Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Tugh Temür (Mūng-gū-ngṳ̄: ᠲᠥᠸᠲᠥᠮᠥᠷ, 1265 n. - 1307 n.), iâ hô̤ lā̤ Jayaatu Khan (ᠵᠠᠶᠠᠭᠠᠲᠤ ᠬᠠᠭᠠᠨ) hĕ̤k-ciā Nguòng Ùng-cŭng (元文宗), sê Mūng-gū Dá̤-guók gì siŏh ciáh Khan, iâ sê Nguòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 1328 nièng 10 nguŏk gáu 1329 nièng 4 nguŏk tàu huòi câi-ôi, gáu-muōi-lāu niông-ôi ké̤ṳk ĭ gì gŏ̤ Kuśala. Bók-guó Kuśala diŏh hī siŏh nièng gì 9 nguŏk cêu bâng sī lāu, ĭ tié-lāu có̤ huòng-dá̤ có̤ gáu 1332 nièng 9 nguŏk ùi cī.

Salar-cŭk (Salar-ngṳ̄: Salır) sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh mìng-cŭk, ciō-iéu sĕng-uăk diŏh Chĭng-hāi. Salar-cŭk iâ sê Dṳ̆ng-guók guăng-huŏng giĕ-dêng gì „Dṳ̆ng-huà Mìng-cŭk“ cĭ ék. Ciā mìng-cŭk gâe̤ng gĭng-dáng Turkmenistan gì ciō-tā̤ mìng-cŭk Turkmen-cŭk gì lĭk-sṳ̄ guăng-hiê cĭng chĭng.

Gĭng-dáng-nĭk gì Săng-mìng dê-kṳ̆ găk Mìng-guók sèng-âu sê Săng-nguòng-gâing (三元縣). 1956 nièng, Săng-nguòng-gâing, Mìng-kă̤-gâing (明溪縣) hăk-biáng có̤ Săng-mìng-gâing, 1960 nièng gióng Săng-mìng-chê.

Sèng 202 nièng, Háng Gŏ̤-cū Làu Băng miĕk Hâung Ṳ̄, gióng-lĭk Háng-dièu. Háng-dièu diŏh Háng Ū-dá̤ chiū lā̤ có̤i giòng-duâi. 9 nièng, ké̤ṳk Uòng Mōng chuâng-ôi. 25 nièng, Háng Guŏng-ū-dá̤ ciŏng huòng-dá̤ gì ôi dók diōng lì, lĭk-sṳ̄-hŏk-gă ciŏng Háng Guŏng-ū-dá̤ cĭ sèng gì Háng-dièu hô̤ lā̤ Să̤-háng, cĭ hâiu gì hô̤ lā̤ Dĕ̤ng-háng.

Huá-hŏk (化學) sê siŏh cṳ̄ng ngiēng-géu iū-gĭ hĕ̤k-ciā ù-gĭ ŭk-cék biéng-huá gì kuŏ-hŏk. Ĭng-ôi huá-hŏk huāng-éng gì buōng-cék sê nguòng-cṳ̄ gì tṳ̀ng-sĭng cū-hăk, gó-chṳ̄ huá-hŏk iâ â̤-sāi gōng sê ngiēng-géu nguòng-cṳ̄ ciōng-iông tṳ̀ng-sĭng cū-hăk siàng sĭng hŭng-cṳ̄, ī-gĭk diêng-cṳ̄ ciōng-iông ông-dông gì kuŏ-hŏk.

Sī (死) sê gâe̤ng uăk siŏng-dó̤i gì sĕng-mêng hiêng-chiông, sê cī mì-tì sĕng-ŭk-tā̤ uăk gì sū-iū sĕng-ŭk-hŏk gŭng-nèng ciòng-buô īng-giū dìng-cī.

Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ sū-iū huŏng-ngiòng dŭ ô 7 ciáh sĭng-diêu, bók-guó diŏh gáuk dê tĕ̤k ĭng dŭ mâ̤ siŏh iông. Gĭng-dáng gì Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ dṳ̀ kó̤ siông-sĭng mò̤-niĕ-ài buŏng ĭng gâe̤ng iòng, gì-tă gì sĭng-diêu dŭ ô ĭng, iòng lâng cṳ̄ng.

Hĭ-dī-giék Ò̤ (Ĭng-ngṳ̄: Tigris) sê Dṳ̆ng-dĕ̤ng gì siŏh dèu ò̤, kī-nguòng ṳ̀ Tū-ī-gì, làu-gĭng Ĭ-lá-káik, có̤i-hâiu làu gáu Pŏ̤-sṳ̆-uăng. Hĭ-dī-giék Ò̤ sê Să̤-ā dê̤ṳng-iéu gì duâi ò̤, iā sê Mī-sū-pŏ̤-dâi-mī ùng-mìng gì ièu-làng.

北韓僅承認“主體思想”共“先軍政策”，𣍐允許儂懷疑這思想，也𣍐使自家提出政治思想。伊𣍐允許儂批評政府，𣍐允許儂有宗教信仰，騙伊其國民講美國共南韓總款其資本主義國家都嘢逼，全世界僅有北韓其儂生活最好。伊𣍐承認南韓政府，告伊“南朝鮮傀儡政權”。伊𣍐允許儂聽邊兜國家其廣播，𣍐允許儂看邊兜國家其電視頻道，互聯網（網際網絡）也是無共世界懸頂連蜀堆其。去這國家其外國儂都會受遘伊其特工其監視。大部分其國際媒體都認為北韓是蜀隻嘢𣍐自由其國家。

Sēng (省) sê gĭng-dáng Dṳ̆ng-guók gâe̤ng Uŏk-nàng dĕk duâi ngék hèng-céng-kṳ̆ gì miàng-chĭng. Diŏh Háng-ngṳ̄ diē-sié, iâ â̤ ciŏng iā sâ̤ guók-gă có̤i gŏ̤-ngék gì hèng-céng-kṳ̆ huăng-ĭk siàng „sēng“.

Hók-chiăng sê chók-miàng gì gièu-hiŏng. Ĭng-ôi lĭk-sṳ̄, dê-lī dēng nguòng-ĭng, Hók-chiăng-nè̤ng gáu nguôi-guók mèu-sĕng gì lĭk-sṳ̄ giū-uōng. Gĭng-dáng-nĭk Hók-chiăng-iô gì Huà-ìng Huà-gièu biêng-buó Nàng̤-iòng, Nĭk-buōng, Mī-guók, Ĕu-ciŭ dēng cĭng sâ̤ guók-gă gâe̤ng dê-kṳ̆.

Báe̤k Ái-ī-làng (Ĭng-ngṳ̄: Northern Ireland) sê Dâi Bók-liĕk-diĕng gâe̤ng Báe̤k Ái-ī-làng Lièng-hăk Uòng-guók gì 1 ciáh sĭk-mìng-dê. Ĭ ôi-dé găk Să̤-ĕu, báe̤k-buô sê Báe̤k-hāi.
Bìng-tàng ciòng gâing nè̤ng-só ô 38 uâng cō̤-êu, buōng-dê ngṳ̄-ngiòng sê Hók-chiăng kiŏng Hók-ciŭ-uâ. Gó ô nék-dék Huòi-cŭk gâe̤ng Siă-cŭk nè̤ng, ciéng cūng nè̤ng-só gì 1.5%. Bìng-tàng gì ìng-kēu mĭk-dô siŏng-dŏng gèng, dăk gáu siŏh bìng-huŏng chiĕng-mī 1200 nè̤ng cō̤-êu, ciŏng-gê̤ṳng gó̤-lòng Hók-gióng Sēng bìng-gĭng ìng-kēu mĭk-dô gì 4.5 buôi. Bìng-tàng-gâing ciòng gâing 87.29% gì nè̤ng dŭ diŏh Hāi-tàng Dō̤ gà̤-dēng, gì-dṳ̆ng 62% gì nè̤ng dêu găk Hāi-tàng Dō̤ gà̤-dēng gì Làu-cuōi (流水), Ó̤-sèng (澳前), Tàng-siàng (潭城), Báe̤k-chió (北厝), Sŭ-ó̤ (蘇澳), Ngò̤-dĕ̤ng (敖東) cī 6 bĭh déng lā̤. Gāi-gáik Kăi-huóng ī-hâiu, ô cĭng sâ̤ gì Bìng-tàng nè̤ng liê-kŭi Bìng-tàng gáu Hók-ciŭ dēng duâi siàng-chê sĕng-uăk, iâ ô cĭng sâ̤ gì Bìng-tàng nè̤ng sāi gáuk iông huŏng-huák chók-iòng gĕ̤ng-cáuk sĕng-uăk.

Dáik-guók diŏh 1939 nièng chĭng-liŏk Pŏ̤-làng, huák-dông Dâ̤ 2 ché̤ṳ Sié-gái-dâi-ciéng. 1940 nièng, bô gâe̤ng É-dâi-lé, Nĭk-buōng găk Báik-lìng chiĕng-dêng dùng-mèng dèu-iók, gáu-muōi cī 3 guók hô̤ lā̤ „Ché̤ṳk-sĭng-guók“. Nazi Dáik-guók có̤i cā gâe̤ng Sŭ-lièng guăng-hiê mâ̤ ngài, Sŭ-lièng gó dó̤̤i-chiū Dáik-guók kó̤ chĭng-liŏk Pŏ̤-làng; gáu-muōi-lāu 2 ciáh guók-gă có̤-mâ̤-huò, Dáik-guók diŏh 1941 nièng kó̤ páh Sŭ-lièng, ĭng-ôi tiĕng guó chéng, ké̤ṳk Sŭ-lièng páh suŏ gò̤.

2022 nièng, Màu-diòng Cĭng-ngiêng (茅場晶彥, Kayaba Akihiko) kŭi-huák lāu „NERvGear“, cuòi sê sié-gái tàu siŏh kuāng ciŏng-muòng dò̤ kó̤ „uòng-ciòng cièng-hèng“ (完全潛行) gì cŏng-dé (裝置). Màu-diòng Cĭng-ngiêng sê liông-cṳ̄ ŭk-lī-hŏk (量子物理學) ciā, iâ sê siék-gé iù-hié gì nè̤ng. Ĭ ĭng-ôi cī lâng bĭh sĭng-hông (身份) ùng-miàng (聞名).

"Cê̤ṳ-iù" ciā kēu-hô̤ sèu-sèu ké̤ṳk dò̤ lì diêu-huáng ìng-mìng gáik-mêng, có̤-huāng. Pī-ṳ̀-gōng Séng-gĭng Chók Ăi-gĭk Gé diē-sié gì Mò̤-să̤ liāng-dô̤ ĭ gì ìng-mìng liê-kŭi Ăi-gĭk, dáik diŏh cê̤ṳ-iù. Găk Mā-dĭng Lô-dáik Gĭng chók-miàng gì iēng-gōng Nguāi ô siŏh bĭk Máe̤ng diē-sié, ĭ īng-ê̤ṳng lāu Mī-guók ŭ-nù gì lìng-hùng-gŏ̤: "Gáu muōi cê̤ṳ-iù lāu! Gáu muōi cê̤ṳ-iù lāu! Gāng-siâ ciòng-nè̤ng gì Siông-dá̤ nē̤ng-gă gáu muōi cê̤ṳ-iù lāu!"

Dài-uăng-uâ (臺灣話, Mìng-nàng-ngṳ̄: Tâi-oân-oē), iâ hô̤ lā̤ Dài-uăng-ngṳ̄ (臺灣語, Tâi-oân-gí), Dài-ngṳ̄ (臺語, Tâi-gí) hĕ̤k-ciā Dài-uăng Mìng-nàng-ngṳ̄ (臺灣閩南語, Tâi-oân Bân-lâm-gí), sê Mìng-nàng-ngṳ̄ gì siŏh cṳ̄ng huŏng-ngiòng, sāi gì nè̤ng ciō-iéu diŏh Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì Dài-uăng.

Dâng Dùng (鄭迵, 1549 n. - 1611 n. 10 ng. 24 h.), cê Lé-săng (利山), hŭng-hô̤ Jana Ueekata (Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄: 謝名 親方 (ジャナ ウェーカタ)), sê Liù-giù-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă.

690 nièng: Dòng-dièu gì huòng-tái-hâiu Ū Cáik-tiĕng dĕng-gĭ, ciŏng guók-hô̤ gāi siàng „Ciŭ“. Ĭ iâ sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng mì-ék siŏh ciáh ké̤ṳk sū-iū nè̤ng sìng-nêng gì nṳ̄ huòng-dá̤.

