Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
უთარაშო, სუპერკომპიუტერეფი გჷმირინუაფუნა რეალისტური სიმულაციეფიშ აკადგინალო მენცარაფაშ გეჸვენჯ დარგეფს: ბიოლოგია, ქიმია, ფიზიკა, მეტეოროლოგია, ასტრონავტიკა, სეისმოლოგია დო ა.უ.

დეჩინი (ჩეხ. Okres Děčín) — რაიონი უსტეციშ აკანს, ჩეხეთის. მუში ნანანოღა რე დეჩინი. რაიონიშ ფართობი აკმადგინანს 908,58 კმ²-ს. 2007 წანაშ მუნაჩემეფით, რაიონიშ მახორობა აკმადგინანს 136 621 ადამიერს. მახორობაშ მეჭედალა კვადრატულ კილომეტრის აკმადგინანს 400 ადამიერს.

ნოღეფი - (ვითოში) - ლისაბონი (559, აგლომ. - 2.618), პორტუ (264, აგლომ. - 1.213), ამადორა (176), ბრაგა (114), სეტუბალი (114), კოიმბრა (103), ფუნშალი (103).

1914 წანას გეგნირთჷ ბრიტანეთიშ კოლონიათ. 1960 წანას გაგმაცხადჷ დუდიშულობა, ნამუსუთ მაჸუნჷ კონფლიქტეფქ შხვადოშხვა ეთნიკურ ბუნეფს შკას. 1967-70 ანეფს ქიანაშ ბჟაეიოლ ნოწილქ დუდი გაგმაცხადჷ ბიაფრიშ რესპუბლიკათ. ასე ქიანას დუდენს ოურდუმე ხეშუულობა.

GRASSI M. T. 1995, La romanizzazione degli Insubri. Celti e Romani in Transpadana attraverso la documentazione storica e archeologica, Milano.

5. „კუნტა ბედინერა” – არსულენდ ჩხოროწყუშ კოლმეურნეეფიშ ბუნა თადა გოგუაშ ხემანჯღვერუათ (ნოტირებულიე 1930-იან წანეფს გრ. კოკელაძეშე) ხს. 212. ქორთული ხალხური მუსიკა (სამეგრელო) II ტომი, (შემდგ. კუკური ჭოხონელიძე,ნინო კალანდაძე), თბ., 2005 წ., „საქართველოს მაცნე”. ზარი (?) საქორთუოშ ფოლკლორიშ სახენწჷფო ცენტრიშ მუნაჩემეფიშ ბაზას თხილერი მინუში ჩონგურული - 11/11. დინოჭ. გრ. კოკელაძეშე.

მეხიკო (ესპ. Ciudad de México) — მექსიკაშ ნანანოღა დო ქიანაშ უდიდაში ნოღა. „Distrito Federal“ შხირას კუნტარაფილო მიშინუაფუ, მუჭოთ „D.F.“; მოსოფელიშ ართ-ართი უდიდაში ნოღა, მეგაპოლისეფიშ კლასის. იდვალუაფუ მეხიკოშ ლეხერს, მექსიკაშ ცენტრიშ მაღალ პლატოს, დოხოლაფირო 2 240 მეტრას ზუღაშ დონეშე, დახე ირი განშე აკოხურგილიე 4 000—5 000 მ. სიმაღალაშ ვულკანური გვალეფით.

რინაშ კონწარობაშ გურშენი ტერენტიქ უმოს გურშაენოკილერქ დო ჯაბიერო გჷნირთჷ. ედომუშამი რინა, გიშაგორილო თიშ მაართა ბიჯგეფი ჭყინტუობაშ ბორჯის, ეფშა რდჷ ბარიერეფით. თე პერიოდის ტერენტიქ ათხოზჷ ერუანულ დუდიშალაშ იდეას.

ალექსანდრე სოლჟენიცინი (რუს. Александр Исаевич Солженицын; დ. 11 ქირსეთუთა 1918, კისლოვოდსკი - ღ. 3 მარაშინათუთა, 2008, მოსკოვი) – რუსი ჭარუ, პუბლიცისტი დო დისიდენტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის (1970), ავტორი ტრილოგიაშ არქიპელაგი გულაგი.

ვალენსია (Comunitat Valenciana, País Valencià) რე ესპანეთის ავტონომიური გოართოიანაფა 1982 წანაშე. იკათუანს პროვინციეფს – ალიკანტე, კასტელონი, ვალენსია.

მაილიშ ჸალაიბონი — ჸალაიბონი კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართუ ქჷნდჷრიშ ხასჷლას ხოხიშ ქჷნდჷრს, კონკეფს მყინვარწვერს დო მაილს შქას, სიმაღალა 4400 მ. ფორილი რე თირ-ჸინით. დჷმახასიათაფალი რე ლანდშაფტი. ართიანწკჷმა მიორსხუანს სტეფანწმინდაშ მუნიციპალიტეტის დო ოორუე ოსეთის, თაშნეშე გერგეტიშ, დევდარაკიშ, დენკარიშ დო მნაშ ჯიშთეფს (წყარმალუ თერგიშ ღანჩო).

452 (ოთხოშ ჟარნეჩდოვითოჟირი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თახაშხა. თე წანა რე V ოშწანურაშ მა-6 დეკადაშ მა-2 წანა.

ენჯეირი ტრიუმფალურო ირთუ ბრიტანეთშა. მანქანაშ მოხვარათ ნაძირეფუ ოძირეს ანშლაგეფი რდჷ. მარა ართ-ართი ათეჯგჷრა ოჯინეშ უკულ ენჯეირი ინწყუ დო იშქვიდუ შუშაშ კოლბას, თეში მუჭოთ თიში ალმასქუ. კონკურენტიშ ღურა ბორდენშა ეკუძჷნა (ითამი თიქი ტელეპორტაციას ეცილჷ წყარამი კოლბაშ დოდგჷმათ). თის ოღურუ განარჩქინს გიშუღანა.
1961 წანაშახ, მუჟანსჷთ ინდოეთის გოაწკჷმა ართო ანექსირებული აფუდჷ შხვა დიხეფინ, დამანი დო დიუ პორტუგალიაშ მართუალაშ თუდო რდეს. ინდოეთიშ სუვერენიტეტი თე ტერიტორიეფს, პორტუგალიაქ ხვალო 1974 წანას აღიარჷ.

ჩესკა-ლიპა (ჩეხ. Okres Česká Lípa) — რაიონი ლიბერეციშ აკანს, ჩეხეთის. მუში ნანანოღა რე ჩესკა-ლიპა. რაიონიშ ფართობი აკმადგინანს 1 072,91 კმ²-ს. 2007 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა აკმადგინანს 105 662 ადამიერს, მახორობაშ მეჭედალა — 250 ადამიერს კვადრატულ კილომეტრის.

წჷმარინუანს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ართ-ართ მაართა ობიექტის (1978 წანაშე). თიშ გეშა, ნამდა თაქ მუდგაზმარენ აბანობურ ფლროაშ დო ფაუნაშ წჷმმარინაფალიშ რიცხუქ ოგინაფალო მირკჷ, 1996 წანაშე მიშელჷ იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ საფრთხეშ თუდო მარენჯ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

1841 (ვითოშ ბრუოშ ჟარნეჩდოართი) წანა — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ობიშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ჯუმაშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 12 დღა. თე წანა რე XIX ოშწანურაშ მა-5 დეკადაშ 1-ა წანა.

მიანმარიშ 1974 წანაშ კონსტიტუციათ, ქიანა რე უნიტარული სახენწჷფო. ქიანა დორთილი რე 7 აკანო (ტაიინგი) დო 7 შტატო (პუი–ნე). აკანეფი დო შტატეფი ირთუ რაიონეფო (მიონე), ნამუთ რენა რსხილი ნოღეფი (მიო) დო ოფოტუეფი (გიმენრაიონეფი), ნამუთ აკმაართანა ნოღაშ კვარტალეფს (იაკვე) დო ოფოტუეფიშ ბუნას (ჩეიუა).

არაბული ქიანაშმარჩქინალაშ ნახანდეფი ეჭარული ხასიათიშ რდჷ დო ირზენდეს დოხორელი პუნქტეფიშ, კათაშ, სიმდიდარეფიშ, ოვაჭარე მეთოდეფიშ დო შარეფიშ ეჭარუას. ათეჯგურა ნახანდეფს ორხველჷ აბუ იბნ ხორდადბეჰიშ აკნარსხი - „წინგი შარეფიშ დო სახენწჷფოეფიშე“, ნამუთ ჭარილი რე IX ოშწანურას.

რომიშ პაპეფი ინჭუაფუდეს ბჟაეიოლ ქირსიანული ეკლესიაშ უნჩაშალაშო დო აკმანწყჷნდეს პაექრობას კონსტანტინოპოლიშ პატრიარქეფწკჷმა საღვთისმეყველო საკითხეფიშ მუკი-მუკი. 1054 წანას, რომიშ პაპიქ კონსტანტინოპოლშა მიდაჯღონჷ მუში ჸენჯეფი — ლეგატეფი. ლეგატეფქ წიმინდე სოფიაშ ოხვამეშ ბენონც ქჷდოდვეს ბერძნული ეკლესიაშ ჭყალაშ მაკათური სიგელი. ბერძნულ პაპობუაქ დოჭუ ჭარილი დო მუში ჸურე ჭყალა ქიმეუჩინჷ რომიშ პაპის. ათეშ გეშა, 1054 ანას, ბჟადალურ დო ბჟაეიოლურ ქირსიანულ ეკლესიაქ ოეკონიეთ გირთჷ. ბჟაეიოლურ ეკლესიას მართლმადიდებლურქ ქჷგიადუ, ბჟადალურს — კათოლიკურქ.

უგჷმმალს უძახუნა დინახლენკონტინენტური გიმნაველეფიშ არეეფს, ნამუეფით წყარმალუშ გეშა ოკიანეს ვა არცხუაფუნა. გჷმმალი ღანჩოშ ფორმა დო ზომა შხვადოშხვანერიე, მერცხუაფილიე ელჷ-მოლიშ გეოგრაფიულ პიჯალეფშა, რელეიფიშ დო გეოლოგიურ ეგაფილობაშა.

