Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Te recomiendo su libro NICĀN MOPOUHA pues estudia la sílaba, las mutaciones de la sílaba (por ejemplo explica cómo se pierden las vocales breves al formar la posesión; el pasado...). Extiende su teoría silábica en exceso (vuelve casi todas las sílabas inversas, a mi juicio en exceso), pero da en el clavo. Nadie que hable náhuatl debería desconocer este libro.

Auh intlacanah cah itixiuhqui, quihtoaya ahmo techquiyahuilotla. Auh in ye quizaz quiyahuitl in ye huitz in ye tlamiz in ye itzonco; niman ye ic tlahtoa in cuitlacochi, inezca in ye huitz in ye moquetzaz tlapaquiyahuitl. Niman hualhuih pipixcanmeh noihuan hualhuih necuilictin, tletlecton, tzahtzitinemih, inezca ye huitz in cetl, ye cehuetziz.

In tōcāitl utoātēcatlahtōlli neahcualihtolo, īpampa in tōcāitl uto ahmocualli ca ītech in Yūtā tlācatiyān, īhuān in āztēcatl ahmocualli ca ītech in nāhuatlahtōlli, Ic in tlein mocemīxnāhuatia in cualli tōcāitl yutanāhuatlahtōlli.

Poder soberano o soberanía: cuauhtic-hueliticayotl o Yacahueliticayotl o Cua-hueliticayotl(etimología prestada del alemán, idioma aglutinante que me ahorra todo lo relativo a etimologias) o Alto Poder. Soberano (que no debe derivar de rey, ni de estado, ni de pueblo, por más que hoy el pueblo tenga la soberanía):cuauhtic-huelitini o Yacahuelitini. U otras expresiones más autorizadas que expresen lo mismo mejor; o sinónimos que coexistan con estos términos. En España la Constitución dice que la soberanía de la nación reside en el pueblo, lo que da idea de la complejidad de identificar al titular de la soberanía.

In Ōme Huēyicnīuhcalli (inglatlahtolcopa Twin Towers nozo World Trade Center) ītōcā ōme ohcalli īpan Manhatitlān. Ōquitlapoloh īpan Tlachiucnāuhti 11, 2001.

Los hijos pueden ser en las legislaciones históricas de los Estados: naturales (sin existir matrimonio), matrimoniales, extramatrimoniales, legítimos, ilegítimos, putativos (que son tenidos por legítimos sin serlo),adoptivos, sacrílegos, adulterinos, postmortem...etc. Algunos han desaparecido por discriminatorios. De todo ello habría que tener un término quizá.

Nican onca occequintin yolcameh, miac yeh extintos iuhqui in tlacamayeh, in europan tlacaxolotl, uro, in cuitlachtli ihuan occequintin. No onca occequintin cuahuitl iuhqui in roble, in abedul huan in ocotl.

In cualli tōnalli. Quihtoāya: in quimomahcēhualōya īpan tlācatiya, in oquichtin in cihuah. Auh intlācamo īmpan neltiāya, zan yehhuāntin in tlatzhuiliztica quipoloāya. Intlā tlācatiya īpan ōme tōchtli yez tlahuānqui. Ca cualli nāhui itzcuintli, chicōme ācatl, mahtlāctliomēyi quiyahuitl.

Calmanaliztli (caxtillahtolcopa Arquitectura; Nemachiyōtīlli:Gr2 αρχιτεκτονή (arquitectoné), αρχι (arqui) chicahualiztli īhuān τεκτονή (tektoné) tlachīhualtlatquitl) ītōcā in calli tōltēcayōtl.

"Matrícula de tributos". Biblioteca Digital Mundial (in Idioma: Náhuatl clásico). 1522 d. C. - 1530 d. C. Retrieved 2013-05-25. CS1 maint: Unrecognized language (link)

Tlachicuēiti 5 ītōcā inic mahtlācpōhualcaxtōlomōme tōnalli (217 auh 218 īpan huēytlaōntic xihuitl) īpan cē xihuitl. Nozan cateh chicōmpōhualchicuēyi tōnalli (148) xiuhpan.
In mīxtli cē tlamīni ihuān tlāmiquīni, huāltepōtztōca cē ātzacuāltin īca nōchi yucāyotl. Zān iuāni itlacuāl in mazāyotl quēmeh māzatl, tēl nō āmi camēyotl quēmeh guanācotl, nō āmi quimīchyotl quēmeh quimīchin nōzo tōchin.

Se distinguen varias etapas en la evolución del náhuatl:la primeroa sería la etapa preclásica, llamada arcaica por Garibay en su Llave del Náhuatl. Se estudia un poco por Garibay, en los manuscritos recogidos por Sahagún, de fecha anterior a 1430 probablemente. En ellos encontramos cosas muy curiosas:

Tlamahtlācti 29 ītōcā inic caxtōlpōhualomōme tōnalli (302 auh 303 īpan huēytlaōntic xihuitl) īpan cē xihuitl. Nozan cateh yēmpōhualonēyi tōnalli (63) xiuhpan.

Tlachicuēiti 19 ītōcā inic mahtlāctli cēmpōhualpan mahtlāctli oncē tōnalli (231 auh 232 īpan huēytlaōntic xihuitl) īpan cē xihuitl. Nozan cateh chicuacēmpōhualmahtlāctli onnāhui tōnalli (134) xiuhpan.

In huitzolmeh, īnonocān in chihuātlāmpa Mēxihco in īpan Nāntepētlah Cihuātlāmpa, Xālīxco, Nayarit, Durango īhuān Zacatēcapan. Yehhuāntin motēnēhuah wixárika.

Categoría, plantilla, portal, véase también, referencias, otros enlaces, y un sin número de neologismos para, región, departamento, provincia, parroquia, comuna, población, coordenadas geográficas, mapa, gobierno, gobernante, gobernador, presidente municipal o alcalde, geografía, historia, demografía, política, economía, educación, cultura, deporte, infraestructura, comunicaciones y transporte, bibliografía, población, código, sigla, prefijo, prefijo telefónico, aeropuerto, uso horario, dominio de internet, página web, densidad, himno nacional, altitud, fundación, total, etc.--Marrovi 14:05 24 Nāuh 2011 (UTC)

Mi náhuatl es demasiado personal o particular, no lo entienden los nativos seguro. He estado leyendo los manuscritos en náhuatl de Emiliano Zapata (tengo multitud de libros en mi colección particular) y por muy raro que parezca mi náhuatl no es más pintoresco que el de otros (todo el mundo va por libre -y con muy pocos medios-).

Jóse, yo si uso tus propuestasde neologismos y los empleo aquí; si en verdad entendemos la filosofia náhuatl no debemos pelear quien sabe más náhuatl, sino todo lo contrario debemos hacer comunidad; la rivalidad es un concepto muy occideltal eso de pelear con en otras wikipedias entre admistradores y usuarios es muy de europeos y no debe de ser el caso de las wikis americanas porque se debe enseñar hacer comunidad, ya que somos muy pocos usuarios y debería ser fácil.

3)Tomin-nahuatilli: economía (ley que regula el dinero, conjunto de normas sobre el dinero). Tomin-nahuatiltic: economista. Hacienda pública: macehualtomin, dinero del pueblo (dinero público). Mahcehualtominyotl: hacienda o finanzas públicas, aquello, conjunto de cosas, que trata del dinero de todos o para todo uso (que se merece a cambio de los impuestos). Macehualtomintic: especialista en finanzas públicas.

Los glifos de las unidades se parecen mucho a las cifras: son puntos unidos entre sí que serpentean, es fácil confundirlos, no en el caso de la pluma y la bandera.
Hay más de una Academia de la Lengua Maya, y eso hablando sólo del maya yucateco. El caso del nahuatl sería análogo, pues el nivel de inteligibilidad entre los hablantes de algunas regiones es muy bajo. Por cierto que la lengua clásica conoce muchas voces cuyo sentido puede verse ampliado con el uso; es decir, si se hace uso de voces que puedan ser "re-significadas" y adaptadas a nuevos contextos, no sería necesaria tanta discusión sobre posibles neologismos. Hay una enorme herencia léxica que los hablantes contemporáneos no pueden recuperar porque faltan los medios para ponerla a su alcance, y este sitio es una oportunidad de oro. Como ejemplo pongo el término "machiyotl" (o "machiotl") con el significado de "signo". Al igual que la voz "signum", posee el sentido de "algo que remite a", "algo que es muestra o mensaje"; además de que permite la lectura "modelo" o "conocimiento o saber". Si se mira bien, "machiyotl" puede ser empleado entonces en el sentido general con que la palabra "signo" se emplea en el metalenguaje propio de la semiótica contemporánea en lengua española. Mismo caso con otras voces, como "chaneque" al formar términos sobre demografía, que pueden recuperarse con un sentido renovado, sin traicionar su etimología elemental ni forzar el significado que la lengua conocía o conoce.

