرێنێت کە بتوانێت ئەو ڕۆکێتانەی کە پێویستییەتی بە نرخێکی هەرزان درووست بکات. مەسک نرخی ماددە خاوەکانی درووستکردنی ڕۆکێتی لێکدایەوە و کردییە %٣ نرخی ڕۆکێت لەو کاتەدا.

یانەی مانچستەر یونایتد (بە ئینگلیزی: Manchester United F.C) یانەیەکی تۆپی پێی ئینگلزییە. یەکێکە لە ھەرە یانە بەھێز و مەزنەکانی جیھانی تۆپی پێ ئەم یانەیە بەیانەی شەیتانە سوورەکان ناسراوە.

کۆلن (بە ئەڵمانی: Köln) گەورەترین شاری ویلایەتی (ڕاینی باکوور-وێستفالیا)یە وە چوارەم گەورەترین شاری ئەڵمانیایە لەدوای (بەرلین، هامبورگ وە میونشن).

ئەمە قۆناغی بەھێز و فراوانخوازیە و بەرەو ڕۆژھەڵاتی ئیسلامی (شام و حیجاز و یەمەن), وێڕای ئەوەی دەسەڵاتی میسر وسەقڵیە و باکوری ئەفەریقایان ھەبوو.

لەکاتی فیکە لێدانی ناوبژیوان دەبێ سەرجەم یاریزانانی بەرامبەر هۆشدار بن گەر وا نەبێت دەبێت ناوبژیوان یاری ڕاگرێت ، بە هەمان شێوە دەبێت داوەرەکانی یاریگا و دەرەوەی هێڵیش ئاگاداری ئەم کردارە بن

لە بیرکاریدا ڕادەدار (بە ئینگلیزی: Polynomial) بریتییە لە کۆی چەند تێرمێک. توانی گۆڕەکەکانی ڕادەدار دەبێت لە کۆمەڵەی ژمارە تەواوە نانەرێنییەکان بن. ھەندێک ڕادەدار ناوی تایبەتییان ھەیە بۆ نموونە ئەو ڕادەدارەی لە دوو تێرم پێک دێت پێی دەوترێت ڕادەداری دوانی. پلەی ڕادەدار بریتییە لە گەورەترین توانی تێرمەکانی کە ڕادەدارەکە پێک دەھێنن.
گۆجۆنسۆن (بە ھانگۆل: 고조선، بە ھانجا: 古朝鮮)، شانشینێکی کۆنی کۆریا بوو. زیادکراوی (گۆ، 고 ،古) بەمانای کۆن دێت. داستانی دامەزرانی گۆجۆسۆن بەپێی سامگووک یوسا (١٢٨١) و هەندێ پەرتووکەکانی سەدەی ناوەڕاستی کۆری، وڵاتەکە لەساڵی ٢٣٣٣ی پێش زایین لەلایەن تانگن دامەزرا.

بڕیارنامەی ٦٣٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی شوباتی ١٩٨٩دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ نامیبیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٨٤٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

ئیڤان سپیگل نای تەواوی یڤان تۆماس سپیگل بە(ئینگلیزی:Evan Spiegel) لەدایکبووی (04ی حوزەیرانی 1990) لۆس ئانجلەسە. یەکێکە لە دامەزرێنەرانی پرۆگرامی سناپ چات، بە گەنجترین ملیاردێری جیهانی بۆ ساڵی (2015) ناودەبرێت، چونكە لە تەمەنی 25 ساڵیدا سەروەتەكەی (2) ملیار دۆلار ئەمریكی تێپەڕاندا. سناپ چات؛ پرۆگرامێكە بۆ ئاڵوگۆڕی وێنە و گرتەی ڤیدیۆیی و نامە، بە جۆرێك كە بە شێوەی ئۆتۆماتیكی نامێنن و دەسڕێنەوە و بەكارهێنەر كاتی بۆ دیاریكراوی بۆ بینینی هەر بڵاوكراوەیەك هەیە و سەرەتا كردنەوەی هەر بابەتێكی سناپ چات (10) چركەی تێپەڕی نەدەكرد.

