Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Al numero "5" de aghi al fa sì che se pode destinguer sto pin da quelaltri che se cata te le stesse zone. Te i parchi citadini solche al pin de la Himalaya e al pin strobo i à mažet de aghi de 'l stesso numero, ma i à panoce tant pì longhe (15–30 cm) e i aghi stessi i è pì longhi de 8–16 cm. Al à le žiess che le ghe someja a quele de 'l pin mestech co 'l qual al pol esser confondest dificilmente parchè i ocupa aree diverse.

La majoria de i tswana la ga acetà el cristianeximo. I fioi de i capi clan i ndava en Inghiltera par studiar. One de questi, Seretse Khama, el xe diventà famoxo en tel Regno Unio en tel 1948 parché el se sa sposà co na bianca, Ruth Williams. Khama el xera l’erede direto del capo de i Ngwato, el clan pi inportante de i tswana. El Sudafrica el ga dito sensa mezi termin che el no gavaria acetà on paexe direto da on nero sposà co na bianca. El Sudafrica el xera en tel pien svilupo de l’partheid. Anca i conservatori inglexi i ga protestà. Khama el xe rimasto en Inghiltera fin al 1956, co el ga rinuncià a diventar el prosimo capo de i Ngwato. Na olta tornà en Bechuanaland, Khama el ga fondà el Bechuanaland (pi tardi Botswana) Democratic Party (Partito Democratico del Bechuanaland) e domandà l’autogoverno. En tel 1961 i inglexi i ga conceso l’autogoverno. El 30 setenbre 1966 Khama el xe diventà el primo presidente de la republica del Botswana.

L'Arena de Verona l'è el famoxo anfiteatro romano che gh'è a Verona. Insieme cołe figure de Giulieta e Romeo l'è ritegnùa el simboło stéso de ła çità veneta. El só nome el ven dała parola latina che indica ła sàbia, che na olta la cuerzéa la platea de l'anfiteatro.

Chi che seve la cexa catolega i xe el 60%, cheli che seve le religioni tradisionali el 24%, i cristiani protestanti el 15%, i musulmani el 1%.

Natural che el séntro vital del sestièr el xé Piasa San Marco, su ła qual se 'fasa el Pałaso Dogal, sede del poder połìtego venesian fin dal IX sècoło, del qual el xé stà el primo edifisio, e ła baxéłega de San Marco, capeła privada del Doxe fin al 1807: al pòpoło infati nol gera perméso intrar 'nte ła baxéłega: łóri i podeva 'ndarghe drénto soło in feste o ocaxion ecesionałe. Fin a tal data ła sede Patriarcal de Venesia ła gera San Piero de Casteło, al màrxene oriental de ła sità.

El teritorio del dipartimento el confina coi dipartimenti de ł'Alta Savoja (Haute-Savoie) a nord, de ł'Ain a nord-ovest, de ł'Isère a ovest e dełe Alte Alpi (Hautes-Alpes) a sud. El dipartimento el confina anca con ł'Itałia (Vałe d'Aosta a est e provincia de Turin in Piemonte a sud-est).

'Ntel 1990 co' Lou Reed el gà publicà Songs for Drella, albun de comemorasion de l'amigo Andy Warhol; xe stà infati Warhol el promotor del so progeto artistego: xe stà el pare che gà sernìo el nome del grupo, sua xe stà anca ła famoxa covertina co' ła banana "sbuciabiłe", pol darse che fusse stà sua l'idea de asociar el grupo ła voxe de Nico.
Noveło Papafava o Novello Papafava xe un disiendente de la fameja Papafava, xe sta homo de cultura e sagista. Fioło de Francesco (1864-1912) e de Maria Meniconi Bracceschi, intel 1917 el se aruoła vołontario e el vien mandà so l'Ixonso quaxi co ła disfata de Caporetto . Dopo ła guera cołabora co ła revista “Rivoluzione liberale” direta da Piero Gobetti. More a Rovołon.

Quasi tuta la Liberia la xe cuerta da coline, la pianura la se cata solo che rente de la costa, che la se ciama Costa del Pear. Al sentro del paexe se cata n’altipian. L’elevasion masima la xe el monte Wuteve, 1440 m. I monti Nimba i xe na cadena montuosa al confin co la Costa d’Avorio e le Guinea, e i xe inportanti. L’unico fiume de interese el xe el Cavally.

Ła saradura (o seradura o anca seraura) ła xé in jenerałe un sistema mecànego, ełètrego e ełetrònego par el controło de łe entrade in un serto lògo traverso (de sòłito) un ingreso.

El x'è anca stà sede dele do edisioni del Gran Premio del Pacifico de Formula 1 'ntei ani 1994 e 1995 (tute do le volte el gha vinto Michael Schumacher su Benetton). Sti do eventi i ghà anca fato del Giapon on dei sinque paesi al mondo che i gha ospità piassé de 'na gara de Formula 1 'nteo steso ano.

Batocio (dal latin "Bataculum"): toc in fèr tacà a pingolón drento la campana ke baténdo contro i oposti bordi la fa vibràr e risuonàr. 'Na olta al ñea asicurà al'asola con an nervo de bue o 'na strika de cuoio, adés vien usa rinforzi e cavet in acciaio.

A ogni regata partesipa nove equipagi più naltro de risèrva, pronto a subintràr ała partensa in caxo de forfé de l'ultimo minuto. El regołamento de łe regate prevede, par tute łe categorie, ła partensa de łe inbarcasión da un pónto del Basin de San Marco, lignàe e blocàe fin al via da un cordìn łigà a pòpe de łe inbarcasión dita spagheto. Drìo ła partensa, i equipagi afronta el dełicào e fondamental ingreso 'ntel Canal Grando, che parcore fin a rivar al xiro de bòa o del pałeto de ła categoria (ognùna de łe quałe fa un trato in Canal Grando più o manco longo, che varia par ogni tipołogia de categoria). Da sto pónto refà un tòco de Canal Grando fin a ł'arivo, fisà par tute łe categorie arénte Ca' Foscari, dove xe logà un gran palco gałegiante ciamà machina. Su sto palco, 'na volta fidàe a ła xurìa łe eventuałi (e frequenti) contestasión scoretese resiproche intra i vogadóri, i vien sełebrài e premiài da łe autorità.
Al sòno de na canpana al è ligà a 'n equilibrio conplicà de spesòr ke i determina al profilo de la canpana. I spesòr i fa, insieme de la nota principàl e a i sòni paržiai, al sòno de la canpana. La nota, inveže, la è determinađa da 'l volume de la cavità inte la canpana: pì al è grant e pì gròsa la sarà la nota, pì al è čeo e pì acuta la sarà la nota. Le canpane le pol eser quindi acordade tra de lore tramite operažion specifiche ke le va a modificar al volume. Esiste diversi tipi de canpane a seconda de 'l spesòr, de la nota e de la forma. Al profilo, ke al čapa al nome de "sagoma", al pol eser diverso (par esenpio) a seconda de le esigenže de 'l posto aonde ke sarà metest la nova canpana. Esiste "sagome lidjere" e "sagome pesanti" doperade da i diversi fondiđor. La diferenža la è 'te la qualità de 'l suono fata da na canpana de sagoma pesante. In Italja de solito se fonde pì "lidjer" in confronto a 'l standard de l'Europa central.

