Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
1915ع ۾ فوج ۾ ڀرتي ٿيو. ٻي جنگ عظيم شروع ٿي ته آمريڪي چيف آف اسٽاف، جنرل مارشل جي آفيس ۾ برگيڊيئر جنرل جي حيثيت سان جنگي منصوبه بنديءَ جو سربراهه مقرر ڪيو ويو. جون 1942ع ۾ يورپ ۾ آمريڪي فوج جو ڪمانڊر بڻايو ويو. نومبر 1942ع ۾ اتر آفريڪا تي اتحادي فوجن جي حملي جي اڳواڻي ڪئي. جنوري 1943ع ۾ مغربي يورپ ۾ اتحادي فوج جو سپريم ڪمانڊر بڻايو ويو. 1944ع ۾ جنرل جي عهدي تي فائز رهيو. 6 جون 1946ع ۾ فرانس تي حملو ڪيائين ۽ پوءِ وري مغربي يورپ ۽ جرمنيءَ تي حملن جي ڪمان سنڀاليائين. 1945ع کان 1948ع تائين آمريڪي فوج جو چيف آف اسٽاف رهيو. ان کانپوءِ رٽائرڊ ٿي ڪولمبيا يونيورسٽيءَ جو صدر ٿيو. 1951ع ۾ نيٽو فوج جو ڪمانڊر بڻايو ويو.

جيئن ته تمام ملڪن ۾ مردم شماري هڪ وقت ۾ نه ٿيندي آهي، ۽ نه ئي هر جڳهه هڪ جهڙو احتياط ڪيو ويندو آهي، هيٺ ڏنل درجي بندي () ۾ ڪجهه غلطيون ٿي سگهن ٿيون۔ تقابلي جي لاءِ ڪجهه نيم خودمختيار علائقن کي هتي شامل ته ا ڪيو ويو آهي، پر درجي بندي صرف خودمختيار ملڪن جي ڪئي وئي آهي ۔

هن علائقي ۾ ڪجهه حصو مٺي تعلقي جو ۽ ڪجهه تعلقي ڏيپلي جو وچ وارو حصو اچي وڃي ٿو. ڏيپلي جو شهر به هن علائقي ۾ آهي . هن علائقي ۾ ڀٽون وڏيون ۽ اوچيون آهن. جنهن ۾ نرهوڙي کان اولهه ۽ ڳوٺ ننهائي کان اوڀر ۾ ٿر جي وڏي ۾ وڏي ڀٽ “ ٻانهياري ” به موجود آهي . هن حصي ۾ وڻ به تعداد ۾ گهڻا ۽ ساوا ڏسڻ ۾ اچن ٿا .هن علائقي جا کوهه گهڻا اونها ڪونهن. ڇو جو زمين جي هيٺ پاڻي مٿي آهي .هتي جي کوهن جو پاڻي ٿورو ڪڙاڻ مائل آهي، پر پيئڻ جهڙو آهي. ٿر جي هن حصي ۾ لوڻ جا ڪيترائي سن ( ڍنڍون) آهن. ٿر جي هن علائقي ۾ ڪل 61 لوڻ جا سن آهن . جيڪي هن ريت آهن. 1. سائونگي جو سن 2. سڌوئي جو سن 3. پٻوپل جو سن 4. بگهاڙيو جو سن 5. هٿني جو سن 6. ڊاڀڙو جو سن 7. دونهائي جو سن 8. هاشم کوهي وارو سن 9. سارڻ جو سن 10. ڪتاني جو سن 11. ڊونڊڙي جو سن 12. کهنڊڙي جو سن 13. لاڏڪي جو سن 14. ڏگو بجير وارو سن 15. پلوپور جو سن 16. روهل جو سن 17. لسيو جو سن 18. گوڏانگڙي جو سن 19. ڪارويو جو سن 20. ڊگهاڙيو جو سن 21. چَڙيل جو سن 22.ڪيرلو جو سن 23. هٿرائي جو سن 24. کاري راهمان جو سن 25. ڳڀڻ جو سن 26. راڻويرو جو سن 27. سينگالو جو سن 28.ڊڳ جو سن 29. ڳالهائو جو سن 30. صابن کوهي جو سن 31. آمرنو جو سن 32. ڊاڙ جو سن 33. راهمڪي بازار وارو سن 34. سينگاريو جو سن 35. انڙجهڙ جو سن 36. گنگالس جو سن 37. ٻٽڙي جو سن 38. آڪلو جو سن 39. نرهوڙو جو سن 40. سگار جو سن 41. ڏيڙمون جو سن 42. ڪونئرليو جو سن 43. بُولي جو سن 44. تلو جو سن 45. وينگي جو سن 46. ڦلاڻي جو سن 47. منهيرو جو سن 48. ڇائوڇپرو جو سن 49. ڊاڀڙو پاڙها جو سن 50. ٻٽڙي ٺڪر جو سن 51 ترڪڻي جو سن 52. اوڍاڻو جو سن 53. ٻٽياڻو جو سن 54. سرنگهه وارو سن 55. جوجهريو جو سن 56. ٻنڌ هنگورجا سن 57. ڪنڍ و لنڊ جو سن 58. ڪهيارو جو سن . هن علائقي ۾ تاريخي لحاظ کان، سومرن جي دور جا ڪجهه ماڳ به آهن.

ٿل ريگستان پنجاب پاڪستان جي هڪ ريگستان جو نالو آهي۔ هي پوٽوهار ۽ سلسلي ڪوهه نمڪ جي ڏکڻ ۾ سنڌو درياهه ۽ جهلم درياهه جي وچ ۾ ميانوالي، بکر، خوشاب جهنگ ليه ۽ مظفرڳڙهه جي ضلعن ۾ واقع آهي۔ اصل ۾ هي ٿل انهن ڇهن ضلعن ۾ اهڪ ٽڪنڊو ٺاهي ٿو ۽ مظفرڳڙهه پهچي ختم ٿئي ٿو۔
ريڊيو -پاڪستان- حيدرآباد جو هڪ نه وسرندڙ آواز ۽ بهترين فنڪار -انور بلوچ-، 13 -اپريل- 1944ع تي، هيرآباد، حيدرآباد ۾ ڄائو. هن شروعاتي -تعليم- پرائمري اسڪول جان محمد -جمالي- ۽ پوءِ نورمحمد هاءِ اسڪول، حيدرآباد مان حاصل ڪئي. ذهين ۽ هوشيار هو، -ان- ڪري -آخوند- اشرف هن جي مدد ڪندي، کانئس ڏهين ڪلاس جو فارم ڀرايو ۽ کيس مئٽرڪ پاس ڪرايائين. انور -بلوچ-، ڊي. اي. او (گرلس) وٽ ڪلارڪي ڪري، انٽر تائين -تعليم- حاصل ڪئي. هن اسٽيج ۽ ٽي. وي ڊراما به ڪيا. سندس فن جو قدر ڪندي کيس ريڊيو -پاڪستان- حيدرآباد ۾ پروڊيوسر مقرر ڪيو ويو. پاڻ سخت محنت ۽ جاکوڙ سبب جوانيءَ ۾ ئي بيمار ٿي پيو ۽ ڊگهيءَ بيماريءَ ۾ وفات ڪيائين.

دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ ڪرسمس ڏاڍي سرهائي سان ملهايو وڃي ٿي. پاڪستان ۾، مسيحي برادري، هي جشن ڏاڍي عقيدت سان ملهائيندي آهي. ان ڏڻ جي حوالي سان حڪومت طرفان هر سال ڪرسمس بازار 22 کان 24 ڊسمبر تي لڳائي ويندي آهي،

ھن نسخي جي موجوده متن ۾ جملي 35 سر، 1841 بيت ۽ 115 وايون آھن. اڪثر سرن مان وچان پنا کٽل آھن ۽ ’سرود آبري‘ سڄو ضايع ٿيل آھي. جيڪڏھن نسخو سالم ھجي ھا ته بيتن ۽ واين جو تعداد وڌيڪ بيھي ھا. ھن نسخي ۾ جيتوڻيڪ سرن جي ترتيب ساڳي سر ڪلياڻ سان شروع ٿيندڙ رسالن واري آھي، پر انھن وانگر ھن رسالي جا سر داستانن يا فصلن ۾ ورھايل ناھن، البت ھر ھڪ سر ۾ ڪنھن حد تائين ساڳئي مضمون وارا بيت لکي، ھڪ وائي ڏئي، ان بعد ٻئي مضمون وارا بيت آندل آھن..

هر سال جون مهيني جي وچ ڌاري بابا بنکنڊي چند شرما جي ورسي ملهائي ويندي آهي، جنهن ۾ سڄي دنيا کان هزارين ياتري شامل ٿيندا آهن. انهن مان اڪثر ياتري پنهنجن گهرن کان ڪڻڪ ڀڃي کڻي ايندا آهن، جنهن کي ”ستو“ چيو ويندو آهي. سڀئي ياتري ستو کائي ۽ چانهه پي مندر جي اڱڻ تي ڳائيدا وڄائيندا ۽ خوشيون ملهائيندا آهن. اهي پوڄا هندو سناتن طريقي موجب ڪندا آهن ۽ سنڌو درياءَ مان مورجا کنڀ ٻوڙي هڪ ٻئي کي هڻندا آهن ۽ هٿ کڻي ترشي نمشڪار جو اشارو ڪندا آهن.

عطا محمد حاميءَ جو وڏي ۾ وڏو ڪم سچل سرمست جي سوانح، فن ۽ فڪر تي جديد نموني جي تحقيق آهي. ان کانسواءِ تعارفي، سوانحي ۽ تاريخي موضوعن تي سندس ڪم ٿيل آهي. عطا محمد حامي پختو شاعر هو، جنهن وٽ زبان جي لطافت ۽ خيالن جي نزاڪت سان گڏ سماجي شعور مٿاهون هو. سندس شاعريءَ ۾ ماحول جي عڪاسي ڀرپور ٿيل آهي. هن غزل جي روايتي رنگ ۾ وقت ۽ ماحول جي تقاضائن مطابق تبديليون آنديون ۽ بهترين غزل گو شاعر ليکيو وڃي ٿو. تنوير عباسيءَ جي راءِ موجب عطا محمد حاميءَ جي شاعري، سنڌي ادب ۾ هڪ نرالو مقام رکي ٿي، ان ڪري اها نه صرف سنڌي ادب، پر سنڌي شـاعـريءَ جـي شـاگـردن توڙي تحقيـق ڪـندڙن لاءِ دلچـسـپ اڀيـاس آهي.

لات، دور جاھليت ۾ اھل عرب جي ھڪ بت جو نالو آھي جيڪو مربع شڪل جو ھيو ۽ اڇي پٿر جو ٺھيل ھيو ۽ ان کي اھل عرب خدائي درجو ڏيندا ھئا۔ ان بت جي عبادت ڪرندا ھئا۔ ان بت جي عبادت وڏي عرصي تائين ٿيندي رھي۔ طائف ۾ ھي بت رکيل آھي۔

آنڊي کي نفيس ڪرڻ يعني تمام سنهو اٽو يا سنها ڦلڪا، گهڻي سوڍا، کٽاڻ، مصالحو ۽ هاضمي جون ٽڪيون ۽ ٻيون اهڙيون شيون کائڻ ڪري هاضمي جي طاقت خراب ٿئي ٿي.

ابن جرير رح علم حاصل ڪرڻ لاءِ پهريان “ ري” جو رخ ڪيو پوءِ عراق ۾ ويو هتي ڪوفه ، بصريٰ ، بغداد ۾ علم حاصل ڪيائين تنهن کان پوءِ شام بيروت ڏانهن ويا ۽ هن کان پوءِ مصر ۽ مصر کان وري شام جو رخ ڪري وري مصر ڏانهن واپس وريا ۽ مصر کان پوءِ پنهنجي آبائي وطن طبرساتن ويا پر هتي ان وقت رافضين جو غلبو ٿي چڪو هو جيڪي صحابن ۽ شيخين تي سب وشتم ڪندا هئا ابن جرير فضائل شيخين املاءِ ڪرائي جنهن سان روافض سندس جان جا ويري ٿي پيا ۽ ابن جرير رح مجبور ٿي هٿان فرار ٿي وڃي بغداد سڪونت اختار ڪئي ۽ پنهنجي باقي حياتي بغداد ۾ گذاريائين .
مئي 2007ع ۾ ھن گينگ لوڍوال ۾ ھڪ خاندان کي نشانو بڻايو جتي ھنن ان خاندان جي گھرڀاتين کي مارڪٽ ڪئي ۽ سونا زيور ڦري ڪري فرار ٿيڻ کان اڳ ٻن عورتن کي جبري زنا جو نشانو بڻايو۔

هيءُ ڪتابڙو نندلعل پوڪرداس ڪالرو جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتابڙي ۾ 16 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ آنو ڄاڻايل آهي، ڇاپو پهريون، نند لعل پوڪرداس ڪالرو، موتي پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1946ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.