لە سەرەتادا هایدگەر لە کۆلێژی لاهوتی و دواتر کۆلێژی زانستی خوێند . هەریەک لە باسکاڵ و هێگێل و نیچە و شیلینگ و هۆسرل و دۆستۆفیسکی و هۆڵدەرلین و ڕیلکە و تراکلی خوێند . تا وای لێهات هایدگەر بە درێژای ژیانی خوێنەری نووسەرە نوێگەر و گەورە نووسەرە کلاسیکیەکانی گریک بوو .

کۆتا سێ شانشینەکەی کۆریا (بە ھانگۆل: 후삼국시대 یان 후삼국 시대؛ بە ھانجا: 後三國時代)، لە ٨٩٢ی زایینی دامەزراوە تا ٩٣٦ی زایینی. پێکھاتبوو لە شیللا، (ھوبایکجی - "بایکجیی نو"ێ)، (ھوگۆگۆرۆ - "گۆگۆریۆی نوێ").

لێولن ماس (جۆش برۆلن) کاتێک خەریکی ڕاوە بە ڕێکەوت کۆمەڵێک جەستەی مردوو دەدۆزێتەوە کە پاشماوەی مامەڵەیەکی ناسەرکەوتوی مادە ھۆشبەرەکانە، کاتێک لێولن نزیک دەکەوێتەوە دەبینێت ھەموان مردون جگە لە یەک کەس کە بە سەختی بریندارە و داوای ئاو لە لێولن دەکات بەڵام لێولن دەڵێت ئاوم پێنییە و لەدوای سەیارەکە جانتایەکی پڕ لە پارە دەدۆزێتەوە لەگەڵ بڕێکی زۆر مادەی ھۆشبەر، لێولن جانتا پارەکە دەباتەوە ماڵەوە بەڵام شەو ناتوانێت بخەوێت و دەگەڕێتەوە تا ئا بۆ بریندارەکە ببات بەڵام کۆمەڵێک لە مامەڵەکەرەکان چاودێری دەکەن و دوای دەکەون و برینداری دەکەن، پاش ئەوەی لێولن دەگەڕێتەوە ماڵەوە و دەزانێت کارەکە مەترسیدارە ژنەکەی دەنێرێتە ماڵی دایکی و خۆشی دەچێتە ھۆتێلێکی نزیک.

ھێلکۆکە (ovum) یەکێک لە گەورەترین خانەکانی جەستەی مرۆڤە، وە بە چاوی ئاسایی بەبێ یارمەتی مایکرۆسکۆپ یان ھەر ئامێرێکی گەورەکردنەوەی دیکە دەبینرێت. ئەندازەی تیرەی ھێلکۆکەی مرۆڤ لە نێوان ١٠٠ تا ٢٠٠ میکرۆمتر دایە، بەڵام ئەندازەی دەقێقتر ١٢٠ میکرۆمترە.

گەر بێت و پەستان و قەبارەی سیستەمێکمان چاودێری کردوو زانیاریەکانمان لەلای خۆمان تۆمار کردوو دواتر لە رووتەختێک هێلکاریمان بۆ کرد ئەوا هێلکاری پەستان قەبارەمان دەست دەکەوێت ئەگەر بیت و رووبەری ئەم نەخشەیەی کە دەستمان کەوتووە بدۆزینەوە ئەوا ئەو رووبەرە بریتیە لەو ئیشەی کە ئەم سیستەمە ئەنجامی داوەو بە جووڵ دەپێورێت. بۆ نموونە سەیری ئەم وێنەیە بکەن ، وای دابنێن ئەمە هێلکاری سسورێکی بازنەییە کە باسمان کرد ئەوا هێلکاریەکەی وەکوو روبەرێکی داخراو بەدەر دەکەوێت ، گەر رووبەرە داخراوەکە بدۆزینەوە ئەوا ئیشی یەک سوورمان دەست کەوتووە.ئەم وێنەیە تەنیا بۆ روون کردنەوەیە ، لە راستیدا زۆر لەمە ئاڵۆز ترن

