Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Mehkemê istıqlali (be zıwanê Tırki: İstiklâl Mahkemeleri) mehkemê kı hukmatê Tırkiya bınê namey Meclısê Mıletê Gırdi ê Tırkiya dı nay ro u zaf merdıman rê hukmê xofıni day cı, êyê. Hukmatê Tırkiya be namey Mehkema İstıqlali, mehkemeo verên tarixê Keşkelun 18, 1920 dı nao ro. Enê mehkemey pêdıma hirê deman dı vıraziyay. Hukmati demo verên dı pêro mehkemê istıqlali teberê Anqara dı 1921 dı paday. Mehkemê dıyıni zi miyandê serranê 1921-1923 dı fealiyet moto. Demo hirêyın u peyên zi mehkemanê peyênan miyandê serranê 1923-1927 dı faliyet motê. Gorey tayinan enê mehkemê istıqlali zey mehkemey nêmariyenê, zey cayanê kıştış u qırrkerdışi amariyenê, zaf merdımi infaz kerdi u anti-demokratikê.

Ayla Akat Ata yew siyasetkara Zazaya. Şıbatê 1976 de Diyarbekır de ameya dınya. Namey piyê xo Hasano. Namey maya xo Hawaya. Ataye Fakultey Huquqi, Universıtey Dicle de qedêna. 2007 de Partiya Cemaetê Demokratiki ra Batman de wekil veciya. Weçinıtış ra dıme, 2009 de Partiya Cemaetê Demokratiki qedeğe bi u nıka Partiya Aşti u Demokrasiye (BDP) de siyaset kena.

Adey Marmara (Tırki: Marmara Adası) adeyo kı verocê Deryay Marmara dı ca gêno u uca dı tewr adeyo gırdo. Eno ade wılayetê Balıkesiri ra bestiyo. Tırkiya dı Gökçeada ra tepeya eno ade adeyo dıyıno gırdo.

Semedê çekuya buruna tirkî de bi kirmanckî pirnike, zincî, kepuge û vinî vajîyeno. Nê çekuyî varyantê yewbînan nîyê, hemmanayê yewbînan ê. Yanî sînonîm ê. Nînan ra yew nêweçînîyaya, ferheng de heme nusîyayê:

Emser (1992), se (100) sera şaira Swêdi Edith Södergran bi. Edith Södergran suka Rusya Sankt Peterburg dı 4 nısan 1892 ameya dınya. Piyê cı u maya cı Finland-Swêdi biyê u elaqa yê inan zi wuni wenden u nuştenı dı çınêbiyo. Maya Edith, cınyayê kêye biya u piyê cı zi nêcar biyo. Ser 1908 dı piyê Edith nêweşeya t.b.c (tüberkilos) ra mıreno u zey şıma zi zanê kı , tüberkilos o çaxana nêweşeya bê derman bi.

Yew çekuye zehfê mintiqeyanê kirmanckî de eke zaf cayan de bi dereceya pîle bêra gurênayîş, tercîhbîyayîşê çekuya standarte yan zî qaîdeyo standart de rol gêna. Labelê, varyantê ke zaf cayan de şuxulîyenê, eke deforme bîyaye bê; varyanto ke hîna nizdîyê formo orîjînal o, hîna mintiqeya marjînal de bêro qiseykerdiş zî, beno ke bêro tercîhkerdiş.

İstısna: bêro [< bı-êr-o], bêro [< bê ro], bırnaene*, sare, sera [< ser ra], sero [< ser ro], tern*, vera [< ver ra], vero [< ver ro], voraene [< varaene], vore [< vewre], zern*, zerveti* [< zerre-vet-i] ...

Ciya ciya tayê meselan sero broşurê Munzur Çemi zi estê. Meqaleyi, lawıki, şanıkê arêkerdeyi û hikayeyê nuştoği, heta ewro xeylê pêserok û rocnameyan de veciyê û hewna zi veciyenê. Gruba ke çend serriyo imla û gramerê Zazaki sero gureyeno (xebetiyeno) û Swêd de pêseroka Vateyi vezena, Munzur Çem inan ra yewo. Nustoğ naye de temsilkarê na pêseroka ê Almanyayo, rocnameyê hefteyi Roja Teze de, 15 roci de reyê be Zazaki meqaleyan nusneno.

WhatsApp Messenger yew programo ke têlefonanê baqılan rê vıraziyao, platforman miyan de gureniyeno. Merdımi pê WhatsAppi embazê ke têlefonê xo ser qeyd kerdê, inan ra mesaci erşawenê u gênê.
İmam-i Ğazali yo kitabi xue dı, ina nuseno. Heta eyru mi 1000 hebi kitabi nûsti. Ayi ki kitabi İmam-i Ğazali çarnê Almanki, inun ra zaf biyi bısılmuni, ini merdimi zi pêrê ordunaryus profesori bi. Nimune: Salim Spohr (Alman profesor bisilmuno, zaf kitabi yi çarnê Almanki... Kıtabi İmami Ğazali merdım eşkeno, vaco her zıwun dı esti.

Şehrıstanê Talışi (be Farski: شهرستان تالش) namê ju şehrıstano ke İran de Gilan de ca gêno. Şehrıstanê Talışi, des u şeş şehrıstanê Gilani rao. Caê xo zımey İrani, verocê Deryaê Xezeri dero. Merkezê xo suka Heştpario. 140 (se u çewres) km rocwarê suka Reşti dero. Hardê cı 2373 km2o, 1/4ê Gilanio. Eno şehrıstan de pêro piya 300,000 merdumi esti. Şarê şehrıstanê Talışi, pêro Talışan ra yeno pêro, zuanê Farski uca de zuano resmiyo hema, zuanê Talışki qısey beno.

Muzikê Zazay, heta serranê '90an zafêr muzikê şari ra amêne pêra u babetê bini zaf çine bi. Enstrumanan ra thembur, curre, keman, qırnata, dağule, zurna, thıpıke (tef) uêb. amêne cınıtene. Şüare, lawıke/deyre , hewaê kay (muzikê veyvey), dêse (ilahi) muzikê şari de zaf caê de mıqerremi gênê-pê u tarixê muzikê şarê Zazay de zaf muhımê.

.pr internet de namey bandıra sewiya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo u seba dewleta Porto Rikoy nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Porto Rikoy mocneno.

Fuat Börekçi memur u siyasetkarê Tırkiya biyo. Serdarê Belediyaya Anqara (5 Nisane 1950 - 2 Tışrino Verên 1951), mebusê Anqara (1957 - 1960, 1961 - 1965) biyo.

Ewıstki zıwanê İrankiyo kıhano. Nameyê xo kıtabê Zerduştiyo mıqedes Ewısta ra gêno. Ewıstki u Farskiyo Kıhan, zıwanê İrankiyê kıhaniê ke tewr rew be wesiqayê, nusiyayê. Wexto ke Ewıstki kewto kıtab, êndi qıse nêbiyêne. Ayra ki Pehlewki ser açarnayışi estê.

.gq internet de namey bandıra sewiya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo u seba dewleta Gineya Ekwatori nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Gineya Ekwatori mocneno.

Mohammad (pêro İran u Efğanıstan), Muhammad (Pakistan, Bengladeş, Hindıstan, İndonezya u Malêzya), Muhammed (Ereban miyan de, pêro Afrikay Zımey) Mohamed, Mohammed, Mohamad u Muhammad (Ereban miyan de), Muhammed, Muhamed (Bosna u Hersek), Muhammed, Muhamed, Muhammet, ya zi Muhamet (Tırkiya u Arnawudiye). Gorey The Columbia Encyclopediay ra namê 150 milyonan ra zêde merduman Mıhemmedo.

Alfabey morsi (ya zi Kodê morsi zi vaciyeno) alfabeyo ke işaretan ra vıraziyeno, oyo. Alfabey morsi de işaretanê • u - yenê nuştış, wına zi melumat yeno resnayış. Samuel Morsei 1835 de eno alfabe vıraşto. 1837 de zi cı guriyo. Ey 1840 de patentê cı gırewto.