Fin ała fine del XVIII sec. sirca, el Comùn de Vinovo gà sede 'nte ła vacarìa de ła Famegia Farò (che un tenpo gera propietà del Conte Castelli di Sessant) drìo ł'abside de ła céxa parochiałe; drìoman el xe stà trasferìo 'nte ła caxa Marchiaro de Via San Bartolomeo. Poco dopo ł'Unità de Itałia el Comun l'è stà trasferido in piasa delle Grida, atuałe caxa de canton de Via Cottolengo co' via don Mazzolari. Qualche ano drìo, 'ntel 1878, el Comùn de Vinovo, dovendo trasferìr el Comùn in una nòva e più anpia sede, gà cronpà ła vecia vila de ła Contesa Bosco di Ruffino, pervegnùa in redità dal conte Prospero Castelli di Sessant, riadatandoła a sede muniçipal, come che xe ancùo, piasa Marconi. L'edificio, nel corso dei ani, gà subìo radicałi trasformasión, ła pì pexòca in conseguensa del bonbardamento de ł'11 setenbre 1941. In quea note un grupo de reoplani da bonbardamento de ła RAF gà descargà un pìngoło de bonbe incendiarie so'l centro de Vinovo, colpìndo anca 'l Pałaso Munisipàl. Le fasàde xe stàe xontàe 'ntei ani 1972-1973 in una de łe ristruturasion drìo, 'ntel 1978-79 xe stà integrà 'na manega verso via Marconi e xe stà radicalmente ristruturà i locałi interni.

Se ghe trova, par la gran parte deła provincia, ła sesion orientałe dełe Dołomiti, co łe sime dełe Tofane, dełe Tri Sime de Lavaredo, del Monte Pelmo, del Monte Civetta, de ła Marmolada e de łe Pale di San Martino (ste ultime dò al confin còl Trentin). Ła provincia ła xe sìora de corsi de acòe. El pì grande l'è par serto el Piave, co i afluenti Boite e Cordevołe. Ghe entra un tocheto 'ntel Feltrin anca el fiume Cismon, afluente de ła Brenta.
Le forse de invasion italiane le se gha scontrà co i soldadi francexi ne i ani trenta e durante la seconda guera mondiale. Gibuti la xera ne le mane de el governo de Vichy ma el xe cascà en mane de i Aleati dopo che i inglexi i gha blocà el porto par tri mesi. Soldadi de Gibuti i gha combatù en Fransa en tel 1944. Co l’aprovasion de la Lege Cuadro (1956) el governo francexe el gha dato a le colonie pi autonomia. En tel 1958, co on referendum, Gibuti el gha sielto de far parte de la Fransa come on teritorio d’oltremare. Solo pochi ani dopo, co el presidente De Gaulle el gha visità Gibuti (agosto 1966) el gha catà dimostrasioni popolari che le volea l’indipendensa. En tel marso 1967, el 60% de i gibutiani i gha votà contro l’indipendensa.

In ocasion dełe ełesion połiteghe del 2006 co i Democratici di Sinistra, el xe diventà senador il 28 de novenbre 2007, con le dimission de Goffredo Bettini.

In tel basco parlà, el verbo auxiłiare l'è speso łasà da parte quando superfluo: "Zuek egunkariak erosten niri", voialtri drio a cronpar i jornałi par mi. Altrimenti, i pronomi i' è quaxi senpre trascurè: "egunkariak erosten dizkidazue", i jornałi cronpando esar-łori-par mi-voialtri. I pronomi i' è uxè soło par mostrar enfaxi: "egunkariak zuek erosten dizkidazue" l'è voilatri che cronpì i jornałi par mi, no łori; "egunkariak niri erosten dizkidazue" l'è par mi che cronpì i jornałi.
Se trata de un pałaso de stiłe rinasimentałe costruìo infra 'l 1480 e 'l 1517 in sostitusión de un pałasoto de minor dimensión adibìo a fortésa defensiva. Ła se catava su l'atuałe Piasa Rey. De ła so costrusión, vołesta da ła fameja omonema, xe stà sponsór e soventór el gardenàl Domenico della Rovere, orixinàl de Vinovo. Recentemente restorà, el Casteło gà al so interno pregevołi stuchi e dipinti a grotésca de ła Scòła del Pinturicchio e un bel giòstro co' decorasión in còto. Co'l sfantàrse de ła fameja Della Rovere, el castèl 'ntel 1692 l'è pasà a la corona sabauda e Carlo Emanuele II, asegnandoghe el titoło de cónte de Vinovo a so fiòło (spùrio) ch'el gavea avùdo 'ntel 1712 da Gabriella di Mesmes des Marolles . Francesco Agostino, ghe gà dà in concesión anca el castèło. Tutociò ła concesión del casteło xe tornà ała corona 'ntel 1732 visto che l'ultimio rède de ła fameja Delle Lanze gaveva sielto ła cariera eclexiastica (jera el futuro cardinàl Carlo Vittorio Amedeo Delle Lanze (1712-1784), so fioło de Francesco Agostino e de Barbara Piossasco de Piobesi). 'Ntel 1752 Carlo Emanuele III ghe lo gà consegnà ała Comenda Magistrałe de Stupinigi, che 'ntel 1776, ghe lo gà dà in concesion a Vittorio Brodel ed a ł'arcanista Pierre-Antoine Hannong, al fin che i podese condurghe esperimenti so łe porsełàne e ła eventuałe produsión de łe medème. Fałìa l'inprexa dei do, el castèl l'è pasa in concesión 'ntel 1780 a Vittorio Amedeo Gioanetti, che l' a avùdo el medèmo incargo, portà a termine co' un certo suceso. Drìo ła morte del Gioanetti, fałìo el tentativo de Giovanni Stoppini de continuàr ł'atività del Gioaneti, el casteło xe stà vendùo 'ntel 1825 a ł'Università de Torin, che 'ntel 1836 ghe ło gà vendesto a so vòlta al comun de Torin dal quało 'ntel 1839 jera stà cronpà dai fradełi, Giacomo e Luigi Rey che ghe gavea logà 'na fàbrica de tapèi. Da'l 30 setenbre 2006 l'è sede de la biblioteca comunałe e da'l 2007 anca de ła St. John International University.

(Abondansa de vocali/consonanti, gradi de apertura vocałica, quantità de ponti de articolasión in te łe consonanti, uxo de trati come ła glotalixassión o naxalizassión, łéngoa asentuałe/tonałe, tipo de prosodia, etc.)

El sud del paexe el xé so on altipian de 1 100 metri sul livel del amr. L’altopian el va zo verso nord, al confin co el Sud Sudan el gha n’elevaxion de 900 m. Le montagne le se cata on po’ par tuto el paexe, ma se trta de montagne abse. Ecexioni le xé el Ruenzori (5 110 m), el Elgon (4 321 m) e el Kadam (3 069 m).

