Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Tiippa Ia supernovaid ruksesspektrasirdásemiid mihtideamit leat buktán ovdan, ahte máilmmiávvosa viidun lea jođálmuvvan dan rájes go dan ahki lei sullii bealli dálážis. Vai almmolaš relativitehtateoriija čilgešii viiduma, dat gáibida, ahte eanaš oassi máilmmiávvosa energiijas čohkiida energiijas, mas lea stuorra negatiivvalaš deatta. Dát energiija gohčoduvvo sevdnjes energiijan. Sevdnjes energiijas leat maiddái máŋggat eará evideanssat. Kosmalaš duogášsuonjardeami mihtideamit čujuhit, ahte máilmmiávvosa hápmi lea hui lahka duolbasa. Dalle almmolaš relativitehtateoriija mielde das galgá leat measta justa kritihkalaš mássá/energiijadeahtisvuohta. Máilmmiávvosa mássá deahtisvuođa sáhttá goittotge mihtidit dan gravitála ráhkadusjuohkáseami vuođul, ja dan leat mihtidan leat dušše 30% kritihkalaš deahtisvuođas. Danin go sevdnjes energiija ii juohkás joavkkuide dábálaš lági mielde, dat lea buoremus čilgehus energiijadeahtisvuođa ”váilumii”.

Erna Solberg, Bergenis eret, lea leamašan bellodatjođiheaddji bellodaga riikačoahkkima rájes, mii lei miessemánus 2004:is. Jan Tore Sanner, Bærumas eret, lea 1. nubbijođiheaddji ja Bent Høie, Randabergas eret, lea 2. nubbijođiheaddji. Henrik Asheim lea bellodaga nuoraidorganisašuvnna jođiheaddji, Olgešbellodaga Nuorat (Unge Høyre), ja Henrik Erevik Riise lea ovdaolmmoš bellodaga studeanttaorganisašuvnnas (Høyres Studentforbund). Olgešbellodat lei áigodagas 2001-2005, dego stuorámus bellodat, mielde Kjell Magne Bondevika nuppi ráđđehusas oktanis Risttalaš Álbmotbellodagain ja Gurutbellodagain.

Fylkkamánni dat legalisere olgoriikka geavahussii dokumeanttaid, maid geavahit riikkain, mat leat ratifiseren Haag-konvenšuvnna. Olgoriikadepartemeanta (OD) bajásdoallá riikkaid logahallama. OD:s maid oaččut dieđuid dokumeanttaid birra, maid áiggut geavahit riikkain, mat eai leat ratifiseren Haag-konvenšuvnna. Dokumeanttaid, maid áiggut geavahit Davviriikkain, ii dárbbaš merket apostillasteampiliin. Dáppe reahkká notariáladuođaštus.

Vuosttas gilvvohallit Lintulai bohte eará kloastariin, earret eará Penza kuvernameanttas Mokša gávpogis, muhto maiddái eará guovlluin Ruoššas. Jahkečuođi álggus eallin kloastaris lei vuollegaš ja dievva barggu. Maiddái siskkáldas ruossalasvuođat ja fuones ekonomalaš dilli hehttejedje eallima.

Guhkesbearjadat lea risttalašvuođa allasbassi go risttalaččat muittašit Jesusa russiinávlejumi ja jápmima. Beaivi lea jaskes vahkku 6. beaivi. Jagi 2015 guhkesbearjadat lea cuoŋománu 4.

Lávla lea maid jorgaluvvon eará sámegielaide. Nuortalašgillii dan namma lea Sää´msooǥǥ laull, anárašgillii Säämi suuvâ laavlâ ja lullisámegillii Saemie eatnemen vuelie.

Pietarsaari guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas, Pohjanmaa eanangottis. Dasa gullá vihtta gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 154.

Odda lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 6 995 ja viidodat lea 1 616 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Odda. Odda rádjegielddat leat .
Saara Magreta Sara dahjege Sara Ovllá Magreta dahje Jusse Ándde Hilkka Magreta (riegádan geassemánu 27. beaivve jagis 1984) lea evttohassan Suoma Sámediggi válggain 2011. Sara bargá luohkáoahpaheaddjin ja badjeolmmošin. Son lea eret Lismmás Anáris.

Suomas válbor gohčoduvvo «Vappu», ja suomaruoŧagillii «Vappen». Dat lea almmolaš friddjabeaivi ja áidna karnivála-lágan feasta riikkas. Nuorat ja boarrásat, erenoamážit studeanttat ávvudit válbora, ja atnet fiinna háhtaid dahje eará feastabiktasiid.

Taiwan - Tanzánia dahjege Tanzaniija- Tažikistan dahjege Tažikistána - Thaieana - Tobago - Togo - Tokelau - Tonga - Trinidad ja Tobago - Tunisia - Turkmenistan dahjege Turkmenistána dahjege Turkmenia - Turks- ja Caicossullot - Tuvalu

Leammi álbmotmeahcci (suomagillii: Lemmenjoen kansallispuisto, eaŋgalasgillii: Lemmenjoki National Park) lea suodjalanguovlu Anára ja Gihttela gielddaid rájiid siste Davvi-Sámis. Oarjin dat rádjašuvvá Buljju meahcceguovlui ja Norgga Badje-Anárjoga álbmotmeahccái ja fas nuortin Bátneduoddara meahcceguovlui. Leammi álbmotmeahcci lea vuođđuduvvon jagis 1956, ja lea viiddiduvvon guktii. Dan viidodat lea dál 2860 km², ja seammás dat lea Suoma stuorámus álbmotmeahcci ja maiddái okta dain viidáseamos meahcceguovlluin Eurohpás. Álbmotmeahcci lea ožžon namas Leammijogas, mii lea sullii 80 kilomehtera guhkki ja golgá Leammileahkeráigge.

1600- ja 1800-loguin bivde Bjørnøyas ja eará báikkiin Árktalaš guovlluin morššaid nu garrasit ahte nohke. Ollu bivdit galbmojedje dahje nelgo jámas. Maŋŋel leat hávddiid dutkamat čájehan ahte lea ollu veahkeválddálašvuohta leamašan bivdimiin. Leat maiddái jiekŋaguovžžaid bivdán. Dasa lassin leat leamašan Norgga ja Ruošša fállábivdu ja njuorjobivdu mearraguovlluin sullo birra. Sullos leat bázahusat fálástašuvnna maŋŋel mii doppe lei jagiin 1905-08.

Islánddagiella (islánddagillii íslenska, íslenzka, íslensk tunga, íslenzk tunga) lea skandinávalaš giella, mii gullá indoeurohpálaš gielaid germánalaš gielaid davvejovkui.

Duođalaš Jesusa Girku (kiinnágillii: 真耶穌教會) lea iehcanaš kiinnálaš girku, mii álggii hellodatmoriheamis. Girku vuođđuduvvui Bejingis Kiinnás, jagis 1917.

Gloppen lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 5 678 ja viidodat lea 1 030 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Sandane. Gloppen rádjegielddat leat .

Árran lea julevsámi kulturguovddáš Áiluovttas, Divttasvuonas. Gonagas Harald V lea leahkastan Árrana suoidnemánu 31. beaivve 1994. Árranis buot sáhttet oahppat julevsámegiela, kultuvrra ja luonddu birra.

Evolušuvnna manus leat guokte iešguđetlágán ealánjoavkku hápmašuvvan. Prokaryotat main váilo seallaváimmus ja nuppe ládje eukaryotat main lea seallaváimmus. Eukaryotat leat maiddái hámisteaset mohkkáseapput go oktageardánis prokaryotat.
Dievddu ja nissona gávttit leat iešguđetláganat, muhto mánát geavahit seammalágan gávttiid go rávisolbmot. Gávttit hábmejit iežaset gáktemállejoavkkuid. Lea váttis diehtit galle gáktemálle gávdnojit Norgga ja Ruoŧa bealde. Mállet rivdet guovlluid mielde ja muhtumin juobe sogaid mielde nu, ahte ii leat álki diehtit mo iešguhtenai málle meroštallo. Gávttiid sáhttá juohkit giellajoavkkuid mielde Suomas leat davvisápmelaččaid anus golbma gávtti: Eanodaga gákti, Ohcejoga gákti, Vuohču/Soađegili gákti. Nuortalaččaid lea anus nuortalašgákti ja anáraččaid anárašgákti. Juohke gáktemálles gávdnojit vel variašuvnnat omd. geasse- dahje liidnegákti. Duojárat leat maiddái rekonstrueregoahtán ng. boares gáktemálliid ođđaáigásažžan.