سنڌ اندر ٻني ٻاري ڪرڻ جي شروعات کان وٺي اماڻي سماج يا ماءُ آدرشي سماج شروع ٿيو. يعني شروع کان اَماڻي يا ماءُ آدرشي“ سماج جو هتي بنياد پيو ۽ اهو تيستائين جاري رهيو، جيستائين زرعي ترقي گهڻي ترقي حاصل نه ڪري ورتي. ان عورتاڻي آدرشي سماج جا ڪافي آثار سنڌو ماٿري ۾ مليا آهن. مسٽر ڪارٽر ڪراچيءَ جي مول واديءَ مان ڪجهه پٿر لڌا آهن، جن تي عورتاڻي آدرش جي هڪ صورت ۾ ڪنول جا چٽ کوٽيل آهن. قديم زماني ۾ عورت جي شرم گاهه (پيڪ) کي تخليقي مرڪز سمجهندي ان کي ڪنول جي گل سان تشبيهه ڏني ويندي هئي. مصور ان تخليقي مرڪز کي مختلف اهڃاڻن سان ظاهر ڪندا هئا. ڪي عورت جي شرم گاهه مان گل ۽ ٻوٽا ڦٽندي ڏيکاريندا هئا ته ڪي وري ان کي ڪنول جي گل جي مختلف شڪلين رستي ظاهر ڪندا هئا.

سنڌ جي مشهور محقق مرحوم عبدالله ورياهه کي شيخ دائود بن نصر جا سڪا هٿ آيا هئا. ملتان مان جيئن ئي اسماعيلي حڪومت ختم ٿي، ته اسماعيلين منصوره تي حڪومت شروع ڪئي. اُن کان پوءِ فاطمي خليفي مستنصر بالله (427هه_ 487، /1053_1094ع) جي دور (سن 450هه/1058ع) ۾ داعي احمد، عبدالله ۽ نورالدين (نوراحمد) هندستان ۽ سنڌ ۾ آيا. داعي احمد ۽ عبدالله جون قبرون اڄ به ڪڇ ۽ کنڀات ۾ اسماعيلين جون زيارتگاهون آهن. ٽيون داعي نورالدين (نورمحمد)، موجوده ڀارت جي آنڌراپرديش علائقي يعني دکن طرف تبليغ لاءِ ويو. هن اورنگ آباد جي ڀرپاسي ۾ اسماعيلي دعوت جو ڪم ڪيو. هن وقت سندس قبر اورنگ آباد کان چاليهن ميلن جي مفاصلي تي ڳوٺ ’ڊونڊ‘ ۾ آهي، جيڪا مزار ”مولائي صاحب“ جي نالي سان مشهور آهي. ساڳئي دور ۾ هڪ داعي فخرالدين کي گجرات طرف موڪليو ويو، جنهن کي سفر دوران ڀيلن شهيد ڪري ڇڏيو. اهو داعي ڳوٺ گليا ڪوٽ ۾ دفن آهي. انهن داعين جي گجرات ۾ اچڻ ڪري هن علائقي ۾ اسماعيلين جي آبادي ڪافي تعداد ۾ آهي.

”هن جي متعلق ڪو مستند حوالو تہ موجود ناهي البتہ هڪ غير مستند خيالي داستان ملي ٿي تہ ٽين صدص عيسوي ۾ ويلنٽائن نالي جو هڪ پادري هيو جيڪو هڪ راهبہ (Nun) جي زلف گره گير جو اسير ٿيو۔ جيئن تہ مسيحيت ۾ راهبن ۽ راهباڻين جي لاء نڪاح منع ٿيل هو۔ ان ڪري هڪ ڏينهن ويلنٽائن صاحب پنهنجي معشوقہ جي تشفي جي لاء انکي ٻڌايو تہ انکي خواب ۾ ٻڌايڳ ويو آهي تہ ۱۴ فيبروري جو ڏينهن اهڙو آهي ان ۾ جيڪڏهن ڪو راهب يا راهبہ صنفي ميلاپ به ڪري وٺن تہ انکي گناھ نہ سمجھو ويندو۔ راهبہ ان تي يقين ڪيو ۽ ٻئي جوشِ عشق ۾ هي سڀ ڪجھ ڪري گذريا۔ ڪليسا جي روايتن جون هيئن ڌجيون اُڏائڻ تي ان جو حشر اهو ئي ٿيو جيڪو عموماً ٿيندو آهي يعني انهن کي قتل ڪري ڇڏيو ويو. بعد ۾ ڪجھ منچلن ويلنٽائن صاحب کي’شهيد ِمحبت‘ جي درجي تي فائز ڪندي هن جي ياد ۾ ڏينهن ملهائڻ شروع ڪري ڇڏيو۔ .

هيءُ ڪتاب هرچند سنگهه جي. پرسواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 52 صفحا آهن ۽ قيمت 7 -آنا- ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، هيچند سنگهه پرسواڻي، ديوي پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1934ع ۾ ڇپايو.

چوٿون ڪتاب:هيءُ ڪتاب محمد اسماعيل عرساڻيءَ جو لکيل آهي، جيڪو درجي ٻئي جي شاگردن لاءِ لکيو ويو هو. رايل سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 108 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو پنجاهه پئسا ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، سنڌ ٽيڪسٽ بُڪ بورڊ، حيدرآباد، -باب الاسلام- پريس، ڪراچيءَ مان سال 1972ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، ڪتاب ايجنسي طرفان -باب الاسلام- پريس، ڪراچيءَ مان 1973ع ۾ ڇپيو.
چائو، 1949ع ۾، چين ۾ ڪميونسٽ انقلاب اچڻ کانپوءِ موٽي آيو ۽ چيني بوليءَ لاءِ رومن لپي ۾ اهڙو نظام ٺاهڻ جي ڪاميٽيءَ جو انچارج مقرر ڪيو ويو، جنهن تحت چيني ٻوليءَ کي رومن يا انگريزي الفابيٽ جي ذريعي لکي ۽ پڙهي سگهجي.

پارلايماني نظام ۾ صدر کان اھا توقع ڪئي ويندي آھي ته ھو سياسي وابستگي کان مٿي ٿي ڪري وفاق جي نمائندگي ڪري ۽ نامزد ٿيڻ کان بعد سياسي جماعتن کان استعفيٰ ڏئي ڇڏي۔ مثال جي طور تي صدر نامزد ٿيڻ کان بعد فاروق احمد خان لغاري پيپلز پارٽي جي رڪنيت تان استعفيٰ ڏئي ڇڏيو۔ ٻي طرف آصف علي زرداري صدر ھوندي بہ پيپلز پارٽي جو سربراہ بڻيو رھيو۔

پرمانند جي ٻولي سادي، مٺي، مائيدار ۽ دل لڀائيندڙ آهي. موقعي ۽ مهل سارو تز لفظ، محاورا، پهاڪا، اصطلاح ۽ چوڻيون استعمال ڪيون اٿس. پرمانند جي ٻولي بابت سنڌي نثر جي تاريخ ۾ منگهارام ملڪاڻي لکي ٿو: ”پرمانند ميوارام عيسائي هوندي به ادب جي ميدان ۾ بنا ڪنهن ساڙ يا ڪٽرپڻي جي، سدائين ٺيٺ ۽ گهريچي سنڌي واپرائيندو هو. ديوان ڪوڙو مل وچ ۾ سنسڪرت اکرن ۾ وڃي اڙيو هو. مرزاقليچ بيگ پڇاڙي ۾ پنهنجي سليس لکڻي اڀوڳائي ۽ الوڻائي جي حد تي آڻي ڇڏي هئي. ديوان ڏيارام به ڪڏهن ڪڏهن ڏکيا سنسڪرت ۽ فارسي لفظ استعمال ڪندو هو، پر پرمانند صاحب، سنڌي نثر جي انهن چئن ٿنڀن مان هڪڙو ئي ليکڪ هو، جنهن ڪڏهن به ڏکيو يا گٿل يا گهرگهلو لفظ ڪتب ڪونه آندو ۽ سدائين اهي سرل فارسي ۽ هندي لفظ ڏيهي سنڌي سان ملائيندو هو. جي ڪَن رس پيدا ڪن ۽ نڙيءَ ۾ ڦاسي نه پون ۽ نڪي محاورن جون غير سنڌي صورتون ورتائيندو هو. سندس مضمون اڪثر ڪري ڌرمي. اخلاقي، تعليمي، وگياني، تواريخي ۽ پنگتي وشين تي لکيل هوندا هئا. تنهن کانسواءِ اعلى پرشن ۽ نارين جون مختصر جيوڻيون به لکندو هو ۽ سير سفر جا دلچسپ بيان پڻ ڪندو هو. جن کي سيلاني ليکڪن جي نئين شاخ سمجهڻ کپي. خريدار ٽوٽڪن ۽ پرولين معرفت، سنڌي ادب ۾ جيڪا مزاح جي کوٽ هئي، سابه پوري ڪيائين.“

محترم عبدالله ورياهه جي راءِ موجب سنڌ ۾ سومرن جي مشهور قديم شهر ۽ سندن تخت گاهه محمد طور مان سومرن جي دور جي حاڪمن جي نالي جا سڪا پڻ لڌا آهن، جن تي هنن پاڻ لاءِ شيخ جو لقب استعمال ڪيو آهي. اهڙن سومرن حاڪمن ۾ هيٺ ڏنل نالا شامل آهن:

اسڪيزوفرنيا جي سببن ۾ ماحولياتي ۽ جينياتي عامل شامل آهن. امڪاني ماحولياتي سببن مان، شهر ۾ وڏو ٿيڻ، ڀنگ جو استعمال، ڪجهه وچڙندڙ بيماريون، والدين جي عمر ۽ حمل دوران ناڪافي عذا شامل آهن. جينياتي عاملن ۾ مختلف قسمن جا عام ۽ ورلي ملندڙ جينياتي قسم شامل آهن. مرض جي پرک، وهنوار جي مشاهدي ۽ فرد جي بيان ڪيل تجربن جي بنيادن تي ڪئي وڃي ٿي. مرض جي پرک دوران، فرد جي معاشرتي چال چلت کي لازمي طور تي ذهن ۾ رکڻ گهرجي. هن وقت تائين ان لاءِ ظاهري طور تي ڪا به هڪ ٽيسٽ مقرر ٿيل ناهي. اسڪيزوفرنيا مان مطلب ” ورهايل شخصيت“ يا ”هڪ کان وڌيڪ شخصيت هئڻ جي خرابي“ ڪونهي. ان مونجهاري جي ڪري اها عام طور سمجهه ۾ نٿي اچي.

ميڊياوڪي (انگريزي ٻولي: MediaWiki) هڪ سافٽويئر آهي، جنهن جي ذريعي وڪي ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ وڪيميڊيا فائونڊيشن جي گهڻين رٿائن ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ وڪيپيڊيا جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي پي ايڇ پي ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ GNU گنو اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ اوپن سورس (کليل ذريعو) آهي۔
امام احمد -بن- حنبل رحه- فقہ جي اُنهن چئن امامن مان هڪ هو، جنهن جي پيروي ڪرڻ ۾ مسلمان سعادت سمجهن ٿا. امام صاحب جي ولادت 163هه/ مطابق 780ع ڌاري -بغداد- ۾ ٿي. -تعليم- وڏن محدثن وٽ حاصل ڪيائين. وڌيڪ علم حاصل ڪرڻ لاءِ مڪي، مديني، شام، بصري، يمن ۽ ڪوفي به ويو. 185هه/801ع ڌاري حديث جي عنوان تي هڪ ڪتاب لکيائين، جنهن ۾ هڪ لک ويهه هزار حديثون شامل هيون. سندس شاگردن ۾ -امام بخاري- رحه ۽ امام مسلم رضا رحه قابل ذڪر آهن. خليفي معتصم بالله جي حڪومت جي دؤر ۾، -امام- صاحب -جن- ’خلق قرآن‘ جو نظريو رکندڙ هو. انهيءَ ڳالهه تي کيس هٿڪڙيون ۽ ٻيڙيون هڻي، معتصم بالله جي درٻار ۾ آندو ويو، -جتي- کيس قرآن کي مخلوق چوڻ لاءِ چيو ويو، پر پاڻ نه مڃيائون، جنهنڪري مٿس دُرن (ڦٽڪن) جو وسڪارو ڪرايو ويو. آخر بيهوش ٿي ڪري پيو ۽ نون (9) ڏينهن کان پوءِ، ڌڪن جو تاب نه سهي، 31 -جولاءِ- 855ع تي رحلت ڪيائين.