El zircuito l'è caraterizado da un longo retilineo en salita dove le MotoGP i ghe raggiunse 'na velosità de zirca 340 km/h, da piassè duri canbi de pendenxa e da curve piassè veloci, zieche e impegnative. La curva piassè bela l'è probabilmente la Casanova-Saveli, 'na chicane destra-sinistra en discesa.
Ła Piasa ła xé nasùa e cresùa su ła xona ocupada dai antighi brołi curai da łe mùneghe del visin convénto de San Zacaria, intorno a łe dó céxe che ghe gera in orìxene in sto łógo qua, ła céxa de San Teodoro (primo patrono de Venesia), daspò butada xó per far posto a ła Baxìłica de San Marco e ła prima céxa de San Ziminian, in orìxene catada a ocio a metà łonghésa de ła piasa de ancuo, vanti a ła baxéłega. Col slargamento de ła Piasa, ła Céxa de San Ziminian ła xé stada daspò tirada su visin al Ala Napoleonica de ancuo, deso parte del Muxeo Correr, per tirar su ła qual ła céxa ła xé stada butada xó 'ntel 1807 per órdene de Napoleon.

Primi testi Atualmente łe iscrisioni più antiche contenenti parołe basche i' è łe epigrafi catè in tel giugno del 2006 da i archeołogi de Álava in tel sito de Iruña-Veleia, datè III secoło.

El Distreto de Cołumbia (en inglexe District of Columbia) el xe on distreto federal de i Stati Unìi. El se cata al sentro de ƚa banda oriental de ƚa federasion, a sud del stato de el Maryland, a nord del stato de ƚa Virginia e 233 miglia a sud de ƚa sità de Nòva Iorc.

Ancuo el comun de Atene in sénso streto el ga na superfice de soło 39 km² e na popołasion de squaxi 750 000 abitanti, ma l'àrea urbana considerada come LUZ (Larger Urban Zone) dal'Eurostat ła cónta 4 013 368 abitanti, e ła xé cusì ła sètima conurbasion più granda del'Union Europea, e ła quinta cavedal più popołada del'Union. In sta manièra ła fa, col Pireo e'l resto de ła conurbasion, el 35% de ła popołasion grega.

Jon-ek l'è l' agente (sojeto tranxitivo), quindi l'è marcà con ła terminassión del caxo ergativo -k (con na epentetica -e-). Egunkariak el ga ła terminassión -ak, che la segna l' ojeto plurałe (plurałe asołutivo, caxo del ojeto direto). El verbo l'è erosten dizkit, ndoe erosten l'è un tipo de gerundio e l' auxiłiare dizkit el vol dir elo/ala el/la fa quei/e par mi. Sto dizkit el pol esar divixo in sta maniera:

El nome Cavałin el cata ła sóa orìxene dal'uxo de st'àrea per l'ałevamento de cavałi dei antighi vèneti. Propio come 'ntel visin comun de Gèxoło, altro nome chel vien fora da Equilium.

Sua Eccellenza si fermò a mangiare, riedità nel 1967 col titoło Il dottor Tanzarella, medico personale del fondatore dell'impero, regia de Mario Mattòli (1961)

La Società xe nata 'ntel 1996 nel pian de ristruturasion dei servisi del comun de Venesia cofà azienda special (grasie a ła lèxe 142/90 in materia de Riforma de łe Autonomie Locałi co' ła denominasion Azienda Servisi par la Mobiłità..

Al Pernis apivorus, presente in Italja solche da majo a setenber, al se diferenžia da 'l oselaž par le ale e la coda an stciant pì longhe e par la testa cea. In volo le ale le gnen ceneste orizontai. Al color al è variabile, ma la coda la à senper 2-3 bande basai e una terminal scure.

'Ntel muménto culminante de ł'epidemia, in asensa de tre sołusion , el governo de ła Republica gà organixà 'na prusisión de orasión a ła Madona, a ła quała gà parteçipà par tre zorni e par tre noti tuta ła popołasión superstite.
Łéngoe basconiche: Sta teoria, proposta dal linguista tedesco Theo Vennemann (profesor ordinario de Linguista teorica a l' università Ludwig-Maximilian de Monaco), la sostien che ghè suficienti prove toponomiche par concludar che el basco l'è el soło sopravisuo de na famea più larga che na olta se estendea su tuta ła penixoła iberica e su parte de l' Europa, e che l' à lasà el so segno in te łe moderne łéngoe indoeuropee parlè in Europa. Ste łéngoe le se sarea pò quaxi interamente estinte con łe invaxioni indoeuropee a partir dal XIII secoło a.C. I studi de Vennemann i' è stà però molte critichè dai bascołogi e da vari speciałisti in linguistica.

Ła Provincia de Trieste ła xé una de ła quatro province del Friułi-Venesia Julia, ła pì picenin del'Itałia. Ła xé granda 212 km² e gà 238 092 àneme, quindi so densita demogràfega xé de 212 ab/km². Trieste xé anca el capołuogo regionàl e gà pì dei 5/6 dei abitanti de ła provincia.

Giuseppe Piero Grillo (Genova, 1948) el xe un comico e blogger italian. El so blog el xe uno de i pì conosui infrà chei in lengua italiana: Insieme a Gianroberto Casaleggio el ga fondà el MoVimento 5 Stelle.

El Rhode Island el xe un Stato dei Stati Unìi, el pi ceo par superficie, ma uno dei pi densaménte popołai. Ła capitałe ła xe Providence. El confina a nord e a òvest col Massachusetts, a est col Connecticut a sud col Rhode Island Sound e l'osèano Atlàntico (el ga a sud un confine marin col Stato de New York) ; el conprénde ła pianura intorno a ła Narragansett Bay e numàróxe ìxołe, ła major de ste qua ła ga dat el nome al Stato. El teritorio lóngo ła costa el xe prevałenteménte pianexante, méntre el se fà cołinar inte l'entrotera; e el xe bagnà da numàróxi fiumi, el pi lóngo el xe el Blackstone.

La Paz l'è la cavedal aministrativa dela Bolivia e capoluogo dela so zona. L'è la cavedal piase alta del mondo, co i so 3600 metri sora el livelo del mar.

En tel 1989, la prima guera civile l'è scominsià soto la guida de on americo-liberiano, Charles Taylor, che gavea el sostegno de la Costa d'Avorio e del Burkina Faso. En tel 1990, i ribeli gha copà Doe ma la guera civile l'è continuà. Tayor l'è stà eleto presidente en tel 1997 ma l'è durà poco.

El 10 de novenbre xè el 314° dì de l'anno secondo el całendario gregorian (el 315° 'nte i anni bisestiłi). Ghe manca 51 jorni par la fine de l'anno.

