Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
٣٠٠-٣٥٠ک / ٩١٢-٩٦١ز لە ناوچەکانی ڕۆژئاوای ھەرێمی چیاکان لە نەھاوەند و دینەوەر و ھەمەدان و سامنان ھەتا سنووری ئازربایجان. لە دیارترین میرەکانیان ونداد و غانم.

قەتەون گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی قەتەون بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٢٤ کەس لە ٢٤ بنەماڵەدا بووە.

گرنگترین تایبەتکاری ئەم پەیامانە لەوەدایە کە : تەفسیرێکی خەستوخۆڵی ڕاستیەکانی قورئانەوە و بە ئینسایکڵۆپیدیا (مەوسوعە)یەکی ئیمانی بایەخدار دادەنرێن و بە دەم خواستە ئیمانیەکانی خەڵکی سەردەمەوە دەڕۆن و ئیمانی تەحقیقی لە دڵ و دەروون و بیر و ژیری مرۆڤی هاوچەرخدا دادەمەزرێنن و بینای کوفر و ئیلحاد لە بنج و بێخدا هەڵدەتەکێنن و ، قەڵای مەحکەمن و بۆ ئیمانداران و گرنگترین و چەکی پێشکەوتووی "ئیمان"ن لەم سەردەمەدا ، کە نوێترین و چەکی فرت و فێڵی کوفر و ئیلحادی تێدا بەکار دەهێنرێت!

یا لە «چارەنووسی شاعیر»دا دەڵێ: دەزانی بۆچی من ھێندە پەرێشان و خەفەتبارم لە بازاڕی ژیان غەیری ھونەر نیمە چ سەرمایە لەگەڵ چارەڕەشی و دوورە بەشی و نەگبەت دەبێ ھەڵکەم لە مێژە چارەنووسی شاعیرانی کوردی ھەر وایە

ئاداری ساڵی ١٩٨٣ یەکەم بەرھەمی کۆمپاک خرایە بازاڕەوە کە بریتی بوو لە "کۆمپیوتەری ھەڵگرتەنیی کەسی"ی (IBM-PC) کە نرخەکەی ٣،٥٩٠ دۆلاری ئەمریکایی بوو. ئەمە یەکەم کۆمپیوتەری IBM-Compatible PC بوو کە کێشەکەی ٢٠ کیلۆونیو بوو.

لەساڵی ١٩٦٢ کۆلێژی زانستە سیاسییەکانی تەواو کردووە لە زانکۆی ئانکارا، دوایی لە زانکۆی هونەر و ئەدەبی سەر بە زانکۆی ئەتاتورک لە ئەرزەڕووم وەک یاریدەدەری پرۆفیسۆر لە کۆمەڵناسی کاری کردووە. ئیسماعیل بێشکچی بە یەکێک لەو تورکانە دادەنرێت هەمیشە لەگەڵ بەدەستهێنانی مافی کورد بووە و بە دۆستێکی کوردیش دادەنرێت تەنانەت لەسەر وتارەکانیشی لەسەر کورد براوە بۆ دادگا
لە سەرەتادا شێعرەکانی ھێمن، لە ژێر تەئسیری دوو ڕەوتی ئەدەبی دایە. وەک ھەموو شێعری شاعیرانی کوردی سەردەمی سی چل ساڵ لەمەوبەر، تەئسیری ئەدەبی فارسی لەم شێعرانەدا دیارە. زۆربەی شێعرەکانی شێعری عەرووزین، وەزن و قافیەیان لەگەڵ دەستووری شێعری فارسی ڕێک دەکەوێ. لە لایەکی تریشەوە شێعری شاعیرە کوردەکانی بە ناوبانگ وەک «نالی» کە خۆی لە ژێر تەئسیری شێعری کلاسیکی فارسیدا بووە، تەئسیری کردۆتە سەر شێعرەکانی ھێمن. بۆیە لە سەرەتادا ھێمن شێعرەکانی شێوەی غەزەل و قەسیدە و جارجاریش مەسنەوی و دووبەیتی و ھی تریان ھەیە. ھێمن ئێستاش ھەر جارجار دەگەڕێتەوە سەر ئەو شێوە کلاسیکی‌یە و ھێندێ لە شێعرە تازەکانیشی ھەر بەم چەشنە گوتراون. وەک «ئاواتی بەرز»، «گلێنەی شاعیر»، «دەسکەوتی خەبات» و ھتد. لەم شێوە شێعر گوتنەدا ھێمن دەستێکی باڵای ھەیە. شێعرەکانی ڕەوانن، بە زمان جوان و بە مانا دەوڵەمەندن. پاش ماوەیەکی سەرەتایی شێعر کوتن، ھێمن بەرەبەرە دەگەڕێتەوە سەر شێوەی ئەدەبی ڕەسەنی کوردی، خۆی لە قافیە و وەزنی شێعری کلاسیکی ڕزگار دەکا و شێعرەکانی لە بەستەی کوردی دەچن، لەو بەستەیەی کە شاعیر ھەموو ڕۆژێ لە لادێ دەیبیستێ، بەستەیەک کە چوارچێوەی بۆ داڕشتنی شێعری کوردی لەبارترە و زمانی کوردی لە تەنگ و چەڵەمە ڕزگار دەکا و وەک چۆمێکی خرۆشانی لێدەکا کە بۆ لای دەریای بێ سنوور دەڕوا. جارجار کە ئینسان شێعری ھێمن دەخوێنێتەوە، گۆرانی وەبیر دێتەوە. وا دیارە کە لە ھەڵبژاردنی ئەم شێوە شێعر گوتنەدا «گۆران» لە سەر ھێمن بێ تەئسیر نەبووبێ. لەم شێعرانەدایە کە ھێمن دەگاتە ترۆپکی ئەدەبی کوردی و بە ڕاستی ئەدەبی کوردی پێش دەخا. ھێمن شاعیرێکی ڕیئالیستە، ڕیئالیزمی ڕەخنەگرانە لە ناوەرۆکی شێعرەکانی ھێمن‌دا بە تەواوی بەرچاو دەکەوێ. ھێمن بارە ھەرە گرینگ و ئەساسیەکانی تەبیعەت و ژیان و ئادەمیزاد بە چاوێکی ڕەخنەگرانەی شاعیرانە باس دەکا و کۆمەڵ بۆ بەرەو پێش چوون ھان دەدا. ھێمن زۆر جار لە ھێندێ شێعری خۆیدا لە ناتورالیزم نزیک دەبێتەوە، ئەوەی کە دەیبینێ باسی دەکا و بە چوی ڕەخنە سەیری تەبیعەت یان کۆمەڵ ناکا. ھەر وا بزانە دەیەوێ تابڵۆیەکی تەبیعەت بێکێشێ و بخاتە بەرچاومان. بەڵام شێعری وای کەمە، وا دیارە خۆشی ئاگای لێیە کە لە ڕیئالیزم دوور کەوتووە، زوو ناتورالیزم بەر دەدا و دەگەڕێتەوە سەر ڕیئالیزم کە سەبکی بنەڕەتی ناوەرۆکی شێعرەکانیەتی. ئەو ناتورالیزمە بە تایبەتی لە «بەھاری کوردستان» و «لەبیرم مەکە» و چەند شێعری تردا خۆی دەنوێنێ. ژن لە شێعری ھێمن‌دا ڕۆڵێکی زۆر گرینگی ھەیە. جوانی ژن ئیلھام‌دەری شاعیرە. سەرانسەری دیوانی ھێمن ئەو ڕاستییە بەدەر دەخا کە وێڕای تەبیعەت و ژیان و خەباتی گەل، ژنە کە ھێمن بۆ شێعر گوتن ھان دەدا، شێعرەکانی ھێمن لە سەر ژن نموونەی شێعری بەرزی کوردین. لە «کیژی لادێ»دا بە کچی کورد ھەڵدەڵێ: لاجانگت وەکوو گزنگی تاوێ ھەر بۆ خۆی جوانە، تیف‌تیفەی ناوێ کوڵمەکەت وەکوو گوڵاڵەی گەشە بێ‌سوورمەش چاوە مەستەکەت ڕەشە وەکوو فرمێسکی ئاشق ڕووناکی وەکوو ئاونگی بەیانی پاکی

کۆم بەشی کۆتایی کۆئەندامی ھەرسە، ئەو شوێنی دەرچوونی خۆراکەکان و مەوادە میتابۆلیکەکانی پێکھاتە لە لەش دایە. بەشێک لە کۆم لە ناو پێستدا دیارە کە پێی دەڵێن "کونی قنگ". نەخۆشینێکی تایبەت بە کۆم کە تووشبووی زۆری ھەیە لە جیھاندا نەخۆشی ھێمۆڕۆییدە.
ئەڤێستا کتێبی زەردەشتە کەوا بە کتێبێکی پیرۆز دادەنرێت لەلایەن شوێنکەوتوانی ئایینی زەردەشتی. وشەی ئاڤێستاش بە مانای بنچینە و بینای پتەوە. ئەم کتێبە بە زمانی ئاڤێستایی نووسراوە، ئەمەشیان زمانێکی کۆنە کە پەیوەندیەکی زۆری ھەیە بە زمانی فارسی، زمانی سەنسکریتی و زمانی کوردی. کەبەزمانی کوردی بە ئاوێستا دێت. زۆر جار مەترسی لەناوچوونی بووە. ئاوێستا ڕۆژگاری ھەخامەنشینەکانەوە ھەزار بەش بووە لە ڕۆژگاری ساسانیەکاندا ٣٤٨ بەشی مابۆوە بریتی بوو ٣٤٥٧٠٠ ووشە فردەوس لە شانامەکەیدا ئاوێستابە ١٢٠٠ بەش دادەنێت بەڵام ئەو ئاوێستای ئێستا ھەیە ٨٣٠٠٠ ووشەیە و شەش بەشەو ھەر بەشەو چەندین بەشی لێ دەبێتەوە

ساڵی ١٩٩٢ یەکەم سەرنووسەری ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ بووە کە رۆژنامەیەکی رۆژانەیە. لەیەکەم کۆنگرەی یەکێتی نیشتمانیی کوردستانیشدا لەساڵی ١٩٩٢دا بەئەندامی سەرکردایەتی ھەڵبژێردرا.

چوونەناو ئینتەرنێت (بە ئینگلیزی: Internet access) ڕاژەیەکە کە دەستگەیشتوویی بە ئەو سیستەمە گلۆڤەرییەی کە پێک ھاتووە لە تۆڕە لێکگرێدراوەکان و ناسراوە بە ئینتەرنێت دابین ئەکا. بەکارھێنانی ئەم ڕاژەیە لە لای بەکاربەران و خەڵکی ئاسایییەوە، یەکەم جار لە سەدەی بیستەم و بەھۆی ژمارەگرییەوە باو بوو. دوایی، لە سەدەی بیست و یەکەمدا، زۆربەی ئەو بەرھەمانەی خرانە نێو بازاڕەوە، دەستەوشەی "بەرینباند" -یان بەکار ھێنابوو.

کڕەیگ فیلیپ ڕۆبنسن (بە ئینگلیزی: Craig Robinson) (لەدایکبووی ٢٥ی ئۆکتۆبەری ١٩٧١) ئەکتەرێکی کۆمێدیی ئەمریکییە. کرەیگ بەھۆی ڕۆڵی داریل فیلبین لە زنجیرەی کۆمێدی (The Office) بەناوبانگ بووە. ھەروەھا ڕۆڵەکانی تریشی لە فیلمی (This is the End) و فیلمی (Hot Tub Machine).

بەفەرمانی بەشار ئەسەد، دەیان خوێندکاری کورد، لەپاش ساڵی ٢٠٠٦ەوە، خرانە بەندیخانە و ھەندێکیان لەسێدارە دران و ھەندێکیان تاکو ئێستاش لەزینداندان.