"Raşti ke ma Qurane Şewa Qedri de arda war. Şewa Qedıri çıka, tı zanena? Şewa Qedıri hezar aşmian ra dayina xeyrına. Na şewe de mılaketi u Cıbrail desturê Heqi ra seba her tewır kar yenê war. A şewe hetan fecir weş u wariya."
Ewıstkiyo Newe ke Ewıtkiyo Kıhan ra peyda biyo, heni aseno ke heta seserra 8. (İ.V.) ameyo qıse-kerdış. Gramerê cı gorey zıwanê kıhani hebıkêna asano (qolayo). Ewıstki zıwano qıse-biyaye ke biyo, teqriben 400 İrR merdo ra. O ra tepeya Ewıstki tenya zıwanê piranê zerduştiye ke biyo, ayinan de fek ra dewam diyayo heta ke seserranê 4. heta 6. İsay ra Verên (İ.V.) nuşto pıro.

Nostradamus ya zi be namê biyayışi ra Michel de Nostredame (biyayış: 14 Kanun 1503, Saint-Rémy-de-Provence - merdış. 2 Temuz 1566, Salon-de-Provence) doktor, eczaker, kahin u astareşınaso (astrolog) Fransızo. Vaciyeno ke namê cı Nostredamei, kalıkê xo Cıhudo u naca ra gırewto. İlac u tıb sero tehsilo verên Fakulteyê Montpellieri ra gırewto u nacayi rê serra 1529ıne de kewto. O serra 1531ıne de be yew keyna namdare ra zeweciyao. No zewec ra dı qıcê xo ameyê dınya, hema cêniye u qıcê xo serra 1534ıne de nêweşiya gırde ra merdê. Ey entelektuelê Ronesansi Julius Sezar Skaliger ra okultizm sero melumat gırewto u Agen de ey diyo.

Wareyê akademîkî de şuxulnayîşê kirmanckî newe yo; labelê bitaybetî Unîversîteya Artukluyî ya Mêrdînî de hem dersê kirmanckî de, hem zî sey tez, meqale û kitabê kirmanckî de ziwano standard tetbîq beno. Seba dersa weçinita kitabêk hetê Unîversîteya Artukluyî ya Mêrdînî ra made bi û bi nameyê “Kurdî-5 Zazakî” hetê Wezaretê Perwerdeyî ya Tirkîya ra weşanîya. No kitab de zî goreyê qaîdeyanê GXV ziwanêko standard ameyo şuxulnayene.

Alime Qompütoreke NASA´de gurine, ju proxram výraşte.Vatana ihne´ra gune eve nu proxram wazene fikrune insonu biwane. Nu proxram sinyoluneke zare mezgede ,herfû dano herekete zon, ihnu ravera je EKG qeyid keno.Mezgke waşt qesey bikero, virende sinyalu ruşneno rezeptureke zonde herekette gule´ra mesüle.Výle insanu,tenene raşt; gula insanede herfu qýşt bene yene feke insanu u uzaraki ni rezepturu lewune insanu lewnene.Nu sistem ni pröune eve usule EKG ceno qeyd hata nika na proje zaf raver neşiya hama ,hata ewro 50´ra jede qesey amêy naskerdene.20 tenera jedeki herf nu proxram şikino virende(satede),feke insanra vejiyayene´ra rave bivazo.

Bengal (be Bengalki: বাংলা Bengali, বঙ্গ Bôngo, বঙ্গদেশ Bôngodesh, বাংলাদেশ Bengladeş) yew mıntıqaya tarixiya. Cayê xo verocê Asya dero. Erdê xo 232,752 km²o. Nıfusê xo 245,598,679o. Erdê Bengali zaf qıco, ema nıfusê xo zaf sixleto. Sıxletiya nıfusi serê km² ra 951.3 nefero. Mıntıqa Bengali de merdımê Bengali cıwiyenê. Ewro mıntıqa Bengali de Bengladeş û Hindıstan estê. Bengal de sûka tewr gırde sûka Kalkutaya.

Sûka Tehrani zaf raver şiyo. Banê xeylê berzi u binayê ke hetê mımarine ra mıkemmel vıraziyê, tede estê. Tehran bacarê dewizio, paytextê borsao, merkezê iqtısad u siyasetê İranio. Tehran de fabrikê wesaitan (ereban), ê elektronik u çhekan u çimentoy u tekstili estê. Gımarê heway u problemê trafikê Tehrani zaf gıranê. Tehran de sistemê metroy esto, feqet bes niyo. Tehran de 45 kolec u universıtey estê.

Fast and Furious: Tokyo Drift yew filmo ke tarixê Heziran 16, 2006 de kewto vizyon. Direktorê filmi Justin Lino u senaryoy filmi Chris Morgan nuşto. Rêza filmê Fast and Furious de filmo de hirıneyo.
Mıhemmedi vato ke wına/nia duey bıkerê: "ellahumme inneke efuwwun tuhıbbu'l-efve fe'fu enni" (yanê "Heqo tı zaf efkerdoğa, tı ef ra hez kena, mı ef ke").

Fas (المغرب) yew dewleta qıta Afrikao. Caê xo mıntıqa ra zımey (şımalê) qıta Afrika dero. Zımey Fasi de Deryao Sıpê (Deryao Miyanên) u İspanya; veroc (cenub) de Moritanya; rocakewtene (rocvetış, şerq) de Cezayir; rocawan (ğerb) de Oyanuso Atlantik estê. Paytextê Fasi suka Rabatio. Fas ezaê Mıletê Yewbiyayey u Yewiya Erebio. Sistemê idarey xo monarşiya qanuniya u Fas de demokrasiye çına.

Zey coğrafyay Anadoli u Mezopotamya her ca de zıwan u mıleti têkışt u têzerre derê; Zazaki ki welatê xo de zıwananê binan de irtıbat dero u nê zıwanan ra tesir ki biyo, qısey gırewtê, qısey ki daê cı. Heta kokardena (cênosidê) 1915i her mıntıqay Zazaki de Ermenki ki qısey biyêne, kışta veroci de Suryanki (Asurki) u Erebki ki. Zıwano ke hetê koki ra tewr zêde coğrafyay Zazayan de cı ra nezdiyo, Kırdaskiyo (Kurmanci, yani Kurdkiyê Zımey).

Coğrafyay İtalya (be İtalyanki: Geografia dell'Italia), cayê İtalya verocê Ewropa de, Nêmadey İtalya dero. Cayê İtalya zımey de Koyê Alpi, veroc de Deryayo Miyanêne rê cirano. Gorey coğrafyay İtalya, adey Sicilya u Sardunya zi Coğrafyay İtalya rê daxilê. Erdê İtalya 301,230km²yo. İtalya gorey erdê xo koyıno. %40ê erdê İtalya koyan ra vıraziyayo. İtalya de zaf deşti çıniyê. Tenya zımey rocvetışê İtalya de deşti estê.

Cıs o zafiyê fırqê filsofun, hiri parê/qısmi: Dehriyyun, Tabiiyyun o İlahiyyun. Sınıfê Dehriyyun yo zumrê fılsofun kıhunun raw(o). Estbiyayışi Humay (Xeleq) inkar keni, ıni zındıqi.

İsoni ki hêniyê. İson ke hardê xora qurfiya, welatê xora düri kot, hal be hali nêno ´ra xo, permelino ro sono. Mordemo ke ebe zori, ebe nêwastene hardê xora, pag u warê xora qurfnê, berdê caê de bin de, zon u zagonê bin de kerdê pili, resnê, reyna ke yeno zerrê qomê xo, ya zerri ra beno dırbetın, beno nêwes, rêça asimilasyoni ki tey ano, ya ki teli u sıncıko ke koto baxçê guli, jêdey beno dısmenê qomê xo.

Wextê seserra 6ıne de Erebi amey İraq û hukım kerd. Ereban dıma erdê İraqi zaf işğali diyê: Hetê Moğolan, Tırkan, İngılızan uêb. ra. Serra 1932yıne de İraq xo reyno ra, xoser ilan kerdo. Serra 1979ıne de Seddam Hıseyn bi reisê Cumhuriyetê İraqi. Labelê şarê İraqi Seddami ra rehet nêdi. Mabênê serranê 1980 û 1988une de Dewletê Amerikayê Yewbiyayey Seddami rê yardım kerd û ey hucım kerd ro İrani; feqet Seddam zaf zerarın veciya. Serra 1990ıne de Seddami hucım kerd be Quweyti, labelê Dewletê Amerikayê Yewbiyayey û dewletanê Ewropa semedê petroli ra mıdaxele kerd. Serra 2000ıne de G. W. Bush bi reisê Cumhuriyetê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan û serra 2003yıne de hucım kerd ro İraqi û eskerê Amerika zaf merdumê İraqi kışti. Nıka işğal dewam nêkeno û eskerê Amerika İraq ra veciyayo.

