Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Dòng-dièu Dâi-lĭk 8 nièng (733 nièng) guăng-chák-sé̤ṳ Lī Iē (李椅) ciŏng buōng ciŭ gì Ṳ̀-hŏk iè gáu cē̤-nē̤. Ngū-dâi Mìng-guók sì-gĭ (921 nièng), Mìng-uòng Uòng Sīng-dĭ dé Sé-muòng-hŏk (四門學). Báe̤k-sóng kăi-sṳ̄ có̤ kūng-miêu.

Bìng-săng (屏山) sê Hók-ciŭ Săng-săng dài-dǒng gì siŏh ciáh săng, gèng 62 mī, găk Hók-ciŭ gô siàng báe̤k-biĕng, iông-sék iā chiông Bìng-hŭng (屏風), gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ “Bìng-săng”. Gô-dā̤ Mìng-uŏk (閩越) guók-uòng ciŏng dŭ-siàng (都城) kī diŏh săng gì piăng-âu, gó-chṳ̄ iâ hô̤ lā̤ “Uŏk-uòng-săng”(越王山).

Áng Séng-gĭng gà̤-dēng lié gé-cái, Ià-sŭ buók-duâi hâiu, ĭ nguòng-lā̤ găh cê-gă gì gó-hiŏng diòng gáu. Dáng ĭ gó-hiŏng gì nè̤ng ng ciék-sêu ĭ, cêu buóh ciŏng ĭ tiāng lŏ̤h săng â. Gó-chṳ̄ ĭ cêu gáu bĕk-dó̤i diòng-gáu gōng-dô̤, hióng Iù-tái-nè̤ng sŏng-gōng Siông-dá̤ gì dô̤. Ià-sŭ gōng-dô̤ sì-hâiu sèu-sèu cĕng-dó̤i dŏng-sì Iù-tái-gáu gì gĭng-sṳ̄ Huák-lé-suói-nè̤ng. Piĕ bàng ĭ-cà̤ gā-siêng, ó̤i có̤ biēu-méng dâi-gié, sī siū lŭk-huák mâ̤ kŭi-tĕ̤ng. Ĭng-chṳ̄ niā giék cī piĕ Huák-lé-suói-nè̤ng, cī piĕ nè̤ng cêu buóh tài sī Ià-sŭ. Iù sê ĭ-cà̤ ciâ gáu Iù-tái tì-lók Bī-là-dŏ̤ huāi-nē̤ gōng Ià-sŭ cê-chĭng sê Iù-tái gì uòng, siōng dái-liāng gùng-cé̤ṳng có̤-huāng. Tì-lók cêu puái nè̤ng niăh ĭ. Dáng gĭng-guó sīng-ông, Bī-là-dŏ̤ mò̤ tō̤ chók Ià-sŭ ô sié-nó̤h cô̤i găi-dŏng sīng-puáng. Dáng Huák-lé-suói-nè̤ng dái-liāng gùng-cé̤ṳng iĕu-giù déng sī Ià-sŭ. Bī-là-dŏ̤ giăng ng dák-éng Huák-lé-suói-nè̤ng gâe̤ng cī piĕ gùng-cé̤ṳng gì iĕu-giù â̤ īng-kī hông-luâng, gó-chṳ̄ cêu sông lĕ̤h ĭ-cà̤ gì é-sé̤ṳ, ciŏng Ià-sŭ déng sī câi sĕk-cê-gá gà̤-dēng lié. Ià-sŭ sī hâiu dâ̤ 3 nĭk téng muó diē-sié bô-uăk kī lì, iù-sê, ìng-mìng dŭ siŏng-séng ĭ sê ìng-lôi gì Géu-ciō. Áng gáu-huôi gì diòng-tūng, diâng Ià-sŭ hók-uăk hī gĕ̤ng có̤ Bô-uăk-cáik.

Aincrad gì mò̤-tàu diŏh lā̤ tā̤-ṳ̆k-guāng páh nè̤ng, páh lā̤ cĭng chă̤-chāng, Iù-nā bié lì bō̤-hô Ā-sĭ-nā dēng-dēng nè̤ng. Dùng-ìng diōng lì, Iù-nā bô gōng dùng-ìng tiăng—Augma â̤ sāi ù-ìng-gĭ kó̤ kiē-dông „uòng-ciòng cièng-hèng“ gŭng-nèng, tài sī diŏh «Dŏ̤-giéng» dâ̤ siŏh báh lèu gì mò̤-tàu, cêu â̤ giék-sók cī-màng kék-kŭi gì dâi-gé. Dùng-ìng ké̤ṳk Ā-sĭ-nā dêng-huŏng gái-cī (定婚戒指), cêu gâe̤ng dài-gă giàng kó̤. Gáu lāu dâ̤ siŏh báh lèu „Hùng-ngṳ̆k-gṳ̆ng“, Dùng-ìng, Lê-cṳ̆-buói-dĕk, Să̤-lê-kā, Ngái-gĭ-ī (艾基爾), Sĭ-ĭng páh mò̤-tàu páh lā̤ iā kék-kŭi. Dĭk-dĭk gáu Giék-ĭ giéu Ā-sĭ-nā, Lê-huák (莉法), Káik-lài-ĭng gâe̤ng gì-tă káh-dièu «Iĕu-cĭng Guók-dô» (妖精國度, ALO), «Hiŭ-lìng Cṳ̄-dàng» (幽靈子彈, GGO) gì nè̤ng lì chăng siŏh kă, bô ciŏng ĭ-gáuk-nè̤ng găk «Dŏ̤-giéng» gì nèng-lĭk gâe̤ng cŏng-bê hŭi-hók, cá tài sī mò̤-tàu. Dài-gă tiăng gáu ô nè̤ng gṳ̆ng-hī séng-lé, sê Màu-diòng Cĭng-ngiêng gì siăng-ĭng. Hiê-tūng ké̤ṳk Dùng-ìng siŏh bā iā lâ̤-hâi gì giéng, cuòi sê iù-hié ciōng-lâ̤ (獎勵).

Niēng-sáik-tā̤ (染色體) sê cĭng-hŏk sĕng-ŭk dĕk-iū gì giék-gáiu, ciō-iéu iù Tuák-iōng Hŏk-tòng Hŏk-sŏng (DNA) gâe̤ng lâung-băh-cék cū-siàng. Niēng-sáik-tā̤ gâe̤ng gĭ-ĭng ô iā sâ̤ guăng-hiê.
Gāu-lṳ̀ng gâe̤ng Sĭng-gái gì cŭ-gĭ găh 1997 nièng gáu-duái, chă-bók-dŏ̤ iù 1970 nièng kăi-sṳ̄, Ĭng-guók gâe̤ng Dṳ̆ng-guók dàng-puáng, buók siŏng ciŏng cī 2 ciáh dê-huōng dèng ké̤ṳk Dṳ̆ng-guók; dáng-sê Dṳ̆ng-guók ék-câi giĕng-tì iâ buók dĭk sê sĭk-mìng-dê gì Hiŏng-gē̤ng-dō̤. Có̤i muōi mò̤-niĕ-ài diŏh 1997 nièng 7 ngŏk 1 hô̤ ciŏng Hiŏng-gē̤ng-dō̤ Gāu-lṳ̀ng gâe̤ng Sĭng-gái dŭ dò̤ gău ké̤ṳk Dṳ̆ng-guók, cī giông dâi-gié ké̤ṳk gīng-dáng gì Dṳ̆ng-guók-nè̤ng hô̤ lā̤ „Hiŏng-gē̤ng Huòi-gŭi“. Ciā „Hiŏng-gē̤ng Dĕk-biék Hèng-céng-kṳ̆“ cêu ciŏng-uâng sìng-lĭk gò̤ lāu.

Ĭ siā mò̤-bék gâe̤ng uăk-uâ iā chók-miàng, bók-guó có̤ huòng-dá̤ gì nèng-lĭk mò̤-lī-kó̤. 1126 nièng, Gĭng-guók chĭng-liŏh Sóng-dièu, ĭ gâe̤ng duâi-giāng Sóng Kĭng-cŭng ké̤ṳk niăh kó̤ báe̤k-huŏng, có̤i muōi sī diŏh hŭ-uái.

Pauli bók-siŏng-ṳ̀ng nguòng-lī (Pauli不相容原理) sê liông-cṳ̄ lĭk-hŏk gì siŏh bĭh nguòng-lī, mièu-sŭk lâng lăk hĕ̤k-chiā lâng lăk ī-siông gì siŏng-dùng gì lĭk-cṳ̄ mò̤-niĕ-ài ô siŏh-iông gì liông-cṳ̄-tái. Ciā nguòng-lī sê iù Ó̤-dê-lé ŭk-lī-hŏk-gă Pauli cūng-giék gì.

Dṳ̆ng-guók Ìng-mìng Gāi-huóng-gŭng (中國人民解放軍) sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì buô-dôi, diŏh 1927 nièng 8 nguŏk 1 hô̤ iù Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng sìng-lĭk.

20 sié-gī ô cĭng sâ̤ céng-dê ông-dông-ciā ciĕ-tì cī cṳ̄ng hìng-sék gì cê̤ṳ-iù, pī-ṳ̀-gōng Nà̤-lò̤-sŏng Mâng-dáik-lá (Nelson Mandela), Séng-hṳ̀ng Găng-dê (Mahatma Gandhi), Là̤-háik Uā-là̤-să (Lech Wałęsa) gâe̤ng Uă-cṳ̀-lá-hŭ Hăk-mì-ī (Václav Havel), dēng-dēng.

Buò-dò̤-ngà (Buò-dò̤-ngà-ngṳ̄: República Portuguesa) sê sié-gāi huák-dăk gì gĕ̤ng-ngiĕk-huá guók-gă. Ĭ ôi-dé găk Să̤-ĕu, báe̤k-buô sê Báe̤k-hāi. Buò-dò̤-ngà sê Ĕu-mèng gì sìng-uòng-guók.

ᡥᡡᠸᠠᠩᡩᡳ, 1831 n. 7 ng. 17 h. - 1861 n. 8 ng. 22 h.), miàng Ĭk-cê̤ṳ (奕詝, ᡳ ᠵᡠ), sê Muāng-chĭng gì dâ̤ 8 ciáh huòng-dá̤, 1850 nièng gáu 1861 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Hièng-hŭng (咸豐). Ĭ sê Dô̤-guŏng gì dâ̤ 4 ciáh giāng.

Làu Bê(劉備, 161 n. - 223 n. 6 ng. 10 h.), cê Hièng-dáik (玄德), sê Săng-guók Sì-dâi Sṳ̆k-háng gì kăi-guók huòng-dá̤, 221 nièng gáu 223 nièng câi-ôi.

Báe̤k Mī-ciŭ sê sié-gái dâ̤ 3 duâi gì dâi-lṳ̆k, miêng-cék 24,709,000 km², sê dê-giù biēu miêng-cék gì 4.8%, ciòng-buô lṳ̆k-dê miêng-cék gì 16.5%. 2008 nièng tūng-gié, gê̤ṳng-cūng ô 0.529 é nè̤ng sĕng-uăk diŏh Báe̤k Mī-ciŭ, dâi-kái sê sié-gái ciòng-buô ìng-kēu gì 7.5%.

Aristoteles (Gū Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄: Ἀριστοτέλης, Aristotélēs, ĭng-ĭk: Ā-lī-sê̤ṳ-dŏ̤-dáik 亞里士多德, Sèng 384 – Sèng 322 nièng ) sê Gū Hĭ-lé-nà̤ mì-sĭng-ciō-ngiê diék-hŏk-gă. Ĭ sê Platon gì hŏk-sĕng, Alexander Dâi-dá̤ gì sĭng-săng. Alexander Dâi-dá̤ guó-sié hâiu, Ngā-diēng huák-sĕng huāng Mā-gì-dáung gì ông-dông, gó-chṳ̄ Aristoteles liê-kŭi Ngā-diēng, cĭ-hâiu mò̤ nuâi òng ĭ cêu bâng sī lāu.

Diêng-īng cá kăi-sṳ̄ kiák gì sì-hâiu, Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k gŭng-kŭi sĭng-hông gì sê̤ṳ-hâi-ciā nâ ô 22 miàng, diêng-īng gó-chṳ̄ dáik-miàng. Diêng-īng gŭng-ióng sì, 22 ciáh nè̤ng cêu duông 8 ciáh câi-sé.