و پێکداکێشانی فڕۆکەی یەکەم چەند پایەیکی بیناکەی تێکشکاند و ئەمەش بوو بە ھۆی لاوازکردنی پەیکەری بیناکەو دارووخانی ناوەندەکەی، تاکو ڕووخانی یەک نھۆم بەس بێت بۆ کەوتنی ھەموو نھۆمەکانی سەرەوە و بەشەکانی تری بیناکە بەر لێدان ئەکەوتن لەگەڵ ڕووخانی ھەر نھۆمێکدا کە ئەمەش بوو بە ھۆی ڕووخانی ھەموو بیناکە نھۆم لە دوای نھۆم و بەخێراییەکی زۆر و بە شێوەییەکی یەک لە دوای یەک، و بورجی دووەم کە فڕۆکەی دووەم خۆی پیاکێشا زووتر داڕما و ڕووخا لە پێش بورجی یەکەمەوە.

لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٨٢ لەگەڵ پارتی دیموکراتی بەیت نەھرەین (ئەمریکا) بەرەیێکی ھاوبەشیان پێکھێنا و سێ بنکەی سەربازییان لە زێوە(ئێران) و قامیشلۆ (سوریا) و ناوچە ئازادکراوەکانی دھۆک دانا، کە ئەندامەکانیان سەر بە پارتی دیموکراتی ئاتور بوون.

پاشان بەوە وەسفی کرد کەلەژمارەیەکی زۆۆر ژووری بچووک پێکهاتووە. کاتێک "ڕۆبێرت هۆک" وردبینەکەی ئاراستەی قەدی ڕووەکە بەتەمەنەکان و ڕووەکی گێزەر و سەرخەسی کرد، بۆی دەرکەوت کەهەموویان لەپێکهاتندا لەیەک دەچن، ئەم ژوورە بچووکانە ئەو ژوورە بچووکانەی بیر (هۆک)ی خستەوە، کە قەشەکان تیایاندا دەژیان لەبەر ئەوە ناوی لێنان (خانەکان). بەڵام ئەوەی (هۆک) بینی خانەی مردوو بوون، بەڵام یەکەمین مرۆڤ کەخانەی زیندووی بینیوە، زانای هۆڵەندا (ئەنتۆن ڤان لیڤنهۆک، ئینگلیزی|Anton van leeuwenhoek) ماوەی ژیانی (۱٦۳۲ - ۱۷۲۳) بوو، کە خۆشی دورستکەری وردبین بووە. هەرچەندە ئەو وردبینەی "ڤان لیڤنهۆک" زۆۆر ساکار بوو، بەڵام هێندە بەتوانا، بوو بەس بوو بۆ ئەوەی لەساڵی (۱٦۷۳) بتوانێت دەرگایەکی نوێ بکاتەوە بەڕووی جیهانێکی تەواوی تازەدا کە یەکەمین جار بوو کە جیهانی وردبینە زیندەوەراکان ببینرێت.
بڕیارنامەی ١١٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی حوزەیرانی 1956دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: توونس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 732‌ەم، بە 11 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

کەشتی ئاسمانی مێرنێر١٠ بە ٣ قۆناخ رۆیشت، یەکەم: لە ٢٩ ئازاری سالی ١٩٧٤ گەیشتە هەسارەی زاوە بە نێزیکەی ٧٠٣ کیلۆمەتر، وە دووەم: لە ٢١ ئەیلولی سالی ١٩٧٤ لە ئەستێرەی خۆر نزیک بوویەوە بە نێزیکەی ٤٨٠٦٩ کیلۆمەتر، قۆنا‌غی سێیەم: لە رۆژی ١٦ ئازاری سالی ١٩٧٥ گەشتە نزیکترین خال کە ٣٢٧ کیلۆمەتر بوو نێوان سەررووی زاوە و ئامێرەکە.

یەكەم كاری ئەم داهێنەرە مەزنە پاش تەواو كردنی زانكۆی شاهانە لە كۆمپانیایەكی گەیاندن بوو بۆ وەرگرتن و ناردنی نامەی ئەلیكترۆنی لە ڕێگای تۆڕەكانەوە ، كارەكەی مامەڵەكردن بووە لەگەڵ بەشی ئینكریپشنی نامەكان و سیستەمی باركۆد ، كەم كۆمپانیایە وەك ئەندازیاری پرۆگرام سازی دەست بەكاربووە .

بڕیارنامەی ٥٢١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی ئەیلوولی ١٩٨٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٩٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

بە مەرسومی مەلیکی ژمارە ٥٧ی ١٩٦٢ی زاینی بەڕێوەبەرایەتی گشتی بۆ ئێزگە و ڕۆژنامەگەریی و بڵاوکردنەوە گۆڕا بۆ وەزارەتی ڕاگەیاندنی سعودیە، بەرپرسە لە دانانی پلان و جێبەجێکردن و چاودێریکردنی ئێزگە و تەلەفزیۆن و ئاژانسی ھەواڵی سعودیە.

قەپڵانتوو (Qepllantû، بە فارسی: قپلانتو) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٧١١ کەس لە ١٦٦ بنەماڵەدا بووە.

سادق شەرەفکەندی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٨ی زایینی (٢١ی بەفرانباری ١٣١٦ی ھەتاوی) لە گوندی ترغە بۆکان لە دایک بوو. لە تەمەنی منداڵیدا باوکی لەدەست دا و سەرپەرستییەکەی، کەوتە سەرشانی برا گەورەکەی، شاعیری گەورەی کوردستان مامۆستا ھەژار. سەردەمی منداڵی محەممەد سادق، ھاوکات بوو لەگەڵ پەرەستاندنی خەباتی رزگاریخوازانەی خەڵکی کوردستانی ئێران و دامەزراندنی کۆماری کوردستان. پاش چه ند سال مالیان به یه گجاری دیته شاری بۆکان

لە نێوان ساڵەکانی (١٩١٥-١٩١٧) لە جەنگی نێوان "دەوڵەتی عوسمانی" و "ڕووسەکان" لە شەڕی "قەفقاس" دا وەکو بەرپرسێکی گەورە بەشداری لە جەنگی جیھانی یەکەمدا کرد. پاشان لە ساڵی ١٩١٦ دا لە شەڕی بەرگری کردن لە شاری بەدلیس لەگەڵ "ڕووسەکان" بریندار کراو بە ئەسیر کەوتە دەست "ڕووسەکان" ، بۆ ماوەی یەک ساڵ لە کەمپینی ڕووسەکاندا مایەوە. لە ساڵی ١٩١٧ لە کامپینی "کۆسترۆما" لە دەست ڕووسەکان ھەڵھات و بەرەو ئەستەمبوڵ گەڕایەوە. کە گەڕایەوە بۆ ئەستەمبوڵ چووە ڕیزی بەرزترین کۆمەڵەی فەتوای ئەو سەردەمە کە ئەویش کۆمەڵەی "الدار الحکمة الآسلامیة" بوو ، وە بووە ئەندامێکی ئەو کۆمەڵەیە.

لە منداڵییەوە گەردوونناسی پێناسێندرا، بەمەش تا لەژیان دابوو، خۆشەویستی بۆ ئەو بوارە هەبوو. لە شەش ساڵی نەیزەکە گەورەکەی ساڵی ١٥٧٧ی بینی، کە لە یەکێک لە نووسینەکانی دەڵێت کەوا "دایکی بردوویەتیە سەر شوێنێکی بەرز بۆ ئەوەی سەیری نەیزەکەکە بکات". لە نۆ ساڵیشدا، دیاردەیەکی دیکەی بینی، کە مانگ گیرانێک بوو لە ١٥٨٠. بەپێی گێڕانەوەکانی لەو کاتەدا بانگی دەرەوە کراوە بۆ ئەوەی مانگ گیرانەکە ببینێت و لەو کاتەدا مانگ "زۆر سوور دەرکەوتووە". بەڵام هاوڵەی منداڵی بووە هۆی لاواز کردنی بینینی و ئیفلیج کردنی دەستەکانی. ئەمەش تواناکانی سنووردار کرد لە لاینە بینراوەکانی گەردوونناسی.
گۆڕانکارییەکی گەورە ڕوویدا لە سیاسەتی ئەمریکادا لە دوای ئەم ھێرشانە، کە شەری ڕاگەیاند لە دژی تیرۆر، و ئەم گۆڕانە بوو بە ھۆی شەڕ لەسەر ئەفغانستان و ڕووخانی حوکمی بزوتنەوەی تاڵیبان و شەڕ لەسەر عێراق و ڕوخانی ڕژێمی حوکمی عێراق بە ھەمان شێوە.

مه‌لا ئه‌حمه‌د وه‌ك ده‌گوترێت له‌ جافى گۆرانه‌و خه‌لكى هه‌ورامانه بۆ فه‌قێياتى چووه‌ته‌ به‌غداو حه‌سكيف و ئه‌رغه‌نى و خنوس نزيك ئامه‌د (دياربه‌كر ‌)و زۆر به‌ هه‌ژارى ژياوه‌. دواتر له‌ ته‌مه‌نى سى سالان چووه‌ته‌ ديمه‌شق و قاهيره‌و له‌ سه‌ر ده‌ستى زانايانى ئايينى ئه‌وسا ده‌رسى خوێندووه‌. له‌ مه‌دينه‌ ئاشناى (مه‌لا يه‌گان) ده‌بێت كه‌ مه‌لاى سولتان مورداى عوسمانلى بووه‌و له‌گه‌ڵ خۆى ده‌يباته‌ (ولاتى رۆم) و له‌ بورساى پايته‌ختى ئه‌وساى ده‌وله‌تى عوسمانلى به‌ خه‌ليفه‌ مورادى ده‌ناسێنێت و ئه‌ويش زۆر راى له‌ زانايي و لێهاتوويى مه‌لا ئه‌حمه‌د ده‌بێت و ده‌يكات به‌ مامۆستاى زمانى فارسى و فيقهى ئايين بۆ كوڕه‌كه‌ى محمد الفاتح. ئيتر مه‌لا ئه‌حمه‌د كۆمه‌ڵێك پله‌و پايه‌ى گه‌وره‌ وه‌رده‌گرێت له‌ شه‌ڕى قوسته‌نتينيه‌ (ئيستانبۆل) رۆڵى به‌رچاوى ده‌بێت له‌ هاندانى سولتان محمد بۆ گرنگيى داگيركردنى شاره‌كه‌ و ده‌بێته‌ يه‌كه‌م موفتى شاره‌كه‌و به‌ شيخ الاسلام ناو ده‌برێت. ساڵى 1488 هه‌ر له‌ ئه‌سته‌نبۆل كۆچى دووايي كردووه‌و سولتان بايه‌زيد ئاماده‌ى ناشتنى بووه‌. ئێستا گه‌ڕه‌كێك و مزگه‌وتێكى دێرينى ئه‌سته‌نبۆل به‌ ناوى مولا گورانى هه‌يه‌.

لە ڕووی ڕوخسارەوە، شیعرەکانی لە غەزەل و قەسیدە پێکھاتووە، جگە لەمانەش کۆمەڵێک چوارین و چێنجین و موستەزادی ھەیە. لەڕووی ناوەڕۆکەوەش، موناجات و ستایشی پێغەمبەر و دڵداری و وەسفی خۆشەویستی و سروشت، ھەموو لایەنێکی شیعرەکانی گرتۆتەوە.

ماریمار (بە ئیسپانی: Marimar)، زنجیرە درامایەکی مەکسیکیە بە فەرمی لە ساڵی ١٩٩٤ پەخشکرا. ماریمار کچێکی هەژاری بێ تاوان بوو لەگەڵ داپیرە و باپیرە ی ئەژیا لە خانۆچکەیەك لە کەنارێکی ئۆقیانوسدا، کەوتە داوی خۆشەویستی لەگە (سێرخیۆ) کوڕی وەزیرێکی دەوڵەمەند (ریناتۆ سانتیبانیێڤ) بوو، (سێرخیۆ) قایلبوو کە هاوسەرگیری لەگەڵ (ماریمار)دا بکات وێڕای ئەوەی باوکیی و زڕدایکی (ئەنخێلیکا) ڕازی نەبوون، بەڵام بەدرێژایی کات زیاتر خۆشەویستی بۆ قوڵ ئەبوو.