Dièu-siēng Tái-cŭng (Dièu-siēng-ngṳ̄: 朝鮮 太宗 (조선 태종), 1367 n. - 1422 n.), miàng Lī Huŏng-uōng (李芳遠 (이방원)), sê Dièu-siēng Uòng-dièu gì dâ̤ 3 dâi guók-uòng, 1400 nièng gáu 1418 nièng câi-ôi.
Mò̤ Dĕk-dŭng (毛澤東; 1893 nièng 12 nguŏk 26 hô̤ – 1976 nièng 9 nguŏk 9 hô̤), Hù-nàng Siŏng-tàng nè̤ng, sê Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng sèng liāng-dô̤-ìng, Dṳ̆ng-guók chók-miàng gì gŭng-sê̤ṳ-gă, céng-dê-gă. Mò̤ Dĕk-dŭng liāng-dô̤ Gê̤ṳng-sāng-dōng páh iàng Guók-mìng-dōng, iù 1949 nièng gáu 1976 nièng ĭ siê-sié, ĭ ék-dĭk sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók dék gèng gì liāng-dô̤-ìng. Dṳ̆ng-guók-nè̤ng iâ hô̤ ĭ Mò̤ Ciō-sĭk (毛主席).

Hĭ-Pŏ̤ Ciéng-cĕng sê téng sèng 499 nièng gáu sèng 448 nièng huák-sĕng diŏh ô sâ̤ Gū Hĭ-lé-nà̤ siàng-băng gâe̤ng Pŏ̤-sṳ̆ Dá̤-guók cĭ-găng gì siŏh hiê-liĕk ciéng-cĕng. Lièng-mèng gì Hĭ-lé-nà̤-nè̤ng sìng-gŭng páh iàng lāu Pŏ̤-sṳ̆-nè̤ng gì ĭk-chĭng. Ng-sê sū-iū Hĭ-lé-nà̤-nè̤ng dŭ gâe̤ng Pŏ̤-sṳ̆ kŭi ciéng: ô siŏh piĕ dŭ sê bō̤-tì dṳ̆ng-lĭk, dĕk-biék sê dŏng Pŏ̤-sṳ̆ dâi-gŭng lì gáu Hĭ-lé-nà̤ sèng-âu, gó ô siŏh piĕ Hĭ-lé-nà̤-nè̤ng gâe̤ng Pŏ̤-sṳ̆ lièng-mèng. Gū Hĭ-lé-nà̤ lĭk-sṳ̄-hŏk-gă Hĭ-lò̤-dŏ̤-dáik ô gŏng-gé̤ṳ ciā dà̤-cài piĕng-siā siŏh buô ūi-dâi gì lĭk-sṳ̄ cáuk-pīng «Lĭk-sṳ̄».

1851 nièng: Ĭng-guók tiĕng-ùng-hŏk-gă William Lassell huák-hiêng tiĕng-uòng-sĭng gì ôi-sĭng Ariel (tiĕng-ôi-ék) gâe̤ng Umbriel (tiĕng-ôi-nê).

1847 nièng Hók-ciŭ kăi-bó ī-hâiu, iā sâ̤ Gĭ-dók-gáu diòng-gáu-sê̤ṳ lì Hók-ciŭ diòng-gáu. Cī siŏh dêng nè̤ng gì bék-gé diē-sié gé giâ lì iā sâ̤ kuóh-dà̤ gì sĕng-uăk, ké̤ṳk huăng-giāng làu giâ iā chĭng gì éng-chiông:

1644 nièng, Lī Cê̤ṳ-sìng (李自成) cô̤-huāng chuàng-ôi (造反篡位), Ngù Săng-gié gì nông-bâ ké̤ṳk Lī Cê̤ṳ-sìng bŏng-gá, ĭ sá̤-bò̤ (細婆) Dìng Uòng-uòng (陳圓圓) iâ ké̤ṳk Lī Cê̤ṳ-sìng gì buô-hâ Làu Cŭng-mīng (劉宗敏) dŏk kó̤. Ngù Săng-gié iā sêu-ké, cêu bóng Muāng-chĭng buô-dôi diē guăng, ciŏng Lī Cê̤ṳ-sìng miĕk lâi. Cī siŏh nièng, Muāng-chĭng ciŏng siū-dŭ buăng gáu Báe̤k-gĭng.

Gŏng-gé̤ṳ «Hiŏng-gē̤ng Dĕk-biék Hèng-céng-kṳ̆ gĭ-buōng-huák» gì giĕ-dêng, Hiŏng-gē̤ng sĭk-siĕ cṳ̆-buōng-ciō-ngiê. Cuòi gâe̤ng Dâi-lŭk gì siâ-huôi-ciō-ngiê cié-dô mâ̤ siŏh iông, ĭng-ôi „bō̤-tì cṳ̆-buōng-ciō-ngiê cié-dô 50 nièng bók-biéng“ sê Dṳ̆ng-guók céng-hū gâe̤ng Ìng-guók iók-dêng gì. Găh Ĭng-guók tūng-cié gì sèng-âu, Hiŏng-gē̤ng gì guăng-huōng ngṳ̄-ngiòng sê Ĭng-ngṳ̄ gâe̤ng Uŏk-ngṳ̄, Ĭng-ngṳ̄ ôi ciō; gáu „Hiŏng-gē̤ng Huòi-gŭi“ ī-hâiu, guăng-huōng ngṳ̄-ngiòng gāi siàng „lâng-ùng săng-ngṳ̄“ (lâng-ùng: Dṳ̆ng-ùng gâe̤ng Ĭng-ùng, săng-ngṳ̄: Pū-tŭng-uâ, Uŏk-ngṳ̄ gâe̤ng Ĭng-ngṳ̄).

1897 nièng, Lìng Chṳ̆ lâu-mā guó-sié, ĭ cêng kū-cháik, ĭ gì bèng-iū cêu chŏi ĭ huăng-ĭk ùng-hŏk. Gó-chṳ̄ ĭ cêu kī-chiū huăng-ĭk «Dà-huă-nṳ̄» (La Dame aux Camélias, ciòng-miàng hô̤ lō̤ «Bă-là̤ Dà-huă-nṳ̄ Mì-sê̤ṳ (巴黎茶花女遺事)»). Ĭ bèng-iū Uòng Sêu-chiŏng (王壽昌) â̤ hiēu Huák-ngṳ̄, cêu dó̤i-chiū ĭ kēu-ĭk, dāng Lìng Chṳ̆ gái ciŏng ĭ gì kēu-ĭk huăng-ĭk có̤ cṳ̆-ngṳ̄. Cī buô cṳ̆ diŏh 1899 nièng chók-bēng, mā-siông dáik diŏh sìng-gŭng.
Gău-puói hâiu, mō̤ ă-cì ciŏng lâung săng diŏh chéu-puòi diē-sié. Éu-tè̤ng bô chók hâiu, dâung lŏ̤h diê-dău, cêu sĕng-uăk diŏh diê-dău-â. Ék-buăng, ă-cì éu-tè̤ng găk diê-dău-â sĕng-uăk 2 gáu 5 nièng, iâ ô siŏh piĕ cṳ̄ng-lôi â̤ dòng gáu sĕk-gūi nièng. Gáu-sì, ă-cì éu-tè̤ng cêu gŭk siŏh dèu diô iù tù diē-sié bà chók lì, bà gáu chéu lā̤ táung káe̤k, biéng có̤ sìng-tè̤ng. Ciáh táung lâi káe̤k-káe̤k gì sèng-âu, ă-cì puòi-hŭ gâe̤ng sĭk-sĭk dŭ có̤ niōng-niōng-nuóh, diŏh dīng siŏh dâung sì-găng ciáh biéng dâing. Ă-cì káe̤k-káe̤k â̤-sāi có̤ dṳ̆ng-iŏh.

Siĕ Lòng nguòng-lài sê Dŭng-nìng-guók Dâng Sìng-gŭng gì buô-hâ. Gáu-muōi-lāu gâe̤ng Dâng Sìng-gŭng có̤-mâ̤-huò, Dâng Sìng-gŭng ciŏng ĭ gó̤-lòng-chió dŭ niăh lā̤ tài lâi. Siĕ Lòng cāu kó̤ dàu-hòng Muāng-chĭng. 1683 nièng, dái buô-dôi kó̤ páh Dài-uăng, miĕk Dŭng-nìng-guók. Hī sèng-âu Muāng-chĭng ô iā sâ̤ nè̤ng giéng-gáe̤k Dài-uăng tū-dê mâ̤ hō̤, gióng-ngiê ciŏng sū-iū diŏh Dài-uăng gì Háng-nè̤ng dŭ buăng gáu Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k lì, Kŏng-hĭ iâ buóh siōng ciŏng-uâng có̤. Nâ ô Siĕ Lòng siŏh ciáh nè̤ng gōng Dài-uăng găk gŭng-sê̤ṳ huŏng-miêng iā dâe̤ng-iéu, mâ̤ sāi dò̤ gĕ̤h lâi. Có̤i cṳ̄ng Kŏng-hĭ tiăng ĭ gì chói.

Iā sâ̤ uōng-hiĕk tiàng-sê̤ṳ(程序) sê sāi PHP siā gì. Ék-buăng lì gōng PHP â găk duâi-buô-hông gì uōng-hiĕk hŭk-ô-ké(服務器) gâe̤ng chŏ̤-cáuk hiê-tūng(操作系統) gà̤-dēng bié. PHP ng-sāi cièng.

1941 nièng: Mī-guók Rushmore săng gà̤-dēng diĕu hō̤ sé ciáh cūng-tūng gì chiông: George Washington, Thomas Jefferson, Theodore Roosevelt gâe̤ng Abraham Lincoln. Gáu-muōi-lāu ciā săng ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ „Cūng-tūng-săng“.

Dài-gĕ̤ng (臺江) sê Hók-ciŭ gì sioh bih ôi-dó̤i, gah Hók-ciu siàng nàng buô, Mìng-gĕ̤ng báe̤k ngiâng. Báe̤k-sóng kui sṳ̄ Mìng-ge̤ng cūi puóng, luk dê hìng siàng, cing sâ̤ gì nè̤ng lì cuāi-nē̤ dêu. Téng Mìng-dièu kui-sṳ̄ Dài Ge̤ng cêu siàng ôi Hók-ciu dék dê̤ṳng iéu gì siong ngiek dṳng sing.

1928 nièng, Gièng-lṳ̀ng gì muó ké̤ṳk Sŏng Dâing-ĭng dái bĭng giàng diē kó̤ tău-dò̤-nó̤h, sĭ-tā̤ ké̤ṳk có̤ bàng-báik. Gáu-muōi-lāu Puō-ngì puái nè̤ng kó̤ dṳ̀ng-sĭng ăng-cáung.

Gaius Julius Caesar (sèng 100 nièng 7 nguŏk 13 hô̤ – sèng 44 nièng 3 nguŏk 15 hô̤) sê Lò̤-mā Gê̤ṳng-huò-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ có̤i cā gâe̤ng Pompey, Marcus Licinius Crassus săng ciáh nè̤ng cū-siàng dùng-mèng. Crassus sī lō̤ ī-hâiu, ĭ diŏh sèng 49 nièng ciéng-liāng Lò̤-mā, miĕk lâi Pompey, biéng siàng siŏh ciáh dŭk-cài-ciā. Sèng 44 nièng, ké̤ṳk Marcus Junius Brutus dēng dēng gì nguòng-lō̤-iêng gì sìng-nguòng áng-sák. Ĭ gì iōng-cṳ̄ Augustus sê Lò̤-mā Dá̤-guók gì gióng-lĭk-ciā.

春秋戰國時候，是屬七閩。前222年，秦朝統一天下後，敆閩設閩中郡。趁閩越國亡國遘東吳政權建立之前隻段時期，關於福州其記載雅少。西晉敆282年（太康三年）設晉安郡。「八姓入閩」以後，得遘了初步開發。隋唐時期，福建其政治共經濟中心趁閩北轉移遘了閩江下游其福州蜀帶。唐聖歷二年（公元699年），析長樂頭回置萬安縣。天寶元年（742年）改名福唐縣。元和三年（808年），長樂縣並裡福唐縣。元和五年（810年），復析出置長樂縣。後梁開平二年（908年）改名永昌縣。後唐同光元年（923年）復名福唐縣。龍啟元年（933年），以「山自永福里，水自清源里，會於治所」，改福清，福清其名稱趁此開始。元貞元年（1295年），以戶滿四萬，升為福清州。明洪武元年（1369年）復爲縣。嘉慶三年（1798年），析海壇島地置平潭廳。清朝時福清縣城周長六里多，編戶有一百二十三里。
Kuóh-dà̤ có̤i cā diêu diŏh Hók-ciŭ gì Săng-gâing-ciŭ (三縣洲), Bŏng-ciŭ (幫洲), Ngiê-ciŭ (義洲), Ák-mō̤-ciŭ (鴨姆洲), Huáng-sùng-puō (泛船浦), Siông-dô (上渡), Dŏng-ciŭ (中洲), Chŏng-hà gâe̤ng Cūi-buô hŭ-uái. Gáu-muōi-lāu bô buăng gáu Nàng-sê̤ṳ (南嶼), Hùng-dòng (洪塘), Mā-gĕ̤ng (馬江), Dìng-gĕ̤ng (亭江), Guāng-tàu (琯頭), Làu-giè (劉岐), gó ô Mìng-âu, Diòng-lŏ̤h, Īng-tái, Mìng-chiăng, Lò̤-nguòng, Lièng-gŏng ciŏng-uâng gì gĕ̤ng gièng gâe̤ng hāi gièng. Bô ô Kuóh-dà̤ téng Mìng-gĕ̤ng tié-lāu hióng siông-kă̤ giàng, buăng gáu Mìng-báe̤k gì Nàng-bìng, Siêu-ū, Sông-chiŏng, Gióng-ĕu, Ciŏng-lŏk hŭ-uái kó̤. Iâ ô gì buăng kó̤ hāi gièng gì Nìng-dáik, Hà-puō hŭ-nē̤.