عبدالله ورياهه جي راءِ آهي ته محمود غزنويءَ جي حملي کان پوءِ به سومرا پنهنجي عقيدي يعني اسماعيلي هجڻ تي قائم رهيا ۽ پاڻ کي شيخ جي اسماعيلي لقب سان سڏائيندا هئا؛ جيئن:

پاڻيءَ وجهڻ جي ننڍي کلي، سانداري. -اوئي- ڪوهستان ۾ پاڻيءَ سان ڀري کڻندا آهن ته جيئن سفر ۾ ڪم اچي. اِها ننڍي سانداري آهي، جيڪا ڇيلي جي کل مان ٺاهيندا آهن، جنهن ۾ ٻه اڍائي ليٽر -پاڻي- پوندو آهي.

هندي، پنجابي ۽ گجراتيءَ وانگر سنڌي ٻوليءَ جو سمورو گهاٽ پنجاب واري شوُرسيني پراڪرت تي ٻڌل آهي؛ پر جيئن گجرات طرف جي ٻوليءَ تي ڌار نالو سؤراشٽري پراڪرت رکيل هو، تيئن سنڌ جي پراڪرت تي ڪو ڌار نالو رکيل هو يا نه، سا ڳالهه ڪنهن به ڪتاب ۾ ڄاڻايل ڪانهي. ڊاڪٽر ڀنڊارڪر پنهنجين علم لغات بابت تقريرن (صفحي 232) ۾ هيئن چيو آهي ته جنهن صورت ۾ پراڪرت وياڪرت جي باري ۾ آندو آهي، تنهن صورت ۾ گجراتي، سنڌي، پنجابي ۽ هندي اهي چارئي قديم شوُرسيني پراڪرت جون عيوضياڻيون ڪري سمجهڻ گهرجن. هيءَ به تاريخي حقيقت آهي ته پنجاب، گجرات، راجپوتانا ۽ سنڌ جي حڪومت ايامن کان گڏيل هئي ۽ انهيءَ ڪري انهن سڀني هنڌ شوُرسيني پراڪرت چالو ٿي هئي. اهي ڳالهيون ڳڻي، سنڌي ٻوليءَ جي هن وقت جيڪڏهن پيڙهي ڇڪبي، ته چئبو ته وراچڊ اپڀرنش ان جي سڳي ماءُ ٿئي، پنجاب واري شوُرسيني پراڪرت (يا ان جو ڪو نمونو جو سنڌ ۾ چالو هو) ان جي ناني ٿئي، ۽ سنسڪرت ٻولي، جا رگ ويد واري زماني کان وٺي سڄي هندستان ۾ ڳالهائڻ ايندي هئي، سا ان جي پڙ ناني ٿئي، ۽ سنسڪرت خود انڊو-يوروپين ٻولين جي هڪ شاخ آهي، جنهنڪري سنڌيءَ جو جگري ناتو ايران ۽ يورپ جي ڪيترين ٻولين سان آهي.

آسو رام کي سنڌي، فارسي ۽ ٻين ٻولين جي سٺي ڄاڻ هئي. هن حق جي تلاش ۾ ويهن ورهين جي عمر اندر قرآن مجيد ۽ انجيل جو مطالعو ڪيو، انهيءَ دوران هو پرائمري ماستر مقرر ٿيو. نارمل اسڪول حيدرآباد مان تربيت حاصل ڪري، نصرپور ۾ ماستر مقرر ٿيو، جتي هن کي مصري شاهه جهڙي عظيم هستيءَ جي صحبت نصيب ٿي، جنهن هن ۾ تصوف جو وڌيڪ چاهه پيدا ڪيو ۽ هن کي شاعريءَ جو شوق ڏياريائين. جلد آسورام اتان وري جهوڪ هليو ويو، جتي هن جي من جي مراد پوري ٿي.

آگسٽ (August) عيسوي سن جو اٺون مهينو ، جنهن تي اهو نالو ، رومين جي مشهور بادشاهه آگسٽس ( 63 ق . م 14 ق . م ) سبب پيو . جيئن ته رومي بادشاهه آگسٽس نهايت ايماندار ۽ انصاف پسند هوندو هو . تنهن ڪري روم جو عوام منجهانئس ڏاڍو خوش هوندو هو ۽ هن سان گهڻي محبت ۽ عقيدت رکندو هو . آگسٽس جي لفظي معنيٰ آهي دانا. رومين هن کي آگسٽس يعني ” مقدس يا محترم “ جو لقب ڏئي ڇڏيو . انهيءَ لقب پٺيان ، عيسوي سال جي اٺين مهيني تي ، آگسٽ نالو رکي ، رومي عوام پنهنجي عظيم شهنشاهه کي هميشه لاءِ امر ڪري ڇڏيو .
سندس ڪوششن جو نتيجو ھو جو شيخ اياز دھريت کان بيزار ٿي واپس اسلام طرف آيو ـ نه صرف ايتتو پر بعد ۾ پاڻ دين بيزار فڪر کي سخت ننديندا ھءا ـ جنھن ڪري کين آزاد خيال ڌر طرفان سخت مخالفت کي منھن ڏيڻو پيو ـ جيڪي دانشور ۽ قلمڪار ھن کان شيخ اياز جو دفاع ڪندا ھءا ـ ھاڻي ساڳين دانشورن طرفان مٿس سخت تنقيدون ٿيڻ لڳيون ــ ڀٽي صاحب سندس ديندار حياتي جا لمحات پنھنجي ڪتاب "شيخ اياز جي زندگي جا آخري ڏھ سال " ۾ قلمبند ڪيا آھن ـ

اسفند يار ولي خان، سرحد صوبي جي هاڪاري سياسي گهراڻي مان آهي ۽ هن وقت عوامي نيشنل -پارٽي- (اي اين پي) جو سربراهه آهي. سندس والد خان عبدالولي خان ڪيترن ئي ڏهاڪن تائين ملڪ جي قومپرست ۽ -ترقي- پسند سياست تي ڇانيل رهيو. سندس ڏاڏو خان عبدالغفار خان برصغير جي صف -اول- جو سياستدان ۽ ڪانگريسي هو، کيس ”سرحدي گانڌي“ سڏيو ويندو هو. خان عبدالغفار خان پنهنجي صوبي ۾ سرخپوش تنظيم ٺاهي هئي. ولي خان ۽ -اسفند يار ولي- -ان- تنظيم جي بنياد تي ئي سياست ڪندا رهيا. اسفند يار ولي 19 فيبروري 1949ع تي -باغ- ولي ضلعي چارسده صوبي سرحد ۾ ڄائو. هن ايم. بي. اي تائين -تعليم- حاصل ڪئي. هو 1990ع ۾ صوبائي، 1993ع ۾ قومي اسيمبلي، 1997ع ۾ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر ۽ 2005ع ۾ سينيٽر رهيو آهي. هو 2008ع جي چونڊن ۾ پڻ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو. اسفند يار ولي هن وقت پختون قومپرستيءَ واري سياست ڪري رهيو آهي ۽ سندس -پارٽي- اي اين پي جي سرحد صوبي ۾ حڪومت آهي ۽ وفاق ۽ سنڌ صوبي ۾ پيپلز پارٽيءَ سان اتحاديءَ طور حڪومت ۾ شامل آهي.

آسيان فري ٽريڊ ايريا (Asean Free Trade Area) يا آسيان ملڪن جو آزاد و اپار وارو علائقو،ڏاکڻي اوڀر ايشيا جي ڀائيچاري وارين قومن (ASEAN) جي ميمبر ملڪن وچ ۾ هيءُ معاهدو، 28 جنوري 1992ع ۾ سنگاپور ۾ ٿيو. شروعاتي دور ۾ هن تنظيم جا ڪل ڇهه ميمبر يعني برونائي، انڊونيشيا، ملائشيا، فلپينس ۽ سنگاپور هئا، ان کان پوءِ ويٽنام (1995ع)، لائوس، ميانمار (1997ع) ۽ ڪمبوڊيا (1999ع) به هن تنظيم جا ميمبر بڻيا. پوين چئني ميمبرن کي AFTA جي ٽيڪس گهٽائڻ واري پروگرام تي عمل ڪرڻ لاءِ وقت ڏنو ويو ۽ کين AFTA جو ميمبر به ان ڪري ڪيو ويو، ته جيئن اهي جلد ئي ASEAN جا ميمبر ٿي سگهن. AFTA اصل ۾ هڪ واپاري ڪٺ آهي، جنهن جو مقصد ميمبر ملڪن ۾ پيدا ٿيندڙ وکرن جي لاءِ منڊي ڳولي، هڪٻئي جي پيداوار ۾ ڀائيوار ٿيڻ ۽ هڪٻئي جي واپار کي ترقي وٺرائڻ ۾ مدد ڪرڻ آهي. ان سلسلي ۾ دنيا جي واپاري ۾ AFTA ملڪن جي حصيداري ڳنڍڻ لاءِ، ميمبر ملڪن ۾ ٽيڪسن جي شرح کي گهٽائڻ ۽ ٻاهرين سيڙپڪاريءَ لاءِ سازگار حالتون پيدا ڪرڻ، هن تنظيم جو اهم مول متو آهي. ان حاصلات جي حوالي سان، ’گڏيل ترجيحاتي متحرڪ محصول‘ (Common Effecrtive Preferential Tarrif) يعني، CEPT رٿا جي ذريعي 1992ع ۾ اهڙو وچُور تيار ڪيو ويو، جنهن ڪري نتيجي ۾ هن علائقي جي دنيا ۾ مقابلي جوڳي پيداواري حيثيت سگهاري ٿي، ۽ اهو بين الاقوامي منڊيءَ ۾ پنهنجي ساک قائم ڪري سگهيو. هن تنظيم جي ترجيحن ۾ زراعت سميت مختلف ٻين شعبن جي پيداوار شامل آهي.

هيءُ انجمن 31-1930ع ۾ شڪارپور ۾ قائم ڪئي وئي. هن انجمن جو صدر علي بخش سومرو ۽ سيڪريٽري عبدالوهاب ولد نور محمد سومري ۽ احمد نواز عرف غلام رسول سومرو هئا. انجمن پاران ’مسلم اجمل لئبرري قائم ڪئي ويئي هئي، جنهن ۾ شهري اچي مطالعو ڪندا هئا. -ان- کان سواءِ هن انجمن پاران نائيٽ اسڪول به قائم ڪيو ويو هو، جنهن ۾ ديني -تعليم- ۽ پرائمري -تعليم- ڏني ويندي هئي. هن انجمن پاران اسلامي تهوارن تي پمفليٽ ۽ ڪتابچا شايع ڪرائي مفت ورهايا ويندا هئا. اهڙن ڏينهن تي مولودن ۽ نعت جا ننڍا ننڍا مجموعا به شايع ڪرايا ويندا هئا. سن 1936ع ۾ عيد ميلادالنبيءَ جي موقعي تي هن انجمن پاران ’اسان جو مدني -آقا-‘ نالي هڪ ڪتاب شايع ڪرائي مفت ورهايو ويو هو.
تشريحي تنقيد ۾ ”شاھ جو رسالي جون تشبيھون“ (سنڌو/ فبيروري 1944ء)، ”سامي جي سلوڪن جون تشبيھون“ (سنڌو/ مئي 1944ء ۽ ”شاھ جو عاشقانه ڪلام“ (سنڌو/ سيپٽمبر 1946ء) شامل اٿس. جڏھن ته سوانح حياتي تنقيد ۾ ”سھڻو انسان عزيز“ (نئين دنيا/سيپٽمبر 1971ء) شامل آھن. ڪلياڻ آڏواڻي 17 مارچ 1994ء ۾ ديهانت ڪري ويو. ڏنل شاهه جي رسالي منتخب ۽ مفصل جا سنڌ ۾ ڪاٺياواڙ ڪتاب گهر، برهان ڪتاب گهر، روشني پبلڪيشن، سنڌي ساهت گهر وغيره ڪيترائي ايڊيشن ڇپايا آهن ۽ سنڌ ۾ سندس شاهه جي رسالي ڇاپي ۽ وڪري ۾ رڪارڊ ٽوڙيو آهي.