Tlayēti 19 ītōcā inic yēmpōhualcaxtolonēyi tōnalli (78 auh 79 īpan huēytlaōntic xihuitl) īpan cē xihuitl. Nozan cateh mahtlāctli nāuhpōhualpan chicōme tōnalli (287) xiuhpan.

Europan tlahcopampa ochantiaya ipan huehuehtlacah tlen axcan yehuantin alemaniatlacah. Roma oquipiya in analco itech Atoyatl Rhin in tlalli Germania, Retia ihuan Norica. In tlacameh ochantiaya nican tlalpan motenehua germanus.

Occē cemāxcatequitl īpan in mēxihcatl chānehqueh ōtlaquēnyōtl, in tāchcāuh chīhualiztli ōcatca in ichcatl īhuān ichtli tlahquitīlli tlaquēmitl.

Nicān ōacicoh occequīntīn tlācah, yehhuān motōcāyotia celtah, cē calpōlli āquin ōpanocque Europanco, yehhuāntin ōnemicque Gallia, Bretania, Bretaniah tlalhuacque, Cantabria, Asturian, Burgos, León īhuān Galicia. Celtah ōcalchīhuacque īchanhuān ica tetl īhuān zacatl latintlahtōltica castrum, ōmicque ica vaxcatēcah īhuān iberiatēcah. Celtah ōquipiacque a huēyi tōltēcayōtl īhuān huēyi tēpachoaliztli. In ōmpa Galicia yehuān ōnemicque in cuāuhtlān ōtlachīhuac in nahuayōtl.

Mictlampa tlahtocayotl Tennessee, huitztlampa ica Ayollolco Mexihco, icalaquiyampa Lousiana ihuan Arkansas ihuan iquizayampa Alabama. Jackson itecuacan, ihuan in hueyaltepetl Birmingham, occequin altepetl Pascagoula, Hattiesburg ihuan Biloxi.
Valle-Inclan tlacat ipan ce huehueh calli tlatenehualli «El Cantillo», itech catqui ipan in icaltzalan in «San Mauro», ipan in inechantiliz in Villanueva itech Arosa (callah ipan in tehpeuhyan Pontevedra) in itlaltzon in Atoyatl ihuan iixpan in apantlalli itech Arosa, caltzacualli ica mihmichmanimeh ihuan cuenchihuanimeh. Yehhuatl yeya inic ontetl teconeuh ipan ce cencalli ica techiuhcayotl carlostocani, in acalmocuitlahuiani ihuan tlahcuiloani por gusto Ramon del Valle Bermudez (imicniuh in Manuel Murguia —inamic in Rosalia de Castro— ihuan Andrés Muruais) ihuan in Dolores de la Peña ihuan Montenegro, innehuan ica techiuhcayotl calpampilotl, motlacuilianimeh ipan calli tecpilotl ihuan huehueh tlatlaliliztli, zan huitzqui itech oc cencah ahmo. Ramon cuaatequiloc etetl tonalli zatepan in itlacatiliz ipan in iteocal in Yecnemiliceh Cibran de Calago, ica etetl tocaitl: Ramon Jose Simon, ica in teuctocaitl Valle ihuan Peña. Quicuic itoca tlanahnamictilizotl itech itectoca in cemeh itechiuhcahuan tahyomeh, Francisco del Valle-Inclan. In itoca in Ramon tlalililoc ipan temahuiztlaliliztli in itahtzin, in itech Jose ipampa yelohuaz in ineixcuiltil in teoyonantzintli ihuan icihtzin nanyotl in tlacuaatequilli ihuan Simon ipampa yelohuaz in tonalli ipan in tlein tlacat. Ahmo ilhuiquixtilo in tecuaatequiliztli ipampa ca in temixihuitiliztli yehhuatl yohhuih catca ihuan in nantzintli mohuehcauh cenhuel toneuhqui. Ome nechantiliztli motetzohuilia in piltiliztli, Villanueva itech Arosa ihuan Puebla itech Caramiñal. Yehhuatlin quimachitocaya ca tlacat ipan ce acalli in quichihuaya in nehnemiliztli itzalan innehuan ipan in atoyatl. In neteyaotiliztli tlacat itech in cahuitl ca panoc inantzin (Dolores de la Peña) inic chicuetetl metztli ipan Puebla itech Caramiñal, ica cealiztli itech in itlachihchihualiz achto in temixihuitiliztli. Inin iitech yeliz in tenantzin quicehuih acameh tenemilizpoanimeh.

Michel Launey incluye aquí nombres como malli, piyalli, tzacualli...etc. También algunas palabras como cualli. No creo que todos tengan el mismo origen, por más que la construcción parezca la misma.

In Alemania ocatca tenyohtica xiuhpan Tlacahtlahtocayotl Weimar ica in alemantecah expresionistas Robert Wiene (In tehuilocalli itechcopa ticitl Caligari) ihuan Friedrich Wilhelm Murnau. In cahuitl nazi otlachiuh ixiptlah noyuhqui Münchhausen (1943) no in tlatequitl director Leni Riefenstahl. Ixiptlayolizilhuitl Berlin, omihtoti xihuitl canahpa 1951, ce ixiptlayoliztli ocachi teiquini ompa Europan.

Tlahtohcāyōtl Ānahuāc (Caxtillāntlahtōlli: Estado de Anáhuac), in propuesto tlahtocayotl ipan Mēxihco cah. Āltepētl Mēxihco ialtepenanyo. Inon tlahtohcāyōtl, ce yancuic yeyehcoliztli in ompa Mexihco itechpahuic Huehuehcauh Valle de Ānahuāc axcan (Distrito Federal, Tlahtohcāyōtl Mēxihco ihuan Hidalgo).
Ramon Valle ihuan Peña (Villanueva de Arosa, inic 28 inic mahtlactetl metztli inic 1866 – Santiago de Compostela, inic 5 inic centetl metztli inic 1936), yequeneh tlaixihmachtli in iuh Ramon del Valle-Inclan nozo Ramon Maria del Valle-Inclan, yehhuatl catca ce chicoquizalizpoani, tlahtollaliani ihuan tlahtolpoani españatlacatl, ca itech pachiuh in nemachtilli amoxcuilolizotl tlatenehualli tlayancuililizotl ipan Caxtillan ihuan itech cah itech ahcic, ipan in tlatzacuia itlachiuh, in tlatenehualli tetech quizaliztli inic 98. Itto cemeh in itlachihuanimeh nelhuayomeh in amoxcuiloliztli españayotl inic macuilpoalxihuitl XX.

Cristóbal Colón nozo Cristoforo Colombo (1451 - Valladolid 1506), in Genovtēcatl Tetlalittani īhuān pōchtēcatl. Colón tetlaltiaya Ixachitlān 1492 ica Caxtiltēcatl acapechtli.

Creo que ya no me queda nada más que decir en esta página. Si os sirve, bien. Presiento que Ricardo no acabará aceptando ocye: más; ocyeyotl: mayoría; ocyetic: mayorista; nocyeti: ejerzo de mayorista; ocyeyo: mayoritario; ocyectic: politólogo (que estudia las mayorías); ocyecti: ejerzo de politólogo; nocyecti: soy politólogo; ocahmo: menos; Ocahyotl: minoría; ocahtic: minorista; nocahti: ejerzo de minorista; ocahyo: minorista.

In tōcāitl Chequia īpampa ītlāl tlacempanahuia ic huēyi Čechy, nō in tlācatōcāitl Češi cē huehcāuh eslavotlācaolōlli. In tlapehualiztli in tlācaolōlli ītōca ahmo tlamatilo. Cē tlahtōllotl quihtoa in tōcāitl īpampa in tlahtoh Praotec Čech ("tahtli Checo"). Anca in huēyac tōcāitl Česká republika in āchcāuhtōcāitl; in ahmo huēyatl iuhcayōtl Česko īpampa Če(chy) (Checo) īhuān -sko (tlālli) quihtōznequi Checotlālli.