Găk siŏh bĭk ŭ-áng gì màng-buŏ, siŏh ciáh gūi chók-hiêng diŏh Hamlet gâe̤ng ĭ bèng-iū Horatio méng-sèng, gâe̤ng Hamlet gōng, ĭ cêu sê ké̤ṳk tài sī gì guók-uòng, gáe̤ ĭ giāng tá̤ ĭ bó̤-siù. Ôi lāu káuk-diâng Claudius gì cô̤i, Hamlet giók-é gā diĕng-pă.

Găk ùng-huák gà̤-dēng iâ ô tiĕng-gĕ ĭng-só gì hiêng-chiông. Dŏng nè̤ng buóh biēu-dăk „éng-hó“ cī bĭh kái-niêng sèng-hâiu, â̤ ciŏng dăng-kiă ĭng-ciék gì dông-sṳ̀ tiáh kŭi, tiĕng-gă siŏh bĭh ông-mō̤ „i“. Chiông „siā“, tiĕng-gă „i“, biéng có̤ „sì-siā“.

Dài Ge̤ng ô 37 uâng nè̤ng, ciō iéu sê Háng-ìng. Nguòng-dô̤i sì-hâiu ô Mōng-gū nè̤ng dêu gah cuāi-nē̤. Ching-dièu sèng hâiu chui iòng ô Māng-cuk nè̤ng lì Hók-ciu dêu, dáng ìng-kēu ng sê cing sâ̤. Hiêng-káik-sì Dài-ge̤ng dṳ̀ lāu Háng-ìng ī nguôi, gó ô Māng-cuk gâe̤ng Huòi-cuk dēng, dáng sê nè̤ng iā ciēu iā ciēu, ìng-kēu bī lṳk gó lă̤ mò̤ guó 0.5%. Ing dioh lik sṳ̄ gì iòng-iù, Dài Ge̤ng ìng kēu duâi buó hông gah nàng-buô gâe̤ng sa̤-nàng-buô. Âiu-ciu (gah Dài-ge̤ng Kṳ nàng-buô, Dài-ge̤ng guōng diòng huāi nē̤), Se̤ng-huòng (gah Dài Ge̤ng nàng-buô, Duâi-miêu-sèng huāi-nē̤), Chong-hà (gah Dài Ge̤ng sa̤-nàng-buô) gâe̤ng Bong-ciu (gah Dài Ge̤ng sa̤-nàng-buô) sé bih ga̤-dô̤ gì ìng-kēu mik-dô dék gèng, du gah sioh gong-lī 4.5 uâng ī gèng.

Hók-ciŭ Săng-dṳ̆ng gì hâu-hóng (校訓) sê „lâ̤-cé, dók-hŏk, lĭk-hèng“ (勵志, 篤學, 力行). Lâ̤-cé cêu-sê-gōng ciŏng-sĭng có̤ dâi. Dók-hŏk cêu-sê ŏk nó̤h diŏh nêng-cĭng. Lĭk-hèng cêu-sê có̤ dâi diŏh nū-lĭk.

Iù-sê, Săi-lŏk-káik bóng-ké gáh Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ gì nṳ̆k, páh-sáung giéu ĭ hèng cièng, dáng-sê huák-dìng mò̤ ṳ̀ng-sê̤ṳ lāu. Pŏ̤-să̤-ā sŏng-buó Săi-lŏk-káik hùng-nó̤h-nó̤h dŭ dáik mâ̤ diŏh, bêng-chiā, ĭng-ôi ĭ còng-é tài nè̤ng, ĭ gì cài-sāng diŏh ké̤ṳk mŭk-siŭ, siŏh-buáng ké̤ṳk céng-hū, siŏh-buáng ké̤ṳk Ăng-dŭng-nà̤-ó̤. Ŭi-nà̤-sṳ̆ Gŭng-ciók (Duke) miēng ĭ sī-cô̤i. Éng Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ gì iĕu-giù, Gŭng-ciók hèng ké̤ṳk céng-hū sū mŭk-siŭ gì hī buô-hông cài-sāng, dáng dèu-giông sê Săi-lŏk-káik diŏh gāi hóng Gĭ-dók-gáu, bêng-chiā ciŏng mì-sāng làu ké̤ṳk ĭ cṳ̆-niòng-giāng Ciék-să̤-kā lièng ĭ dŏng-buŏ.

Diòng-tūng é-ngiê siông dù-cṳ̆-guăng ciŏng-muòng siŭ-cĭk cṳ̆, dê-dù dēng dēng gáuk cṳ̄ng chók-bēng-ŭk, bók-guó gĭng-dáng gì dù-cṳ̆-guāng ng-cié siŭ-cĭk cṳ̆, gó siŭ-cĭk sióng-piéng gì gă-piéng, cṳ̀-dái, CD, LP, liŏh-chiông-dái gâe̤ng DVD.

Hamlet Uòng-cṳ̄ gì lòng-bâ sê Dăng-măh guók-uòng, ĭ sèng lâng bŏng mē̤-mē̤ sī ·gó̤. Hamlet gì báh-báh, Claudius, cêu gié-sìng uòng-ôi, tō̤ ĭ hiăng gì lâu-mā Gertrude (Hamlet lòng-nā̤) có̤ chă̤-cṳ̄. Hamlet cêng-·gó̤ kū-cháik.
Buò-dièng (莆田, gĭng-dáng găk Hók-ciŭ duâi-buô-hông dê-kṳ̆ tĕ̤k Può-dièng, găk Hók-chiăng Bìng-tàng iâ tĕ̤k Può-chèng), gū-cā iâ hô̤ lō̤ "Hĭng-huá" (興化), sê Hók-gióng-sēng dĕ̤ng-buô ièng-hāi gì 1 bĭk siàng-chê, găk Hók-ciŭ gâe̤ng Ciòng-ciŭ dâi-dŏng.

1988 nièng: Mī-guók dâi-hŏk-sĕng Robert Tappan Morris tŭng-guó hô-lièng-uōng sìng-gŭng diòng-bó̤ diêng-nō̤ ṳ̀-tè̤ng gì dâi-gié ké̤ṳk iā sâ̤ muòi-tā̤ bó̤-dô̤.

Găk Hĭ-lé-nà̤ sìng-uâ diē-sié, giék sê tài sī lăk-hô Ó̤-lī-ŏng (Orion) gì hṳ̆ng-chiū. Gó-chṳ̄, tiĕng gà̤-dēng gì cī sâ̤ sĭng-cô̤ dài-dŏng, Lăk-hô-cô̤ (Orion) gâe̤ng Tiĕng-hiók-cô̤ (♏, Scorpius) īng-uōng dŭ mâ̤ giéng-méng.

Gáu Chĭng-dièu, ô nè̤ng kiū piĕng-siā ĭng-ông cṳ̆, Hók-ciŭ-uâ dék tāu-miàng gì ông-cṳ̆ «Chék Lìng Báik-ĭng» (戚林八音) cêu sê hiā sèng-hâiu piĕng gì. Găk Ching-dièu sì-dô̤i Hók-ciŭ-uâ ĭng-ông giék-sṳ̆k biéng-huá, chiông „Chiŭ-ông“ (秋韻) gâe̤ng „Siĕu-ông“ (燒韻) hăk-biáng, „Hŭi-ông“ (輝韻) gâe̤ng „Buŏi-ông“ (飛韻) hăk-biáng. Bók-guó dék duâi gì biéng-huá ô 2 bĭh: tàu-tàu bĭh sê ông-mō̤ sùi siăng-diêu huák-sĕng sĕ̤ng-ông-huá hĕ̤k kŭi-ông-huá, dâ̤ nê bĭh sê sṳ̀ dài-dŏng gì siăng-mō̤ kiū huák-sĕng dĕ̤k-ĭng-huá hĕ̤k lôi-ĭng-huá.

Lev Trotsky (Ngò̤-lò̤-sṳ̆-ngṳ̄: Лев Давидович Троцкий, 1879 n. 11 ng. 7 h. - 1940 n. 8 ng. 21 h.) sê siŏh ciáh Sŭ-lièng céng-dê-gă, Sŭ-lièng Gê̤ṳng-sāng-dōng gì ciō-iéu liāng-dô̤-ìng cĭ ék, iâ sê Sĕk-nguŏk Gáik-mêng gì sèng-âu iā dâe̤ng-iéu gì siŏh ciáh ìng-ŭk. Ĭ sê Sŭ-lièng È̤ng-gŭng gì cŭ-gióng nè̤ng. Ĭ huāng-dó̤i Liĕk-nìng gì iā sâ̤ guăng-diēng, Liĕk-nìng sī lō̤ ī-hâiu, ké̤ṳk Josef Stalin kăi-dṳ̀ chók dōng, cāu kó̤ guók-ngôi. 1940 nièng, ké̤ṳk Stalin puái dĕk-gĕ̤ng áng-sák.

Hók-ciŭ-huòng kī diŏh nguòng-lài Giū-mī-chŏng (Kume-chŏng) gì dê-puòi gà̤-dēng. Găk Liù-giù-guók gì sì-dâi, Giū-mī-chŏng diē-sié diêu gì sê téng Hók-gióng buăng guó gì Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng. Cī siŏh dêng nè̤ng dó̤i Liù-giù gì ngôi-gău có̤ chók iā duâi gì góng-hióng. 1991 nièng, Naha chiăng Hók-ciŭ ciŏng-gă lì kī ciā huòng, lì gé-niêng cī siŏh dâung lĭk-sṳ̄. 1992 nièng kī hō̤ ciáng-sék kŭi-huóng, giàng diē chăng-guăng sê miēng-hié gì.

Gé̤ṳ-hâ̤-cô̤ iâ hô̤ lā̤ Chiĕk-giāng-cô̤ (蟹囝座), sê Uòng-dô̤ Sĕk-nê Sĭng-cô̤ dâi-dŏng gì siŏh ciáh sĭng-cô̤, diŏh Sĕ̤ng-sĕng-cô̤ gâe̤ng Săi-giāng-cô̤ cĭ-găng.

Ô siŏh lôi gùng-gṳ̆ gì chāu-māng ciŏng-muòng siăh dêu gì, hī siŏh lôi chāu-māng hô̤ lā̤ huòng-tè̤ng (蝗蟲), iâ hô̤ lā̤ âng-huòng (旱蝗). Huòng-tè̤ng sê ciō-iéu gì hâi-tè̤ng cĭ ék, ék-buăng có̤-âng gì sèng-âu â̤ ô iā sâ̤ huòng-tè̤ng chók-hiêng, cuòi hô̤ lā̤ huòng-căi (蝗災). Có̤-chèng-gì dŭ iā giăng huòng-căi.

Lobamba sê Swaziland hièng-huák diē-sié giĕng-diâng gì siū-dŭ, bók-guó dṳ̀-kó̤ uòng-gṳ̆ng cĭ ngôi, Swaziland céng-hū gĭ-gáiu dŭ găk Mbabane.

Hiêng-câi uōng-diô gà̤-dēng iâ ô nè̤ng kĕk „Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄“ (閩東語) lì chĭng-hŭ ĭ. Ng-guó găk Sĕk-ék buōng-dê, „Mìng-dĕ̤ng“ táu-dā̤ dŭ mò̤ dò̤ lì chĭng-hŭ Hók-ciŭ-uâ. Găk Sĕk-ék nè̤ng lī-gāi diē-sié, „Mìng-dĕ̤ng“ sê bī Hók-ăng gâe̤ng Nìng-dáik. Nâ sāi „Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄“ lì chĭng-hŭ Hók-ciŭ-uâ gì uâ, ng-dáng buōng-iòng nè̤ng mâ̤ â̤ háng-lĭk sê Hók-ăng gâe̤ng Nìng-dáik gì uâ, găk kēu-ngṳ̄ diē-sié, cī bĭh sṳ̀ tĕ̤k la̤ iâ cĭng găk-chó̤i.
Aragaki Yui (Nĭk-buōng-ngṳ̄: 新垣 結衣 (あらがき ゆい), Hók-ciŭ-uâ: Sĭng-uòng Giék-ĭ, 1988 n. 6 ng. 11 h. - ) sê Nĭk-buōng gì siŏh ciáh nṳ̄ gŏ̤-chiū gâe̤ng nṳ̄ iēng-nguòng.