سلمان رشيد هنن وڏن ۽ سهڻن قبرستانن جي باري ۾ لکي ٿو ته، ” جيڪڏهن سراسري نموني تي هڪ اندازو لڳايون ته سنڌ ۽ بلوچستان ۾ مڪلي ()، سونڊا، جهرڪ (Ghirk)، راڄ ملڪ، شاهه ڪپور، چوڪنڊي (Chokund'i)، ميمڻ ڳوٺ ۽ تونگ جهڙا هڪ سئو کان به وڌيڪ قبرستان آهن.

هن جي تحقيق مطابق هندو مت جو ڪو به باني ناهي، جنهن جو ڪو بنيادي پيغام هجي. هن ڌرم جي باني انبوه (جنتا) آهي، جنهن جون سڀ شخصيتون ميٿالاجي ۾ آهن.

جوت اخبار 1896ع ۾ شروع ٿي، جنهن جي ايڊيٽوريل بورڊ ۾ پرمانند به شامل هو، جيڪو انهيءَ جو سنڌي ڀاڱو ”کيمچند“. سان گڏجي سنڀاليندو هو. 1900ع پرمانند انهيءَ اخبار جو مُک ايڊيٽر ٿيو ۽ مرڻ گهڙِي تائين ان سان لاڳاپيل رهيو. جوت اخبار جيئن ته عيسائي مذهب جي پرچار لاءِ حيدرآباد مان جاري ڪئي ويئي ۽ ان جي لکيتن کي وري ڪتابي صورت ۾ آندو ويو. انهي ۾ ڇپجندڙ چونڊ لکڻين جو پهريون ڳٽڪو 1904ع ۾ ”دل بهار“ جي نالي سان شايع ٿيو. دل بهار چئن ڀاڱن ۾ ڇپيو، جن کي پرمانند پاڻ ترتيب ڏنو. جوت جي لکيتن جي ٻي چونڊ ”گل ڦل“ جي نالي سان پيش ڪئي ويئي. اهو به ٻن ڀاڱن ۾ ڇپيو. پهريون ڀاڱو 1925ع ۾ ۽ ٻيو 1936ع ۾. جوت جا سنڌي مضمون گهڻو ڪري پرمانند جا لکيل هوندا هئا. جوت جو انگريزي ڀاڱو به هوندو هو. جوت جي چونڊ جا ٽي ڪتاب ڇپيل آهن. (1) دل بهار (2) گل ڦل (3) پروليون يا ڳجهارتون. جوت اخبار جيتوڻيڪ عيسائيت جي پرچار واسطي ڪڍي ويئي هئي، پر انهيءَ سنڌي سماج کي سڌارڻ ۽ ٻولي جي ترقي جي لاءِ به ڪوشش ڪئي. بقول ڪاڪي ڀيرومل آڏواڻي جي، ”جوت اخبار جيڪا سچ پچ سنڌي ساهت جي جوت هئي، پرمانند ان ۾ گوناگون، پنگتي، تعليمي، اخلاقي، ادبي، تاريخي، ۽ مذاقي لکڻيون ڏيندو هو. جن پاٺڪن کي نه رڳو سکيا، وندر ۽ سوچ ڏني. پر هنن ۾ پنهنجي ساهت ۽ ٻولي لاءِ سڪ پيدا ڪئي.جيڪڏهن جوت اخبار جاري نه ٿئي ها ته پرمانند ميوارام نڪي سنڌي عالم ٿئي ها، نڪي پرمانند ميوارام ڊڪشنريون ۽ ٻيا ڪتاب جوڙي سگهي ها“.

The following is a list of the union councils of Karachi, and their respective neighborhoods and suburban localities. Karachi has a total of 18 Towns, and 178 Union councils.

مناف (Manaf) (عربي: مناف) مڪي ۾ ھڪ قبل از اسلام ديوتا ھيو۔ عورتن جي طرف کان مناف کي پيار اور چمي ڏني ويندي ھئي، پر ايام حيض ۾ انھن کي ان جي سامھون وڃڻ جي اجازت نہ ھئي۔

سيد امتياز علي تاج لاهور جي هڪ علمي گهراڻي ۾ اک کولي. سندس ولادت 1900ع ۾ ٿي. سندس والد شمس العلماء سيد ممتاز علي بلند پايي جو عالم دين هو ۽ اردو ادب جي واڌاري لاءِ پيش پيش هو. تعليم لاهور مان ئي حاصل ڪيائون. پاڻ مشهور ڊرامه نويس ٿي گزريو آهي. سندس مشهور ڪتاب انار ڪلي ، چچا چکن ، قرطبه جو قاضي ۽ ٻيا ڪيترائي آهن. سندس وفات لاهور ۾ ٿي. سن وفات 1970 آهي.
چشما: ڪوٽ جي اترين ديوار جي ٻاهرئين طرف بنيادن ڀرسان شفاف چشما ڦٽي نڪرن ٿا، جيڪي صدين وٺي لاڳيتو وهندا رهن ٿا. ڪن ماڻهن جو خيال آهي ته هنن چشمن جي ڪري ئي هن علائقي کي ”جهم“ سڏيو ويو آهي. مير علي شير قانع به هنن چشمن جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته: ”آڳاٽي سمي هيم ڪوٽ نالي پراڻو قلعو هوندو هو ۽ هاڻي هندن جو هڪ تيرٿ آهي. هڪڙي ٽڪر مان پاڻي سمي ٿو، انهيءَ جي هيٺان هڪ قدرتي چشمو ”جهم“ نالي آهي.“ ان چشمي جو مرزا قليچ بيگ به ذڪر ڪيو آهي ته: ”هن ڳوٺ جي ويجهو ڀيم ڪوٽ هوندو هو ۽ هاڻي اتي هندن جي تيرٿ جي جاءِ آهي. ٽڪر مان پاڻي ڦڙو ڦڙو ٿي ڪري ٿو.“ ماڻهن جو خيال آهي ته ان جهم چشمي جي ڀرسان بعد ۾ هڪ بزرگ جي دفن ٿيڻ ڪري ان جو نالو ’جهمپير‘ پئجي ويو. پر سمجهجي ائين ٿو ته هي علائقو جهميل هئڻ ڪري ۽ پاڻيءَ جي موجودگيءَ ڪري ئي هن ساري علائقي جي هيٺائينءَ جي نسبت سان ئي ان ڪوٽ تي نالو به ”جهم ڪوٽ“ پئجي ويو، جيڪو ”هيم ڪوٽ“، ”همه ڪوٽ“ ۽ ”ڀيم ڪوٽ“ جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو. هن ڪوٽ جي اندر اوڀر ڏکڻ ڪنڊ تي مک دروازي وٽ شوَ جو مندر آهي.

ان سلسلي ۾، ڊاڪٽر واڌا ڪرشنن، اڳوڻو صدر جمهوريا هند، جيڪو هندو مت جو وڏو محقق مڇيو وڃي ٿو، لکي ٿو ته: هندو مت جو بنياد، ڪنهن به نسلي سببن ۽ عامل تي رکيل ناهي. هيءَ رڳو فڪر ۽ جذبات جي وراثت آهي، جنهن ۾ هر نسل ۽ هر قوم، پنهنجو پنهنجو حصو ادا ڪيو آهي.

چين جي تهذيب انهن مان آهي، جيڪا ٻاهرين حمله آورن کان گهڻو ڪري بچيل رهي آهي. چين صدين کان ترقي ڪيل ۽ تهذيبي مرڪز رهيو آهي، جنهن جا اثر اڄ تائين ظاهر آهن. اهڙي طرح چين جي زمين تي ڪئين نيون ايجادون پڻ ظاهر ٿيون، جهڙوڪ؛ ڪاغذ، قطب نما، بارود ۽ ڇاپي خانو مشهور آهن.

هي جملو بظاهر ته ڏاڍو سادو ۽ خوبصورت آهي پر ان ۾ انتھائي گھري معنى لڪل آهي. جنگ انسان جو اهڙو عمل آهي جيڪو ٻن سببن ڪري ڪندو آهي. هڪ جڏهن انسان جو وجود خطري ۾ هجي، تڏهن انسان پنهنجي بقا جي جنگ وڙهندو آهي. جيڪڏهن هو جنگ نه وڙهندو ته هن صفحه هستيءَ تان مٽجي ويندو، ڇاڪاڻ ته هيءَ دنيا وڙهي جيئڻ جو ميدان آهي. جيڪو پنهنجي اندر ويڙهه جي سگهه رکندو اهو ئي هن دنيا ۾ پنهنجي وجود کي بچائي سگهندو. اها جنگ فطرت سان هجي يا انسان جي انسان سان هجي پر اها جنگ هر حال ۾ انسان کي وڙهڻي پوندي. ٻيو جنگ انسان، ٻئي انسان کي هڪ طبقو، ٻئي طبقي يا هڪ قوم ٻئي کي زيردست ڪرڻ لاءِ يا ان جي ڦرلٽ ڪرڻ لاءِ وڙهندو آهي.

'باسكن روبنز هو كريم كريم المؤسسة الأمريكية التي تأسست في 1945 في غلينديل، كاليفورنيا. من ورائه نفسها بأنها "أكبر امتياز الآيس كريم في العالم"، مع أكثر من 4500 موقعا، 2300 والتي تقع في الولايات المتحدة. تم شراؤها باسكن روبنز من J.Lyons في 1973، التي هي الآن جزء من الحلفاء دوميك المجلس التشريعي الفلسطيني. باسكن روبنز، توجو، و دنكن دونتس تشمل الحلفاء دوميك مطاعم الخدمة السريعة، جزء من الحلفاء دوميك المجلس التشريعي الفلسطيني.

فوج جڏھن اڪثريتي پارٽي عوامي ليگ کي اقتدار ڏيڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو ته اسنجو نتيجو اوڀر پاڪستان جي عليحدگي جي شڪل ۾ نکتو۔ ھن مشڪل صورت حال ۾ پيپلز پارٽي ذوالفقار علي ڀٽو جي قيادت ۾ ملڪ جي بڄ ڊڪ سنڀالي۔ 1977 ۾ فوج ماضي کان سبق حاصل ڪئي بغير ٻيھر اقتدار تي قبضو ڪري ورتو ۽ ھڪ فرضي مقدمي ۾ پاڪستان جي تاريخ جي مقبول ترين وزيراعظم کي موت جي سزا ڏني وئي۔ تمام تر رياستي بندوبست جي باوجود پيپلز پارٽي کي ختم نہ ڪري سگھيو ويو۔ محترمہ بينظير ڀٽو جي قتل کان بعد ھن جي قيادت عملاََ آصف علي زرداري جي ھٿ ۾ آھي۔ پاڪستان پيپلز پارٽي ھاڻي به پاڪستان جي وڏي جماعت آھي۔
يوناني ڪلاسيڪل مائٿولوجي يا علم الاساطير جي مطابق، ٽائٽن يوناني خدا آھي۔ ٽائٽنس يا ٽائٽانيسي خدائن جي سلسلي يا معبودن جي گروھ کي چيو ويندو آھي۔ ان جي عقيدي جي مطابق، قديم اولمپس جي دور ۾ زمين جي ديوي ھئي جنھن جو نالو جيئاس ھئو ۽ جنت جو ديوتا يورينس ھئو۔ ماؤنٽ اوٿريس جي مطابق جئيس ۽ اورينس جي 12 اولاد ھئي، ۽ ھي 12 اولاد قوي ديوتا هئو جيڪو ان جي سنھري دور ۾ سلطنت ڪيو۔ ۽ اھو وھريون پانٿيون (ماڻھون جي شڪل ۾ ديوتا) ھئو۔

انگريزي ۾ ان هٿيار کي (Anti- submarine) چئبو آهي. هن جنگي هٿيار سان آبدوز کي تباهه ڪري سگهبو آهي. پاڻي اندر ڪنهن دشمن ملڪ جي آبدوز کي تباهه ڪرڻ لاءِ آبي بم، آبي توپون، آبدوز سرنگهون ۽ تارپيڊو خاص ايجادون آهن. هن وقت ترقي يافته ملڪن وٽ جديد قسم جا آبدوز شڪن موجود آهن. ٻي عالمي جنگ دوران آبدوزن جو پتو لڳائڻ لاءِ سونار (sonar) نالي اوزار نهايت ڪارگر ثابت ٿيو. آبدوز ٻيڙو هڪ آبدوز شڪن سان آساني سان تباهه نه ٿيندو آهي، ڇهه کان ست بحري جهاز گڏجي مٿس حملو ڪندا ته ڪو نه ڪو گولو کيس لڳي پوندو ۽ آبدوز کي ٻوڙي ڇڏيندو.