In protestantismo cah in Alemania mictlampa no in cihuatlampa ihuan in catolicismo romano cah in huitztlampa ihuan in tlapcopa. Cristiano neltococayotl quipiya in 31% itech mochi in chanehqueh; in 1,7% itech chaneh ihto Iglesia Ortodoxa, in serbiatlacameh ihuan greciatlacameh ocachi ompa Europan tlapcopa. In axcan Roma hueyiteopixcatlahtoani, Benedictus XVI, otlacat ipan Bavaria.

Decano o decana (de los abogados, de los jueces): pensé en derivarlo de abuelo (colli viene de coltic: curvado) y abuela (cihtli viene de liebre, animal que tiene la espalda curvada), como en alemán viene de persona de más edad; y yacatl: yacacolli, yacacihtli.

Ricardo, te pego lo del portapapeles, obtenido en la Wikipedia española: "Wikipedia trabaja mediante el consenso. El consenso es un elemento inherente al proceso constructivo wiki. El proceso básico de trabajo es el siguiente: alguien puede editar una página y luego cualquiera que lee la página puede tomar la decisión de dejar la página tal cual o modificar su contenido. Pasado un tiempo, las diversas ediciones que van quedando en la página, en un mismo sentido, obtienen la aprobación de la comunidad (o al menos de quienes han revisado dicha página). «El silencio equivale a consentimiento», es, en último término, la medida del consenso —alguien realiza una edición y no objeta o cambia el resto—.

Tlachicuēiti 21 - Āehēcamalacotl Dean, tlatēctli neneuhcāyōtl V, tlamātoquiliztli tlālli īpan 4:00h 35 km iquizayampa Chetumal, Quintana Roo, Mēxihco.
Garegin Njdeh (be Ermenki: Գարեգին Նժդեհ) yew serekê fedayina nasyonalistanê Ermeniyan û siyasetkaro Ermeni biyo. Njdeh ezayê Daşnaktsutyuni biyo. O 1ê Çeleyê serra 1886ıne de Naxçıwan, Kznut de ameyo dınya.

Şaman namey yew eşira Zazayano. Eşirê da gırda. Mensubanê cı ra Tırkiya de 10000 (des hezari) merdımi estê u Ewropa de zi mılteciyê xo bolê.

Cayo kı tey demırcinı (asıngerey) bena, ê cay rê vanê asıngerxane. Zenatê asıngeriye verê coy perey kerdê u ravêrdê, ewro zi wınio. Merdımê kı asıngerey kenê, pa hem weş xo idare kenê u hem ki pa benê dewlemendi.

Endamê grûbe cayê cîya cîyayan ke tede kirmanckî qisey beno ra yê. Kombîyayîşan de seba qelîteyê xebata standardîzasyonî dîqet nawîyeno ke heme mintiqa temsîl bibo.

İqtısadê İraqi zaf qewetın niyo. Standardê heyati zaf xırabıno. Semedê herban ra heyat zaf biyo xırabe. Labelê İraq zaf petrol û qaz roşeno.

Yew WikiProcey rê nuştekari yenê pêser, piya gırwenenê. Gurweyina cı zi pêra xeber gortayısa bena. Herg meng yew proce rê start deyêno, karberi zi êq qayılê peşit bıdê namey xo êproci dı kenê nusn u piya gurweyênê.

Tarix û medeniyetê İrani zaf dewletiyo û zaf kıhano. Wextê İsay ra ver, qebileyê Aryani amey İran û medeniyetê Aryanan biyo medeniyetê İrani. Wextê Parsan de İran zaf biyo gırd. Erdê İrani zaf işqali di: Ê Ereban, Moğolan û Tırkan. Nıka dewleta İrani biya qewetıne.

.ua internet de namey bandıra sewiya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo u seba dewleta Ukrayna nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Ukrayna mocneno.

Wexi, xik ya zi guhcali zi vaciyeno, name jü şarê do Pakıstanio, ke Pakıstan de Bedexşan de cuweno. Caê inan zımey Pakıstani u rocvetışi Efğanıstani miyan dero. Tacikıstan u Sincani de zi kemi Wexi esti. Zuanê Wexan zuanê Wexkiyo, jew zuanê do İrankiyo, zımey rocvetışio İrankiyo. Ewro dınya ser de pêr 70.000 Wexi esti u amorê inan hêdi hêdi beno vıni. Pakıstani de zuanê Wexan sero radyo de proğram esto ki namê xo "Sadoyah Boom-e Dunyo" (Vengê Serê Cihani) o. Wexan sero çi zaf çıniyo, tarixi inan zi zaf nêşınasiyeno. Dinê inan İslamo Şiio, mezhebê İsmailio. Çin de hıkumet Wexan Taciki qabul keno, ani vınêno.

Lisa Gerrard (12 Adar,1961) yew sanatkar, bestekar u aranjora. 1961 de, Melbourne de ameya rıyê dınya. Lisa Gerrard eslen İrlandayıca. Maye u piyê cı İrlandıcê. Lisa Gerrand miyandê 1981 u 1998 de ezayê gruba Awıstralyayıce Dead Can Dance biya. 1989 de yew filmê İspanyoli El Niño de la Luna de, 1999 de The Insider u Gladiator de kay kerdo. Be muzikê neoclassical, new age, ethereal wave, gothic rock eleqadara.

Milton Teagle "Richard" Simmons (b. 12 Temuz 1948, New Orleans, Louisiana, DAY) aktoro u merdımo namdaro ke şowê Amerikayê têlevizyoni de program vırazeno u medyay sosyale de ca gêno.

Heiner Eichner (b. 10ê Keşkelun 1942) linguist (alımo ke zıwanan sero gureyo) u indogermanisto Almano ke zıwanan sero guriyeno. Eichner Universıta Viyana de Enstitüyê Linguistiki de profesoro, zıwanan sero geyreno cı. Profesor Heiner Eichner zemanê veri de Viyana de qursê Zazaki da, Zazaki sero zaf kar kerd.
.sn internet de namey bandıra sewiya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo u seba dewleta Senegali nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Senegali mocneno.

Skin Diamond ju kaykerê da pornoya. Serra 1987ıne de Amerika de Kaliforniya de maya xo ra biya. Çı waxt ke a biya 22 serri, filmê cıyo verên onciyayo.

Singapur yew dewleta qıtay Asyayo. Cayê xo rocvetışê verocê qıtay Asya dero. Dorme ra Malêzya u Okyanuso Hind estê. Paytextê Singapuri sûka Singaporeo. Nıfusê xo 4,483,900o. Zıwanê xoyo resmi İngılızki, Mandarinki, Tamilki u Malaykiyo. Sistemê idarey cumhuriyeto u Singapuri serra 1957ıne de xo reynayo ra, xoser ilan kerdo.

Na yew lista parçekiya ke merdumanê deistan kategorize kena, êyê ke bıngehê baweriya Homayi tenya dinê tebii sera gênê, ya zi baweriya heqiqetê dini muhakemekerdış ra dıme wehiyê kıtabanê firazan ya zi peyğamberan ra nêgênê. Êyê ke seba tesirê deizmi ra, ya zi namdariya xo dorhêma binan de esta, çıniyê we.

Tarixê Fasi zaf khano. Verende ra merdumê Berberan Fas de ronişte biyê. Feqet bênatey serranê 200 u 800an de İmparatoriya Roma u İmparatoriya Bizansi erdê Fasi işğal kerdo. Seserra 8ine de Emewi Ereban erdê Fasi de hukım kerdo u Berberan pêrune İslamiyet qebul kerdo. Serra 711ine de merdumê Fasi (Emewi Erebi) şiyê İspanya u hetan serra 1492ine İspanya idare kerda. Seserra 19ine de Fransa Fas işğal kerdo u Fas biyo be koloniya/mıstemera Fransa. Eskerê Fransa Fas de zaf terteley kerdê. Serra 1956ine de Fas xo reyno ra, xoser ilan kerdo.

Gey (be zıwanê İngılızki: gay) yew terimo ke semedê hemcınsbazan ifadekerdene vaciyeno. Gey, mêrdo ke mêrdanê binan rê antışo fiziki ya zi hisi his keno, cı rê vaciyeno.

Rocakewtena Miyani, rocawanê verocê Asya de namey yew mıntıqao. Na mıntıqa Deryaê Sıpi ra heta Pakıstani derg bena u Nêmadaya Erebıstani gêna zerrey xo. No name İngılız u Ewrupayıcan veto. Engılızan sıro ke no name icad kerdo, Ewrupa merkez qebul kerda u rocda (rocvetış) ki kerdo hirê letey; Rocakewtena Duri, Rocakewtena Miyani u Rocakewtena Nezdiye.