لە نەخشەکەی ئەم زانا گەورەیەدا زۆر بە وردی ھێڵەکانی درێژی و پانی جیۆگرافی زەوی کێشاوە بەمەش بەنیسبەت قاڕەی ئەفەریقا شوێنی قاڕەی ئەمەریکای زۆر بە وردی لەسەر نەخشەکەی داناوە
ھێمن دەیەوێ ژن بەر لە ھەموو شتێک خاوەنی مافی ئینسانی خۆی بێ و زۆر جار دژی زۆرداری و بێحورمەتی نیسبەت بە ژن دەنگی خۆی ھەڵدێنێ. ھێمن ژنی خۆشدەوێ، دەیپەرەستێ و نرخی ھەموو جوانیەکانی ئەو دەستکردە نایابەی تەبیعەت دەزانێ، بەڵام لە لای ھێمن خەبات بۆ ڕزگاری گەل، بۆ ئازادی کۆمەڵانی خەڵک لە ژن خۆشەویستترە. لە «ئامێزی ژن»دا دەڵێ: بەڵێ سەختە یەکجار سەختە، دووری لە ژن، نامرادی بەڵام لە ژن خۆشەویستتر لە لای من ئەتۆی ئازادی!

تیم بێرنێرز لی (١٩٥٥- ) بناغەدانەری ئینتەرنتە کە خۆی خەڵکی ئینگلیسە. داھێنە‌ری ئینتە‌رنێت ناوی (تیم بیرنرز لی)یە‌. کە‌ ئێستا بە‌ڕێوە‌بە‌ری تۆڕی جیھانی (www)یە‌. تیم بیرنرز لی لە‌ حوزە‌یرانی ساڵی ١٩٥٥ لە‌ شاری لە‌ندە‌ن لە‌ وڵاتی بە‌ریتانیا لە‌دایک بووە‌. لە‌ ساڵی ١٩٧٦ زانکۆی ئۆکسفۆڕدی بە‌ریتانی تە‌واوکردووە‌ و دە‌ستی کردووە‌ بە‌ کارکردن لە‌ بواری بێتە‌ل..ئە‌م کارە‌شی زیاتر بۆ مە‌بە‌ستی بازرگانی بووە‌. لە‌ ساڵی ١٩٩٠ تیم بیرنرز لی نوسخە‌ی ئە‌سڵی (وێب)ی داڕشت و دوای ساڵێک ئە‌م نوسخە‌ ئە‌سڵییە‌ کاریگە‌ریی زۆر پۆزە‌تیڤی ھە‌بوو بە‌سە‌ر رە‌وتی پێشخستنی ئینتە‌رنێت لە‌ جیھاندا. لە‌ ساڵی ١٩٩٤ تیم بیرنرز لی لە‌ تاقیگە‌ی پە‌یمانگای (ماساتشوستس( بۆ تە‌کنە‌لۆژیا و زانیاری بوو بە‌ ئە‌ندام و ھە‌ر زووش بوو بە‌ مە‌رجە‌عێکی گە‌ورە‌ و ھە‌مووان پرسە‌ رایان پێدە‌کرد. لە‌ ساڵی ٢٠٠٩ سە‌رۆک وە‌زیراتی بە‌ریتانیا داوای لە‌ تیم بیرنرز لی کرد کە‌ ھاوکاری بکات لە‌پێناو گە‌یاندنی داتا و بە‌یانە‌کان بە‌ ئاسانترین شێوە‌. ئە‌وە‌ی ماوە‌ بگوترێت تیم بیرنرز لی تا ئێستاش لە‌ ژیاندا ماوە‌ و لە‌ وڵاتی بە‌ریتانیا و لە‌ شاری لە‌ندە‌ن ژیان بە‌سە‌ر دە‌بات.

قەوەخ (Qewex، بە فارسی: قوخ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندی|ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٨٢٦ کەس لە ٦٥٤ بنەماڵەدا بووە.