Ĭ ciáh dĕng-gĭ gì sèng-âu Liù-giù iā bék. Gáu-muōi-lāu ĭ niông cê-gă gì sĭng-săng Chái Ŭng duâi có̤ gāi-gáik, Liù-giù ciáh kăi-sṳ̄ bó kī lì.

Mìng Guŏng-cŭng (明光宗, 1582 n. - 1620 n.), miàng Ciŏ Siòng-lŏk (朱常洛), sê Mìng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 1620 nièng 8 nguŏk gáu 9 nguŏk câi-ôi. Nièng-hô̤ Tái-chiŏng, gó-chṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ Tái-chiŏng Huòng-dá̤ (泰昌皇帝). Ĭ sê Uâng-lĭk Huòng-dá̤ gì giāng.

Háik-diĕk-cŭk (赫哲族), iâ hô̤ lā̤ Nanai-cŭk (Háik-diĕk-ngṳ̄: нани), sê Ā-ciŭ báe̤k-buô gì siŏh ciáh mìng-cŭk, ciō-iéu sĕng-uăk diŏh Dṳ̆ng-guók gì Háik-lṳ̀ng-gĕ̤ng gâe̤ng Ngò̤-lò̤-sṳ̆ gì Khabarovsk Biĕng-giŏng-kṳ̆.

Hàng-guók gì ŭng-dô chă-biék gá duâi. Tiĕng-chéng sèng-hâiu dék giâ ŭng-dô â̤ dăk gáu -15 dô, tiĕng iĕk sèng-hâiu dék gèng ŭng-dô â̤ dăk-gáu 35 dô. Dṳ̀ kŭi săng-kṳ̆, Hàng-guók gì bìng-gĭng ŭng-dô găh 10 gáu 16 dô cĭ-găng. Hâ-gié dék iĕk gì 8 nguŏk bìng-gĭng ŭng-dô sê 23~27 dô, Dĕ̤ng-gié dék chéng gì 1 nguŏk bìng-gĭng ŭng-dô sê -6~7dô, chiŭ-gié 10 nguŏk gì bìng-gĭng ŭng-dô sê 11~19 dô, chŭng-gié 5 nguŏk gì bìng-gĭng ŭng-dô sê 16~19 dô.

Chēng-chiū-sĭng (筅帚星) iâ hô̤ lā̤ sáu-chiū-sĭng (掃帚星) hĕ̤k-ciā uói-sĭng (彗星), sê cī siŏh lôi sìng-hông sê bĭng gâe̤ng siŏh gì tái-iòng-hiê siēu tiĕng-tā̤. Ĭ hióng tái-iòng gì huŏng-hióng ông-dông gì sèng-âu â̤ bóng chók cūi-cĭng-ké, káng guó kó̤ iā chiông chēng-chiū, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ „chēng-chiū-sĭng“.

Hàng-guók ké-hâiu bī-gáu sék-hăk ìng-lôi, sé-gié ké-hâiu buŏng cĭng chĭng-chū. Iòng-dŏng-diè Hâ-tiĕng gá iĕk bêng-chiā sèu dâung huô, Dĕ̤ng-tiĕng chéng, kŭng-ké cĭng găng-só̤, chŭng chiŭ lâng gié ké-hâiu ĭng-dáe̤ng.

Kŭ-chèng-uâ (古田話) sê Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì siŏh cṳ̄ng huŏng-ngiòng, sṳ̆k Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Nàng-piéng. Sāi gì nè̤ng ciō-iéu diêu diŏh Nìng-dáik gì Kŭ-chèng.

Leonardo da Vinci (1452 nièng 4 nguŏk 15 hô̤ – 1519 nièng 5 nguŏk 2 hô̤) sê Ùng-ngiê-hók-hĭng sì-gĭ gì siŏh ciáh kuŏ-hŏk-gă, uâ-gă, ĭng-ngŏk-gă, huák-mìng-gă.

Hŏk-miàng (學名) sê sĕng-ŭk-hŏk diē-sié ké̤ṳk siŏh gùng sĕng-ŭk kī gì miàng-cê. Cī siŏh gùng sĕng-ŭk kō̤-nèng sê siŏh ciáh cṳ̄ng, iâ ô kō̤-nèng sê siŏh ciáh sṳ̆k, siŏh ciáh kuŏ hĕ̤k-ciā gó duâi gì siŏh gùng.

Guăng-ṳ̀ cī buô cáuk-pīng gì ciō-dà̤ ék-dĭk ô cĕng-ngiê. Ô siŏh piĕ nè̤ng nêng-ùi huāng-éng gì sê Să-sê̤ṳ-bī-ā gì huāng-Iù cìng-giék, ĭng-ôi Săi-lŏk-káik sê cṳ̆ diē-sié gì huāng-méng gáe̤k-sáik; iâ ô siŏh piĕ nè̤ng nêng-ùi, Să-sê̤ṳ-bī-ā sê dùng-cìng Iù-tái-nè̤ng gì, téng Săi-lŏk-káik gì "Hath not a Jew eyes" (Iù-tái-nè̤ng mò̤ mĕ̤k-ciŭ ng-sê) hī siŏh dâung dài-sṳ̀ â̤ káng chók-lì. Dáng-sê, mò̤-guāng Să-sê̤ṳ-bī-ā cê-gă ciōng siōng, «Ŭi-nà̤-sṳ̆ Sĕng-lī-nè̤ng» găk lĭk-sṳ̄ siông ék-dĭk ké̤ṳk dò̤ lì sŏng-diòng huāng-Iù sṳ̆-siōng.

Báik-dâi-dô̤ (Ĭng-ngṳ̄: Eighth Avenue, Háng-cê: 八大道) sê Mī-guók Niū-iók-chê Bók-gì-lāng gì siŏh dèu gă̤. Iù 1980 nièng-dâi kī, Huà-ìng kăi-sṳ̆ iù Manhattan buăng-gáu Báik-dâi-dô̤, mâing-mâing ciŏng ĭ huák-diēng biéng sĭng gì Dòng-ìng-gă̤. Mŭk-cièng, iā-sâ̤ Hók-ciŭ-nè̤ng cê̤ṳ Báik-dâi-dô̤.
«Mìng-dŭ Biék Gé» (閩都別記) sê Chĭng-dièu sèng-hâiu Lī-ìng-hò̤-giù (里人何求) sāi Hók-ciŭ-uâ siā gì 1 buô siēu-siók. "Lī-ìng-hò̤-giù" sê cáuk-ciā gì bék-miàng, ĭ gì cĭng-miàng ī-gĭng mò̤ nièng-ngài tō̤ lāu. «Mìng-dŭ Biék Gé» sê ciŏng-huòi-tā̤ gì tŭng-sṳ̆k siēu-siók, táu cṳ̆ ô 380 huòi, 120 uâng cê, diē-sié siā ô cĭng sâ̤ Hók-ciŭ dŏng-dê gì diòng-siók, hŭng-sṳ̆k, sṳ̆k-ngṳ̄ dēng-dēng, gó-chṳ̄ dó̤i ngiēng-géu Hók-ciŭ ngṳ̄-ngiòng gâe̤ng ùng-huá ô cêng duâi gì bŏng-cô.

Cī piĕng ùng ciō-iéu tō̤-lâung ìng-lôi cê̤ṳ-iòng gì ngṳ̄-ngiòng. Buóh liēu-gāi gì-tă lôi-biék gì ngṳ̄-ngiòng, chiāng chăng-kō̤ ìng-cô̤ ngṳ̄-ngiòng, gié-sáung-gĭ ngṳ̄-ngiòng hĕ̤k-ciā piĕng-tiàng ngṳ̄-ngiòng.

Dâng Dùng sê Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng gì hâiu-dâi, cū-gék Hók-ciŭ Diòng-lŏ̤h. Ĭ diŏh Liù-giù gì Giū-mī-chŏng chók-sĕng, nièng-kĭng gì sèng-âu kó̤ Mìng-dièu làu-hŏk guó. 1606 nièng, Dâng Dùng dŏng-sōng Liù-giù gì săng-sṳ̆-guăng. Ciā săng-sṳ̆-guăng siŏng-dŏng Dṳ̆ng-guók gô-dā̤ gì sìng-sióng, ĭ iâ sê tàu ciáh ô Dṳ̆ng-guók háik-tūng gì săng-sṳ̆-guăng.

Mì-lĕk bù-sák (彌勒菩薩, Huáng-ngṳ̄: मैत्रेय), iâ hô̤ lō̤ Mì-tà̤ (彌提), sê Hŭk-gáu Bù-sák cĭ ék. Ĭ sê Sék-giă-mèu-nà̤ Hŭk-cū gì ciék-băng-ciā, â siŏh sié â̤ biéng siàng hŭk, gó-chṳ̄ găk Háng-diòng Hŭk-gáu diē-sié ék-buăng gó̤ ĭ Mì-lĕk-hŭk (彌勒佛).

«Lièu-că̤ Cé-ê» (聊齋誌異) sê sìng-cṳ̆ diŏh Chĭng-dièu chĕ̤-nièng gì siŏh buô ùng-ngiòng-ùng dōi-piĕng siēu-siók cĭk, siŭ-liŏh gê̤ṳng-cūng 491 piĕng mièu-siā iĕu-ciăng gūi-guái gâe̤ng gì-ìng ê-hèng gì siēu-siók. Ĭ gū-sê̤ṳ cìng-ciék gì-dĕk, ìng-ŭk hìng-chiông chiĕng-mìng, dŭ gáiu-siàng «Lièu-că̤ Cé-ê» dŭk-dĕk gì ngiê-sŭk hŭng-gáik. «Lièu-că̤» cáuk-ciā Buò Sṳ̀ng-lìng (蒲松齡, 1640 - 1715) sê Mìng-muăk-Chĭng-chĕ̤ gì ùng-ìng, ĭ dò̤ siŏh-sié gì cĭng-lĭk siā Lièu-că̤.

Ĭ gì é-sé̤ṳ sê mâ̤ nguông hŭk-cṳ̀ng bĕk-nè̤ng. Ciā hìng-sék gì cê̤ṳ-iù gióng-lĭk diŏh dó̤i gó̤-ìng (hĕ̤k gùng-tā̤) ī-gĭk dó̤i ĭ gì kuàng-gīng gì huāng-káung gà̤-dēng: nguāi nâ ké̤ṳk guăng diē găng-lò̤, găk nguāi gì guòng-lĭk gâe̤ng kuàng-gīng diē-sié nguāi sê cê̤ṳ-iù gì, bók-guó nguāi mò̤ cê̤ṳ-iù pēu-nêng sê̤ṳ-sĭk. Cê̤ṳ-iòng huák-cáik iâ buŏh-sók ciā cê̤ṳ-iù: hùng-nó̤h nè̤ng dŭ mò̤ cê̤ṳ-iù buŏi (chŭi-iòng nē̤ng-gă â̤-sāi hĕ̤k-ciā mâ̤-sāi ché). Ī-suói-ā Báik-lìng (Isaiah Berlin) nêng-ùi cī cṳ̄ng cê̤ṳ-iù sê "siĕu-gék cê̤ṳ-iù" (negative freedom): mò̤ siéh-nó̤h nó̤h làng lā̤ nguāi hèng-dông (dĕk-biék sê ké̤ṳk bĕk-nè̤ng). Ĭ gó kṳ̆-biék chók "cék-gék cê̤ṳ-iù" (positive freedom), sê bī nguāi có̤ sōng-sĕk kó̤ hèng-dông gì cê̤ṳ-iù.

Céng-huá (進化), iâ hô̤ lā̤ iēng-huá (演化), diŏh sĕng-ŭk-hŏk diē-sié sê cī cṳ̄ng-gùng diē-sié gì mì-diòng séng-câung diŏh sié-dâi cĭ găng gì biéng-huá.
1871 nièng, Liù-giù gì sùng ĭng-ôi hŭng-tăi piĕu gáu Dài-uăng, sô̤i diŏh sùng diē-sié gì ké̤ṳk Dài-uăng nguòng-cê̤ṳ-mìng tài-sī. Nĭk-buōng ciók ciā dâi-gié páh Dài-uăng, bék Muāng-chĭng sìng-nêng cuòi sê „bō̤ mìng ngiê-gṳ̄“ (保民義舉). Dâ̤ 2 nièng, Nĭk-buōng cêu kĕk cuòi gōng Muāng-chĭng sìng-nêng „Liù-giù sê Nĭk-buōng gì“, dăng-huŏng-miêng ciŏng Liù-giù gáung có̤ ĭ cê-gă gì siŏh ciáh huăng. Liù-giù guók-uòng Siông Tái puái nè̤ng kó̤ Dŭng-gĭng káung-ngiê, Nĭk-buōng nè̤ng ciáh mò̤ chák ĭ. Siông Tái bô puái nè̤ng kó̤ Dṳ̆ng-guók Muāng-chĭng céng-hū hŭ-uái gó̤-câung, có̤i-cṳ̄ng Nĭk-buōng nè̤ng găng-huō-cĕ̤ng-kó̤, găk 1879 nièng ciŏng Liù-giù miĕk lâi.