Hårddisk: 20 Mb ra destpêkeno héta Terabyte (TB) 20.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000 Byte = 1024 GB. Zaf rew gürweyeno u malê bar kerdenı niyo. Yani HD kompitori dı sabito.

Sezar (Latinki: Caesares) nameyo ke imperatoranê İmperatoriya Roma ra gêriyayo. Raver imperator Caesar namê Sezari guriyo, ey ra pey Augustus namê sezari gırewto. İnan ra dıma zi imperatoranê Roma xo rê namê Sezari dayo. Dewletanê mısılmanan de imperatoranê Roma rê qayser (Yunanki: καισαρία, kaysaria) vaciyayo.

1886-93: Wîyana de Enstîtuya Kassowîtzî de derheqê norolojî, bi taybetê derheqê felcî mezgî yê gedeyan, ser de xebetîyeno û gelek nuşteyan nuseno.

Xost (Farski: ولایت خوست) wılayetê Efğanıstanio ke hirıs u çehar wılayetanê Efğanıstani rao. Verocê cı de wılayetê Pektika, rocawanê cı de wılayetê Pektiya u rocvetışê cı de zi Pakistan estê. Merkezê wılayeti zi Xosto u namê xo dano wılayet. Erdê wılayeti 4.151 km²yo u 600.000 ra zêde merdumi tede cıwiyenê. Wılayet de zafêrê şari Peştuni vırazenê u şarê Peştuni naca de be sistemê eşireti weşiya xo ramenê.
Erebıstanê Seudi mıntıqa ra rocawanê (ğerb) qıtay Asya dero. Zımey Erebıstanê Seudi de İraq, Kuweyt u Urdun; veroc de Yemen u Uman; rocawan de Mısır u Deryayo Sûr; rocakewtene de Xelicê İrani, Yewiya Emiranê Erebi, Qeter u Bahreyn estê. Paytextê Erebıstanê Seudi Riyado. Sistemê idarey Erebıstanê Seudi monarşiya teokratika. Erebıstanê Seudi ezayê Mıletê Yewbiyayey, Yewiya Erebi u OPECio.

Zazaki ra, zıwano ke ma zanime, hetê rıçıki (kok) ra nezdiyo, yani; qıse u gramerê cı zehf mendê ro yewbini, Kırdaski u Farskiyo. Labelê tenya enê hurdımêna zıwani niyê, zey ninan 40 zıwano bin esto ke rıçıkê xo be Zazaki yewo, nê aidê yew komiê (grube). Namey enê komi İranolociye de “zıwanê İranki”yê. Elaqay nê terimi “İran” be dewleta İranê ewroyêni çıniya; no yew nameo umumiyo. Farski ki nê 40 zıwanê İranki ra yewo, pilê zıwananê İrankiyan niyo. Zıwanê binê ke Zazaki ra rıçık ra tenêna nezdiyê, zımey (şımalê) İrani de, kışta deryaê Xezeri (Hazar) de qısey benê, zey: Herzendi (Tatkiyê Veroci), Talışki, Mazenderanki, Sengserki, Sımnanki, Gileki; heto bin ra ki Gorankiyo ke mabeynê İran u İraqi de qısey beno, yew ki Beloçkiyo ke İran u Efğanıstan u Pakıstan de qısey beno. Nê zıwanê ke ma amardi, zıwanê İrankiyê rocawaniê (ğerb). Farski ke ser kewo (Farski ra ğeyr), zıwanê bini aidê zıwananê İrankiyê zımey rocawaniê. Zıwanê İrankiyê rocakewtene (rocvetış, şerq) ki estê ke gorey ê rocawani tenêna yewbini ra dûriê, labelê anci ki yew komê zıwanan seroyê. Ninan ra taê (têk): Peştoki (zıwanê Efğanıstaniê dıyıno resmi), Osetki (Kofkasya de qısey beno, Tırkiya de ki), Yeğnobki, Peraçki, Ormurki, fekê Pamiri. Zıwanê İranki eninan ra yenê pêra.

Dından, 32 (hirıs u dı) estıkê ke fekê merdumi (insani) derê, inan rê vaciyeno. İnsan ebe nê estıkan şeno werd xo fek de bıcawo (qıc kero) u heni roqılotno ke çiyê werdene gule de memano u mexenekiyo.
Fonolociye (Cabolov 1985), nêbiyayış (negation) (Sandonato 1994), izafet (MacKenzie 1995), qayto zıwanşınaskiyo umumi (Asatrian 1996, Asatrian/Gevorgian 1988, Asatrian/Vahman 1990, Blau 1989, Kausen 2006 ve 2012), heruna Zazaki zıwananê İrankiyê rocawani de (Paul 1998b), edebiyat u nuştene (Selcan 1998b), raresayışo tarixi (Gippert 1996 u 2008), etimolociye [rıçıkê çekuyan] (Bläsing 1995, 1997; Schwartz 2008) u qanunê imla (raştnuştene) (Jacobson 1993), kıtabê desti’ê wenden u nuştene (Jacobson 1997), dızıwanine (Temizbaş 1999, B. Werner 2006), adapsiyonê qısanê xaman/ğeriban (Malottke 2006), edati (Arslan 2007), diyalektolociye (şiweşınasiye) (Keskin 2008). Yew ki 1998ıne de dı gureynayışê doktora (Paul 1998a (gramer u cerrebê diyalektolociye), Selcan 1998a (gramer)) u ê İlyas Arslani (2016) estê ke no cıhet de zehf mıhimê. Hele ke hetê tesnifê (klasifizekerdena) zıwananê İrankiyê rocawani ra meqalê Ludwig Pauli (1998b) İranolociye de ki caê do zehf mıhim gêno. L.Paul nê meqaley xo de zıwananê İrankiyanê kehanan u miyanênan (wertênan) ra heta zıwananê İrankiyanê neweyan, rêça venganê qısanê weçıniteyan (isoglosses) şaneno têver, zemano kehan ra (2500-3000 serre ra aver) heta ewro vengê ê qısan zıwan be zıwan senên vuriyeno, ano çım ver. Vacime ke, Farskiyo Kehan u Ewısta de „ǰani-„, „vač-„ (bıwane: ‚cani‘, ‘vaç’), Farskiyo Wertên (Pehlewki) de u Farskiy newe de biyê „zan“ u „(ā)vāz“, Partki de „žan“ u „vāž-„(bıwane: ‚jan‘, ‚vāj‘), zıwananê İrankiyan’ê ewroy de, Kurdki de “jin” u “bêj-”, Zazaki de “ceniye” u “vac-“ (vatene). Dades qısey hınanêni yenê têver şanaene u insan reseno yew netıcey tesnifi.

Êyê ke serrê xo zêdeyê u kamılê, vanê ke, Dılmıci derezaê maê. Eno zanayış Zazayanê Suniyan (Mısılmanan) miyan de ki esto ke Zazaê Elewiy u Mısılmani, wextê wextan de hetê itıqadi ra ki yew biyê, labelê tepeya yewbini ra hetê dini ra kewtê dûri.

Cem de ebe thembur gulbangi, deyir u dêyişi waniyenê (gegane thembur qe nêcıniyeno), namey Heqo Tealay (Wayir, Homa), namey Mıhemmedi, namey Eli, namey Ana Fatma (Fatıma, çêna (keyna) Mıhemmedi), namey 12 (des u dı) imamanê Exli-beyti, namey weli u ewliyanê pilan, namey ziyaran (misal: Duzgın Baba, Munzır Baba) u namey Xızıri dekeriyeno we. Êyé ke cem de peyniye de Heqi ra waştena xo wazenê, duey kenê.

Gorey tayê alimanê İslami, Eli sıreyo ke ceng kerdo yew paço sur gırêdayo serey xo ra, coka Elewiy vanê ke no name u torey wêxtê Ehlê Beyti ra mendo.

Coming out oyo ke wexto ke tede merdum seks de kamiya xo nênımneno u merdumanê binan rê vano, nê hali rê vaciyeno. Karl Heinrich Ulrichs kamo ke heq u hıquqê hemcınsbazan seveknê u terimê coming outi vıraşto.

Papağan yew tewırêke çuçıkanrao. Zıwanê papağanan qalındo û goştıno, muyê ine bereqênê û ine cayanê germande cıwêyenê. Lıngê papağanan kılmê. Çar hebi gıştê iney lıngan estê. Zıwanê xo semedo ke bıdê çikewa zi xebetnenê.