თე ბორჯიშო ქორთულ პოეზიას მოჭყანიერაფილი რდჷ სიმბოლისტური მიმალუობა. ტერენტის ხოლო ვეიაჩილითუ მოდერნიზმიქ დო სიმბოლისტურ პოეზიათ ხვამილაფირქ, 1919 წანას გეგშაშქჷ ხანტილურ-ოლიტერატურე გაზეთი „ია“ დო ჟურნალი „კრონოსის სარკე.“ ჟურნალს ბეშტელ თიშ სონეტეფს დო რეცენზიას, სოდგა ვალერიან გაფრინდაშვილიშ „დაისები“ რე აკოფასებულინ, არგამათ გიოხე სიმბოლისტური ესთეტიკაშ ნოქური. 1919 წანას გალაკტიონი გიშმაშქვანს „არტისტულ ყვავილეფს.“ ტერენტი გრანელქ თიწკჷმაშენო ქიჩინჷ დო აღიარჷ გალაკტიონიშ პოეტური სიდიდარე. მუშ ჸურე, გალაკტიონ ხოლო ნორკე პატის ვარზენდჷ ტერენტი გრანელიშ პოეტურ ტალანტის.
კენტერბერიშ კათედრალი (ინგლ. Canterbury Cathedral) — ართ-ართი უჯვეშაში დო ჩინებული ქირსიანული კათედრალი ინგლისის, კენტიშ საგრაფოშ ისტორიულ ნოღა კენტერბერის. 1988 წანაშე მიშულირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა. წჷმარინუანს ინგლისური ეკლესიაშ ლიდერიშ — კენტერბერიშ არქიპეისკოპოსიშ ოკათედრე ოხვამეს დო თელი მოსოფელიშ ანგლიკანურ ჯარალუაშ სიმბოლოს.

ჟირხოლო ილუზიონისტიშ ოჸოროფე ფოკუსი რე ’ადამიერიშ გინოდგჷმა’ - წჷმმარინაფალი მიშურს ართ კარშა, მაჟიაშე, გვალო შხვა აკანს, თი მერქას გიმურს. ბორდენს უღუ თიში ოფულარი, მარა პოპულარობაშო არტისტიზმი ვაუბაღჷ. ენჯეირი გიმირინუანს გრიმამი ნაჟირუას დო წჷმოძინას მიოჭირინუანს. თიმწკჷმა ბორდენი ეშანწყჷნს თიში ონაფულეს. ენჯეირი გინოჭყვადჷნს ბორდენიშ ოფულარიშ მეკურთხუას.

ბორჯომულა — წყარმალუ ბორჯომიშ მუნიციპალიტეტის, მტკვარიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე-ბჟადალ კართეს, ცხრაწყაროშ უღტეხილწკჷმა, ზუღაშ დონეშე 2400 მეტრაშ სიმაღალას. სიგინძა რე 29 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი - 165 კვ.კმ. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ მორჩილი მუდანობა — ზოთონჯის. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი რე 2,41 მ.კუბ./წმ.

გემენა (ფრანგ. Gemena) — ნოღა კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკას. ობჟათე უბანგიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ზუღაშ დონეშე 555 მეტრაშ სიმაღალას იდვალუაფუ.

ავგუსტინქ ნოღაშ კიდალეფიშ გალე დარსხუ წიმინდე პეტრეშ დო პავლეშ ჯოხოობაშ სააბატო, ნამუთ მიარე ოშწანურაშ მალობას არქიეპისკოპოსეფიშ ძვალეფიშმითანწყუალს წჷმარინუანდჷ. სააბატო 1988 წანაშე მიშულირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

ტოლუაკიშ ერუანული პარკი (ესპ. Parque Nacional Tolhuaca ) — ერუანული პარკი ჩილეს, იდვალუაფუ არაუკანიაშ რეგიონს. დირსხუ 1935 წანას. ფართობი 65 კმ².

2010 წანაშ მუნაჩემეფით, საუდიშ არაბეთის დოხოლაფირო 100 დოხორელი პუნქტი რე ნოღაშ სტატუსით. ქიანაშ არძაშე უშხუაში ნოღა რე ნანანოღა — ერ-რიადი, სოდე 5 მილიონშე უმოსი ადმიერი ოხორანს. ქიანას გვალო 4 მილიონიანი ნოღა რე — ერ-რიადი, ჯიდა, მექა დო მედინა. ნოღეფშა: მექაშა დო მედინაშა ვამუსულმანეფშო მიშულა დო რინა გოხურგელი რე.

პოლიტიკას ულირს გჷთმოთანჯჷნდეს შხვადოშხვანერო, კერზოთ: (ა) მუჭოთ ”ომაფე ხელუანობას” არძა შხვა ხელუანობაშ (ორატორული, ოურდუმე, სასამართალო) ომართალო, (ბ) მუჭოთ უნარს ”არძა მენოღალეშ თხილუაშ დო თინეფს შქას უფურაშეფიშ უჯგუშო გჷნოქიმინუაში” (პლატონი), (გ) მუჭოთ რჩქინას სამართალიანი დო ბრძენული მართუალაშ გეშა (მაკიაველი), (დ) მუჭოთ კლასეფიშ ინტერესეფიშ ტროგებას (მარქსი).

IV ოშწანურაშ ეკონიას, რომიშ იმპერიაშ ჟირო გორთუალაშ მოღალუთ, ბჟადალ რომიშ იმპერიას ქუმოხვადჷ რომიშ საპატრიარქოქ, დო დოსქილადირი ოთხიქ ბჟაეიოლუ რომიშ იმპერიას.

კელპეშ სურეშ მოდი (ინგლ. Kalpen Suresh Modi; დ. 23 პირელი, 1977) - ამერიკალი არტისტი, პროდიუსერი დო ჯარალური მოღალე. ჩინებული რე ლოურენს კულტნერიშ როლით სერიალშე ექიმი ჰაუსის.

შაშანკ ვიასი (დ. 30 გერგობათუთა, 1986, უჯაინი, მადჰია-პრადეში) — ტელევიზიაშ დო ფილმიშ არტისტი დო მოდელი. თინა არძაშე უჯგუშო ჩინებული რე ჯაგდიშიშ როლიშ რსულევათ Balika Vadhu-ს (ჭიჭე მოჭყუდუ).

ბჟაეიოლი რენელი — სოლომონიშ კოკეფიშ აკოდგინალუას მარენჯი კოკი რენელიშ ბჟაეიოლი ნორთი, ნამუთ 1998 წანაშე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა რე მიშაღალირი.
ვედეფიშ ნაკორობა კათეფიშ ართ-ართი თარი რელიგიაშ მუშობური „კოდექსი“ რე, „ინდუიზმიშ ბიბლია“. ქირსიანობაქ უდშე ნტერულო აუხვადჷ, შხვა ინდურ რელიგიეფწკჷმა ართო, წარმართულ მწვალებლობათ გჷმაცხადჷ., „უარზო სიხანგე“ დო „ღორონთიშ გალენური“ გიოდჷ. ვედიზმი — კათური რელიგია (თარი ღორონთი — ინდრა). სასხვერპლო კულტი, მითიური სიმბოლიკა, მისანობა — თარი მოტივეფი რე.

უელვაშ ფართობი აკმადგინანს 10,148 კმ². მახორობა რე 483,792 კოჩი (2005 წანაშ მუნაჩემეფით), ნამუშ დოხოლაფირო 30% მუშ ნანანოღას. მახორობაშ მეჭედალა რე 47.67 კოჩი/კმ². პროვინციას 79 მუნიციპალიტეტი რე.

ცენტრალური ოთოლორე სააგენტო (ინგლ. Central Intelligence Agency, CIA) — ააშ-შ ფედერალური თარობაშ სააგენტო, ნამუშ თარი გჷშაჸანაფალი ინფორმაციაშ შაყარუა დო ანალიზი რე აჯამი ორგანიზაციეფიშ დო მენოღალეეფიშ საქვარუაშ გეშა. ააშ-შ გალეიანი თოლორუაშ დო კონტრთოლორუაშ თარი ორგანო. CIA-შ საქვარუას ალობა უღუ.

IV ოშწანურას სახენწჷფო სარწუმებათ გჷმოცხადებული ქირსიანული ოხვამექ მუში მონწყუალა რომიშ იმპერიაშ ადმინისტრაციული დორთუალას მეუმანგუ. რომიშ იმპერია ირთუდ დოხოლაფირო 100 პროვინციათ, ირი პროვინცია — მუსხირენი ონოღე ოლქო. ქირსიანული ეკლესიაქ თე ოლქეფც ომედგაშეეფი მანწყუ, ნამუეფსჷთ პაპეფი ჯღვერენდეს. თინეფი მებუნაფილი რდეს ომენოღალური ოლქიშ ეპისკოპოსშა, დო ონოღე ოლქეფიშ ეპისკოპოსეფი — პროვინციაშ არქიეპისკოპოსშა (თარი ეპისკოპოშა). არქიეპისკოპოსეფშე უმოსი მაღალას გერდეს პატრიარქეფი. საპატრიარქო რდჷ ხუთი: რომიშ, ალექსანდრიაშ, ანტიოქიაშ, კონსტანტინოპოლიშ დო იერუსალიმიშ. მერჩქინელი რდჷ, ნამდა საპატრიარქოეფი იესო ქირსეშ მოჩქვაფილეფქ დარსხისჷნ. ქირსიანული ეკლესიაშ ართამობას გჷთმასახიერენედეს მოსოფელიშ საეკლესიო კათუეფი.

საქორთუოს მუშობური მეზოლითური თარიღეფი მუთმოფხვადჷნა: მიკროწვანჯარეფი, ხასჷლალაგვირი მიკროლამელეფი, დუდორცარეტუშიანი ლამელეფი, სახერეტეფი. თაშნეშე დუდეშაცქაცქილი, ხასჷლაეშაცქაცქილი დო დოკიბირელი ანჯარი. დიდი მუდანობათი რე ასიმეტრიული ანჯარი. საქორთუოშ მეზოლითური ხანაშ ძეგლეფი რე ეძანი, ზურტაკეთი, საგვარჯილე, ახათი, წონა, კუდარი, უჩა ფოთქვა, ქვაჭარა, იაშთხვა, ჯამპალი, რგილი ფოთქვა დო შხვა.