Hók-ciŭ-uâ ô 7 bĭh siăng-diêu, â̤ buŏng có̤ siông-puái gâe̤ng hâ-puái lâng cṳ̄ng. Găk Hók-ciŭ-kiŏng diē-sié, hâ-puái gì diêu-dĭk dŭ bī siông-puái gèng. Cuòi găk Háng-ngṳ̄ diē-sié cêng-go̤ hāng giéng.
Ciā gáu-puái téng 1847 nièng kăi-sṳ̄ hióng Dṳ̆ng-guók diòng-gáu, tàu ciáh puái gáu Dṳ̆ng-guók gì diòng-gáu-sê̤ṳ sê Kŏ̤-lìng (Judson Dwight Collins) gâe̤ng Huài-dáik (Moses Clark White). Ciā gáu-puái găk Dṳ̆ng-guók gì cūng-buô diŏh Hók-ciŭ, diŏh gĭng-dáng Chŏng-săng-kṳ̆ gì Hók-gióng Sìng-hŏk-iêng diē-sié.

Găk gô-dā̤ Dṳ̆ng-guók ṳ̀-gă ùng-huá gâe̤ng să̤-huŏng gì gĭ-dók-gáu‎ ùng-huá diē-sié dŭ giéng-gáe̤k chiū-ìng sê mâ̤ hō̤ gì, bók-guó hiêng-câi ô gì ĭ-sĕng tì-chók siŏng-huāng gì guăng-diēng.

Liù-giù mò̤ ciáng-sék gì buô-dôi, bók-guó ô cê-gă gì cê̤ṳ-ôi ū-cŏng cū-cék. 1554 nièng, gĭng-guó guók-uòng Siông Chĭng gì gāi-gáik, ciáng-sék káuk-dêng ū-cŏng cū-cék gì „Koori Hiki cié-dô“ (庫理・ヒキ制度).

Hók-ciŭ-uâ sê gū-cā Háng-ngū (nguòng-sṳ̄ Ngù-ngṳ̄ gâe̤ng gū Chū-ngṳ̄) gâe̤ng Mìng-uŏk-ngṳ̄ kău-kiăk buók-săng gì, găk hâiu-sié huák-diēng diô gà̤-dēng bô sêu gáu dŏng-dê dê-lī ùng-huá gì īng-hiōng, huák-sĕng sĭng gì biéng-huá. Gó-chṳ̄ Hók-ciŭ-uâ gì ngṳ̄-ngiòng dĕk-sáik găk Háng-ngṳ̄ diē-sié sê cêng-go̤ dŏk-chók.

Dièu-siēng buáng-dō̤ (朝鮮半島, Dièu-siēng-ngṳ̄: 조선반도), iâ hô̤ lā̤ Hàng buáng-dō̤(韓半島, Hàng-guók-ngṳ̄: 한반도), sê siŏh ciáh Dĕ̤ng Ā gì buáng-dō̤. Báe̤k-biĕng sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gâe̤ng Ngò̤-lò̤-sṳ̆, nàng, să̤ dĕ̤ng dŭ sê hāi.

Ĭ găk 1980 nièng dŏng-sōng Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng dṳ̆ng-iŏng cṳ̆-gé-ché̤ṳ cūng-cṳ̆-gé, 1981 nièng dŏng-sōng Dṳ̆ng-guók Gêṳng-sāng-dōng dṳ̆ng-iŏng ūi-nguòng-huôi gì ciō-sĭk. 1982 nièng lâng ciáh cék-ôi tiék-siĕu, gāi kó̤ có̤ Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng dṳ̆ng-iŏng-ūi-nguòng-huôi cūng-cṳ̆-gé.

Lè̤ng-ū Huòng-dá̤ nguòng-lài sê Mìng-dièu gì siŏh ciáh huăng-uòng (藩王), ké̤ṳk huòng-dá̤ hŭng có̤ Dòng uòng (唐王), hŭng-dê (封地) diŏh gĭng-dáng Ò̤-nàng gì Nàng-iòng hŭ-uái. Gáu-muōi-lāu Muāng-chĭng diē Guăng, páh giâ Dṳ̆ng-guók iā sâ̤ dê-buàng, ĭ cāu lì Hók-ciŭ. 1645 nièng, găk Hók-ciŭ dĕng-gĭ có̤ huòng-dá̤, ciŏng nièng-hô̤ gāi siàng Lè̤ng-ū. Bók-guó dâ̤ nê nièng Muāng-chĭng gì buô-dôi cêu páh gáu Hók-ciŭ lì, ĭ cāu kó̤ Tĭng-ciŭ (gĭng-dáng Lṳ̀ng-ngàng gì Diòng-tĭng), ké̤ṳk Muāng-chĭng niăh kó̤, cêu-sák.

Gŏng-gé̤ṳ diòng-siók, Mìng-uòng găh kuók-gióng Hók-ciŭ siàng sì-hâiu, ciŏng Bìng-săng, Ŭ-săng, Ṳ̀-săng kuòng gáu siàng-chiòng diē-sié, gó-chṳ̄ Hók-ciŭ siàng-chê ô săng láung săng.

Sĕk Gái (十誡, Hĭ-báik-lài-ngṳ̄: עשרת הדיברות) sê Séng-gĭng diē-sié sū gé-cái gì cŭng-gáu gâe̤ng dô̤-dáik gì dèu-mĕ̤k, sê Siông-dá̤ găk Să̤-nâi-săng dīng dó̤i Mò̤-să̤ gì gái-mêng. Sĕk Gái tā̤-hiêng diŏh Iù-tái-gáu gâe̤ng Gĭ-dók-gáu diē-sié. Găk «Séng-gĭng» gà̤-dēng, Sĕk Gái hŭng-biék chók-hiêng diŏh «Chók Ăi-gĭk Gé» 20:2-17 gâe̤ng «Sĕng-mêng Gé» 5:6-21.

Nàng-gái ciŏng ĭng-gĕng cháh gáu nṳ̄-gái gì ĭng-dô̤ diē-sié séng-gău gì sèng-âu, nâ sê cĭng-ĭk téng ĭng-dô̤ làu gáu cī-gṳ̆ng diē-sié gì uâ, cĭng-ĭk dâi-dŏng gì cĭng-cṳ̄ ô kō̤-nèng gâe̤ng nṳ̄-gái gì luāng-cṳ̄ hăk siŏh dŏi biéng siàng sêu-cĭng-luāng, ciŏng-uâng nṳ̄-gái cêu â̤ huái-êng săng-giāng.

Sìng-lṳ̀ng (成龍, 1954 n. 4 ng. 7 h. - ) hô̤-gék miàng (戶籍名) hô̤ lā̤ Bùng Sê̤ṳ-lṳ̀ng (房仕龍), nguòng-lài gì miàng-cê hô̤ lā̤ Dìng Gē̤ng-sĕng (陳港生), sê Hiŏng-gē̤ng gì siŏh ciáh gŏ̤-chiū gâe̤ng ū-dā iēng-uòng. Ĭ gâe̤ng Lìng Hông-giĕu (林鳳嬌) ô iōng siŏh ciáh giāng hô̤ lā̤ Bùng Cū-mìng (房祖名).
Gŏ̤-ngék sê̤ṳ-cŭk gâe̤ng ék-buăng sê̤ṳ-cŭk dŭ ô gă-puō, hô̤ lā̤ Keimochi (系持チ), é-sé̤ṳ sê „ô gă-puō gì“. Báh-sáng mò̤ gă-puō, hô̤ lā̤ Mukei (無系). Iâ ô báh-sáng ô gŭng-lò̤, sĭng kó̤ có̤ sê̤ṳ-cŭk, hô̤ lā̤ sĭng-chăng sê̤ṳ-cŭk (新參士族). Sĭng-chăng sê̤ṳ-cŭk có̤i dă̤ gì guăng-ôi sê Niya.

Madrid (Să̤-băng-ngà-ngṳ̄: Madrid) sê Să̤-băng-ngà gì siū-dŭ. Madrid sê Să̤-băng-ngà gì céng-dê dṳ̆ng-sĭng, iā sê Să̤-băng-ngà gì lĭk-sṳ̄ ùng-huá miàng siàng, ô săng chiĕng gūi nièng gì lĭk-sṳ̄

Gáik-lī-dī (Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄: Κρήτη) sê Hĭ-lé-nà̤ dék duâi, ìng-kēu dék sâ̤ gì dō̤, găh Dê-dṳ̆ng-hāi dĕ̤ng-buô, miêng-cék 8,303 bìng-huŏng gŭng-lī, 2011 nièng gì ìng-kēu sê 623,065. Gáik-lī-dī ké̤ṳk êng-ùi sê Ĕu-ciŭ Ùng-mìng gì huák-nguòng-dê.

Diòng-siàng(長城) iâ hô̤ lā̤ Uâng-lī Diòng-siàng(萬里長城), sê gô-dā̤ Dṳ̆ng-guók kī gì siŏh gì iā dòng gì gŭng-sê̤ṳ huòng-ngṳ̄ chiòng. Ciā chiòng să̤ kī Gă-ṳ̆k-guăng, dĕ̤ng gáu Ák-liŏh-gĕ̤ng.

Sĕng-mêng (生命) iâ hô̤ lā̤ Uăk-miâng (活命), sê cī siŏh lôi ô ūng-dêng gì ŭk-cék gâe̤ng nèng-liông dâi-siâ hiêng-chiông, â̤ huòi-éng ché̤ṳ-gék, ô bâing-huák cê-gă hô-cié cê-gă (huàng-sĭk) gì buáng kŭi-huóng ŭk-cék hiê-tūng.

Chāu-māng (草蜢) sê siŏh lôi tè̤ng-giāng, chói duâi, â-hài huák-dăk, ciō-iéu siăh sĭk-ŭk gì niŏh-niŏh, iā sèu găk chèng hĕ̤k-ciā chāu-cṳ̀ng diē-sié chók-hiêng.

許辰候大部份其琉球儂對日本統治盡去不滿，日本其明治天皇會驚伊各儂反抗，將尚泰共伊其家族都綁架遘東京去住。野価反對日本其琉球儂都走去中國，有其敆北京，有其敆天津，有其敆福州。伊各儂卜想讓中國出兵去拍日本，著總理衙門夫塊剃了講剃了講。1894年甲午戰爭爆發其辰候，茲蜀陣儂勸滿清去拍琉球，滿清皇帝無聽。聽講滿清共日本發生戰爭，反對日本其琉球儂都野歡喜，倚望滿清其部隊來「解放琉球」，結果部隊連影都無。最終滿清拍輸去，將臺灣割乞日本，琉球獨立也無希望了。來中國其琉球儂也見覺無解數，無箬恒就都轉厝了。

Ivan Sergeyevich Turgenev (Ngò̤-lò̤-sṳ̆-ngṳ̄: Ива́н Серге́евич Турге́нев, 1818 nièng 11 nguŏk 9 hô̤ – 1883 nièng 9 nguŏk 3 hô̤) sê Ngò̤-lò̤-sṳ̆ gì siŏh ciáh cáuk-gă.

Hiā sèng-âu ciáng-ciáng-hō̤ ô siŏh dêng có̤-gĕ̤ng-gì lì gáu chéu-lìng diē-sié buóh bà̤-liêng hié-kiŏk, ó̤i diŏh Tì-siŭ-sṳ̆ gì huŏng-lā̤ iēng-chók. Lò̤-bĭng káng-giéng ĭ-gáuk-nè̤ng, cêu bié guó kó̤ gā̤-mông dài-dŏng siŏh ciáh miàng Nà̤-káik Bŏ̤-tóng (Nick Bottom) gì nè̤ng, gâe̤ng ĭ tàu biéng có̤ lè̤ gì tàu. Dāng nṳ̄-uòng Tái-tá-nà̤-ā chĭng-chāng hâiu ché̤ṳ diŏh ĭ, cêu ái siông ĭ, giéu ĭ chiū-â chiông sê̤ṳ-hâiu gói-cŭk siŏh-iông dâi ĭ. Ó̤-bé-lòng gé-iòng dăk gáu mŭk-dék, cêu hŭng-hó Lò̤-bĭng gāi-dṳ̀ ĭ chă̤-cṳ̄ gì mò̤-huák, bêng-chiā gâe̤ng Bŏ̤-tóng gì tàu biéng duōng lì.

《月光光》（La Luna，國際音標: /laˈluna/ [laˈluːna]），是敆2011年由皮克斯動畫工作室製作其動畫短片，由埃里康·卡薩羅薩（英語：Enrico Casarosa）執導。敆安錫國際動畫影展上放映固加敆《勇敢傳說》之前播放。《月光光》敆2012年11月13號敆《勇敢傳說》其DVD共藍光光碟上發行。茲萆短片固乞收錄着《皮克斯動畫短片合集 2》（英語：Pixar Short Films Collection, Volume 2）。

Ĭ sê guók-uòng Siông Ièng gì giāng. Siông Ièng găk 1476 nièng bâng-sī ī-hâiu, buōng-dā̤ buóh siōng niông ĭ ciék-băng, dáng-sê hī sèng-âu ĭ guó sá̤, cêu niông chĭng-chĭng gì diê Siông Sŏng-ŭi dĕng-gĭ. Bók-guó Siông Cĭng gì nòng-nā̤ sĭng lā̤ mâ̤ sōng-kuái, Siông Sŏng-ŭi ciáh có̤ 6 gá nguŏk-nĭk cêu ké̤ṳk ĭ dṳ̆k lŏ̤k-dài, niông Siông Cĭng có̤ guók-uòng.