Munzur Çem hal û usıl ra gore mecbur mendo, seba ke ey meqaleyi û kıtabê xo be ciya ciya nameyan ra nuştê. Tayê nameyê ke heta nıka no kar pê kerdo nêyê: H. Toprak, A. Taş, M. Çem, B. Şilan, S. Dilan, Mirzali Çimen, Aliqemer uêb..
Dinê Zerduşti de, weşiya xo raşt ramıtış, vatenê etiki ra riayetkerdış esasê. Vatenê etiki: qıseyo hewl, vateno rınd, karo weş vêniyenê. Feqıran rê destegbiyayış, ğeriban rê meymanperwer biyayış, heme xırabiyan ra duri mendış, cıtkerdış, wayirê naxıri biyayış, çiyo ke vengo yani karê merdumi rê lazım nêbeno inan terk kerdış karê hewli miyan de amariyenê. Kutık u pısıng heywanê paki vêniyenê u inankıştış guhano gırd amariyeno. Şerab ibadet ra bestiyeno u şımıtışê şerabi yesax niyo.

Hominid taxımê do meymunano ke kewnê taxımê Hominoidea (merdumênan) ra. No keyeyê (familya) meymunan de çehar cınsi u dı bınkeyi estê. Namey nê cınsan: Pongo (orangutan), Gorilla (goril), Homo (insan) u Pan (şempanze).

Hinduizm Budizm ra cırao, xo wehyan ra arısneno. Coka bawer beno ke nuşte u kıtabê firaz be çiyanê serêtebiyan be Homay bestiyayê yani çımey xo uca ra gêno. Hinduzim de itıqadê peyğamberi zi esto, inan miyan de peyğamberi rê rişi vaciyeno. Hema peyğamberiya inan peyğamberiya dinanê İbrahimiyan ra abıriyena. Dinanê İbrahimi de Homa çıneno we peyğamber hema Hinduizm de peyğamberbiyayış zaf dışo. Hinduzim de peyğamberbiyayış gêriyeno yani Homa nêdano. Zafê kıhalıkan be tecruba inan şenê be Homa u Devan irtıbati rê ravêrê.

Dinê İslami de heni inam beno ke, ayeta Qurana verêne terefê Heqi ra be mılaket Cıbraili, Mıhemmed ke çewres serri biyo, Eskeftê Hira de cı rê rusiya. Ancia heni baweriyeno ke, ayetê ke verênde na şewe de amê war sura Elaqi raê.

Dinê İslami de be Roşanê Remezani ra piya dı roşanan ra tewr muhıman ra yewo. No roşan namey xo 'seba rıza Heqi mal ya ki naxır qırban-kerdene' ra gêno. Roşanê Qurbani, dıwelê ke nıfusê xo zêdêr mısılmano, inan de lewê roşanê dini de roşano resmi ya zi roca tetili ilan bena.

Kesê ke Ferxunde linç kerda, 4ê (çeharê) inan cezay idamkerdışi gırewta. 8ê inan zi des u şeş serri (16) ceza gırewta. Polisê ke cayo ke Ferxunde tede linç biya uca vındertê, mehkeme inan rê cezay hepıskerdışi daya.

Prof. Dr. Garnik S. Asatrian (be Ermenki Գառնիկ Ասատրյան Gaṙnik Asatryan) Yerêvan de ameo dınya u yew İranşınaso (İranologo) Ermeniyo ke Universıtey Yerêvani, qısmê İranşınasiye de sermiyanê qısmio.

1917 dı Sowyet dı inqılab bı u komünisti serdemey gıroti bın qontrolê xü (xü dest) u serdemê Sowyeti zi Lenin bı. O çaxana Edith u maya cı Leningradı biyê. O wextı, Sowyeti dı vêyşaney u nêweşey bol biyo. Labırê Edith fına zi qin (inan) bı héyat keno u ser hézar u newsey u héyştêsı dı (1918) kıtabê cı yê "Septemberlyran" (Lyrayê 'Kemanê' iloni) Lyra: Nameyê jew instrümentê no. 1920 dı zi kıtabê xü yê "Sista framtidens skugga" (Sersiya wextê qedyayena verni) nuşneno.

.nz internet de namey bandıra sewiya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo u seba dewleta Zelanda Newiye nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Zelanda Newiye mocneno.
Hirı serr’ wulat xu dı munenu, hirı serrun ra pê semedi wendê xu şınu Nişabur (merkezi îlm). O mehel şı, bı feqi zunayôğun pilun ra İmam-ûl-Harameyn Ebu’l-Meâli el-Cûweyni. Xocê yı vineno ki sarê İmam Ğazali zaf xebitiyenu o yı sera zıyed ra vındeno. İtya d’ îlmi usul-i ‘hadis, usul-i fıqıh, kelam, mantıq, huquq o munazara musa. Xocê yı o mehel pil ‘alimun ra Ebu Hâmid er-Rezeqani, Ebu’l- Huseyn el-Merwezi, Ebu Nasr el-İsmaili, Ebu Sehl el-Merwezi, Ebu Yusuf en-Nessâc. Wendê xu Nişabur dı ken’ tamum.

Firmawa wayire na proja »iRex Technologies«:"-Ekrane nu Qazeta Elektraonýxê Kristalle deverdiyin niyo,eve noxteye bereqýyayisine coka,çýmê wondexû jede necene yane nedezneno."

Dörtyol, wılayetê Semsûri de yew dewa Bêsniya. Bêsni ra 27 km, Semsûr ra 81 km dûriya. Raya cı aslfalta. 80 keye tede dı esto. 2 minibusi, 10 otomobili, 2 kamyoni, 10 komyoneti u 6 zi traktori estê.

Halit [Karsıalan], "Deli" Halid Paşa (b.: 1883, Beşiktaş, Estanbol – m.: 14 Şıbat 1925, Anqara) zabıtê eskeriya İmperatoriya Usmanıcan u generalê eskeriya u siyasetkarê Tırkiya biyo.

Naxır tayê dıwelan (zey Hindıstani) de ziyargeyo /bımbareko. Dınya de hirê cınsê naxıri estê: Ni bos taurus (naxırê Ewropa [yê Afrika u Asya ki zey ninanê]), bos indicus (zebu) u bos primigenius (auerochs)...

Beytuşşebab yew qezay wılayetê Şırnaqiya. Ena qeza sinoranê İraq u Suriya miyan dı ca gêna. Her dı dewletan ra zi vist kilometrey dûriya. Zemanê verêni dı ena qeza miyandê wılayetê Hekari dı ca gırewto. Çekuya Beytuşşebabi dı çekuyanê Erebki ra yena pêra, "beyt" keye, "şebap" gênc, cıwan areze kenê u zey "keyey gêncan" areze beno.

Hausaki (Harshen Hausa/هَرْشَن هَوْسَ) ju zıwanê do Afro-Asyatiko, zıwananê Çadkiyan rao. Eno zıwan Sahel, Nicer, Nicerya, Sudan, Kamerun, Gana u Çad de qal beno. No zıwan, pe zıwanê Erebki ra gıre dayo u bınê tesırê Erebki de mendo. Zıwanê Hausaki terefê 50 (pancas) milyonan ra zêde merduman ra qal beno. Zıwan, Nicer u Nicerya de zıwanê resmiyan miyan de ca gêno. Pêro hetê mısılmananê Nicerıcan ra qal beno. Eno zıwan hem pê Alfabey Latinki u hem zi pê Alfabey Erebki ra nusiyeno. Fekê xo zaf estê u ca be ca vuriyenê.
Gorey Cıhduiye, Xrıstiyaniye u İslami ra şarê Nuhi qıseyê xo ra goşdar nêbiyê u Homayê enê dinan waşto ke qewmê Nuhi rê peyniye bıdo. Homa, Nuhi rê emrê xo vato gorey dinan u Nuh darê Goferi ra yew gemiye (keşti) vıraşta. Her ganiyê ke riyê hardi (erdi) sero estê, tira yew nêri u yew maki (tayê cayan de u Incil de 7 çutan) gırewtê. Nuh u aileyê xo nışenê gemi, çewres roci tufan werzeni, se u pancas roci her cayê dınya bınê awıki de mendo, heme ganiyê ke hardi (erdi) ser de mendê, ê pêro merdê. Gemi bena berz, badi (baci) awk nişena u "Gemi aşmê hewtin de, rojê hewtêsin ay na aşmi de seri Ararati yo nişena rue." Tewrato Tırki, İngilizki u swêdki de cayo ke gemiyê Nuhi ruenişta koyi Ararati yo. La goreyê nushaya aramki gemiyê Nuhi koyi Cudi ser o nişta. Quran zi vunu gemiyê Nuhi Cudi ser o nişta. Quran de:" 'Ey erd awkê xo banc! U ey asmiyen [awkê] xo tepiş!' vaciya. Awk anciyê; gure ame qedênayiş; [gemi zi] seri [koyi] Cudi ya ruenişt. U: 'Guni nê zaliman wa cehenem ri bu' vaciya." Tufani dim a Nuh u efradi ey heti rojhilati de deştê Şinari de ca bini. Tewrat de, Ararat, yew ca yo saxlem u ke zaf rey merdimi şini uca de xo seternini.