Ateşgede cayo ke adırê firazi tede vêşeno, cı rê vaciyeno. Ateşgede ibadetgahê Zerduştano ke Zerduşti tede ibadet u dua kenê. Dinê Zerduşti de atar (adır) be awa pake aban ibadet keno temam. Tarixê Ateşgedeyan dinê Zerduşti ra gore tezeyo, Ateşgedeyo verên seserra çeharıne de vıraziyayo. Destê mısılmanan ra ravêrdışê erdê İrani ra pey, Ereban ateşgedeyi kerdê xırab u çarnê ra camiye.
Ğarardışê klubê şewe Orlando 2016 ğaro (ğalım, sereştış) ke tarixê 2 Haziran 2016 vıraziyao. Vıraştoğê ğari klubê şewe ke Florida de Orlando dera, uca de barê geyan de vıraşto. Eno ğarardış de vıraştoği ra piya pancas (50) medımi merdê, ê pancas u hirê bini zi biyê dırbetin. Eno sereştış, ğarê Keşkelun 11i ra tepeya ğaro dıyıno gırdo ke Dewletanê Yewbiyayeyan miyan de vıraziyao. Amerikano mısılmano ke eslên Efğano u 29 serriyo, Omer Mateeni eno sereştış vıraşto.

Sean Boswell 17 (des u howt) serrio u kuçey Tokyo de mısabaqeyê illegali rê meraxê cı esto. Mısabeqay ke o kewto, her wext ebe meğlubiyet ra peyni gêno u ebe polis ra serê cı dert kuno. Maya cı halo pısa cı ra tersına u pısa (lac) cı rişta suka Tokyo u Sean Boswell ebe pi cı ra cüwiyeno. Sean kulturê Tokyoy ra xırab beno u cı rê macera gerino. Ebe Twinkie ra te lewe yeno u heyatê Tokyoy mısabeqey kewto.

Sûka Riyad zaf raver şiya. Banê xeylê berzi u bınaê ke hetê mımarine de mıkemmel vıraziyaê, estê; bacarê dewizio, paytextê borsao, merkezê iqtısad u siyasetê Erebıstanê Seudi.

- So... So dewunê koy.. Ju qom ebe deste cêni u mae cerina bıne bandıra. Çênê ke uza re cena inu bıresne... Badona inu peyser bırusne dewunê xo. Çiyo ke tı inu re musno, tey benê, danê musnaene..." (pelge: 375) Siyasetê mektevê uyo ke, reê ke Tırki musey, endi zonê xo qesey mekerê, zonê xora şerm kerê, Tırkêni, jê ju berzên, averşiayeni, medeniyeti bıvinê. Xora Sıdıka Xanıme ke vana, çênê zonê xo zonêne, hama eke juê ke dine ra Zazaki ya ki Kırdaşki çiye pers kerd, i her daim Tırki cuab dênê. (niade pelge: 100) Hetê ra ki çêneê Zaza be Kurdi na mektev de zaf zulım diyê. Xora zafine ebe deste cenderme, ebe xofê hukumati ardê mektevi. Gegane zulım u nêheqen honde aver şiyo ke, veyvıka ke hona henê destê xo juya nêbiya, aye ebe deste cenderme ardê mektevi. (niade pelge: 36) Ma u piyê çênu nêwastê ke çênunê xo bırusnê. Vatê, ´çênunê ma sonê uca de benê Tırki´. Ebe zorê çuyê Tırki dê musnaene, çêney jê xızmekari gureynê.(niade pelga:256) Xora taê çêney mektev ra tepia rusnê xızmakareni.

Stefani Joanne Angelina Germanotta (Adar 28,1986) yew senatkara Amerikana. Lady Gaga New York de ameya riyê dınya. Ebe albumê xo The Fame biya namdare. Lady Gaga hem Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan de hem zi dınya de zaf namdara. Lady Gaga eslen İtalyana. Album u şerqiyê cı Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan, Kanada, Awıstralya, Britanya Gırde u dewletanê Ewropayê binan de biyê yew numre. Universita New Yorki de wendo. Cıwiyayışê xoyo senatkariye rê dest pey kerda Manhattan de. Raveri, qıseyê şerqiy nuşto, no ra dıme ebe embaza Akoni biya u Akon Stefani Germanotta grubê xoyo muziki Konvict Muzik rê ilawe kerdo.

Dorci (Dorvan): Merdımo kı dorı u dori vırazeno, yan zi roşeno ey rê vanê dorci. Babet babet dori estê. Dorê awı honıkkerdenı, dorê rıbi, dorê sıskı, dorê rıweni u herwına. Dori çi pak verdanê u nêverdanê küfıki dekewê u bıhelısiyo. Veri honıke (Buzdolabi) çınê bı, hemını qandê awı honıkkerdenı dorê awı karardê.

Mehmet Bilgin (1922, Pali – 2015) zabıtê eskeriya u siyasetkarê Tırkiya (mebusê Çoligi, 1969 - 1973) biyo. Yew bilanê çeka nukleeri, kimyewi u biyolocike biyo.
Pêveka rojnameyê Azadiya Welatî Welat Verroj de, kovara Nûbihar, Nûpelda, Peyam, Wêje û Rexne, Zarema, Zend û sey înan tayê kovar û rojnameyanê kurdan de zî bi temamî nêbo zî kirmanckîya standarde yena gurênayene. Bê înan keyepelanê înternetî sey zazakî.net, dersiminfo.com û kirdki.com zî standardanê GXV şuxulnenê. Nê keyepelî tim bi xeberan, meqaleyan û berhemanê edebîyan a xo newe kenê.

Perê papağanan gorey ayê binan kılmê. Key wer wenê ya zi boye xo danê zehf bêvengê. Muyê ine zergun, sûr, çıvit, sıpey yaa zi beno ke siya bıbo.

Kıtabê Hinduizmiê firazi dı leteyi benê Şruti u Smriti. Şruti Sanskritki de "çiyo ke goşdar beno" areze keno. Nuştekarê Şruti çıniyo. Veday, Upanişadi u destanê Mahabarata de qısımê Bhagavad Gitai kewnenê bınê kategoriya Şruti. Hirê mezhebê bini zi zey Smriti vêniyeno, qebul beno.

Richard I ya zi Riçardo Zerriyaşêr (be İngılızki: Richard the Lionheart, be Fransızki: Richard Coeur de Lion; b.: 8 Keşkelun 1157 – m.: 6 Nisane 1199) jü qralê Britanya biyo. Eslê ho Fransızo. Xanedanê Angevinan rayo. Eslê ho Fransızo Normano. Seferê Xeçliyanê III. ra iştiraq kerdo u seba Qudıs ebe Selehaddin Eyyubi ra ceng kerdo ema ğalıb nêbiyo u ebe Selehaddin Eyyubi ra yew sulh kerdo u memleketê ho peyser şiyo. Seferê Xeçliyanê III de Qıbrıs işğal kerdo. Serriya cıyê 16ıne de yew isyan amey meydan u Richard enay isyan peyni dayo u cesaretê ho u kabiliyetê cıyê idarekerdışi ra leqabê Zerriyaşêr dayo.

Erqci (erqvan): Merdımo kı erqı aşaneno u cı ra awı beno ey rê vanê erqcı yan zi erq aşanayox. Tabi her merdım şeno erqı aşano. Labırê o kı erqı aşaneno vanê bızano kotira awı şına, kotira kewna erdan ser kı wıjara bero erdan ser u pa erdan awdo. Erqi zi babet-babetiyê. Erqê awı cı ra berdenı, erqê lexeman, erqê çeltug karıtenı u pa awdayenı, erqê bori berdenı, erqê ayrandê awı u her wına. O kı erqı aşaneno, vanê berzeya cay u cı ra şiyayena awı bıgiro xo çıman ver u wıni aşano. cayêdê erqı berz, cayê nızm verdo, cı ra weş awı nêşına. Koşanê erqı metin nêkero, cayê tenık verdo ya do bıteqo u hetnaya şıro yan zi awı do cı ra bısıziyo, teber kero u hetnaya şıro. Do semedê vınibiyayenda awı bo. Ney ra vanê kes hebê cı ra fahm bıkero. Şıma zanê welatê ma dı awı tılsıma u dermanê heme çiya. Qandê coy vanê erqê awı berdenı, geverê awı weş birê vıraştenı u metinibê kı, awı salme nêşıro u vıni nêbo. Keso kı kar u barê erqı aşanayenå keno eyrê vanê erq aşanayoz u ê kari rê zi vanê karê erqcinı.