Dìng Siók-sĕng (陳雪生, 1952 n. 1 ng. 1 h. - ) sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ diŏh 2001 nièng 12 nguŏk 20 hô̤ gáu 2009 nièng 12 nguŏk 20 hô̤ sê Lièng-gŏng-gâing (Mā-cū) gì gâing-diōng.

1675 nièng: Dáik-guók só-hŏk-gă Gottfried Wilhelm Leibniz găk giù hàng-só „y=x“ â-dā̤ gì miêng-cék gì sèng-âu tàu huòi tì chók cék-hŭng gì huŏng-huák.

Gŭng-ciō (君主) sê cī téng siŏh ciáh gă-cŭk diē-sié tiĕu chók lì có̤ guók-gă nguòng-siū gì nè̤ng. Sāi gŭng-ciō có̤ guók-gă liāng-dô̤-ìng gì céng-dê tā̤-cié hô̤ lā̤ gŭng-ciō-cié-dô.

Hâ Chák-lī (夏察理, Ĭng-ngṳ̄: Charles Hartwell, 1825 n. 12 ng. 19 h. - 1905 n. 1 ng. 30 h.) sê 19 sié-gī â buáng hiĕk Mī-guók Gŭng-lī-huôi găk Dṳ̆ng-guók Hók-ciŭ gì diòng-gáu-sê̤ṳ.

Mī-sū-pŏ̤-dâi-mī (Ĭng-ngṳ̄: Mesopotamia) sê cī diŏh Báik-lăk Ò̤ gâe̤ng Hĭ-dī-giék Ò̤ cĭ găng gì dê-kṳ̆, bău-guák lāu gĭng-dáng gì Ĭ-lá-káik, Kuwait, Sê̤ṳ-lé-ā dĕ̤ng-buô gâe̤ng Tū-ī-gì nàng-buô. Cŭ-uái sê sié-gái sé duâi ùng-mìng cĭ ék Bă-bī-lùng gì huák-nguòng-dê.

土耳其（土耳其語：Türkiye，英語：Turkey），全名是「土耳其共和國」（Türkiye Cumhuriyeti, Republic of Turkey），是小亞細亞其蜀萆國家。伊其國界線上有七萆主要其國家：西北其保加利亞，西邊其希臘，東北其格魯吉亞、亞美尼亞、伊朗，東南部其伊拉克共敘利亞。另外，土耳其北部有黑海，西部有愛琴海，南部有地中海。土耳其敆亞洲共歐洲都有領土。

琉球神道是琉球儂本底自家其宗教，包括拜祖宗、信御嶽、信Niraikanai（ニライカナイ）、信Onarigami（おなり神）等等。按琉球神道其講法，儂死去以後會去Niraikanai裏勢去，變成一隻保佑家庭其神。者神會定期轉自家厝𡅏去覷一覷，保佑家庭平安。故此琉球儂共中國儂一樣，會供死其祖宗。琉球儂特別信山水共森林其神，嚽就是御嶽信仰。琉球儂也共福建一樣信土地公，琉球儂告伊「tudiikuu」（トゥティークー）。

Ĭng-ôi Claudius gâe̤ng Gertrude gāng-gáe̤k Hamlet gì diĕng-hìng-diĕng-câung iā huăng-chăng, cêu puái Hamlet gì că̤-iū Rosencrantz gâe̤ng Guildernstern kó̤ gáng-sê ĭ. Polonius, guók-uòng gì gó-ông, kō̤-ngì Hamlet buók-diĕng sê ĭng-ôi ĭ liông siông lāu cê-gă gì cṳ̆-niòng-giāng, Ophelia. Bók-guó, ô siŏh huòi Polonius tău-ciŏng Hamlet gâe̤ng Ophelia găk siŏh dŏi, huák-hiêng Hamlet mò̤ ái ĭ.

Guōng-să̤ Cáung-cŭk Cê̤ṳ-dê-kṳ̆(廣西壯族自治區, Cáung-ngṳ̄: Gvangjsih Bouxcuengh Swcigih) sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì siŏh ciáh cê̤ṳ-dê-kṳ̆.

Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gáuk cṳ̄ng huŏng-ngiòng cĭ găng gì chă-biék iā duâi, gó-chṳ̄ gáuk cṳ̄ng huŏng-ngiòng gì sĭng-mō̤, ông-mō̤ gâe̤ng sĭng-diêu dŭ ô bī-gáu duâi gì chă-biék.

中華民國成立以後，閩劇其發展罔變罔成熟。舊賽樂，新賽樂，三賽樂，善傳奇，賽天然，慶樂然是許辰候有特色其戲班，敆福州儂臺中有「三樂一旗兩頭羊」其講法。許滿価其名家臺中，固是算鄭奕奏最出名。伊着短短幾年時間臺中，塑造出來《新茶花》裡勢其「新茶花」，《百蝶香柴扇》裡勢其「林英姐」，《黛玉葬花》裡勢其「林黛玉」等等形象，乞儂號𡅏「閩劇泰斗」。

Cáe̤ng (粽) sê Dĕ̤ng Ā gì siŏh cṳ̄ng siēu-siăh, kék sŭk-mī, gă siông è̤ng-dâu, uòng-dâu, liŏh-dâu, huă-sĕng dēng dēng cī siŏh lôi siăh gì nó̤h, gái ciŏng té̤ṳk gì niŏh-niŏh sāi sók buŏh ngiê-dāu.
Cṳ̆-gák Liông (諸葛亮, 181 n. - 234 n.) cê Kūng-mìng (孔明), sê Dṳ̆ng-guók găk Săng-guók gì sèng-âu Sṳ̆k-háng gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Nguòng-lài dêu diŏh Nàng-iòng-gông (南陽郡) lā̤ tĕ̤k-cṳ̆, 208 nièng, Làu Bê chiāng ĭ kó̤ có̤ gŭng-sṳ̆ (軍師).

Alexander Hamilton (1757 nièng 1 nguŏk 11 hô̤ – 1804 nièng 7 nguŏk 12 hô̤) sê Mī-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă gâe̤ng gĭng-cá̤-hŏk-gă. Ĭ diŏh 1789 nièng gáu 1795 nièng sê Mī-guók gì cài-céng buó-diōng.

Osman Dá̤-guók (Tū-ī-gì-ngṳ̄: Osmanlı İmparatorluğu) sê Tū-ī-gì nè̤ng diŏh 1299 nièng gióng-lĭk gì siŏh ciáh guók-gă. Ciā guók-gă sĭk-hèng gŭng-ciō-cié, gŭng-ciō hô̤ lā̤ sultan. 1453 nièng, miĕk Dĕ̤ng Lò̤-mā Dá̤-guók, ciŏng siū-dŭ buăng gáu Istanbul kó̤.

蘇聯使武器去對手北韓，復加𡅏南韓其部隊仂囝準備都無，北韓嘢快就拍下南韓其首都漢城（今旦其首爾）了，無仂恒拍下南韓大部分其地方，南韓僅剩釜山附近。27號，美國派兵支援韓國。大部分其國家對北韓這做法嘢不滿。7月7號，聯合國通過決議，16隻國家組成聯合國軍，出兵支援南韓。道格拉斯·麥克亞瑟指揮聯合國軍着仁川登陸，蜀墿向北。北韓領導人金日成走去中國邊界夫塊，剃了求毛澤東出兵。10月25號，中國最終派“志願軍”去對手北韓，蘇聯也派飛行員混着中國部隊裡勢去對手伊。美國固僅喊中國飛機蜀晡之間生目蜀時變茲滿霸，都𣍐仈快勢總款；遘尾了蘇聯解體以後，乍由俄羅斯夫塊會仈當時是約瑟夫·史達林敆𡅏做呆。雙方夫儂都拍𣍐過對方，最終敆1953年7月26號，雙方代表着板門店簽訂《停戰協議》。

真耶穌教會是耶穌教五旬節教派其蜀支教會, 1917年洽中國北京由張靈生設立. 茲隻教會其目標是改正各教派對聖經解釋有綻其地方，將拯救眾民其福音傳遘全世界. 現下时主要分布著中國大陸、台灣、香港、福州共新加坡。真耶穌教會包括二十世紀初由美國傳底其安息日會，信心會，神召會等教派其蜀批教義。伊各儂亦強調信獨一真神，反對三位一體；倚靠逐鬼禱告治病，賣使延醫食藥。做禮拜辰候，信徒著跪著地兜同聲祈禱，或者唱靈歌，跳靈舞。

«Hók-gióng Nùng-lìng Dâi-hŏk Hâu-gŏ̤» (福建農林大學校歌) găk 1940 nièng cháung-cáuk, iâ cêu sê «Hók-gióng Sēng-lĭk Nùng-hŏk-iêng Iêng-gŏ̤» (福建省立農學院院歌). Gŏ̤-sṳ̀ sê: „農爲邦本, 訓自先賢, 中華立國五千年. 授民時, 盡地力, 深耕易耨古相沿. 功宏耕戰, 政以爲先, 吾閩屹立東海緣. 果樹遍野, 禾黍連阡, 勖哉我同學, 科學宜精研. 拓經界, 均地權, 報國效殖邊, 農工並進, 服膺拳拳.“ Sāi Lò̤-mā-cê siā cêu sê: „Nùng ùi băng-buōng, hóng cê̤ṳ siĕng-hièng, Dṳ̆ng-huà lĭk guók ngū chiĕng nièng. Sêu mìng sì, cêng dê-lĭk, chĭng gĕng ĭk iŭ gū siōng iòng. Gŭng hèng gĕng-ciéng, céng ī ùi sĕng, ngù Mìng ngék-lĭk dǔng-hāi iòng. Guō-sê̤ṳ piéng iā, huò-sṳ̄ lièng chiĕng, hé̤ṳk căi ngō dùng-hŏk, kuŏ-hŏk ngì cĭng-ngiēng. Táuk gĭng-gái, gĭng dê-guòng, bó̤-guók hâu sĭk-biĕng, nùng-gĕ̤ng bêng céng, hók-ĭng gùng-gùng.“

Ìng-cê-ṳ̀ng (人字榕): găh Hók-ciŭ Iòng-giò-lô (楊橋路) Gŏ̤-hŭng-giò (高峰橋) bòng-bĕng. Chéu-dău ciŭ-dòng 7.85 mī, gèng 20 mī, chéu-muōi dĭk-géng 25 mī. Ĭng diŏh siŏh dèu sṳ̀ng-chéu-chiŭ piĕu gáu dó̤i-ngiâng, siŏh chéu kià lâng ngiâng, cĭng chiông siŏh ciáh „Ìng“ (人) cê.

Wikibooks (Wiki Gáu-kuŏ-cṳ̆) sê Wikimedia gì gĕ̤ng-tiàng cĭ-ék, mŭk-dék sê cháung-gióng siŏh buô nô̤i-ùng cê̤ṳ-iù gì gáu-kuŏ-cṳ̆ gâe̤ng chiū-cháh. Ĭ găk 2003 nièng 7 nguŏk 10 hô̤ sìng-lĭk, nô̤i-ṳ̀ng cŏng-sùng GNU Cê̤ṳ-iù Ùng-dáung Hṳ̄-kō̤-céng.

Séng Ià-sŭ: Diŏh séng Ià-sŭ sê Tiĕng-ciō-cṳ̄ gáung sié ôi ìng, ôi cīng-géu nāng-gă cô̤i-nè̤ng bê déng Sek-cê-gá siông sṳ̄, dâ̤ săng gĕ̤ng iù sī-ciā dṳ̆ng bô-uăk, sĭng-tiĕng. Ĭ sê ìng-luôi gì Géu-giō, tiĕng dê uâng-uk gì ciō-cāi, dŭk-ék-ù-nê gì cĭng sìng.