1843 nièng: Ái-ī-làng só-hŏk-gă William Rowan Hamilton găk Dublin lók-gă̤ gì sèng-âu huák-hiêng sé-nguòng-só, ciŏng gŭng-sék siā diŏh buáng-diô-dŏng gì siŏh ciáh giò gì gà̤-dēng.
Cuòng (泉, iâ siā có̤ ciòng) sê dê-hâ-cūi păk gáu diê-dău sū hìng-siàng gì tiĕng-iòng sū-câi. Gŏng-gé̤ṳ cūi gì ŭng-dô, cuòng iâ â̤ buŏng có̤ lēng-cuòng gâe̤ng ŭng-cuòng.

Lìng-hùng (靈魂), găk cŭng-gáu, diék-hŏk gâe̤ng sìng-uâ diē-sié, sê siŏh cṳ̄ng mò̤ hìng-tā̤ iâ mâ̤ sī gì còng-câi. Gŏng-gé̤ṳ Iù-tái-gáu, Gĭ-dók-gáu gâe̤ng Ĭ-sṳ̆-làng-gáu, nâ nè̤ng ô mâ̤ sī gì lìng-hùng. Gì-tă cŭng-gáu, chiông Éng-dô-gáu nêng-ùi sū-iū ô sĕng-miâng gì nó̤h dŭ ô lìng-hèng. Gó-ô siŏh piĕ cŭng-gáu nêng-ùi tiĕng-â ék-chiék sĭk-tā̤ (séng-cé bău-guák mò̤ sĕng-miâng gì nó̤h, chiŏng ò̤, săng, nĭk-tàu) dŭ ô lìng-hùng. Ciā có̤i-âu gì siŏh cūng lī-lâung iâ hô̤ lō̤ uâng-ŭk-iū-lìng-lâung (萬物有靈論; Ĭng-ngṳ̄: animism). Gū Hĭ-lé-nà̤ dik-hŏk-gă, pī-ṳ̀ Socrates, Plato gâe̤ng Aristotle, nêng-ùi nè̤ng gì lìng-hùng â̤ sṳ̆-kō̤ lô̤-cĭk gì nèng-lĭk, ciā nèng-lĭk sê nè̤ng â̤ có̤ gì dâi-gié dài-dŏng dék dê̤ṳng-iéu gì, sê iù sìng sé̤ṳ ké̤ṳk nè̤ng gì nèng-lĭk.

Kié-dâ̤ (契弟) hĕ̤k-ciā kié-gŏ̤ (契哥) sê cī nàng gì dùng-séng-liông. Găk Hók-ciŭ-uâ diē-sié, kié-dâ̤ iâ sê siŏh cṳ̄ng iā ng-hō̤ tiăng gì má nè̤ng uâ. „Iā kié-dâ̤“ ô „iā ngiák“, „có̤-kiĕng“ cī siŏh lôi gì é-sé̤ṳ.

Ĭ-sṳ̆-làng-gáu gâe̤ng Gĭ-dók-gáu dŭ sê téng Iù-tái-gáu‎ huák-diēng lì gì, dáng-sê găk gáu-ngiê dâi-dŏng ô iā sâ̤ mâ̤ siŏh-iông gì dê-huŏng. Ĭ-sṳ̆-làng-gáu nâ sáng Cĭng-ciō, mò̤ sáng gì-tă sìng. Cĭng-ciō puái Ibrahim, Musa, Isa gūi ciáh sĭng-dĭ lì sié-gái, có̤i-cṳ̄ng puái lì gì sê Ā-lá-báik nè̤ng Mŭk-hâng-mĕk-dáik, ĭ gōng gì uâ siā diŏh «Gū-làng-gĭng» diē-sié.

Áng diòng-tūng lì gōng, kuóh-dà̤ siŏh-sié-nè̤ng dâi-dŏng duâi-buô-hông gì sì-găng dŭ dêu diŏh sùng gà̤-dēng, lṳ̆k-dê siông gì Háng-nè̤ng káng mâ̤ kī ĭ-gáuk-nè̤ng. Bók-guó gĭng-dáng, kuóh-dà̤ gĭ-buōng ī-gĭng siông-ngiâng diâng-gṳ̆ lāu.

Hàng-guók (Hanguk ,한국) ciòng miàng hāu lā̤ „Dâi-hàng Mìng-guók“ (Daehan Minguk ,대한민국), sê Ā-ciŭ dĕ̤ng-buô Hàng Buáng-dō̤ (iâ hāu lă̤ Dièu-siēng Buáng-dō̤) gà̤-dēng gì siŏh bĭk guók-gă. Hàng-guók ciòng guók nè̤ng-só ô 4,500 uâng, gī-hù dŭ sê Hàng nè̤ng (Dièu-siēng nè̤ng). Hàng-guók găh ’60 nièng-dâi sìng-gŭng sĭk-hèng gì „nguôi-hióng ciō-dô̤ hìng“ gĭng-cá̤ huŏng-cĭng hâiu, téng lŏ̤h-hâiu gì nùng-ngiĕk guók-gă biéng có̤ Ā-ciŭ gĭng-cá̤ huák-dăk gì gĕ̤ng-ngiĕk guók-gă. Hàng-guók sê Ā-ciŭ Hĭ-lĭ-pĭng ī-hâiu dâ̤ nê duâi Gĭ-dók-gáu guók-gă. Hàng-guók hiêng-dâi ùng-huá găh Ā-ciŭ dĕk-biék găh Dṳ̆ng-guók ô siŏng-dŏng duâi gì īng-hiōng.

Uŏk-nàng-ngṳ̄ (tiếng Việt) sê sê sié-gái ciō-iéu gì ngṳ̄-ngiòng cĭ-ék. Ciòng sié-gái ī Uŏk-nàng-ngṳ̄ có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô chék-sék-ngô uâng nè̤ng.

2016 nièng Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k Uōng-mìng „Chók-cĭng“ Facebook Sê̤ṳ-giông (2016年中國大陸網民„出征“--事件), iâ ké̤ṳk Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k uōng-mìng giéu cáuk Facebook Biēu-cìng-bău Dâi-ciéng (--表情包大戰), sê gōng 2016 nièng 1 nguŏk 20 hô̤ găk Báik-dô Táik-bă (百度貼吧) „Lī Ngiê Bă“ (李毅吧) uōng-lŏk lâung-dàng (網絡論壇) tì-ngiê (提議) iù buô-hông Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k uōng-mìng có̤ gì siŏh hâung lê-ê̤ṳng huăng-chiòng niōng-giông (翻牆軟件) lì dŏk-pó̤ GFW, găk Chái Ĭng-ùng cī gūi ciáh céng-dê ìng-ŭk gâe̤ng «Bìng-guō Nĭk-bó̤» (蘋果日報), Săng-lĭk Sĭng-ùng-uōng (三立新聞網) gáuk bĭk muòi-tā̤ gì Facebook ciō-hiĕk (主頁) dâi-liông huák-buó pàng-lâung gì sê̤ṳ-giông.
Lá-dĭng-ngṳ̄ (lingua Latīna) sê gū-cā sèng-hâiu gì siŏh cṳ̄ng Éng-Ĕu ngṳ̄-ngiòng, tŭng-hèng diŏh Lò̤-mā Uòng-guók, Lò̤-mā Gê̤ṳng-huò-guók gâe̤ng Lò̤-mā Dá̤-guók. Puâng lā̤ Lò̤-mā gŭng-dôi gì ū-lĭk cĭng-hŭk, Lá-dĭng-ngṳ̄ iâ iòng-tuóng gáu dó̤i Ĕu-ciŭ, Dê-dṳ̆ng-hāi duâi-buô-hông dê-kṳ̆, ī-hâiu găk Huák-guók, É-dâi-lé, Lò̤-mā-nà̤-ā, Ĭ-bī-lé-ā buáng-dō̤ buŏng-huá, mâing-mâing iēng-biéng có̤ gĭng-dáng-nĭk gì Huák-ngṳ̄, É-dâi-lé-ngṳ̄, Lò̤-mā-nà̤-ā-ngṳ̄, Să̤-băng-ngà-ngṳ̄, Buò-dò̤-ngà-ngṳ̄ dēng-dēng ngṳ̄-ngiòng. Să̤ Lò̤-mā Dá̤-guók miĕk-uòng hâiu, Lò̤-mā Tiĕng-cuō-gáu ciŏng Lá-dĭng-ngṳ̄ bō̤-liù có̤ gáu-huôi gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng, iâ sê Să̤-huŏng sié-gái gŏ̤-ngék dĭ-sék-hông-cṳ̄ gì tŭng-ê̤ṳng ngṳ̄-ngiòng. Ék-dĭk gáu 17 sié-gī, Lá-dĭng-ngṳ̄ dŭ sê Ĕu-ciŭ gáuk guók gì kuŏ-hŏk gâe̤ng hŏk-sŭk gì guók-cié ngṳ̄-ngiòng. Lá-dĭng-ngṳ̄ dó̤i Să̤-huŏng ngṳ̄-ngiòng ô sāng-sĕng cêng-·gó̤ chĭng-uōng gì īng-hiōng. Chiông Ĭng-ngṳ̄, chŭi-iòng ĭ gì ngṳ̄-huák cuō-iéu sê Gé-ī-màng-ngṳ̄, dáng-sê iâ cióh diē cĭng sâ̤ Lá-dĭng-ngṳ̄ gì sṳ̀. Ô gūng-gié, 60% gì Ĭng-ùng dăng-sṳ̀ ô Lá-dĭng-ngṳ̄ sṳ̀-gṳ̆ng (duâi-buô-hông sê gĭng-guó Huák-ngṳ̄).

Gĭng-dáng nè̤ng ciŏng ciā bék hô̤ lā̤ „iòng-bék“, bók-guó ciā bék diē-sié táu-dā̤ dŭ mò̤ iòng. Ciā bék diŏh ùng-ngiê bô-sĭng sì-gĭ ké̤ṳk nè̤ng huák-mìng gì sèng-âu, nè̤ng dŭ gó-nâ-háng siŏh-mĕ̤k sê siŏh cṳ̄ng iòng, gó-chṳ̄ ciŏng ĭ hô̤ lā̤ „iòng-bék“.

Dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄ gì /k/, /kʰ/, /h/ găk sá̤-ông sèng-sāu mò̤ niōng-huá có̤ /tɕ/, /tɕʰ/, /ɕ/. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ ô huák-sĕng cī cṳ̄ng niōng-huá. Hók-ciŭ-uâ uòng-ciòng bō̤-làu gū Háng-ngṳ̄ gì cī bĭh dĕk-diēng.

Séng Séng-gĭng: Diŏh séng Sĭng/Gô-iók Séng-gĭng dŭ sê Ciō kiē-sê gì, sê céng-mìng cĭng dô̤ mì-ék gì gŏng-gé̤ṳ, ī-gĭk gáu-iū sĕng-uăk gì giĕ-huâng.

Uòng Iòng-hĭ sê Uòng Sīng-dĭ gì giāng, sê Uòng Iòng-hâng, Uòng Iòng-gĭng gì diê, iâ sê Uòng Iòng-céng gì gŏ̤. Uòng Iòng-hĭ găk Uòng Gié-bèng câi-ôi gì sèng-âu sê cō̤-páuk-siâ (左僕射) giĕng dùng-bìng-ciŏng-sê̤ṳ (同平章事). Uòng Gié-bèng dó̤i cŭng-sék tái-dô dŭ mâ̤ hō̤, giăng ĭ-gáuk-nè̤ng cô̤-huāng. Uòng Iòng-hĭ ciŏng diĕng-pă, ké̤ṳk Uòng Gié-bèng niăh lā̤ guŏng diŏh chió lā̤. 939 nièng, ciŏng-gŭng Ciŏ Ùng-céng, Lièng Tṳ̀ng-ngê̤ṳ cô̤-huāng, ciŏng Uòng Gié-bèng tài sī, niông ĭ có̤ huòng-dá̤, nièng-hô̤ Īng-lṳ̀ng (永隆).

Ngò̤-lò̤-sṳ̆-nè̤ng (Ngò̤-lò̤-sṳ̆-ngṳ̄: русские) sê Ngò̤-lò̤-sṳ̆ gì ciō-tā̤ mìng-cŭk. Gŏng-gé̤ṳ 2002 nièng gì ìng-kēu puō-că, Ngò̤-lò̤-sṳ̆-nè̤ng ciéng Ngò̤-lò̤-sṳ̆ ciòng guók ìng-kēu gì 80%.