Şêr u Roc (Farski: شیر و خورشید‎; Šir o Xoršid) oyo ke motifo ke amblem u sembolê İraniyo, serranê 1846 u 1980ıne de desmala İrani biyo. Şêr u Roc şarê İrani miyan de zaf namdaro, vêrde u tarixê xo zaf kıhano. Sembolê Diyasporaya İranıcan zi Şêr u Roco. Şêr (aslan) u roc şınasiye (zanışiye, ilım) u sekulerizm mocnenê, temsıl kenê. No motif, zerrekê xo de zaf arezey beno. Arezeyo verên zanışiye u sekulerizmo, arezeyo dıyın astronomiyo, arezeyo bin zi astrolociyo, zodyako. Bınê qraliya Safewiyan de, no motif pêro be İslamê Şıi gırey dayo. Keyê ke Safewiyan İran de hukım ramıto, no motif de şêr u roc dı payanê dewlete mocnê yewo ke qıraliyeto u biniyo zi İslamo.
Mudıra Xanıme: Bımusime, eke ke danê, na çêneke ez bıcerine, vatêne. Waxto ke serba izine şiyêne İstanmoli, şiya xatırwastena Pasay(-Pasao ke qalê cı beno, Apdullah Alpdoğaniyo- notê mı). Pasa ke vato, beno. Babokê mı kerde, şiye. (Sıdıka Avar, Dağ Çiçeklerim(anılar), pelge. 88-90)

Ardi ğele u arışi ayre dı tahniyeni u ardi vıraziyeni. Merdımo kı ardi roşeno ey rê zi vanê ardwan. Hem zemanê verin dı hem zi eyro merdımi ardi gureneni, nan u werdê xo vırazeni.

Ettar (ettarvan, ettarci): Merdımo kı çiyo werdi, xır u xal, çiyê qeçkanê pa kaykerdenı, qanık, şekerê qeçkan, cincık-mincıq, murey, lilık, şane, qınqanci, meqes, kardi, güley qeçkanê kaykerdenı, delame, lifê xo pa şıtenı, dermanê çıman, hene, fitıkê qeçkan, lay çına deştenı, rês, rêştey, masurey, cızdani, tewrey, pêleki, qayış, sabunê destan, lewanta, qolonya, toxımê zerzewati, qelem, defter, silgi u herwına roşenê inan rê vanê ettar. Ettar zey çerçiyo. labırê çerçi geyreno ettar cayê do werdêk dı yan zi qülê dı çi xo ronano u roşeno. Cadê xo ra nêlüweno (yanê barnêkeno u nêşıno cana). Ettar çiyo werdi-merdiyo şenık u ercan roşeno. Ettarcinı kerdenı rê zi hebê sermaye lazımo.

Lady Gaga serra 1985ıne de be namê Stefani Germanotta ameya dınya. Namê piyê xo Josepho, namê maya xo Cynthiaya. Ma u piyê xo eslen İtalyano. Lisa Katoliki Convent of the Sacred Heart de wendo u tiya ra biya mezun. Yew demecê xo de heqa xo de va : "Wexto ke mı lisa de wenda, mı yew wendışkara de disiplıni u karkerını biya" Bahdo şı Universita New Yorki u tiya de heqa muzik, din, sosyolociye u siyaset de tehsıl diya. Ema no universita terk kerda u kariyerê xoyo muziki rê dewam kerdo. Ebe Rob Fusari biya embaz u Rob Fusari biyo produkturê xo. Raveri Rob Fusari fikır kerdo ki namê Stefani Germanottay wa Radio Gaga bıbo u Stefani rê telefon kerdo u va " namê to wa Raido Gaga bıbo ema Lady Gaga no namê Lady Gaga fam kerdo u namê xo Lady Gaga biyo".

Xeznaya çekuyanê endaman: Endamê GXV şaristan û qezayanê cîya-cîyayan ke kirmanckî tede qisey bena ra beşdar benê. No zî seba GXV arêkerdişê fekê cîyayan de avantajêko pîl ano meydan.

Külden Evler (be Zazaki: Wele ra Bani), yew kıtabê nustoğ Cemal Taşio ke serra 2007ıne de terefê Vejiyaişê Tiji ra veciyayo. Kıtab de qalê dewıcanê Dêsımi beno. Eskeri çıturi/senên dewi vêsnayê, dewıcan rê senên işkence kerdo, qeremet u sıtamo (eziyeto) ke dewıcan anto, thalkerdena dewan, surgıniye uçb. sero qal beno.

Cumhuriyetê şari oyo ke, cumhuriyeto ke tede populizm iqtıdar dero u sistemê sosyalisti ra niya ro, cı rê vaciyeno. Cumhuriyetê sosyalisti pêro veciyayışê komunizmi ra tepeya veciyê. Ewro zi nameyanê tayê dewletan de terimê cumhuriyetê şari esto:
Tarix u medeniyetê Erebıstanê Seudi heta seserra şeştıne ra şınê. Zemanê verêni ra Ereban uca de ronıştêne. Veciyayışê dinê İslamiyeti u biyayışê peyğamberê İslami Mıhemmedi ra ver, merdımanê Erebıstani sero çiyê zaf çıniyo. Ereban İslamiyet ra ver dınya sero tesır nêkerdo, teyna nêmadeyê Erebıstani sero be xo weşiya xo ramıtêne. Key ke Mıhemmedi maya xo ra ameyo dınya, xo peyğamber ilan kerdo u xo rê muridi tepıştê. O wext ra pey, Mıhemmedi be embaz u muridanê xo, hêdi hêdi caygehê Hicazi vıstê ra destê xo. Mıhemmed hêdi hêdi sukê Erebi zey Meka, Medina u ê bini gırewtê. O dem ra dıma zi İslamiyet vêrdo ra herunda paganizm.

Atêna (Yun. Newe Αθήνα [aˈθina] , Athína; Yun. Kıhan Ἀθῆναι , Athēnai) bacarê Yunanıstania u caê xo verocê Yunanıstani dero. Atêna hem paytexta, hem ki bacarê Yunanıstania tewr gırda.

Dinê İslami de mezhebanê mısılmanan miyan de qurbankerdış henefiyan de wacib, mezhebanê sunniyanê bini de zi sunet beno. Roca roşanê qurbani de raver mısılmani şınê camiye, nımecê roşani kenê u nımec ra tepeya zi qurban bırniyeno. Kamo ke qurbani bırneno, hirê parçeyanê qurbani yewi dano nezdiyanê xo, ê yewê bini zi dano feqıran u wayirê ê bini zi o beno. Goştê qurbani ra kamci nanweri pewciyenê se merdım inan dano meymananê xo. Merdım ma u pi, wa u bırayanê xo geyreno, qıcan rê pereyi dano. Qıteki (qıci, domani) lewnanê destanê pilanê xo ro.

O serranê 1971-1973 miyan dı serecumhurê Pakıstani biyo u miyandê serranê 1973-1977 dı zi serdariya Pakıstani kerda. Ey Partiya Şariyê Pakıstani vıraşta.

Kocakayayî famîlya de ferdo pêyîn o. Hema pancserre bîyo, pîyê Kocakayayî keyeyê xo berd Hatay. Yew mudet ra pey yîn uca ra şîy Mersîn. Domanîya Kocakayayî uca vîyertî. O mektebo verên, werteyên û lîse Mersîn de qedînay. Cuwa pey Unîversîteyê Anqara de lizgê muhendîsîya komputure de perwerdeyê xo kerd temam. Nika zî Îstanbul de nişeno ro.