Maavesis nonnáide adde orohaga sierra dáluin. Doaivu máhccamis Kivennapai elii garrasit juohkehačča mielas. Dálvesoađi álgomuttus stuorra oassi kloastara huksehusain duššai ja joatkkasoađi maŋŋá ožžo loahpalaččat vajáldahttit máhccama ruovttoluotta.

Buot Rauni Magga Lukkari girjjit, earret guokte vuosttas diktačoakkáldaga, leat jorgaluvvon eará gielaide, ee. dárogillii, suomagillii, eŋgelasgillii ja islánddagillii. Čálli dadjá ahte ii oktage sámi girječálli eale jos beare sámegillii čállá, ollu sápmelaččat eai máhte eaige beroš lohkat girjjiid iežaset eatnigillii. Okta sivva dasa lea Norgga, Suoma ja Ruoŧa garra assimilerenpolitihka, mii lea dahkan ahte sámegielas lea unnán stáhtus. Sámi nissona dilli sámi servodagas ja rádjaguovlluid eallin ja hástalusat leat guovddáš fáttát Rauni Magga Lukkari girjjiin. Son dovdá ahte nissonolmmožin lea sus maid heajut árvu girječállin go almmáiolbmočálliin, ja son dovdá ahte sus lea norggabeale sámiid gaskkas unnit stáhtus danne go son lea suomabealde eret. Son lohká ahte dážat eai earut sámiid eaige sámi čálliid dán láhkái. Čálli duostáge diktemušainis cuiggodit iežas servodaga diliid ja čuvgeha áššiid, maid birra ii hállojuvvo ollu. Son lea almmustahttán gávcci diktačoakkáldaga, ovtta teáhtermonologa, ovtta koseriijagirjji ja ovtta bearašgirjji. Su divttat leat maid almmuhuvvon moanaid antologiijain. Rauni Magga Lukkari lea maid jorgalan moanaid girjjiid sámegillii, earret eret beakkán norgga čálliid Knut Hamsuna ja Jon Fosse girjjiid.

Abruzzo • Valle d'Aosta • Basilicata • Calabria • Campania • Emilia-Romagna • Friuli-Venezia Giulia • Latium • Liguria • Lombardia • Marche • Molise • Piemonte • Puglia • Sardinia • Sicilia • Toscana • Trentino-Alto Adige • Umbria • Veneto
Apostillasteampil ii nanne, ahte dokumeantta sisdoallu lea riekta, muhto dat nanne ahte notarius publicusa vuolláičála lea eakti. Dan gohčodit legaliseremin.

Go Edwin Hubble mihtidii man guhkkin lagamus ”bonjunásteskoaddu” lea jagis 1924, boađus duođaštii, ahte dát čuozáhagat duođaige leat Lodderáidalasas sierra galaksat. Go George Lemaître jotkkii iehčanassii Friedman ovttamađodagaid jagis 1927, son einnostii, ahte sivvan ”násteskoattuid” gáidamii lei máilmmiávvosa viidun. Lemaître manai vel guhkkelebbui jagis 1931 go son evttohii, ahte máilmmiávus lea álgán oktageardánis ”álgoatomas”. Evttohus muittuhii árra sivdnidanmuitalusaid, main máilmmiávus lei riegádan kosmalaš manis.

Karlskrona lea gávpot Ruoŧas, Blekinge leanas. Karlskrona lea maid Blekinge leana oaivegávpot. Gávpoga viidodat lea 21,36 km² ja olmmošlohku 64 053.

1930-logus Hubble áiccastagaid čilgehussan evttohuvvojedje máŋggat mállet, mat rehkenastojuvvojit dán áigge eahpestandárdan. Dáidda gulle earret eará Milne málle, nu gohčoduvvon syklalaš buotvuođa málle, man Richard Tolman bealuštii, ja Fritz Zwicky váiban čuovga -hypotesa.

Østfolda fylka lea juhkkojuvvon 4 guvlui, mat leat Halden, Nedre Glomma, Mosseregionen ja Indre Østfold, main leat oktiibuot 18 gieldda. Fylkka viidodat lea 4 182 km². Fylkkas leat 6 gávpoga: Askim, Fredrikstad, Halden, Moss, Mysen ja Sarpsborg.

Norgga našunálaleavggas lea sevdnjesalit davviguovllu ruossa mas leat vilges ravddas rukses vuođu nalde. Dat ceakko ruossaoassi lea biddjojuvvon leavgastávrrá lagabui, dološ Skandinávia leavgaminstariid mielde. Gávpe- ja našunálaleavggas lea oktavuohta 16:22, (allodagas govdodahkii), ja stáda- ja orlogaleavggas lea oktavuohta 16:27.

Zacapa lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 221 646 ássi (2011), ja dan viidodat lea 2 690 km². Departemeantta oaivegávpot lea Zacapa.

Gažaldaga das, mii lei ovdal álgobávkkeheami, lea vejolaš dulkot mearkkaškeahtes gažaldahkan, danin go jus áigi ii leat leahkimin, doaba ovdal ii mearkkaš maidege.

Robert Lee Frost (njukčamánu 26. 1874 San Francisco, Kalifornia, USA – ođđajagimánu 29. 1963 Boston, Massachusetts, USA) lei amerihkálaš diktačálli. Ođđa-Englándda dálonguovlu lei su inspirašuvdna. Frost lei bivnnuhis diktačálli juo ovdal go jámii ja son vuittii ovd. Pulitzer-bálkkašumi 4 geardde.

iPhone 4S lea iPhone-jovkui gullevaš mobiltelefovdna, man Apple lea ráhkadan. Dat almmuhuvvui golggotmánu 4. beaivvi 2011. iPhone 4S:iin sáhttá ee. riŋget, speallat, govvet, filbmet ja surfet interneahtas. Apple muitala telefovnnas leat buorit govvenapparáhta go ovdal.
Čuohtejagi 2000 rádjái máŋga USA manga goasttadeaddjit leat álggahan almmustahttit bargguideaset U.S. dáiddáriin manga viiddes márkanmearkka vuolde. Jagi 2002, I.C. Entertainment, ovddit Studio Ironcat, mii lea dál heaittihuvvon, attii olggos manga ráiddu, mii gohčoduvvui Amerimanga. Jagi 2004 eigoMANGA buvttii ovdan Rumble Pak ja Sakura Pakk antologiija ráidduid. Seven Seas Entertainment čuovui ráidduin World Manga. Seamma áiggi, TokyoPop ovdanbuvttii álgovuolggalaš eŋgelasgielalaš manga (OEL manga), mii maŋŋil gohččoduvvui Global Manga. TokyoPop lea dán áiggi álgovuolggalaš eŋgelasgielalaš manga buot stuorámus amerihkálaš goasttadeaddji.

Kongsberg lea gielda Buskeruda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 25 964 ja viidodat lea 792 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Kongsberg. Kongsberg rádjegielddat leat .

Uri lea Šveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 35 382 ja dan viidodat lea 1 077 km². Kantona lea juhkkojuvvon 20 gildii, ja dan hálddahusguovddáš lea Altdorf.