Giĕng-gĭng-sṳ̆k (鹼金屬) sê cī diŏh nguòng-só ciŭ-gĭ-biēu diē-sié dâ̤ 1 cŭk gì 8 ciáh nguòng-só, bău-guák Lī (Lithium), Năk (Natrium), Gák (Kalium), Rubidium, Caesium gâe̤ng Francium, dŭ sê gĭng-sṳ̆k.
Hók-ciŭ mìng-găng ùng-huá diē-sié káng mâ̤ kī kuóh-dà̤, giéng-gáe̤k ĭ-gáuk-nè̤ng găng-giēu-lê. Diŏh Hók-ciŭ-uâ dâi-dŏng ô iā sâ̤ káng mâ̤ kī kuóh-dà̤ gì sṳ̆k-ngṳ̄. Chiông „Kuóh-dà̤-ŭng“ (曲蹄瘟), „Siŏh lăk gāng-lāng gĕ̤h guó kăng, kuóh-dà̤ iâ siōng có̤ sĭng-săng; Chiū niĕng bék-giāng dēu-dēu-ciéng, mâ̤ siā săng cê Dâiu Iéng-săng“ (一粒橄欖丟過坑, 曲蹄也想做先生; 手拈筆仔抖抖戰, 賣寫三字竇燕山), „Kuóh-dà̤ â̤ có̤-guăng, Dṳ̆ng-nguòng biéng Báe̤k-huăng“ (曲蹄會做官, 中原變北番) cī siŏh lôi, gó ô „Kuóh-dà̤ nĕ̤ng siông ngiâng, siông ngâng ké̤ṳk páh sī mò̤ buòi miâng“ (曲蹄莫上岸, 上岸乞拍死無賠命) ciŏng-uâng ŭi-hiĕk gì uâ. Muāng-chĭng céng-hū ūng-hṳ̄ kuóh-dà̤ mā̤ guăng, gó ô „Ièu sùng ièu sùng lă, kuóh-dà̤ có̤ lō̤-diă. Siēu-iè dáng bóng-tĕ̤ng, siēu-ciā kó̤ dăk chiă. Tiăng-dŏng nè̤ng-káh háng gŭng-hī, bùng-diē nā̤-nā̤ táung-siēng-kă“ (搖船搖船啦, 曲蹄做老爹. 少爺擔糞桶, 小姐去踏車. 廳中儂客喊恭喜, 房裡奶奶脫跣骹) ciŏng-uâng chiéu kuóh-dà̤ gì sṳ̆k-ngṳ̄. «Mìng-dŭ Biék Gé» diē-sié iâ ô biēng-dă̤ kuóh-dà̤ gì ùng-cê, bók-guó ô gì kuóh-dà̤ diŏh ciā cṳ̆ diē-sié sê ī céng-mêng hìng-chiông chók-hiêng gì. Hók-ciŭ ô iā sâ̤ gì dê-miàng gâe̤ng kuóh-dà̤ ô găng-guó. Hók-ciŭ chê-kṳ̆ să̤-báe̤k ô Mā-ăng-săng (馬鞍山), gô-dā̤ hô̤ lā̤ Kuóh-dà̤-săng (曲蹄山), hŭ-uái gô-dā̤ ô iā sâ̤ kuóh-dà̤ muài diŏh cŭ-nē̤. Mā-cū gì Nàng-găng-dō̤ (南竿島) iâ ô Kuóh-dà̤-ó̤ (曲蹄澳).

1846 nièng: Mī-guók ngāi-kuŏ ĭ-sĕng William Thomas Green Morton diŏh dông chiū-sŭk gì sèng-âu tàu huòi sāi ék-mì niông bâng-nè̤ng mâ̤ tiáng.

Ĭ sê nùng-mìng chók-sĕng gì, gáu-muōi-lāu gâe̤ng ĭ-gŏ̤ Uōng Nguŏk, Uōng Lṳ̄ cô̤-huāng, tŭi-huăng Guōng-nàng Uōng-ciō gâe̤ng báe̤k-huŏng gì Dâng-ciō, bô ciŏng Hâiu-là̤-dièu gì huòng-dá̤ dṳ̆k kó̤ Muāng-chĭng, tŭng-ék Uŏk-nàng. Hī sèng-âu Tái-guók gâe̤ng Muāng-chĭng chĭng-liŏh Uŏk-nàng, ké̤ṳk ĭ dṳ̆k diōng chió. Gĭng-dáng iā sâ̤ Uŏk-nàng nè̤ng giéng-gáe̤k ĭ sê Uŏk-nàng gì mìng-cŭk ĭng-hṳ̀ng.

Nĭk-buōng (日本) sê Ā-ciŭ dĕ̤ng buô Tái-bìng-iòng lā̤ gì dō̤-guók, diŏh Dṳ̆ng-guók, Dièu-siēng gâe̤ng Ngò̤-lò̤-sṳ̆ dĕ̤ng sié. Ĭ sê sié-gái siông gĭng-cá̤ dâ̤ nê giòng gì guók-gă.

Gūi nĭk hâiu, káh-dièu «Sê̤ṳ-liĕk» gì nè̤ng dŭ gáu Sĭng Guók-lĭk Tā̤-ṳ̆k-guāng (新國立體育館) kó̤ tiăng Iù-nā chióng-gŏ̤. Ĭng-nê bék-páe̤k dùng-ìng gâe̤ng ĭ giŏk-dáiu (決鬬). Nâ Dùng-ìng ìng ĭ, Ā-sĭ-nā gé-é cá dò̤ huàng Dùng-ìng. Dáng-sê Dùng-ìng bài-miàng gó bī ĭ dă̤, sê dâ̤ gāu miàng. Có̤i-hâiu Dùng-ìng ìng kó̤ ĭ, Ĭng-nê gōng lāu sê̤ṳ-sĭk—Dáe̤ng-chŏng gáu-sêu buóh duăk kó̤ sê̤ṳ-giông hâing-còng-ciā gì gé-é, lì có̤ gâe̤ng ĭ nṳ̄-giāng siŏh-iông gì hṳ̆-ngī ìng-gĕ̤ng dê-nèng (人工智能). Nè̤ng nâ ké̤ṳk mò̤-tàu páh gáu mò̤ háik, hiê-tūng cêu cê̤ṳ-dông sāi «Sê̤ṳ-liĕk» gì ù-ìng-gĭ nuông Augma huák chók gŏ̤-gŭng-lṳ̆k (高功率) séng-hô̤ (信號), duăk kó̤ gé-é. Ciŏng-uâng gâe̤ng „NERvGear“ dùng-iông dŭ â̤ sī nè̤ng.

Gièng-lṳ̀ng sê Ṳ̆ng-céng gì dâ̤ 4 ciáh giāng, có̤-sá̤ cêu iā chŭng-mìng, Kŏng-hĭ gâe̤ng Ṳ̆ng-céng dŭ iā tiáng ĭ. Ṳ̆ng-céng dĕng-gĭ ī-hâiu, ciŏng mì-ciéu káung diŏh Gièng-chĭng-gṳ̆ng dâi-dâing „Ciáng-dâi guŏng-mìng“ (正大光明) biēng-ngiăh gì piăng-hâiu. Dīng Ṳ̆ng-céng sī lō̤ ī-hâiu, dâi-hŏk-sê̤ṳ dŏng gáuk ciáh dâi-sìng gì méng ciŏng hiā-huòi dò̤ chók lì, cêu áng Ṳ̆ng-céng gì é-sê̤ṳ, niông Hùng-lĭk dĕng-gĭ.
Guŏng-sók (光速) sê guŏng diŏh cĭng-kŭng dâi-dŏng giàng gì sók-dô. Guŏng-sók kĕk „c“ lì biēu-sê. Guŏng diŏh 1 miēu dâi-dŏng chă-bók-dŏ̤ â̤ giàng 299,792,458 gŭng-chióh, sê ṳ̄-dêu diē-sié có̤i ká̤ gì sók-dô.

Câi-ôi gì sèng-âu, Hùng Séu-ciòng găk 1851 nièng cô̤-huāng, gióng-lĭk Tái-bìng-tiĕng-guók, nàng-huŏng iā sâ̤ dê-huŏng ké̤ṳk ĭ ciéng kó̤. Téng 1856 nièng kăi-sṳ̄, Ĭng-guók gâe̤ng Huák-guók huák-dông Dâ̤ 2 ché̤ṳ Ă-piéng Ciéng-cĕng. 1860 nièng páh giâ Báe̤k-gĭng, ciŏng Ièng-mìng-huòng siĕu lâi. Hièng-hŭng cāu kó̤ Sìng-dáik Biê-sṳ̄-săng-cŏng.

Ṳ̀ng-siàng dâ̤-ék gu-ṳ̀ng (榕城第一古榕): găh Hók-ciŭ Sēng-hū-lô (省府路) Sé̤ṳk-ŭi-lô (肅威路) Puòi-siĕng-gṳ̆ng (裴仙宮) diē-sié. Chéu-dău ciŭ-dòng 14.4 mī, gèng 22 mī, chéu-muōi dĭk-géng 28 mī.

Kiē-mùng Sì-dâi sê Ĕu-ciŭ 18 sié-gī cō̤-iêu gì lĭk-sṳ̄ sì-gĭ, hī sèng-âu huák-sĕng dĭ-sék, ùng-huá, kuŏ-hŏk dŏ̤ huŏng-miêng gì kiē-mùng ông-dông. Guŏng-ìng Gáik-mêng gì huák-sĕng, iâ sê Louis 14-sié sì-dâi gì giék-sók, â̤ dé̤ṳng sáung sê Kiē-mùng Sì-dâi gì kăi-sṳ̄. Huák-guók Gáik-mêng sáung sê sì-dâi gì giék-sók. Bók-guó gó muôi ô káuk-dêng gì gōng-huák.

Gŏng-gé̤ṳ «Mìng-sṳ̄» gì gé-cāi, 1372 nièng, Liù-giù-guók Dṳ̆ng-săng-uòng Chák-dô hióng Mìng-dièu dièu-góng. Hī sèng-âu Liù-giù gié-sŭk iā lŏ̤h-hâiu, Ciŏ Nguòng-ciŏng cêu puái Hók-gióng-nè̤ng 36 sáng kó̤ Liù-giù diêu, dó̤i-chiū hŭ-uái gì huák-diēng. Cī siŏh dêng nè̤ng dŭ diêu diŏh Giū-mī-chŏng diē-sié, dó̤i Liù-giù gì ngôi-găng góng-hióng iā duâi.

Ĭ găk 2007 nièng dŏng-sōng (當選) Dṳ̆ng Gê̤ṳng gì Dṳ̆ng-iŏng céng-dê-guŏk (中央政治局) siòng-ūi (常委), gáu 2012 nièng lŏk-dài. 2014 nièng 7 nguŏk 29 hô̤ Dṳ̆ng Gê̤ṳng sŏng-buó, Ciŭ Īng-kŏng siĕk-hièng (涉嫌) ngièng-dâe̤ng ùi-gī (嚴重違紀), Gī-giēng-ūi (紀檢委) ī-gĭng dó̤i ĭ lĭk-áng sīng-că (立案審查). 12 nguŏk 5 hô̤, kŭi-dṳ̀ ĭ gì dōng-gék, iè ké̤ṳk sṳ̆-huák gĭ-guăng ché̤ṳ-lī.

Găk Dṳ̆ng-guók ùng-huá diē-sié, gàu sê siŏh cṳ̄ng lìng-dâe̤ng gì dông-ŭk. Gàu-dṳ̆ng-uòng (猴中王) sê Dṳ̆ng-guók sìng-uâ dṳ̆ng cĭng dê̤ṳng-iéu gì ìng-ŭk, ĭ gì gū-sê̤ṳ dŭ gé diŏh mìng-găng duòng-suók gâe̤ng siēu-siók «Să̤-iù-gé» (西遊記) diē-sié.

Ùng-huá Dâi-gáik-mêng (文化大革命), ciáng-sék miàng-cê hô̤ lā̤ Ù-sāng-găi-ngék Ùng-huá Dâi-gáik-mêng (無產階級文化大革命), gāng-chĭng Ùng-gáik (文革), sê Dṳ̆ng-guók liāng-dô̤-ìng Mò̤ Dĕk-dŭng diŏh 1966 nièng huák-dông gì céng-dê ông-dông, mŭk-dék sê ciŏng Dṳ̆ng-guók diòng-tūng ùng-huá gì nó̤h ciòng-buô dṳ̀ lâi. 1976 nièng Mò̤ Dĕk-dŭng táung-kuàng ī-hâiu giék-siók. Ciā ông-dông dó̤i Dṳ̆ng-guók gì ùng-huá pò̤-huâi cĭng duâi.