დ'ანტრკასტოშ კოკეფი (ინგლ. D'Entrecasteaux Islands) — არქიპელაგი სოლომონიშ ზუღას, რჩქალი ოკიანეშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის, ორხველჷ პაპუა-ახალ გვინეას. არქიპელაგი გჷნოზინდილი რე 160 კმ-შ სიგჷრძას, თეწკჷმა სქიორნაშ ფართობი აკმადგინანს დოხოლაფირო 3100 კმ²-ს. ოორუე ნორთის კოკი ახალი გვინეაშე გჷშართილი რე უარდ ჰანტიშ საროტით, ობჟათე ნორთის — გოშენიშ საროტით. ადმინისტრაციულო ორხველჷ რეგიონ პაპუაშ პროვინცია მილნ-ბეის.

უდიდაში შედეგეფს მიოჭირინეს ჩინებული მეშარუეფქ: მარკო პოლო, ქრისტეფორე კოლუმბიქ, ვასკო და გამა, ჯეიმზ კუკიქ დო თ.უ. თარი რე ახალი მეგორაფეფი, ნამუეფით ანტარქტიდაშ ჸინიშჟინი დო ჸინიშგიმეიანი რელიეფიშ რუკას გინოღალას ოხოლჷ. შხუ ორო-ჰიდროგრაფიულ ართულეფიშ მეგორაფუეფი კინ მალებერი სქირონაშ კანკალე მიკოლაფირი ნორთის.

706 (შკვითოშ ამშვი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ობიშხა. თე წანა რე VIII ოშწანურაშ 1-ა დეკადაშ მა-6 წანა.

არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 35 350 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 1 695 კმ² რე.
ნენეფიშ ავტონომიური ოკრუგი იდვალუაფუ ბჟაეიოლ ევროპაშ ვეშ უკიდაშ ოორუე-ბჟაეიოლ ნორთის. ოკრუგიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს კოკეფი კოლგუევი დო ვაიგაჩი, ჩქონი კანინი. ოკრუგის ომძღჷ ოორუე ჸინუამი ოკიანეშ ჩე, ბარენციშ, პეჩორაშ დო კარიშ ზუღეფი.

სითხამ ბარომეტრეფს წნევა იზჷმუ მილს რსებული სითხაშ სიმაღალათ. ვარჩხილიშწყარამი ბარომეტრეფი შხვა ბარომეტრეფშე უმოსი ზუსტი რე დო მეტეოდგჷმილეფს გჷმირინუაფუ.

ჯინჯიერო ოხორანა თეხანური თურქეთიშ ტერიტორიას, თაშნეშე აჭარას, წყარმალუ ჭოროხიშ გოჸორს დო სამარგალოს ინგირწყარიშ ნადუწკუმა (ანაკლია). ლაზეფი იჩიებუნა მუნეფიშ, ლაზური ნინაშა ნამუთ ქორთული, მარგალური დო შონური ნინეფწკუმა ართო ორხველჷ ობჟათე კავკცაციური ნინეფიშ ფანიაშ ბუნას. თურქეთის მახორუ ლაზეფი მუსულმანეფი რენა, მარა გოთურქაფაშ აძვილობური პოლიტიკაშ უმკუჯინუო თინეფქ ქესქილიდეს მუნეფიშ ნინა დო კულტურა.

შტეფან ცვაიგი (დ. 28 გერგობათუთა 1881, ვენა, ავსტრია – ღ. 22 ფურთუთა, 1942, პეტროპოლისი, ბრაზილია) – ავსტრიალი ჭარუ, ნოველისტი, ბიოგრაფი დო ჟურნალისტი.

ბირზებუჯა, მალტ. Birżebbuġa, ზტზ. „ზეთიშხილიშ ქიანა“ — ნოღა დო ონიშოლი მალტაშ ობჟათეშე, წიმინდე გიორგიშ ჸუჯის, ნამუსჷთ ოხორანს დოხოლაფირო 8 000 კოჩი. ჸოფილი მაჩხომეეფიშ ოხორუ, ნამუქჷთ ჭიე-ჭიეთ მალტაშ თეხანურ კურორტულ ნოღათ გეგმიქიმინჷ.

1508 წანას, თიში ჟირი შარალუაშ უკულ ამერიკას, ვესპუჩიშო დირსხუ ექპერიმენტალი მაიორიშ წოდებაქ, გამამინჯალათ ოკიანეს რეისიშო ოწვართალ პილოტეფშო.

GRASSI M. T. 1999, I Celti della Cisalpina Centrale: dall’ager Insubrium alla XI Regio Transpadana, in Insubri e Cenomani tra Sesia e Adige, Seminario di Studi (Milano 27-28.2.1998), “Rassegna di Studi del Civico Museo Archeologico e del Civico Gabinetto Numismatico di Milano”, LXIII-LXIV, pp. 101–108.

ბერალინალე უდუღორებუ ჸოფიერება რე კინემატოგრაფიას დო მასმედიას. ირწანურო თიშ გეშა აჭიშუანს 76 ქიანაშ გამა კოჩის, 15 000 სპეციალისტი, თინეფ შქას 3 500 ჟურნალისტი. სეანსეფს აჭიშაფა ფასიანი რე. ბერლინიშ ფესტივალქ დირსხუ 1951 წანას. დუდშე თინა ზარხულს მეჸუნდეს, 1978 წლანაშე ფურთუთაშა გინიღეს. მაართა ბერლინალეშ გონწყუმაქ იჸუ 1951 წანაშ 6 მანგის ალფრედ ჰიჩკოკი-შ ფილმით რებეკა.

1037 (ვითოშ ეჩდოვითოშკვითი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე შურიშხა. თე წანა რე XI ოშწანურაშ მა-4 დეკადაშ მა-7 წანა.

2016 წანაშ 1 ღურთუთაშ დგომარობათ, ტაჯიკეთიშ რესპუბლიკას 18 ნოღა (ტაჯ. Шаҳр) რე. თინეფშე ართ-ართი, ქიანაშ ნანანოღა დუშანბე რე, ნამუსჷთ მაართა რანწკიშ ზოხო ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართულიშ სტატუსი უღუ, 3-ს — რესპუბლიკური დოჸუნალაშ ნოღაშ სტატუსი უღუ, 7-ს — საოლქო დოჸუნალაშ ნოღაშ დო 7-ს — რაიონული დოჸუნალაშ ნოღაშ სტატუსი.

ტორალ რასპუტრაქ მუშ კარიერა დიჭყჷ რეკლამეფით, თიჯგურა ბრენდეფშო, მუჭომეფით რე Amul დო Shoppers Stop. უკული თიქ სატელევიზიო დებიუტით გიშართჷ Dhoom Machaao Dhoom-ს, სოდე თიქ არსულჷ თარი როლი მუჭოთ პრიანკა სეტჰი. თინა თაშნეშე ოკათუდჷ Ek Nayi Chhoti Si Zindagi-ს დო ანანდიშ როლი არსულჷ Balika Vadhu-ს (ჭიჭე მოჭყუდუ).

იანძი (ჩინ. 長江 ჩანიანგი — „გჷრძე წყარმალუ“; იანგძიიანგი ) — წყარმალუ ჩინეთის, უგჷრძაში წყარმალუ აზიას დო მასუმა მოსოფელს. თიში სიგჷრძა 6 418 კმ რე. ოდუდეს ეთმეჭოფუნს ტიბეტიშ გვალონას დო ინმაკათუ ბჟაეიოლ ჩინეთიშ ზუღას, ნოღა შანხაიშ გოხოლუას. თაშნეშე, იანძი მოსოფელს ართ-ართი არძოშე წყარხვეიანი წყარმალუ რე. თიშ ღანჩოს ჩინეთიშ მახორობაშ ართი ნასუმორი ოხორანს.
გორან ბრეგოვიჩი (Goran Bregović) (დ. 22 მელახი, 1950, ბოსნია დო ჰერცეგოვინა, სარაევო) — ართ-ართი არძაშე ჩინებული ასეიანი კომპოზიტორი ბალკანეთიშე.

ვესპუჩიქ დებადჷ ფლორენციას, იტალიას, დიდგვარუან ფანიას. მუამუშ რდჷ ნოტარიუსი ფარაშ გინმათირალი გილდეფიშ ფლორენციას. ამერიგო მუშენდჷ ლორენცო დი პერფრანცესკო დი'მედიჩიშ დო თიშ ჯიმა ჯოვანიწკჷმა. 1491 წანას თინეფქ მიდაშქვეს ვესპუჩი, ქუმუშებუდუკო თინეფიშ ოაგენტეს სევილიას, ესპანეთისჷნ.

იტალიაშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობა — მოსოფელიშ დო ევროპაშ ართ-ართი არძაშე ტიტულუანი ერუანული ნაკორობა, გიმორძგუ ფიფაშ ოთხ მოსოფელიშ ჩემპიონატის (1934, 1938, 1982 დო 2006), ართ ევროპაშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატის (1968) დო ართ ოლიმპიურ ლაჸაფეფს (ორქოშ მენდალი 1936 წანაშ ზარხულიშ ილიმპიადას).

1204 (ვითოშ ჟიროშ ოთხი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ცაშხა. თე წანა რე XIII ოშწანურაშ 1-ა დეკადაშ მა-4 წანა.

ნოღეფი — სპრინგფილდი (ნანანოღა), 112 921, ჩიკაგო (ინდიარეფიშ ნინაშა Checagou — „ტყარი ხვარხვი“, დირსხუ 1770 წანას; 2.721 ვითოში), როკფორდი, 143 ვითოში, პეორია, 112 ვითოში.