Pakıstan nê erdi rê Azad Keşmir (Keşmiro Xoser) u Hindıstan zi Jammu va Kashmir vano. Keşmir, Asya Miyanêne de mıntıqa de tewr gırda problemına. Serra 1960ıne de Çini Keşmirê Veroci işğal kerdo.

No biyayışê biyokimyasal de tewr verên de roştiye be maddeyanê roştiye-litoğ (klorofilen u bakteriofilen) enerciya roştiye çarnena ra enerciya kimya.

Spor teyna gêrayış, vazdayış, asnaw/azney niyo. Howl başli/sifê rwej/roji bıke, zerrê rwejıd (roji de) qarşi olayonıd (biyayis de) quweta xu bezkerdışo. Verva olayon/biyayis de vınderdış spor kiyo/çiyo şarto. O/uyo ze/ke spor keno, zeman yeno, faydê spori vineno. Her rwej/roz gereke inson spor bıkero. Sersıve/sodir teyna inson wırzo/raurzo spor bık/bıkero ın/no bile hayatid/heyat de weşiya con/canê insoni rê beso.

Zıwanê Sarmi-Jayapuraki zıwanê ke zıwananê Okyanusya miyan dı ca gênê, adey Papupa sero hetê İndonezya dı wılayetê Papupa dı qısey benê, namey inano. Zıwanê ke zıwananê Sarmi-Jayapuraki miyan dı ca gênê, namey inan têdıma wıni benê liste:

Mı çım de kıtav ju het ra ke hêkata domanê hiris u heştiya. Ninu ra mı hêkata Geyige ve Xeyriyey çarna ra zonê ma. Bıwanê, bıvinê!. Ni hêkati honde dez danê zerrê mordemi ra ke misyoneri ki berbenê.

Tehran (Farski:تهران) paytextê dewleta İranio. Tehran mıntıqa ra zımeyê İrani dero. Deryayê Xezeri Tehran ra nezdiyo u Tehran bacarê de İranio tewr gırdo.

Karnavalê Santa Cruz de Tenefire yew karnavalo ke her serre İspanya de sûka Santa Cruz de Tenerife de organize beno. Karnavalê Santa Cruz de Tenerife Karnavalê Rioy ra tepeya dınya sero festivalo tewr gırdo. Na sebeb ra ke sûka Santa Cruz de Tenerife û sûka Rio de Jenerio yewbinan rê zaf nezdiyê.
Merci: Merdımo kı bı yewmedê xo ya, bı perana merı keno ey rê vanê merci. Merci en bol ki baxçe, rez, dık u cayo kı cıtı u cıtêr nêşeno dekewo u tey cıtı bıkero ê cayan merı kenê. Merı qandê tey çi karıtenı, bınê daran sıstkerdenı, vaşê cı arêkerdenı u herwına bena. Wexto kı kes bınê dar u mewan merı nêkero, hera cı hawa nêgiro, vaşê cı nêçineyo rınd nêbenê u rınd nêtepşenê. Wexto kı tepêşê zi meyweyê cı bı goştın u rınd nêbeno. Bol zeyıf u çıqırık beno. Welatê ma dı, demdê veri dı zaf merdıman idareyê keydê xo bı merı kerdena kerdê. Ewro zi mercinı esta labırê zey veri niya. Kar u barê mercinı bol biyo kemi.

Banqa yew cayo ke uca merdım şeno pere bıanco, pere yewêr rê bıerşawo, perey xo uca bınımno ya zi çiyanê xoyê erciyayan uca wedaro. Banqay verûcûni semedê heciyanê dêrey Vatikani heme bi vıraştişi. Heciyê ke şınê cayanê dûri çiyanê xoyê erciyayan (zey pere, zern, sêm) zerey dêrande nayne ro. Dıme ra banqakeri vıraziyê û vıla biyê. Banqay eyro verê peran de kredi, çek, iskonto zi danê.

Seba xebata kirmanckî tebaxe 2010 de Komela Ziwan, Huner û Kulturî (Ziwan-Kom) ke Dîyarbekîr de ronîyaya zî xebatanê xo de standardê GXV qebul kena. Rojnameyo kulturî Newepel ke hetê Ziwan-Komî ra neşr bena, standardanê GXV gurênena. Newepel, rojnameyo tewr verên o ke safî bi kirmanckî weşan keno. 15 sibate 2011 ra nat 50 hûmarê xo vejîyay û nika ra bi nuştoxanê xo yê neweyan aktuelbîyayîşê kirmanckî de rolêko muhîm ardo ca.

Ahmed Muhtar Paşa yew esker u siyasetkarê İmperatoriya Usmanıcan biyo. Serra 1877 - 1878ıne Herbê Rusya-Usmanıcan de Erzurum ra mıdefa kerd.

Humanizmo sekuler oyo ke doktrino ke din u dogma raşt nêvêneno, vano ke çiyê supernaturali nêşeno bıbo. Ema humanizmo sekuler yew letey ateizmi niyo ke ey ra cırayo. Ornagên, Friedrich Nietzsche u Joseph Stalin, ê zi ateistê ema humanist niyê. Şiyayışê humanistanê sekuleran, bınê felsefey naturalisti de maneno, zey Sam Harris xo humanisto sekuler vêneno.

Lasêr (Laşêr, sêl ya zi zıwanê Erebki ra Tufan) yew şanıka ke fek ra fek merdıman a vata, namey cıyo. Vatışan ra gore Homay merdıman rê afet erşaweno (rışeno, rusneno), lasêr beno, vartış yeno, xeylê vareno u merdıman gêno, beno, mıreno.

Referandumê vırnayışê konstitusyonê Cumhuriyetê Tırkiya 2017 (Tırki: 2017 Türkiye Cumhuriyeti anayasa değişikliği referandumu) referandumo kı tarixê 16 Nisane 2017 dı biyo, konstitusyonê Cumhuriyetê Tırkiya sero vırnayışê 18 qısıman rê rey kerdış biyo. Referandum ra tepeya %51,41 vato ya, %48,59 vato nê. Her hirê wılayetanê gırdan (têdıma Estanbol, Anqara u İzmir) ra nê veciyo, gorey çımeyan referandumi sero zaf kayi vıraziyay.

Eyaletê İsefani, tam miyanê İrani de maneno. Koyê Zağrosi ra tepeya, deştê heray estê ke no eyalet miyan de manenê, eyaletê mıntıqa İraniê merkezi be mıntıqa Golfezê Farsi ra gırey dano.

Ade, dor kosmey cı aw ra çerx bıyaye letey erdi yo. Nêmade ra ferqê cı naydı yekun awer miyan dı mendo ya zi sersıqê ju koy yana gedugi yo. Cêolociye heta se, adey benê dı heti, yewi rê vanê Qıtewi adey, yewnay rê zi vanê Okyanusi adey.
Munzur Çem (b. 1947 Kêği, namey xoyo raştıkên Hüseyin Beysüleno) yew nuştekarê rocnameyanê Zazakiyo. Serra 1947ıne de dewa Kêği, Qurze de ameyo riyê dınya. Mektebo verên Seter de, mektebê miyani zi qezay Dêrsımi, Nazmiya de wend. Serra 1962yıne de Erzurum de dest be wendışê Kolejê Sıhatiyo (Sağlık Koleji) çeharserre kerd û serra 1966ıne de no mekteb Diyarbekır de qedêna. Serra 1971ıne de Mektebê İqtısadi û Ticariyo Berzê Anqara wend.