El Segretario de Stato del Vatican el ga łe funsion de un Ministri dei Esteri ma oltre a oltre a ndar drio ai raporti statałi (p.ex.: Vatican co altri Stati) el se òcupa anca dei raporti de ła Céxa.

Intel 1931, durante el regime fasista, el xera invià fora dała Siciłia parché el xera sospeto de aver legami con la mafia el xera tornà inteła soa tera solche intel 1937. Temù da tuti, l'AMGOT (governo miłitare americano dei teritori ocupai) el gha imposto Calogero Vizzini come sìnico de Villalba, forse par merito deła mafia siciliana, e Don Calò in particołare, el ghà dato ała fuga dei tedeschi da l'isoła.
Łe do varianse prinsipałi łe xe cueła oriental, ciamada anca transabduana o orobica, e cueła osidental, ciamada anca cisabduana o insubre, ste do varianse łe ga soratut difarense fonołoxiche bastansa marcae, diritura łe podaria esar ciapae cofà do łengoe separae. Łe difarense inportanti łe rivarda soratut łe létare /v/ e /s/ che inte ła variansa oriental łe deventa aspirae (ła /v/ pol esar anca ełiminada del tut), par exenpio ła paroła osidental cavall a oriente ła deventa cahall o anca caàl, ła paroła sura ła deventa hura. N'antra difarensa xe ła pronunsia de łe ploxive ała fin dełe parołe come lett e fredd che a oriente łe vien pronunsiae leč e freǧ.

El 21 de febraro xè el 52° dì de l'anno secondo el całendario gregorian. Ghe manca 313 jorni par la fine de l'anno (o 314 'nte i anni bisestiłi).

A leje eletoràƚe de baxe pa 'l consejo ƚa xe ƚa Tatarellum, che sarìa: a ƚa coalissiòn che ga ciapà pì voti de tuti la se dà pì de metà de ƚe careghe (37 so 60 in Vèneto), ai altri va on nùmaro de ƚe careghe rimaste che 'l xe proporsionaƚe ai voti capài.

Ła se afacia a est sol Mar Adriatico, ła confina a nord co ła Provincia de Ancona, a sud co ła istituenda Provincia de Fermo, a sud-ovest co ła Provincia de Ascołi Piceno e a ovest co ł'Onbria (Provincia de Perugia).

La Storia del Congo la xe ona de le pi conosude da el mondo ocidentale par i contati co el regno del Kongo e la formasion de na monarchia cristiana en tel mezo de l’Africa a i inizi de i tenpi moderni. La storia del Congo la scominsia, parò, molto prima.

En tel 1862, dopo che el capitano Fleuriot de Langle el gavea visità la costa somala, i francexi i gha sotoscrito on tratato de amicisia co i sultani de Tadjoura, Gobaad e Raheita e crompà el porto de Obock. Altre espansioni, en tel 1884-5, le gha portà a la costitusion del teritorio de Gibuti de ancò. En tel 1886, la cavedal la xe stà mosa da Obock a Gibuti, ndo ghera on porto naturale pi grando e on marcà tra i pi importanti de el Corno d’Africa. La costrusion de la linea feroviaria da Addis Abeba a Gibuti (costruia dal 1897 al 1917) la gha fato garantio pi aloro al porto de Gibuti.

El Piemonte (in piemontexe Piemont, IPA [pje'mʊnt]) el xe na region (25 402 km², oltre 4,3 miłioni de àneme, co capital Torin) de l'Itałia Nord-Oçidentałe.
Xe stà tirà su 'nte ła segónda metà del XV secoło ed adibìa a sede de culto par la Conpagnia dei Flagellanti (in piemontexe, Batù. Co' ła fondasión 'ntel 1577 de ła Confraternita de Santa Croxe par òpara de Bartolomeo Feccia, la céxa nel corso dei secołi gà subìo un mucio de canbiamenti e mejoraménti. I confradei de Santa Croxe durante łe prusisió, jera rivestìi de un càmixo bianco e co'l cao ricoerto da un capùso bianco, e xera apónto diti i Batù. Grasie ałe oferte che rivava da fonti diverse (quote che vegniva versàe par ogni sepoltùra e limòxine anoneme) 'ntel 1601 gera stài cronpài do candeliéri de otón e i rełativi ciri, e 'nte ł'avrìl del 1603 xe stài conpletài i łavori de ł'altàr. 'Ntel 1612 i mestri Giovanni Maria Sarasino e Antonio Franchetto gà piasà ła porta de ła céxa. 'Ntel 1751 gà tacà i łavori par la costrusión de un novo canpanìl «...per poter regere detta Campana, ed a ciò si senta più lontano il suono della medesima » (par podér rèxer dita Canpana, e a ciò se senta più łontàn el són de ła medèma la nova costrusiónt sarìa sorta lateralmente a ł'aso de ła navàda, e gavarìa mexurà sirca sìe metri da ł'altésa del covèrto de ła céxa. Nei primi ani del 1800i confradei gavea cronpà un novo organo par 150 franchi. Durante ła segónda guera mondiałe so'l canpanìłe xe stà montà, da parte dei miłitàri un pósto de avistamento antiaereo e 'ntel 1945 i miłitanti de ła rexistensa vinovexi e partixani gavea catà recèto so'l canpanìłe, par scanpàr via ałe patùgie naxifasiste. A ł'interno xe prexente un bel coro łigneo, intagià dai mestri Bartolomeo Borello e Francesco Antonio Rochie 'ntel 1715 e restorà 'ntel 2010. Ancùo ł'edificio svincołà da ł'uxo łiturgico, vien utiłixà speso par manifestasión particołari cofà, ad exenpio, 'na mostra de prexèpi 'ntel periodo de nadàl.

El xènare gramaticałe, donca, el vien considerà da serti lenguisti un sotogrupo de ła clase seben che altri i dòpare "xènare" come sinònimo pien de "clase".

sonar dópio: se sona a tre canpane par nunžiar la mesa (an quart de ora prima) e co se leđe al Gloria; 'te 'n žerti posti anca par conpagnar al mort a 'l žimitero

Durante el córso, el fiume el traversa łe provinse de Burgos, Valladolid, Zamora e Salamanca coréndo per sérca 500 km co na pendénsa bastansa cea (1m/km). Inte sto sto trato el fiume el ga un rejime pluvial e ła só portada media ła va dai 212 e i 490 m³/s. In corispondénsa de łe provinse de Zamora e Salamanca, e inte-ła xona de frontiera col Portogało el fiume el se incanałéa in tereni granìtisi risałénti al pałeoxòego, qua se ga na brusca variasion del só córso, inte un breve trato el fiume el fa un salt de sérca 400 m de dislivel, inte sta xona ghe xe numaróxe sentrałi idroełètriche, che l'energìa produxésta, in sèvito a acordi infra i do paéxi, ła vien equaménte dividésta infra Spagna e Portogało.