مووسالان (Mûsalan، بە فارسی: موسالان) دێیەکە لە گوندستانی گەورکی نەڵێن، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٥ کەس لە ٥٧٢ بنەماڵەدا بووە.

قەرەکۆل شارۆچکەیەکی شارستانی مورغابە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٣٥٣٢ کەسە.

ویلایەتی بۆلیڤار (بە ئیسپانی: Estado Bolívar) یەکێکە لەو ٢٣ ویلایەتەکەی ڤێنیزوێلا کە لە بەشی رۆژھەڵات ھەڵکەوتووە. پایتەختی ئەم ویلایەتە شاری سیوداد بۆلیڤارە.

پاش مانەوەی بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە كاركردن لە دامەزراوەی (CERN) دوا جار پرۆژەی پێكەوەگرێدانی تێكستەكانی خستە بەردەم ئەو دامەزراوەیەو لە ساڵی 1989 دا دەستی كرد بە جێ بەجێكردن هەر لە ساڵی 1990 دا پرۆژەكەی بە ئەنجام گەیاندو لە ناو دامەزراوەكەدا پرۆژەكەی خستە كار ، یەك ساڵ دواتر و لە ساڵی 1991 دا پرۆژەكەی كرد بە پرۆژەیەكی جیهانی و دەكرا لە سەرانسەری جیهانەوە ئەو پەڕەیە ببینرێت كە ئەو بەمەبەستی بەخشینی زانیاری بنیاتی نابوو .

بەفەرمانی ڕاستەوخۆی، بەشار ئەسەد، شێخ مەعشوق خەزنەوی، ڕابەری ئاینی و نەتەوەیی، کورد، لەساڵی ٢٠٠٤ دا فڕێنراو پاش چەند ڕۆژێک تەرمەکەیان بەکوژراوی دۆزییەوە.
ساڵی ١٩٧٠، حافز ئەسەد کە لە کەمایەتیی عەلەوی بوو، کودەتای کرد و لە ساڵی ١٩٧١دا بوو بە سەرۆک کۆماری سووریا و تا ساڵی ٢٠٠٠ کە مرد، لەم پۆستەدا مایەوە، حافز ئەسەد لە وەسیەتنامەکەی خۆیدا کوڕە گەورەکەی دەستنیشان کرد بۆ گرتنەوەی شوێنی خۆی، بەڵام ئەو لە ڕووداوێکی ئۆتۆمبێلدا لە ساڵی ١٩٩٤ گیانی لەدەست دا. ئەوە بوو بەشاری کوڕی لە شوێنی خۆی دانا کە لە ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٧دا، لەبەر ئەوەی تاکەکەس بوو بۆ پۆستی سەرۆکایەتی کاندید کرابوو، جارێکی دیکە بۆ سەرۆکایەتی ھەڵبژێردراوە. ھەڵبەتە، بەپێی دەستوری سوریا، پێویست بوو تەمەنی سەرۆک، لە ٤٠ ساڵ کەمتر نەبێت، بەڵام بەشار، تەنھا تەمەنی ٣٤ ساڵ و ١٠ مانگ بوو، بۆیە ئەنجومەنی نوێنەرانی سوریا ئەو خاڵەی لە دەستورەکە گۆڕی و کردی بە ٣٤ ساڵ. لەگەڵیشیدا، ە و بەمەش، بووە سەرۆکی سوریا.

ئوسترالیای ڕۆژاوا گەورەترین ویلایەتی ئوسترالیا (لە ڕووی پانتایی)ە کە یێک لەسەر سێی ڕۆژاوای ئەم وڵاتەی داگیر کردووە و لەگەڵ هەردوو ویلایەتی ئوسترالیای باشوور و خاکەکانی باکووری ئوسترالیا سنووری هەیە.

لەکۆتایی دەگەڕێتەوە بەغدا،بەڵام دەبینێت دایک و باوکی ماڵەکەیان فرۆشتوە و کەشتیەکیان کڕیوە تا بەھۆیەوە بەدوای سەندیباد دا بگەڕێن،بەڵام کەشتیەکەیان نقوم بوەو شوێنەواریان دیارنەماوە،سەندیباد زۆر دڵ تەنگ دەبێت و بڕیار دەدات بە ھەموو ئەو گەوھەرانەی کە لەگەشتەکەی دەستی کەوتوون کەشتیەک بکڕێت و کاری بازرگانی بکات،بەڵام کەشتیەکەی دەکەوێتە بەر ھێرشی چەتەکانی دەریا دەکەوێت و چەتەکان ناچاری دەکەن کە قۆچی فیلیان بۆ کۆ بکاتەوە سەندیباد دەتوانێت شاخێک لە قۆچی فیل بدۆزێتەوە.

ڕۆژی نینۆی ئاکوینۆ تەحتیلیێکی ڕەسمییە لە فلیپین ئەم ڕۆژە ساڵوەگەڕی تیرۆری سەرۆککۆماری پێشووی ئەم وڵاتەیە کە وەکوو پاڵەواونی گۆڕەپابنی ئازادی بوو.

توێژەرانی زانستی بەراورد دەکەن کە نزیک بە ٣٧٠٠ ساڵ بەر لە زایین (واتە بەر لە بڵاوبوونەوە) خەڵکانێک PIEیان وەک یەک زمان بە کارھێناوە، ھەرچەند بەراوردەکان ھەندێجار زۆرتر لە ١٠٠٠ ساڵ ئەملا و ئەولا دەکەن. باوترین گریمانە سەبارەت بە بنەڕەت و چۆنییەتی بڵاوبوونەوەی زمان بریتییە لە گریمانەی کورگان، کە پێی وایە بنەڕەتی ئەم زمانە شوێنێکە لە ستێپی پۆنتیک-کاسپیەن لە ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا و ڕۆژئاوای ئاسیا. لە سەردەمی مۆدێرندا یەکەم جار لە سەدەی ١٨ ویڵیام جۆنز گریمانەی ھەبوونی ئەم زمانەی ھێنایە ئاراوە. ئەو سەرنجی خستە سەر لێکچوونەکانی نێوان سانسکریت، یۆنانیی کۆن، و لاتینی. ھەتا ساڵانی سەرەتای دەیەی ١٩٠٠ ھەندێ شرۆڤەی ڕوون لەبارەی PIE خرانە بەردەست کە ھێشتاش (بە تۆزێ گۆڕانکارییەوە) ھەر جێیباوەڕن.

بڕیارنامەی ٩٤٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ عێراق-کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٣٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

زەردەشتییەکان باوەڕیان وایە کە زەردەشت ھێنانی بێوەژنی لا پەسندترە لەوەی کە مێردی نەکردبێت، ھەروەھا ژنی بە منداڵی پێ باشترە لەوەی کە منداڵی نەبێت. ھەروەکوو چۆن تەڵاق دان لەلای زەردەشتییەکان حەرامە.
خزمگەریەتی بریتیە لە بەپێشخستنی خزم و دۆستە نزیکەکان بەھۆی پەیوەندیان بە تۆوە نەوەک بە ھۆی لێھاتوویان. زۆربەی کات ئەم زاراوەیە مانایەکی نەخوازراو و نێگەتیڤانە دەگەیەنێت. بۆ نمونە ئەگەر بەڕێوەبەرێک ھەڵسا بە دامەزراندنی فەرمانبەرێک یان بە بەەرزکردنەوەی پلەکەی بە ھۆی پەیوەندی خزمایەتی لە بری فەرمانبەرێکی تر کە لەو کەسە لێھاتووتر بێت بەڵام پەیوەندی خزمایەتی لەگەڵ بەڕێوەبەرەکە نەبێت ئەو کاتە بەڕێوەبەرەکە بە خزمگەریەتی تاوانباردەبێت. ھەندێک لە زانایانی بواری زیندەوەرزانی ئاماژەیان بەوەکردووە کە بوونی ئارەزوو بۆ خزمگەریەتی ئارەزوویەکی زگماکیە لە مرۆڤدا و شێوەیەکە لە شێوەکانی بەپێشخستنی خزمایەتی.

لە بەستێنی چاندی و سیاسیی ھاوچەرخدا، جیھانی ڕۆژاوایی بەگشتی ئاماژە دەکا بە گەلانی یەکێتیی ئەورووپا، ئەیالەتە یەکگرتووەکان، کانادا، ئۆسترالیا، نیو زیلاند، ئەورووپای ناوەندی، ئامریکای لاتین، ئیسراییل و ئافریقای باشووری.

لە ٢٣ی مارتی ١٩٦٠ز. دا لە شاری ئورفا کۆچی دوایی کردووە. بەڵام لە ١٢ی تەمووزی ١٩٦٠ دا لەلایەن حکومەتی تورکیاوە گۆڕەکەی هەڵدرایەوە و بۆ شوێنێکی نادیار کە تا ئێستا نەزانراوە دوورخرایەوە.

دوای بەربوونی داوای ئیش ئەکاتەوە لە زانکۆی ئەنقەرە، کە پێش گیرانەکەی ئامادەبوون وەک مامۆستا وەری بگرن بەڵام سەرکەوتوو نابێت و لە دوای ئەوەوە هیچ ئیشێکی ئەکادیمی دەست ناکەوێت و ناچار ئەبێت لە دۆخێکی سەختی ئابوریدا وەک توێژەرێکی سەربەخۆ بەردەوام بێت لە پشتیوانی لە دۆزی کورد و توێژینەوەکانی.

ئینجیلی چوارینەیی یان ئینجیلی دایاتێسەرۆن (بەئینگلیزی: Diatessaron)(١٥٠-١٦٠ زایینی)، گرنگترین و دێرینترین یەکخستنی ئینجیلییە، بەجۆرێ کە تایتان تێیدا هەرچوار ئینجیلی مەرقۆس و یوحەننا و لۆقا و مەتتای یەکخست.

لە بێڕمن لە ئەڵمانیا لە خێزانێکی بە ڕەسەن جوولەکە لە ساڵی ١٨٢٠ز لەدایک بوو کوڕی كارخانه‌دارێكی ده‌وڵه‌مه‌ندی قوماشسازیی شاری بێرمان بوو. سه‌رده‌می ئه‌وسه‌رده‌مێكی ئاڵۆزی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری بوو كه‌ بوو به‌ هۆی بزۆێنه‌ره‌ی بیروباوه‌ری تازه‌، زانست، تیۆری و ئیسمه‌كان ،به‌ر له‌وه‌ی چاوی به‌ به‌رێوه‌به‌ری ڕۆژنامه‌ی رادیكاڵی Neue Rheinsche واته‌ “خاخامی كۆمنیستان” مۆسێز هێس (Moses Hess ) بكه‌وێ، هێگلیستێكی لاو بوو. ئێنگڵس له‌ ساڵی ١٨٤٤ – ١٨٤٢ له‌ مانچێستر ده‌ژیا، ئه‌و شوێنه‌ی كه‌ باوكی كارخانه‌یه‌كی لێ هه‌بوو. هه‌ر له‌وێش بوو بناغه‌ی بیری ئابووره‌ كۆمنیستێكه‌ی دره‌ێژه‌درا. ئه‌وه‌ مانچێستێر بوو ئه‌و بۆچوونه‌ی پێی نیشاندا كه‌ فاكتۆره‌ ئابوورییه‌كان له‌ مێژوودا چه‌نده‌ گرینگن و هه‌ر ئه‌وه‌ش بناغه‌ی جیهانبینی ئه‌وی پێكهێناوه‌.

تا کاتی دامەزراندنی ساما سعودیە خاوەنی ھیچ سیستەمێکی دارایی تایبەتی نەبوو، دراوە بیانییەکان لە مامەڵە بازرگانییەکان بەکاردەھێنرا. یەک لەکارە گرنگەکانی ساما دوای دامەزراندنی بریتی بوو لە دانانی سیستەمێکی بانکی و دەرکردنی دراوێکی نیشتمانی، دوای دانانی سیستەمی بانکی و ڕێکخستنی لە ئاداری ١٩٦١ ڕیاڵی سعودی بوو بە دراوی نیشتمانی.