Nae ra ez ki biune razı. Serê kemer de ramekuye, qe ke nê cılê hardi de rakuye. Dı-hirê sewe bınê qaryola, serê qaryola dewam kerd. Peyniye de serê qaryola de rakotene muse. Perociya vêrene de ma masa de da roniştene. Ju zoniê xo guret bınê xo heni sere sandele de nişte ro. Nonê anculi ke werdêne, werdiş naime ro verê ae. Koçıki thon da, wast ke ebe destê xo bıwero, destê ae guretune, koçıki ardune ver. Ver kerde cı ebe lerziye werd, gegane ki made niadêne. Tasê tholi ke ver ra guretune, tasê maqarnai dıyine ke nay ro ver biye sas. Made niada, ebe tersi koçıkê xo kerde berz, niada ke iye ke dormede re rihuwayisê, ebe rındiye niadanê, ey ki tı vana ju reê de quletnaene ra heni werd. Ebe bajiyê xo fekê xo kerde pak uste ra. Ebe sabuni dest şutene ma musna cı. Ju helguste ke hengure ma da cı. Musaene ra wast ke phıstene xo kero. Verê pırene guretae bi neşkiye ke cı kero. "Nêbeno, bore" ma nia işaret kerdime. Helmê xo bıriyêne. Honde zaf, honde rew werde bi ke hengure zar zor qedene. Hama heni fekê xo şapır şupur kerdene ra werde ke. Peyê coy ke jê ju leyriqa kutıke fekê xo lese, destê made niada. Mı destê xo sana jubini işaretê "qediye" kerdune.

Rwanda yew dewletê da qıtaya Afrikaya. Cayê xo qıtaya Afrika miyan dero. Dorme ra Burundi, Tanzanya, Cumhuriyetê Kongoyê Demokratiki u Uganda estê. Paytextê Rwanda Kigaliyo. Nıfusê xo 7.6 milyono. Zıwanê xoyê resmiy Kinyarwandaki, Fransızki u İngılızkiyê. Sistemê idarey demokrasiya. Rwanda serra 1962ıne de xo reyna ra, xoser ilan kerd.

Kola (Coca cola), şımıto ke pê karameli reng gêno, zerreyê cı de şeker û kafein estê, yew zi bêalkolo. Botanik de dara ke nameyê cı ra Cola acuminata vaciyena, halê cıyo ke şımiyeno. Cola acuminata meywe vırazena, meyweyê cı be nê hali ra şımiyeno. Rengê meyweyê cı suro, coke ra awıka cı zi sura. Ewro piyasa de Coca cola û pepsi bazar de markayanê gırdan rayê. Rıstımê inan Amerikano, a ri ra enê markeyi bınê werênayışan de manenê. Kola heme dınya de zaf roşiyena. Markeyê zey Coca-Cola, Cola Turka, Kristal Kola, Pepsi, RC Cola, Le Cola, Bi Kola Tırkiya de roşiyenê. Kola asid, kalsiyum, magnezyum, askorbik asid, riboflavin ihtıwa kena, na ri ra weşiye sero zaf hewl nêgêna.

Tatki (تاتی) jü zuano ke zımey İrani de qal beno, zuano İrankiyo. No zuan pê zuanê Talışki ra xeylê nezdiyo. Tati bıngruba şari Farsano u zuanê inan be zuanê Pehlewki ra gıre dao. Verê işğalê Tırkan, zuanê Tatki erdê Azerbaycani de qal biyêne. Ewro tenya Harzanabad, Xalxal, Erdebil, Zencan u Qazvin de qal beno. Amorê qalkerdoğanê cı pêro 220,000o. Zuanê Tatki zey zuanê ma Zazaki, jü zuano ergatifo. Zaf diyalekti xo esti.
Freedom and fulfillment : Kıtabi İmam-i Ğazali “ el-Munqidh min el-delal” u kıtabi bini Richard Joseph McCarthy çarné Inglızki. (Boston:Twayne Publishers, c1980) Reprinted Louisville: Fons Vitae, 2000.

Ewro Lady Gaga semedo albumê xoyo hirıne kar kena. Lady Gaga Agustos 2012 de vato ki namê albumê xoyo tewr verêni 'ARTPOPo.Lady Gaga no albume de ebe Elton John dueti kerdo. Lady Gaga Şubate 2013 de nêweş biya u konser u karê xo rê qebiyayış dayo.

Tekeli, Sevim (1958)."Nasirüddin, Takiyüddin ve Tycho Brahe'nin Rasat Aletlerinin Mukayesesi." Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih‐Coğrafya Fakültesi Dergisi Cilt 16, nos. 3– 4: 301–353.

Abidin Özmen (b.: 1890, Niğda - m.: 20 Tebaxe 1966, Mudanya) memurê İmperatoriya Usmanıcan û Tırkiya, siyasetkarê Tırkiya biyo. Waliyiya Bıdlis (1927 - 1929), Muş (1929 - 1931), Antalya (1931 - 1933) û Bursa (1933 - 1935) kerda. Wezirê Mearıfi (1934 - 1935), Mıfetışê Yewiya Pêroyiye‎ (1935 - 1943), Mıfetışê Dıyina Pêroyiye‎ (1943 - 1947) û waliyê Afyoni (1948 - 1950) biyo.

1916 dı kıtabê xü yê "Dikter" (şiiri) neşır kena. Na kıtaba cı dı, çend şiirê ciyên meşur est biyo. A şıirê cı zi, ser hézkerdenı biya. Cayê Edith xrubê literatürê Swedi dı zaf gırd u merdım şeno vaco kı literatürê Swêdi dı rayê newe bi. Bewnê se vano şairo gırd Gunnar Ekelöf "Zaf şairêda gırd. Mıriçıkêda bı rumet héyf bi ma ay defın ke. Günayo ma ay defınê bını na érdı ke. Na érdı kı, zaf fıni xü ser dı lej diyo. A malê nay érdı nêbi." Nêy ra weştır kelime zi ez nêvinena...

Segdid dinê Zerduşti de merasimê merdışi de qısımanê muhiman ra yewo. Segdid seg (kutık) u did (vênayış) areze keno. Kutık dinê Zerduşti heywano rındeko, heywano ke bereket ano, embazê merdumi vêniyeno u bawer beno Druj her onyayışê kutıki ra remeno. Merasimê Segdidi Ewısta de Fergerdê 8i de Vendidad de zi qal beno.

Zazaki dı zey "adırê adıran" areze beno u dinê Zerduşti dı tewr adıro firazo. Gorey Zerduştiye adıranê binan ra ciya eno adır mensubanê dini ano têhet, coka zi o name gırewto.

Kulturê İran yewbiyayışê kulturê ravero İslam u kulturê peyeno İslamo. Kulturê İran zaf kıhan u gırdo. Kulturê İrani Kulturê Andronovo ra yeno. Dewrê Sasaniyan de Kulturê İrani filoloci, literatur, huquq, felsefe, tıb u zanışiye de tewr qewetın biyo. Fırdewsi, İbni Sina, Rumi, Umer Xeyyam, Sadi, Hafız Şirazi kulturê İrani de tay merdumê de pilo.

Zazaki de tayê hetan de hewna vanê "gırewtış/gırewtenı", oyo ke eslê xo ra en nezdiyo, yanê mı çım de ganê (gereke) “gırewtene” standart bo, waxtê nıkay ki “gên-”, subjontif de zi “bıgir-” bo.

Makaleroki (zıwanê xo de: Maklere) oyo ke yew zıwanê do Austronêzkiyo ke miyanê Cumhuriyetê Timurê Rocvetışi de qal beno. No zıwan Cumhuriyetê Timurê Rocvetışi miyan de wayirê resmiyeti niyo. Adey Timuri ser de hetê rocawani de hıdudê İndonezya de qal beno.

Ebdullah ibn Ebdulmutelıb (Erebki: عبدالله بن عبد المطلب‎, b. 545 - m. 571) piyê Mıhemmedio. Key ke Mıhemmed hewt serri biyo, Ebdullah merdo. Ebdullah qey merdo, nêzaniyao. Sebebê merdışê xo belli niyo.
Cawki (zıwanê xo de basa jawa) zıwanê do İndonezyayo ke miyanê İndonezya de adey Cawa de qısey beno. Amarê qıseykerdoğanê nê zıwani 98 milyon merduman ra yeno pera u terefê %48ê nıfusê İndonezya ra qısey beno. No zıwan pê Alfabey Cawki u Alfabey Latinki ra nusiyeno.