Amaiur ła xe na coalision pułitega basca de ła sanca abertzale formà inte'l otobre 2011. El nome de ła coalision el vien da cheło de na locałità in Navara che ła xe sta una de łe ulteme rocaforti durante ła concuista spagnoła de ła Navara.
Co che se gà róto i arxeni a Figaroło intel 1152 (che l'ałuvion ła gà anca desfà el sentro de Litiga) el braso prinsipal del Po el se gera movésto pì o manco indove che deso ghe xe el Poaso, un fià pì a nor del braso prinsipal de incò; Racan el gera propio lì e'l ne gà vùo un gran spinton a crésar. Int'i secołi XIII e XIV Racan xe stà na Podesteria del ducà Estense (na specie de capołogo inportante che 'l gavéa giurisdision sułe tere tra Canaro e Guarda Veneta, de qûi e de ła da Po); Racan ła xe stà cusì inportante che ła céxa romànica tirà su intel X sècoło e che incò ła xe dedicà ała Natività de Maria Santisima ła xe stà inpinìa de òpere d'arte bełe asè. In 'sti ani qûi i xe stà tirà su de nóvo i sentrin de Litiga e Policella, senpre un de qûi e un de łà da ła Fosa.

Bokassa I el xe stà colpevole de vari crimini contro l’umanità. Dopo la strage de 200 buteleti de na scola, David Dacko el ga fato on colpo de stato el 20 setenbre 1979 e proclamà la republica. Dacko nol xe stà bon de canbiar la situasion de crisi e el ga subio on colpo de stato organizà da el general André Kolingba en tel 1981. En tel 1985, Kolingba el ga disolto el governo militare e ciamà ministri sivili e parmeso la formasion de partiti politeghi en tel 1986. Dopo verghe fato aprovar la Costitusion co on referendum, Kolingba el xe diventà presidente de la republica el 29 novembre 1986, en tel lulio 1987 52 parlamentari i verzea el parlamento.

Nasùo a Sebenico, a 4 ani el se trasferise a Venesia par motivi de studio. A ła morte del pare, noto avagado, el torna in Dalmasia 'ndove el vive fin ai 14 ani dedicandose ai studi clasici e, da autodidata, a ła pitura. Łe so òpare pì note łe ga fate co'l xe ndà abitar a Luviłian. El xe morto inte'l febraro del 1934 e 'l xe sta sotarà al simitero de Luviłian de Toreja.

La xe anca el comun pi popoloso del Paese, oltra che el quinto de l'union Europea, dopo de Londra, Berlin, Madrid e Roma. L'àrea metropoitana de Parise la xe invense la seconda pi popolà d'Europa, co 12 mijoni de abitanti (i abitanti de la sità i xe diti Parisini)

El conpleso de ła sede comunàl xe caraterixà da'l corpo de fabrica storego e dai corpi de fabrica xontà che 'ntel pasàr dei ani, i ga conpletà sui lai el lòto orixinàl. El fronte storico su Piasa Marconi, dal quało ghe xe l'aceso prinsipàl ała sede comunàl, xe caraterixà da un portegà de aceso picenin sorastà dal balcon de ł'uficio del Sindìco co' bałaustrà. Sòra ła łinea de spòrto de tałe strutura, ghe xe un frontón co' ła scrita "MUNISIPIO" (dito anca Comùn). Ai lai de l'intràda de ła sede comunałe xe prexenti do bałaustrài. La scansión de łe sbuxadure xe tanto regołàr e xe prexenti de łe soàxe decorative sensa frèxi. Le pitùre utilixà jera a baxe viniłica. Longo tuto l'edificio core un regołón in pièra.

Andreotti xe stà pì volte Presidente del Conséjo dei Ministri italian, Ministro dei Afari Esteri, Ministro de la Difesa e Ministro de le Finanse.
Ła pi granda par superficie, economia e popołasion e ła pi inportante sol piano połitego a xe sta ła Republica Sociałista Sovietica Rusa, ł'odierna Rusia. Anca el teritorio de ł'Union Sovietica el ga subìo vari mutamenti, e 'ntel periodo pì recente el corispondéa aprosimativamente a queło del tardo Inpero Ruso, senza parò Połonia e Finłandia. L'organizasion politega del paexe ła prevedéa on partito połitego soło, riconosesto uficialmente, el Partito Comunista de ł'Union Sovietica (PCUS), guidà da on Segretario Generałe e dal Połitburo.

I parlanti soło basco i parla soło el basco sia in Fransa che in Spagna. I’ è par lo più veci e i raprexenta na minoransa picenina (manco del 0.7%, che i’ è sirca 20 000 persone).

Te i sistemi a slancio "classico", par far suono le à da donder almanco i 60° de inclinažion (anca se esiste sistemi a slancio co 'l batocio dotà de 'n dopio snodo par poder sonar anca co 'l movimento pì pižol). Ten sto sistema de sonar al batocio al è ingancià sot a i perni de rotažion sichè al va a petar te 'l bronđo senper verso in sù; se diss che al batocio, che de solito al è pì pesante rispeto a i altri sistemi de montajo, al ""careža la canpana".

El Canal de ła Zueca (ciamà in antighità Rigano), xe co'l Canal Grando, un dei maxori canałi che sbòca 'ntel basin de San Marco, a Venesia. El xe postà infra l'ìxoła omonima de ła Zueca e 'l sestièr de Dorsoduro.

Armagh, Ballycastle, Ballyclare, Banbridge, Bangor, Belfast, Carrickfergus, Cookstown, Craigavon, Derry , Donaghadee, Downpatrick, Dungannon, Dungiven, Enniskillen, Hillsborough, Limavady, Londonderry, Lurgan, Magherafelt, Newcastle, Newry, Newtownards, Newtonstewart, Omagh, Strabane, Warrenpoint,

El Tratà de Tordesillas (firmà a Tordesillas, in Castegia, el 7 de zugno 1494) el ga diviso el mondo a de fora de l'Europa inte un duopolio esclusivo intra l'Inpero spagnolo e l'Inpero portoghese longo el meridian nord-sud, 370 lighe (1 770 km) a ovest de le Isole de Cavo Verde (al largo de la costa del Senegal, inte l'Africa Ocidental), corispondenti aprossimativamente a 46° 37' O. Le tere a est de sta ligna le saria partegnue al Portogalo e quele a ovest a la Spagna. El tratà el xe stà ratifegà da la Spagna ai 2 de lugio, e dal Portogalo ai 5 de setenbre del 1494.

Asołutivo: sto qua l'è el caxo utiłixà quando che el sintagma nominałe el conpie ła funsión de sojeto de un verbo intranxitivo o ojeto direto de un verbo tranxitivo. El segno che se xonta al sintagma nominałe in tel caxo asołutivo l 'è Ø (nulo): Mutila etorri da.
Nei primi tenpi de ła Serenissima, 'nte ła łaguna de Venesia gera pitòsto comùn l'uxansa de divertirse e passar el tenpo łibaro praticàndo ła voga, co' diversi tipi de inbarcasion. Da sta pàrtica amatorial nasse vere e pròpie desfìde de vełocità e duràda, co' modałità e regołe senpre più precixe. No xe ciàro quando che gà scominsià ła tradisión de łe regate. Segóndo alcuni studioxi". l'orìxene podarìa risałir al 942 co' xe capità un epixodio sìmiłe al ratto delle sabine: durante 'na festa popołar, i pirati rapisse łe done venesiane in età da marìo ma vien a coràndo inseguìi dai omeni che vogando furioxamente su łe so barche riesse a raxonxer e sbrocàr xóvene rapìe. Da sto epixodio xe nata ła Festa de łe Marie co' xontàda ła regata.