فيبروري 2004ع ۽ ڊسمبر 2007ع درميان اليزي جي واپسيءَ جو ڪو به رسمي اعلان نه ٿيو هو، ۽ 2005ع جي اونهاري کان اليزي جي آفيشل ويبسائيٽ به بند پئي آهي. تڏهن کان ڪيترا ئي افواهه منظر تي آيا ۽ ڪوڙا ثابت ٿيا. ٻن سالن جي انتظار ۽ تجسس کان پوءِ اپريل 3، 2006ع تي اليزي پنهنجي چاهڪن لاءِ هٿ سان لکيل نياپو Le Nid d' Alizée چاهڪ گاهه جي ويبماسٽر ڏانهن اماڻيو، جنهن ۾ هن ٻڌايو ته هوءَ پنهنجي ٽين آلبم تي ڪم ڪري رهي آهي. ان نياپي جو سنڌي ترجمو ڪُجھُه هيئن آهي.

آمري (Amri) جا قديم آثار ڄامشورو ضلعو سنڌ پاڪستان جي آمري شهر جي لڳ اُتر ۾ موجود آهن. قديم آثارن جي ماهر اين جي مجمدار 1927ع کان 1931ع تائين باقياتي کوجنائون ڪري، ٻين قديم سنڌو سڀيتا جي ماڳن سان گڏ آمري (Amri) جا قديم آثار به ڳولهي لڌا. اين جي مجمدار، هن قديم ماڳ جي مڪمل کوٽائي ڪرائي نه سگهيو. جنهن ڪري 1959ع ۾ فرانسيسي ماهر مونس ۽ جين ميري ڪاسل جي نگراني هيٺ پاڪستان جي آرڪيالاجي واري کاتي طرفان هت کوٽائي ڪرائي وئي، جيڪا 1962ع تائين هلي. کوٽائي ڪندڙ فرانسيسي ماهرن جو چوڻ آهي ته ان تهه مان تعميراتي آثار ڪو نه مليا آهن. صرف مٽيءَ جون ڪنيون، دکيون ۽ ٻيا هٿ جا ٺهيل ٿانون وڏي تعداد ۾ مليا آهن. هتان پٿر جا چهنبدار ڪات، پٿر جا گولا، پڪل مٽيءَ جا داڻا، سپن جون ٺهيل چوڙيون پڻ مليون آهن. جيڪي وچين پٿر دور جون شيون آهن.

اوهان ڄاڻو ٿا ته ڪُونجون وڳر ڪري ڇو اُڏامنديون آهن. ڇو جو اهو طريقو انهن لاءِ وڌيڪ پُر اَثر ۽ فائدي وارو آهي. هر دفعي جڏهن ڪُونج پنهنجا پَرَ ڦڙڦڙائي ٿي ته اها پنهنجي پَرَن جي ويجهو هوا جو هڪ گولائي وارو ڪُن، واچوڙو يا ڀنور ٺاهي ٿي، جيڪو ڪونج جي پٺيان چڪر کائي، ڪونج کي اڳيان دڪيندي، پٺيان ٿيندو ويندو آهي. پُٺيان ايندڙ ڪونج هوا ۾ رهڻ لاءِ هر هر پَرَ هلائڻ جي بدرآن اڳين ڪُونج طرفان ٺاهيل هوا جي گولائي واري زورَ، دٻاءَ يا ڀنور جي ڪناري تي پنهنجو پاڻ کي رکي ٿي. اڳين ڪونج طرفان هوا جو هي ٺاهيل ڪُن يا ڀنور هڪ اهڙو هنڌ يا نقطو هوندو آهي، جتي هوا هڪ ننڍڙي واچوڙي وانگر چڪر کائي مٿي وڃي ٿي. هوا جو اهو ئي مٿي ڏانهن ويندڙ جهوٽو يا دٻاءُ پٺيان ايندڙ ڪونج کي اُڏام ۾ مدد ڏيندو آهي. ان جو مطلب هي ٿيو ته وڳر جي نموني اُڏامڻ سان، پٺيان ايندڙ ڪُونجن کي هوا ۾ اُڏامڻ لاءِ گهٽ کان گهٽ طاقت استعمال ڪرڻي پوي ٿي، تنهنڪري اهي وڳر جي صورت ۾ اُڏامي پنهنجي منزل تي پهچن ٿيون.
بڊو جبل، ريتيلي، پٿر، نباتات ۽ سامونڊي حياتيءَ، سميت ٻين معدني عنصرن جي گڏيل جوڙجڪ آهي ۽ ان ۾ گندرف جا به چڱا خاصا ذخيرا موجود آهن. اهو ئي سبب آهي، جو بڊي جبل ۾ گاجي شاهه، ڪائي ۽ نئنگ وارا گرم پاڻيءَ جا چشما موجود آهن. انساني اوسر تي تحقيق ڪندڙ اڪثر ماهر، ان تي متفق نظر اچن ٿا ته منڇر جي اولهه ڏکڻ وارو سنڌ جو هي ٽاڪرو علائقو، جيڪو کيرٿر، بڊي ۽ لڪي جبلن تي مشتمل آهي، موهن جي دڙي ۽ آمريءَ کان اڳ، انساني تهذيب جو آماجگاهه رهيو آهي. بڊو جبل، بيهڪ جي لحاظ کان ٺيڪ ان جاءِ تي آهي، جتي تاريخ کان اڳ واري زماني جون ٻه مکيه واٽون گڏجن ٿيون. انهن مان هڪ شاهراهه بڊي ۽ لڪي جبل جي وچ مان جهانگارن کان ڏکڻ طرف ڪرچات ۽ ٿاڻي بولا خان کان ٿيندي اڳتي ٿي وڃي، ٻي واٽ سيوهڻ ۽ جهانگرن وٽان ٿيندي ڪائي ۽ نئنگ وٽان لنگهي، لاهوت ۽ خضدار وٽان ٿيندي ايران طرف ٿي وڃي.

پرمانند عيسائي ٿيڻ کانپوءِ سنڌ ۾ عيسائيت (Christianity) جي پرچار لاءِ وڏو ڪم ڪيو. جوت اخبار کانسواءِ هن هڪ جرمن اٽامس آ ڪيمپس، جي لکيل هڪ ڪتاب جو سنڌي ۾ ڪرست جي پيروي (Follow the Christ) جي نالي سان ترجمو ڪيو. اهو ڪتاب 1923ع ۾ چپيو. سندس ٻيو ترجمو ڪيل ڪتاب ”هيرو-گلو“ آهي، جيڪو انگريز ليکڪ ”ڪئن سمٿ“ جي لکيل هڪ نصيحت آموز ڪهاڻي آهي. ترجمو ڪندي پرمانند ڪردارن جا انگريزي نالا مٽائي سنڌي هندن ۽ سکن جا رکيا آهن. هن ڪتاب جا خاص خوبي اها آهي ته ان ۾ نيڪي ۽ بدي ٻنهي جي گڻن ۽ اوگڻن کي نروار ڪري ڏيکاريو ويو آهي. پرمانند جي مشهور ڪتابن ۾ ”گل ڦل“ جي وڏي اهميت آهي، جيڪو ٻن ڀاڱن ۾ ڇپيو، اڳتي هلي هن ڪتاب جي ٻنهي ڀاڱن کي گڏي هڪ جلد ۾ سنڌي ادبي بورڊ پاران ڇپرايو ويو. ڪتاب جي شايع ٿيڻ جي وارتا بيان ڪندي پرمانند لکي ٿو: ”تنهن لاءِ ڪن دوستن جي صلاح ٿي، خاص ڪري پروفيسر ايڇ ايم گربخشاڻي ايم اي جي ته ”جوت“ ۾ ٽيهارو ورهين کان جي طرح طرح جا مضمون پئي پيا آهن. ڇا اخلاقي، ڇا تعليمي، ڇا تواريخي، ڇا سائنس جا، ڇا جيتن، پکين ۽ جانورن جا بيان، ڇا جهونن ۽ ڊٺلن شهرن جا احوال، ڇا سورمن ۽ نيڪ مردن ۽ زالن جا چريتر، ڇا جهنگ جا ٿيل شڪار، ڏند ڪٿائون ۽ عمديون ۽ نصيحت ڀريون ڪهاڻيون ۽ نقل سي چونڊي هڪ هڪ ڪتاب ڇپائجي....سو اهڙا مضمون ڪڍي هن رسالي ۾ ڇپايا ويا آهن“.
مشهور مسلمان فلسفي، ارسطوءَ جو شارح، حڪمت، حياتيات ۽ نباتات جي علمن تي عبور رکندڙ الفارابيءَ، 873ع ڌاري، سمرقند جي -اتر- -اوڀر- ۾، ”درياءُ سيحون“ جي اُڀرندي ڪناري تي واقع ”فاراب“ شهر ۾ ڄائو. سندس پورو نالو ابونصر محمد -بن- اوزلخ طرخان، -الفارابي- هو. سندس آبائي پيشو سپاهه گيري هو، پر مختلف ٻولين ۽ علمن جي سکڻ واري جنون کيس جليل القدر عالم ۽ وڏي -پائي- جو فلسفي بڻائي ڇڏيو. شروع ۾ هن، پنهنجي ملڪ ۾ ئي ڪيترين زبانن ۾ مهارت حاصل ڪئي، -ان- کان پوءِ -بغداد- وڃي، عربي زبان تي دسترس حاصل ڪيائين. اهو دؤر خليفي مستنصر بالله عباسيءَ جو هو. بعد ۾ سيف الدوله جي مقربين ۾ شامل ٿيو. يونان جي فلسفي تي وڏو عبور رکندو هو. هن، -ارسطو- ۽ -افلاطون- جي نظرين ۾ هڪجهڙائي پيدا ڪئي، جنهنڪري کيس افلاطوني مڪتبِ فڪر جي هڪ جديد شاخ جو باني پڻ چيو ويو. فلسفي، منطق ۽ موسيقيءَ جي فن ۾ وڏي مهارت رکندو هو. سارنگي وڄائڻ ۽ موسيقيءَ جي مقابلي ۾، ڪوبه سندس سامهون نه ايندو هو. هن هڪ ساز پڻ ايجاد ڪيو، جنهن جو نالو ”قانون“ رکيائين. انهيءَ ساز جي وڄائڻ سان، ٻڌندڙن تي اهڙي ڪيفيت ڇانئجي ويندي هئي، جو سندن عضوا هڪ عجيب اثر هيٺ اچي ويندا هئا. باقي وقت، حلب جي وڏي حاڪم سيف الدوله علي حمدانيءَ وٽ گذاريائين. سندس ننڍين وڏين تصنيفن جو تعداد 114 ٻڌايو وڃي ٿو. سندس مشهور ڪتابن ۾ ”ڪتاب النباتات“، ”ڪتاب الحيوانات“، ”-افلاطون- و ارسطا طاليس“، ”مقالة في عقل“، ”اجوبة عن مسائل الفلسفة“، ”تحصيل السعادة“، ”عيون المسائل“، ”فصوص الحڪم“، ”رسالة في سياسة“، ”احياءُ العلوم“، ”اغراض ارسطاطاليس في ڪتاب مابعدالطبعيات“ ۽ ”ماهية النفس“ شامل آهن. اسلامي دنيا جو هيءُ مشهور فلسفي، حڪيم ۽ ٻوليءَ جو ماهر 950ع ڌاري دمشق ۾ لاڏاڻو ڪري ويو.