01 Ain 02 Aisne 03 Allier 04 Alpes-de-Haute-Provence 05 Hautes-Alpes 06 Alpes-Maritimes 07 Ardèche 08 Ardennes 09 Ariège 10 Aube 11 Aude 12 Aveyron 13 Bouches-du-Rhône 14 Calvados 15 Cantal 16 Charente 17 Charente-Maritime 18 Cher 19 Corrèze 2A (20A) Corse-du-Sud 2B (20B) Haute-Corse 21 Côte-d'Or 22 Côtes-d'Armor 23 Creuse 24 Dordogne 25 Doubs 26 Drôme 27 Eure 28 Eure-et-Loir 29 Finistère 30 Gard 31 Haute-Garonne 32 Gers 33 Gironde 34 Hérault 35 Ille-et-Vilaine 36 Indre 37 Indre-et-Loire 38 Isère 39 Jura 40 Landes 41 Loir-et-Cher 42 Loire 43 Haute-Loire 44 Loire-Atlantique 45 Loiret 46 Lot 47 Lot-et-Garonne 48 Lozère 49 Maine-et-Loire 50 Manche 51 Marne 52 Haute-Marne 53 Mayenne 54 Meurthe-et-Moselle 55 Meuse 56 Morbihan 57 Moselle 58 Nièvre 59 Nord 60 Oise 61 Orne 62 Pas-de-Calais 63 Puy-de-Dôme 64 Pyrénées-Atlantiques 65 Hautes-Pyrénées 66 Pyrénées-Orientales 67 Bas-Rhin 68 Haut-Rhin 69 Rhône 70 Haute-Saône 71 Saône-et-Loire 72 Sarthe 73 Savoie 74 Haute-Savoie 75 Paris 76 Seine-Maritime 77 Seine-et-Marne 78 Yvelines 79 Deux-Sèvres 80 Somme 81 Tarn 82 Tarn-et-Garonne 83 Var 84 Vaucluse 85 Vendée 86 Vienne 87 Haute-Vienne 88 Vosges 89 Yonne 90 Territoire de Belfort 91 Essonne 92 Hauts-de-Seine 93 Seine-Saint-Denis 94 Val-de-Marne 95 Val-d'Oise 971 Guadeloupe 972 Martinique 973 Guyane

Oarje-Götalándda leatna (ruoŧagillii: Västra Götalands län) lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 23 942 km² ja olmmošlohku 1 598 115 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Göteborg.

Suomas golbma universitehta fállet sámegiela oahpahusa. Oulu universitehta Giellagas-instituhtas lea vejolaš studeret sámegiela váldoávnnasin. Oalgeávnnasin sámegiela lea vejolaš studeret Helssega universitehtas ja Lappi universitehtas.

Arno Penzias ja Robert Wilson gávnnaiga kosmalaš duogášsuonjardeami soaittáhagas jagis 1964 go soai geavaheigga ođđa Bell Laboratories mikrobárrovuostáiváldinrusttega. Gávnnus vástidii einnostusaid. Dan áice leat isotrohpalaš, ja dan spektra vástidii čáhppes stuhka, man temperatuvra lea golbma kelvin.
Islánddaheasttain lea ain dehálaš oassi islánddalaš eallimis, vaikko mekaniseren ja geainnuid buorideapmi leat unnidan dárbbu náli geavaheapmái. Vuosttas virggálaš islánddaheastagilvu lei Akureyris jagi 1874, ja máŋggat gilvvut ordnejuvvojit ain miehtá riikka cuoŋománus geassemánnui. Gávdnojit sihke duolbaeatnangilvvut ja cagganáideruohttamat ja maiddái čájáhallan luohkát, main gilvvohallet náli erenomáš mannanvugiin. Dávjá ordnejit dálvedáhpáhusaid, dego gilvvuid jikŋon čázádagaid alde, main heasttat ja riidejeaddjit ain duollet dálle doddjojit čáhcái ja dárbbašit gádjuma. Vuosttas čájáhusat, mat konsentrerejedje elliid nállekvalitehtii, lágiduvvojedje jagi 1906. Islándda Eanandoallosearvi ovttas Nationála Riidensearveorganisašuvnnain ordne dálá áigge jeavddalaččat čájáhusaid, main leat máŋggat iešguđetlágan luohkát. Muhtin veardde heasttaid šaddadit ain njuovvama várás, ja stuorámus oassi bierggus dolvojuvvo Jáhpanii. Eanandoallit ain geavahit náli sávzzaid čohkkemii Islándda badjeeatnamiin, muhto stuorámus oassi heasttain geavahit gilvvohallamii ja astoáiggi riidemii.

Ruokolahti lea Suoma gielda Lulli-Gárjila eanangottis. Dan rádjegielddat leat Imatra, Lappeenranta, Parikkala, Puumala, Rautjärvi, Savonlinna, Sulkava ja Taipalsaari.

Ålesund lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 45 220 ja viidodat lea 98 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Ålesund. Ålesund rádjegielddat leat .

NRK lea vuođđuduvvon jagis 1933 ja lea Norgga stuorámus mediafitnodat. NRK:as ledje jagis 2010 njealje riikkaviidosaš TV-kanálat (NRK1, NRK2, NRK3 ja NRK Super) ja golbma riikkaviidosaš radiokanálat (P1, P2 ja P3).

SGS bargá ovttas Sámi Dáiddačehpiid Servviin, Sámi Teahter Servviin, Juoigiid Servviin ja Komponisttaid Servviin. SGS lea miellahttu Sámi Dáiddáráđis (SDR). SGS bargá maid ovttas eará girječáliid servviiguin Davviriikkain.

Sápmi báikenamat sáhttá lea earalágán, jos vuođđuduvvo ahte guovllus lea eará sámegielat. Dat dáhpáhuvvo rádjeguovlluin. Lea ovcci sámegiela: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Lea maid guokte jávkkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Dušše davvisámegiella čáhkada dán listái Gáivuotna gildii.

Olgešbellodat álggahuvvui 25. beaivvi borgemánu 1884:s maŋŋel go álggahedje parlamentarisma Norggas. Emil Stang válljejuvvui bellodaga vuosttaš ovdaolmmožin.

Ákŋoluokta (dárogillii: Hasvik) lea suohkan (gielda) Finnmárkkus. Suohkan lea Sállana lulit oassi ja oassi Stiernnás. Suohkanis leat golbma váldogili: Ákŋoluokta / Hasvik (su. 400 olbmo), Goahteluokta / Breivikbotn (su. 300 olbmo) ja Mearragohppi / Sørvær (su. 200 olbmo). Váldoealáhus lea guolásteapmi ja guolleindustriija.

Heikkilä, Iivarinkylä, Kirkonkylä, Kodesjärvi, Kortteenkylä, Kärjenkoski, Koppelonkylä, Leppikylä, Möykky, Pettukylä, Peurala, Polvenkylä, Sakara, Sarviluoma, Suojoki, Piikkilänkylä, Vanhakylä, Vesijärvi, Villamo, Viitakoski
Almmolaš rahpan TV:as Norggas leai 20.8. 1960. Jo OG gilvvuin Grenobles jagis 1968 eanas oassi sáddagiin ledje ivnniiguin. 1970 logus bohte eanet ivdnesáddagat, ja ođassátta Dagsrevyen bođii jo jagis 1973. Fásta ivdnesáddagat alge jagis 1975. Dan maŋŋá radio massii guldaleddjiidis dan ođđa mediai.

Eurohpa gomuvuohtaorganisašuvdna sáddii miessemánus 2009 Planck-satellihta gomuvuhtii mihtidit mikrobárroduogáža anisotropiijaid. CERN:is áigot dutkat lagas jagiid áigge earret eará sevdnjes energiija ja sevdnjes ávdnasa partihkkalbeaškalaniskkademiin 10. čakčamánu 2008 válmmaštuvvan Large Hadron Collideriin. Skábmamánus 2010 CERN:is lihkostuvve ráhkadit čáza antiatoma ja ”fáŋget dan nu, ahte das lea vejolaš dahkat iskkademiid. Dieđaalbmát jáhkket, ahte dát ”uhca skálas ollašuhtton álgobávkkeheapmi” veahkeha materiija ja antimateriija veardádallamis.