El 10 de lujo xè el 191° dì de l'anno secondo el całendario gregorian (el 192° 'nte i anni bisestiłi). Ghe manca 174 jorni par la fine de l'anno.

Intel 1796 ła Serenisima ła xe finìa e Polxeła ła xe ndà drìo el Vèneto de sóta deła dominasion fransexa; insiem co tuto el Połéxine e ła tera de Ferara el se ciamava "dipartimento del Baso Po".

El Partito Democratico del Botswana (BDP) el ga dominà la vita politega de sto Stato. Solo en te i ultimi ani, altri partiti – par lo più fasioni del BDP che le se sa stacà ne i ani – i ga scominsià a domandar pi potere. El Fronte Nasionale del Botswana el stava diventando el vero partito de le zone urbane, ma el se sa divixo en do par de le questioni interne. No se prevede grandi canbiamenti en te la vita politega de sto paexe.

Par tanto tenpo i scritori laici i' è stè na ecessión e ła majoransa de łe opare publichè i era de tematica rełijoxa, łimitandose prinsipalmente a tradussioni de dotrine e catechixmi, biografie de santi e qualche tratato teołogico-fiłoxofico. Tra łe opare che trata temi profani incontremo gramatiche, apołogie (che vołea dimostrar ła puresa e ła perfessión de ła łéngoa dei baschi, anca se quaxi tute scrite in castiglián), antołogie de proverbi e poemi, oltre a opare de teatro tradisional basco o pastorałi.

Nel corso de i secoli la cèxa la xe stà ricostruia na prima volta nei anni 1220-1250, restaurà nel 1551, allungà e innalzà nel 1836, restaurà assieme al campaniłe tra el 2007 e'l 2011.

Dativo: in sto caxo el sintagma nominałe l' adota ła funsión de ojeto indireto in te łe fraxi con tri ełementi nor-nori-nork, o do ełementi nor-nori. El segno che se xonta l'è -i, par exenpio, umeari esan diot (ghe l' ò dito al butín).

Co ghe xe stà la guera de Castro intel Połèxine se gà visto batajarse ła Repùblica de Venesia e ło Stato Pontificio; intel 1644 a Polxeła i gà tirà su dełe fortificasion inportante, che łe gà tegnù łontan dal sentro qûełe (par fortuna poche) bataje che ghe xe stà.

En tel 1999 n'altra guera civil l'è scopià ne la cavedal Monrovia. Taylor gha dovesto scapar en Nigeria e Gyude Bryant l'è stà nominà presidente par preparar le elesioni democratiche.
La mascara la rapresenta lo spirito de la realtà che la riproduse. Par questo l’inportante no la xe la somejansa, ma el significado che se ghe da a i segni. Tute le mascare le ga oci e nasi, ma le pol anca verghe bechi e ali, anca quando le rapresenta realtà che no le ga ste robe en te la verità fisica. On omo co le ali el pol voler dir la capasità de uno de volar co el so spirito. El beco e pol voler rapresentar la mascara de on osel, ma anca n’omo bon de incarnarse en on falco e ndar lontano par conosar la verità. Tuti i segni – oci seradi o streti, noso longo o corto, fronte alta o basa, etc. – i va capidi a l’interno de la cultura che la ga prodoto la mascara. No ghe xe sinboli universali. Normalmente, i sinboli pi inportanti i se riferise a la sesualità (peni, vagine, seni) a la belesa (oci, recie, zigomi), a la sagesa (fronte, naso) e a lo stato de la persona (vivo o morto-vivente). Le mascare de i animali le pol servir par sotolinear na propietà, vera o presunta, de sti animali. En sto senso, se antropoformisa l’animal par utilixar el valor chel rapresenta. Ste mascare le pol anca rapresentar l’animal steso. Alora le vien usade par parlar col spirito de l’animal par domandarghe de lasar en paxe la zente o de esare disponibile a la cacia.

El 22 Otobre 1630 el doxe gà fato voto pontificàl de tiràr su un tenpio votivo masima maxéngo e pontificàl se ła çità fusse soravissùa al morbo.

El progeto de ła socetà calcistica Juventus de fabricàr un novo centro sportivo infra i comùni de Nichełino e Vinovo gà trovà ła so sede 'ntel teritòrio de Vinovo. El centro sportivo Juventus Center xe stà inaugurà 'ntel 2006. El conpleso gà i so ingrèsi in via Stupinigi 182.

Ła xé un croxioło de pòpołi, etnie, łéngoe e rełigioni e da ła storia senpre burascoxa, come dimostra ła rełativamente bree storia de ła Jugoslavia.

Al frequenta pì che sia bosch, ma al va a caža te i teritori verti. Al magna mamiferi pižoi, bisse e pite. Se al è ciapà da la fan al magna anca animai morti.

archeobateri, i vive speso in situasion de tenperadura e pH davèro inospitałe, ma i ga caraterìsteghe (de nutrision, riprodusion, strutura) sìmiłi ai eucarioti

Inte'l 1524, el famóxo navigador tałian, Giovanni da Verrazzano el xe stà el primo europeo a tacar piè su queło che dese el xe el teritorio del Stato del Rohde Island. Verrazzano el xe rivà su queła che uncuò ła xe Block Island e la ga chiamada "Luisa" in onor de Luisa de Savoia, ła regina mare de Fransa.

Ła paroła ła vien fóra dal łatin pax, pacis e ła xé el contrario de bellum (guera) en sénso połìtego e sociołòxico, vèro del stato dei raporti infrà persone o xénte. Parché ła contien un dei pensieri più antighi e profóndi en sénso antropołòxico, ła paroła termine ła ga dónca tólto significai più grandi e xenerałi, come i verbi pasifegar, con tute łe roba che ghe ne vien fóra.

Ła Regàta Storica se desvolze prinsipalmente lóngo el Canal Grando e xe uno dei momenti più spetacołari, pìtoreschi e coinvolxenti de ła vita sitadina. Xe 'na manifestasión aprèsada un mucio dai turisti, ma sentìa in modo particołar dai venesiani, che ghe riserva un rimàrco notevołe intra i vari eventi anuałi che ghe xe in çità.
Restaurà e amplià nel 1856, la conserva 'na "Madona col Bambin en trono e i do San Giovanni", opera firmà da Bartolomeo Montagna e la "Pietà", un grupo de sette grandi figure de teracota dipinta risalente ai secoli XV-XVI

El Nilo vien fora dal Lago Vitoria e forma le cascade de Owen. El se sposta a nord par formar el lago Kyoga e el continua par formar el Lago Alberto. Pena fora del Lago Alberto, se cata le cascade Murchison. Par tuto el percorso, el Nilo riseve le aque de vari fiumi picinini. La solo xona sensa fiumi la xé la region de el Karamoja, a est del paexe.