ჩინებული ლჷმეფი შოტლანდიარ კათაშო ისტორიულო არძაშე მონკა მომენტო რდჷ მერჩქინელი. ჟირხოლო ლჷმაშ თებაშ უკულ შოტლანდია ზოხორინელ ქიანათ სქიდუდჷ. ლჷმას შქვინდი დო კოპულეფი აქტიურო გჷმირინუაფუდუ, მუთ შქა ოშწანურეფიშ მალობას ლჷმაშ წარმებაჟამს უციო ანჯარო რდჷ მერჩქინელი.

გუსტავ მალერი (დ. 7 კვირკვე, 1860. კალიშჩი, ბოჰემია — ღ. 18 მესი, 1911. ვენა) — ავსტრიალი კომპოზიტორი დო დირიჟორი. თინა მუშ თელარაშ ბორჯის აღიარეს უუჯგუშაშ დირიჟორო. თეწკჷმა ართო, მალერი გვიანი რომანტიზმიშ ართ-ართ არძაშე შანულამ წჷმმარინაფალო იკოროცხუ, მარათიშ მუსიკას, მალერიშ თელარას, ვენაშ ისტებლიშმენტი ირო ვეჭყოლოფუანდჷ. თიქ ჭარჷ 10 სიმფონია (მა-10-ქ უთებუთ ქჷდოსქიდჷ) დო მუსხირენ კოლექცია ბირეფიშ ორკესტრიშ ალარინათ. თინა ძალამო რდჷ დოინტერესაფილი გერმანული ფოლკლორული ბირეფით. თეშ გეშა თიქ მიოგორუ ახალი მოხუჯურეფს თუ მუჭო გიმურინუაფუდეკონ ფოლკლორული ბირეფი საორკესტრო სიმფონიეფსინ. თიში ართ-ართი უუჯგუშაში ნახანდი რე Das Lied von der Erde (დიხაუჩაშ ბირა), სოდე ბირა წჷმორინელი რე სიმფონიაშ სახეთ. თინა თაშნეშე გიშარჩქინელი დირიჟორი რდჷ. კომპოზიტორიშ დოინალაფათ, ვენაშ ოპერაქ მოსოფელიშ აღიარაფა დო პოპულარობა მუპალუ.

კომენსალიზმი (ლათ. comensal – ოკათაფური ტაბაკი) – სიმბიოზიშ ფორმა, შხვადოშხვა გვარობაშ ორგანიზმეფიშ მეხუჯაფა, მუჟამსჷთ ართი ოხორანს მაჟირაშ ხარჯიშა თეში, ნამჷ-და თიშო ვართ მოცილე რე, დო ვართი მორგე. სამანგოთ, ადამიერიშ დო ჩხოლარეფიშ პიჯის მარენჯი უპათოგენე უკაჭულეფი, მენძელიშ პიჯის ინნოძვენი ოჭკომალიშ გინნასქილედის მუნეფიშ ოჭკუმალო ხვარენა.

ქურთისტანი (თანგილო: ქურთეფიშ დიხა) — ეთნოგეოგრაფიული რეგიონი ევრაზიაშ ოორუე-ბჟადალ ნორთის, ნამუშ ფარგალეფს ქურთეფი მახორობაშ აბსოლუტურ ვარდა უმენტაშობას წუმარინუანა. ისტორიულო იდვალუაფუ ჸოფილი ჰურიტეფიშ ომაფეეფიშ ტერიტორიას (ქურთეფი ჰურიტეფიშ გამნარყი რენა). ტერმინი მაართათ შინელიე XII ოშწანურას ალმახანურ ირანიშ ქურთისტანიშ ნორთის - (არდალანი). თიში ედომუშამი ფართობი დოხოლაფირო აკმადგინანს 450 ვითოშ კვ. კმ-ს. დო ტერიტორიულო დორთილიე თურქეთიშ, ირანიშ, ერაყიშ დო სირიაშ შქას.

1896 წანას სან-რემოს ღურჷ ალფრედ ნობელქ. 1920 წანას ნოღას მინწყუ ნაციეფიშ ლიგაშ კონფერენციაქ. 1951 წანაშე ნოღას იტარებუ პოპულარული სან-რემოშ ფესტივალი. ნოღაშ დღა რე 13 გჷმათუთა.
მახვარებუეფს შეულებუნა ქიმიღან დო ოჯღონან ტვიტეფი ტვიტერიშ ვებხასჷლაშა, მერინელი გალე აპლიკაციეფიშ, ვარ კუნტატექსტური გჷნაფეფიშ სერვისიშ მეშქაშალათ. ვებსაიტიშ თარი ოფისი იდვალუაფუ სან-ფრანცისკოს, კალიფორნიაშ შტატის. ტვიტერს ოფისეფი დო სერვერეფი უღჷ თეშნეშე სან-ანტონიოს დო ბოსტონს.

გჷმირინუანა ლადირო, კომპოტიშ, პასტილიშ დო მურაბაშ ოკეთებელო, ჟღირაფილი, ხომაფილი დო კონსერვირაფილი სახეთ, გჷმირინუანა საკონდიტრე ნაწარმეფშო დო ოშუმალეფშო. უჯვეშაში ბორჯიშე გჷმირინუაფუ ოკათე მედიცინას მუჭოთ ლექინი ოსაქმებელი, ეშახვალაფარი, მატონიზირაფალი დო ბჟღერგიმალინე საშუალება. ფურცელეფს უღჷ მაანესთეზირაფალი მუშობურობეფი (თინეფიშ კანკუათ დინუ სიგემუანეშ, სიმწარეშ დო თ.უ. გინაფა). თაშნეშე გჷმირინუაფუ ვიტამინური ჩაიშ ოზადალო.

საქორთუოშ ენერგეტიკაშ სამინისტროშით გახაზირებული რე ბჟოლიეთიშ დო ზოტიშ სუმი ჰიდროელექტროსადგურიშ - "გუბაზეული-2", "გუბაზეული-5" და "გუბაზეული-6" - კიდუაშ პროექტი. თე ბორჯიშო გუბაზეულს კიდილი რე ჭიჭე ზუმაში ჰესი ოფუტე ხიდისთავიწკჷმა.

კოკიშ უმენტაში ნორთი ტყალეფს უკებჷ, ფლორა დო ფაუნა კოკის უჯგუშო რე ასქილადირი, ვინემ ანტიგუას. კოკიშ ლაგუნა-ტყაჩირს ფრეგატეფი ხენა. კოკის წყარმალუეფი დო ტობეფი ვარე, ოშუმალი წყარს ინჭეფშე ეშმეღანა.

დეპორ-ბილი, თაშნეშე გჷმირაგადუ დიპორ-ბილი (Pron: dɪpɔ:(r) bɪl) (ასამ. দীপৰ বিল) (ბილ ვარდა ბელი აბანურ ასამურ ნინაშა "ტობას" შანენს) — ტობა ინდოეთის, ასამიშ შტატიშ კამრუპიშ ოლქის, ნოღა გუვაჰატიშ ობჟათე-ბჟადალშე

თეხანურ პერსონალურ კომპიუტერეფის ეკრანიშ მუშობაშ ვადაშ ოხანგინძორაფალო დო ელექტროენერგიაშ ოზოგალო გჷმოგონილიე სპეციალური პროგრამულ-აპარატული მეთოდეფი. გარკვეული ჟამიშ მალობას მუმახვარებუ ვა ასრულენს სამუშას-და, ოჭყაფუს ოპერაციულ სისტემას გიმუღჷ ეკრანშა სპეციალური სურათეფი, დო მოგვიანაფათ მონიტორი გინოჸუნს ელექტროენერგიაშ ეკონომიური ხარჯებაშ, თ.ჯ. „ჯინაშ“ რეჟიმშა.

მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებული — თენა რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული არაბულ ქიანეფს. თაურეშე კანკალე ქიანა იდვალუაფუ აფრიკას დო აზიას.

997 (ჩხოროშ ოთხონეჩდოვითოშკვითი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ობიშხა. თე წანა რე X ოშწანურაშ მა-10 დეკადაშ მა-7 წანა.

ქიანაშ მახორობა რე 50 მლნ კოჩი, მახორობაშ ეთნიკური აკოდგინალუა: ბირმალეფი — 68 %, შანეფი — 9 %, კარენეფი — 7 %, არაკანალეფი — 4 %, ჩინარეფი — 3 %, ინდიარეფი — 2 %, მონეფი — 2 %, შხვა — 5 %.

ვიწე კოლხეთიშ დო ეგრისიშ ომაფეეფშა, უკული ტრაპიზონიშ იმპერიაშა მიშმეშჷ. 1509 წანას ოსმალეთიშ იმპერიაშ ხეშა გინილჷ. 1916 წანაშ 15 ღურთუთას ვიწე რუსეფქ ქიდეკინეს, მარა ბრესტ-ლიტოვსკიშ ზეშ გეშა 1918 წანაშ 11 მელახის კინ ოსმალეთის დართჷ.

სამუელ დანიელ შაფიშუნა ნუიომა (შხირას გჷმირინუაფუ მერკე ფორმა: სემ ნუიომა; ინგლ. Samuel Daniel Shafiishuna Nujoma, დ. 12 მესი, 1929, ონგანჯერა, ომუსატიშ რეგიონი, ნამიბია) — ნამიბიაშ სახენწჷფო მოღალე, ქიანაშ მაართა პრეზიდენტი 1990-2005 წანეფს. სვაპოშ ხემანჯღვერი 1960-2007 წწ.
ბერგმანს ცაშა ეშაჸუნდჷ იტალიარი რეჟისორიშ რობერტო როსელინიშ ფილმეფი. 1949 წანას თიქ მეჭარჷ ჭარილი როსელინს, გუმოხანტჷ თიში ედორია დო მიარზიუ ალახანდალა. ათაში მოხვადჷ ბერგმანქ ფილმის „სტრომბოლი, ღორონთიშ დიხა“. გინოღალეფს როსელინს დო ბერგმანს ართიანქ ქეჸოროფეს, ბერგმანქ მონკათ იჸუ დო ჭკობას 1950 წანაშ 2 ფურთუთას ჸუნდჷ სქუა რენატო როსელინი. ათე ურთიართალაქ სკანდალი გიშიჭანუ ააშ-ს. ბერგმანქ დეთხიუ ალმასქუს, მიდართჷ იტალიაშა დო 1950 წანაშ 24 მესის დეგურგინჷ როსელინწკჷმა. რენატოსიშ მეტი, თინეფს აყის ნაჟირალი ცირასქუალეფქ.