Arantila, Anola, Hormisto, Järvikylä, Kivialho, Kukonharja, Lammainen, Leistilä, Masia, Matomäki, Pakkala, Penttala, Pyssykangas, Ruhade, Ruskila, Soinila, Tattara, Tervasmäki, Viikkala, Villilä, Vuohimäki, Hohtari

Ahainen, Hakkenpää, Halesmäki, Helsinki, Hilloinen, Huitila, Hurunkorpi, Huukainen, Hylkilä, Hyövelä, Ihattula, Inkeranta, Isokorpi, Isosärkilä, Järppilä, Järvenperä, Kahiluoto, Kaitainen, Karhula, Kaustio, Keräsaari, Ketarsalmi, Kirkonkylä, Koivisto, Kouvoinen, Kummila, Kurjala, Kyrö, Lahdenperä, Leikluoto, Lemmetyinen, Lempoinen, Liittinen, Marjunen, Mierla, Mussalo, Onnikmaa, Palo, Pappila, Paltvuori, Punttinen, Rouhu, Sannainen, Santala, Sarsala, Taipale, Tammisto, Toroinen, Touppa, Tuomarainen, Tuomoinen, Uskoinen, Uurna, Vainionperä, Vehanen, Viianen, Vuorenpää, Vuorte, Vähäsärkilä.

Gro Harlem Brundtland (riegádan cuoŋománu 1939 Bærumas) lea ovddeš norgga politihkkár (Bb). Son lei stáhtaministtar golmma áigodagas, álggos 1981:as, dasto 1986:as 1989:ii ja fas jagiin 1986:as 1996:ii. Son lei Norgga vuosttaš nisson stádaministtar ja Bargiidbellodaga vuosttaš nissonjođiheaddji jagiin 1981:as gitta 1992:ii.

Haapasalmi, Heinoniemi, Hernevaara, Hypönniemi, Jaama, Kiesvaara, Kirkonkylä, Nieminen, Oravilahti, Oravisalo, Piimälahti, Pötsönlahti, Rasisalo, Rasivaara, Salokylä, Sangenlahti, Sintsi, Siurlahti, Täitimänniemi, Venturi ja Varpasalo.

Quetzaltenango lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 789 358 ássi (2011), ja dan viidodat lea 1 951 km². Departemeantta oaivegávpot lea Quetzaltenango.

Álava | Albacete | Alicante | Almería | Asturia | Ávila | Badajoz | Baleárat | Barcelona | Burgos | Cáceres | Cádiz | Castellón | Ciudad Real | Córdoba | A Coruña | Cuenca | Girona | Granada | Guadalajara | Guipúzcoa | Huelva | Huesca | Jaén | Kantabria | León | Lleida | Lugo | Madrid | Málaga | Murcia | Navarra | Ourense | Palencia | Las Palmas | Pontevedra | La Rioja | Salamanca | Santa Cruz de Tenerife | Segovia | Sevilla | Soria | Tarragona | Teruel | Toledo | Valencia | Valladolid | Vizcaya | Zamora | Zaragoza

Enonsalo, Hauranki, Juurikkamäki, Jänissalo, Kartansalo, Kiukoonniemi, Kosula, Laukka-aho, Leppäranta, Litmaniemi, Lohilahti, Miettilä, Ohtaanniemi,Paakkila, Susiniemi, Syrjäsaari, Tuusjärvi, Tuusniemi, Ukonlahti, Viitamäki.
Naantali, Mannerpuoli, Kantakaupunki, Viluluoto, Ruona, Karvetti, Taimo, Lietsala, Luikkio , Soininen, Ladvo-Venka, Murikko, Luolala, Humalisto-Satama, Luonnonmaa, Kultaranta, Viialanranta, Viiala, Kukola, Keitilä, Isokylä, Haijainen, Kirstilä, Käkölä, Kaivola, Muu

Sápmi báikenamat sáhttá lea earalágán, jos vuođđuduvvo ahte guovllus lea eará sámegielat. Dat dáhpáhuvvo rádjeguovlluin. Lea ovcci sámegiela: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Lea maid guokte jávkkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Dušše davvisámegiella čáhkada dán listái Láhppi gildii.

Trine Skei Grande (riegádan golggotmánu 2. b. 1969 Overhallas) lea norgalaš politihkar (Gurutbellodat). Son lea leamaš Oslo stuorradiggeáirras jagi 2001 rájes, ja Gurutbellodaga jođiheaddji 2010 rájes, maŋŋá go lei leamaš bellodaga 1. nubbijođiheaddji son 2000–2010. Son lea maiddái leamaš Gurutbellodaga parlamentáralaš jođiheaddji 2001–2005 ja ođđasit 2009 rájes.

Kåre Isaachsen Willoch (riegádan golggotmánu 3. beaivve jagis 1928 Oslos) lea ovddeš norgga politihkkár (Olgešbellodat). Son leai Olgešbellodaga generálačállin jagis 1963 rájes gitta 1965 jahkái, Olgešbellodaga jođiheaddjin jagi 1970 rájes 1974 rádjai, hánddalministtarin jagis 1963 ja jagiin 1965-1970. Maŋŋá go son geassádii riikkapolitihkas leai son Oslo ja Akershusa filkamánnen(1989-1998) ja stivrajođiheaddjin NRK:as (1998-2000).

Quito (virg.San Francisco de Quito) lea Ecuadora oaivegávpot. Gávpot lea Pichincha dollavári nuortabealde ja ekváhtor lea gávpogas sullii 25 km luksa. Dasgo Quito lea 2850 mehtera mearragierraga bajábealde, dat lea okta máilmmi alimusas oaivegávpogas. Jagi 2001 olmmošlohkama mielde Quitos 1 399 378 ássi. Quito lea riikka nubbin stuorámus gávpot Guayaquila maŋŋel. Sebastián de Belalcázar vuođđudii gávpoga juovlamánu 6. 1534.

Davvi sámi instituhtta vuođđudii 1983:s Israel Ruong-stipeandda. Dát juhkko jahkásaččat dutkiide geat barget dutkanbargguiguin mat gullet fáttáide maiguin professor Israel Ruong ieš barggai.

Go Bislett Stadionas Oslos ledje Nordic X Elements-doalut, Ailo Gaup lágidii 14. beaivvi geassemánus 2008:s sierra FMX-gilvvu: “Ailo Invitational”. Son bovii čieža FMX-vuoddji USA:s ja Eurohpás. Oassálastit ledje: Ailo Gaup, Ronnie Faisst, Kenny Bartram, Derek Burlew, Massimo Bianconcini, Gabriel Villegas, Øystein Kjørstad og Fredrik Johansson. Dáid gilvvuid vuittii Ailo ieš, vaikko lei dušše njeallje ja bealle mánu mannan go lei oalggi leamašan čuohpaheame ođđajagimánus 2008:s. Dasa lassin ledje maid Vert- ja streetskating. Diekkár valáštallandoalut eai leat goasse Norggas lágiduvvon ovdal.

Heasttaid iešvuođat leat iešguđetláganat dan vuođul, masa ovttaskas šaddadeaddjit leat fokuseren. Muhtumat leat fokuseren noađđe- ja bargoheasttaide, mat sierranit čielgasit riidenheasttain, mat leat fuolalaččat válljejuvvon danin, go dat máhttet árbevirolaš islándalaš mannanvugiid. Muhtin heasttaid šaddadit dušše beare heastabierggu dihte. Muhtin šaddadeaddjit fokuserejit dihto ivdnásaš heasttaide.
Son lei miellahtut Nobel-komiteas ođđajagimánu 1. beaivvi 1964:s gitta golggotmánu 12. beaivái 1965:s. Lyng lei áhčči ovddeš advokáhttii, politihkkárii ja girječállái Jon Lyngai, ja vilbealli máilmmidovddus Thor Heyerdahlai.

Sámiráđi dievasčoahkkimis leat 15 lahtu, geat ovddastit ovcci lahttosearvvi: Suoma sámiid guovddášsearvi (SSG) Suomas, Guoládaga Sámi Searvi (GSS) ja Murmánskka guovllu Sámesearvi (OOSMO) Ruoššas, Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi (NBR/NRL), Norgga Sámiid Riikkasearvi (NSR) ja Sámiid Álbmotlihttu (SÁL/SFF) Norggas, Sámiid Riikkasearvi (SSR), Riikasearvi Sámi Ätnam (RSÄ) ja Boazoeaiggádiid Oktavuohta (BEO) Ruoŧas. Jagi 2008 sámekonfereansa dollojuvvui Roavvenjárggas golggotmánu maŋimuš vahku. Seammás dollojuvvui áššedovdiseminára sámiid kulturárbbi birra.