Iòng-hâiu, hŭng-cūi sĭng-săng gâe̤ng Mìng-uòng gōng, Hók-ciŭ sê siŏh dèu lṳ̀ng, dáng-sê ciā lṳ̀ng mò̤ gáe̤k, mò̤ nièng-ài buŏi. Iù-sê Mìng-uòng cêu găh Săng-săng dṳ̆ng gì Ŭ-săng gâe̤ng Ṳ̀-săng kī lāu lâng lŏ̤h ták, niông „lṳ̀ng“ buók gáe̤k. Ŭ-săng gà̤-dēng siék gì hī lŏ̤h hāu lā̤ „Ŭ-ták“ (烏塔). Ṳ̀-săng gà̤-dēng siék gi hāu lā̤ „Băh-ták“ (白塔).
Băh-mā-cŏng-uòng gì kī-nguòng ô 2 ciáh ìng-ŭk: siŏh ciáh sê Mìng-uŏk guók-uòng Cĕu Tīng gì dâ̤ săng ciáh giāng, siŏh ciáh cêu sê Kăi-mìng-séng-uòng Uòng Sīng-dĭ. Gáu-muōi-lāu Hók-ciŭ-nè̤ng ciŏng 2 ciáh sìng hông-siŏh-dŏi kó̤.

15 gáu 16 sié-gī sê Liù-giù gì uòng-gĭng sì-gĭ, hī sèng-âu gì Liù-giù iā bó, gâe̤ng Dṳ̆ng-guók, Dièu-siēng, Tái-guók dēng dēng guók-gă dŭ ô có̤ sĕng-é. 1469 nièng, guók-uòng Siông Dáik ké̤ṳk dâi-sìng Siông Ièng chuàng-ôi. Ciā Siông Ièng gióng-lĭk Dâ̤ 2 Siông-sê Uòng-dièu. Liù-giù diŏh Siông Ièng gì giāng Siông Cĭng chiū lā̤ có̤i giòng-duâi, páh giâ Yaeyama gâe̤ng Miyako. Ĭ gì giāng Siông Chĭng câi-ôi gì sèng-âu, bô páh giâ Amami gùng-dō̤, cī sèng-âu gì guók-tū miêng-cék có̤i duâi. Nĭk-buōng huák-dông chĭng-liŏk Dièu-siēu gì Ìng-sèng Uŏ-lâung (壬辰倭亂) gì sèng-âu, Liù-giù dĕk-lìng-é dó̤i-chiū Mìng-dièu gâe̤ng Dièu-siēng. 1609 nièng, Nĭk-buōng bó̤-hô Liù-giù, puái buô-dôi kó̤ páh, ciŏng guók-uòng Siông Nìng niăh kó̤, cuòi cêu sê lĭk-sṳ̄ diē-sié gì Gī-iù Uŏ-lâung (己酉倭亂). 2 nièng ī-hâiu ĭng-ôi â̤ giăng Mìng-dièu, bô ciŏng Siông Nìng bóng diōng kó̤. Dáng-sê Nĭk-buōng ciŏng Liù-giù gì Amami gùng-dō̤ dŏk kó̤, bô puái bôi-dôi gāng-sê ĭ gì nô̤i-céng, ciā cuòi ī-hâiu Liù-giù sĭk-cié ī-gĭng biéng siàng Nĭk-buōng gì hô-ṳ̀ng kó̤ lāu.

1922 nièng: É-dâi-lé gì Guók-gă Fascism-dōng hióng Lò̤-mā céng-gŭng, gáu-muōi-lāu ciā dōng gì liāng-dô̤-ìng Benito Mussolini biéng siàng É-dâi-lé gì siū-sióng.

1944 nièng: Nazi Dáik-guók gì nguòng-só̤i Erwin Rommel ké̤ṳk nè̤ng huák-hiêng gâe̤ng áng-sák Adolf Hitler gì nè̤ng ô găng-guó, gó-chṳ̄ Hitler bék ĭ cê̤ṳ-sák.

Nazi Dáik-guók sê Dáik-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh guók-gă. Ĭ gì ciáng-sék guók-hô̤ hô̤ lā̤ Dâ̤ 3 Dá̤-guók(Dáik-guók-ngṳ̄: Drittes Reich), gáu-muōi-lāu găk 1943 nièng gāi siàng Dâi-Dáik-é-cié Dá̤-guók(Großdeutsches Reich). Chŭi-iòng-gōng miàng-cê hô̤ dá̤-guók, sĭk-cié mò̤ huòng-dá̤, nâ siék nguòng-siū(có̤i-cā hô̤ lā̤ cūng-tūng) gì cék-ôi.

„NERvGear“ cŏng-dé ô hṳ̆-ngī hiêng-sĭk (虛擬現實, VR) gŭng-nèng, nguôi-hìng (外型) cĭng chiông gùng-gék (拳擊) hô-gê̤ṳ (護具), â̤ ciŏng tàu bău kī kó̤. Ciā siék-gé iā sĭng, găk ĭ-liêu (醫療), tŭng-séng (通信), gĭng-ṳ̀ng gău-ĭk (金融交易) dēng-dēng huŏng-miêng dŭ ô-nó̤h-sāi. Siŏh uâng hô̤ lā̤ «Dŏ̤-giéng Sìng-mĭk» (刀劍神域, SAO) gì iù-hié iâ găk cī biĕng huák-buó. Dáng-sê iù-hié huák-buó tàu siŏh nĭk, káh-dièu gì nè̤ng cêu ké̤ṳk guăng găk iù-hié diē—é-sék (意識) chĭng-sīng (清醒) mâ̤ lì. Ciŏng iù-hié diē mò̤-tàu dŭ tài sī kó̤ cá â̤ liê kŭi. Có̤i-hâiu siŏh uâng bā nè̤ng lā̤ sī lāu lĕ̤k chiĕng dŏ̤. Cuòi cêu sê SAO-sê̤ṳ-giông (---事件). Cĭ-hâiu dáng-sĕng (誕生) lāu „giòng-huá ăng-ciòng-séng“ (強化安全性) gì gĭ-cṳ̄ng „AmuSphere“. Sé nièng hâiu, sĭng-sé-dâi (新世代) kuóng-diŏng hiêng-sĭk (擴張現實, AR) gĭ-cṳ̄ng Augma muóng-sé (問世). Cŏng-dé kó̤ kó̤ uòng-ciòng cièng-hèng gŭng-nèng, ciŏng kuóng-diŏng hiêng-sĭk gŭng-nèng huák-hŭi gáu gĭk-dé (極致), gōng-nè̤ng â̤ chĭng-sīng lā̤ sāi. Bô dák-puói (搭配) lāu siŏh uâng hô̤ lā̤ «Sê̤ṳ-liĕk cĭ Cĕng» (序列之爭) gì ciŏng-sṳ̆k iù-hié, sê dâi-hìng dŏ̤-ìng câi-siáng gáe̤k-sáik bâing-iēng iù-hié (大型多人在線角色扮演遊戲, MMORPG). Ciŏng-uâng bô huŏng-biêng bô ăng-ciòng gì gĭ-cié (機制), nuông Augma nék gū cêu găk hâiu-sĕng-giāng lā̤ duâi-diòng.
Lĭk-huák â̤ dé̤ṳng buōng iòng-lĭk, ĭng-lĭk gâe̤ng ĭng-iòng-lĭk săng cṳ̄ng. Gĭng-dáng guók-cié tŭng-ê̤ṳng gì Gregorius Lĭk-huák (iâ hô̤ lā̤ gŭng-lĭk hĕ̤k-ciā să̤-lĭk) sê siŏh cṳ̄ng iòng-lĭk; Ĭ-sṳ̆-làng-lĭk sê siŏh cṳ̄ng ĭng-lĭk; Dĕ̤ng Ā diòng-tūng gì nùng-lĭk (iâ hô̤ lā̤ gô-lĭk) sê siŏh cṳ̄ng ĭng-iòng-lĭk.

Mark Twain (1835 nièng 11 nguŏk 30 hô̤ – 1910 nièng 4 nguŏk 21 hô̤), nguòng-lài miàng-cê hô̤ lā̤ Samuel Langhorne Clemens, sê Mī-guók gì siŏh ciáh siēu-siók-gă gâe̤ng cáuk-gă.

10 nguŏk 25 hô̤: Lièng-hăk-guók sìng-nêng Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók, bêng-chiă ciŏng Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) téng Lièng-hăk-guók diē-sié dṳ̆k chók kó̤.

Â-gāu-cé̤ṳk (拗九粥) sê Dṳ̆ng-guók Hók-ciŭ buōng-dê Â-gāu-cáik sèng-âu siăh gì cé̤ṳk, cé̤ṳk gì sìng-hông ô sŭk-mī, è̤ng-tòng, huă-sĕng, cō̤, lèng-ngēng-găng, mūi-lì, è̤ng-dâu, hŏk-dò̤-nìng, ciĕ-muài dēng-dēng.

Piĕ (砒), iâ hô̤ lā̤ sĭng (砷), piĕ-só (砒素) hĕ̤k-ciā Asen, sê siŏh cṳ̄ng hĭ-gĭng-sṳ̆k nguòng-só. Nguòng-cṳ̄ sê̤ṳ-só sê 33, huá-hŏk hù-hô̤ sê As.

Bă-là̤ (Huák-ngṳ̄: Paris) sê Huák-làng-să̤ Gê̤ṳng-huò-guók gì siū-dŭ. Bă-là̤ sê Huák-guók gì céng-dê dṳ̆ng-sĭng, iā sê Huák-guók gì lĭk-sṳ̄ ùng-huá miàng siàng, ô săng chiĕng gūi nièng gì lĭk-sṳ̄.

1901 nièng 2 nguŏk 20 hô̤, Uòng Nāi-siòng só̤i-liâng dâ̤ ék piĕ 72 ciáh Hók-ciŭ iè-mìng dā̤-dăk Sĭ-ŭ. 1901 nièng 3 nguŏk 16 hô̤, dâ̤ nê piĕ 535 ciáh Hók-ciŭ iè-mìng dā̤-dăk. 1902 nièng 6 nguŏk 7 hô̤, dâ̤ săng piĕ 500 gūi ciáh Hók-ciŭ iè-mìng dā̤-dăk. Cê̤ṳ-chṳ̄, Uòng Nāi-siòng diŏh Sĭ-ŭ céng-hèng lāu 3 nièng gì găng-kū kăi-kōng, tĭk-tàu gáu 1904 nièng 6 nguŏk ĭ duōng Hók-gióng ùi-cī.

Gô-dā̤ kuóh-dà̤ kō̤-nèng gó ô gô-dā̤ Mìng-uŏk-nè̤ng sĭng-tā̤ gì dĕk-cĭng, bók-guó hiêng-câi ī-gĭng gâe̤ng Háng-nè̤ng mò̤ sié-nó̤h kṳ̆-biék lāu. Gô-dā̤ kuóh-dà̤ có̤i mìng-hiēng gì dĕk-cĭng, puòi-hū ngàng-sáik bī-gáu chĭng, kă-tōi bī-gáu dō̤i â̤ có̤ uăng-uăng-sék, Hók-ciŭ nè̤ng gó ĭ-gáuk-nè̤ng hô̤ lā̤ „kuóh-dà̤“ (曲蹄), kō̤-nèng cêu sê téng cŭ-uái lì gì. Ciŏng-uâng gì ngôi-hìng, gâe̤ng ĭ-gáuk-nè̤ng iā sèu diŏh bô áng bô ā̤ gì sùng diē-sié kă-kók-tàu uăng lā̤ kó̤-káung, kă-tōi buàng lā̤ sô̤i diŏh dê-dău, chă kŭi lì niăh ngṳ̀ ô dĭk-ciék gì guăng-hiê.

Séng céng-sā̤: Diŏh séng liāng-sā̤ sê siá kó̤ nguòng-cô̤i hĕk dáik dṳ̀ng sĕng gì lā̤-ngì. Liāng-sā̤ sì, diŏh niông ī-gĭng liāng-sā̤ gâe̤ng giĕng cīng guó gì hiăng dê hông Ciō Ià-sŭ Gĭ-dók gì séng-miàng, găh uăk-cūi dṳ̆ng tá̤ sêu sā̤ ciā hó lā̤, sêu sā̤ ciā sêu sā̤ sì-hâiu tàu diŏh mê giâ, gŏng sĭng céng gáu cūi diē-sié.

Dṳ̆ng-guók Gāi-gáik-kŭi-huóng hâiu, Â-gĕ̤ng gì Diòng-lŏ̤h, Hók-chiăng gâe̤ng Bìng-tàng săng gâing chê gì nè̤ng tŭng-guó gáuk-iông huŏng-huák chók-guók sĕng-uăk, iâ ciŏng Hók-ciŭ-uâ iê gáu ĭ-că̤ sĕng-uăk gì dê-huŏng. Gĭng-dáng Mī-guók dék-duâi siàng-chê Niū-iók, Hók-ciŭ-uâ ī-gĭng siàng-ùi dâ̤ nê duâi gì Háng-nè̤ng ngṳ̄-ngiòng (dék duâi gi sê Guōng-dĕ̤ng-uâ).

17 sié-gī gì sèng-âu, tṳ̄-cìng (抒情) gì Liù-gŏ̤ dĕk liù-hèng. Liù-gŏ̤ có̤i sèu gì iông-sék sê 8, 8, 8, 6 ciŏng-uâng gì 30 ĭng iông-sék, gâe̤ng Nĭk-buōng gì Huò-gŏ̤ (和歌) cĭng chiông.