یەڵتەمر (Yelltemr، بە فارسی: ایل‌تیمور) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٦٣ کەس لە ٢٧ بنەماڵەدا بووە.

لەو کاتەی کە "سەعیدی کۆن" گۆڕا بە "سەعیدی نوێ" کتێبی (فتوح الغیب) ی شێخ عبدالقادری گەیلانی کاریگەرییەکی گەورەی دروست کرد لەسەر سەعید نوورسی. بەشی زۆری (پەیامەکانی نوور) لە سەردەمی "سەعیدی نوێ" دا نووسراوە. سەعید نوورسی بە کورتی سەبارەت بە جیاوازی نێوان "سەعیدی کۆن" و "سەعیدی نوێ" دەڵێت " سەعیدی کۆن زیاتر بە پێی مێشکی دەڕۆیشت ، بەڵام سەعیدی نوێ ھەم بایەخ بە مێشک دەدات و ھەم بە دڵیش"
بنکەی هەوا بە بنکە و ناوچەیەک دەگووترێ کە فڕۆکەخانەیەکی هێزی سەربازین، وە پێکدێت لە چەندین ئەندازیار و شارەزایان و بەشی چاکردنەوەی فرۆکە و چەدنین بەشی تر، وە یەکێکە لە شوێنێکی سەرەکە لە کاتی جەنگدا،

کێپلەر مامۆستای بیرکاری بوو لە قوتابخانەیەکی ئایینی لە گراتز، نەمسا. دواتر بووە یاریدەدەری گەردوونناسی دانمارکی تیچۆ براھی. وە لە کۆتاییشدا بووە بیرکاری ئیمپراتۆریەت لەسەردەمی ئیمپراتۆر ڕودۆڵفی دووەم و دوو جێگری هەمان ئیمپراتۆر بەناوەکانی ماتیاس و فردیناندی دووەم. وە هەروەها لە لینتز، نەمساش مامۆستای بیرکاری بووە، و ڕاوێژکاری ژەنەڕاڵ ڤۆڵێنشتاینیش بووە. سەرەڕای ئەوەش، بەشداریی گەورەی پێشکەش بە بواری ئۆپتیک کردووە، وە جۆرێکی باشتری تەلیسکۆپی ڕووناکی درووست کرد، کە ئێستا پێی دەگوترێ تەلیسکۆپی کێپلەری. وە کێپلەر لە دۆزینەوە تەلەسکۆپییەکانی هاوسەردەمەکەی، گالیلێو گالیلەی ئاماژە بە ناوی کراوە.

ئەندرۆید ٦.٥ - ٦.٠.١ "مارشمالۆو"، وەشانێکی ئەندرۆیدی سیستەمی کارپێکەری مۆبایلـە، گەشەپێدراوە لەلایەن گووگڵ، بڵاوکرایەوە لەلایەن گووگڵ لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥.

ڕۆژانه‌ ده‌م ودانت بشۆی بۆ ماوه‌ی 3 جار له‌ رۆژێكدا دوای هه‌ر ژه‌مه‌ خۆراكێك ودوركه‌وتنه‌وه‌ له‌ جگه‌ره‌ كێشان و خواردنی ئه‌و خوارده‌مه‌نیانه‌ی فیتامین بی 12 زۆر تێدایه‌ وه‌ك په‌نیر گۆشتی مانگا ومه‌ڕ، به‌كارهێنانی هه‌نگوین بۆ ئه‌و جێگایانه‌ی برینی لێهاتووه‌ دوباره‌كردنه‌وه‌ی چه‌ند جارێك له‌ ڕۆژێكدا یان شیرو ماستی رایب به‌كاربێنه‌ هۆكاره‌ بۆ له‌ناوبردنی كه‌ڕووه‌كان یان به‌كارهێنانی مێخه‌ك له‌گه‌ڵ ئاودا بۆ برینه‌كانی ناو ده‌م یان خوێ وئاوی لیمۆ به‌كاربێنه‌ به‌ وه‌ردانی له‌ ناو ده‌م چه‌ند جارێك بۆ له‌ ناوبردنی كه‌رووه‌كان به‌لاَم هه‌وڵبه‌ خواردنه‌وه‌ی شیر و شیرینی كه‌م بكه‌یته‌وه‌ چونكه‌ هاوكاره‌ بۆ گه‌شه‌ كردنی كه‌ڕووه‌كان.

لە ساڵی ١٨٩٧ز دا مامۆستا سەعید هەواڵێکی لە ڕۆژنامە ناوخۆییەکاندا خوێندەوە کە بریتی بوو لەوەی کە "گلادستۆن"ی وەزیری موستەعمەراتی بەریتانیا لە پەرلەمانی وڵاتەکەیدا نوسخەیەکی قورئانی بە دەستەوە گرتووە و بە ئەندامانی پەرلەمانی وتووە : ( هەتا ئەم قورئانە لە ناو موسوڵماناندا بمێنێت ئێمە ناتوانین حوکمڕانیان بکەین ، کەواتە چار تەنها ئەوەیە کە قورئان لەسەر زەویدا نەهێڵین ، یاخود پەیوەندی موسوڵمانەکانی پێوە ببچڕین )! ئەم هەواڵە تەزووی بە جەستەی "بدیع الزمان"دا هێنا و حەوانەوە و سرەوتی لێ بڕی و بۆ هەموو کەسانی دەوروبەی خۆی بە ئاشکرا ڕایگەیاند کە : ( دەبێ بە بەڵگە بۆ هەموو جیهان بچەسپێنم و پێیان بسەلمێنم کە قورئان خۆرێکی مەعنەویە تیشکی ئەو خۆرە هەرگیز کز نابێت و ڕووناکیەکەشی بە هیچ کەسێک ناکوژێتەوە ).

ئەوەش بەڵگەدار کرا لەوانەی گرنگیان دا بە فیلمی بەڵگەنامەیی ئەمریکی Loose Change کە پەیوەندی حکومەتی ئەمریکی ڕوون کردەوە بە ڕووداوەکانی ١١ی سێپتەمبەرەوە بە شێوەیکی وێنەیی و پاڵپشت کراو بە بەڵگەنامەی فەڕمی و دیداری کەساییەتییەکان و لێکۆڵینەوەی زانستی.

گومەز (بە ئینگلیزی: Dome) پێکهاتەیەکە کە فۆرمێکی گردی هەیە و بە زۆری وەکوو سرمیچ یان داپۆشەری پێکهاتەیەکی دیکە بە کار دێت. گومەز لە ڕاستیدا لە سووڕانەوەی کەوانێک بە دەوری تەوەرەیەکدا دروست دەبێت. قازانجی گومەز ئەوەیە کە دەبێت بە هۆی لابردنی کۆڵەکەکانی سرمیچەوە، بۆیە بە دروست کردنی گومەز جێگەیەکی زیاتر بۆ بەکارهێنەرانی پێکهاتەکە دەمێنێتەوە. هەر ئەم قازانجە بووە بە هۆی ئەوەوە کە لە مزگەوتەکان و کڵێسەکاندا زۆر بە کار بهێنرێت.
یۆهانس کێپلەر بە نزیکەیی لە کاتژمێر ١ی دوای نیوەڕۆی ٢٧ی کانوونی یەکەمی ١٥٧١ لە شاری ڤایل دێر شتات کە ئێستا دەکەوێتە هەرێمی شتوتگارتی ئەڵمانیا لە دایک بووە. بە منداڵی نەخۆش بووە و خێزانەکەشی هەژار بوون. دوو برا و خوشکێکی لە خۆی گەورەتری هەبوو. باوکی سەربازی بەکرێگیراو بوو و ماڵەوەی بە جێهێشت کاتێک کێپلەر ٥ ساڵان بوو. وە وا پێدەچێت لە جەنگی ناوخۆی هۆلەند دا مردبێت. دایکیشی، کە کچی خاوەن میوانخانەیەک بووە، خەڵکی بە دەرمانی گیایی چارەسەر دەکرد. لەبەر ئەوەی زووتر لە کاتی خۆی لە دایک بوو، بانگەشەی ئەوە دەکرێ کە کێپلەر بە منداڵی لاواز و نەخۆش بووە. لەگەڵ ئەوەشدا، سەرنجی ئەو ڕێبوارانەی بەلای خۆیدا ڕادەکێشا کە لە میوانخانەکەی باپیری دەمانەوە، ئەویش بەهۆی توانا لەڕادەبەدەرەکەی لە بیرکاریدا.

ھێلکۆکە (بە لاتینی: ovum) بریتیە لە خانەیەکی زاوزێیی یان گامێت. ھەردووی ئاژەڵان و ڕوەکە ھێلکۆکەدانەرەکان ھێلکۆکەیان ھەیە. وشەی ئووڤیۆل (Ovule) بە ھێلکۆکەی تازەدروستبووی ئاژەڵ، وە ھەروەھا ئەو پێکھاتە ڕوەکیانە دەگوترێت کە گامێتۆفیت و خانەی ھێلکۆکە ھەڵدەگرێت وە پاش بەبەربوون دەبێت بە دانە. لە ڕوەکە بچووکەکان و کەوزەکان (algae) دا، ھەروەھا بە ھێلکۆکە دەگوترێت ئووسفیەر.

بەربەستی دڵ ئەم شوێنەیە کە دڵ دابەش دەکات بۆ دوو لا، کە ھەر لایەکیان دابەشدەبێت بۆ دوو ژوور، ژووری سەروو ـ گوێچکەڵە ـ و ژووری خواروو ـ سکۆڵە.

لە کاتی منداڵیدا گوێچکە بە حەکایەتەکانی دایە مرۆت دەگرێ، کە پیرێژنێکی دنیا دیو بووە و زۆر شتی بەنرخی لێ فێر بووە. ئەلف‌وبێ لای سەعیدی ناکام دەخوێنێ و پێش ئەوەی ئەلف‌وبێی فێر بکا، بزنۆکێ و مەڕنۆکێی حوسێنی حوزنی موکریانی بۆ دەخوێنێتەوە و ھێمن لە بەری دەکا و ھەروەھا شێعرەکانی شێخ ڕەزا و زۆر شتی دیکەی لێ فێر دەبێ و پاشان بۆ درێژە دانی خوێندن، باوکی دەینێرێتە مەھاباد و لە قوتابخانەی سەعادەتی ئەو شارە دەست بە خوێندن دەکا. ھێمنێکی لادێی کە جگە لە زمانی کوردی ھیچی دیکەی نەدەزانی و لەو قوتابخانەیش کەس نەیدەتوانی بە کوردی قسە بکە، منداڵان گاڵتەی پێدەکەن و پێی دەڵێن کرمانج، چونکە ئەو کاتە لە مەھاباد بە خەڵکی دێیان دەکوت کرمانج، ھێمن ئەو ساڵە خوێندنی بە سەرکەوتنێکی زۆر باشەوە تێپەڕ دەکا و ھاوین دەگەڕێتەوە بۆ ئاوایی و لە لای مەلای دێ و باوکی دەرس دەخوێنێ و تەمرینی نووسینی خەت دەکا. باوکی کە دەزانێ خەتی خۆش بووە، دەستی پێ لە خوێندن ھەڵدەگرێ و دەڵێ: بڕۆ دەرسی مەلایەتی بخوێنە. ھێمن کە ھیچ کات خۆشی لە مەلا نەھاتووە، تووشی ئەم تاڵییە دەبێ و چوار ساڵ لە خانەقای شێخی بورھان دەخوێنێ، بەلام ئەو خوێندنە ھیچ کەڵکێکی نابێ، چونکە ئەو چوار ساڵە بە گاڵتە دەباتە سەرێ و لە خانەقای شێخی بورھان کە ٨-٩ نەفەر دەبن، جگە لە ھەژار و ھێمن تەوای خاڵۆزا و پوورزا دەبن، پاشان دەچێتە لای مامۆستا فەوزی و رێگای ژیانی پێ نیشان دەدا و ساڵ و نیوێک لە لای ئەو دەرس دەخوێنێ.