A qıce ki heniya. Honde ke hermê kınci nêdıriyo. Çermê riyê xo şiyo ro be çermê insoni, çermê xoyê bini tıvana tholê dariyo ke biyo qewerengi, heniyo. Nenıki şikiyê, kınarê feki dırbetınê. A qıce honde zara ke, çermê xo temeqiyo astu ra. Riyê xo jê kokımu pirmotıkına. Ecaba des u çar serre de este bi? Wazenime ke bıcerime zerre, nênê. Ju letê nono pendırın kerdimi derg. A pile xo peyê xo çarna, nêgurete. A qıce çıtur ke destê mıra gurete, kerd zerrê phıstınê xo, hetê pey ser rema, hetê ra mare niadana, letê noni ra guda gırse gazkerde, onca kerde phıstınê xo.
Eskeri ke amey dewe, demê serre ra payiz bi... Mı serê boni de gozê ho kerdêne ro, serba huskkerdene verba tiji de ağme kerdêne ke çêy day adır. Serê boni ra amane war u omıdê raxelesnaena jü-dı cılu ra qelebiyane ro wertê adıri. Vejiyane teber... Mı ho sas kerd bi... Heni ke mı cıli phoştia ho ra niardê war u oncia tey berdê zerre, heni oncia vejiyane teber. A sate kıle çê guret bi... Raa dıyine ke kotane zerrê çêyi u peyser ke amane, mı kutıkê huyo khal di ke ho pençere ro erzeno zerre, o ki fıkıriyo ke ez wertê kıle de mendane u mı bıxelesno... Heni motê cı biyane, mendane... Satêna mı waşt ke ho kutıkê ho dıma bıerjine zerre, wa bınê wefa dey de memanine. Heto jü ra taê insani adır verdanê cı insanu vêsnenê, heto bin ra ki jü kutıko ke wazeno jü bedeno ke biyo wele ey bıxelesno... İnam kerê ke a sate ra dıme endi serba qalkerdena na mesele cüane. Ez ki eke bıvêsêne, kami nae sero qesey kerdêne?

İklımê İtalya zaf serd niya, amnani İtalya zaf germ beno u vartışê varıti zaf nêbeno. Zımıstani de zi hewa İtalya zaf serd nêbeno, tenya qısmê zımeyê İtalya de vartışo vewre beno. Verocê İtalya her mewsım nermo. Verocê İtalya de iklımê Deryayê Miyanêni hukım keno, zımeyê İtalya de zi iklımê Deryayê Miyanêni hukım keno ema zaf tesir nêkeno, vewre varena. İtalya de zaf dari çıniyê. Zımeyê İtalya de zaf deşti estê u nê deşti zaf mexsuldarê. Miyanê İtalya zaf koyıno u deşti çıniyê. Verocê İtalya zi koyıno. Adeyê Sicilya u Sardunya zi koyıno.

Senendec (Farskî: سنندج , Kurdkî: Sine) rocvetişê Kurdistani de yew bacar o. Paytextê Kurdistanîyo. Kurdê Soranî, no bacar de zafane yê. Hetê nifûsî ra Kirmaşan û Ûrmîye ra dima Rocvetişê Kurdistanî de bacaro tewr gird o.

Utah (bıwane: Yutah) yew eyaletê Dewletê Amerikaê Yewbiyaeya. Caê xo rocawanê (ğerb) dewletê Amerika dero. Dorme ra Utah da eyaletan Nevada, Wyoming, Colorado, Idaho, Arizona u New Mexico estê. Paytextê Utah suka Salt Lake Cityo. Nıfusê eyaletê Utah 2,233,169a. Riyê erdê xu 219,887 km²ia.

Turing serra 1952ıne de polisi rê murecat kerdo u vato ke o şantaji rê meruz maneno. Uca de hemcınsbaziya xo sero akerdenayış kerdo, xo ifşa kerdo. Vato ke o pê yew genci ra mınasebet kerdo, kewto mınasebetê cınsi. O taw İngıltere de mınasebetê hemcınsi illegal vêniyayo u coke ra Turing hukım dao xo. Mehkeme rê veciyo, uca de ceza daya. Cezaya xo 1 serre raya kimyasali ra hadımkerdış biya. Derzinê ostrojeni cı rê enjekte keriyayo. Serra 1954ıne de potasyum siyanidi ra weşiya xo vıni kerda u merdo.

Jû teoriya rıçıki ya ki goçi esta ke, cı rê vanê „teoriya Deylemi“[2], awa ke Zazay texminen MrT seserra 9.10. zımey İrani, mıntıqay Deylemi (eyaletê Gilani de) ra ameyê caê xoyo ewroyên. Ena teoriye na het ra raşt asena ya ki gıreo ke tey esto, oyo ke, zıwanê ke ewro mıntıqay zımey İrani, verocê Deryaê Xezeri de qısey benê, zey Herzendki (Tatkiyê Veroci), Mazenderanki, Talışki, Sımnanki, Sengserki; hetê koke ra Zazaki ra nezdiyê.

Gülşat Aygen, (b. 1960, Islahîye) ziwannas, nuştox û çarnayox a. Dewletê Yewbîyayeyî yê Amerika de beşê îngilizkî yê Unîversîteya Northern Illinois de mamosta ya û ziwannasîye ser o dersan dana.
Grûba Xebate ya Vateyî çarçeweya xebata standardîzasyonî de wazena ke, xiznaya çekuyanê ziwanî arêbida; hetê ferheng, gramer û rastnuştişî ra yew kodo standart o nuştekî peyda bika; aktîvîteyê ke seba kirmanckî awanîya wendiş û nuştişî yê modernî rê xizmet kenê, înan bika.

Vêre yew organê insanan u heywanano. Pize vêre insanan u heywanan ra vaciyeno. Pize de werde beno muhêfeza u nu werde ra eneriye cıwiyayış/weşiye ramıtene veciyeno. Werde (food) yo ke insan bı feke xo weno ya zi şımeno, o reseno pize. Uca de zi xeylê raye gêno u xeyle texlilê hücreyan ra vêreno ra. Pize de werde ra proteyinan, vitaminan u ron/run veciyeno.

Hadrianus lecanê xo teber de huner u mimari rê ehemiyet zaf dayo, heyranê Yunanê Antiki biyo. Her cayê İmperatoriya Roma de heykeli, eserê huneri vıraştê. Xo rê Roma de new sey (900) odeyan ra boni kar dayo kerdene. Yew zi imperatoranê Roma miyan de teyna ey erdişa xo nêbırna, coke ra namdaro. Tarixêran ra gore Hadiranus humanisto, xızmetkarê İmperatoriya Roma biyo. Sistemê koleyiye kerdo kemi, êşkence kerdo yesax u darıto we. O sebeb ra tarixêran ra gore o imperatoro baqılo. Hadrian seykerdış zi siyêne, coke ra ey seyd zaf kerdêne. Serra 123yıne de Bitinya de (ewro Tırkiya de zımeyê de maneno) seydkerdışê Hadrian u Antinous de ameyi raşt. Hadrian o ardo İtalya. Antinous serra 128ıne de zi delalê, (yewınê, favourite) Hadriani biyo. Antinous her geyrayışê Hadrini de be ey ra piya şiyo. İnan piya şêr seyd kerdo. Wına nusiyeno ke Hadrian u Antinous semedê merasimê ameyi Mısır. Uca de Royê Nili sero geyrayêne ke Antinous kewto awe u xeneqiyo, merdo. O taw ra tepiya Hadrian zaf biyo xırabın, her ca de heykelê Antinousi vıraştê, Mısır de dinê (itıqadê) Antinousi vıraşto. Cayê merdışê Antinousi de zi sûka Antinoopolisi vıraşta.

Alan Mathison Turing (b. 23 Heziran 1912 – 7 Heziran 1954) oyo ke kriptolog, komputerşınas u matematikzanê do İngılızo ke serra 1912ıne de İngıltere de maya xo ra biyo. Alan Turing vıraştoğê kompterşınasiye amariyeno, zey piyê komputeri şınasiyeno. O testê Turingi vıraşto u testê xo de o esto ke makine u komputeri şenê zey merdumi fıkırnê ya zi ê nêşenê zey mezgê merdumi fıkırnê. Domê Cengê Cihaniê II. de kodanê Almanyay şıkıtê, rolê muhimi kay kerdo u coke ra qehreman vêniyayo. Keyê ke o Universıtey Machesteri de guriyo, uca de definasyonê algoritma vıraşto, temelê kompureteranê moderni eşto.

Endamê ke beşdarê kombîyayîşan benê wayîrê fikr û bawerî û tercîhê sîyasî yê cîya cîya yê. Labelê kombîyayîşan de tercîhê endaman ney, zanayîş û hetkarîya înan esas gêrîyeno.