سنڌي شاگرد سٿ، پاڪستان جي صوبي سنڌ جي گادي جي هنڌ ڪراچي ۾ واقعي سڀ کان وڏي سرڪاري مادرعلمي ڪراچي يونيورسٽي ۾ پڙهندڙ سنڌي شاگردن جي هڪ سماجي ۽ ثقافتي تنظيم آهي۔ جنهن جو بنياد سيپٽمبر 2012ع ۾ پيو۔ سنڌي شاگرد سٿ جو مقصد ڪراچي يونيورسٽي اندر ثقافتي، تعليمي ۽‌ ادبي پروگرام ڪرائڻ آهي۔ هي تنظيم داخلا وقت نون آيل شاگردن جي داخلا جي مرحلي ۾ تمام گهڻي مدد ڪندي آهي۔ ۽ نون شاگردن جي مان ۾ آجياڻو پڻ ڏيندي آهي۔ هن وقت سنڌي شاگرد سٿ جي ٽين چونڊيل ڪابينا جنرل سيڪريٽري عبدالرحمان ڪهيري جي سربراهي ۾‌ پنهنجون ذميواريون نڀائي رهي آهي۔

مانوي عقيدي جي مطابق جڏهن ڪو نيڪ مانوي مري وڃي ٿو ته ان کي جنت ملي ٿي. جنهن ۾ ۾ سڀني عيش جي سهولتن سان گڏوگڏ حورون به شامل آهن. ماني سڀني انسانن کان سٺو آهي يعني ”خير الناس“ آهي ۽ انسانيت کي ظلم جي اونڌاهه ۽ ڏاڍ کان بچائڻ آيو آهي ۽ جيڪي ماڻهو ان ڳالهه تي يقين نٿا رکن اهي سچائي کان وانجهيل آهن يا حقيقت جو رڳو ڪجهه حصو ڄاڻن ٿا (يعني ٻين نبين کي مڃڻ وارا).

1977ع ۾ چارلس ويڪنس باضابطه لپي تشڪيل ڏني ۽ رواج هيٺ آندي، پوءَ به اڄ تائين ڪن خطن ۾ صورتخطي مستحڪم نه ٿي سگهي آهي. ڍاڪا ۽ ڪلڪتي ۾ لکجندڙ صورتخطي هڪ ٻئي کان قدري مختلف آهي. هن ٻولي ۾ حرفِ علت جا 11 حرف آهن، جڏهن ته حرفِ صحيح 35 حرف آهن.

ڪنڊي ڪڍڻ واري جهمر: هن جهمر ۾ گول ڦرندي تال تي تاڙي هڻي، هيٺ جُهڪي هڪ پير جي کڙي مٿي ڪري منڊڪائي ڪنڊو ڪڍي ٻئي پير زمين تي کوڙي گوڏي تي هٿ هڻي ڪنڊي نڪرڻ جا ٻول چئي وري ورجاءُ ڪندا آهن.

بي. اي پاس ڪرڻ کان پوءِ روهڙيءَ موٽي اچي، شهر ۾ ’سوامي ڌرمداس شيوا منڊلي‘ کوليائين، جنهن جون شاخون اُٻاوڙي، شڪارپور، ٽنڊي محمد خان، جيڪب آباد ۽ ٻين شهرن ۾ قائم ڪيائين. روزانو شام جو منڊليءَ ۾ ست سنگ ڪندو هو. 1917ع ۾ ’ست سنگت ولاس‘ پرچو ڪڍيائين ۽ 1919ع ۾ ’ڌرم درشن‘ اخبار/ مخزن ڪڍيائين، جنهن بابت ڪراچيءَ جي سنڌ آبزرور اخبار لکيو: ”هي مخزن سون ۾ تورڻ جهڙو آهي“ (The magazine is worth its weight in gold).
2002 ۽ 2008 ۾ سعودي پوليس ويلنٽائن جي حوالي سان ڪنهم بہ شيء جي وڪري تي پابندي لڳائي ڇڏي ۔ان پابندي اتي هڪ ڪاري بازار (بليڪ مارڪيٽ) بڻائي ڇڏي جتي ويلنٽائن جي گل ۡ ٻيون شيون ملنديون هيون۔ 2012 ۾ مذهبي پوليس 140 مسلمانن کي هي تهوار ملهائيندي پڪڙيو ۽ دوڪانن تي وڪرو ٿيندڙ سڀ گل قبضي ۾ وٺي ڇڏيا ۔ سعودي عرب ۾ مسلمان هي تهوار نٿا ملهائي سگهن جڏهن تہ غير مسلم گھرن ۾ انکي ملهائي سگهن ٿا

ﺩﺳﺘﻮﺭ ﻣﻮﺟﺐ، ﭘﻬﺮﻳﺎﻥ، ﻫﻨﺪﻭ ﺍﺧﺒﺎﺭﻭﻥ، ﺟﻴڪﻲ ﮔﻬﮣﻮ ڪﺮﻱ ﻋﺎﻣﻠﻦ ﺟﻲ هٿ هيٺ ۾ ﻫﻮﻧﺪﻳﻮﻥ ﻫﻴﻮﻥ، ﻣﻴﺪﺍﻥ ۾ ﺁﻳﻮﻥ. ﻃﺮحين ﻃﺮحين ﺟﺎ ﺍﻟﺰﺍﻡ ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ ﺗﻲ هڻڻ ﻟﮙﻴﻮﻥ. ڄئي: ” راجا اِندر (Raja Indir) ﺑﮣﻴﻮ ﺁﻫﻲ، ﺍﻧﺪﺭﺳﭝﺎ ﻗﺎﺋﻢ ڪﺌﻲ ﺍﭤﺎﺋﻴﻦ، ﻣـُـﺮﻟﻲﺀَ ﺟﻲ ﻣﺪﺩ ﺳﺎﻥ ﮔﻮﭘﻴﻮﻥ (Gopiyoon) ﭘﻴﻮ ﮔڏ ڪﺮﻱ، ﺑﻨﮕﻠﻲ ﺍﻧﺪﺭ ﺗﻼﺀُ ﭠﻬﺮﺍﻳﻮ ﺍﭤﺎﺋﻴﻦ، ﺟﻨﻬﻦ ۾ ﮔﻮﭘﻴﻦ ﮐﻲ ﻟﺒﺎﺱ ﺟﻲ ﺑﺎﺭ ﮐﺎﻥ ﺁﺟﻮ ڪﺮﻱ ﭘﺎﮠ ﺳﺎﻥ ﮔڏ ﭘﻴﻮ ﺗـُـڙﮘﺎﺋﻲ، ﺳﻨﻴﺎﺳﻴﻦ وٽان ﻃﺎﻗﺖ ﺟﺎ ڪـُـﺸﺘﺎ ﭘﻴﻮ ﮔڏ ڪﺮﻱ.

اياز علي شاهه شيرازي ٺٽي جي سياسي گهراڻي سان تعلق رکي ٿو. هو سيد -اعجاز- علي شاهه جو پٽ ۽ پيشي جي لحاظ کان زميندار آهي. هو 2002ع ۾ -ٺٽي- ضلعي جي -تڪ- اين اي 237 مان ۽ 2008ع ۾ اين اي 238 مان قومي -اسيمبلي- جو ميمبر چونڊيو. روزانه هلال -پاڪستان- جو نگران به آهي.

ڪوٽ جي ديوار يا برجن جو ڪو به مٿانهون حصو صحيح حالت ۾نه ٿو ملي، ان ڪري چئي نه ٿو سگهجي ته ديوار ۾ ڪيترا ۽ ڪهڙي طرز جا ڳڙکا ۽ منارا هئا، جن ۾ تيرانداز يا بندوق باز مورچا قائم ڪري ويهندا هئا. نه ئي برج اهڙي اوچائيءَ تائين سالم حالت ۾ بيٺا آهن، جن تي منجنيق يا توب وغيره رکڻ جا ڪي اهڃاڻ ملي سگهن. ساڳيءَ طرح اهو به يقين سان چئي نه ٿو سگهجي ته ٻاهرين ديوار يا برجن مٿان ڪي ڪنگريون وغيره هيون يا نه، البته مقامي اديب رسول بخش درس وٽ هن ڪوٽ جو هڪ پٿر محفوظ آهي، جيڪو ڪنول جي گل سان مشابهت رکي ٿو. ٿي سگهي ٿو ته ان طرز جا گل ڪوٽ جي ڪنگرن يا ڪنهن ٻئي هنڌ جي خوبصورتيءَ لاءِ ڪتب آندا ويا هجن.

ٽنڊو قيصر شهر جي ڀر ۾ سيد مراد شاه جو مزار آهي جتي هر سال ميلو پڻ لڳندو آهي. هن صوفي درويش جي متعلق ڪا تاريخي معلومات نٿي ملي، پر عوام جي اعتقاد مطابق سيد مراد شاه هڪ صوفي درويش ۽ بزرگ هو ۽ ان جون ڪرامتون مشهور آهن.

ﺣﻴﺪﺭﺁﺑﺎﺩ ﺟﺎ ﻋﺎﻣﻞ ﻭڏﻱ ﺷﻲﺀِ ﻫﻮﻧﺪﺍ ﻫﺌﺎ . ﻋﻠﻢ ﺟﻲ ﻟﺤﺎﻅ ﺳﺎﻥ، ﺍﻗﺒﺎﻝ ﺟﻲ ﻟﺤﺎﻅ ﺳﺎﻥ، ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺍﺛﺮ ۽ ﺟﺎﮘﺮﺗﺎ ﺟﻲ ﻟﺤﺎﻅ ﺳﺎﻥ، ﺗﻦ ﺍﻥ ﺧﺠﺎﻟﺖ ﮐﺎﻥ بچڻ ﺧﺎﻃﺮ ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ ۽ ﺳﻨﺪﺱ ﻣﻨڊﻟﻲ ﺧﻼﻑ ﻭڏﻭ ﻃﻮﻓﺎﻥ اٿاري ڇڏيو.

آمري، ڪوٽڏجي، موهن جي دڙي جي صفا شروعاتي آباديءَ وارن تهن مان اسان کي ان ”ماءُ آدرشي“ سماج جا آثار مليا آهن. جڏهن زرعي ترقي ٿي ۽ زراعت به مردن جو ڪم بڻيو ته ”ماءُ آدرشي“ سماج ٽٽي پيو ۽ ”پيءُ آدرشي“ سماج شروع ٿيو. موهن جي دڙي جي وچين دور کان اباڻو يا پيءُ آدرشي سماج ملي ٿو. ان کان اڳ هيٺين تهه مان مليل مورتون اماڻي يا ماءُ آدرشي سماج جي ساک ڀرين ٿيون. موهن جي دڙي جي هڪ مهر تي هڪ عورت جي تخليق گاهه (پيڪ) مان سلو اڀرندي ڏيکاريو ويو آهي. جيڪو عورت کي تخليق جو مظهر سمجهڻ جو وڏو ثبوت آهي. ان کان سواءِ ضلع دادو ۾ آمريءَ جي اتر اوڀر واريءَ حد ۾ هڪڙو موهن جي دڙي جو هم عمر ماڳ ”لاکيو“ مليو آهي. جتان اسان کي ”ماتا ديوي“ جون مورتون مليون آهن. ساڳي نموني جون مورتون يعني ”ماءُ آدرشي“ سماج جا ثبوت اسان کي آمريءَ جي هم عمر ماڳ ڪلي ۽ ميهي مان پڻ مليا آهن.

حڪومت سنڌ جو ثقافت ۽ سياحت وارو کاتو اداري جي سڀني سلسلن ۾ ”انتظامي کاتي“ جي حيثيت رکندو ۽ صوبائي حڪومت توڙي وزيراعليٰ سان سموري لکپڙھ ان کاتي جي معرفت ڪئي ويندي.
1828ع ۾ جيمس برنس (James Burns)، پنهنجي سفرنامي ”ايَ وزٽ ٽو ڪورٽ آف سنڌ“ ۾ لکي ٿو ته 24 جنوري تي اسان ٺٽي کان پنهنجو سفر شروع ڪيو ۽ سانجهي ڌاري پير پَٺو (Peer Pathho) جي ويجهو سيتا گهاٽ تي پهتاسين، جيڪو پريان کان ئي نظر اچي رهيو هئو. سنڌو دريا جي بگهاڙ وهڪري کي سيتا جي نالي سان به سڏيو ويندو آهي. جيڪو ڪنهن ڪنهن هنڌان هڪ ڪوهه جيترو ويڪرو پڻ آهي.