بیرۆكەی سناپ چات كاتێك دروستبوو، كە هاوڕێكەی هیوای خواستووە دوای ناردنی ئەو وێنانەی بۆ خۆشەویستەكەی.. لای نەمێنێت و رەش ببێتەوە". ئەم رستەیە ئیڤانی توشی بیركردنەوە كرد و هەستایە سەر پێ و وتی:"ئەم بیرۆكەیە یەكسانە بە یەك ملیۆن دۆلار"،

ڕێکخراوەی ھاوکاریی شانگھای ڕێکخراوەیەکی نێودەوڵەتیە لە ساڵی ٢٠٠١دا دامەزراوە کە ھەندێک لە وڵاتانی رۆژاوای ئاسیا لە خۆدەگرێت کە پێکھاتوون لە چین، ڕووسیا، قیرغیزستان، کازاخستان، تاجیکستان، ئۆزبەکستان. بێجگە لە ئۆزبەکستان وڵاتەکانی تر ئەندامی «کۆمەڵەی پێنج قۆڵی شانگھای» بوون کە لە ساڵی ١٩٩٦دا دامەزرا بەڵام دوای ھاتنی ئۆزبەکستان بۆ ناو کۆمەڵەکە، ناوەکەی گۆڕدرا بۆ «ڕێکخراوەی ھاوکاریی شانگھای».
لێرە کۆمەڵانی خەڵک بە کۆمەڵ تووشی دەبن و ئەو کەسانەی دەستیان بەسەر وڵات گرتووە وا دەزانن دەیان پارێزن، ئەم دیاردەیە لە زۆرینەی وڵاتە دیکتاتۆرییەکان باوە، لەبەرەوەی خەڵکەکە بە کۆمەڵ توشیبوون ھەستی پێناکەن.

ئیستوود لەساڵی ١٩٥٣ ماگی جۆنسنی مارە کردووە ، دواتر لەساڵی ١٩٨٤ جیا بوونەتەوە.دوو منداڵیان هەیە. دواتر لەساڵی ١٩٩٦ دینا ڕیوزی مارە کرد ، و لەویش منداڵێکیان هەیە.ئەو ئیستا لە کالیفۆڕنیا دەژی لەگەڵ خێزانەکەی.سکۆت ئیستوود کوڕی بچووکیەتی و لەئێستاشدا کلینت یارمەتیدەری بووە لە زۆربەی کارە هونەریەکانی.

بڕیارنامەی ٦٢٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٩ی کانوونی دووەمی ١٩٨٩دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای‌ نێونەتەوەییی داد. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٨٣٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

چیڕۆکی فیلمەکە تەواوکەری بەشەکەی پێش خۆیەتی و لەم شوێنە دەستپێدەکات کە دوای ئەوەی بیلبۆ و هاوڕێکانی شکستیان هێنا لەڕاگرتنی سماوگ ، سماوگ هێرشدەکاتە سەر شارۆچکەی لای دەریاچەکە ، لەلایەکی تر ئازۆگ دەگاتە چیای تەنیایی و نزیک دەبێتەوە لە کورتەباڵاکان ، بەڵام چوار سوپای دیکەی جیاوازیش بەمەبستت جەنگ دێن و جەنگێکی گەورە لەنێوانیان ڕوودەدا.

لۆراکس (بە ئینگلیزی: The Lorax) فیلمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە. کۆمێدی و خێزانییە. لە ٢ی ئازاری ٢٠١٢ بڵاوکراوەتەوە لە لایەن کۆمپانیای یوونیڤەرساڵ ستودیۆز وە ڕۆژی بڵاوکردنەوەی ھاوکات بوو لەگەڵ یادی لەدایک بوونی ١٠٨ ساڵەی د. سویس.

شێعرەکانی ھێمن ئیتر بۆنی ناھومێدی لێنایە. چەند ساڵە قۆناخێکی دی لە خەباتی گەلی کورد لە کوردستانی ئێران دەستی پێکردووە، قۆناخێک کە جێی ھیوای گەلی کوردە. ھێمنیش شاعیری وەفاداری گەلی کورد، ھەم لە پێکھێنانی ھەم لە دەربڕینی ئەو ھیوایەدا بەشدارە. لە «مەتەرێزی شەرەف»، «شەنگەبێری»، «ئامێزی ژن»، «ترۆپکی ڕزگاری»، «شەپۆلی تۆڵە»، «شەو و شەیتان»، «گاو و گەردوون»، «کاروانی خەبات» و لە «دەسکەوتی خەبات»دا شێعری کۆمەڵایەتی و شۆڕشگێڕی چ لە باری ناوەرۆک و چ لە باری شێوەوە، گەیاندۆتە پلەیەکی بەرزی ئەوتۆ کە کەمتر شاعیری کورد گەیشتوویەتی. ھێمن ئامادەیە بۆ بەجێگەیاندنی ئەم ھیوایە خۆشی بەخت بکا: خۆم دەسووتێنم ھەتا بەزمی خەڵک ڕۆشن بکەم کە لە ڕێی خەڵکا وەکوو شاعیر دەسووتێ، شەم نەبێ؟

سەی عەتا لە ساڵی 1935دا (1314ی ھەتاوی) لەگەڵ شەریکەکەی خۆی حەمە تاڵی بانە تووشی ناکۆکی دەبێت. ناکۆکییەکە لە سەر ئەوەیە کە حەمەتاڵ ڕانەکەی گوندی ھەنجیرانی تاڵان کردبوو. ناکۆکییەکەی نێوان ئەو دوانە بە کوشتنی حەمە تاڵ دوایی پێ ھات.

لە سەرەتای ساڵی 1980 دەستی بەكاركردن كردوە لە دامەزراوەی (CERN) كە دامەزراوەیەكی ئەوروپیە بۆ پەرەپێدان و توێژینەوە لە بواری وزەی ناوەكیدا كە لە لایەن فەرەنساو نەمساوە لە ساڵی 1954 بنیات نراوە بەڵام ئێستا زۆربەی وڵاتە ئەوروپیەكانی تێدا ئەندامن ، هەر لەم شوێنەوە بیرنز لی بیرۆكەی بەستنەوەی زانیاریەكانی لا دروستبوەو كاری لەسەر كردوە لەیەكەم ئەزمونیدا هەوڵی داوە هەموو زانیاریەكانی ئەو دامەزروەیەی كاری تێدا دەكات ببەستێتەوە بەیەكەوە .

ھێمن لە شێعری خۆیدا زۆر جار باسی زۆرلێکراوی نەتەوەی دەکا، لە مافی خوراوی گەل دیفاع دەکا، ئارەزووی ئەوەیە کورد ھەرچی زووتر لە ستەمی نەتەوایەتی ڕزگار ببێ، بوونی ئەو ستەمە بە سەرچاوەی زۆر بەدبەختی و کوێرەوەری و بێبەشی دەزانێ. لە «دواڕۆژی ڕووناک»دا دەڵێ: لەمێژ بوو حەقی کورد دەخورا بە فیڕۆ لەمێژ بوو کورد بوو دەیکرد شین و ڕۆڕۆ لە مەیدانی شەقێنی دوژمنیدا سەری سەرداری کورد بوو وەکوو گۆ
قەزای چۆمان یەکێک لە قەزاکانی پارێزگای ھەولێرە کە دەکەوێتە سەر ڕێگای ھامڵتۆن. ئەم قەزایە ١٨٠ کیلۆمەتر لە باکووری پارێزگای ھەولێر و ٢٥ کیلۆمەتر لە سنووری ئێران دوورە. قەزای چۆمان ساڵی ١٩٦١ دروست کراوە و ساڵی ١٩٧٠ کراوەتە بە قەزا. لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم قەزایە ٢٨٬٤٠٤ کەس بووە.

زۆری نەماوە بێتە بەر، نەمامی ھەوڵ و خەباتم لە داگیرکەر پاک بێتەوە خاکی پیرۆزی وڵاتم چەک دادەنێم، گۆچانەکەی جارانم ھەڵدەگرمەوە تۆ ھەر بێری بە، من ھەر شوان، فریشتەی تاسە و ئاواتم

لە ساڵی ١٩٨٠ چالاکییەکانی خۆی لە ناوچە ئازادکراوەکانی ھەرێمی کوردستان دەستپێکردووە. لەڕێگای دەرکردنی بەیاننامە لە شار و شارۆچکەکان ھەوڵی ھۆشیارکردنەوەی نەتەوەی ئاشوری داوە.

بە ڕاستی ئەوەی ھێمن لە سەر گۆران دەیڵێ لە سەر خۆشی ڕاستە: تاکی لە جوانی پەرەستیدا کەمە و وشە لە دەستیدا وەک مێوە، دڵتەڕە و خۆش خەیاڵە و ناسک بینە، بە ھونەرە و شارەزا و وشە ڕەنگینە. ھیوام ئەوەیە ھێمن لە ساڵانی درێژ لە ناو گەلی کورددا، لە ڕیزی خەباتکەرانی ڕێگای ئازادی گەلی کورددا، تێکۆشانی خۆی لە پێناوی ڕزگاری گەلەکەمان، لە پێناوی پێش خستنی زمان و ئەدەبی کوردی، ھەر درێژە پێ بدا. دڵنیام کە لە دواڕۆژدا ھێمن زۆر جار پەری شێعر دێنێتە ژوانی خۆی و دیوانێکی ترمان پێشکەش دەکا کە شێعری کوردی جوانی تێدا بێ:

ئەرسەلان باییز ئیسماعیل، لەدایکبووی ساڵی ١٩٥٠ لە گوندی کاریتانیی سەر بە ‌ناحیەی دیبەگەی پارێزگای ھەولێر، ئەندامی مەکتەبی سیاسی یەکێتیی نیشتمانی کوردستان و لە ئێستادا سەرۆکی پەرلەمانی کوردستانە.

ئەگەر سیستەمەکە گازی بێت ئەوا ، دەتوانینیاسای گازی نموونەیی لەسەر ئەنجام بدەین ، کە گۆراوەکانی بریتین لە هەر یەکە لە پەستان و قەبارەو ژمارەی مۆڵی گازەکەو پلەی گەرمیەکەی و کە بە نەگۆری گازەکان بە یەکەوە بەستراون بۆ زانیاری زیاتر سەیی یاسای گشتی گازەکان بکە.. یاساکە بە کورتی بەم شێوەیەیە (قەبارە X پەستان = نەگۆری گازەکان X ژمارەی مۆڵ X پلەی گەرمی) (pv=nrt) لەم یاسایە دەتوانین تێبینی ئەوە بکەین کە پەیوەندی نێوان قەبارەو پەستان پەیوەندیەکی پێچەوانەیە واتا گەر یەکێکیان زیاد بکات ئەو تریان لە بەرانبەر کەم دەکات ، گەر سیستەمێک قەبارەو پەستانی گۆرا ، بۆ نموونە پیستۆنی سەیارە لە بزوێنەری سووتانی ناوەکی دا ئەوا دەتوانین هێلکاریەکمان بەدەست بکەوێت ، وە ئەگەر بێت و رووبەری داخراو بەم هێلکاریە بدۆزینەوە ، ئەوا دەتوانین ئیشی ئەنجامدراو لەلایەن ئەم سیستەمە بدۆزینەوە.