Xu vira mekeri Allah-u teâlâ, çi ki şıma keni, çı ki şıma fikiryeni zuno. Merdimi (Insuni) teveri yewbin vineni. La Allah-u Teâlâ hem tever, hem zerri vineno. Merdim ki inê zuno gurê u fikri ini merdim edebınê.
Tarixo İrani zaf kıhano,wextê İV. 7000i rê şıno. Wextê kıhani de sivilizasyonê İrani u sivilizasyonê Mezopotamya miyan de mınasabati ameyo meydan. Wextê İ.V.(İsay ra ver), qebileyê Aryani amey İran u medeniyetê Aryanan biyo medeniyetê İrani. Deyî/Goreyê tarixkaran qebileyê Aryani eno erdi rê be goçi ameyo u be eno goçi qebileyê İran beno dı letey; Rocawani u Rocvetışi. Wextê Parsan de İran biyo zaf gırd.İV. seserra 10,000 de erdê rocawanê İrani de Medi, Farsi, Baktriy. Seserra İV 1000ine de Zerduştiye vıraşt biyo u İmperatoriya Hexamenışiyan u dewletê peyêni de biyo dinê resmi.

Sûkê İraqi zaf peyser mendê. Cengan sûkê İraqi zaf kerdê xırabe. Labelê Beğdad de zaf binay hetê mımariye ra mıkemmel vıraciyê. Beğdad merkezê iqtısad û siyasetê İraqiyo.

Grup Munzur yan zî bi kirdkî Koma Mûnzûrî yew gruba muzîkî yê muxalifî ya. Roca ke ronîyaya heta bi ewro waşto ke bibo vengê şarê bindestî û bi rayîrê muzîkî vengê xo resnayo. Na yewe ra çende reyan konserê înan ameyê qedexekerdiş. Çend endamê na grube ameyê pêgirewtiş. Heta nika grube 7 hebî albumê muzîkî vetê û zaf konserî viraştê. Na kome bi tirkî, kirdkî, kurmanckî, lazkî û ziwananê bînan de deyîrî vatê.

Erebeci (Erebevan): Merdımo kı bı erebada xo ya bı perana çi beno ey rê vanê erebeci. Tabi çend babeti erebey estê. Ereba destan, ereba estoran dımı kaşkerdenı u ereba bı motorı. Ereba destan, merdımi çi barkenê u xover yan zi xopeydı ancenê u benê. Ereba estoran antenı, erebada destan ra zahf gırda u zahf çi barbeno. Qandê kı estori ay xo dımı ancenê. Şar çiyê xo yê gırani, koli, asın, arış u herwına barê erebandê peydê estoran kenê. Erebeyê bı motor zi en bolki rayandê duran dı, mabênê dew u sukan dı yenê kar ardenı. Zahf merdım u keyey idareyê keydê xo bı ê erebana kenê. Keso kı ê kari keno ey rê vanê Erebeci, ê kari rê zi vanê Erebecinı.

Nıfusê Finlanda serra 2011ıne de biyo 5,401,267o. Finlanda de gırdbiyayışê nıfusi zaf nızmo, ema be goçi nıfus her serre beno pil. %80-90ê nıfusi Finlandıco. %5-10ê cı İswecıco, u bini aidê şarê binano. Finlandiya de zıwanê Finki, İswecki u Samki qısey benê. %80 ra zafêrê nıfusi xıristiyano.

Nizam ul-Mulk (Weziri Selçukıcun) mereno/kişiyeno. O mehel İmam-i Ğazali gurê xu caverdeno mal-milki xu ken’ vıla dun’ feqirun, çik nêverdon’ o/u serrê 1095 m. Bağdad ra veciyenu. Şınu Filistin, Suriya u dıma zi yeno wulati xu Tûs.

Muhammad Ziya ul Haq (‎Urduki: محمد ضیاءالح; b. 12 Tebaxe 1924 – m. 17 Tebaxe 1988) generalo Pakıstanıco ke serra 1978ıne de darbe vıraşto, serdarê Pakıstani Zılfikar Eli Butto ardo cêr u hukmatê xo veto. Ziya ul Haq Pakıstan be nuçıkê asınêni ra idare kerdo, qerarê idamê serdarê Pakıstani Zılfikar Eli Botto dayo, medya sero sansur vıraşto, pêro partiyê politiki dayê pıra. Ziya ul Haq serra 1979ıne de Qanunê Hıdudi veto, heq u hıquqê cêniyan destê cêniyan ra gırewtê, şeriat ardo Pakıstan. Pakıstan demê cı de peyser şiyo. Ziya ul Haq tarixê 17 Tebaxe 1988i de merdo. Merdışê ey ra pey keyna Zılfikar Eli Buttoy Benazir Butto biya serdara Pakıstani.
The New York Times qezeta Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyana kı tarixê 18 Keşkelun 1851i dı naye ro, sûka DAYi New York dı her roce çap bena, aya. The New York Times her Dewletanê Yewbiyayeyan dı hem zi dınya sero qezatanê gırdan ra yewa, wayirê aye The New York Times Companyo. Ena qezeta heta Partiya Demokratike dı politika vırazena, aye desteg kena.

Merdumanê ilmê arkeolociye çım de Tehran serra 6000 İ.R. (İsay ra raver) de vıraziyayo. Tehran seserra 9ıne de yew dewa qıckeke biya. Seserra 13ıne de Moğolan Tehran kerdo xırabe. Seserra 17ıne de hukımdaranê dewleta Safewiyan Tehran de seraiy vıraştê, feqet serra 1795ıne de Tehran biyo paytextê İrani. Wextê Cengê Dınyayê II.ıne Britanya Gırde u Rusya Tehran işğal kerdo. Wextê cengê İrani u İraqi de bacarê Tehrani be fızeyan u bomban isabet gırewto u na semed ra tayê bina u bani tede biyê xırabe.

Arêkerdoğ, oyo ki programê ke nusiyenê, inan wano u vıreniya nuştışi ya zi vıreniya mentıqıni estê se, inan raştneno u eke ğelete çıniya se program o programi kar keno u peyniya cı mocneno. Komputer de arêkerdoğ platformo. Programkerdoği programnayışi pêro zey cıwiyayışê raştıkêni vêneni. Programê nuştış ya zi hal kerdışê programi, raveri lazımo ke komut vira bo u semedê çareyê xo, zey cıwiyayışê raştıkêni fıkırnayış lazım beno. Komut tenya eyarneno.

Be averşiyayışê interneti, merdumê aseksueli zi interet ser de arê biyê. Terefê David Jay (merdumo de aseksuelo) ra organizasyonê aseksuelan vıraziyao.

Muhammad Sex Simulator 2015 namê kayê videoyo ke serra 2015ıne de aferiyao. Vıraştoğê cı Encyclopedia Dramaticao u platformê Windowsi de vıraziyao. No kay de kayker Mıhemmedi kontrol keno u be ganiyan seksê Mıhemmedi vıraziyeno. No kay be mesacê "Je suis Charlie" (Ez Şarliyan) a beno. Vıraştoğê kayi karber gizmo01942 vato ke "no kay oyo ke baweriya merdumi sero êrışo cıddi niyo" ya zi "Mıhemmedi sero ancênayışo cıddi zi niyo". Heni vaciyeno ke no kay terefê yew merdumê agnostiki ra aferiyao u yew mısılman ra çarnao ra zıwanê Erebki.

Evolusyonê merduman heta 70 milyon serran ra ver şıno u vaciyeno ki merdum prosimiyenan ra ameo. 100 milyon serran ra ver çıçıkinê ke şena tut kena, 70 milyon serran ver merey dari, 65 milyon serran ra ver plesiadabiformeli, 55 milyon serran ra ver adabiformeler veciyi. Bahdo 50 milyon serra ra ver simiyeni vıraziyi. 40 milyon serran ra ver haplorhini veciyi. 25 milyon serran ra ver meymunê dınyay kıhani (catharhinler) veciyi.
Her çi ra raver no kutık kutıkê do seydkerdoğo. Coka zi gani raver enê emeli rê bêro bıgırweynayış. O petbiyayışi rê rınd niyo. No kutık tabii niyo, xeylê kutıki bini biy têmiyan u wıni veciyo miyan, coka xo sero tayê qusırê genetiki kırışeno. Pigmentê melaninê ey kemiyo, coka zi populasyonê cı ra %20 problemê eşnawıtışi cıwiyeno. No kutık iklımanê zaf serd u zaf germi rê rınd niyo, zaf quwetıno u karakterê cı zaf weş u waro coka gani ke wayirê ey zi hetê fiziki ra quwetın bo. Muyê cı kılmê, coka problem nêvırazeno. Postıkê ey hesaso, coka goştê kerge u nanwerê bini şeno alerji bımotno. Merdıman sineno, ema kutık u heywananê binan ra hes nêkeno, nêsineno. No kutık quweta xo ra u leze bes nêvano, coka zi pırodayışê kutıkan de gırweyniyayo u hewna zi gırweyniyeno. Riyê nê sebebi ra eger merdım wazeno ke wayirê yew Dogo Argentinoy bo, gani ke Federasyonê Irqanê Kutıkan ra ey bıgêro, tesdiqê ey lazımo.