İmam-ı Gazali tasawwuf di murşido pilo, Silsile-i aliyye ra Ebu Ali Farmediyo. Yı het dı rasa kemal. İlmun zahir dı bı yo ‘alim, ilmun tasawwuf dı zi yo rahber/rayber. Taynê Zunayışgehi Nizamiya dı ders da u bacinê şi Tûs. ‘Amiri yi puncaspunc serr rumıt, pêyniyê ‘umir’ xu bacari xu Tûs dı viyarna. Tûs dı nizdiyê kê xu dı yo medrasa yo zi mescid da vıraştış. Rôci yi merdimun/insunun irşâd kerdış di viyerti. Miyun ini serrun di, “El-Munkızu minad delâl, Çımey fıqıh sera (Usul-i fıqha) “El-Mustesfâ o selef-i salihin, Ehli Sunnet sera dı kitabi nûşt, ini: “İlcâmü’l-Awâm o İlm-il-Kelam”.

No kutık xeylê baqılo, nêtersıno u kaykerdışi sineno. O keyê xo ra zaf bestiyeno, yani wayir u nezdiyanê wayirê xo zaf sineno. O tım wazeno ke merdımi ey ra hes kero, bılewno, vırar kero, qıcan sineno, ğeriban ra şeno ğalım kero, kutık u heywananê binan ra hes nêkeno. Polis u eskeran ra peşti dano u karê cıgeyrayış u fılıtnayışi zaf hewl keno.

Pomak yew şarê Balkaniyo. Tayê inan Tırko, tayê inan zi Bulğaro. Literatur de goçmenê Tırkan vaciyêne. Demê Usmanıcan de Bulğaran ninan rê be arezekerdışê destegıci ra pomagaçi vato u namey ninan zi biyo Pomaki.

Eyaletê İsfehani harê İraniê merkez de maneno u namê merkezê eyaleti zi suka ke eyalet rê namê xo dana, suka İsfehanio. Erdê eyaleti 107.027 km²o.

Faramir (nameyê cıyê bini: Prensê Ithilien, Qralê Emyn Arnen, Wekilharcê Qral) romanê J. R. R. Tolkieni The Lord of the Rings de yew karaktero. Faramir lacê qıcê qralê Gondoriê Denethorio. Dewrê Hirêyıne de, Gondor de ameyo riyê dınya. Dewrê Çeharıne de merdo.

Sazbiyayışê İsraili ra yew saet dıme Erebi İsrail rê ceng ilan kerdo. Amorê Ereban , amorê Cıhudan ra zaf biyo ema mınasebetê diplomatiki de İsrail goreyê dewletê Ereban ra deha raver şiyo. Ceng de İsrail Dewletê Yewbîyayeyî yê Amerîka ra u Yewiya Sowyeti ra zaf pist (desteg) diyo u İngıltere zi seba İsrail problem nêbiyo. Ordiyê Ereban terefê qralê Mısıri Faruq u qralê Urduni Ebdullah ra kumuta biyo ema strateciyê nê qralan yewbini ra zaf dûri biyo. No problem ra ê sûka Ammani de te lewe ameyê. Mısır tewr verên sûka Ğezali işğal kerdo. Qral Ebdullah zi Qudıso Kıhani grewto çunkê cayê Qudıso Kıhan zaf stratecik u muhım biyo. Hetê bini ra İsrail zi Yafa, Galie u Nazarredi işğal kerdo. No hedise ra dıme Ordiyê Mısıri sûka Negevi grewto u ebe no hedisey hetê veroc ra zımey rê erdê İsraili de ırtıbat birno. Hetê Urduni ra , Ordiyê Qral Ebdullahi Qudısê Rocvetışi grewto ema deha raver nêşiyo. Hetê İsraili ra ordiyê İsraili verocê Fılistin grewto. Eyni zeman de İsrail Yewiya Sowyetira zaf teyyarey herno u ebe teyyarey, paytextê dewletê Ereban ; Qahira, Şam, Beğdad u Amman rê raya hewa ra tearruz kerdo. Ebe pistê (destegê) dewletê Dewletê Amerikayo Yewbiyaey, Yewiya Sowyeti u dewletanê Ğerbiyıcan, dewletê Erebi zaf tenge de mendê, çunkê Erebi qet dewleti ra pist nêgrewtê. İsrail ceng ra ameyo ğelıb u dewletê Erebi sulh waşto.
.km internet de namey bandıra sewiya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo u seba dewleta Komoroyan nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Komoroyan mocneno.

Sivilizasyonê Elami İran de sivilizasyonê tewr kıhano. Eno sivilizasyon erdê veroc-rocawan İran de ameyo meydan u İV 500i ra dewam kerdo. Bahdo Medi ameyo erdê İrani rê u Medya biyo saz(İV 625 ). Medya İV 559 de biyo xırabe. Medya yew İmperatoriyê Persi nêbiyo. Serra İV 559 de Kûruşo Gırd Medya xırab kerdo u İV 550 de İmperatoriya Hexamenışiyan saz kerdo. Dewrê Kûruşo Gırd u Darius I de İmperatoriya Hexamenışiyan dınya de imperatoriya tewr qewtıne, gırde u tewr hera biyo. Erdê xo rocvetış de Hindıstan, rocawan de Bulğarıstan, Yunanıstan, Deryayo Miyanên, Libya, zıme de dormey Romanya u veroc de Habêşıstan biyo. Serra İV 500 de Mucadeley Persi u Yunani sıfte kerdo. Eno mucadeley de Persi ğelib biyo u Persi İ.V. 480 de paytextê Yunanan Atina işğal kerdo. Serra IV 449 de be Haştiyê Callias mucadeley qadiyeno. İV seserra 3ın de İmperatoriya Hexamenışiyan biyo zeyıf u İV 333 de İskendero Gırd peyêno Leco Issusi erdê İrani işğal kerdo. Mabênê İV 323 u İV 63 de İran de İmperatoriya Selewkiyan hukım kerdo. Serra İV 247 de İmperatoriya Parti saz biyo u İ.P 224 de xırab biyo. İmperatoriya Parti erdê İrani teqriben 400 serri hukım kerdo. Serra İP 224 de Erdeşir I İmperatoriya Parti xırab kerdo u İmperatoriya Sasani saz kerdo. İmperatoriya Sasani erdê İrani de 450 serri hukım kerdo u raverê İslam imperatoriya tewr peyêni biyo.

İmam-ı Ğazali, qıcıyê xu dı “Fıqıh” bacari xu dı wend, dıma şı Curcan. İmam Ebu Nasr İsmaili ra yo mudde ders gırot/guret. Bacê şı Tus. Waxtı go Curcan ra dun’ ra şınu Tus, rahar ra yo gure yeno yi sar, İmam Ğazali aya mesla, ina vuno: “Yo qefle rahar ma bırrna. Çıta ki mı dı b’, dest na ser. Ez kota yın dıma u kota layk. Mı va; kağıdun mı u notun mı bıdin mı, şıma ri lazım ni. Serdari (Reisi) yın persenu; “Ayi çıtay ki, turi ehend muhimê?”

Tac Meheli vıraştene rê Estanbol ra xeylê mimari şiyê Hindıstan. Mimaran uca de sûka Agra de vıraştışê Tac Meheli kerdo temam. Ewro Tac Mehel kewto lista mêrasi. Her serre xeylê turisti yenê tiya, Tac Meheli geyrenê, ziyaret kenê.

Qereqalpaqıstan (be Uzbekki: Қарақалпақстан Республикасы, کره‌کالپاقستان) yew cumhurêto onotomo u aidê Uzbekıstanio. Cayê xo zımeyê Uzbekıstani dero. Paytextê xo sûka Nokisio (be Uzbeki: Nökis). Erdê xo zımeyê Xarêzmi de 164,900 km²o. Nıfusê xo texminên 1,5 milyono. 400,000ê nıfusi Qereqalpaq, 400,000ê nıfusi Uzbek, 300,000ê nıfusi Qazaxo. Zıwano resmi Qereqalpaqi u Uzbekiyo.

Freestyle rap ya ki battle rap, rapo ke vateyi cı raveri nusiyao ya ki pêro nınusiyao u aqıli ra vaciyeno. Pêrodayışi rapi de rapperi semedi huneri cı mocniyene, freestyle rap keni. Rapperi name dani ya ki nıdani u jew rappero bini sero şıni. Eke freestyle rap de name daniyeno, freestyle rap beno diss. Freestyle rap de bınvıraziyayışi pêro beno raşt u wer. Freestyle rap pêro muziki underground de vaciyeno.