Baterigiella lea kohistanilaš gielaid jovkui gullevaš dardalaš giella mii hupmojuvvo Kohistan guovllus Pakistanis. Sullii duhát hupmi Indias.

Mosseregionen lea Norgga guovlu Østfolda fylkkas. Guovllu olmmošlohku lea 57 106 ássi ja dan viidodat lea 513 km². Guvlui gullet Moss, Råde, Rygge ja Våler. Stuorámus ja áidna gávpot lea Moss.

Erkki Lumisalmi lea nuortasápmeláš politihkár Uhca-Beahcámis Anára gielddas. Son lei leamaš Suoma Sámedikki lahttu jagi 2000 rájes ja doaibmá nubbin várreságajođiheaddjin áigodagas 2008-2011. Lumisalmi válljejuvvui ođđasit Sámedikkái čavčča 2007 válggain. Son fidnii eanemustá jienaid olles válggain. Son fidnii 165 jiena. Dál Lumisalmi lea lahttun Sámedikki skuvlen- ja oahppamateriála lávdegottis. Son bargá kantorin ortodoksalaš searvegottis ja lea leamaš mielde jorgaleamin Ibmilbálvalusteavsttaid nuortalašgillii.

Ovddasvástádusa prinsihppa mearkkaša, ahte dan instánssas, mas dábálaš dilis lea ovddasvástádus dihto suorggis, lea maid ovddasvástádus dan suorggis eahpedábálaš dáhpáhusain ja heahtediliin.

Uzejir Hadjibejov (čakčamánu 17. 1885 – skábmamánu 23. 1948, aserbaižanagillii: Üzeyir Hacıbəyov) lei sovjetlihttulaš-aserbaižanalaš šuokŋadahkki. Hadjibejov riegádii Šušás, Ruošša keaisárriikkas (Aserbaižan).
01 Ain 02 Aisne 03 Allier 04 Alpes-de-Haute-Provence 05 Hautes-Alpes 06 Alpes-Maritimes 07 Ardèche 08 Ardennes 09 Ariège 10 Aube 11 Aude 12 Aveyron 13 Bouches-du-Rhône 14 Calvados 15 Cantal 16 Charente 17 Charente-Maritime 18 Cher 19 Corrèze 2A (20A) Corse-du-Sud 2B (20B) Haute-Corse 21 Côte-d'Or 22 Côtes-d'Armor 23 Creuse 24 Dordogne 25 Doubs 26 Drôme 27 Eure 28 Eure-et-Loir 29 Finistère 30 Gard 31 Haute-Garonne 32 Gers 33 Gironde 34 Hérault 35 Ille-et-Vilaine 36 Indre 37 Indre-et-Loire 38 Isère 39 Jura 40 Landes 41 Loir-et-Cher 42 Loire 43 Haute-Loire 44 Loire-Atlantique 45 Loiret 46 Lot 47 Lot-et-Garonne 48 Lozère 49 Maine-et-Loire 50 Manche 51 Marne 52 Haute-Marne 53 Mayenne 54 Meurthe-et-Moselle 55 Meuse 56 Morbihan 57 Moselle 58 Nièvre 59 Nord 60 Oise 61 Orne 62 Pas-de-Calais 63 Puy-de-Dôme 64 Pyrénées-Atlantiques 65 Hautes-Pyrénées 66 Pyrénées-Orientales 67 Bas-Rhin 68 Haut-Rhin 69 Rhône 70 Haute-Saône 71 Saône-et-Loire 72 Sarthe 73 Savoie 74 Haute-Savoie 75 Paris 76 Seine-Maritime 77 Seine-et-Marne 78 Yvelines 79 Deux-Sèvres 80 Somme 81 Tarn 82 Tarn-et-Garonne 83 Var 84 Vaucluse 85 Vendée 86 Vienne 87 Haute-Vienne 88 Vosges 89 Yonne 90 Territoire de Belfort 91 Essonne 92 Hauts-de-Seine 93 Seine-Saint-Denis 94 Val-de-Marne 95 Val-d'Oise 971 Guadeloupe 972 Martinique 973 Guyane

01 Ain 02 Aisne 03 Allier 04 Alpes-de-Haute-Provence 05 Hautes-Alpes 06 Alpes-Maritimes 07 Ardèche 08 Ardennes 09 Ariège 10 Aube 11 Aude 12 Aveyron 13 Bouches-du-Rhône 14 Calvados 15 Cantal 16 Charente 17 Charente-Maritime 18 Cher 19 Corrèze 2A (20A) Corse-du-Sud 2B (20B) Haute-Corse 21 Côte-d'Or 22 Côtes-d'Armor 23 Creuse 24 Dordogne 25 Doubs 26 Drôme 27 Eure 28 Eure-et-Loir 29 Finistère 30 Gard 31 Haute-Garonne 32 Gers 33 Gironde 34 Hérault 35 Ille-et-Vilaine 36 Indre 37 Indre-et-Loire 38 Isère 39 Jura 40 Landes 41 Loir-et-Cher 42 Loire 43 Haute-Loire 44 Loire-Atlantique 45 Loiret 46 Lot 47 Lot-et-Garonne 48 Lozère 49 Maine-et-Loire 50 Manche 51 Marne 52 Haute-Marne 53 Mayenne 54 Meurthe-et-Moselle 55 Meuse 56 Morbihan 57 Moselle 58 Nièvre 59 Nord 60 Oise 61 Orne 62 Pas-de-Calais 63 Puy-de-Dôme 64 Pyrénées-Atlantiques 65 Hautes-Pyrénées 66 Pyrénées-Orientales 67 Bas-Rhin 68 Haut-Rhin 69 Rhône 70 Haute-Saône 71 Saône-et-Loire 72 Sarthe 73 Savoie 74 Haute-Savoie 75 Paris 76 Seine-Maritime 77 Seine-et-Marne 78 Yvelines 79 Deux-Sèvres 80 Somme 81 Tarn 82 Tarn-et-Garonne 83 Var 84 Vaucluse 85 Vendée 86 Vienne 87 Haute-Vienne 88 Vosges 89 Yonne 90 Territoire de Belfort 91 Essonne 92 Hauts-de-Seine 93 Seine-Saint-Denis 94 Val-de-Marne 95 Val-d'Oise 971 Guadeloupe 972 Martinique 973 Guyane

Rihppaskuvlla maŋŋá Issát lei muhtun áigge gávpereaŋgan Čáhcesullos ja Bierggis. Son oaččui friddjasaji Romssa oahpaheaddjiskuvlii 1898:s. Skuvlla maŋŋá son álggii Davvesiidda gildii oahpaheaddjin, ovdal go vulggii Kristianiai, gos son válddii gaskaskuvllaeksámena 1900:s.
Kollekšuvnna namma lea ”Ailo” ja vuosttaš bivttassuorggi namma lea ”Under Flip Air” mii boahtá su iežas FMX-goansttas. Dát biktasat lea super-sisbiktasat sihke nissoniidda ja dievdduide ja galget heivet valáštalliide. Son lea ieš tevdnet buot daid biktasiid, válljen stoffaid daidda ja geahččaladdan movt dat doibmet valáštaladettiin. Lea dušše vuosttaš kollekšuvdna mat leat super-sisbiktasat, boahtte kollekšuvdna mii gárvána čakčat 2011:s galgá leat ullus ráhkaduvvon.

Mosnikoff, Jouni & Pekka Sammallahti, Pekka 1988: U'cc sääm-lää'dd sää'nnkeârjaz = Pieni koltansaame-suomi sanakirja Ohcejohka : Jorgaleaddji.

HyperText Markup Language (HTML) lea merkengiella mainna sáhttá hábmet hyperteavstta mii sáhttá gehččojuvvot neahttalohkiin. HTML adno neahttasiidduid ráhkadeamis, ja dainna lea vejolaš ráhkadit ovdamearkka dihte bajilčállaga (h1), liŋkka (a) dahje tabealla (table).