لە ٦سێپتەمبەری ٢٠٠١، قەبارەی فرۆشتن و تەواوکردنی بەشی خۆیان لە کۆمپانیای فڕۆکەوانی ئەمریکی بەرزبوویەوە بە بڕی چوارئەوەندەی فرۆشتنی ئاسایی بەشەکان، و لە ٧ی سێپتەمبەر ٢٠٠١، قەبارەی فرۆشتن و تەواوکردنی بەشی خۆیان لە کۆمپانیای بوینگی ئەمریکی گەیشتە پێنج ئەوەندەی فرۆشتنی ئاسایی خۆی. و لە ٨ی سێپتەمبەر ٢٠٠١، قەبارەی فرۆشتن و تەواوکردنی بەشی خۆیان لە کۆمپانیای ئەمەریکان ئایەرلاینز بە بری ١١ ئەوەندەی فرۆشتنی ئاسایی خۆی .

بەپێی سەرچاوە و پەرتوکە مێژووییەکان شاری شوتە سەر بە ئەرمینیا بووە، لەکاتی ئێستادا سەر بە دەوڵەتێکی ئیسلامییە و ئیسلام تیایدا نیشتە جێیە، ھەرچەندە لە ئێستادا بنماڵەیەکی ئەرمەنی تیادا نییە. تەنانەت ناوی ئەم شارەش دەلالەتە لەسەر ئەرمەنی بوونی ناوچەکە، لەسەرەتادا ناوی ئەم شارە (ئەشوت) بووە کەناوێکی ئەرمەنیە و بەپێی کات گۆڕدراوە و بۆتە شەوت.

شوان قەڵادزەیی (ماوەی ژیان: ١٩٦٦ - ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧) سیاسەتڤانێکی کورد بوو، ئەندامی مەکتەبی سیاسی بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان/عێراق بووە، لە ھەڵبژاردنی ٢٠١٣ی پەرلەمانی کوردستان سەرۆکی لیستی بزووتنەوەی ئیسلامی بووە و دواتر بووە بە سەرۆکی فراکسیۆنی بزووتنەوە لە پەرلەمانی کوردستان.
ھاوکات چەندین یانەی وەرزشی ھەیە لە غەززەدا و یاریگای فەلەستین نزیکەی ١٠٠٠٠ کەس دەگرێت، بەڵام لە ئەنجامی بۆردومانەکانی ئیسرائیلدا زەرەرێکی گەورەی لێکەوتووە.

ئەم تیشکە بەھۆی وزەکەیەوە دەناسرێتەوە ، تیشکی گاما وزە زۆر بەرزەکان کە زاناکان تێبینیان کردوون لە ناوچە گەرمەکانی گەردوونەوە بێن ، گەردیلە تیشکدەرەکان و تەقینەوە ناوکیەکان تیشکی گاما بەرھەمدەھێنن. ئەم تیشکانە دەتوانن شانەی زیندوو بکوژن ، بۆیە لە بواری پزیشکیدا بۆ لەناوبردنی شانە شێرپەنجەییەکان بەکاردێن. تیشکی گاما ناتوانێت بە تەواوەتی بەرگە ھەوای زەوی ببڕێت بۆیە زاناکانی گەردوونناسی دەزگای کەشفکردنی تیشکی گاما لەسەر مانگە دەستکردەکان دادەنێن.

تیتە کوبۆ (久保帯人کوبۆ تیتە) (ناوی ڕاستەقینەی نوریاکی کوبۆیە (久保宣章 کوبۆ نوریاکی)) مانگاکایەکی ژاپۆنییە لەدایک بووی ۲٦ حوزەیران ۱۹۷۷، بەناوبانگ بووە بەهۆی کاری دووەمی بلێتچ کە ڕێژەیەکی فرۆشتنی گەورەی بەدەست هێنا لە ژاپۆن و ویلایەتە یەکگرتووەکان کە ڕێژەی فرۆشتنی لە ژاپۆن گەیشتە ٨۲ ملیون تیراژ لە ساڵی ۲۰۱۳.

ھێمن گەلانی تری ئێرانی بە دۆستی گەلی کورد دەزانێ و لە خەبات و تێکۆشاندا بە برا و ھاواڵیان دادەنێ. لە «کورد و ئازەربایجانی»دا دەڵێ: کورد و ئازەربایجانی ھەر دوو داوایان ڕەوایە ھەر بژین و پایەدار بێ یەکیەتی ئەم دوو برایە

لە ساڵی 1984 دەستی كرد بەكاركردن كردوە لەهەمان دامەزراوەی (CERN) پاش ئەوەی بۆ ماوەی زیاتر لەسێ ساڵ دابرابوو لێ ی ، بەڵام ئەمجارە لە بواری دەستبەسەرگرتنی داتاو چۆنیەتی ناردن و وەرگرتنیەوە زیاتر سەرقاڵ بوو چونكە ئەم كارە لەڕێگای تۆڕە پێكەوە گرێ دراوەكانەوە دەكرا بەڵام بە سیستەمێكی جیاواز ، هەربۆیە لەم كاتەشدا دووبارە دەستی كردوە بەكاركردن لەسەر بیرۆكەكەی یەكەم جاری بۆ پێكەوە بەستنی تەواوی تۆڕەكان لەڕێگایەی تایبەتەوە بێگومان لە ئێستادا ئێمە ئەو ڕێگا بەكاردەهێنین كە ئەو لەوكاتەدا بیرۆكەی بنیاتنانی لا دروست بوو بوو .

نەخۆشی گورچیلەی درێژخایەن: زۆرترین ھۆکاری باو بۆ توشبوون بە نەخۆشی گورچیلەی درێژخایەن نەخۆشی شەکرەیە و بەرزی پەستانی خوێن بۆ ماوەیەکی زۆر بێ کۆنترۆڵ کردن، و ھەندێک جار بە ھۆی بۆ ماوەیی. ھەندێک جۆری دەرمانیش وەکو ئەسپرین، ئیبۆپرۆفین، ئەسیتامینۆفین (پاراسیتامۆل) دەتوانن ببنە ھۆی توشبوون بە نەخۆشی گورچیلەی درێژخایەن.

زانست پەیکەرێکە پێکھاتوو لە زانین سەبارەت بە جیھانی سروشتی کە لەلایەن کۆمەڵەیەکی جیھانی لە لێکۆڵەرانی کەڵکوەرگر لە پێڕەوی زانستی، کە پێداگرە لەسەر ڕوانین، ڕاڤە و پێشبینیی جیھانی ڕاستەقینە لەڕێگەی تاقیکردنەوەوە، بەرھەمھاتووە.

ئەرسەلان بایز ساڵی ١٩٥٠ لەگوندی کاریتانی سەر بە ناحیەی دیبەگەی پارێزگای ھەولێر لەدایک بووە، بکالۆریۆسی لە زمانی کوردی لە ‌زانکۆی بەغدا تەواوکردووە، لەساڵی ١٩٧٠دا پەیوەندیکردووە بە ‌کۆمەڵەی مارکسیی لینینی کوردستانەوە، لەساڵی ١٩٧٤ بۆ ساڵی ١٩٧٥ بوە بەپێشمەرگە لە ‌شۆڕشی ئەیلوولدا، لە ساڵی ١٩٧٥دا لەگەڵ خاڵە شیھاب و جەعفەر و چەند سەرکردەیەکی دیکەی کۆمەڵەدا لەلایەن رژێمی بەعسەوە زیندانیی کراوەو تا ساڵی ١٩٧٨ لەزینداندا بووە. ساڵی ١٩٧٩ پاش ئەوەی ئازاد دەکرێت، دەبێتەوە بەپێشمەرگە تا راپەڕینی کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان.

لە نێوان ڕۆژگیراندا، بە ھۆی بزووتنی مانگ و ھەڵسووڕانی زەوی، سێبەری مانگ له‌ ڕۆژاواوه‌ تا ڕۆژھەڵاتی زەوی دەپێوێ، بەم گەشتە، گەشتی تەواو گیران دەبێژن، ھەرکەسێ کە لەم مه‌سیره‌دا بێ ڕۆژگیران بە شێوەی تەواو دەبینێت، ئەم بگارە تا ٣٠٠ کم درێژە و نزیکەی نیو لەسەدی گۆی زەوی دەگرێتەوە.
دیارترین نموونەلەسەر بینا نیشتەنیەکان لەو سەردەمەدا کۆشکی حەیری رۆژئاواییە لە شام ناوەراستی سوریا کە چەند دەروازەو بورجێکی هەیە بە شێوازێکی ئاشکرا وە هەروەها شاری رەسافە کەبە رەسافەی هیشام ناسراوە دەگەڕێتەوە بۆهیشام کوڕی عەبدول مەلیک بەیەکێک لە نمونە سەرسورهێنەکانی سەردەمی ئەمەوی دەژمێرێت وەکۆشکی موشتالەباشوری عەمان کەدەدرێتەپال سەرکردەی ئەمەوی وەلیدی کوڕی عەبدول مەلیک وە مزگەوتی ئەقسا یەکێکە لە نموونەکانیی سەردەمی ئەمەوی .

قووڵترین ڕیشەکانی چەمکی جیھانی ڕۆژاوایی لە ژیاری یۆنانی-ڕۆمی لە ئەورووپادا چەقیون؛ لەگەڵ ئەوە دوو ئاخێزگەی تریشی ھەیە کە بریتین لە: سەرھەڵدانی مەسیحییەت و پاشان لێکترازانی گەورە لە سەدەی ١١ھەمدا کە مەسیحییەتی کردە دوو نیوەی ڕۆژاوایی (یا لاتینی) و ڕۆژھەڵاتی (یان یۆنانی) -یەوە. لە سەردەمی نوێدا، ڕێنێسانس و ڕۆشنگەری بەگرانی کاریگەرییان دانا لەسەر چاندی ڕۆژاوایی و ھەروەھا وڵاتگری لە سەدەکانی ١٨ھەم و ١٩ھەمدا شێوەیەکی نوێی پێ بەخشی. لە درێژەی شەڕی سارد (لە نیوە ھەتا کۆتاییی سەدەی بیستەم) و دوژمنایەتیی دوولایەنە لەگەڵ سۆڤیێتدا، بەکاربەریی سیاسیی زاراوەکە بەشێوەیەکی کاتی گۆڕا.

ھیچ پارچەیەکی گەورە و باڵەکانی فڕۆکەکەی خۆی بە بینای پنتاگۆندا کێشابێت نەبینران، گێڕانەوەی فەڕمی ئەیووت، کە گەرمی سووتانەکە فڕۆکەکەی بە ھەڵم بردووە، و لەگەڵ بەھەڵم چوونی فڕۆکەکە ١٨٤ کەس لە تێکڕای ١٨٩ کەسی کوژراوی بیناکە ناسرانەوە و لەوانەش ٦٤یان لەناو ئەو فڕۆکەیە بوون کە بە ھۆی گەرماوە بە ھەڵم بووە، لە کاتێکدا بزوێنەرەکانی فڕۆکەکەی بە ھەڵم بوو بوو ئەگەیشتە ١٢ تەن تیتانیۆم کە پلەی توانەوەکەی زۆر بەرزە.

جەنگی ڤێتنام (بە ئینگلیزی: Vietnam War) ساڵی‌ ١٩٥٤ز و ، شکستی‌ سەربازی‌ فەڕانسە لە شەڕی‌ ھیندۆچینی‌ (١٩٤٦-١٩٥٤) بۆ گێرانەوەی‌ ڤیەتنام ، زلھێزەکان لە جنێڤ لەگەڵ نوێنەرانی‌ ھەریەک لە ڤیێتنام و لاوس و کەمبۆدیا کۆبوونەوە بۆ وتوێژکرن بۆ کۆتایی‌ ھێنان بەم ململانێیە. لە ناو بەندەکانی‌ تردا، ڕێکەوتنامەکە کە بە ڕێکەتننامەی‌ جنێڤ ناسرا دابەشبوونێکی‌ کاتی‌ ڤیێتنام بۆ دوو بەشی‌ باکوور و باشوور دابین دەکات: لەبەشی‌ باکوری‌ دا ڤیت مین کە گروپیێکی‌ کۆمۆنیستی‌ بوون و داوای‌ سەربەخۆیی‌ ڤیێتنامیان دەکرد ھەبوون و لەبەشی‌ باشوریشیدا فەڕانسییەکان و ڤیێتنامی یە لایەنگرەکانیانی‌ تێدابوون.