Tra i so' film pì famosi, ricordemo: Totò, Peppino e la... malafemmina (1956), Totò, Peppino e i fuorilegge (1956), Totò a Parigi (1958), ecc.

Cochi: a sfera; se i se dispon a copia i vien ciamai diplocochi, a cadéna i se ciama streptocochi, a graspo i se ciama stafilocochi, a forma de cubo i se ciama sarcine

Cavałin e Treporti i xé na łocałità turìstega bastansa frequentada: ła òspita squaxi sie miłióni de persone per ano, più o manco come Gèxoło, e ła devénta in istà na sità de più de 100000 persone.

Par prima roba se posta i sass controtera in modo da crear na žerta aeražion. A sto punto co la sabia se parecia na superficie o ben o mal pjana aonde scominžiar a far al codolà. Par farlo de solito se seležiona sass ruiss (o altri sass duri) pitost smussadi e co na sagoma cilindrica o piramidal. A sto punto se i posta partendo da 'n canton in modo da crear an strato spess almanco na spana. La finidura la gnen fata a slargar sabia e a fracarla polito o a serar i buss tra i sass co na stcianta de malta de calžina. Ten sta maniera i sass oltadi a ponta in do no i se sfila par colpa de 'l atrito e se gnen a costituir na pavimentažion che pì la gnen usufruida e pì la se conpata. normalmente al codolà al gnen fat solche co 'n scopo funžional, ma qualche olta i sass i gnen postadi in modo da costituir de i decori.

Darwin xe na cità de l'Australia del Nord, cavedal del Teritorio del Nord e sità che rapresenta el centro cultural, finanziario e comerzal de quela xona. Fondada nel 1869 dal capitan Goyder, col nome de Palmerston, in onor del elora primo ministro britànico. Dal 1911 ła ga assunto el nome atual. Ła ga uncoi 110 mie parsone residenti sirca.

Riprodusion EL pevaron el se pianta coe semense, anca se serti i xe anca boni de cavarghe i rameti bastansa vanti e far talee. Quando el se fa cresare, a bisogna star tenti che a ghe xe anca i bai che i lo magna o i lo copa; i peso xe la mosca bianca, gli afidi e serte muffe. I bromboli i lo asa bastansa chieto, ma xe sempre mejo tegnerlo distanti da l'orto.

'Nte Belumat xe vegnesto sù un dei distretti industriali pi importanti del Nord-est, quel dei ociałi, in particołar su łe xone de l'Agordin e del Cador. A Agordo gh'è ła sede de ła Luxottica, una de łe industrie itałiane pi ative a liveło internasionałe. A Longaron invése, se cata un stabiłimento de ła Safilo.

Auschwitz, conosuda anca come La canzone del bambino al vento, xe 'na canson scrita da Francesco Guccini (ma acredità a Maurizio Vandelli e a Lunero alias Iller Pattacini) e interpretà, oltre che dal cantautore, anca da l'Equipe 84 inte 'l 1967 e dai Nomadi
Cofà baxe par clasifegare i climi vien doparà varie variabiłi atmosfereghe. Data ła disponibiłità de i dati de tenperadura, racolti da łe varie stasion de oservasion prexenti in tuto el mondo, uno dei sistemi de clasifegasion de'l clima pì difuxi el gheva come baxe propio łe medie mensiłi de ła tenperadura. In sto modo se sudivide i climi in tri grupi prinçipali:

Ła ga groxe raixe bianche ke par tuberi e xe queste ke se dopara par far ła salsa de cren. Łe raixe crue no łe sa da gnente, ma quando ke łe vien tajà o gratà, i ensimi dełe cełułe i spaca ła sinigrina (un glicosinołato) faxendo vegner fora un allylisotiocianato ke xe queło ke fa sbrusar i oci e el naso. Na volta gratà, el cren ocore smisiarlo subito co l'axedo, altrimenti el diventa scuro e amaro. El cren el ga vitamina C, B1, B2, B6, fero, calcio, fosforo, potasio e magnesio. Ł' ensima perosidasi del cren vien doparà un saco 'nteła biołogia mołecołar e 'nteła dignostega de łaboratorio par evidensiar i anticorpi. I Giaponesi i grata ła raixa de naltra pianta, ła Wasabia japonica dełe Cruciferae, par far na salsa ke ghe someja al cren e ke se dopara in specie par magnar el pese crudo, el sushi. Sto cren giaponese el se ciama wasabi e el xe pi forte ancora del cren nostran e el ga un cołor verde ciaro.

Dopo aver mołà el grupo dei Velvet Underground, Cale gà laorà cofà produtor discografego produsendo diversi albun, conprexi i dischi de Nico, The Marble Index, Desertshore e The End. Sucesivamente el gà prodòto l'albun omonemo d'exordio dei The Stooges. El gà partesipà al segondo disco de Nick Drake, Bryter Layter, sonando ła vioła in do canson de l'albun, Northern Sky e Fly.

Dolce & Gabbana: stie de lusso non convensional, innovativo, par omani e done che esprime tramite el vestire a sò personalità. A vien considarà a "Prima Linea" e a xé a pì costosa.

L’Uganda la confina a nord co el Sud Sudan par 435 km, a est co el Kenia par 933 km, a sud co la Tanzania par 396 km e co el Ruanda par 169 km e a ovest co la Republica Democratica del Congo par 765 km.

Inte ła democrasia direta el poder el xe exercitado diretamente dal popoło, come ca vegneva fato inte ł'antica Grecia, indove i sitadini i se catava inte ł'agorà.

El 17 de agosto 1992 a xe morto negà, in circostanse misterioxe, 'ntel łago de Sentro de Cadore, visin a Domege en provincia de Bełun, el fradeo prete, don Mario Bisaglia.

Avian (Davian en furlan) el xe on comune de 8220 abitanti deła provincia de Pordenon che el se cata 'nte ła fasa pedemontana ai piè dełe Prealpi Carniche. 'Ntel so teritorio comunałe a xe presente 'na base e aeroporto de ł'Aeronautica Miłitare Itałiana e deła NATO dà in gestion a ł'Aereonautica Miłitare Statunitense.

Ła scachiera (o damiera) fisa pì granda d'Europa se cata a Pogio Inperiałe, inte'l nord Gargano, 'ndove ogni ano xè inscenà el Palio de Dama Vivente.

El nome de la cavedal el xe stà cambià el 18 aprile 1982, secondo aniversaro de l’indipendensa de el Zimbabwe. Harare el vien da la lengoa shona e el ricorda el capo Neharawa, che gavea combatù contro Rhodes.
Antonio Łucio Vivaldi (Venesia, 4 de marso 1678 - Viena, 28 de lujo 1741) el xe sta un conpoxidor vèneto de el alto baroco, ciamà anca el prete roso par èsar sacerdote e roso de cavei. El ga conposto 770 laori, fra łe quałi se contan 477 conserti e 46 òpare; spesialmente conosesto a łiveło popołar par èsar el autor de Łe cuatro stajon.