752 – Poava Stefanus II (lei golbma beaivve poavan ovdal jápmima, muhto son ii lean vel sivdniduvvon virgái, man dihte son ii álo rehkenastojuvvo poavan)

Jagis 2006 buvttii máidnosat ja sponsen NRK:ii dietnasa 51 miljovnna ruvnnu. Liseansadienas leai seamma jagi lagabui njealje miljárda ruvnnu.

Fylkkagearggusvuođaráđis leat mielde mávssolaš almmolaš gearggusvuođaaktevrrat ja eaktodáhtolaš ja priváhta organisašuvnnat, main lea fágamáhttu servodatsihkarvuođa ja gearggusvuođa birra. Ráđđi lea forum, man olis gulahallet gearggusvuođabarggu hárrái, ja heahtedilis ráđđi lea Fylkkamánni mávssolaš ovttasbargo- ja doarjjaorgána.

Albert Einstein (njukčamánu 14. 1879 Ulm, Duiskka keisárriika – cuoŋománu 18. 1955 Princeton, New Jersey, Amerihká ovttastuvvan stáhtain) lei duiskalaš teorehtalaš fysihkkár, gii hutkkai gorálašvuođa teoriija. Son maid báinnii mearkkalaččat kvántamekanihka ja kosmologiija ovdáneapmái. Jagis 1921 son vuittii Nobela fysihkkabálkkašumi.

Hálddahusguovddáš lea Ráhkkerávju (dárogillii Kvalsund). Eará gilit Fálesnuori gielddas leat Stállogárgu, Skáidi, Áhpenjárga, Jáhkovuonna, Klubbogohppi ja Náivuotna (dárogillii Stallogargo, Skaidi, Revsnes, Kokelv, Klubben og Neverfjord).

Goabbáge sáhttá maiddái gáibidit náittosearu jos doai leahkki ássan sierralagaid unnimusat guokte jagi. Jos doai leahppi ovtta oaivilis dan hárrái, ahte leahppi ássan sierralagaid unnimusat guokte jagi, de Fylkkamánni meannuda náittosearu ohcamuša. Jos eahppi leat ovtta oaivilis eavttuid dievvamis, de duopmostuollu ferte meannudit náittosearroášši.

Appenzell Ausserrhoden lea Šveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 53 313 ja dan viidodat lea 243 km². Kantona lea juhkkojuvvon 20 gildii ja dan hálddahusguovddáš lea Herisau.

Manga (japánagillii: (kanjimearkkaiguin: 漫画; hiraganamearkkaiguin: まんが ja katakanamearkkaiguin: マンガ)) sisttisdollet ráidogovaid ja sárgojuvvon ealligovaid (muhtumin gohčoduvvo maiddái komikku), japánagielas ja dat vuogáiduvvet stiilii, mii lea gárgeduvvon Jáhpánis 1900-jahkečuođi loahpas.

1997 válggain oaččui Olgešbellodat 14,3 % - dalá heajumus válga 1945:a rájes. Bellodagas ledje goitge buori válggat 2001:s, ja besse ráđđehussii oktan Risttalaš Álbmotbellodagain ja Gurutbellodagain. Jahki 2005:s ledje fas heajos válggat Olgešbellodaga ektui, ja ožžo dušše 14,1 %.
Nálli rávásmuvvá njozet. Heasttain eai láve riidet ovdal go dat leat njealjejahkásaččat, iige daid gorutlaš gárggiideapmi leat gárvvis ovdal go čiežajahkásažžan. Daid šattolaččamus jagit leat gávccis gávccinuppelohkái, vaikko dat leat nannosat ja sávrrit álo gitta guovttelotjahkásažžan. Islánddaheastadámmá, mii elii Dánmárkkus, olii oláhuslaš 56 jagi ahkái. Nubbi islánddaheasta fas elii Stuorra-Britannias 42-jahkásažžan. Heasttat leat erenomáš šattolaččat, ja goappáge sohkabeali sáhttá geavahit sagaheapmái gitta 25-jahkásažžan; muhtin dámmát leat ožžon várssáid juoba 27-jahkásažžan. Heasttat eai láve ballát álkit, dasgo Islándda sullos dain eai leat lunddolaš vašálaččat. Islánddaheasttat lávejit leat ustitlaččat ja lojit. Daid lea álki giehtaguššat, vaikko dat leat maiddái movttegat ja iešsihkarat. Danin go nálli eallá isolašuvnnas eará heasttain, Islánddas nális eai láve leat dávddat, earret muhtunlágan siskkáldas parasihtat. Islánddas leat nu unnán dávddat, danin go láhka gieldá buktimis ruovttoluotta heasttaid, mat leat dolvojuvvon sullos eret. Láhka maid gáibida, ahte buot heastabiergasat, mat buktojuvvojit riikii, galget leat juogo ođđasat ja geavatmeahttumat dahje ollásit desinfiserejuvvon. Das lea čuvvon, ahte eamiheasttain ii leat mangelágan immunitehta; dávdaepidemiija sullos livččiige oalle sihkkarit sorpmálaš nállái. Dát dagaha váttisvuođaid heastačájáhusaide: eamiriikka islánddaheasttaid ii sáhte veardidit olgoriikkaid heasttaide, dasgo mangelágan elliid ii sáhte buktit Islándii eaige riikkas vuolgán heasttat oaččo máhccat ruovttoluotta.

Zug lea Šveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 113 597 ja dan viidodat lea 239 km². Kantona lea juhkkojuvvon 11 gildii ja dan hálddahusguovddáš lea Zug.

Go Suopma šattai iehčanassan oktavuođat Ruošša girkui boatkanedje ja Suoma ortodoksalaš girku nationaliserejuvvui. Dán oktavuođas ruošša skuvllat heaittihuvvojedje. Vuosttas máilmmisoahti, Ruošša revolušuvdna ja Suoma jagi 1918 siskkáldas soahti hehttejedje Lintula doaimmaid ja buktet mielddis ain muhtumin juoba nealggiheađi. Kloastaris lei oappáid lassin oarbbessiida. Nonnáid riikkavulošvuohta dagahii váttisvuođaid. Measta buohkain lei Ruošša riikkavulošvuohta. Sii galge oažžut oahpahusministeriijas lobi orrut kloastaris. Skuvlla maŋŋá maiddái oarbbessiida heaittihuvvui ja huksehus rievdaduvvui mátkeruoktun.

Čakčat 1988 gárvvásmuvai ásodaga láhkosii huksehus, man vuollegearddis lea ginttalfabrihkka, dan rádju ja eará fuolahanlanjat. Dan loavttas lea stuorra mátkemuitobuvda. 1990-logu álggus oappáid ásodat viiddiduvvui ja boares oassi vuođđodivvojuvvui.

“House of Commons” leat 646 ovddasteaddji, gos juohkehaš ovddasta ovtta válgabiire. Stuora-Británnia lea juhkkojuvvon 646 parlameanttalaš válgabiireaji, ja juohke válgabiire doallá iežas válgga válgabeaivi. Dušše okta ovttasteaddji sáhttá válljejuvvot juohke válgabires, danin lea kandidáhtta geas leat eanemus jienat gii vuoitá.

Suomagiella gullá urálalaš gielaid suopmelaš-ugralaš gielaide. Eará suopmelaš-ugralaš gielat leat ovdamearkan esttegiella, sámegielat ja ungárgiella. Suomagiella gullá nuortamearasuopmelaš gielaide.
Skolelinux prošeakta álggahii davvi sámegieljorgalusaid. Norgga Sámediggi lea ruhtadan jorgaleami (Skolelinux ja KDE) ovdánahttima geassemánu 2003 rájes giita juovlamánu 2004 rádjái.

Rhuthun (eaŋgalasgillii: Ruthin) lea unna gávpot Davvi-Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 5 461 ássi, geain 41,7% hálai kymragiela.

Soabahallanráđđi dahje soabatráđdi lea siviilaáššiid riektevuogádaga vuolimus lađas. Soabahallanráđđi lea sihke soabahallaninstánsa ja duopmostuollu.

Pudasjärvi lea Suoma gávpot Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Pudasjärvi rádjegielddat leat Ii, Oulu, Posio, Puolanka, Ranua, Suomussalmi, Taivalkoski ja Utajärvi.