Başan (bi Tirkî: Aralık) yew qezaya Îdirî ya. Merkez ra 45 kîlometre dûrî ya. Ermenîstan, Azerbaycan û Îranî de cîran a. Şarê xo zafane Kurdê Kurmanc î. Nifusê xo teqrîben 21.000 o.

Kitab al-Mustazhiri fi fada' ihal-Batinijja - dt. Streitschrift gegen die Batinijja-Sekte, Ignaz Goldziher, Brill, Leiden 1956 (= Veröffentlichungen der De Goeje-Stiftung, 3)

Estoran goştwerdoğ niyê, vaşwerdoğê; yanê vecetaryenê u xeylê wext şenê teyşaniye rê tehamul bıkerê. Dıganiya estoran teqribi 330 ra 410 roci anceno. Kurıkê xo 0,5 ra 1,5 serre şeveknenê, ora tepeya xora kenê ciya.

Heto bin ra ki/zi, serranê '90an ra têpia muzikê Zazay xeylê raye gırewte u zaf ravêr şi. Muzikê Zazay de babetê newiê zey rock, muziko elektronik, blues, jazz, rap/hiphop, muzikê foni u enstrumanê newiê zey gitar, gitaro elektronik, gitaro akustik, themburo elektronik, piano kewti muzikê Zazay. Ma nıka şikinime vacime ke, muzikê Zazayio nıkaên reşto standardanê muzikê dınya.

Bawerîya sunîyan ra gore camêrdan ra tewr verî Ebu Bekîr muslumanîye qebul kerda. Goreyê tarîxnasanê îslame ra, verî o tuccar bi. No sebeb ra sayeyê ey ra zaf merdimî biyê musluman. Wexto Muhammed 662 de Mekke ra hîcret keno şino Medîna, Ebu Bekîr zî tede şino.Na babete ser o Kur’ana Kerîm de ayeta çewresine ya sûraya Tewbe de ana behs beno: "Eger şima hetê ey (peyğamberî) nêkerê, (şima zanê ke) înan ke înkar kerd, wexto di kesan ra yewî bi xo bi, ey uca (Mekke) ra vet, Ellah bi xo hetê ey kerdibi. Hanî ê şikefte de bî. Hanî ey hevalê xo ra vatêne, “mebe xemgîn çunkî Ellah ma de yo.” Homa zî ey ser de hîsê bawerî û huzur vila kerdo, çîkê şima înan nêvînenê, bi orduyê tewiran homa ey girê da (şîdîna). No rid ra Homa vateyê înan ke înkar kenê ard derecaya nizme (veng vet). Qisaya Homayî zî tewr berza. Homa wayîrê hêzî yo mutlaq o, wayîrê hûkm û hîkmetîyo." (Tewbe, 9/40)

Köln dewleta Almanya de eyaletê Ren-Westfalya Zımey de yew sûka. Merkezê Kölni de 1,024,373 merdumi cıwiyenê. Köln yanê Regierungsbezirk Köln merkezê (Köln, Bonn, Aachen, Düren, Euskirchen, Heinsberg, Leverkusen, Oberbergischer Kreis, Rhein-Erft-Kreis, Rheinisch-Bergischer Kreis, Rhein-Sieg-Kreis) sûkano.
Hıni aseno ke Dılmıc qısanê Dılm- u peybendê aidiyeti -ıc ra yeno pêra u no name mıheqeq ke xo namekerdışê Zazayanê Veroci (Henefiy) Dımıli, Dımli ra elaqay cı esta. Gani bêro vatene ke çımanê (kıtabanê) Ermeniyan'ê kehanan de ki (SS 8./9. İrT) qalê Delmiki kenê. Ermeniy Zazayan rê hına vanê. Çımeyê ke tepeya yenê, namekerdışê Zazay ki veciyeno meydan.

Ad hominem (Latinki ra, "merdımi ra" ya zi "kesi ra") ya zi argumentum ad hominem argumano kılmo, bêmentıqo ke key dı merdımi werêneni, yewê inan werênayışi verdano, pê vatışanê xo dano pıro ê bin. Ornagên:

Zıwanê Okyanusyakiyê Veroci yew keyey zıwanano ke yewbina ra cıra xeylê zıwani kewnê cı miyan, namey ê keyeyo. Zıwanê ke Zıwananê Okyanusyakiyê Veroci miyan dı ca gênê, namey inan wıni benê liste:

Tac Mehel, kometa ke imperatorê İmperatoriya Baburiyo pancın Şah Cihani cêniya xo Mumtaz Meheli (aye rê Ercumend Banu Begumi zi vaciyêne) rê vıraşta, kar dayo kerdene. Zemanê Şah Cihani de eyaletê Burhanpuri sero serewedarıtış veciyo. Şah Cihan zi cêniya xo Mumtaz Mehele ra piya şiyo Burhanpur. Cêniya xo o taw pêmenda. Pıtê Şah Cihan u Mumtaz Mehelio çeharêsın maya xo ra ameyo dınya. Biyayışê pıti ra tepeya, Mumtaz Mehele weşiya xo kerda vıni, merda. Şah Cihan merdışê cêniya xo ra dıme, dı serri yadê aye tepışto. Karê erdê xo ra dûri mendo, nêguriyo. Ey xo dayo huner u mimariye. Dıma zi qerar dayo ke cêniya xo sero çiyê vırazo. Serra 1632yıne de zi temelê Tac Meheli eşto. Serra 1643yıne de zi vıraziyayışê Tac Meheli peyniye diya.

Naranggaki yew zıwanê do Aboriciniyo, zıwanê şarê Naranggayo. Dıma kolonikerdışê Australya, zıwanê Naranggaki hêdi hêdi estiya xo kerde vıni u eno zıwan serra 1936ıne de merd. Komitey Aboricinan, serra 1980ıne de qerar dayo ki zıwanê Naranggaki newe ra bımusiyo, merdumi newe ra enê zıwani qısey kerê. Zıwanê Naranggaki, terefê hukımetê Australya ra şınasiyao, zıwanê mektebi bi u qıcê Naranggaki zıwanê ma u piyê xo newe ra musayê. Gorey amordışê serra 2006ıne ra, 24 teni zıwanê Naranggaki qısey keni.

Şêx Seid semed/serba/qandê ilmmusayene şono medresa u Muş, Malazgirt, Xınıs u Pali de mektebê xo qedêneno. Şêx Seid, merdımo/mordemo de baqıl u alim bi. Dewe be dewe feteliyêne, insanan rê itıqadê İslami sero zanayışê xo dayêne musayene.

Zazaki, Tırki u Kırdaski ra tepeya hetê reqemi ra sinoranê Tırkiya miyan de zıwanê hirêyıno; mabeynê mıntıqay Anadoliya Rocakewtene (şerq) u zımey (vakûrê) Mezopotamya de, bınatey Fırat u Dicley, mıntıqay serêne de qısey beno. Ena mıntıqa jû temamiya coğrafike mocnena (musnena) ra. Wılayetê (il) ke tewr zêde no zıwan qısey beno, Dêsımê zerrey (Mamekiye, Tuncêliye) u Çewligo (Çolig, Bingol). Zewbi, wılayetanê Erzıngan u Xarpêti be zımey Diyarbekıri ra xeylê qezan de, mıntıqay Qerebeli, yanê qezê Sêvazi Qangal u Zera u Ulaş de, qezay Gımışxaney Kelkit u Şiran de, qezay Mûşi Varto, ê Erzurumi Xınıs u Tekman u Çat, ê Semsûri (Adıyaman) Aldûşe (Gerger), ê Rıha (Urfa) Sêwrege, ê Meletiye Şêro (Pütürge) u Erebgir, ê Sêrti Hewêl (Baykan), ê Bıdlisi Motki, ê Qersi Selim; Aqserayiye de ki (zi) taê dewan de qısey beno.
Hetanî ewro 24 heb kombîyayîşê kirmanckî virazîyayê û sey Bongilan, Çêrmûge, Çewlîg, Depe, Dêrsim, Erzingan, Gimgim, Hêni, Licê, Pali, Pîran, Sêwregi û Modan/Motkan cîya cîya cayanê ke tede kirmanckî qisey beno ra 48 kes beşdarê nê kombîyayîşan bîyo.