ئپانول دەبێتە ھۆی ھاتنەخواری پۆتاسیۆم، کالیسیۆم، فۆسفۆڕ، مەگنسیۆم و ترشی فۆلیکی ناو خوێن و ھەر ئەم پڕۆسەیە دەبێتە سەرچاوەی کەمخوێنی و وەرینی مووی سەر و نارەحەتی پێست و نەخۆشی (ئێسک) و ماسولکەکان و لێدانی ناڕێکوپێکی دڵ و زۆر نەخۆشی دیکەش

کورد کۆمەڵێک خەڵکی دانیشتووی ڕۆژھەڵاتی ناوینە و ئەو شوێنەی تێیدا دەژین ناوچەیەکی ھەم بەرز و نزمە، کە ڕووبەرەکەی ١٩١، ٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە دەبێت. کوردەکانی کوردستان لە وڵاتانی ئێران، تورکیا و سووریاو بەشێکی بچووک لە لوبنان و ئەرمەنیا دابەشکراون. وشەی "کورد" تەنھا لە چەن وڵات بە شێوەی فەرمی بەکاردێت؛ تورکیا پێیان دەڵێت تورکی شاخی و لەھەمان کاتدا ئێرانی پێیان دەڵێن ئێرانی چیانشین.

چاندی کوردی کۆمەڵێک جیاکەرەوەی کلتوریی تایبەت بە کوردانە. چاندی کوردی میراتی ئەو گەلە جیاوازانەیە کە کوردەکانی ئەمڕۆ و کۆمەڵگەکەیان پێکھێناوە، بەڵام بە گشتی دوو چینی ناوچەیی (حۆرانییەکان) و ئێرانییە کۆنەکان (میدییەکان). لەناو دراوسێکانیا، چاندی کوردی زۆرتر نزیکە لە کلتوری ئێرانییەوە. بۆ نموونە جەژنی نەورۆز کە یەکەم ڕۆژی ساڵە، کە لە ٢١ی ئازاردا ئاھەنگی بۆ دەگێڕن کە یەکەم ڕۆژی مانگی خاکەلێوەی کوردی و یەکەم ڕۆژی بەھاریشە.

تۆپی پێ یان تۆپان (بە ئینگلیزی:football) گرینگترین وەرزشی جیھانی نوێیە ، دووتیپ لەیەک یاری بەشدارن ھەریەکەکیشیان بەمەبەستی بردنەوە دەیانەوێ گۆل لە تیپی بەرامبەریان تۆمارکەن وە ئەو تیپەی زۆرترین گۆڵ تۆمار دەکات دەبێت بە براوەی یاری لەم یاریەدا ھەر تیپێک لەناو یاریگا لە ١١ یاریزان پێکدێت .
کۆمپاک ( بە ئینگلیزی: Compaq)، بەشگەی بەرھەمھێنی بژمێری ئەلیکترۆنی لە ساڵی ١٩٨٢، لەلایەن رۆد کانیون (Rod Canion)، جیم ھاریس (Jim Harris) و بیڵ مورتۆ (Bill Murto) دامەزرا و، ساڵی (٢٠٠٢) کۆمپانیای Hewlett-Packard کۆمپانیای کۆمپاکی کڕییەوە. لە وڵاتەیەکگرتووەکانی ئەمەریکادا تاکوو ئەمڕۆش جۆری Notebook بەناوی کۆمپاکەوە ناوزەند دەکرێت.

پێشمەرگە وشەیەکی کوردییە بۆ شەڕکەرە کوردەکان کە ھەندێک بە شەڕکەرانی ئازادی ناویان دەبەن. وشەکە بە مانای "ئەوانەی کە رووبەڕووی مردن ئەبنەوە" دێت و ھێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان بە نزیکەیی لەو کاتەوە ھەیە کە جووڵانەوەی کوردەکان بۆ سەربەخۆیی لە سەرەتای ساڵانی ١٩٢٠ دا دەستی پێکردووە، ئەمەش دوا بەدوای ڕووخانی ھەردوو ئیمپراتۆری عوسمانی و قاجاری کە ناوچەکانی کوردستان لەژێردەستیاندا بوو. ھێزەکانی پێشمەرگە ڕۆڵێکی بەرچاویان بینی لەگەڵ ھێزی ھاوپەیمانان لە شەڕی دژی حکوومەتی بەعس لە عێراق. پێشمەرگە لە پێش دەستپێکردنی شەڕ لەگەڵ حکومەتی بەعسیش ھەر بوونی ھەبوو. لە سەردەمی کۆماری مەھاباد، پێشمەرگە وەکوو سوپای حکوومەت بوو.