მორღვაფილი დისკი — ბჟაშ სისტემაშ შორიშ რეგიონი, ნამუსჷთ მორჩილი რსხულეფი მერკე მუდანობათ რე, დო ნამუეფით თარო აკმოდირთუ ჸინშე. თეჯგურა რსხულეფს მორღვაფილი დისკიშ ობიექტეფი ჯოხო (SDO*, scattered disc object); თინეფი ტრანსნეპტუნური ობიექტეფიშ (ტნო) დიდი ფანიაშ მაკათურეფი რენა. მორღვაფილი დისკიშ დინოხოლენი ოფირჩა ნორთობურო კოიპერიშ ორტყაფუთ იფორუ, მარა თიწკჷმა ალაზჷმაფათ, დისკიშ გალენური ხურგი იდვალუაფუ ბჟაშე ძალამ შორს დო შანულამო ჟილე დო გიმე რე ეკლიპტიკაშ ობირტყაშე.

ეკოსისტემაშა მიშმალ თელ ორგანიზმეფს დო თი აკანიშ პიჯალა შქას, სოდეთ თინეფი რენან, უმუჭყვადუ ურთიართრცხუალა რე — ირიათო ხვადუ ნივთარობეფიშ თირუა. ეკოსისტემაქ შილებე დირსხუას რთულას ვარდა ადამიერიშ გოლინათ. რთული ეკოსისტემეფი რე ტობა, ტყა, ვე, ონწარე დო შხვა. ხელუანური ეკოსისტემა რე სამანგათ: ნოღა, ოფუტე, დო თ.უ.

413 (ოთხოშ ვითოსუმი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ჯუმაშხა. თე წანა რე V ოშწანურაშ მა-2 დეკადაშ მა-3 წანა.

მასაი — კენიას დო ოორუე ტანზანიას მახორუ გვერდო გეგია ნილოთური კათაშ ეთნიკური ბუნა. გიშაგორილი მუკაქუნალიშ ბჟაეიოლ აფრიკაშ სპორტული მაჯინობაშ პარკეფიშ გოხოლუას რინაშ გეშა, მასაიშ კათა აფრიკაშ შხვა ეთნიკურ ბუნეფს შქას არძაშე უჯგუშო რე ჩინებული. თინეფი მასაიშ ნინაშა რაგადანა, ნამუთ ნილო-საჰარაშ ნინეფიშ ფანიაშა მიშმურს დო უმუჯგირუანს დინკაშ და ნუერიშ ნინეფს. 2009 წანაშ მუნაჩემეფით, კენიას 453 000 მასაი ოხორანს; 1989 წანას თე რიცხუ 377 000 რდჷ, 2000 წანას - 400 000.

ტერენტის გურაფა ჸუმენდჷ. იაკობ შანავაშ მოხვარათ ქჷდიჸუნუ მუამუში დო უნჩაშ დაწკჷმა ართო ქართიშა მიდართჷ 1918 წანას. თე წანასჷნე ღურჷ მუამუშიქ ხოლო. უფარეთ დოსქილადირ ტერენტი მუშობას იჭყანს ქართიშ რკინაშარაშ გიორენჯის დიო ვაგონეფიშ გინმაბუნაფალო, დო უკულ კონდუქტორო. მარა თაქ ბრელ ხანს ვადარინჷ. მუსხირენ თუთაშ უკული ტერენტი მუშობას იჭყანს გაზეთ „სახალხო საქმე“-შ რედაქციას კურიერო. თე გაზეთიშ მელამოსექ სიმონ ყაუხჩიშვილქ უბეშტუ ტერენტის მუში მაართა ლერსი“. სიმონ ყაუხჩიშვილი იშინანს:

1882 (ვითოშ ბრუოშ ოთხონეჩდოჟირი) წანა — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ჟაშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ობიშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 12 დღა. თე წანა რე XIX ოშწანურაშ მა-9 დეკადაშ მა-2 წანა.

პოეტიქ ფსევდონიმი „გრანელი“ 1919 წანას გირთჷ. თე ფსევდონიმიშ გჷშაგორუას, ტერენტიშ დალეფიშ მაშო და ზოზია კვირკველიეფიშ გჷნოჩამათ, ოსხირო გიადჷ ლათინური ზიტყვა „granum“-ქ, მუთ კაკალს, ჸუბერს შანენს. ტერენტის თე ზიტყვა გინოღალირი შანულობათ გჷშუგორჷ:

ოჭკომალი იკათუანს თიჯგურა ნიფთიარობეფს, მუჭომეფით რე: ნოშქერწყარეფი, ციმუ, ცილეფი, ვიტამინეფი დო მინერალეფი, ნამუეფით ზჷმიერ დოზათ მეღება ორგებელი რე ორგანიზმიშო.
Wishmaster — ფინური მეტალ-ბუნა Nightwish-იშ მასუმა მუსიკალური ალბომი, გიშაშქუმალირი 2000 წანას, 19 მესის. ამერიკას ალბომქ გჷშართჷ ართი წანაშ უკული, 2011-იშ 6 ფურთუთას. ხვალე ფინეთის ალბომიშ 77 000 ეგზემპლარქ გჷმიჩინჷ. ალბომქ დეკინჷ მაართა აბანი ფინურ ჩართეფს. ალბომს პოპულარობა უღუდჷ შხვა ევროპულ ჩართეფს ხოლო. გერმანიას ალბომქ მიოჭირინუ 21 აბანც, საფრანგეთის 66 აბანც. ალბომშა მიშმურს 12 ბირა. არძოშ უმოსი ჩინებული ბირეფი რდჷ: "Sleepwalker", FantasMic" დო The Kinslayer".

ტანგანიიკა წანმოწანას ოშქაშეთ 64,8 კმ³ წყარს ღებულენს. წყარიშ დონე მაღალი რე პირელს დო მესის, დაბალი — გჷმათუთას დო გერგობათუთას. კანკალეშა უჩქუ სეიშეფი. წყარი ლიგე რე. თიში ტემპერატურა ჟინპიჯის 23,6-23,8 °C-შე 26,5 °C-შახ რე. 400 მეტრაშ გიმე ტობაშ ქვინჯეშახ ტემპერატურა იროიანი რე, დოხოლაფირო 23 °C. იროიანი ტემპერატურული სტრატიფიკაციაშ გეშა ოთელარეთ მორგე რე ხვალე წყარიშ ჟილენი, 100-200 მ სისქაშ ფა. ფაუნაშ დოხოლაფირო 75 % ენდემური რე. ტობას ინოხე ბეჰემოთი, ნიანგი, მიარეთ რე წყარიშ მაფურინჯე. გოვითარაფილი რე მეჩხომალა დო ნიშობა. ნიშორინეფი რე: კიგომა (ტანზანია), ბუჟუმბურა (ბურუნდი), კალიმა (ზაირი). ტობას მიოგორეს 1858 წანას ინგლისარ მეშარეეფქ რ. ბერტონქ დო ჯონ სპიკიქ.

707 (შკვითოშ შკვითი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე შურიშხა. თე წანა რე VIII ოშწანურაშ 1-ა დეკადაშ მა-7 წანა.

XXI ოშწანურას ჩქინო ჩინებული რე ართი ედომუშამი მოსოფელი ოკეანე (ზუღეფამო) დო შკვითი კონტინენტი. ჩინებული რე დიხაუჩაშ მიარე ორთაშობური საგანო (დიდი ვარდა ჭიჭე). გჷმორკვიებული რე მოსოფელიშ ოკიანეთ დო თიშ მუკმუკი გორინელი სქირონა. ბოლო-ბოლო მიჩქუნა, ნამდა დიხაუჩა კვარკვალია რე დო მორთელი რე ბჟაშ სისტემას დო ირთანს ბჟაშ მუკმუკი ელიფსურ ორბიტას. XX ოშწანურას შაყარელი რჩქინა ომენცარე მოღექ მუში გაგინძორებას მიაჸუნ XXI ოშწანურსჷთ. მორო XXI ოშწანურს დიო ბრელი აფჷ ორაგადე დო ოღოლამარი. XX-XXI ოო. არსებითი რცხუ იშენ არსებენს. არგანშე XXI ოშწანურა გეოგრაფიული არზეფიშ დო იდეეფიშ გაგინძორებაშ ხანა რე.

ვალკამონიკიშ ლეხერიშ კჷრდეშ ნახანტეფი (იტალ. Incisioni rupestri della Val Camonica) — იუნესკოშ სმოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი (1979 წანაშე) იტალიას, ვალ-კამონიკეშ რზენიშ ტერიტორიას, ობჟათე ალპურ რეგიონეფს, ლომბარდიაშ, ბრეშაშ დო ბერგამოშ პროვინციეფს შქას.

ირანიშ ისლამური რესპუბლიკა (სპარს. جمهوری اسلامی ایران — ჯომჰური-იე ესლომი-ე, ირანი (სპარს. ایران [ʔiˈɾɒn]) ვარდა სპარსეთი) — სახენწჷფო აზიაშ ობჟათე-ბჟადალუშე. ნანანოღა-თეირანი.

ტექნოკრატია (ბერძენ. τέχνη „ტექნე“ — ხელობა დო κράτος „კრატოს“ — მართუალა, მაღვენჯობა) — ჯარალუა, ნამუსჷთ ადამიერეფი მამართვალ პოსტეფს იკენა თინეფიშ კვალიფიკაციაშ მეჯინათ (დო ვართ სამანგათ გიშაგორუეფიშ შარათ).