La raẑa la é caraterizađa da 'n mantel de color gris-arđént, con sfumađure pì scure intorno ai oci, sul col, sule spale e sui fianchi, mentre i tori i é pì scuri. El nas el é negro e el mus sempro negro co 'n en stris de bianc. I corni i é ciari e negri ntela ponta. La taia e la statura le é medio-piciole. Sti qua l'é animai de fatura forta, perfetamente adatađa ale condiẑion dure del campìgol, graẑie ala 'gilità e resistenẑa dele onge. Le sta sempro al toro e le viu tant.

El Zinbàbue gavea na agricoltura avanzada: el produsea gran e fruta e el esportava formenton, tabaco, cafè e bagigi. Le foreste le dava legni pregiati.

Nonostante la partegnenza al Regno Unio, la Scozia la vanta un sistema zuridego autonomo, un sistema de educazion destacà e na propia Chiesa nazional.

In te i ani Quaranta, un grupo (Jakintza Baitha, "Caxa de ła Sagesa") riunío intorno a l' academico Federico Krutwig el preferise baxar el basco standard su el lapurtera de ła Bibia protestante de Joannes Leyçarraga e 'l primo libro stanpà in basco, ma no i otien suporto ofisiałe o popołare.

Ła xente che ła xe restà i se gà tirà su i brasi e i gà sutà ła tera e i gà laorà i canpi da nóvo. Intel 1980 i gà tirà via anca el vecio pónte in barche e i gà tirà su el pónte nóvo de cemento armà. Int'i ultimi ani Polxeła ła xe scuminsià a piaxérghe de nóvo ała xente e ghe xe rivà tante nóve àneme.

Luciano Pavarotti (Modena, 12 de otobre 1935 – Modena, 6 de setenbre 2007) xe stà un tenor itałian. El xe stà tra i artisti italiani pì apresà in tuto el mondo par ła so voxe e par ła so' particolar sinpatia. El xe ritenùo un de quei che i ga fato granda la storia de ła mùxica itałiana a łiveło mondial, insieme co Enrico Caruso, Beniamino Gigli, Franco Corelli, Mario Del Monaco, Giuseppe Di Stefano e Carlo Bergonzi. Co el spetacoło "Pavarotti & Friends" e łe so' tante cołaborassion (xe da ricordàr la costitusion del grupo de I Tre Tenori, co' Plácido Domingo e José Carreras), l'ha consolidà na popołarità che g'ha dà el modo de farse conossar dapartuto, anca al de fora del'anbito musical, tanto da essar considerà el mejò dei tenori itałiani de tuti i tenpi. Co' piassé de 100 milioni de copie vendùe en te'ł mondo; el par che sia, anche par łe vendite, fra i primìsimi cantanti de ogni tipo de musica.

Nel 1895, con la scusa de arestar de i ladri de bestiame, i inglexi atacava Bulawayo, la capital del regno guidà dal re Lobenguela. El re scapò en te la foresta e en poco tempo Rhodes controlò tuto el paese che ciamo Rhodesia del Sud .

Terence Hill, l'è el nome d'arte de Mario Girotti (Venexia, 29 de marso 1939) che el xe un ator e regista veneto, conosudo specialmente par i so film in coppia con Bud Spencer.
El partisipio el xe na fórma indefinìa del verbo che ła serve come agetivo verbałe, cioè ła pol conpagnar i nomi propio come che fa i agetivi seben che in realtà ła sipia un verbo vero e propio co tanto de tenpo e vóxe.

ƚa xe ƚa sede de tute ƚe prinçipaƚi istitusion de goerno dei Stati Unìi de ƚa Mèrica (Presidente, Congreso, Corte Suprema), molti ministeri e enti federaƚi, e alcune organixasion internasionaƚi, tra cui ghe xe ƚa Banca Mondiaƚe, el Fondo Monetario Internasionaƚe e ƚa Organixasion de i Stati Mericani.

La sità de Nairobi xe la pi grande sità de el Kenya e la cavedal de el paexe africano. El nome vien da el maasai (enkare nai robi) e vol dir el posto de l’acqua giasa. Nairobi la xe stà fondada en tel 1899 e la conta 4 milioni de abitanti. El centro sità l’è a 1700 metri sul livel del mare.

El 16 de diçenbre xè el 350° dì de l'anno secondo el całendario gregorian (el 351° 'nte i anni bisestiłi). Ghe manca 15 jorni par la fine de l'anno.

El Carneval no'l finise da tute łe parte el Marti graso: el Carneval de Viareggio, el Carneval de Ovodda i fa ecesion, come el carneval de Poggio Mirteto e'l carneval de Borgosesia. In desferénti Carnevałi el marti graso el se raprexénta, speso co un fogo artifexal, ła "morte de Carneval".

La bibliotega comunałe ła nase intel 1975 par ła inisiativa de Lotto Giorgio inte na stansa deła scola elementare. Pì vanti ła sé trasferirà intei łocałi del comun.

El clima el xe mediteraneo so la costa e el diventa senpre pi caldo e seco verso l’interno. La piova la xe poca so la costa (300 – 400 mm l’ano), e anca pi scarsa a l’interno.

La Libia, quasi tuta arida o semi-arida, no la ga fiumi permanenti. I uadi – torenti tenporanei – i score al tenpo de le piove. Se cata torenti co aqua tuto l’ano en Tripolitania e en Sirenaica. La piova la casca so la costa, e a l’interno solo raramente. La falda acquiferea la xe poareta ma la ge da vita a de le oasi en Sirenaica e en tel Fezan.

L'ała del Marcà xe pósta a ła croxèra de łe do vìe prinsìpałi del vecio borgo medievałe. L'atuałe architetura xe anca queła òpara de ł'architeto Caselli, ła cui prónta xe ben riconosibiłe ne ła scanpàda dei archi ranpànti e nei quarełi rosi prodoti ne łe fornàxe locałi, oltra che nei àrpexi in fero utiłi a mantegnìr l'equiłibrio de ła strutura. L'edificio l'è stà costruìo 'ntei ani 1580-1585 a cura de ła Conpagnia de Santa Croxe.

Co che i gà sestà ben i fiumi in qûełi tempi là, i gà anca łimità i połexini, cusì che gà podùo nàser el primo sentrin fiso, indove che deso pì o manco ghe xe la frasion de Racan che a qûełi tempi là i ła ciamava Orcano. Tien nota che a qûełi tempi là el braso prinsipal del Po el gera pì a sud e'l pasava par Ferara. Senpre in qûełi tempi là i gà dà un corso pì o manco fiso ała Fosa che po' ła sarìa stà asè inportante pa' 'l sentro de Polxeła int'i secołi (sarìa dir fin ała małora de l'ałuvion intel 1951).