کفری شارێکی دێرینی کوردستانە دەکەوێتە ناوچەی گەرمیانەوە، لەم شارەدا نەتەوەی کورد و تورکمان و عەرەب تێیدا دەژین کە زۆربەی دانیشتوانی کوردن، کفری لە ڕووی ئاو و ھەواوە کەشێکی مام ناوەندی ھەیە بەڵام لە وەرزی ھاویندا ھەندێک گەرمە.

دەستنووسەکە بە خەتی عومەرئاغا خۆیەتی و ٣١٥ لاپەڕەیە و بریتییە لە دوو بەش. بەشی هەوەڵ کە ٢٢٢ لاپەڕەیە، لە مێژووی موکریان دەدوێ و بەشی دووهەم کە ٩٣ لاپەڕەیە، کورتەیەکی مێژووی کوردستان و ڕووداوەکانی باشوور باس دەکا. پێشەکیی کتێبەکە زۆر گرینگە و هەروەها سەدان وێنە و قەباڵە و بەڵگەنامەش لە پاشکۆدا، نرخی کتێبەکەیان تا ڕادەی ئینسکلۆپێدیایەکی مێژووی موکریان بردووەتە سەر. یەک لەو بەڵگەنامانە، شەجەرەنامەیەکی ئێلی دێبوکرییە، کە لە قەوارەی ٣×٥/١ میتر دا، پشتاوپشت و بە بێ لە قەڵەم خستنی تاکە کەسێک، لە دوایین ڕۆژی ژیانی خۆیەوە تا سەردەمی نادرشای هەوشار، سەرجەم بەرەی بەیرەم‌ئاغای گرتووەتەوە و هەر تیرە و تایفەیەک بە ڕەنگێکی جیاواز دیاری کراوە.

کاتێک گورزەیەکی تەریب لە تیشکی گاما دەکەوێتە سەر ماددەیەک ھەڵدەمژرێت لە ئەنجامدا فۆتۆنێک دەردەچێت کە لەگەڵ گەردێک لە گەردەکانی ماددەکە کارلێک دەکات بە ھەریەکێک لەم سێ کردارە- لە گورزەکەوە ئەویش بەھۆی ھەڵمژینی وزەکەی بەتەواوەتی و لەناوچوونی لەڕێی دیاردەی کارۆڕووناکییەوە یان بەرھەمھێنانی جووتێک فۆتۆن، یان بەھۆی پەرشبوونەوە و لادانی لەڕێڕەوەکەی دیاردەی کۆمپتن، بەمەش ژمارەی فۆتۆنی لێدەر (No) چڕی ماددەکە (dx)ە، واتە تووندی تیشکی گاما بە شێوەیەکی بنەڕەتی کەم دەبێتەوە لە کاتی تێپەڕبوونی بەناو ماددەکەدا ئەویش بەھۆی ونبوونی وزەکەی بەناو چڕی تەنە مژەرەکەدا، لەھەر خاڵێکی ماددەکەدا پەیوەندییەک لەنێو توندی تیشکەکە و ئەستوری ماددەکەدا ھەیە. ھاوکۆلکەی ھەڵمژینی ھێڵی بەندە لەسەر وزەی تیشکی گاما و ھەروەھا لەسەر جۆری ماددەکە ھەڵمژین لە (١سم) لە ماددەکە ڕاستەوانە دەگۆڕێت لەگەڵ توندی فۆتۆنی لێدەر و ژمارەی گەردەکان و ڕووبەری پانە بڕگەی گشتی. ڕێگەکانی گواستنەوەی وزەی تیشکی گاما بۆ ماددە جیاوازییەکی بنەڕەتی ھەیە لەو ڕێگایانەی کە وزە لەتەنە بارگاوییەکانەوە دەگوێزرێتەوە بۆ ماددە، لەگەڵ ئەوەشدا کە تیشکی ئێکس لە گۆڕانێکی ئەتۆمییەوە پەیدا چەند ڕێگەیەک ھەن کە تیایدا تیشکی گاما کارلێک لەگەڵ ماددەدا دەکات و وزەکەی ون دەکات و دەیدات بەو ماددەیە لەڕێی ئەم سێ کردارە سەرەکییەوە:
لا لا لاند پێشوازییەکی نێودەوڵەتی لێکرا لەلایەن ڕەخنەگرانەوە لەڕووی سیناریۆ و مۆسیقا و دەرھینان و نواندن. ماڵپەڕی ڕەخنەگری (Rotten Tomatoes) ڕێژەی ٩٣٪ دایە فیلمەکە. وە لەنێو ٣١٣ ڕەخنەگر فیلمەکە ٨٫٧/١٠ پێدراوە. ھەروەھا لەماڵپەڕی (Metacritic) بەپێی دەنگی ٥٣ ڕەخنەگر فیلمەکە ٩٣ لە ١٠٠ پێدراوە.