Iòng-bék(鉛筆) sê siŏh cṳ̄ng bék, ngiê-dāu sê kĕk chà có̤ gì, diē-sié gì sĭng-sĭng sê siŏh-mĕ̤k. Kĕk iòng-bék iā ṳ̀ng-ê sāi iòng-bék-chó̤ chó̤ dâi.
Kŭ-chèng-uâ gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ ô bī-gáu mìng-hiēng gì chă-biék, bók-guó sāi lâng cṳ̄ng huŏng-ngiòng gì nè̤ng bī-gáu ṳ̀ng-ê hô-siŏng tiăng huôi-é.

過去標準書號（Standard Book Number，簡稱SBN）無國家共語言代碼。國際標準書號出現以後，多了國家代碼：0是美國，1是英語系國家，2是法語系國家，3是德語系國家，4是日本，5是俄語系國家，7是中國大陸等等。國家代碼最長會遘5位數（譬如講：不丹是99936），但相對剩下會使其、分配其位數就較雅少。

Dài Ge̤ng gì ké-hâiu suk Hāi-iòng séng gì ké-hâiu. Dài Ge̤ng gì hâ-gié gá dòng, de̤ng-gié cing dó̤i, dáng sê nâng ô gàng-dièu téng báe̤k huong giâ lì uâ, ung-dô iâ â̤ gáung gáu 0℃ ī giâ. Dài Ge̤ng nièng bìng-ging ung dô 19.6℃, gáung-ū liâng sê 1342.5 hò̤-mī. Siong nièng dài dong, 4-6 sê huô-gié (ṳ̄-gié), Mìng-ge̤ng sèu sèu dōng kā̤-cūi, 7-8 nguok iā ciēu dâung ṳ̄, dék gèng ung-dô du gah 35℃ ī siông, ô sì â̤ chieu guó 40℃, ciā sì hâiu iâ â̤ có̤ hung-tai. 9 nguok ī hâiu ké-ung mâing mâing gáung giâ lì, dáng sê dék gèng ung-dô gó sê gah 25~30℃ cō̤-êu, ciā sì hâiu gi buong du sê sàng-tieng, cing ciēu dâung ṳ̄. Iòng dong diè gáu 10 nguok dā̤ tieng cêu kai sṳ̄ liang lāu. 11 nguok tieng kiu chéng. 12 nguok gáu 2 nguok sê sioh nièng dài dong dék chéng gì sèng hâiu, tek biek gah nièng dau hiā sèng-hâiu, ung-dô sèu sèu nâ ô 0-6℃.

1864 nièng, Muāng-chĭng buô-dôi bău-ùi Tiĕng-gĭng, ĭ găk hī sèng-âu bâng-sī. Mò̤-niŏh-òng Tiĕng-gĭng ké̤ṳk Muāng-chĭng páh giâ lì, Tái-bìng-tiĕng-guók miĕk-uòng.

Ĭ-sṳ̆-làng-gáu(伊斯蘭教) iâ hô̤ lā̤ Huòi-gáu(回教), sê siŏh cṳ̄ng ék-sìng-gáu, sê gīng-dáng sié-gái gà̤-lēng dâ̤ 2 dâi cŭng-gáu. Sáng ciā gáu gì nè̤ng hô̤ lā̤ „Mŭk-sṳ̆-lìng“(穆斯林), dŭ-liāng chiĕu-guó 13 é.

È̤ng-ò̤ (紅河) sê Dĕ̤ng-nàng-ā gì siŏh dèu kuá guók gì ò̤, huák-nguòng diŏh Dṳ̆ng-guók gì Hùng-nàng-sēng, gĭng-guó Uŏk-nàng, diŏh Uŏk-nàng làu gáu Báe̤k-buô-uăng diē-sié kó̤.

Giék sê siŏh cṳ̄ng ciék-ciĕ dông-ŭk, sĭng-tā̤ bô dòng bô éu, ô báik dèu kă, muōi-buô ô dŭk-cĕng. Giék â̤ sāi dŭk-cĕng chiéng diē niăh diŏh gì-tă tè̤ng-ngiê, cūng-kuāng cêu â̤ tài sī hĕ̤k-ciā chà-bé ĭ. Giék gì dŭk-cáik â̤ siŏng-hâi sìng-gĭng hiê-tūng, dó̤i nè̤ng iâ ô ngùi-hiēng.

Ciŭ Īng-kŏng (周永康, 1942 nièng 12 nguŏk – ), sê siŏh ciáh Dṳ̆ng-guók gì céng-dê-gă (政治家), Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng gâe̤ng Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì liāng-dô̤-ìng (領導人) cĭ ék. Gŏng-sŭ (江蘇) Ù-sék (無錫) nè̤ng, nguòng-lài gì miàng-cê hô̤ lā̤ Ciŭ Nguòng-gŏng (周元根).

Gà̤-dēng gōng gì sū-iū dĕk-diēng, Mìng-nàng-ngṳ̄ dŭ gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ siŏh-iông. Â-dā̤ gōng lâ Mìng-nàng-ngṳ̄ gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ mâ̤ siŏh-iông gì dê-huŏng.

Diêng-tù (電土, 電涂) sê siŏh cṳ̄ng â̤ ciŏng huá-hŏk-nèng diōng siàng diêng-nèng gì cŏng-dê. Diêng-tù găk Hók-ciŭ-uâ diē-sié ék-buăng cī mâ̤ sāi chṳ̆ng diêng gì hī cṳ̄ng. Bī-gáu duâi, â̤ sāi cṳ̄ng diêng gì diêng-tù ék-buăng hô̤ lā̤ diêng-bìng (電瓶).
Găk ciā ngùi-nâng gì guŏh-sié â-dā̤, Ngā-diēng gâe̤ng Sṳ̆-bă-dăk lièng-hăk kī lì dó̤i-káung Pŏ̤-sṳ̆. Lṳ̆k-dê siông, Sṳ̆-bă-dăk guók-uòng Lī-ó̤-nà̤-dăk Ék-sié (Leonidas I) gēng-sōng chók dék cĭng-liòng gì 300 ciáh ciéng-sê̤ṳ, suái-liāng ĭ-gáuk-nè̤ng huòng-siū Ŭng-cuòng-guăng (Thermopylae). Ŭng-cuòng-guăng sê siŏh dèu hēng cáh hēng cáh gì duô, giê siū nàng páh. Pŏ̤-sṳ̆-nèng háng dĭh cuòi sê kó̤ Hĭ-lé-nà̤ mì-ék gì duô, cô ngâing ciĕng diē, sī siŏng iā sâ̤. Săng gĕ̤ng hâiu, siŏh ciáh buōng-dê-nè̤ng chók-mâ̤ Hĭ-lé-nà̤, dái Pŏ̤-sṳ̆ gŭng-dôi giàng uăng duô dĭk-ciék lì gáu Sṳ̆-bă-dăk gŭng-dôi piăng-âu. Lī-ó̤-nà̤-dăk gâe̤ng ĭ 300 ciáh ciéng-sê̤ṳ ĭng-ṳ̄ng dā̤-káung, dáng-sê, gó-sê cuòng-buô ké̤ṳk tài sī.

Ĭ găk có̤ liāng-dô̤-ìng gì sèng-âu, dó̤i iā sâ̤ Ùng-huá Dâi-gáik-mêng sèng-âu gì „iêu-puái“ bìng-huāng, iâ sê Gāi-gáik Kăi-huóng gì gê̤ṳ-tā̤ cĭk-hèng-ciā. Bók-guó ĭ găk 1987 nièng gì sèng-âu ké̤ṳk nè̤ng piĕ-bàng „huāng-dó̤i cṳ̆-sāng-găi-gék cê̤ṳ-iù-huá bók-lĭk“, bék ĭ lŏk-dài, iù Diêu Ciē-iòng ciék-băng. 1989 nièng bâng-sī. Sī lō̤ ī-hâiu, Mò̤-niŏh-òng cêu huák-sĕng Lĕ̤k-sé Sê̤ṳ-giông.

Háng-ngṳ̄ "化學" cê-méng é-sé̤ṳ cêu sê "ŭk-cék biéng-huá gì kuŏ-hŏk"; Ĭng-ngṳ̄ "chemistry" sê téng Ă-lá-báik-ngṳ̄ gì "al-kimia" lì gì, é-sé̤ṳ sê "biéng-huá gì ngiê-sŭk".

MediaWiki sê siŏh cṳ̄ng uōng-lŏk Wiki īng-gìng, Wikimedia gì sū-iū gĕ̤ng-tiàng gâe̤ng iā sâ̤ wiki gì uōng-câng dŭ sê kék cuòi niōng-giông gì.

Koizumi Jun'ichirō (Nĭk-buōng-ngṳ̄: 小泉 純一郎 (こいずみ じゅんいちろう), 1942 n. 1 ng. 8 h. - ) sê Nĭk-buōng gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ diŏh 2001 nièng 4 nguŏk 26 hô̤ gáu 2006 nièng 9 nguŏk 26 hô̤ cĭ găng sê Nĭk-buōng gì siū-sióng.

Hĭ-báik-lài-ngṳ̄̄ (עברית ) sê sê sié-gái ciō-iéu gì ngṳ̄-ngiòng cĭ-ék. Ciòng sié-gái ī Hĭ-báik-lài-ngṳ̄ có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô 800 uâng nè̤ng.

1673 nièng, Ngù Săng-gié lièng-hăk Cêng-nàng-uòng Gēng Cĭng-dṳ̆ng, Bìng-nàng-uòng sié-cṳ̄ Siông Cĭ-séng, Guōng-să̤ ciŏng-gŭng Sŏng Ièng-lìng gâe̤ng Siēng-să̤ tì-dók Uòng Hū-sìng cà̤ cô̤-huāng, páh giâ iā sâ̤ dê-huŏng. Cuòi cêu sê lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì Săng-huăng cĭ lâung.

Hâ Chák-lī sê cĭng cuŏng-ngiĕk gì Háng-hŏk-gă. Ĭ Hók-ciŭ-uâ gōng iā hō̤. Dṳ̀-kī duòng-gáu, ĭ iâ ô ciŏng sé-hông-ék gì Sĭng-iók huăng-ĭk có̤ Hók-ciŭ Tū-kiŏng, piĕng-siā Săng-cê-gĭng dēng Hók-ciŭ-uâ cṳ̆-kăng (bău-guák dâ̤ 2 bēng gì Dictionary of the Foochow Dialect).

Hiêng-dâi hŏk-sŭk-gái ciō-liù gì guăng-diēng sê: Kuóh-dà̤ sê gô-dā̤ Báh-uŏk nè̤ng gì hâiu-dâi, gâe̤ng gĭng-dáng gì Siă-cŭk kī-nguòng chă-bók-dŏ̤, nâ sê gōng chă-biék gì uâ, kuóh-dà̤ diêu diŏh gì cūi biĕng-dău. kuóh-dà̤ gâe̤ng gì-tă dê-huŏng gì dáng-mìng ô siŏh ciáh cū-cŭng, ô gì kuóh-dà̤ sê téng Ciék-gŏng hāi-gièng hŭ-uái buăng guó lì gì, ô gì kuóh-dà̤ téng Hók-ciŭ buăng kó̤ Ciék-gŏng gâe̤ng Gŏng-sŭ, gáu-muōi-lāu bô téng hŭ-uái buăng diōng lì.

Mìng Sŏng-cŭng (明宣宗, 1399 n. - 1435 n.), miàng Ciŏ Ciĕng-gĭ (朱瞻基), sê Mìng-dièu gì dâ̤ 5 ciáh huòng-dá̤, 1425 nièng gáu 1435 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Sŏng-dáik, gó-chṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ Sŏng-dáik Huòng-dá̤ (宣德皇帝). Ĭ sê Hùng-hĭ Huòng-dá̤ gì giāng.

Tè̤ng (蟲), tè̤ng-giāng (蟲囝), tè̤ng-ngiê (蟲蟻), sêu pū-tŭng-uâ īng-hiōng iâ hô̤ lā̤ hĕ̤k-ciā kŏng-tṳ̀ng (蜫蟲, 昆蟲), sê siŏh lôi ciék-ciĕ dông-ŭk gì tūng-chĭng.
Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Guók-gŭng (中華民國國軍) sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì buô-dôi. Ĭ có̤i cā miâng-cê sê Guók-mìng Gáik-mêng-gŭng (國民革命軍), diŏh 1923 nièng sìng-lĭk, sê Dṳ̆ng-guók Guók-mìng-dōng guāng gì; 1947 nièng gŏng-gé̤ṳ «Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Hièng-huák», gāi-miàng Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Guók-gŭng, iù Dṳ̆ng-huà Mìng-guók céng-hū dĭk-ciék guāng.