Saudi Ā-lá-báik (Ā-lá-báik-ngṳ̄: المملكة العربية السعودية‎), ĭng-ĭk hô̤ lā̤ Să-ŭ-dê Ā-lá-báik (沙烏地阿拉伯) hĕ̤k-ciā Să-dĕk Ā-lá-báik (沙特阿拉伯), sê siŏh ciáh Dṳ̆ng-dĕ̤ng guók-gă, diŏh Ā-lá-báik Buáng-dō̤ gà̤-dēng.
Diŏh lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng, kuóh-dà̤ ké̤ṳk lṳ̆k-dê gà̤-dēng gì Háng-nè̤ng káng mâ̤ kī, ng-niông ĭ-gáuk-nè̤ng siông-ngiâng, siŏh-sié-nè̤ng diêu diŏh sùng gà̤-dēng. Kuóh-dà̤ gĭng-cá̤ lài-nguòng ciō-iéu sê diŏh hāi-gièng hĕ̤k-ciā ò̤ lā̤ niăh ngṳ̀, hĕ̤k-ciā sāi sùng lì hâ nó̤h. Duâi-buô-hông nè̤ng chió iā bék, bô gă lā̤ sĕng-uăk iā ṳ̀ng-ê sêu gáu hŭng-tăi gì īng-hiōng. Dṳ̆ng-huà Mìng-guók sìng-lĭk ī sèng, kuóh-dà̤ duâi-buô-hông dŭ mò̤ sié-nó̤h ùng-huá. Gê̤ṳng-sāng-dōng siông-dài ī-hâiu, duâi-buô-hông gì kuóh-dà̤ siông-ngiâng diâng-gṳ̆, iā sâ̤ diòng-tūng gì hŭng-sṳ̆k gâe̤ng sĕng-uăk huŏng-sék kăi-sṳ̄ biéng mò̤, ô sék-diòng gì ngùi-hiēng.

Herodotus gì «Lĭk-sṳ̄» siā diŏh sèng 431 nièng gáu sèng 425 nièng. Ciòng cṳ̆ ké̤ṳk hâiu-sié nè̤ng buŏng có̤ gāu buōng. Tàu lĕ̤k buōng gōng gì sê Pŏ̤-sṳ̆ Dá̤-guók buók-duâi gì guó-tiàng. Dâ̤ nê buōng gōng-sŭk Ăi-gĭk ké̤ṳk hăk-biáng diē Pŏ̤-sṳ̆ gì lĭk-sṳ̄. Â-sāu sé buōng sié lŏ̤h gōng Darius tūng-dê â-dā̤ gì Pŏ̤-sṳ̆ kuóng-diŏng, Ĭ-ó̤-nà̤-ā Có̤-huāng dēng-dēng gū-sê̤ṳ. Dâ̤ lĕ̤k buōng mièu-sŭk Pŏ̤-sṳ̆ dó̤i Hĭ-lé-nà̤ gì tàu huòi chĭng-liŏh, màng-muōi, Hĭ-lé-nà̤ găk Mā-lá-sŏng Ciéng-ĭk páh iàng Pŏ̤-sṳ̆. Muōi săng buōng gōng-sŭk Pŏ̤-sṳ̆ guók-uòng Xerxes ôi lāu bó̤ Mā-lá-sŏng Ciéng-cĕng gì siù miĕk-uòng Hĭ-lé-nà̤ sū huák-dông gì ciéng-sê̤ṳ, ék-dĭk gáu sèng 479 nièng Pŏ̤-sṳ̆ gŭng-dôi páh suŏ.

MediaWiki sê kék PHP ngṳ̄-ngiòng siā gì, â̤ sāi sāi MySQL, MariaDB, PostgreSQL, SQLite dâi-dŏng gì siŏh cṳ̄ng có̤ ĭ gì guăng-hiê só-gé̤ṳ-kó. MediaWiki sê diŏh GNU tŭng-ê̤ṳng hṳ̄ng-kō̤ hiĕk-ngiê â-dā̤ huák-buó gì, ùng-dōng sê áng dĭ-sék gê̤ṳng-hiōng 3.0 (CC BY-SA 3.0) huák-buó gì, ô gì gó dò̤ ĕng gŭng-iū līng-ṳ̆k diē-sié, gó-chṳ̄ sê siŏh cṳ̄ng cê̤ṳ-iù niōng-giông.

PHP(ciòng-chĭng: Hypertext Preprocessor) sê 1 cṳ̄ng kŭi-nguòng(開源) giók-buōng ngṳ̄-ngiòng(腳本語言). 1995 nièng, iù Gáik-lìng-làng(格陵蘭) gĕ̤ng-tiàng-sṳ̆(工程師) Lá-sṳ̆-mō̤-sṳ̆ Lé-dŏ̤-hŭ(Rasmus Lerdorf) siék-gié chók-lì. Có̤i-cā sê Lé-dŏ̤-hŭ dò̤ lā̤ mì-hô(維護) cê-gă gì gá-ìng uōng-hiĕk(個人網頁). 1997 nièng, iù lâng ciáh Ī-sáik-liĕk gì gié-sáung-gĭ gĕ̤ng-tiàng-sṳ̆ gāi-siā.

根據定義，每蜀萆化學元素都有伊唯一其原子序，相等於其原子核臺中質子其數量，但是大部分元素其各萆原子有𣍐蜀様其中子數，這號𡅏同位素。譬如講，所有碳原子都有6粒質子，其中大部分有6粒中子，但是1%有7粒中子，固有雅少其蜀部分（碳-14）有8粒中子。故此碳有3萆自然同位素。週期表中透底無分同位素，直接共伊全部都廮同蜀萆元素下底。無穩定同位素其元素敆表裡標伊其最穩定其同位素其質量，使括號括𡅏。

Hamlet siōng chók siŏh bĭk gié-hĕk, páh-sáung có̤ hié muò-huōng ĭ báh-báh mèu-sák ĭ lòng-bâ gì guó-tiàng ké̤ṳk gáuk-nè̤ng káng, cūng-kuāng lì giék kŭi ĭ báh-báh Claudius gì cô̤i. Dáng-sê, hié ciáh có̤ buáng-dòng sèng-hâiu cêu ké̤ṳk ĭ lòng-nā̤ páh siĕk go̤. Téng Claudius gì huāng-éng, Horatio gâe̤ng Hamlet káuk-diâng hṳ̆ng-chiū tiék-ngâing sê ĭ. Dŏng Hamlet cūng-bê kī-chiū tài gì sèng-âu, ĭ huák-hiêng Claudius găk lā̤ gì-dō̤. Ĭ siōng, siék-sṳ̄ hiêng-câi tài sī ĭ, ĭ cêu â̤ siông tiĕng-dòng, siōng-siōng bô ng tài lāu.

Só-hŏk(數學) sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng ngiēng-géu sók-liông, giék-gáu, biéng-huá, kŭng-găng gì kuŏ-hŏk. Só-hŏk â̤ dé̤ṳng gái buŏng dâi-só gâe̤ng gī-hò̤ lâng cṳ̄ng hŏk-kuŏ.
Iù-sê Hamlet cêu kó̤ ĭ lòng-nā̤ méng-sèng, muóng-sáung ĭ. Hiā sèng-âu, ĭ tiăng-giéng diŏh muòng-lièng âu-sāu ô siăng-ĭng, háng-dĭh sê Claudius, cêu bĕk chók giéng gâe̤ng ĭ chiéng sī go̤, mò̤ siōng gáu â̤ sê Polonius. Claudius giăng Hamlet â̤ tō̤ ĭ bó̤-siù, cêu mêng Rosencrantz gâe̤ng Guildernstern dái ĭ kó̤ Ĭng-guók, bêng-chiā bé-mĭk siā hō̤ siŏh diŏng piĕ, chiāng-giù ciŏng ĭ tài sī.

Gōng cê-gă gì cū-cŭng sê Dĕ̤ng-céng sèng-âu nùng-mìng gŭng tàu-tàu Lù Sùng (盧循) gì buô-hâ. Lù Sùng cô̤-huāng sék-bâi ī-hâiu cāu hāi lā̤ kó̤.

Gáu Huòng Tái-gĭk chiū lā̤, ngék-siū iā sâ̤ Háng-nè̤ng lì có̤ ĭ gì buô-hâ. Muāng-chĭng muōng biéng muōng giòng-duâi, páh iàng Dièu-siēng, páh giâ Mūng-gū, 1636 nièng, ciŏng guók-hô̤ gāi siàng Dâi-chĭng.

Cā-tàu (早頭, Hók-ciŭ chê-kṳ̆ gâe̤ng Mìng-âu nè̤ng tĕ̤k „cāi-tàu“) sê cī siŏh nĭk dâi-dŏng nĭk-tàu ciáh chók-hiêng gì hī siŏh dáung sì-găng hô-gê̤ṳng, ék-buăng cī 10 dēng-cṳ̆ng cĭ sèng.

Ŏ̤-mì-tò̤-hŭk sê gĭng-dáng Háng-diòng Hŭk-gáu diē-sié ciō-iéu gì sáng-iōng cĭ ék. Sáng Hŭk-gáu gì nè̤ng có̤i é̤ṳ nâing „Nàng-mò̤-ŏ̤-mì-tò̤-hŭk“ (南無阿彌陀佛) cī siŏh guó. Ŏ̤-mì-tò̤-hŭk diŏh Câung-diòng Hŭk-gáu diē-sié gì dê-ôi iâ sê dĕk-biék dâe̤ng-iéu. Băng-sièng Lā-mà cêu sê ĭ gì huá-sĭng.

Dìng Cūi-biēng (陳水扁, 1950 nièng 10 nguŏk 12 hô̤ – ) sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) dâ̤ 10 êng gâe̤ng 11 êng gì cūng-tūng, êng-gĭ iù 2000 nièng kăi-sṳ̄ gáu 2008 nièng.

Sŏng-ngù (孫吳), iâ hô̤ lā̤ Dĕ̤ng-ngù (東吳), sê Săng-guók Sì-dâi gì 3 ciáh guók-gă cĭ ék, 229 nièng iù Sŏng Guòng gióng-lĭk. 280 nièng, ké̤ṳk Céng-dièu miĕk-uòng.

Ô-guăng Ià-sŭ gì gū-sê̤ṳ dŭ gé diŏh Sĭng-iók Séng-gĭng lā̤. Séng-gĭng gà̤-dēng gé-cái, Ià-sŭ sĕng-uăk diŏh Lò̤-mā Dá̤-guók sì-dô̤i, săng diŏh găk mā-sò̤ diē-sié. Ĭ lòng-nā̤ sê Séng-mū Mā-lé-ā. Gĭ-dók-gáu gì gáu-iū dŭ siŏng-séng Ià-sŭ sê Siông-dá̤ dŭk-sĕng-cṳ̄. Ĭ chók-sié hī gĕ̤ng ké̤ṳk nè̤ng diâng có̤ Séng-dáng-cáik.

Hók-ciŭ-uâ siĕng-tā̤ sê Ngù-ngṳ̄, Chū-ngṳ̄ gâe̤ng Mìng-uŏk-ngṳ̄ kău-kiăk buók-săng gì nguòng-sṳ̄ Mìng-ngṳ̄, gó-chṳ̄ Hók-ciŭ-uâ iâ téng nguòng-sṳ̄ Mìng-ngṳ̄ diē-sié sìng-diòng giâ Chū-ngṳ̄ gâe̤ng Mìng-uŏk-ngṳ̄ gì sìng-hông, chŭi-muōng cī-piĕ sìng-hông mâ̤ sâ̤, dáng-sê găk bàng-siòng-găng dŭ â̤ sāi gáu ĭ. Chiông bâng-nè̤ng gì bâng diōng hō̤ sì-hâiu sāi gì „bâng ô chă gó̤ lāu“ gì „chă“ (瘥) cêu sê téng gū Chū-ngṳ̄ lì gì. Gó-ô gì-tă mâ̤ ciēu gì sṳ̀ sê gū-cā Mìng-uŏk-ngṳ̄ lì gì, chiông „kă“ (Háng-cê ô nè̤ng siā có̤ „骹“).

Găk Sĕk-ék buōng-dê iòng-dŏng-diè sāi „Hók-ciŭ-uâ“ (福州話) cī bĭh miàng-chĭng lì chĭng-hŭ cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng, ng-guó ô sèng-hâiu ôi la̤ giòng-diêu gáuk-dê gì kiŏng, â̤ sāi „Hók-chiăng-uâ“, „Kŭ-chèng-uâ“, „Diòng-lŏ̤h-uâ“ dēng miàng-chĭng.

Sĭng-giŏng Uyghur Cê̤ṳ-dê-kṳ̆(新疆---自治區, Uyghur-ngṳ̄: شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى) sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì siŏh ciáh Cê̤ṳ-dê-kṳ̆.