کلینت ئیستوود (لەدایکبووی ٣١ی مایۆی ١٩٣٠) ئەکتەر و دەرهێنەرێکی ئەمەریکیە.کلینت توانیویەتی دووجار خەڵاتی ئۆسکار بباتەوە : جارێک وەک دەرهێنەر بۆ فیلمی (Unforgiven) لەساڵی ١٩٩٢ ، و هەروەها وەک بەرهەمهێنەر بۆ فیلمی (Million Dolar Baby) لەساڵی ٢٠٠٤.ئیستوود خاوەنی زۆرترین فیلمی کاوبۆییە ، هەروەها بەناوبانگترین ڕۆڵی لە سیانەی فیلمی (دۆلار) بووە ، کە دەنگدانەوەیەکی تایبەتی هەبوو بۆ ئەم ئەکتەرە.

بەشار ئەسەد، درێژەپێدەری سیاسەتەکانی باوکی بوو، بەتایبەت بە خەڵکی کوردی دانیشتووی وڵاتەکەی کە ژمارەیان بە نزیکەی یەک بۆ دوو میلیۆن مەزەندە دەکرێت و لە ١٠% ی کۆی دانیشتوانەکەی دەکات. لەباکور و ڕۆژھەڵات و باکوری ڕۆژئاوای ئەو وڵاتەدا نیشتەجێن. ھەڵبەتە، دەستوری سوریا، دانی نەناوە بە کوردەکاندا وەکو دانیشتوان و بەکۆچەریەکانی تورکیا، دەیانناسێنێت. بێجگە لەمەش، یاسای چاککردنی زەوی لەو وڵاتەدا، دژ بەکوردەکان پیادەکرد. لەیاساکەدا ھاتووە” ھیچ کوردێک، ناتوانێت ببێتە خاوەنی زەوی و خانوو و لەسەریان تاپۆ ناکرێت.

دوای قەیرانە ئابوورییەکەی ٢٠٠٨، مەسک بووە بەڕێوبەری گشتی و ئەندازیار لە کۆمپانیاکە. تێسلا یەکەمجار ئۆتۆمبێلێکی وەزشی کارەبایی درووست کرد بە ناوی تێسلا ڕۆدستەر، کە نزیکەی ٢٥٠٠ دانەی لێ فرۆشت بە ٣١ وڵاتی جیهان. دواتر لە ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢، تێسلا دەستی بە گەیاندنی جۆرێکی دیکە کرد بە ناوی مۆدێل ئێس. وە لە ئەیلوولی ٢٠١٥ مۆدێل ئێکس ی خستە بازاڕ.

بۆلیڤار بە پانتایی ٢٣٨، ٠٠٠ کیلۆمەتر دووجار ٢٦، ٢٤ لە سەدی تەواوی پانتایی ڤێنزوێلای کردۆتە ھی خۆی و گەرەترین ویلایەتی ئەو وڵاتە ھەژمار دەکرێ.