(-1384 ) ), hem rayberê Muhammediyo hem zi Xelifeyo verêno. Namey ey verdê Mısılmaney Abdulkâbe Bı mısılman zey Mıhemmedi namey cı vırna ke Abdullah. Leqebê ey o tewr vılabıyaye Ebu Bekîr es-Siddîk o. Hicret ra ver Muhammed keynay Ebu Bekîr`i de zewajêno, no rid ra o beno vistewreyê Muhammedi.

Paradoksê Epimenidesi mentıq dı yew perso. Nê persi filozofo Giritıc Epimenideso Knossosıc ra tepeya namey ey gırewto. Filozofi wıni vato: Κρῆτες ἀεί ψεύσται, "Giritıci, tım zurkerê". Versiyonê enê problemi eserê do bin dı zi esto, eserê Douglas R. Hofstadter ra Gödel, Escher, Bach dı zi vaciyeno:

Vatana serverunê firma "Fujitsu": bazarê robotu serra 2010 takribi 1 milyar dolar hira beno.Eke ni robotû seri výrajia a raye fiyaê ni robotû hata 18.000 dolar gýneno war.

Piton yew keyey marano ke miyanê xo de cınsê zey pitonê çolê Afrika, Pitonê daran, Pitonê Salekanê Australya u Pitonê Burma ca gênê. Pitoni qıtanê Afrika u Asya de weşiya xo rameni. Cınsê pitoni bêjarınê u dınya sero tewr maranê dergan miyan de ca gêni. Yew piton şeno heta 9 metran derg bo. Heto bin ra qıtek zey 2 metran zi pitoni estê. Ê ganiyanê zey kospesi, merri u lûri, xozi, ğezali u antilopi weni, xo keni mırd. Pitoni Amerika de çıniy, merdıman waşto piton pil kero, coka inan pitoni ardi qıtay Amerika u eyro uca de zi pitoni estê. Piton şeno yew ganiyo gırd zey timsah bıhemelno, bıwero. Pitoni vêşêr cayanê awınan weçini. Ê gurey xo zaf hêdi keni. Pitonê ke daran sero weşiya xo rameni, ê goşt-vaşınê.

Cuya xoyo şexsî: Van damme pîyê hîre domanan o.Hîre rey zî zewîjîyo.Bi xo vatbî ke : 1995 ra dima mi kokaîn girewtene,seba kokaînî ra mi hefteyî de des hezar dollar dayene.

Hinduizm (Hindki: सनातन धर्म latinizasyonê cı Sanātana Dharma; सनातन धर्म latinizasyonê cı Vaidika-Dharma ya zi be namê वैदिक धर्म ra zi şınasiyeno), dino ke Hindıstan u verocê Asya de bawerkerdoğê cı estê. Hinduizm tayê çımeyan de din vêniyeno ê binan de zi itıqad yanê raya bawerkerdışi vêniyeno. Coka arezekerdışê xo kerdene asan niyo. Hinduizm Hindıstan, Nepal u Bengladeş de wayirê bawerkerdoğano u be 900 milyon ra nezdi bawerkerdoğê xo estê. Xıristiyaniye u İslam ra tepeya dino hirêyıno gırdo, rêza hirêyıne de ca gêno.

Ventris and Chadwick: Gods found in Mycenaean Greece: a table drawn up from Michael Ventris and John Chadwick, Documents in Mycenaean Greek second edition (Cambridge 1973)

Sivas dı qezay İmranlı dı dewa Hani dı ameyo dınya. Namey piyê cı Sıleyman u namey mara cı Hacıhanım bi. Lacê hirıno. Hasret ezay Partiya karkeran bı. Resitala xoya sıfteyên Kadıköy Moda Sineması dı dê. Albumê xo yê verorên Gün Olaydı'yı 16 sere bı se vet bı. 1989 dı albumê Gece ile Gündüz Arasında teyna vengê xoya nê sazê xoya zi çımi anti xo ser. 1991'de albumê Rüzgarın Kanatlarında vet.

Ğançi (Farski de: غانچی‎) sukê da Tacikıstaniya ke wılayetê Soğdi de ca gêna. Na suke merkezê mıntıqaya Ğançiya u nıfusê xo 8,252 merduman ra yeno pera.
Efğanıstan yew dewletê qıtaya Asyayo. Cayê xo verocê (cenubê) qıtaya Asya dero. Dormey Efğanıstani de Tırkmenıstan, Ozbekıstan, Pakıstan, Tacikıstan, İran u Çin estê.

İdatéki (zıwanê xo de: İdaté) oyo ke yew zıwanê do Austronêzkiyo ke miyanê Cumhuriyetê Timurê Rocvetışi de qal beno. No zıwan Cumhuriyetê Timurê Rocvetışi miyan de wayirê resmiyeti niyo. Adey Timuri ser de qal beno. Amarê qalkerdoğanê cı xeylê kemiyo u co ra ke bınê vınibiyayışi dero.

Vinenime ke jêde nê, nara 50-60 serri ver insanê ma zonê xora teber zonê de bini nêzono. Dewu de zonê ma qesey biyo. Domani ke dê are, ardê wendexane Tırki nêzonenê. Coka ke wendexane Tırki musnaene xore wezifa vıreni diya. Qomê ma zonê xore zaf qımet do. Ma u piy nêwastê ke domanê xo şerê wendexanê Tırku. Wanê, "eke ke domanê ma şerê wendexane, zonê ma xovira kenê".

Kurdan ra ğeyri enê mıntıqan dı Sorani, Gorani, Kelhuri, Leki zi weşiya xo ramenê, cıwiyenê. Anciya eyaletanê veroci dı Farsi u Luri, eyaletê Azerbaycanê Rocawani dı zi şarê Azeri estê.

Herbê Dınyayê Dıyıne ki zey herbê verêni, seserra 20ıne de, herbanê dınya ser de tewr tesirınan ra yew biyo u no herb de ki, zey herbê verêni dewletê gırdi sebeta menfaetanê xo pawıtene kewnê cı.

Meclısê Mebusan (be zıwanê Usmanıcki: مجلس مبوثان Meclis-i Mebusan) meclısê parlamenterano ke serra 1876ıne de Meşrutiyetê Verêni ra dıma a kerdo. No meclıs parlamentoyê Usmanıcano, qanun veto u be Meclis-i Âyan ra piya guriyo u Meclis-i Umumî (Parlamentoyo Pêroyi) vıraşto. Abdulhamid II raveri Meclısê Mebusan serra 1876ıne de kerdo a, ceng u lecan ra tepeya zi padayo. Meclısê Mebusan serra 1908ıne de be ilanê Meşrutiyetê Dıyıni ra piya reyna a biyo. No parlamento miyan de zaf partiyi ca gırewti. Serra 1920ıne de paytextê Usmanıcan Estanbol vêrdo ra destê quwetanê işğalkerdoğan u coka Meclısê Mebusan peyniye diya.

İskandinavya (İngılızki: Scandinavia) zımeyê Ewropa de yew mıntıqaya. Dewletê İskandinavya İswec, Norwec, Finlanda, Danimarka, İslanda u qısmên Gronlandaya.

Grube fealîyetanê xo rê serra 1992 de bi çar merdiman şaristanê Îzmîrî de dest pêkerd. Grube xebatê xo yê muzîkî serra 1994 ra nata dernegê bi nameyê Yüz Çiçek Açsın Kültür Merkezi (Wa se vilikî akerê) de dewam kena.

Zımaga Avasu (be Tırki: Boğalı, Abbasuşağızımağı, Zımak) wılayetê Dêrsımi de qezay Pılemuriye de yew dewa nahiya Pırdê Suria. Na dewe de new xaney u dı mezrey estê.

bahdê Lecde osmanıc u Rusa dıma ameyê Trakya. Çen sukandê Çanaxqeleydı yewmi zı Samsun, Bafra, Çarşamba, Balıkesir, Bursa, Karacabey, Gönen, Manyas, Darıca, Şevketiye, Erdek, Edincik, İnegöl, Yenice, Çan, Biga, Edirne, İpsala, Keşan, Uzunköprü, Beykoz, Çatalca, Silivri, Sakarya, söğütlü, ferizli, Bayındır,Dikili , Kemalpaşa, Babaeski, Demirköy, İğneada, Lüleburgaz, Pehlivanköy, Tekirdağ, Malkaradı darênê.