Gibraltar buōng-dā̤ sê Să̤-băng-ngà gì siŏh buô-hông, diŏh 1704 nièng ké̤ṳk Ĭng-guók ciéng-liāng. 1713 nièng, Să̤-băng-ngà ciŏng Gibraltar gák ké̤ṳk Ĭng-guók. Bók-guó gĭng-dáng Să̤-băng-ngà céng-hū gó sê nêng-ùi Gibraltar sê Să̤-băng-ngà gì liāng-tū.
Muāng-chĭng gáu Mìng-guók gì sèng-âu, kuóh-dà̤ ék-buăng sê̤ṳng kĕk muài-buó (麻布) có̤ gì ĭ-siòng-kó, niēng siàng làng, ŭ hĕ̤k-ciā dà-sáik. Hŭ-uâng gì kó iā kuăng iā duâi, ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ „kuóh-dà̤-kó“ (曲蹄褲). Nṳ̄-gái chiū-uōng gà̤-dēng é̤ṳ tiéng siŏh cèng siŏh cáung kuăng gì ŭ-ŭ-sék biĕng-biĕng. Diŏh siông-ngiâng diâng-gṳ̆ ī-sèng, duâi-buô-hông gì kuóh-dà̤ é̤ṳ táung-siēng-kă, ng-dái mô̤. nṳ̄-gái ng-dièng-kă (纏骹), tàu-huók sĕ̤ ciĕng-ciĕng-sék, muōi-muōi kiéu tiĕng, ciā huók-hìng hô̤ lā̤ „ciĕng-lòi-guói“ (尖螺髻); lâu-mū â̤ ciŏng tàu-huók buàng kī lì, sāi siŏh cṳ̄ng iông-sék chiông siè gì, ô ngô chióh hī māng dòng gì căng-căng (簪簪) chák tàu-huók lā̤. Cuòi ké̤ṳk ô gì hŏk-ciā dóng có̤ kuóh-dà̤ sê Mìng-uŏk nè̤ng hâiu-dâi gì céng-gé̤ṳ, ĭng-ôi Mìng-uŏk nè̤ng cĭng mì-séng lâu-siè.

John C. Breckinridge (1821 nièng 1 nguŏk 16 hô̤ – 1875 nièng 3 nguŏk 17 hô̤) sê Mī-guók gì siŏh ciáh hó-cūng-tūng, 1857 nièng gáu 1861 nièng câi-êng.

Gô-dā̤ duâi-buô-hông gì Kuóh-dà̤ siŏh-sié-nè̤ng dŭ sê diêu diŏh sùng lā̤. „Lièng-gă-sùng“ (連家船) ciā miàng-cê sê dó̤i kuóh-dà̤ bī-gáu dṳ̆ng-séng (中性) gì chĭng-hŭ, ciā sṳ̀ iâ dó̤i kuóh-dà̤ mò̤ sié-nó̤h káng mâ kī gì é-sé̤ṳ. Mìng-gĕ̤ng gà̤-dēng gì lièng-gă-sùng ék-buăng ô 5 gáu 6 mī hī māng dòng, ô 3 mī hī māng kuăng. Tàu-muōi ciĕng-ciĕng-sék kiéu tiĕng, dâi-dŏng bô bàng bô kuák, gó ô kĕk dé̤ṳk-bùng có̤ gì sùng-dū. Siŏh gá ciŏng-uâng gì sùng sê kuóh-dà̤ gĕ̤ng-cáuk gâe̤ng sĕng-uăk gì dê-huŏng, páh-ngṳ̀ diŏh sùng-tàu gì gák-bēng, sùng-dū cêu sê chió gâe̤ng chŏng-kó, sùng-muōi sê cháik-sū. Kuóh-dà̤ ék-buăng kĕk siŏh cṳ̄ng chŭ-chŭ-sék dé̤ṳk-dè̤ng téng kó-kă-biĕng â-dā̤ tū diē kó̤ ciék niêu bà̤ chók lì, ô gì kuóh-dà̤ gó â̤ diŏh sùng-muōi iōng giĕ gâe̤ng ák cī siŏh lôi gì tàu-săng. Bī-gáu cā sèng-âu siông-ngiâng diâng-gṳ̆ gì kuóh-dà̤ â̤ diŏh gĕ̤ng-gièng hĕ̤k-ciā tăng-tù (灘塗) lā̤ kī chió. Ĭ-gáuk-nè̤ng sĕng diŏh dê-dău lā̤ páh kĕk chà có̤ gì dōng, gái ciŏng nguòng-lài cê-gă gì sùng ĕng diŏh gà̤-dēng dóng chió lì sāi, hĕ̤k-ciā ng-kĕk sùng lì có̤, găk dōng gà̤-dēng puō chà-bēng lì kī chió. Hŭ-uâng gì chió iā nâung, ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ „sé-kă-làu“ (四骹樓) hĕ̤k-ciā „tì-kă-bùng“ (提骹房).

Gū-dâi cṳ̆ diē-sié ciŏng kuóh-dà̤ hô̤ lā̤ iù-tīng-cṳ̄ (游艇子), ciā miàng-cê diŏh «Báe̤k-sṳ̄» (北史) gâe̤ng «Săng-săng-cé» (三山志) diē-sié dŭ ô chók-hiêng guó, sê dó̤i Dṳ̆ng-guók dĕ̤ng-nàng hāi gièng sĕng-uăk gì dáng-mìng gì tūng-chĭng. Dòng-dièu gâe̤ng Sóng-dièu gì sèng-âu ék-buăng gó̤ ĭ-gáuk-nè̤ng hô̤ lā̤ băh-cūi-lòng (白水郎), băh-cūi-siĕng (白水仙) hĕ̤k-ciā băh-cūi-ìng (白水人), cī gūi ciáh miàng-cê diŏh «Săng-săng-cé» diē-sié dŭ ô gōng gáu. Dáng ciā cê sê cī nàng-huŏng gì ì-ìng (夷人), ciā chĭng-hŭ diŏh Sùi-dièu gì sèng-âu kăi-sṳ̄ chók-hiêng, gáu Nàng-sóng ī-hâiu ciáh kăi-sṳ̄ puō-biéng kĕk cuòi lì gó̤ cī siŏh dêng diŏh hāi-gièng sĕng-uăk gì nè̤ng.

Gáh-tiĕng-hâ ṳ̀ng (甲天下榕): găh Hók-ciŭ Chŏng-săng Hiŏng-cék-sê (香積寺) bòng-biĕng, mèng hióng Mìng-gĕ̤ng. Chéu-dău ciŭ-dòng 9.35 mī, gèng 20 mī, chéu-muōi dĭk-géng 38 mī.

È̤ng-ĕ̤ng (iâ â̤ siā „ĕ̤ng-ĕ̤ng“, sĭk-cié diŏh tĕ̤k „è̤ng-ngĕ̤ng“), iâ hô̤ lā̤ ngù-gŭng (蜈蚣), sê siŏh cṳ̄ng ciék-ciĕ dông-ŭk, ô iā sâ̤ kă, â̤ gâ nè̤ng.
霞浦是闽东最古老的县份,282年（晋太康三年）始为温麻县地（县治在今沙江镇古县村），属晋安郡。589年（隋开皇九年）并入原丰县。623年（唐武德六年）置长溪县（县治在今岭尾庵，后迁连江），属泉州（州治今福州）。1286年（元至元二十三年）升为福宁州。1369年（明洪武二年）州改县，属福州府；1473年（成化九年）复州。1734年（清雍正十二年）改福宁府，增设附郭县霞浦。民国初属闽海道。1949年6月17日解放，历属福安专区（地区）、宁德地区、宁德市。

Chŭi-iòng-gōng Háng-ngṳ̄ sê kĕk biēu-é ùng-cê lì siā gì, dáng-sê diŏh ciā sì-gĭ diē-sié sāng-sĕng guó gūi buōng ông-cṳ̆ (韻書), gĭng-dáng gì ngṳ̄-ngiòng hŏk-gă ô-niĕ-ài kĕk ông-cṳ̆ lì ngiēng-géu chók hī sèng-âu gì tĕ̤k ĭng. Că gĭ gì Dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄ sê kĕk «Chiék-ông» (切韻) cī buōng cṳ̆ lì ngiēng-géu gì; muăk-gĭ sê kĕk Sóng-dièu gì „ông-dù“ (韻圖) lì ngiēng-géu gì.

Dāng sié-huóng iā ngùi-gék. Hĭ-lé-nà̤ giók-dêng puái Mī-ī-tì-ā-dā̤-sṳ̆ (Miltiades) dăng-êng cī-hŭi-guăng. Ĭng-ôi Pŏ̤-sṳ̆ gŭng-dôi cuō-iéu sê iù gṳ̆ng-ciéng-chiū, gó-chṳ̄, dŏng Hĭ-lé-nà̤ gŭng-dôi céng diē Pŏ̤-sṳ̆ gŭng-dôi siâ-tiàng huàng-ùi diē-sié sèng-âu, cêu ék-diâng ái gă ká̤ iè-dông sók-dô ciáh mâ̤ gáu ké̤ṳk gŭng-ciéng siŏng diŏh. Dáng-sê, sāi hūng-kuāng gì sók-dô bié, cuōng bō̤-tì dôi-ngū dêng-hìng sê dék duâi gì káung-nàng. Giék-guó, Hĭ-lé-nà̤-gŭng ká̤-sók iè-dông gì ciéng-sŭk iā sìng-gŭng. Hĭ-lé-nà̤ gŭng-dôi bié gì sèng-âu, ciŏng Pŏ̤-sṳ̆ gŭng-dôi bău găk dài-dŏng, Pŏ̤-sṳ̆ gŭng-dôi ké̤ṳk káik siŏh dŏi, dôi-hìng duâi luâng, sī siŏng lĕ̤k-chiĕng siông, Hĭ-lé-nà̤ nâ sī báh-gūi ciéh. Mā-lá-sŏng Ciéng-ĭk, Hĭ-lé-nà̤ páh iàng Pŏ̤-sṳ̆.

Ĭng-guók sĭ-ìng Gièu-dê Háik-báik (George Herbert, 1593 - 1633) gì sĭ-guó iâ biēu-dăk chók séng-ngiōng-ciā dó̤i ĭ-gáuk-nè̤ng gâe̤ng Gĭ-dók cà̤-cà̤ bô-uăk gì āi-uông.

Hī sèng-âu duâi buô-hông gì Liù-giù nè̤ng dó̤i Nĭk-buōng gì tūng-dê cêng-kó̤ bók-muāng, Nĭk-buōng gì Mìng-dê Tiĕng-huòng â̤ giăng ĭ-gáuk-nè̤ng huāng-káung, ciŏng Siông Tái gâe̤ng ĭ gì gă-cŭk dŭ bōng-gá gáu Dŭng-gĭng kó̤ diû. Iā sâ̤ huāng-dó̤i Nĭk-buōng gì Liù-giù nè̤ng dŭ cāu kó̤ Dṳ̆ng-guók, ô gì găk Báe̤k-gĭng, ô gì găk Tiĕng-cĭng, ô gì găk Hók-ciŭ. Ĭ-gáuk-nè̤ng buóh siŏng niông Dṳ̆ng-guók chók-bĭng kó̤ páh Nĭk-buōng, diŏh Cūng-lī ngà-muòng hŭ-uái tié-lāu gōng tié-lāu gōng. 1894 nièng Gák-ngū Ciéng-cĕng báuk-huák gì sèng-âu, cī siŏh dêng nè̤ng kuóng Muāng-chĭng kó̤ páh Liù-giù, Muāng-chĭng gì huòng-dá̤ mò̤ tiăng. Tiăng gōng Muāng-chĭng gâe̤ng Nĭk-buōng huák-sĕng ciéng-cĕng, huāng-dó̤i Nĭk-buōng gì Liù-giù nè̤ng dŭ iā huăng-hī, āi-uông Muāng-chĭng gì buô-dôi páh guó lì „gāi-huóng Liù-giù“, ciék-guō buô-dôi lièng ōng dŭ mò̤. Có̤i cṳ̄ng Muāng-chĭng páh suŏ kó̤, ciŏng Dài-uăng gák ké̤ṳk Nĭk-buōng, Liù-giù dŭk-lĭk iâ mò̤ hĭ-uông lāu. Lì Dṳ̆ng-guók gì Liù-giù nè̤ng iâ giéng-gáe̤k mò̤ hâi-só, mò̤ niŏh òng cêu dŭ diōng chió lāu.

Sóng Tái-cū (宋太祖, 927 n. 3 ng. 21 h. - 976 n. 11 ng. 14 h.), miàng Diêu Kuŏng-êng (趙匡胤), sê Sóng-dièu gì gióng-lĭk-ciā. 960 nièng gáu 976 nièng câi-ôi.