پاڵەوانی زنجیرەکەیە، کە مێرمنداڵێکی دەریاوانی سەرکێشە لە بەغدا، چیرۆکەکانی مامی سەرنجی ڕادەکێشن و ھانی دەدەن بۆ بینینی جیھان لەکەڵ ئەو باڵندەوتەبێژەی بەدیاری لەمامی وەری گرتوە، ھاوڕێ لەگەڵ عەڵی بابا و مام عەڵائەددین.

ھێندێ شێعری ھێمن گەیشتۆتە پلەی ھەرە بەرزی ئەدەبی کوردییەوە کە یەکێک لەوانە «کاروانی خەبات»ە. بڕوانە چۆن باسی شەھید بوونی ڕووناکبیرێکی خەباتکەر دەکا: ھەر چوار تەنشتی گیرابوو لە سەنگەرێکدا بە تەنێ ئەو لاوەی بەڵێنی دابوو ھەتا مردن چەک دانەنێ رووناکبیرێکی تا ئەمڕۆ دەچوو بەرەو ئاسۆگی ڕوون ئێستا ھیوای بە بووڵێڵە بوو بۆ لە گەمارۆ دەرباز بوون
سەعید نوورسی بۆ خوێندنی زانستە گشتیەکان و زانستی ئیسلامی ، دەمێک بوو بیری لە دروست کردنی زانکۆیەک کردبوەوە و بۆ گەیاندنی داواکەی بە حکومەت لە ساڵی ١٩٠٧ چوو بۆ ئەستەمبوڵ . وەک برایەتی کردنێک لەگەڵ "زانکۆی الآزھر" لە میسر ناوی "مدرسة زھراء"ی لەم زانکۆیە نابوو. مەبەستی "سەعید نوورسی" لە دروستکردنی ئەم زانکۆیە خوێندنی "زانستە گشتیەکان" و "زانستی ئیسلامی" بوو. وە بە ھەرسێ زمانەکانی عەرەبی و تورکی و کوردی لەم زانکۆیەدا بخوێنرێت. کە ھات بۆ ئەستەمبوڵ یەکەم جار چوو بۆ ماڵی "فەریق ئەحمەد پاشا". دوای ئەوە داوای لە حکومەت کرد کە دەیەوێت لە ڕۆژھەلاتی ئەستەمبوڵ زانکۆیەک دروست بکات بەڵام حکومەت وەڵامی نەبوو. پاشان دوای دوو مانگ مانەوە لە ئەستەمبوڵ چوو بۆ مزگەوتی "فاتیح" و لەوێ لە خانەی "شەکەرجی" مایەوە. وە شتێکی سەیر لێرە ڕوویدا کە بووە ھۆی سەرنج ڕاکێشانی ھەموو زاناکان ئەویش ئەوە بوو کە لەسەر دەرگای ژوورەکەی نووسیبووی " لێرە وەڵامی ھەموو پرسیارێک دەست دەکەوێت و ھەموو دەردێک چارەسەر دەکرێت بەڵام پرسیار لە کەس ناکرێت ".

شتی دەرھەست (بە ئینگلیزی: abstract object) بە شتێک دەوترێت کە لە ھیچ کات و شوێنێکی دیاریکراودا بوونی نیە، بۆنموونە بیرۆکەیەک شتێکی دەرھەستە (لێتێگەیشتنی لە دەرەوەی ھەستەکانە). لە فەلسەفەدا، جیاوازییەکی گرنگ ھەیە لە نێوانی شتی دەرھەست و بەرھەست (بەئینگلیزی: concrete؛ بە عەرەبی: ملموس) دا.

دوای کەمتر لە ٢٤ سەعات بەسەر ھێرشەکاندا، ھاوپەیمانی ناتۆ ڕایگەیاند کە ھێرش کردنە سەر ھەر یەکێک لە وڵاتەکانی ئەندامی ناتۆ وەک ئەوەیە ھێرش کرابێتە سەر ھەر ١٩ وڵاتەکە، بەمەش وڵاتە یەکگرتووەکان پاڵپشتییەکی گەورەی وڵاتەکانی بە دەستھێنا و دوو پارتە سەرکیییەکەی ئەمریکا لە کۆنگرێس و مەجلیسی پیراندا ناکۆکییەکانی خۆیان لە بیر کرد، و لە وڵاتە عەرەبی و ئیسلامییەکاندا جیاوازییەکی فراوان بوو لە نێوان ڕای حکومەتە فەڕمییەکان و خەڵکدا کە ئەو لێدانایەن بە دەستێوەردانی ئەمریکا ئەبینی لە کارووباری جیھاندا.

فاتمیەکان کاریگەریەکی دیاریان ھەبووە لەسەر مێژووی ئیسلامی بەگشتی و میسر بە تایبەتی, زانست و ئەدەب پێشکەوت لە سەردەمەکەیاندا و قاھیرە پایتەختی سەردەمەکەی بوو و خوێندکاران لە ھەموو لایەکی جیھانەوە[ژێدەر پێویستە] . ڕوویان تێئەکرد بۆ بە دەستێنانی زانست و زانیاری, داری حیکمە و ئەزھەریان بنیات نا, و کتێب بڵاوبوویەوە و پارەیان دانا لە پێناوی شاعیر و ئەدیبەکان, زۆر لە عادەت و ئاکار ونەرێتەکانی میسر پەیوەستن بە دەوڵەتی فاتیمیەوە, و تا ئێستا کاریگەری دەوڵەتی فاتیمی دەرئەکەوێت لە میسر بە تایبەت لە مانگی ڕەمەزان و جەژنەکاندا.

عەبدول ڕەحمان کوڕی معاویە کوڕی ھیشام کوڕی عەبدول مەلیک کوڕی مەڕوان کوڕی حەکەم کوڕی ئەبوعاس کوڕی ئومەیە کوڕی عەبد شەمس کوڕی عەبد مەناف کوڕی قوسەی کوڕی کیلابە.

شەھید فاروق ڕوڵێکی کاریگەری ھەبوە لە ڕاماڵینی مۆڵگە و دامودەزگاکانی بەعس لە کاتی ڕاپەڕینە مەزنەکە ھەر لە سنوری ئێرانەوە تا ڕزگارکردنی شاری ھەولێر و کەرکوکیش، شەھید ماوەیەکی زۆر ھاوڕی و لێپرسراوی دەستەی پارێزگاری کاک کۆسرەت بووە و ماوەیەکیش سەرۆکی یانەی تۆپی پێی برایەتی شاری ھەولێر بووە.

داڕێژە:بابەتەکانی ھیندوئەورووپی زمانی بنەڕەتی ھیندوئەورووپی (PIE) زمانی بنەڕەتی دووبارە-دروستکراوەی زمانە ھیندوئەورووپەیەکانە، کە خەڵکانی باوانی ھیندوئەورووپی قسەیان پێ کردووە. زۆرتر لە یەک سەدەیە کە زمانەوانان ھەبوونی ئەم زمانەیان پەسەند کردووە، و دروستکردنەوەی ئەم زمانە زۆر پێش کەوتووە و بە وردەکاریی تەواوەوە ئەنجام دراوە.
بڕیارنامەی ١٦٢٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سوودان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٢٦٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

کێپلەر لە سەردەمێک دەژیا کە هیچ جیاوازییەکی ڕوون نەبوو لە نێوان گەردوونناسی و ئەستێرەناسی (پێشبینیکردنی داهاتوو بەهۆی ئەستێرەکان). بەڵام دابەش بوونێکی دیار هەبوو لە نێوان گەردوونناسی و فیزیک.

تیشکی گاما (بە ئینگلیزی: Gamma Ray) تیشکێکی کارۆموگناتیسییە بەمەش لە شەپۆلەکانی ڕووناکی دەچێت بێجگە لەوەی کە درێژی شەپۆلەکەی زۆر لە درێژی شەپۆلی ڕووناکی کورترە واتا لەرەی شەپۆڵی زیاترە لەهەریەک لە (حەوت جۆرەکانی شەبەنگی کارۆموگناتیسی) وزەیەکی زۆر بەرزی ھەیە و بە خێرایی ڕووناکی دەردەچێت ، توانایەکی زۆری لە تێپەڕبوون بە ناو تەنەکاندا ھەیە ، تەنھا ئەو بەربەستە ئەستوورانە نەبێت کە لە قوڕقوشم دروست کراون.

کەیڵ یاخود کەلەرمی گەڵا، کە سەر بە پۆلی سەوزەواتە و لە جنسی براسیکا ئۆلێراسیایە (Brassica oleracea). گەڵاکانی سەوز یا مۆرە، کە لە ناوەندی گەڵاکانەوە سەر (واتە وەکو کەلەرم) درووست ناکات. کەیڵ وادادەنرێت کە نزیکتربێت لە کەلەرمی کێوی (کەلەرمی بەڕی) وەک لە زۆربەی جۆرەکانی تری براسیکا ئۆلێراسیای تری کە مرۆڤ دەیانڕوێنێت.

لەبارەی دوایین زانیاری سەبارەت بە بەدواداچوونەکانی پۆلیسی دارستانی گەرمیان، بەرێوەبەری ئەو دەزگایە، موقەدەم شوان محەممەد بە ئاژانسی ھەواڵی راگەیاند؛ لە ماوەی چاودێرکردن و بەدوادچونیان لەو انچوانەی کە تیمساحەکان بینراون، ھیچ تیمساحێکیان نەبینیوە، تەنھا ئاژەڵێک نەبێت کە ئەویش ناوی جەلاویە و تا ڕادەیەک شێوەی لە تیمساح دەچێت.

عەبدول ڕەحمان داخل کە خۆی شاردبووەوە لە گوندێکی دابڕاو لە نزیک فوڕات لە سوریا, وکاتێک شوێنەکەیان ئاشکرا بوو عەبدول ڕەحمان لەگەڵ وەلیدی برای ھەڵھاتن بە ھەندێک بێستاندا ڕۆیشتن وپۆلیس بە دوایانەوە بوو, ویستیان لە ڕووبارێک بپەڕنەوە, پۆلیس لە خشتەی بردن بەوەی وتیان بگەڕێنەوە ژیانتان پارێزراو ئەبێت, براکەی گەڕایەوە وعەباسیەکان کوشتیان کە تەمەنی ١٣ ساڵ بوو, بەڵام عەبدول ڕەحمان سەرکەوتوو بوو لە ھەڵاتن و گەیشتن بە کەنارێکی تر.

سەندیباد بۆیەکەم جار بەمەبەستی بازرگانی بەبیابان گەشت دەکات بەڵام کاروانەکەیان بەر گەردەلولی بیابان دەکەوێت و وون دەبن ، بەتەنھا توشی دێوی بیابان دەبێت کە لەداخی کوشتنی کورەکەی سێ دوکەڵ لەشانی دا ھەیە ،دەڵێتە سەندیباد یان دەتکوژم یانیش کارێکی وابکە ئەم سێ دووکەڵە لەشانم بڕۆن ،تاسبەی ئێوارە دەرفەتی پێ دەدات ،بۆبەیانیەکەی چاوی بە پیرێک دەکەوێت کە ئاسکێکی ھەیە چیرۆکی ئەم ئاسکە دەبێتە یارمەتی بۆ کوژاندنەوە دوکەڵێک .

سراجەددین عیسایێڤ شارۆچکەیەکی شارستانی جەلالەددین ڕوومیە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٢٠٤٩١ کەسە.

بیەکەڕە (Biyekerre، بە فارسی: حسین‌آباد) دێیەکە لە گوندستانی دزڵی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی بیەکەڕە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٦٨١ کەس لە ١٨٨ بنەماڵەدا بووە.