شارەکە تا ئێستا گرنگی ھەیە لە شوێنە ستراتیژییەکەیدا کە ئەکەوێتە نێوان ھەردوو قاڕەی ئاسیا و ئەفریقا و ئەکەوێتە سەر کەناری دەریای سپی ناوەڕاست، ئەمەش وایلێکردووە بەندرێکی گرنگ بێت بۆ بازرگانی و ڕاوەماسی، بەڵام بارگرانی گواستنەوەی شتومەکەکان لە ڕێگەی ئیسرائیل و نەبوونی ئاسانکاری گواستنەوە لەگەڵ میسردا وایکردووە کە قەبارەی ئاڵوگۆڕی بازرگانی زۆر کەم بێت، گەشەی ئابووری غەززە %٨ بوو لە ساڵی ٢٠١٠ و %٥.٤ بوو لە ٢٠٠٩دا ئەمەش بە ھۆی چالاکی ئابووری کە بە شێوەیەکی گەورە پاڵپشتی ئەکرێت بە ھۆی کۆمەک و یارەمەتیدانە دەرەکییەکان، کە ھۆکاری سەرکەی ئەو گەشەکردنەیە.

ڕۆژگیران ، خۆرگیران یا ( بە ئینگلیسی Solar eclipse ) کاتێک ڕوو دەدات کە مانگ دەکەوێتە نێوان خۆر و زەوی، بەم شێوەیە سێبەری مانگ دەکەوێتە سەر بەشێک لە گۆی زەوی و تاریکی دەکات.

بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی گورجستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬١١٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

چارەسەری فیزیایی بریتیە لە مەشقپێکردنی جەستە و بەکارھێنانی ئامێر و ئامرازەکانی چارەسەرکردن، وە لەوانەیە چارەسەرەکان لە دوو مانگ بۆ نیوەساڵێک بەردەوام بن. ئیفلیج پێویستە چارەسەرە فیزیاییەکان جێبەجێ بکات ئەگەرنا لەوانەیە توشی وەستان و شەلەلی ھەتاھەتایی ‌بێت. چارەسەرەکانیش بریتین لە ڕۆیشتن بەپێ و جووڵان و مەلەوانی و بەکارھێنانی ئەو ئامێرانەی کە وای لێدەکات بجووڵێت.
ساڵی ١٣٢٥ی کۆچی ھەتاوی دایکی پێ لە کەوشان دەکا و پێی دەڵێ: دەبێ ژن بێنی، بەڵام ھێمن نایەوێ ژن بێنێ؛ بەھەر جۆرێک بێ، دایکی، ھێمن رازی دەکا و داوای برازایەکی خۆی بۆ دەکا و ھێمن قەتی نەدیوە، بەم جۆرە لە٢٥ی خەزەڵوەری ئەو ساڵەدا بووکی بۆ دادەبەزێنن و ھەژار لە زەماوەندەکەیدا ھەڵدەپەڕێ و بەرھەمی ئەم ژن ھێنانەش کوڕێک بە ناوی سەلاح دەبێ. ساڵی ١٣٢٧ی کۆچی ھەتاوی وشکە ساڵی پێش دێ و ئەویش وەک خەڵکی دیکە دەکەوێتە چەرمەسەری و ناڕەحەتییەوە و گرانییەکی بە تەو‌ژم ئێران دادەگرێ، زۆر کەس لە برسان دەمرن و خەڵک لەو ساڵەدا کوللێرەی جۆ و ھەرزن دەخۆن.

بە شێوەی تیۆری سەرنشینانی هایپەرلووپ دەتوانن لە لۆس ئەنگلس و بچنە سان فڕانسیسکۆ، کە مەودای نێوانیان ٥٦٠ کیلۆمەترە، بەماوەی تەنیا ٣٥ خولەک یان کەمتر.

دروستبوونی دەگەڕێتەوە گەشە کردنی ردێن بۆ ھۆرمۆن نێر ناسراو بە(Testosteronum) بەرپرسە لە دەستکەوتنی ئاکار پیاوانە وەک دەنگی قووڵ، و دەرکەوتنی ماسوولکە بۆ جیاکردنەوەی پیاو لە ئافرەت. گەشە کردنی ردێنی پەیوەندیدار بە چاڵاک کردن (Testosteronum)، و درێژە دەکێشێت ئەوە لەپاش پێگەییشتن.