Kié-dâ̤ ciā sṳ̀ gì Háng-cê sê „契弟“, diŏh Muāng-chĭng sèng-âu «È̤ng-làu-máe̤ng» diē-sié gì dâ̤ 9 huòi ô chók-hiêng ciā sṳ̀. „契弟“ cī 2 cê gó ô „nêng gì ĭ-diê“ gì é-sé̤ṳ, bók-guó diŏh tĕ̤k „kié-diê“, mâ̤ sāi tĕ̤k „kié-dâ̤“. Bàng-siòng sāi gì sèng-âu ng-tĕ̤ng sāi dâng, nâ mò̤ nè̤ng găng-huō â̤ cĕ̤ng.
Sóng-dièu sì-hâiu, Hók-ciŭ có̤ kă̤-cūi. Tái-siū Diŏng Báik-ngṳ̆k (張伯玉) tŭi-hèng „biĕng hô sĭk ṳ̀ng“ (編戶植榕) gì céng-cháik, dái-liāng ciòng siàng gì Báh-sáng cà̤ căi sṳ̀ng-chéu, 3 nièng cêu căi ô siàng uâng dău. Dŏng-sì nè̤ng gōng Hók-ciŭ sê „Lṳ̆k-ĭng muāng siàng, sṳ̄ bók diŏng gái“ (綠蔭滿城, 暑不張蓋). Cāi-sióng Lī Gŏng (李綱) siā gáu: „Sùi ék-huŏng cĭ mī ĭng, lài uâng-lī cĭ chĭng-hŭng“ (垂一方之美蔭, 來萬里之清風).

Mŏk-ngiòng (莫言, 1955 n. 2 ng. 17 h. - ) nguòng-lài gì miàng-cê hô̤ lā̤ Guāng Muò-ngiĕk (管謨業), sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh cáuk-gă. Ĭ găh 2012 nièng dáik-gáu Nobel Ùng-hŏk-ciōng.

Liù-giù nè̤ng iâ sáng Dô̤-gáu, ô bái cū-cŭng gâe̤ng dák-cāi gì sĭk-guáng. Chiông Nā-gŭng, Nā-bò̤, Lìng-cūi-nā̤, Dìng Siông-cṳ̆ gâe̤ng Mā-cū ciŏng-uâng Hók-gióng gì dô̤-gáu sìng, dŭ ô Liù-giù nè̤ng kī miêu lì bái.

Câung-diòng Hŭk-gáu sê bī duòng diē Să̤-câung gì Hŭk-gáu, gâe̤ng Háng-diòng Hŭk-gáu, Nàng-diòng Hŭk-gáu hăk chĭng Hŭk-gáu gì săng duâi tā̤-hiê. Câung-diòng Hŭk-gáu kăi-sṳ̄ diŏh Songtsen Gampo sì-gĭ, găk lĭk-sṳ̄ siông, Să̤-câung báik-cèng sê Câung-diòng Hŭk-gáu céng-gáu-hăk-ék gì dê-kṳ̆.

Seo Jae-pil(Hàng-guók 서재필, Háng-cê 徐載弼, 1864 - 1951) was Hàng-guók Chèng-tī and indefendunce activists, medical doctor,. hào Songjae'(송재, 松齋), Ssangkyung(쌍경, 雙慶). Mī-guók name Philip Jaisohn.

Chà (柴, gĭng-dáng Hók-ciŭ chê-kṳ̆ gâe̤ng Mìng-âu gì nè̤ng ék-buăng tĕ̤k chià) iâ hô̤ lā̤ mŭk (木), sê cī chéu gì mŭk-dê-huá cŭ-cék, â̤ dé̤ṳng dò̤ lì siĕu.

Liù-giù diŏh Dài-uăng gâe̤ng Nĭk-buōng cĭ găng, gô-dā̤ hióng Dṳ̆ng-guók dièu-góng. 1609 nièng, Nĭk-buōng gì Satsuma-huăng chĭng-liŏk Liù-giù, giòng-páuk liù-giù iâ hióng ĭ dièu-góng. 1879 nièng, Liù-giù ké̤ṳk Nĭk-buōng miĕk lâi, gāi miàng hô̤ lā̤ Okinawa-gâing.

Buáng-săng-giāng (半山仔, Dài-uăng-uâ: Poàⁿ-soaⁿ-á) sê cī Dài-uăng Nĭk-buōng Sì-dâi cāu kó̤ Dṳ̆ng-guók, Dṳ̆ng-huà Mìng-guók diŏh Káung Nĭk Ciéng-cĕng páh iàng ī-hâiu gṳ̆ng Dṳ̆ng-guók Guók-mìng-dōng diōng Dài-uăng gì Dài-uăng nè̤ng. Hī sì-hâiu téng Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k lì gì nè̤ng ké̤ṳk Dài-uăng-nè̤ng hô̤ lā̤ „Dòng-săng-giāng“ (唐山仔, Dài-uăng-uâ: tn̂g-soaⁿ-á) hĕ̤k-ciā „Ĭ-săng-giāng“ (伊山仔, Dài-uăng-uâ: a-soaⁿ-á), gó-chṳ̄ gó̤ cī siŏh lôi nè̤ng hô̤ lā̤ „Buáng-săng-giāng“.

Yu Kil-chun(Hàng-guók 유길준, Háng-cê 兪吉濬, 1856年 10月24日 - 1914年9月30日) sê Hàng-guók Chèng-tī and indefendunce activists. Cê̤ṳ-iù philosopher, 改革運動家. 號矩堂,天民,矩一.

Sŭ-mì-ăi Siâ-huôi-ciō-ngiê Gê̤ṳng-huò-guók Lièng-mèng (蘇維埃社會主義共和國聯盟, Ngò̤-lò̤-sṳ̆-ngṳ̄: Союз Советских Социалистических Республик) sê gô-dā̤ gì siŏh ciáh siâ-huôi-ciō-ngiê guók-gă, iâ sê sié-gái gà̤-lēng tàu ciáh siâ-huôi-ciō-ngiê guók-gă. Siū-dŭ sê Mŏ̤h-sṳ̆-kuŏ.

Ĭ-gīng-huŏng (衣錦坊) sê Săng-huŏng-chék-háe̤ng diē-sié gì siŏh dèu huŏng. Ciā huŏng dó̤i-méng sê Ták-háe̤ng, dĕ̤ng-hióng lièng Âu-gă̤, să̤-hióng lièng tŭng-hù-lô (通湖路).
Hók-ciŭ Săng-dṳ̆ng ciéng-dê miêng-cék (佔地面積) 27940㎡. Gáu-hŏk-lèu gì gióng-dê̤ṳk miêng-cék gâe̤ng-cūng ô 23580㎡. Gì-dṳ̆ng dê-siông sĕk-săng lèu miêng-cék 17869㎡, cī-bĕng cêu ké̤ṳk hŏk-sěng hŏk-sĭk, sĭng-săng bâing-gŭng. Dṳ̀ lā̤ ŏk nó̤h có̤ dâi gì sū-câi, gó ô hâu-sṳ̄ diēng-lāng-sék (校史展覽室), liŏh-bó̤-sék (錄播室), kuŏ-gé uăk-dông-sék (科技活動室), ék-tā̤-huá dù-cṳ̆-sék (一體化圖書室) dēng-dēng. Dê-hâ dìng-chiǎ-kó (地下停車庫) miêng-cék 5711㎡, lĕ̤k-sĕk gūi buô gĭ-dông-chiă (機動車), ngô-báh gūi buô hĭ-gĭ-dông-chiă (非機動車) dìng cī-bĕng dŭ mò̤ ông-tà̤.Gáu-hŏk gì sū-câi ô puō-tŭng gáu-sék 42 găng. Dṳ̀ puō-tŭng gáu-sék, Hók-ciŭ Săng-dṳ̆ng ô ŭk-lī, huá-hŏk, sǎng-ŭk gì sĭk-ngiêng-sék (實驗室), gó ô mì-hìng gié-sáung-gĭ (微型計算機) uăk-dông-sék, ngṳ̄-ngiòng sĭk-ngiêng-sék.

Nùng-mìng (農民) iâ hô̤ lā̤ nùng-mìng-gŏ̤ (農民哥) hĕ̤k-ciā có̤-chèng-gì (做塍其), sê cī kĕk nùng-ngiĕk (bău-guák có̤-chèng, bóng-mŭk dēng dēng) lì mì-tì sĕng-uăk gì nè̤ng.

Kŏ̤-lìng (柯林; Ĭng-ùng: Judson Dwight Collins; 1823 n. 2 ng. 12 h. - 1852 n. 5 ng. 13 h.) sê Mī-ī-mī-huôi lì Dṳ̆ng-guók gì tàu ciéh diòng-gáu-sê̤ṳ.

Làu Bê găk Iáh-ciŭ có̤ huòng-dá̤ lō̤ ī-hâiu, niông ĭ có̤ sìng-siông (丞相). Làu Bê sī lō̤ ī-hâiu, buô hông-mêng hū-cō̤ ĭ gì giāng Làu Sièng. Ĭ lĕ̤k ché̤ṳ dái bĭng chók Gì-săng páh Cò̤-ngôi, dŭ mò̤ iàng. 234 nièng găk Ngô-dòng-nguòng gâe̤ng Ngôi-guók gì dŭ-dók Sṳ̆-mā Hé dó̤i-sê gì sèng-âu bâng-sī.

Iĕng-huă (烟花), iâ hô̤ lā̤ iĕng-huō (烟火) hĕ̤k-ciā huă (花), sê cī găk gŭng-sê̤ṳ hĕ̤k-ciā cáik-nĭk, biēu-iēng gì sèng-âu bóng gì nó̤h, ĭ gì nguòng-lī gâe̤ng páu-diông chă-bók-dŏ̤, dŭ sê kĕk huōi-iŏh có̤ gì.

胡元天曆10年，敆今旦其安徽鳳陽出生。伊細其辰候厝雅逼，家鄉雅稠做災。1344年做旱，伊其爸奶都餓死去，厝𡅏儂都死徹去。伊無乇食，躃去皇覺寺去做和尚。1352年，聽講郭子興造反，就躃過去參軍，遘尾了因為儂輪活，做了郭子興其伲婿。郭子興死去以後，伊將陳友諒、張士誠各儂都滅囇。1368年，復將胡元其皇帝逐去漠北，自家做皇帝，定首都應天（今旦其南京），國號號𡅏“大明”，年號號𡅏“洪武”。

Săng-sĕk-màng-buŏ (三十暝晡), iâ hô̤ lā̤ niék-gāu-màng (廿九暝), sê cī nùng-lĭk chŭng-cáik cĭ sèng gì hī siŏh nĭk. Cī siŏh nĭk găk Dĕ̤ng-ā ùng-huá diē-sié sê siŏh nièng dâi-dŏng iā dâe̤ng-iéu gì siŏh nĭk. Áng diòng-tūng gì hŭng-sṳ̆k, siŏh chió nè̤ng diŏh áung diŏh hŭ-uái dīng sĭng-nièng chŭng-cáik lì kó̤ mâing ciáh â̤ kó̤-káung.

Gâe̤ng Hĭ-lé-nà̤ mâ̤ siŏh-iông, Pŏ̤-sṳ̆ sê siŏh ciáh duâi dá̤-guók, mò̤-dìng-mò̤-hiók găk lā̤ kuóng-diŏng. Pŏ̤-sṳ̆ găk Gṳ̆-lū-sê̤ṳ Dâi-dá̤ (Cyrus the Great) sì-dô̤i kăi-sṳ̄ cĭng-hŭk gì-tă Ā-ciŭ, Hĭ-ciŭ gì mìng-cŭk, siĕng-hâiu cĭng-hŭk Lṳ̄-dā̤-ā (Lydia), Bă-bī-lùng gâe̤ng Ăi-gĭk. Găk Dâi-liù-sê̤ṳ (Darius) sì-dô̤i, Pŏ̤-sṳ̆ siàng có̤ dŏng-sì sié-gái dék giòng-duâi gì guók-gă.

Ĭ sê sié-cṳ̄ Siông Diĕk gì giāng, iâ sê guók-uòng Siông Mŭk gì sŏng. 1795 nièng, Siông Mŭk bâng-sī, iù ĭ lì ciék-băng. Câi-ôi gì sèng-âu, huák-diēng Liù-giù gì gáu-ṳ̆k. 1802 nièng ĭng-ôi tiĕng-huă bâng-sī, ĭ gì giāng Siông Sìng ciék-băng.