سڀ کان سادو ۽ پهريون ڳڻپيندڙ ،چوڪنڊي ڪاٺين جي سانچي ۾ موتين جون تارون لڳل اوزار هو، جنهن کي آباڪس چئبو هو. پهرين تار جا موتي ايڪا، ٻئي تار جا موتي ڏهاڪا، ٽيئين تار جا موتي سو ۽ اڳتي هزار ،ڏهه هزار، لک،ڏه لک ۽ ڪروڙ کي ظاهر ڪن ٿا. ايڪن جي ڏهن موتين جي هڪ طرف ٿيڻ کان پوءِ ، ڏهاڪن جو هڪ اڳتي يا ٻئي طرف ٿئي ٿو. اهو سادو ڳڻپيندڙ، چين ۾ هزارن سالن تائين استعمال ٿيندو رهيو. اباڪس ڳڻپيندڙ ايترو ته پراڻو آهي جو سندس ايجاد جو وقت يا ايجاد جي جاءِ به تاريخ ۾ نٿي ملي.
مرض جو لفظ طب ۾ هڪ اهڙي ڪيفيت جي لاء اختيار ڪيو ويندو آهي جڏهن ڪوئي جاندار ڪنهن اهڙي حالت ۾ مبتلا ٿي وڃي جيڪا معمول normal جي حالت ۾ نه هجي بلڪه غيرمعمولي abnormal هجي. مرض جي حالت ۾ جاندار جو جسم يا ڪوئي خاص عضوو مبتلا ٿي سگھي ٿو.

عمر جي آخري سالن ۾ ھن قانون جي باقاعده پريڪٽس ڇڏي ڏني ھئي پر آخري وقت تائين وڪيلن جي رھنمائي ڪندا رھيا۔ گردن جي بيماري جي وجهه سان وفات ڪئي۔

مالوا (پنجابی: ਮਾਲਵਾ) پنجاب (ڀارت) جو ھڪ خطو آھي جيڪو ھرياڻہ جو حصو آھي ۽ ستلج ۽ يمونہ دريائن جي وچ ۾ واقع آھي۔ ھي خطو پنجاب، ڀارت جي 11 ضلعن جي حصي تي مشتمل آھي۔ ھن خطي جا ماڻھو "ملوائي" سڏيا وڃن ٿا ۽ "ملوائي" ٻولي ئي ڳالھائن ٿا.

زور شور سان كوششون  لا  ڊي. ڊي سنڌي كشور لالوאڻي جدא جدא سنسٿائن پارאن كوششون كيون پيون  سنڌي ٻولي کي وڌאئڻ لا وڃن. אن ۾ كوبه شك نه آهي ته ميڈيا هك وאحد وسيلو آهي جنهن وسيلي אسين کي وڌאئي سگهون ٿا.  هر گهر تائين پهچي سگهون ٿا ۽ پنهنجي سنڌي ٻولي ۾ كيترאئي پروگرאم جدא جدא چئنلس تان پيش ٿين ٿا. گهڻائي كلاكار  سنڌي نرتيه، سنگيت ، ناٹك ، ويڈيو فلمن وسيلي سنڌي كلا جو جوهر ڏيکاري رهيا آهن. پر تنهن هوندي به אهو سڀ كجهه كافي نه آهي. ضرورت آهي هك سنڌي چئنل جي جيئن گهر ويٺي ماڻهو سنڌي كلا جو سان سمجهي سگهن. אن ڏس ۾ 7  کي گهرאئي  لطف ماڻي سگهن ۽ سنڌي ٻولي مي 2009 تي ”سنڌي سنگت“ پارאن هوٹل روزوڊ ۾ هك بيٺك كوٺائي وئي. سنڌي سنگت وقت به وقت دبئي ۽ هندستان ۾ سنڌي پروگرאم كرאئيندي آهي ۽ دوردرشن تي سنڌي سرهاڻ ٹي وي پروگرאم پڻ پيش كندي آهي. هن طرفان كيتريون ئي ٹيليفلمون پڻ پروڊيوس كيون ويون آهن. هن بيٺك ۾ رאم جوאهرאڻي، مرلي אڏناڻي، چندر منگهناڻي، كشن ورياڻي، هريش دبي، جئرאم روپاڻي، هيرو ٺاروאڻي، ٺاكر چاولا، پارو ٺاكر چاولا، پريم تولاڻي ۽ ٻيا شريك هئا. بيٺك جي صدאرت آشا چاند كئي. آيل سڀني אديبن، كلاكارن، سماج سيوكن پنهنجا ويچار پيش كيا ۽ خوאهش ظاهر كئي ته אسانکي پنهنجو سنڌي چئنل هئڻ گهرجي. بيٺك ۾ אهو فيصلو كيو ويو ته نئين هاڻ هك  گهر كئي ويندي جنهن لا  يكدم سنڌي چئنل لا  سركار ٺهڻ کانپو ۾  هيٺ دهلي  كاميٹي ٺاهي ويندي جيكا دאدא رאم ڄيٺملاڻي جي אڳوאني منسٹرن سان ملي سنڌي چئنل جي گهر کي عملي روپ ڏيندي. هاڻ אمبيكا سوني אئنڈ بي جي منسٹر چونڈي وئي آهي אنسان نئين سر كوشش شروع  جيكا آ كبي. ياد رهي ته אن ڏس ۾ گذريل 22 ڊسمبر 2008 تي אسانجي پياري אڳوאن دאدא ۽ آشا چاند אنفارميشن ۽ برאڊكاسٹنگ منسٹر آنند شرما سان  رאم ڄيٺملاڻي ملاقات كئي هئي جنهن هنن سان وאعدو كيو ته هو אنهن جي ڳالهه تي خاص ڌيان ڏيندو.

برادري (فارسي برادر: ’’ڀاء‘‘؛ انگريزي: fraternity) مان مراد ڪو ڀائي چارو (brotherhood) آهي، پر هي اِصطلاح ڪنهن عام تنظيم ۽ خفيه سماج (secret society) جي طرف به اِشارو ڪندي آهي.

ڪنهن به انساني گروهه جي لاءِ هڪ قوم بنجڻ لاءِ اهم شرط ان قوم جي فردن وچ ۾ پيداواري لاڳاپن جي هڪ جهڙائي جو هجڻ ضروري آهي. هڪ جاگرافيائي خطي ۾ رهندڙ ۽ هڪ ٻولي ڳالهائيندڙ انساني گروهه لاءِ اهڙن پيداواري لاڳاپن ۽ پيداواري قوتن جو هجڻ لازمي شرط آهي، جيڪي ان گروهه جي مختلف حصن ۽ طبقن کي هڪ قوم ۾ سلهاڙي سگهن.
بهار (Bihaar) جو ڏاکڻو ڀاڱو آڳاٽي زماني ۾ مگڌ ديش جي پراڪرت، سڏبي هئي. اها ٻولي وڏي ايراضيءَ ۾ چالو هئي، تنهنڪري ان جي اپڀرنش يا بگڙيل صورت جا گهڻا نمونا هئا. انهن علحدن نمونن مان هاڻوڪي بنگ ڀاشا يعني بينگالي ٻولي، آسامي، اُڙيا، يعني اوڙيسا جي ٻولي، منٿلي، ڀوڄپوري ۽ ناگپوري ٻوليون پيدا ٿيون آهن. بينگالي ۽ آڙيا هڪٻئي کي گهڻو ويجهيون آهن. (3) ارڌ ماگڌي- مگڌ يعني بهار جي ڏاکڻي ڀاڱي (بينگال وغيره) کان وٺي هاڻوڪي الله آباد جي دنگ تائين جيڪا پراڪرت چالو هئي، سا ”ارڌ ماگڌي“ يعني ”اڌماگڌي“ سڏبي هئي؛ ڇاڪاڻ ته ان ۾ اڌ جيتري ماگڌي ۽ اڌ جيتري پنجاب طرف جي شوُرسيني پراڪرت گڏيل هئي. انهيءَ ارڌماگڏي جي اپڀرنش يا بگڙيل صورت مان ” پوربي هندي“ پيدا ٿي، جا اَگري ۽ ائوڌ جي گڏيل پرڳڻن (United provinces) جا پورپي ڀيّا ڳالهائيندا آهن.’پڇمي هندي‘، جنهن کي عام طرح ’هندستاني‘(اڙدو) چئجي ٿو، سا هن ’پوري هندي‘ کان نرالي آهي- مثلاً:

نظاري اسماعيلين جا داعي سڄي دنيا ۾ موڪليا ويا. اهي داعي هند ۽ قديم سنڌ ۾ پهتا هئا. سنڌ ۾ عبدالله بن خليع جي ڀائٽي ”هيشم“ کي 270هه/883ع ۾ داعي ڪري موڪليو ويو. اُن کان پوءِ مصر جي فاطمي خليفي معزالدين (365_341هه/975_952ع) بن شيبان'>جلم بن شيبان کي سنڌ ۾ داعي ڪري موڪليو، جنهن ملتان ۾ اسماعيلي حڪومت قائم ڪئي ۽ فاطمي خليفي جو سڪو ۽ خطبو جاري ڪيو. ملتان تي هي پهريون اسماعيلي حڪمران هو. 396هه/1005ع ۾ جڏهن محمود غزنويءَ ملتان فتح ڪيو، تڏهن ملتان جو والي شيخ ابوالفتح دائود بن نصر، اسماعيلي حاڪم هو. هيءُ شيخ حميد جو پوٽو هو. محمود غزنويءَ 401هه/1010ع ۾ ملتان تي آخري حملو ڪيو. ملتان مان اسماعيلي حڪومت جو خاتمو آڻي، شيخ دائود بن نصر کي قيد ڪري غزنيءَ وٺي ويو.

ھيءُ ڪتاب حاجي عبدالرحيم جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 104 صفحا آهن ۽ قيمت 12 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، ليٿو پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان سال 1922ع ۾ ڇپيو. هيءُ ڪتاب ٻن حصن ۾ لکيو ويو، جيڪي ٻئي حصا ڇپيل آهن. هن ڪتاب جو ٻيو حصو ڊيمي سائيز ۾ آهي، جنهن ۾ 110 صفحا آهن ۽ قيمت 10 -آنا- ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب به حاجي عبدالرحيم، ڪراچيءَ جي ليٿو پرنٽنگ پريس مان 1930ع ۾ شايع ڪرايو.

يان وين آئيڪ هڪ ولدنيزي رنگ روغني مصور هيو جنهن جو شمار پندهين صدي جي ممتازترين مصورن ۾ ٿيندو آهي- ان جي فنپارن ۾ خاص طور تي ميڊونا ان ده چرچ خاصي مشهور آهي-

رگ ويد ۾ سپت سنڌو (Sapat Sindhu) (سنڌو ماٿر جي ستن دريائن واري ملڪ) جو ذڪر آهي، تنهن ۾ سنڌ جي حدن جو ذڪر نه ٿو ملي. رگ ويد جي منڊل 2، سوڪت 17 ۾ ڏهڪائيندڙ زلزلن جو ذڪر آهي، جن انهيءَ وقت ۾ ئي ملڪ جي طبعي صورت ۾ ڦيرو پئي آندو. رگ ويد کانپوءِ جي احوالن مان به ائين ظاهر آهي ته وقت بوقت زلزلن ۽ سنڌونديءَ جي ڦيرين گيرين ڪيئن ساوا پاسا سُڃا، ۽ سڃا پاسا ساوا ڪيا آهن. سنه 962ع ۾ اهڙو هڪ زلزلو آيو، جنهن بکر وارا ٽَڪَر به ٽوڙي ڇڏيا، ۽ الور ۽ ٻيا ڪيترا آباد شهر ويران ٿي ويا. سنڌونديءَ، جا الور واري ٽڪريءَ جي بنهه هيٺان وهندي هئي، تنهن پنهنجو رخ ئي ڦيرائي ڇڏيو. پڇاڙيءَ وارو زلزلو 1819ع ۾ ٿيو، جنهن سنڌ جي سڄي لاڙ واري ڀاڱي جي طبعي صورت ڦيرائي ڇڏي، ۽ ڪڇ جو رڻ، جنهن مان اڳي درياهه وهندو هو، ۽ راحموڪي بازار (Raahmoki Baazaar)، سنڌڙي ۽ ٻيا بندر به اُتي هئا، تن به پنهنجي سهڻي صورت ڦيرائي، ۽ برپٽ ٿي پيو.
مير علي شي قانع ٺٽوي، سنڌ ۾ ڪلهوڙا خاندان جي خودمختيار حڪمران ميان نور محمد ڪلھوڙو جي ڏينهن ۾ 1140هه بمطابق 1727ع ۾ سيد عزت الله جي گهر ۾ پيدا ٿيو. ٺٽو تڏهن علم ۽ درس تدريس جو مرڪز هو. انهي زماني ۾ مير علي شير قانع تعليم حاصل ڪئي. هن عربي فارسي ٻولين ۽ علوم جوي سکيا حاصل ڪئي، هن وقت جي جيد عالمن، ميان نعمت، ميان محمد صادق ، آخوند محمد شفيع ۽ ميان عبدالجليل کان سبق حاصل ڪيو جن جو پاڻ به ذڪر ڪيو اٿائين. آخوند ابوالحسن “بي تڪلف” وٽ به فارسي پڙهيائين. مير صاحب ننڍپڻ ۾ اٽڪل 12 سالن جي ڄمار ۾ مڪتبن ۾ پڙهڻ دوران شعر لکڻ شروع ڪيو. کيس مطالعي جو به وڏو شوق هو. هن ڪامل استادن جي رهنمائي ۾ شاعري، نثر نگاري، تحقيق، تاريخ جا ڪيترائي ڪتاب لکيا. شاعري ۾ مختلف تخلص اختيار ڪيائين. نور نچوڙي جيڪي ڪتاب لکيائين تن کيس وقت جو وڏو عالم، شاعر. مقنف ۽ تاريخ نويس بڻايو.