ڕۆژمێری گووگڵ (بەئینگلیزی:Google Calendar) یەکێکە لە خزمەتگوزاریەکانی گووگڵ کە لە ١٣ی نیسانی ساڵی ٢٠٠٦ خستیە بەردەم بەکارهێنەرانی ، لەم خزمەتگوزاریەدا گووگڵ یارمەتی بەکارهێنەرانی دەدات بۆ ڕێکخستنی کات و پلان و کارەکان و زانین و بیرهاتنەوەی ڕووداوە گرینگەکان

خانەی ئەلکترۆلیتی (ئینگلیزی: Electrolytic cell) دەزگایەکی کارۆکیمیایییە، بە کارەبا شیبوونەوەی تێدا ڕوودەدات، کاتێک تەزووی کارەبایی پێدا تێپەڕبێت.

لەگەڵ مامەکەی گەشتی کرد بۆ دەریا بەمەبەستی بینینی دورگەیەک کە ماوە ماوە بەدیار دەکەوێت و ماوەماوەش ون دەبێت،سەندباد دەچێتەسەر دورگەکەو ئاگرێک دەکاتەوەو پشوێک وەردەگرێت،بەلام لەناکاو دوورگەکە دەجولێت و تەوژمێکی ئاو بەتوندی فڕێ دەدات ،پاشان بۆی دەردەکەوێت کەوا ئەمە دورگە نیە بەڵکو لەسەر پشتی نەھەنگێکی گەورەیەو ھەستی بەگەرمایی ئاگرەکە کردوە ،بۆیە ھەوڵ دەدات بۆ ژێردەریاکەبڕوات،بۆیە ھەمویان ڕادەکەن بۆناوکەشتیەکە بەڵام سەندباد ناتوانێت بگاتە کەشتیەکەو لە ئاوی دەریاکە نقوم دەبێت بەڵام دواتر بەھۆی پارچە تەختەیەکەوە خۆی ڕزگار دەکات و دەگاتە دورگەیەک.

١- کیشوەری ئاسیا لە گشت کیشوەرەکانی تر گەورەترە ھەمووشی دەکەوێتە بەشی باکووری ھێڵی یەکسانیەوە، بەڵام دوورگەکانی باشوور وەک (بورلینوم – سلیبس – سۆمەترە) ھێڵی یەکسانی بە ناوەڕاستیان دا تێپەڕ دەکات، ژمارەیەکی زۆریش لە دوورگەکانی وەکو (جاوە، تیموور، فلۆراس) دەکەونە باشووری ھێڵی یەکسانەوە.

ڕووبەرەکەی سەر بە شارەوانییە ئەگاتە نزیکەی ٤٥کم، (لە ئینتیدابی بەریتانیدا، ناوچە شارستانییەکانی ئەگەیشتە نزیکەی ٧٩٦٠كم² و ناوچە گەندنشینیەکان ١٤٣٠٦٣كم² پێک دەھێنا و ڕووبەری ناوچە پاراوەکان ٢٤٠٤٠كم² بوو و ناوچەی کێڵگە گەنمییەکان ڕووبەرەکەی ئەگەیشتە ١١٧٨٩٩کم/٢).

یەکەم بەرهەمی دیاری کێپلەر بەناوی Mysterium Cosmographicum (نهێنییە کۆسمۆگرافییەکە)، یەکەم بەرهەمی بڵاوکراوەبوو کە پشتگیری لە بیردۆزەکەی کۆپەرنیکۆس دەکرد سەبارەت بەوەی کە زەوی بەدەوری خۆردا دەسوڕێتەوە. کێپلەر مۆدێلێکی درووستکرد لە سەر شێوەی سووڕانەوەی هەسارەکان بەدەوری خۆردا. بە پاڵپشتی مامۆستایەکەی میشائیل ماستلین، کێپلەر ڕەزامەندی ئەنجومەنی پیرانی زانکۆی توبیگن وەرگرت کە دەستنووسەکەی بڵاوبکاتەوە. میستریەم لە کۆتاییەکانی ١٥٩٧ بڵاوکرایەوە و کێپلەر چەند کۆپییەکی بۆ گەردوونناسە گەورەکانی هاوسەردەمی خۆی نارد؛هەرچەندە کەسانی زۆر نەیانخوێندەوە، بەڵام هۆکارێکی گەورەبوو بۆ دەرکردنی ناوبانگی کێپلەر وەک گەردوونناسێکی بەهرەدار.