Céng-dê huâng-ùi nô̤i gì cê̤ṳ-iù sê bī biēu-dăk gó̤-ìng é-cé gì nèng-lĭk hĕ̤k giók-é. Céng-dê cê̤ṳ-iù bău-guák cĭng sâ̤ cṳ̄ng-lôi, bī-lâung gáu-ṳ̆k cê̤ṳ-iù, cŭng-gáu cê̤ṳ-iù, ngiòng-lâung cê̤ṳ-iù, chók-bēng cê̤ṳ-iù, cĭk-huôi cê̤ṳ-iù, iè-dông cê̤ṳ-iù (hĕ̤k lṳ̄-hèng cê̤ṳ-iù), dēng-dēng.
Téng Muāng-chĭng kăi-sṳ̄, céng-hū gâe̤ng kuóh-dà̤ dŭ buóh siōng chṳ̄-siĕu ciā gì-sê gì céng-cháik. 18 sié-gī Ṳ̆ng-céng (雍正) nièng-găng, céng-hū ṳ̄ng-hū kuóh-dà̤ siông ngiâng diâng-gṳ̆, bók-guó mìng-găng gó ô cĭng sâ̤ nè̤ng káng mâ̤ kī ĭ-gáuk-nè̤ng. Muāng-chĭng muăk-gĭ có̤ hiêng-céng (憲政), ô nè̤ng hióng Hók-gióng-sēng cṳ̆-ngiê-guŏh (諮議局) tì chók ngiê-áng, iéu-giù lĭk-huák bō̤-hô kuóh-dà̤ gâe̤ng Háng-nè̤ng dái-ngê̤ṳ bìng-dēng, dáng-sê céng-hū gōng cuòi sê sĭk-guáng, mò̤ ciék-sêu cuòi ngiê-áng. Dṳ̆ng-huà Mìng-guók sìng-lĭk ī-hâiu, uòng-ciòng gā̤-dṳ̀ kuóh-dà̤ mâ̤ siông ngiâng gì géng-lêng. Gê̤ṳng-sāng-dōng siông-dài ī-hâiu, céng-hū ăng-bà̤ iā sâ̤ kuóh-dà̤ siông-ngiâng. Gì-sê gì céng-cháik uòng-ciòng mò̤ lāu, bók-guó ô gì Háng-nè̤ng gó sê káng mâ̤ kī kuóh-dà̤.

Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Báe̤k-piéng: Gōng ciā uâ gì nè̤ng ciō-iéu diêu diŏh gô-dā̤ Hók-nìng-hū hī siŏh dái, iâ cêu sê găk gĭng-dáng Hók-gióng dĕ̤ng-báe̤k buô gì Nìng-dáik dê-kṳ̆ (dṳ̀-kŭi Nìng-dáik chê-kṳ̆). Dâi-biēu huŏng-ngiòng sê Hók-ăng-uâ.

Gēng Cĭng-dṳ̆ng gì uòng-hū găk gĭng-dáng Hók-ciŭ Céng-ăng-kṳ̆ gì Uòng-cŏng (王莊) hŭ-uái. Gĭng-dáng Uòng-cŏng biĕng-dău ô iā sâ̤ Chiông-huòng (象園), Lièng-huòng (蓮園) cī siŏh lôi dái „huòng“ (園) cê gì dê-miàng, gô-dā̤ dŭ sê Gēng Cĭng-dṳ̆ng uòng-hū gì hâiu-huă-huòng.

Chŭng-chiŭ Sì-dâi (春秋時代) sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh sì-gĭ. Cī sèng-âu gì Dṳ̆ng-guók, chŭi-iòng-gōng Ciŭ-dièu gì guók-uòng sê sū-iū guók-gă gì gŭng-ciō, dáng-sê dŭ găk lā̤ ciéng-cĕng, mò̤ gūi ciáh guók-gă â̤ tiăng guók-uòng gì chói. Gáu-muōi-lāu iā sâ̤ guók-gă dŭ ké̤ṳk nè̤ng miĕk lâi lāu, nâ diông 7 ciáh giòng-duâi gì guók-gă, hī ciáh sì-dâi ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ Ciéng-guók Sì-dâi.

Ĭng Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ câi-cā báik-cèng ū-ṳ̆k guó Săi-lŏk-káik, Săi-lŏk-káik cêu gé-hâung diŏh sĭng lā̤. Săi-lŏk-káik cêu gâe̤ng Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ lĭk cióh-dăng, nâ Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ mò̤ nièng-ngài hèng cièng, Săi-lŏk-káik cêu â̤-sāi téng ĭ sĭng-tā̤ lā̤ câi-ĭ sié-nó̤h dê-huŏng gáh giâ 1 bông nṳ̆k. Cióh gáu cièng, Bă-să-nà̤-ó̤ cêu gâe̤ng ĭ lêng-nguôi siŏh ciáh bèng-iū Gáh-lá-să̤-ā-nò̤ (Gratiano) kī-sĭng kó̤ Pŏ̤-să̤-ā dêu gì dê-huŏng.

Mī-guók dô̤-iēng Julien Bryan diŏh 1947 nièng kiák guó siŏh buô miàng-cê hô̤ lā̤ «Bēng-sùng cĭ Gă» (Sampan Family) gì diêng-īng, gōng gì sê Mìng-gĕ̤ng diē-hāi-kāu hŭ-uái siŏh chió sáng Lìng (林) gì kuóh-dà̤ siŏh nĭk gì sĕng-uăk.

Alexandre de Rhodes (1591 n. - 1660 n.) sê Huák-guók gì siŏh ciáh Ià-sŭ-huôi gì diòng-gáu-sê̤ṳ. Ĭ diŏh 1651 nièng tá̤ Uŏk-nàng-ngṳ̄ siék-gié siŏh cṳ̄ng Uŏk-nàng-ngṳ̄ cê-mō̤, gĭng-dáng Uŏk-nàng nè̤ng gô lā̤ diŏh lā̤ sāi.

2005 nièng 5 nguŏk, Guóh Guók-tĭng kó̤ Gă-nā-dâi chăng-gă hŏk-sŭk huôi-ngiê. Chók-guók cĭ-sèng, Dṳ̆ng-guók gŭng-ăng có̤-hák gōng, ĭ nâ găk hāi-nguôi có̤ sié-nó̤h mò̤-puō gì dâi-gié, dó̤i ĭ guók-nô̤i gì gă-ìng mâ̤ hō̤. Bók-guó cuòi mò̤ giăng diŏh Guóh Guók-tĭng, ĭ téng dāng kī kăi-sṳ̄ guók-nguôi gì liù-uòng sĕng-uăk, gié-sṳ̆k kăi-diēng mì-guòng ông-dông.

Ták-háe̤ng (塔巷) sê Săng-huŏng-chék-háe̤ng diē-sié gì siŏh dèu háe̤ng. Ciā háe̤ng dó̤i-méng sê Ĭ-gīng-huŏng, să̤-hióng lièng Âu-gă̤, dĕ̤ng-hióng lièng Báik-ék-chék Báe̤k-lô (八一七北路).
Ngò̤-lò̤-sṳ̆-ngṳ̄̄ (ру́сский язы́к) sê sê sié-gái ciō-iéu gì ngṳ̄-ngiòng cĭ-ék. Bō̤-gă-lê-ā-ngṳ̄ gâe̤ng Ciék-káik-ngṳ̄, Pŏ̤-làng-ngṳ̄ sê chĭng-chék. Ciòng sié-gái ī Ngò̤-lò̤-sṳ̆-ngṳ̄ có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô 14400 uâng nè̤ng.

Gô-dā̤ Sóng-dièu gì Guŏng-liŏh-dâi-hŭ (光祿大夫) Tiàng Sṳ̆-mâing (程師孟) diêu lì có̤ Hók-ciŭ gì dĭ-ciŭ (知州), ciŏng chió kī diŏh cŭ-uái, gó-chṳ̄ nè̤ng gó̤ cŭ-uái hô̤ lā̤ „Guŏng-liŏh-huŏng“. 1960 nièng-dâi, céng-hū có̤ diô, tiáh lâi iā sâ̤ chió, nâ ô báe̤k hióng gô diông nék-giāng.

華林寺乞火燒過一回，1818年遘1826年之間做過野大其修理。1958年文物普查辰候，乞確認是長江以南最舊其一隻建築物。文化大革命其辰候，福建省政府機關搬遘屏山，將華林寺其大部份建築物掏拆唻，儷剩大殿掏𡅏廮資料。1982年，華林寺乞國務院公佈是國家重點文物保護單位。1984年，國家文物局按原來其樣式重新修復，復按原來其樣式重新起山門，東配殿，西配殿，回廊等等建築。者工程著1989年10月完工。

Maldives diŏh Mìng-dièu gì sèng-âu ké̤ṳk Dṳ̆ng-guók nè̤ng hô̤ lā̤ Liŭ-săng (溜山), Dâng Huò lŏ̤h Să̤-iòng gì sèng-âu gáu guó cŭ-uái. Hók-ciŭ-uâ ô siŏh guó sṳ̆k-ngṳ̄ hô̤ lā̤ „Chék liŭ báik liŭ, mò̤ tiáh Hók-ciŭ“ (七溜八溜, 無拆福州), diē-sié gì „Liŭ“ cêu sê gōng ciā guók.

«Othello, Ŭi-nà̤-sṳ̆ gì Mò̤-ī-nè̤ng» (Othello, 威尼斯其摩爾儂; Ĭng-ùng: Othello, The Moor of Venice) sê William Shakespeare gì siŏh buô pĭ-kiŏk, siā-cáuk nièng-dâi dâi-kái sê 1603 nièng. Cáuk-pīng gì ciō-gáe̤k ô sé ciáh: Othello, ĭ chă̤-cṳ̄ Desdemona, ĭ gŭng-guăng Cassio, gâe̤ng ĭ sū séng-êng gì dé-mèu-ìng Iago. «Othello» mièu-siā cêng sâ̤ mâ̤ dè̤ng gì ciō-dà̤: cṳ̄ng-cŭk ciō-ngiê, ái-cìng, dó-gê gâe̤ng buói-buâng, gáu gĭng-dáng cī buô hié-kiŏk ĭng-nguòng sêu diŏh dŭk-ciā gì huăng-ngìng, iâ sâ̤ huòi ké̤ṳk gāi-piĕng siàng diêng-īng gŏ̤-kiŏk dēng bēng-buōng.

Ngièng Hók ciŏng Tiĕng Iēng Lâung diē-sié gì lâng guó "natural selection" gâe̤ng "survival of the fittest" hŭng-biék huăng-ĭk siàng "ŭk gêng tiĕng dĕk" (物競天擇) gâe̤ng "sék-ciā sĕng-còng" (適者生存). Ngièng Hók siōng tŭng-guó cī lâng guó uâ gó̤-só Dṳ̆ng-guók-nè̤ng, ék-diâng diŏh ôi-lāu guó-găk hô-giòng kṳ̀ng-gīng hóng-dáu, nâ-mò̤ cêu â̤ ké̤ṳk bĕk-nè̤ng kiă.

Nobel Ciōng sê gŏng-gé̤ṳ Sôi-diēng huá-hŏk-gă Alfred Nobel gì mì-cé̤ṳk, găk 1901 nièng kăi-sṳ̄ huák-hèng gì siŏh ciáh ciōng, ciòng-muòng dò̤ lì biēu-ciŏng diŏh gáuk ciáh liāng-mĭk ô iā duâi góng-hióng gì nè̤ng.

Nĭk-buōng gì tā̤-ṳ̆k bī-gáu chók-miàng gì ô "iù-dô̤" (柔道), "kŭng-chiū-dô̤" (空手道) gâe̤ng "giéng-dô̤" (劍道). "Siŏng-páuk" (相撲) ék-buăng ké̤ṳk nè̤ng nêng-ùi sê Nĭk-buōng tā̤-ṳ̆k gì dâi-biēu.

Kī Hók-ciŭ-huòng gì cài-lâiu ciòng-buô sê téng Hók-ciŭ hâ guó gì, diē-sié ô Hók-ciŭ dâi-biēu gì hŭng-gīng: Săng-săng (Ṳ̀-săng, Ŭ-săng, Bìng-săng), lâng-ták (Ŭ-ták, Băh-ták) gâe̤ng siŏh làu (Mìng-gĕ̤ng).

英國化學家約翰·紐蘭茲敆1864遘1865年間寫了雅価論文，講伊自家其蜀套元素歸類方法：當元素根據原子量趁輕遘重排列以後，相似其物理共化學特性以每8萆元素其周期重復，伊將這比作音樂臺中其八度。這所謂其「八行週期律」受到大家儂其諷刺，化學學會也拒絕發佈伊其研究。不過，紐蘭茲會畫出蜀張元素列表，固加使這預測了新其元素，譬如鍺。化學學會要敆承認了門捷列夫其成果五年以後乍承認紐蘭茲其發現其重要性。

Bìng-nàng-gâing (屏南縣) sê Mìng-dṳ̆ng Sĕk-ék diē-sié dê-lī dék báe̤k gì gâing. Gô-dā̤ sê Kŭ-chèng-gâing gì siŏh buô-hông, 18 sié-gī ciáh téng Kŭ-chèng Gâing diē-sié buŏng chók lì. Bìng-nàng-gâing gâe̤ng Kŭ-chèng-gâing siŏh-iông, dŭ ng sṳ̆k Hók-ciŭ-chê guāng-hăk, sṳ̆k Nìng-dáik-chê guāng-hăk.