ჯვეშო არძა კათას უღუდჷ დოხოლაფათ რუკაჯგურა ინნაღოზეფი, მორო თე რუკეფი მენცარულ ოსხირს მორკებული რდჷ. რუკაქ გამიხანტას მუჭოთ სინანდულაშ წორი ემასახალ დოკუმენტიქჷნ, თინა უცილებურო ოკო ოპონუდას მათემატიკურ მეთოდეფს. გეოგრაფია მათემატიკურ-კარტოგრაფიული მიმალობაშ მაართა აკმაქიმინალიე ერატოსთენე კირენალი (ჯვ.წ. 276-194), ნამუთ გეოგრაფიას მეთემატიკაშ ოსხირეფიშ დჷმარსხუაფალი რე. ერატოსთენექ მაართათ გოზიმჷ დიხაუჩაშ მერიდიანიშ სიგირძა.
მოშარეეფიშ ნინალაშ მუდანობაშ მეჯინათ, აეროპორტი ევროპას 4-ა დო მოსოფელს 13-ა რე. 2014 წანას, აეროპორტიშ მოშარეეფიშ მუდანობაქ 56 მილიონი ადამიერს გინაჩირთჷ. მუმალს, აეროპორტიშ გინოხარგუაშ გეშა, იგეგმუ სტამბოლიშ მასუმა ახალი აეროპორტიშ აკოგაფა, ნამუშ უკული ათათურქიშ აეროპორტი, საეგებიოთ, დიკილუ.

XVII ოშწანურაშე მოჸუნაფილი ევროპაშ ტერიტორიას დიჭყჷ ჯვეში ავტორეფიშ დო არაბეფიშ ჭარუეფიშ დო კომენტარეფიშ თანგუაქ. ათეზჷმახანს იძინჷ ინტერესიქ ქიანეფიშ ორთაშობური პიჯალეფიშ გურაფას დო დიხაუჩაშ ორთაშ ეიონწყჷმალო. XVIII-XIX ოშწანურეფს იღოლინჷ დიდი ომენცარე ორთაშმეტყველებაშ ექსპედიციეფქ, ნამუთ მენცარულ ეშაჩინებეფს ისახენდჷ ღანკო.

ვარმინო-მაზურიშ სავოევოდო (პოლ. Województwo warmińsko-mazurskie) — სავოევოდო პოლონეთის. იდვალუაფუ პოლონეთიშ ოორუე ჸურე. სავოევოდოშ ცენტრიე ნოღა ოლშტინი. მახორობა – 1,427,091 კოჩი (2006). ფართობი – 24.173 კმ².

აფრო-აფხაზეფი, უჩატყებამი აფხაზეფი ვარა უჩატყებამი კავკაციარეფი, თაშნეშე ჩიებას მეღებული რე უჩა კოჩი, უჩარდია — აფხაზეფიშ ჭიჭე ეთნო-რასული ნეგროიდული ბუნა, ნამუთ ოფუტე აძუბჟას ოხორანს, კოდორიშ ელჷ-მოლუშ ოფუტეეფს (ჭლოუ, ფოქვეში, აგდარა, მერკულა დო შხვა).

არკე — ორეწუალე პროვინცია ბოლივიას, კოჩაბამბაშ დეპარტამენტის. იდვალუაფუ ბოლივიაშ ანდეფს, ზუღაშ დონეშე 3 000 - 4 500 მეტრას, დეპარტამენტიშ ნანანოღა კოჩაბამბაშე 250 კმ-ით ბჟადალჸურე. მუში ფართობი 1 077 კმ² რე. უხურგანს პოტოსიშ დეპარტამენტის. პროვინციაშ ნანანოღა რე არკე, ნამუთ წყარმალუ არკეს იდვალუაფუ.

ჯარალობური იდეეფიშ ართობურობა დო თიშე გიშნაველი ღანკმეწურაფილი საქვარუა, ნამუთ მერსხილი რე სახენწჷფოეფს, კათეფს, ერეფს, სოციალურ ბუნეფს შქას ოთელარეთ შანულამი ურთიართობეფიშ გჷმოქიმინუაწკჷმა.

მაართა მენცარ მეშარეთ შილებე მიბრჩქინათ ედმუნდ ჰალეი (1656-1742) - ჩინებული ასტრონომი დო გეოფიზიკოსი. თინა ოკათუდჷ წიმინდე სამენცარო ექსპედიციეფს, სოდეთ ოცადუდ დიხაუჩაშ მაგნეტიზმის რკვიებას. ოკო ბშინუათ ხოლო უილიამ დამპირი (1651-1715) მეზუღალე დო კორსანტი, ნამუქით ასრულჷ სუმი დიდი ზუღური მარშრუტი. შედეგო დოჭარჷ ნახანდა, სოდეთ ეჭარჷ ზუღაშ ჯიმუანობა, ხოლო ოცადუდ დუდ გეუდგუმუდკო ოკიანური მიმალუობაშა დო ბორიაშ ურთიართრცხუშა.

პიტერ ფინჩი (ინგლ. Peter Finch; დ. 28 ეკენია, 1916, ლონდონი — ღ. 14 ღურთუთა, 1977, ბევერლი ჰილზი) — ინგლისის დუნაბადი ავსტრალიარი არტისტი. მეღებული აფუ BAFTA-შ ხუთი ჯილდო.

1414 (ვითოშ ოთხოშ ვითაანთხი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თუთაშხა. თე წანა რე XV ოშწანურაშ მა-2 დეკადაშ მა-4 წანა.

ინსტაგრამი (ინგლ. Instagram) — უფასო ფოტო დო ვიდეო გაშელებაშ საშუალება, სოციალური რშვილს ელემენტეფით, ნამუთ საშუალებას ირზენს გედვას თქვანი ფოტო დო ვიდეო მოღე.

ამედეო კლემენტ მოდილიანი (იტალ. Amedeo Clemente Modigliani; დ. 12 კვირკვე, 1884, ლივორნო, იტალია — ღ. 24 ღურთუთა, 1920, პარიზი, საფრანგეთი) — იტალიარი ხანტუ დო სკულპტორი. XIX ოშწანურაშ ბოლოშ დო XX ოშწანურაშ დაჭყაფუშ ართ-ართი გჷშარჩქინელი ხანტუ.

1978 წანას მიოგორეს ქარონს, პლუტონიშ ალამშარეს. გეჸვენჯი ტრანსნეპტუნური ობიექტი, (15760) 1992 QB ნამუსჷთ მიოგორეს 1992 წანას — პლუტონიშ მეგორაფაშე 60 წანაშ უკული.
XVIII ოშწანურაშ ბოლოშო, ბორჯომიშ ლეხერქ ედომუშამო გიწკურუ. თაქ რსებული მატერიალურ-კულტურული ძეგლეფქ აკოცუ, მიარექ ედომუშამო მიჯალაგუ. ახალციხეშ საფაშოშ მოლასუაშ დო სამცხე-საათაბაგოშე თურქ ემაჭოფალეფიშ გიშარაჸუაშ უკული (1829), ბორჯომიშ ლეხერიშ ხეახალ დოხორაფაქ ქჷდიჭყჷ. XIX ოშწანურაშ 50-60 წანეფს ჟილენ იმერეთშე დო ჟილენ ქართლშე ბორჯომიშ ლეხერშა 205 ფანიაქ გჷნიხორჷ. უკული თაქ უკრაინალი დო ბერძენი ახალმახორუეფქ ქჷდიხორეს. 1871 წანას ბორჯომიშ ლეხერი დიდი თარიშ მიხეილ ნიკოლოზიშ სქი რომანოვიშ ომაფასქირე მუმალონათ გჷნირთჷ. თიმ ბორჯიშე თაქიანი გლეხობაშ დგომარობაქ გაუფურაშ, ნამუსჷთ 1899 წაღვერიშ დო კიმოთესუბანიშ ყაზახეფიშ არყებაქ მაჸუნჷ. 1918 წანაშ 7 მელახის მოლენკავკავიაშ ხეიმქ ბორჯომიშ ლეხერი სახენწჷფო დორხველობათ გჷმაცხადჷ. სხუნუეფიშ ხეშუულებაშ მიშაღალაშ უკული, 1921 წანაშ 20 მესიშ დეკრეტით, ბორჯომიშ ლეხერქ სახენწჷფო შანულობაშ კურორტო გეგმიცხადჷ.

737 (შკვითოშ ეჩდოვითოშკვითი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თახაშხა. თე წანა რე VIII ოშწანურაშ მა-4 დეკადაშ მა-7 წანა.

მერაშ კანტონი (ესპ. Cantón Mera) — კანტონი ეკვადორს, პასტასაშ პროვინციას. ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა მერა. 2001 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 8 088 ადამიერს აკმადგინანდჷ.

ტერენტი გრანელი შხირას უძირჷნა რუსთაველიშ პროსპექტის პოეზიაშ მოჸოროფე ახალეფწკჷმა. ტერენტი, ეჩიებუდჷ ახალეფს პოეზიაშ დო მუსიკაშ მეშანილობაშე, ესთეთიკურ იდეალეფშე. ტერენტი ჭარჷნდჷ: „ხელუანებაშ შურდგჷმილ სინთექ ოკო განათას ჩქინ შურეფიშ უკუმელა კუნთხუეფი, შური ქინუდგას კოჩიშ აკოქიმინჯალას დო თოლიშ წოხოლე გეგნონწყას თოისერი სურათეფი სისქვამაში დო ემეთიშ. ნძალუანო ოკო ქიდირაგადუას თახმი ხელუანობაქ, ვარა, კოჩიქ ამარ-ამარი ნორტყო გინირთასინ ქიჸი უმაღალაშ ღიაბიშ გინაფეფს მორკებულქ დო უბადობაშ კოტოს ედომუშამო გინოლაფირქ.“

ჯაგანნათა კრიშნაშ გემაჸვენჯეფშო, მუჭოთ რელიკვია, დიდ როლს ლაჸაფენს. წანმოწანას ართშა პურის თის ფაიტონს გეთმედვანა, ნამუსჷთ მორწუმეეფიშ მიარეკათამი პროცესია თოკეფით ეწმუკინანს. თე რიტუალიშ ბორჯის არძაშე ფანატიკური გემაჸვენჯეფი ფაიტონს ბარბალს თუდო ეთმუოლუნა, თიშენ ნამჷ-და, თეშნერო ღურელეფიშ შურეფი ხეთეშე „მოსოფელიშ გჷნმაგეშ“ ორენს მიანჭაფჷნა.