Ouanaminthe lea Haiti arrondissemeanta Nord-Est departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 109 594 ássi (2003), ja dan viidodat lea 362 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Ouanaminthe.

Isak Mikal (Mikkel) Saba (skábmamánu 15. beaivve 1875 Unjárggas - geassemánu 1. beaivve 1921 Várggáide) lei sápmelaš oahpaheaddji ja politihkkár. Son lei Bargiidbellodaga Stuorradikkeáiras Finnmárkkus 1907 rájes 1912 rádjái. Isak Saba lea beakkán das, ahte son lea čállán sámi čearddalaš lávlaga teavstta, Sámi soga lávlla.

Manga no Kuni almmustuvai miessemánu jagi 1935 rájes ođđajagimánu 1941 rádjái, seamma áiggi go Nubbi Sino- japánalaš soahti lei jođus. Manga no Kuni buvttii ovdan dieđuid mangakas, mii lei boahtimin ja maiddái nuppi animašuvdnaindustriijas birra máilmmi. Manga no Kuni attii oamastanvuoigatvuođa bláđđái Sashie Manga Kenkyu borgemánus jagi 1940.

Odne orru Ailo, dahje ”Ice man” movt su gohčodit, Kongsbergas. Doppe lea orron jagi 2000 rájes. Son álggii freestyle motocrossain guokte jagi ovdal dan, vuittii norggameašttirvuođagilvvuid, ja lea jagi 2001 rájes gilvvohallan riikkaidgaskasaš gilvvuin. Ailo vuoddjá Honda-buvttadeaddji ovddas ovttain Honda CR 250. Sus lea sierra vuodjinšillju Lampelandas Flesberg-suohkanis, gosa maid lea huksen soktagummi-basseaŋga. Norggas leat dušše guokte dakkár basseaŋga, goappeš priváhta.

Jáhpánis leat mangakáfeas, dahje manga kissa (kissa lea oanádus sánis kissaten). Manga kissas olbmot juhket gáfe ja lohket manga, ja muhtumin orrot ija.

Kajaani (ruoŧagillii: Kajana) lea gávpot Kainuu eanangottis, Suomas. Kajaani rádjegielddat leat Paltamo, Pyhäntä, Siikalatva, Sonkajärvi, Sotkamo, Vaala ja Vieremä.

Válbor lea feasta man ávvudit cuoŋománu 30. beaivvi (válborruohtta) ja miessemánu 1. beaivvi (válborbeaivi). Válbor ávvuduvvo Duiskkas, Estteeatnamis, Latvias ja Čeahkas, Davviriikkain fas erenoamážit Suomas ja Ruoŧas ja Norgga bealde dušše Romssa gávpogis. Árbevieruid mielde bidjat stuora dola válboris vai eai noaiddit ja eará vuoiŋŋat boađe. Muhtun báikkiin maid báhčet rakeahtaid.

Allergiija lea badjelmearálaš dustenreakšuvdna immuvdnavuogádagas. Dákkár reakšuvdna gohčoduvvo allergalaš reakšuvdnan. Allergiija bohcciida dalle go immuvdnavuogádat reagere ávdnasa vuostá mii lea dábálaš min birrasis. Dáinna lágiin lea vealla allergalaš reakšuvnnas ja autoimmuvdna reakšuvnnas, mas immuvdnavuogádat reagere iežas rupmaša vuostá.
Guovdageaidnu gullá 2009 Sámedikkeválggaid rájes Ávjovári válgabiirii. Dasa gullet maid Kárášjoga gielda ja Porsáŋggu gielda. Ovdal 2009 lei Guovdageaidnu sierra válgabiire. Eará válggain Guovdageaidnu lea oassi Finnmárkku válgabiirres.

Vel 1900-logu álggus badjel 90% guovllu ássiin hálai gaelagiela, muhto maŋŋelaš hálliid lohku gahčai ja 2000-logu álggus giela hálai šat dušše sullii goalmmádas.

Lulli-Suoma leanas leat oktiibuot 86 gieldda, main Espoo, Hämeenlinna, Helsset, Kouvola, Kotka, Lahti, Lappeenranta, Porvoo ja Vantaa leat gávpogat.

Østlandet lea okta Norgga viđa váldoguovllus. Guvlui gullet Akershusa, Oslo, Vestfolda, Østfolda, Hedmárkku, Opplándda, Buskeruda ja Telemárkku fylkkat. Guovllu viidodat lea 94 578 km² ja olmmošlohku 2 492 630 ássi (2011).

Haapkylä, Haimoo, Huhmari, Hulttila, Hynnälä, Härkälä, Härköilä, Härtsilä, Irjala, Jokikunta, Jättölä, Kaharla, Kaukola (Kaukoila), Kauppila, Kirvelä, Kirkonkylä, Koikkala, Korppila, Kotkaniemi, Kourla, Köykkälä, Lahnus, Lahti, Lankila, Leppärlä, Lusila, Maikkala, Metsäkylä, Merramäki, Moksi, Niemenkylä, Niemi, Niuhala, Nummela, Oinasjoki, Ojakkala, Olkkala, Ollila, Oravala, Otalampi, Pakasela, Palojärvi, Pappila, Pietilä, Pääkslahti, Ridal, Ruskela, Salmi, Selki, Siippoo, Suksela, Suontaka, Taipale, Tarttila, Tervalampi, Torhola, Tuohilampi, Vanhala, Vanjoki, Vanjärvi, Veikkola, Vesikansa, Vihtijärvi, Vähäkylä

Dálá áigge buot oappát leat suopmelaččat. Maŋimuš bores Lintulas boahtán nonná lei eadni igumenia Antonina, gii bođii doppe nuorra noviisan. Son jámii jagi 1998. Lintulas lei maiddái Suoma maŋimus stuorra skeemai vihahuvvon kloasttarássi, skeemanonná eadni Serafima.

Lindås lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 14 900 ja viidodat lea 476 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Knarvik. Lindås rádjegielddat leat .

Bovccá saddangusvddás - Ossodat skuvla (dárogillii: Boftsa Oppvekstsenter - Avdeling skole) lea guovttegielat sámi/dáru almmolaš vuođđoskuvla Bovccás, Deanus, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 54 oahppi guhtta luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 10. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit mánáid- ja nuoraidskuvllas.

Buoiddis ja lávkkis čuhppojuvvo unna smávva bihtáid. Lávki steikejuvvo bannos nu guhká, ahte dat lea dimis. Varra firrojuvvo bures amas varra gielluluvvat. Dan maŋŋá varrii lasihuvvojit buot ávdnasat. Roavajáffut lasihuvvojit nu ahte dáigi lea suohkat. Gumposdáiggi galgá addit orrut sullii diimmu. Gumposat duldojuvvo liemas sullii ovtta diimmu, nu guhká ahte roahkajáffut leat giksan. Gumposat borrojuvvo buđehiin ja joŋaiguin.

Lipetsk oblast lea guovlu (oblast) Ruoššas. Dan olmmošlohku lea 1 173 513 (2010) ja dan viidodat lea 24 100 km². Guovllu hálddahusguovddáš lea Lipetsk.

Telemárku (dárogillii: Telemark) lea Norgga fylka, man rádjefylkkat leat Vestfolda, Buskerud, Hordalánda, Rogalánda ja Nuorta-Agder. Fylkka hálddahusguovddáš ja stuorámus gávpot lea Skien. Fylkka olmmošlohku lea 170 416 ássi.
Bohccobierggus lea unnan buoidi ja hui dimis eará biergguid ektui. Lea dávjá gaskal 2 ja 5% buoidi. Eanaš dáččaide lea čoarbealli, biergu čoarbbealli siste (biffa) ja vuššon (nugo govčoduvvon gryterett) biergu dábáleamos. Čielgedeahkki lea hirbmat njálggat ja dimis ja ollusat borret dan varasnaga. Áŋkke lea savodeahki álkimus gávdnamis rambuvrras.

Pekka Lars Kalervo Sammallahti (r. miessemánu 21. b. 1947, Helsset) lea davvisámegiela professor Oulu universitehta Giellagas-instituhtas. Son lea eret Helssegis muhto ássá dán áigge Ohcejogas.