عەبدول ڕەحمان داخل خۆی ئامادە ئەکرد بۆ چوونە ناو ئەندەلوسەوە دوای ئەوەی سوپایەکی بەھێزی پێکھێنا ولایەنگرانی لە خۆی کۆکردەوە, وئیشی لەسەر ئەمانەی خوارەوە کرد, یەکەم, بەدر کە یەکێک بوو لە پیاوەکانی کە لە دیمەشقەوە لەگەڵی ھاتبوو ناردی بۆ ئەندەلوس تا لە ھەڵوێستەکە بکۆڵێتەوە, و زانیاری وەربگرێت دەربارەی ھێزە کاریگەرەکان لەسەر حوکم و بارودۆخی ناوخۆی ئەندەلوس.
سەندیباد دەست دەکات بە بازرگانیکردنی بەھارات بەگەڵ کۆمەڵێک بازرگان دەکەوێت بۆ دورگەیەک بەناوی دورگەی درندەی مەزن،سەندیباد بۆیە بەگەڵ ئەو کۆمەڵە بازرگانە کەوتوە چونکە بازرگانەکان زانیبویان سەندیباد شوێنی بەھارات پێ دەزانێت وە پێیان گوتبوو بۆ دایکمانە کە نەخۆشەو پێویستی بە بەھاراتە،بەھۆی بەرزی بەھای بەھارات ناویان لەم زنجیرە ناوە گەشتێک لەپێناو زێڕ.

مەلا پەیوەندی لەگەڵ جەلادەت بەدرخان پتەو بوو کە جەلادەت دوو گۆڤاری بەناوی هاوار و ڕووناهی بڵاوکردەوە هەردوو گۆڤار بەپۆستەوە دەگەیشتە مەلا تەها

زەردەشتیەکان بارودۆخی تایبەتیان ھەیە بۆ ناشتنی مردوەکانیان؛ چونکە ئەوان نایانەوێ جەستەی مردووەکان تێکەڵ بە یەکەکانی ژیان بێت وەکوو خۆڵ و ئاو و... ھتد. چوونکە باوەڕیان وایە کە پیسیان دەکات بۆیە مردووەکانیان نانێژن، بەڵکوو بۆ باڵندە گۆشتخۆرەکان جێیان دەھێڵن لەسەر بورجی تایبەتی کە پییان دەڵێن «بورجەکانی بێ دەنگی». جەستەکان لەلایەن کەسانی تایبەتی لەسەر ئەم بورجانە دادەنرێن، دوای خواردنی جەستەکانیش لەلایەن باڵندەکان، ئێسقانەکان لە جێگایەکی تر دادەنرێن لە بورجەکان بەبێ ناشتن.

کارەبا دیاردەیەکە کە بریتیە لە کۆمەڵێ دیاردەی دروستبوونی جۆراوجۆر لە بوونی بارگەی کارەبایی ، وە لە دیاردەکانی کارەبا ھەورە تریشقە و کارەبای ستاتیکی بەڵام لە بەکارھێنانی گشتی ووشەی کارەبا ھێمایەکیە بۆ زۆرێک لە کاریگەرییەکانی فیزیای بەڵام لە بەکارھێنانی کرداری زاراوەیەکی شاراوەیە ، دەتوانین بەم زاراوانەی بیناسێنین .

ئەبوو زەید عەبدولڕەحمان بن ئەبی ڕەبیع لەجائی، موسڵمانێکی بیرکاریزان، کۆچکردووی ساڵی (٧٧٣ کۆچی)، (أبن قنفذ) وتویەتی: (... یەک لە کارەکانی ئەوە بوو کە ئیسترلابێکی درووستکرد بە دیوارەوە ئەنووسا، ئاوەکەش تۆڕەکەی دەسوڕاندەوە، تەماشاکەر ئەھات تەماشای بەرزی خۆری ئەکرد، ھەروەھا چەند لە ڕۆژ ڕۆیشتووە، ھەروەھا سەیری بەرزی ھەسارەکانی دەکرد لە شەودا ...).

ئامار یاخود ئامارزانی (زانستی ئامار) ئەم زانستە بە زانستی پلانداڕشتنی لێکۆڵینەوە و تاقیکردنەوەکان ھەژمار دەکرێت، کە لە ڕێگای کۆکردنەوەی پێدراوەکان (داتا)، دواتر ڕێکخستن، کورت کردن، پێشاندان، شیکردنەوە، لێکدانەوە، بەدیھێنانی ئەنجامەکان بە پشتبەستن بە داتایە کۆکراوەکان، بۆ ئەوەی باشترین بڕیار بدرێت لەسەر ئەو ڵێکۆلینەوە یان تاقیکردنەوەدا.

ھەر لەو ساڵەدا ھێمن لە بەر خەباتی ڕابردووی خۆی تووشی دەردی سەر دەبێ و بۆ ماوەیەک وڵات بە جێ دێڵێ. دیارە وەزعی سیاسی تەئسیری کردۆتە سەر شێعری ھێمن. لە «بابردەڵە»دا دەڵێ: منیش ئەی بلبلی بەندی وەکوو تۆم وەھا دوورم لە ھێلانە و گوڵی خۆم منیش وەک تۆ لە کیسم چوو گوڵی سوور منیش ھێلانەکەم لێ کراوە خاپوور منیش بابردەڵەی بەر گێژەڵووکەم دەمێک لەوقوڵکە، تاوێک لەو چڵووکەم

لە ساڵی ١٩٢٥ دا کە دوور خرایەوە بۆ بوردور کتێبی "دەرگای یەکەمی نوور" ی نووسی. پاشان دوور خرایەوە بۆ بارلا. لێرە دەستی کرد بە نووسینی سەرەتای پەیامەکانی نوور ، ھەردوو کتێبی وتەکان و مەکتوبات بە تەواوی و بەشێکی زۆری بریسکەکانی لێرە نووسییەوە.

و لە سەردەمی فاتمیدا ئەقبات و یەھود دەرکەوتنەوە لە ڕووداوەکاندا بێجگە لە ساڵانی کۆتایی خەلافەتەکە, پاشماوەی سەردەمی فاتیمی سەردەمی ئازادی بوو بۆ ئەقبات و یەھود و ھەندێکیان گەیشتنە پایەی بەرز لە دەوڵەتدا, ئەمەش وای کرد کەمایەتیەکانی تر بەشدار بن لە قبوڵکردنی یەکتردا, و ھەروەک دەوڵەت ھاوبەشی بە سونە کرد لە وەزارەتەکاندا لەوانە سەڵاحەددین کە دەوڵەتەکە لەسەر دەستی ئەو کۆتایی پێھات.
بۆلشێڤیک (بە ڕووسی: большевики) وشەیەکی ڕووسییە بە واتای زۆرینە، زۆربە و زۆرایەتی، دەستەیەک بوون لە حیزبی سۆسیالدیموکراتی مارکسیسیتی ڕووسیا کە لە دووەمین کونگرەی ئەو حیزبەدا لە ساڵی ١٩٠٣دا لێی جیا بوونەوە. سەرکردە و پێشەوای ئەوان لێنین بوو. بۆلشێڤیکەکان بەم کارە لە مۆنشێڤیکەکان (بە واتای کەمینە، کەمایەتی) جیا بوونەوە و دواتر بناغەی حیزبی کۆمۆنیستی سۆڤیەتیان دانا.

حوسێن‌قوڵیخانی نووری(سەدرولسەلتەنە) ناسراو به "حاجی واشینگتن" کوڕی میرزا ئاقاخانی نووری، یەکەمین باڵوێزی ئێران لە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بوو.

لە نیوەی سەدەی ١٠ی زایینیدا، ناوچەکە لە نێوان پەنج دەسەڵاتداریدا بەش کرا: لە باکووردا شەدادییەکان (٩٧٥ تا ١١٧٤ی زایینی، دەکەوێتە ئەرمەنیای ئێستا)، ڕەوادیدەکان (٩٥٥ تا ١٢٢١ی زایینی لە تەبرێز و مەراغەدا)، لە ڕۆژھەڵاتدا حەسنەوییەکان (٩٥٩ تا ١٠١٥ی زایینی) و ئانازییەکان یا عەیاران (٩٩٠ تا ١١١٦ی زایینی لە کرماشان و خانەقین) و لە ڕۆژئاوادا مەروانییەکان (٩٩٠ تا ١٠٩٦ی زایینی لە دیاربەکر). لە سەدەی ١١دا ناوچەکە کەوتۆتە ژێر دەستی سەلجوقە تورکەکانەوە و لە سەدەی ١٣ بۆ ١٥ بە دەستی مەنگۆلەکانەوە دوای ئەوە کەوتووەتە ژێر دەسەڵاتی عوسمانییەکان تاکو جەنگی جیھانی یەکەم. لە چەرخی نێوانیدا، کوردستان کومەڵێک بوو لە ناوچە نیوە سەربەخۆکان کە بە ناوی "میرنشین" دەناسرێت، کە بە ڕوالەت لە ژێر دەسەڵاتی سیاسی و ئایینی پاشا یان خەلیفەدا بوون. شیکراوەی مێژووی ئەم میرنشینانە و پێوەندیان لەگەڵ ھاوسێکانیان لە کتێبی "شەرەفنامە" لە نووسینی شەرەفخانی بەدلیسی (١٥٩٧) ھاتووە. میرنشینەکانی بابان، سۆران، بادینان و گەرمیان لە عێراقی ئەمڕۆکە، بۆتان و بدلیس لە تورکیا و موکریان و ئەردەڵان لە ئێراندا.

یەكەم دیمەنی زنجیرەكە لە تایم سكوەیری نیو یۆركەوە دەستپێدەكات كە مەیدانێكە لە نیویۆرك، پۆلیسێك جانتایەكی گەورە دەدۆزێتەوە و لەسەر جانتاكە شریتێك هەیە كە لەسەری نووسراوە "پەیوەندی بە ئێف بی ئایەوە بكە"، دواتریش ئێف بی ئای و تیمی پوچەڵكردنەوەی بۆمب دەگەنە شوێنەكە بە گومانی هەبوونی بۆمب لەناو جانتاكە. بەڵام لە كاتی پشكنین جانتاكە دەكرێتەوە و كچێك لەناوی دێتە دەر كە هەموو لاشەی تاتۆ كراوە. كاتێ دەیبەنەوە بۆ لێكۆڵینەوە بۆیان دەردەكەوێت كە ئەو كچە هیچ شتێك نازانێت و هیچ شتێكی بیر نایەت كە چۆن گەیشتۆتە ناو جانتاكە و پێشتر چی ڕوویداوە بەڵام لەسەر پشتی ئەو كچە بە تاتۆ ناوی بریكاری تایبەتی ئێف بی ئای (كەرت وێڵەر) نووسراوە. بۆیە ئەویش تێوەدەگلێ و هەموو ئێف بی ئای هەوڵ دەدەن لە ڕێگەی تاتۆیەكانەوە ئەوە بدۆزنەوە كە ئەو كچە كێیە.

کۆنترین و راستترین ئاوێستا لە ووڵاتی دانیمارک پاریزراوە. وە ئەوانیش ئەزانن چەند راست و بەنرخە بۆیە پەیکەری پەیامبەری کورد زەردەشت لە‌بە‌رامبە‌ر دادگای ئیستئنافی نیویورک لە گۆڕە‌پانی "مدیسون" دانراوە لە‌سالی ١٩٥٠ دروست کراوە . .

باوترین هۆکارەکانی ئەم نەخۆشیە بریتیە لە دوودڵی و هەبوونی کێشەیەکی دەروونیی ،و زۆر نه‌خۆشی وه‌ك هه‌وكردنی گه‌ده‌ یاخود كه‌می به‌رگری له‌ش وجگه‌ره‌ كێشان وكه‌می ڤیتامین ئاسن و زۆری رێژه‌ی شه‌كر وپاك رانه‌گرتنی ده‌م دان و دروست ده‌بێت هه‌روه‌ها به‌كارهێنانی حه‌بی مه‌نعی ئافره‌تان وئه‌وانه‌ش كه‌دانی دروستكرد به‌كاردێنن توشده‌بن .