შიიტობა, შიიზმი (არაბ. شيعة علي‎‎ ში`ათ `ალი; ში`ა, ში, ალიდეფი) პოლიტიკური მალობა ისლამს. მუსლიმეფი, ნამუეფსჷთ მიოჩქუნა, ნამჷ-და მუჰამადიშ უკული უმათიშ ხემანჯღვერობა `ალის გინოჩამუდუკო ოკო დო ვართ აბუ ბაქრის. საბოლოოთ იშენით ქიმიოჭირინუეს გომორძგუას დო `ალი ხალიფათ გეგშაგორეს, მარა თეს მუ`ავიაშ არყებაქ დო ხარიჯიტეფიშ გიშართუალაქ მაჸუნჷ.

თოლიშ ფიჭვეფიშ ღულათ რდუალა იჭანუანს თოლიშ ქაშ გაღერზელებას, კონიუნქტივიტის, ბლეფარიტის. თე ბორჯის ოხვილური რე თოლიშ ფიჭვეფიშ ნორთობური დათხინაფა (ეპილაცია).

არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 314 793 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 7 352 კმ² რე.

ლასხედარი — ლეხერიშ ტიპიშ ჯიშთი შონეშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, წყარმალუ ინგირიშ ღანჩოს, ტვიბერიშ ჯიშთიშ მარძგვანი ნადუ. სიგინძა რე 2,1 კმ, ფართობი - 1,4 კმ². ირდუ კონკა ბაშილთაუშ დო ლასხედარიშ ჸალაიბონიშ ობჟათე კართეშე გუმნაულა ჯიშთეფიშ ნადუეფით დო სვიმონეფით. ჟიდონპიჯი ნორთობურო მოფორილი რე მორენული მასალათ.

უკრაინაშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობა — წჷმარინუანს უკრაინას საირქიანო ტურნირეფს დო ახვალამეფს კუჩხბურთის. ნაკორობაშ კონტროლს დო დუდალას ახორციელენს კუჩხბურთიშ ასოციაცია.
1996 წანაშე ფართე გოფაჩუა ძირეს კომპაქტ-დისკეფქ. დისკიშ ნტირალა 700 მეგაბაიტიე. თიშა ენოჭარილო ინფორმაცია იკითხირუაფუ დიდი სიჩქარათ. თინეფი მოხუჯურფი რენა დიდი ინფორმაციაშ გაფაჩალო.

სამი ნასერი (ფრანგ. Samy Nacеri; არაბ. سعيد ناصري‎‎; დ. 2 კვირკვე 1961, პარიზი, საფრანგეთი) — ბერბერული გორჩქინაშ ფრანგი არტისტი. ჩინებული რე მუში როლით ფილმის „ტაქსით“ დო თიში გაგინძორებეფით. სამი ბიბი ნასერიშ უკლაში ჯიმა რე.

ჯასტინ რენდოლ ტიმბერლეიკი (დ. 31 მანგი, 1981. მემფისი, ტენესი, ააშ) — ამერიკალი პოპ დო რითმ-ენდ-ბლუზ მაბირე, ობირეშეფიშ ტექსტეფიშ ავტორი, მუსიკალური პროდიუსერი, მასხაპალი დო არტისტი. პოპულარულო გინირთჷ მუჭოთ პოპულარული ბოიბენდიშ - *ენსინკიშ სოლისტი. 2002 წანას თიქ გჷშაშქჷ მუშ ოდებიუტე სოლო ალბომი Justified, ნამუშ მოსოფელიშ მასშტაბით 7 მილიონიშ უმოსი ეგზემპლარქ გჷმიჩინჷ.
1969 джыл — президент Рене Баррьентос Ортуньо хауа аварияда ёледи. 26-чы сентябрь - аскер путчну эсебинде генерал Альфредо Овандо Кандиа властха келеди.

Трибут комицияла — трибле атлы территориял округлада бютеу гражданланы джыйылыулары. Плебсни трибунланы сайлар ючюн бардырылгъан джыйылыудан къуралгъанды. Плебейлени патрийциле бла кюрешлеринден сора закончыгъарыу, кечирек сюдю властха ие болгъандыла. Консулла, преторла, диктаторла эмда халкъ трибунла Рум форумда неда Марс майданда джыйгъандыла. 35 трибден къуралгъанды, трибут джыйылыу консулла бла,неда преторла бла чакъырылса Тёбен Форумда бардырылгъанды джыйылыу. Трибут джыйылыу курул эдиллени, кветорланы, аскер трибунланы сайлагъанды, законланды къурагъанды, къабыл этгенди. Луций Корнелий Сулланы тохтаусуз ишлеген сюдлени къурыгъанчы, трибут комициялада сюдледа этилгендиле. Кечирек, Республиканы кёзюуюнде, законланы къабыл этер ючюн, эмда сайлаула бардырыр ючюн джыйылгъанды.

Тыйыу парашютле аскер эмда аскер-улоу самолетлада дрэг-рейсингде тохтатыу ючюн хайырландырыладыла. Гитче тюзетиучю парашютле эркин тюшюуде тюзетилир ючюн хайырланады.

1922 джылны 29-чу декабрында 29 декабря РСФСР-ни, УССР-ни, БССРни эмда ТАКСФСР-ни Советлерини съездлерини келечилерини конференциясында СССР-ни къуралыууну юсюнден кесаматына къол салгъандыла. Бу документ 1922 джылны 30-чу декабрында Советлени биринчи бютеусоюз съезди бегитгенди. Бу тархны СССР-никъуралыууну тархына санайдыла.

Байкот идеяны «Ашан» эмда METRO Cash & Carry супермаркет аула таб кёрмегендиле, аны чурумун кеслерини политикагъа къатышмаулары бла ангылатхандыла.

Былай айтханда, Шекспирни назмулары, аны бек фахмулу драмалары бла бир тенглешдириуге да келишмейдиле. Алай а, кеслерин алсанг, ала сейирлик фахмуну белгисин джюрютедиле. Шекспир – драматургну махтаулугъунда батмаса эди, ол джазгъан адамгъа (авторгъа) кертида уллу белгилилик болдурлукъ эдиле эм болдургъандыла: биз билебиз алим Мирес Шекспир-назмучуда экинчи Овидийни кёргенди. Андан сора да бир кёзюуде джашагъан адамланы багъа бериулери барды: ала «джангы Катулланы» юсюнден уллу сейирсиниу бла айтадыла.

Виртуал къралла (ингил. «micronations» неда «virtual states») — адамла къуралыб, кеслерини суверенитетлерини баямлагъан къуралышладыла. Асламысында ала къраллыкъгъа керекли ышанланы джюрютмейдиле, алай а бир-бирледе, бир-бир ышанлары бла танылмагъан къраллагъа саналадыла

Аны бла бирге Панафрикан конгрессни сермешчилери актив болгъандыла. Бандитле полициячыла бла акъ фермерлеге чабханлай тургъадыла. 1993 джылны 27-чи мартында бардырлыгъан митингде ПАК-ни башчысы ачыкъдан акъ тиширыу бла эки сабийин ёлтюргенлерин айтханды, эмда былай баямлагъанды: «Бир фермер — бир окъ! Биз бютеу акъланы ёлтюрлюкбюз — сабийлени да, къартланы да. Бу террорну джылы боллукъду!»

Петербург илмула академия — 1724—1917 джыллада Россия империяда баш илму къуралышны литературада джюрюген атыды. Петербургда император I Пётрну указы бла 28 январь (8 февраль) 1724 джыл къуралгъанды. 1917 джылны февралындан башлаб — Россия илмула академия.
1930 джылгъа дери шахарны официал халкъла аралы аты — Константинополис (грек. «Константинни шахары»; тюр. Konstantiniyye) болгъанды. Башха тарих аты (бусагъатха дери да Константинополисчи патриархны титулунда хайырланнган) — Джангы Рим неда Экинчи Рим (грек. Νέα Ρώμη, лат. Nova Roma) болгъанды. Тамалы салыннгандан 330 джылгъа дери шахарны аты Виза́нтий (грек. Βυζάντιον; Бизантион) болгъанды.

Экинчи дуния къазауат адам улуну джазыуунда уллу орун алгъанды. Аннга 62 кърал (дунияны адам санындан 80%) къошулгъанды. Къазауат 40 къралны территориясында бардырылгъанды. Сауутлу кючлеге 110 млн адам мобилизация этилгенди. Адам къурманны саны 50-55 млн адам чакълы бир болгъанды, аланы ичинде фронтлада 27 млн адам ёлгенди. Эм кёб адам къурман СССР, Къытай, Германия, Япония эмда Польша бергендиле.

Югославия къаушатылгъандан сора немчалыла бла итальянлыла бютеу кючлерин Греция бла кюрешге атадыла. 20-чы апрелде Эпир аскер капитуляция этеди. Ингилиз-австралиячы аскер башчылыкъны Фермопиллени къатында джакъны бегитиб, итальян-немча аскерлени орта Грециягъа ётюулерине тыйгъыч болур муратлары толмайды, 20-чы апрелде ингили-австралиячы бирликлени эвакуациия этер оноу алынады. 21-чи апрелде Янина тюшеди. 23-чю апрелде Цолакоглу урум аскер кючлени бютеулей капитуляциясына къол саладыла. 24-чю апрелде король Георг IIправительство бла бирге Критге къачады. Ол кюн огъунакъ Лемнос, Фарос эмда Самофракия айрымканла немча-итальян аскерлени къолларына тюшедиле. 27-чи апрелде Афинле тюшедиле.

2014 джылны мартындан башлаб бойкот башха къраллагъа да джайылгъанды, сёз ючюн, Латвия, Литва, Эстония, Польша, Молдова, Гюрджю эмда Чехия бойкотну башлагъандыла.

1942 джылны 8-чи ноябрында Мароккода уллу ингилиз-американ десант тюшеди. Виши правительствону аскерлери уллу къаршчылыкъ этелмейдиле, ноябырнда ахырына 900 километрни ётюб Тунисге киредиле, ол заманнга ары немчалылада Кюнбатыш Европадан аскер бёлекле джибередиле.