ڪارو ڪڇو گينگ () ‏ (يا ڪاري ڪڇي وارا يا ڪاري ڪڇي گينگ) انھن ڏواھارين جي منظم گروھن جي لاءِ استعمال ڪيو ويندو آھي جيڪي ڀارتي پنجاب ۾ متحرڪ آھن۔ ھن گينگ جا رڪن ڪارا ڪڇا يا پوليس جون ورديون پائيندا آھن تہ جيئن انھن جي سڃاڻپ نہ ٿي سگھي ۔'ھو پنھنجي جسم تي گريس مليندا آھن۔

24 سيپٽمبر 2015ء تي خميس جي صبح مني ۾ جمرات پل جي سامهون شارع العرب (شارع 204) تي حج جي دوران ڀڄ ڊڪ ٿيڻ تي717 کان وڌيڪ حاجي شهيد، جڏنهن ته 863 زخمي ٿيا، ان َ وڌيڪ تعداد عورتن ۽ سن رسيده شخصن جو آهي۔ هي حادثو ان وقت پيش آيو جڏنهن حاجي جمره عقبه جي طرف رمي جمار جي لاء وڃر رهيا هيا۔ هي 1990ء جي ٿيڻ واري ڀڄ ڊڪ کان پوء سڀ کان وڏيون هلاڪتون آهن۔

لاڙڪاڻي ۾ سخي سلطان باهوءَ جي سروري قادري طريقي جو وڏو مرشد صوفي وريل فقير ابڙو 1838 عيسويءَ ۾ ڳوٺ ڏتل ابڙي ۾ پئدا ٿيو. وريل فقير ولد حمل خان 1842ع ڌاري ڳوٺ ڏتل ابڙي تعلقي قمبر، اڳوڻي ضلعي لاڙڪاڻي ۾ ڄائو، سندس وڏا اصل ۾ ڀاڳناڙيءَ جا رھاڪو ھئا. وريل ننڍي ھوندي مال چاريندو ھو ۽ جھنگ جھر ۾ سريلي آواز ۾ ڪافيون ڳائيندو ھو. انھيءَ زماني ۾ ڳوٺ ڏتل ابڙي ۾ ھڪ درويش -الله- ڏني فقير، جيڪو پاڻ شاعري ڪندو ھو، اچي پنھنجو آستانو اڏيو، وريل فقير -الله- ڏني فقير جا -بيت- ۽ ڪافيون ڳائيندو ھو، جڏھن -الله- ڏني فقير، وريل جي واتان پنھنجا شعر بيحد سريلي آواز ۾ ٻڌا ته بيحد متاثر ٿيو ۽ وريل کي دل سان دعا ۽ داد ڏنائين. وريل فقير به -الله- ڏني فقير کان متاثر ٿيو ۽ درويش -الله- ڏني کي پنھنجو مرشد تسليم ڪيائين. -ان- بعد محفلون منعقد ٿيڻ لڳيون ۽ اوري پري جا ڪيئي فقير، صوفي، سالڪ، راڳي ۽ ڳائڻا وقت بوقت فقير سان ملڻ ۽ وحدت جي واٽ پڇڻ لاءِ پيا ايندا ھئا، -ان- کان علاوه وقت جا مشھور گويا به وٽس ايندا ھئا. پاڻ جھان گشتي به ڪيائين، اڪثر پيدل سفر ڪندو ھو. قلندر لال شھباز جي درگاھ تي به حاضري ڏيندو رھيو. سندس شاعري بيتن ۽ ڪافين تي مشتمل آھي. ھن سنڌيءَ کان علاوه سرائڪيءَ ۾ پڻ ڪلام چيو. وريل فقير 7 صفر 1338 ھجري مطابق 1919ع تي وفات ڪري ويو.

تواريخدان گل حسن ڪلمتي (Gul Hasan Kalmati) پنهنجي ڪتاب ۾ لکي ٿو ته، ”انهن قبرن تي اڪريل اهو فن روم جو آهي. اهو فن ڪلمتي بلوچ ايران کان پاڻ سان گڏ کڻي آيا هئا. ائين سنڌ ۽ بلوچستان ۾ اهڙين قبرن ۽ اهڙي نموني جي سنگتراشيءَ جو بنياد پيو. چوڪنڊي نموني جون اهي قبرون 11 کان 16 هين صدي عيسويءَ تائين جون آهن. هنن قبرن کي رومي (Rumi) به چيو وڃي ٿو ۽ بلوچ ان کي تومبس (Tombas) به چون ٿا.

پاڪستان جي تاريخ ۾ چيف جسٽس جي عهدي تي پهچندڙ پهريون سنڌي سيد سجاد علي شاهه هڪ قانون دان جي گهر ۾ ڄائو. ابتدائي تعليم سنڌ مدرسته الاسلام ڪراچي مان حاصل ڪئي. کيس ڊاڪٽر ٿين جو شوق هو پر محمد علي جيڻا کان متاثر ٿي قانون جي تعليم ورتائين (ڪو حوالو؟؟؟؟).
فصل اهڙي غيرـجانور جنس کي چيو ويندو آهي جنهن کي خوراڪ، چاري يا ٻارڻ طور استعمال لاء پوکيو ويندو آهي۔ وڏن عالمي فصلن ۾ ڪمند، ڪدو، مڪئي، ڪڻڪ، چانور، پٽاٽو ۽ ڪپه شامل آهن.

جتوئي، مير جتوئيءَ جو اولاد آهن، سندن ڏاڏو (نانو) مير جلال خان بلوچ هو. مير جلال خان بلوچ کي ڇهه پٽ ۽ هڪ ڌيءَ ’جتو‘ هئي. جتو جو مڙس اولاد ڄمڻ کان اڳ وفات ڪري ويو هو. جنهن جي افسوس ۾ مائي ’جتو‘ پاڻ پٿر (تڏو) ڪيو هو. چند مهينن بعد هن کي هڪ پٽ ڄائو، جنهن جو هن پنهنجي نالي جي نسبت سان ’جتوئي‘ نالو رکيو. جنهن کي ’مير جتوئي‘ چيو ويو.

هيءُ ڪتاب صوفي رکيل شاهه قادريءَ جو رسالو آهي. ڊيمي سائيز ۽ پڪي جلد واري هن ڪتاب ۾ 410 صفحا آهن ۽ قيمت 10 رپيا اٿس. هن رسالي جو پهريون ڇاپو، نٿو پٽ لوڪومل گرناڻيءَ، ڪرائون سائيز ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جي ٻئي ڀاڱي ۾ صوفي رکيل شاهه قادريءَ جو ڪلام ڏنل آهي. رايل سائيز جي هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 172 صفحا آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. ڇاپو پهريون، فقير پير بخش ابڙي، رهندڙ ڳوٺ طيب، تعلقي رتيديري، سال 1952ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. ڇاپو ٽيون، هرگنداس ولد ڪندن مل، ٽيڪنيڪل پريس، ڪراچيءَ مان سال 1968ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. جڏهن ته هن جو تازو ڇاپو روشني پبليڪيشن پاران 2005ع ۾ ڇپرايو ويو آهي. -ان- کان سواءِ هڪ ڇاپو جيڪب -آباد- جي فتح چند ڪنيا لعل ڪارڙا ڇپايو هو، جنهن کي ٿوريءَ ڦير گهير ۽ نئين ترتيب سان روشني پبليڪيشن ڪنڊياري پاران 2005ع ۾، خوبصورت ٽائيٽل سان، ڊيمي سائيز ۾ ڇپايو ويو آهي. هي رسالو 485 صفحن تي مشتمل آهي ۽ قيمت 200 روپيا آهي.

سنڌ ۾ گذريل ڪيتري ئي عرصي کان سياسي ادب تمام گهٽ لکجي رهيو آهي. ان ۾ به وري معياري سياسي ادب ته صفا نه هجڻ جي برابر آهي. فردن وانگر قومن جي زندگين ۾ به جمود ۽ لاٿ جا ڏينهن ايندا آهن. اهڙن ڏينهن ۾ گهڻو ڪري ته سمورا شعبا، پر جي سمورا نه، تڏهن به ڪيترائي اهم ۽ خاص شعبا، ان جمود ۽ لاٿ جو شڪار ٿيندا آهن. ان جمود جي شروعات به گهڻي ڀاڱي سياست کان ٿيندي آهي، ته ان جو ٽوڙ به گهڻو ڪري اِتان ئي نڪرندو آهي. ان ڪري سياسي عمل جي پختائي ۽ سگهه ڪنهن به سماج جي ارتقا ۽ اؤج جي پرک جو هڪڙو اهم پئمانو آهي. سياسي ادب جو سرجڻ سياسي عمل جي پختگي، رواني ۽ ڪمال جو هڪڙو خاص اهڃاڻ آهي. جڏهن سياسي عمل پنهنجي ڪنهن خاص سطح تي روان دوان هوندو آهي، تڏهن اهو ان سطح جو سياسي ادب پڻ پيدا ڪندو آهي. اهو جيڏو سگهارو هوندو، ايڏو ئي پختو، وڏو ۽ عظيم ادب پيدا ڪندو. وري ڪڏهن ڪڏهن ايئن ٿيندو آهي ته سياسي عمل بنهه ڪمزور هوندو آهي ۽ انيڪ اندرين توڙي ٻاهرين رڪاوٽن ۾ گهيريل هوندو آهي؛ پر ان مرحلي تي اهو جيئن ته انهن سمورين رڪاوٽن ۽ ڦورو قوتن سان ويڙهه هوندو آهي، ان ڪري اهو پنهنجي پاڻ مان سگهارو سياسي ادب ڄڻيندو آهي. پر جيڪڏهن سياسي عمل اڃا پنهنجي اوسر جي ان مرحلي ۾ مس هوندو آهي جو اهو مڙيئي پيرڙا کڻي سگهي، ته ان صورت ۾ وري سياسي ادب ان کي سگهه ڏيندو آهي. هيءُ عمل به ڪائناتي عملن وانگر هڪ پاسائون، ڪن حالتن ۾ گهڻ پاسائون هوندو آهي. هڪ شئي ٻي شئي تي اثر وجهندي به آهي، ته ان جا اثر قبوليندي به آهي. گڏوگڏ اثر وجهڻ ۽ اثر وٺڻ جي ان سڄي ڪارگذاريءَ دوران بنهه نون اثرن، ڪارگذارين ۽ لقائن کي پڻ پيدا ڪندي آهي. ان ڪري هيٺ مٿانهيون ۽ گهاٽيون واڌيون اچڻ جي باوجود ارتقا ۽ اڳڀرائيون رڪجنديون ناهن، ۽ سست رفتاري هوندي به قافلا اڳتي ڪاهيندا هلندا آهن.

هن هڪ ڀيري 1912ع ۾، بي بي سي وارن کي ٻڌايو ته، اسان کي چيني ٻوليءَ لاءِ رومن لپي يا پن ين ٺاهڻ ۾ ٽي ورهيه محنت ڪرڻي پئي، پر چيني ٻوليءَ لاءِ ٺاهيل رومن لپي يا پن ين جو شروع ۾ ماڻهو مذاق اڏائيندا هئا ۽ چٿرون ڪندا هئا ۽ اسان کي چيني ٻوليءَ کي انگريزي الفابيٽ جي 26 اکرن تي آڻڻ لاءِ نه رڳو ڊگهو وقت لڳو، پر ان حوالي تمام گهڻي محنت پڻ ڪرڻي پئي.