Ahmovaara, Halivaara (Hali), Juuka, Kannas, Kajoo, Kuhnusta, Larinsaari, Matara, Nunnanlahti, Paalasmaa, Petrovaara, Pihlajavaara, Polvela, Raholanvaara (Rahola), Timovaara, Tuopanjoki, Vaikko, Vihtasuo, Vuokko

Ruoŧademokráhtat vuođđuduvvui 1988 guovvamánu 6. beaivvi Stockholmmas. Bellodaga ruohttasat bohtet rasisttalaš ja olgešekstremisttalaš servviin ja bellodagain dego Framstegspartiet (davvisámegillii: Ovdánanbellodat), Sverigepartiet (davvisámegillii: Ruoŧŧabellodat) ja Bevara Sverige Svenskt (davvisámegillii: Seailut Ruoŧa Ruoŧŧelažžan).

Sámit leat ain juo guovttegielagat, mii dárkkuha dan, ahte sii hállet sámegiela lassin riikkaid váldogiela. Suomas skuvllain oahpahuvvo davvisámegiela lassin maid anáraš- ja nuortalašgillii, vaikke eanas oahpahusas lea davvisámegillii. Sámegielat oahpahusa birrasis leat Suomas sullii 500 oahppi, geain 150 ožžot oahpahusa (davvi-, anár- dahje nuorta-) sámegillii. Váldooassi oahpahusas dáhpáhuvvá 1–6-luohkáin.

"Beaiveálgu", jietnateáhter čállán ovttasráđiid Karen Anne Buljo, vuođđuduvvon Anders Larsen, romanii mas lea seamma namma.Davvi Girji, 2010.

Jagis 1996 vuittii son vuosttaš bálkkašumi sámi lágádusa, Davvi Girjji, girjjálašvuođagilvvus buoremus sámegiel originálamanusiin Árbeeadni diktagirjjiin. Son lea maid beakkán prologagirječálli girjjiiguin Ávvudivttat (2006), mii lea maid jietnagirjin mas čuojaheaba musihka Niko Valkeapää ja Georg Buljo. Dovdat du bures ge Lihkkoš almmái-monologain (2007), gos Rauni Magga Lukkari čállá vuosttaš geardde teahtera várás. Bihttá válljejuvvui Norgga drámatihkkafestiválii jagis 2007, mas Nationalteahtera Nils Ole Oftebro neaktá váldorolla, eatni jiellatgánda. Bihttá muitala hearvádit morašlaš garra bajásgeassima Deanuleagis. Jagis 2008 almmustahtii Lukkari " Dearvuođaid", mii lea diktačoakkáldat Ávvudivttat, jietnagirjin dárogiel teavsttain. Divttain lea ođđasit dikten Laila Stien ja almmustuvvan Leser søker bok- doarjagiin.

Rievssatfálli (Falco rusticolus) lea stuorámus loddi Falco soga fálliin. Rievssatfálli lea 50-60 cm ja soadjagaska 113-132 cm. Loddešládja lea vátnon juo moattečuohte jagi ja lea hárvenaš dánáigge.

Tanzánia lea riika Afrihkás. Tanzánia oaivegávpot lea Dodoma ja stuorimus gávpot lea Dar es Salaam. Tanzánia viidodat lea 945,203 km² ja olmmošlohku lea 37 445 392 ássi.

Álttá risttalaš vuođđoskuvla (dárogillii: Alta Kristne grunnskole) lea ovttagielat dáru priváhta vuođđoskuvla Álttás, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 118 oahppi gávcci luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 10. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit mánáid- ja nuoraidskuvllas.
01 Ain 02 Aisne 03 Allier 04 Alpes-de-Haute-Provence 05 Hautes-Alpes 06 Alpes-Maritimes 07 Ardèche 08 Ardennes 09 Ariège 10 Aube 11 Aude 12 Aveyron 13 Bouches-du-Rhône 14 Calvados 15 Cantal 16 Charente 17 Charente-Maritime 18 Cher 19 Corrèze 2A (20A) Corse-du-Sud 2B (20B) Haute-Corse 21 Côte-d'Or 22 Côtes-d'Armor 23 Creuse 24 Dordogne 25 Doubs 26 Drôme 27 Eure 28 Eure-et-Loir 29 Finistère 30 Gard 31 Haute-Garonne 32 Gers 33 Gironde 34 Hérault 35 Ille-et-Vilaine 36 Indre 37 Indre-et-Loire 38 Isère 39 Jura 40 Landes 41 Loir-et-Cher 42 Loire 43 Haute-Loire 44 Loire-Atlantique 45 Loiret 46 Lot 47 Lot-et-Garonne 48 Lozère 49 Maine-et-Loire 50 Manche 51 Marne 52 Haute-Marne 53 Mayenne 54 Meurthe-et-Moselle 55 Meuse 56 Morbihan 57 Moselle 58 Nièvre 59 Nord 60 Oise 61 Orne 62 Pas-de-Calais 63 Puy-de-Dôme 64 Pyrénées-Atlantiques 65 Hautes-Pyrénées 66 Pyrénées-Orientales 67 Bas-Rhin 68 Haut-Rhin 69 Rhône 70 Haute-Saône 71 Saône-et-Loire 72 Sarthe 73 Savoie 74 Haute-Savoie 75 Paris 76 Seine-Maritime 77 Seine-et-Marne 78 Yvelines 79 Deux-Sèvres 80 Somme 81 Tarn 82 Tarn-et-Garonne 83 Var 84 Vaucluse 85 Vendée 86 Vienne 87 Haute-Vienne 88 Vosges 89 Yonne 90 Territoire de Belfort 91 Essonne 92 Hauts-de-Seine 93 Seine-Saint-Denis 94 Val-de-Marne 95 Val-d'Oise 971 Guadeloupe 972 Martinique 973 Guyane

LES-viessu dahjege kulturviessu lea almmolaš visti Guovdageainnu márkanbáikkis. Doppe leat ee. Beaivváš Sámi Teáhter, Guovdageainnu álbmotgirjerájus ja Ávvira bargosajit. Kulturviesu gealliris lea Nuoraidsiida dahje ng. "klubben", mas lávejit leat iešguđetgelágan doalut.

Humppila dahjege Humppilan kunta lea Suoma gielda Lulli-Suoma leanas Kanta-Häme eanangottis. Humppila gielda gullá Forssa guovlugildii. Humppila rádjegielddat leat Forssa, Jokioinen, Ypäjä, Loimaa, Punkalaidun ja Urjala.

Luxemburg dahjege Luxembourg, Luxemburga stuorraprinsipáhta, (fránskkagillii Grand-Duché de Luxembourg, duiskkagillii Großherzogtum Luxemburg, luxemburgagillii Grousherzogdem Lëtzebuerg), lea riika Oarje-Eurohpás. Luxemburg rádjeriikkat leat Vuolle-eatnamat, Belgia ja Duiska.

CERN (Organisation européenne pour la recherche nucléaire, ovdalis Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire) lea Eurohpá partihkkalfysihka dutkanguovddáš Šveicca (Genève lahkosis) ja Frankriikka rádjeguovlluin.

Sykkylven lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 7 693 ja viidodat lea 338 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Aure. Sykkylven rádjegielddat leat .

Anárašgielas ii leat oasseobjeakta degomat suomagielas. Cealkka "Mun puurâm leeibi" dárkkuha sihke dan ahte borra olles láibbi dahje dušše oasi das.

Haapimaa, Heinistö, Heittola, Helle, Höytölä, Iso-Röyhiö, Jauhokuononmaa, Juhtimäki, Jyllinmaa, Kallionkieli, Kalmaankylä, Karhoinen, Karttu, Kiiala, Kilvakkala, Kolkko, Kovelahti, Kurkela, Leppäsjärvi, Leutola, Luhalahti, Läykkälä, Mansoniemi, Miettinen, Myllykarttu, Niemi, Pukara, Riitiala, Sammi, Sarkkila, Saukko, Sisättö, Sikuri, Sipsiö, Tevaniemi, Vahojärvi, Varessalmi, Vatsiainen, Vatula, Vehuvarpe, Viljala, Vähäröyhiö, Välikylä