Къралны культурасында уллу белги алгъыннгы метрополиясы — Португалия къойгъанды. Официал эмда джангыз сёлешилиннген тил португал тилди. Бразилиялыла кёбюсюню христианлыкъ динни католиклик вариантын тутадыла, ол себебден Бразилия дунияда эм кёб католикле джашагъан кърал болады.

Сахнада салыуда мюзикл къыйын болгханы ючюн, багъалыгъа саналады. Бродвейдеги кёб мюзикл кеслерини спецэффектлери бла белгилидиле, ала стационар мюзикл болуб талай джылны салыныб, къараучуланы ичинде махтау табса, болургъа мадар табадыла.

Нами́бия (ингил. Namibia; 1968 джылгъа дери — Къыбыла-Кюнбатыш Африка) — Африканы къыбыла-кюнбатышында орналгъан къралды. Шималда Ангола эмда Замбия бла чеклешеди, кюнчыгъышда — Ботсвана бла, къыбылада эмда къыбыла-кюнчыгъышда — КъАР бла. Кюнбатышда Атлантика океан бла джууулады. Майданы — 824,3 минг км². Халкъы — 2,1 млн адамды (2009). Ара шахары — Виндхукду. Къралны оноуун 5 джылгъа сайланнган президент бла эки палаталы парламент этедиле.

Газет, 1 январь 1924 джылда «Хурзӕрин» ат бла чыгъыб башлагъанды. 1932 джылда аты «Коммунист» деб тюрленнгенди, 1957 джылда уа — «Советон Ирыстон» (Совет Тегей) деб. 1975 джылда тиражы 13 минг экземпляр болгъанды. 1973 джылда газетге «Сыйны белгиси» орден берилгенди.
Шахарда джашагъанланы раса къурамы былайды: 49,0 % акъла, 10,0 % негрле, 0,4 % индейлиле, 11,1 % азиатла, 0,3 % — Шош океанны айрымканларыны тамырлы халкъыны келечилери, 26,9 % — башха расалыны келечилери. Халкъны 48,9 % кесин латиноамериканлы деб белгилейди.

Рим (ит. Roma [ˈroːma]) — Италияны ара шахарды, Рим провинция бла Лацио областны административ аралыгъыды. Тибр сууда орналыбды. Узакъда болмагъан эмда де-факто Рим бла бирлешген Фьюмичино шахар бла Рим-Фьюмичино шахар агломерацияны къурайды. Халкъы — 2,74 млн адамды (Рим-Фьюмичино агломерацияда — 3 млн адам чакълы бир).

Къулланы тууууу, а ны тышында ол заманланы законларына кёре борчун тёлеялмагъан адам, борч бергеннге къул болгъанды, бир-бир аманлыкъла ючюн да къул этгендиле, атаны, балаларын эмда къатынын къуллукъгъа сатаргъа эркинлиги болгъанды.

1970 джыллада кърал бир къара сабийни окъуууна, акъ сабийни окъуууна джоюлгъанны он этиб бирин джойгъанды. Бантуланы окъууларыны юсюнден законнга кёре, къаралагъа тамал билимле бла акъланы джумушларына къараргъа керек болгъан билимле берилгендиле. 1959 джылдан башлаб сегрегация баш окъуугъада келгенди: эм абырайлы, иги университетле акълагъа къалгъандыла, къара ючюн а уа заведенияла джокъну орнунда болгъадыла.

Эрменни Пакистан танымайды. Пакистан тамадала ангылатханнга кёре, Азебрдайджанны Къарабах урушда джакълагъанлары ючюн, Эрменни агрессоргъа санайдыла, ол себебден, Азербайджанны джерлерин ызына къайтаргъынчы танырыкъ тюлдюле.

Дунайны джагъаларында онла бла уллу шахар орналыбды, аланы ичинде терт европачы къралны ара шахары барды: Австрияныкъы — Вена (1597 минг. адам), Сербияныкъы — Белград (1670 минг), Маджарныкъы — Будапешт (1702 минг), Словакияныкъы — Братислава (425 минг). Изар джетекде Баварияны ара шахары Мюнхен (1365 минг) орналыбды.

Узунлугъу 210 км-ди (аллын салгъан Къызыл-къол суу бла бирге), бассейнини майданы 10 минг км²-ди. Балыкъ сууну чыкъгъан джерлери Минги тауну шимал тигинде орналадыла. Уллу-чыран, Къара-чауул, Уллу-къол, Микел-чыран, Къынгыр-сырт, Чунгур-чат-чыран деген чыранладан уллу болмагъан суучукъла — Къызыл-къол, Бирджалы суу, Солтан-тары суу, Къаракъая суу эмда башха атсыз къулакъ суула саркъадыла, ала, Къая-эшик ауушну къатында бир бирине къошулуб, Балыкъ сууну къурайдыла. Бу джерде къая магъаданла тышына чыкъгъан себебли, сууну орну тапхырлыды эмда 20-дан 40 метрге дери мийикликлери бла тёрт чучхурну къурайды. Баш джанында Балыкъ суу — тау сууду, кёб джетеклени (26) алады, аланы ичинде эм уллула — Мушт бла Кичибалыкъ (сол джетекле) эмда Шаукъол (онг джетек). Тюзге чыкъгъандан сора (аягъындан 65 км-де) Балыкъ суу, кюнчыгъышха агъыуун сакълагъанлай, республиканы шимал джаны бла ётеди эмда Екатериноградская станседен узакъда болмай Терк суугъа къошулады. Тюзде сууну уллу кесеги (16 % чакълы бири) Къабарты-Малкъарны Прохладна районуну, Ставрополь крайны эмда Шимал Тегейни сабанларын сугъарыугъа кетеди. Прохладна шахардан къыбылада, аягъындан 20 км чакълы бир узакълыкъда Балыкъ суу, баш джетегин — Басхан сууну къошады. Басханны суу джыйыу джерини майданы, Балыкъ сууну бютеу суу джыйыу джерини майданыны джарымындан кёбюдю.
Экинчи дуния къазауатдан сора, СССР, АБШ бла бирге деу къралгъа саналгъанды. Совет Союз социализмни дуния системасында алчылыкъ этгенди, БМО-ну Къоркъуусузлукъ Кенгешини члени болгъанды.

1-чи сентябрда Гитлер аскер формасы бла Рейхстагда сёлешеди. Польшагъа чабыуулну, Гляйвицде болгъанла бла акъларгъа кюрешеди. Аны бла бирге Гитлер Франция бла Британияны къазауат ачарларындан къоркъуб «къазауат» сёзню хайырланмайды. Ол басамалагъан буйрукъда къуру поляк агрессиягъа къаршчы «актив джакълауну» юсюнден джазылады.

Апартеид джанлыла, бу системаны толу киргенинден сора, къара африканлыла Къыбыла-Африкан Республиканы гражданлыгъындан чыгъарыр муратда болгъандыла, аны орнуна ала бойсунмагъан псевдокърал-резервацияланы (ингил. homelands) гражданлары болургъа керекдиле. Алай бла бантустанда джашаб, КъАР-де ишлегенле ишлерге болджаллы эркинликлери болгъан урунуу иммигрантла статусха келликдиле.

Шекспирден къалгъан чыгъармала эки тенг болмагъан кесекге юлешинедиле: назмучулукъ (поэмла бла сонетле) эмда драмачылыкъгъа. В. Г. Белинский, «асыры батырлыкъды эмда къуджур боллукъду Шекспирге адам улуну назмучуларындан уллуду деб айтсакъ, алай а драматург кибик аннга тенг алкъын киши джокъду».

1960-1970-чи джыллада правительство «кёчюрюу» политиканы бардыргъанды, аны баш нюзюрю, хар раса къауумну, берилген джерлешиу джерледе джашауу болгъады. Бир-бир билгилеге кёре ол заманда кёчюрюлгенлени саны юч бла джарым миллион адамдан аслам болгъанды. Кёчюрюрюрге бу къауумладан адамланы болгъанды:

XVI—XVII ёмюрледе — боливиячы шахар Потоси Чаркас Короллук Аудиенцияны къурамында Джангы эмда Эски Дунияны адам саны бла эм уллу шахарына саналгъанды (160 000 адам) (кюмюш иштенеклени ишлеген заманларында).

1995 джылны 12 ноябрында бютеу халкъны чёб атыуунда Азербайджан Республиканы Конституциясы къабыл этилгенди, 1996 джылдан а Азербайджанны президентини указлары бла 12 ноябрь кърал байрам баямланнганды.

1818 джылгъы ингилиз-американ конвенция, 1818 джылны кесаматы (ингил. Treaty of 1818) — Американы Бирлешген Штатлары бла Британ империяны арасында 1818 джылны 20-чы октябрында Лондонда къол салыннган халкъла арасы келишиу болгъанды, ол азатлыкъ алгъан АБШ бла Британ Шимал Американы ара кесегини арасында чеклени айгъакълагъанды.

Европа бла Азияны география чеклерине Кавказ тау аркъа бла Босфор эмда Дарданелла богъазла саналгъанлары ючюн, Азербайджан, Гюрджю, Кипр, Къазакъстан, Туркия эм Эрмения Европа къраллагъа эм алгъа политика, экономика эм культура ангыламла ючюн къошуладыла. Хаманда къошулмайдыла бу къралла Европагъа.

Фолкленд айрымканланы эки кере ачхандыла: 1690 джылда ингилиз тенгизчиле, 1694 джылда французла (ала бу айрыманлагъа Мальвин атны бергендиле, кеслерини туугъан шахарлары Сан-Малону сыйына атаб) XIX ёмюрню башындан (азатлыкъ алгъандан сора) Аргентина бу айрымканланы кесиники санагъанды. Алай а Мальвин айрымканланы Бирлешген Королевство 1833 джыл кючлейди, бу ишге Аргентинаны халкъы уллу ачыуланады. 1981 джыл властха келген генерал-лейтенант Леопольдо Гальтиери халкъда сыйын кёлтюрюр мурат бла, эскиден бери джилтин этген ачыуну тышына чыгъарады.