汉立治县，属会稽郡东部都尉。东汉东部都尉留蜀隻候官（主管斥候其军候）镇守，故此復号候官、东候官。建安年间，号侯官县，西晋析侯官置原丰、温麻两县。南朝梁天监间，侯官共原丰併为东侯官。隋改东侯官为原丰县，後更名闽县。唐析闽县置侯官、长、福宁、新宁、温麻五县，後侯官併裡闽县。武周长安二年(702)，析闽县西十二乡復置侯官县。1913年3月，闽县、侯官两县合并成闽侯县。1933年復分拆為閩縣、侯官兩縣，1944年後復改名林森县。1946年划出县城设福州市。1950年4月復名闽侯县。

1622年，頭隻基督教傳教士來琉球其八重山傳教。1844年，法國傳教士Théodore-Augustin Forcade來琉球，伊是頭隻遘沖繩島傳教其儂。1846年，英國儂Bernard Jean Bettelheim來沖繩傳教，著嚽塊學習沖繩語，伊是世界懸頂頭隻挈沖繩語翻譯《聖經》其儂。

Dṳ̆ng-cṳ̄ (中子) sê siŏh cṳ̄ng ā nguòng-cṳ̄ lĭk-cṳ̄, mò̤ dái diêng-hò̤, gé cáuk n, cék-liông 1.674927471(21)×10−27 kg, bī cék-cṳ̄ său dâe̤ng nék-giāng. Dṳ̆ng-cṳ̄ gâe̤ng cék-cṳ̄ cà̤-cà̤ gáiu-sìng lāu nguòng-cṳ̄ hŏk. Dṳ̀-kŭi 1H Kĭng nguòng-cṳ̄, gì-tă gì nguòng-cṳ̄ dŭ-ô dái dṳ̆ng-cṳ̄.

Lev Nikolayevich Tolstoy (Ngò̤-lò̤-sṳ̆-ngṳ̄: Лев Николаевич Толстой, 1828 nièng 9 nguŏk 9 hô̤ – 1910 nièng 11 nguŏk 20 hô̤) sê Ngò̤-lò̤-sṳ̆ gì siŏh ciáh cáuk-gă.

Ngṳ̀-ĭng (魚鷹, Ĭng-ngṳ̄: Sea Gull) sê có̤i puō-piéng gì hāi-cēu, diŏh cēu-lôi diòng-tūng hŭng-lôi hiê-tūng dṳ̆ng sê Nēu-gŏng Hèng-hìng-mŭk gì siŏh ciáh kuŏ.

Báe̤k-dŏ̤-lṳ̆k (伯多祿), bók hô̤ lō̤ Báe̤k-dŏk (伯鐸), găk Gĭ-dók-gáu Sĭng-gáu dăng-dŏng hô̤ lō̤ Bī-dáik (彼得), sê Ià-sŭ gì sĕk-nê sé̤ṳ-dù cĭ-ék. Lò̤-mā Tiĕng-ciō-gáu nêng-ùi Báe̤k-dŏ̤-lṳ̆k sê dâ̤ ék ciáh ciō-gáu.

Muāng-ciŭ sê Muāng-cŭk gì huák-nguòng-dê, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ ciā miàng-cê. Gáu-muōi-lāu Dâ̤ 2 ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng ī-hâiu, Dṳ̆ng-guók nè̤ng biê-miēng tì-gáu Muāng-ciŭ-guók, dĕk-lìng-é ng-hô̤ ciā miàng, bók-guó gĭng-dáng sié-gái iā sâ̤ guók-gă gì nè̤ng gó hô̤ hŭ́-uái hô̤ lā̤ „Muāng-ciŭ“.

Lisboa (Buò-dò̤-ngà-ngṳ̄: Lisboa) sê Buò-dò̤-ngà gì siū-dŭ. Lisboa sê Buò-dò̤-ngà gì céng-dê dṳ̆ng-sĭng, iā sê Buò-dò̤-ngà gì lĭk-sṳ̄ ùng-huá miàng siàng, ô săng chiĕng gūi nièng gì lĭk-sṳ̄

Sé gā kă â̤ bà gì cṳ̄ng-lôi: Lŏ̤h dê-dău bà gì nó̤h dṳ̆ng-găng, nṳ̄ sū găi-dŏng sáung mâ̤ táh-gáik gì; cêu sê Êu-chṳ̄, sĭk-chṳ̄, diék-ĭk gâe̤ng ĭ gì lôi, gák-gái, lṳ̀ng-cṳ̄, siū-gṳ̆ng, siè-ĭ, iēng-dìng (Lé-ê-gé 11 ciŏng: 29-30 cáik).

Kuóh-dà̤ (曲蹄), iâ hô̤ lā̤ Kuóh-dà̤-giāng, Lièng-gă Sùng-mìng (連家船民) hĕ̤k-ciā Hók-ciŭ Dáng-mìng (福州疍民), sê sĕng-uăk diŏh Mìng-gĕ̤ng siông gâe̤ng Hók-ciŭ hāi-gièng gì siŏh ciáh mìng-hiê, sṳ̆k dáng-mìng gì siŏh cṳ̄ng. "Kuóh-dà̤" ciā sṳ̀ sê lṳ̆k-dê gà̤-dēng gì Háng-nè̤ng dó̤i ĭ-gáuk-nè̤ng gì miĕk-chĭng.

Dièu-siēng Tái-cū (Dièu-siēng-ngṳ̄: 朝鮮 太祖 (조선 태조), 1335 n. - 1408 n.), miàng Lī Sìng-gié (李成桂 (이성계)), sê Dièu-siēng Uòng-dièu gì gióng-lĭk-ciā. 1392 nièng gáu 1398 nièng câi-ôi.

Hàng-guók buŏng có̤ 1 bĭk dĕk-biék-chê, 6 bĭk guōng-mĭk-chê, 1 bĭk dĕk-biék-cê̤ṳ-dé-dô̤, 8 bĭk dô̤ (To). Dĕk-biék-cê̤ṳ-dé-dô̤ sê 2006 nièng găh Dô̤ gì gĭ-chū gà̤-dēng siék-lĭk gì.
Sō̤-guōng (鎖管, hĕ̤k 鮹管), Lá-dĭng-ngṳ̄ hŏk-miàng Myopsida, sê hāi diē gì siŏh cṳ̄ng niōng-tā̤ dông-ŭk, iù-ngṳ̀ gì siŏh cṳ̄ng. Sō̤-guōng ô sĕk dèu chiŭ-chiŭ, gì-dṳ̆ng gì siŏh dó̤i chiŭ-chiŭ iā dòng, sê dò̤ niăh nó̤h siăh gì. Ĭ bók-lō̤ diē ô mĕ̤k, bék-iéu gì sèng-hâu â̤ pŭng chók-lì hiáh gì-tă ó̤i siĕh ĭ gì dông-ŭk. Sō̤-guōng sê siŏh cṳ̄ng hāi-chiĕng.

Hiêng-câi iā sâ̤ guók-gă găk lā̤ ngiēng-géu bóng-dó̤ gì huòi-siū lé-ê̤ṳng, ciŏng bóng-dó̤ buŏng â̤ sāi huòi-siū gâe̤ng mâ̤ sāi huòi-siū lâng cṳ̄ng. Iā sâ̤ gŭng-gê̤ṳng diòng-hăk gì bóng-dó̤-tĕ̤ng iâ sê buŏng â̤ sāi huòi-siū gâe̤ng mâ̤ sāi huòi-siū lâng cṳ̄ng. Diŏh ciŏng ché̤ṳ-lī mâ̤ sāi huòi-siū gì bóng-dó̤, gó sê gĭng-dáng kuŏ-hŏk-gă iā tàu-tiáng gì siŏh giông dâi-gié.

Déng-hāi-lèu (鎮海樓): găk Mìng-dièu sèng-hâiu kī gì, gô-dā̤ nè̤ng gōng Déng-hāi-làu â̤ bō̤-êu Hók-ciŭ mâ̤ sêu hŭng-tăi căi. Bà gáu săng-dīng â̤ káng-giéng Mìng-gĕ̤ng kāu. Ùng-huá Dâi-gáik-mêng gì sèng-âu ké̤ṳk nè̤ng tiáh lâi, hŭng-cūi có̤ sáng-dáu kó̤. 2006 nièng dṳ̀ng-sĭng kī hō̤.

Thomas A. Hendricks (1819 nièng 9 nguŏk 7 hô̤ – 1885 nièng 11 nguŏk 25 hô̤) sê Mī-guók gì siŏh ciáh hó-cūng-tūng, 1885 nièng 3 nguŏk 4 hô̤ gáu 11 nguŏk 25 hô̤ câi-êng.

Chói-puòi (喙皮), hĕ̤k-chiā chói-sùng-puòi (喙唇皮), sê nè̤ng gâe̤ng iā sâ̤ dông-ŭk méng lā̤ gì siŏh bĭk ké-guăng, ô siông â lâng piéng nuōng nṳ̆k cū-siàng, páuk-ê̤ṳng cuō-iéu sê siĕh-nó̤h gâe̤ng gōng-uâ.

Dâ̤-ék-ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng (第一次世界大戰) iâ hô̤ lā̤ Ék Ciéng (一戰), sê 19 sié-gī muăk-gĭ gáu 20 sié-gī chĕ̤-gĭ huák-sĕng gì siŏh huòi sié-gái dâi-ciéng.

1871年，琉球其船因為風颱漂遘台灣，坐著船裏勢其乞台灣原住民刣死。日本借者事計拍台灣，逼滿清承認嚽是「保民義舉」。第二年，日本就挈嚽講滿清承認「琉球是日本其」，單方面將琉球降做伊自家其蜀隻藩。琉球國王尚泰派儂去東京抗議，日本儂乍無察伊。尚泰復派儂去中國滿清政府夫塊告狀，最終日本儂肝火棕去，敆1879年將琉球滅囇。

Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Nàng-piéng gì dâi-biēu huŏng-ngiòng sê Hók-ciŭ-uâ. Ngièng-gák lì gōng, Hók-ciŭ-uâ nâ cī Hók-ciŭ chê-kṳ̆ sāi gì hī ciáh huŏng-ngiòng. Bók-guó, guōng-ngiê siông gì Hók-ciŭ-uâ iā â̤ dé̤ṳng cī gó̤-lòng ciáh Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Nàng-piéng gì huŏng-ngiòng.

Liù-giù nè̤ng sāi siŏh cṳ̄ng miàng-cê hô̤ có̤ „sanshin“ (三線) gì kìng. Ciā sanshin sê iù Dṳ̆ng-guók gì săng-hièng (三弦) huák-diēng lì gì, gáu-muōi-lāu diòng gáu Nĭk-buōng gì Kyūshū, huák-diēng siàng „shamisen“ (三味線).

Băh-iòng-cô̤ iâ hô̤ lā̤ Iòng-gĕ̤ng-cô̤ (羊港座), sê Uòng-dô̤ Sĕk-nê Sĭng-cô̤ dâi-dŏng gì siŏh ciáh sĭng-cô̤, diŏh Sĕ̤ng-ngṳ̀-cô̤ gâe̤ng Gĭng-ngù-cô̤ cĭ-găng.

Báik-siĕng-dó̤h(八仙桌) sê dó̤h gì siŏh cṳ̄ng. Ciā dó̤h dó̤h-méng bī-gáu kuăng, siŏh biĕng â̤ sôi 2 ciáh nè̤ng, biĕng-dău dŭ-liāng â̤ sôi 8 ciáh nè̤ng, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ „báik-siĕng-dó̤h“.

Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ găk ông-mō̤ gà̤-dēng chă-biék iā duâi. Màng-gōng gì ông-mō̤ có̤i ciēu, ô 39 ciáh; có̤i sâ̤ gì sê Nìng-dáik-uâ, ô 69 ciáh hī māng sâ̤.

Gū Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄ (Ἡ Ἑλληνικὴ ἀρχαία γλῶττα) sê gū-cā sì-dô̤i Hĭ-lé-nà̤-nè̤ng gōng gì ngṳ̄-ngiòng. Gū Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄ sê ô sâ̤ ūi-dâi cáuk-pīng gì ngṳ̄-ngiòng, chiông Hò̤-mā gì «Ĭ-lé-ā-dáik» (Iliad) gâe̤ng «Ó̤-dáik-suói» (Odyssey ) ī-gĭk gì-tă găk Gū Hĭ-lé-nà̤ hĕng-sêng sì-dô̤i gì ùng-hŏk. Cī piĕ cáuk-pīng sê Să̤-huŏng kuŏ-hŏk ùng-huá gì gĭ-chū.

Gĭng-dáng gì sĕng-ŭk hŭng-lôi-huák ciŏng sū-iū gì sĕng-ŭk kĕk gái (界), muòng (門), gŏng (綱), mŭk (目), kuŏ (科), sṳ̆k (屬), cṳ̄ng (種) lì hŭng-lôi.