Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Acèh Barat nakeuh salah saboh kabupatèn nyang na di Acèh. seugolom geupeukeumang, luwah wilayah Acèh Barat na 10.097.04 km². nakeuh sagoë wilayah panté barat ngön teunong kepulauan Sumatra nyang meubeunteung dari barat u timu, mula phôn bak gaki gunong Geurutèë (ceuë ngön Acèh Rayek) trôk bak binèh Kruëng Seumayam (ceuë ngön Aceh Teunong) ngön panyang binèh panté 250 km. oh leuh geupeukeumang wilayah nyoë chit tinggai 2.927,95 km². Lam Undang-Undang Numbôi 7 (drt) Thôn 1956, Wilayah Barat Acèh geubagi jeut keu 2 boh Kabupatèn nakeuh: Kabupatèn Acèh Barat ngön Kabupatèn Acèh Teunöng. seugolom geupeukeumang, Kabupatèn Acèh Barat ngön nang nanggroë ji Meulabôh teudöng ateuh: 3 Wilayah nakeuh Meulabôh, Calang ngön Simeulue, ngön bileuëng keucamatan bak watèë nyan nakeuh 19 boh. Bak thôn 1996 Kabupatèn Acèh Barat geupeukeumang lom lam boh 2 Kabupatèn nakeuh Kabupatèn Acèh Barat ngön Kabupatèn Simeulue ngön nang nanggroë ji Sinabang.

La'ôt Atlantik nakeuh la'ôt nyang that luwah keu duwa di Bumoë. Luwah la'ôt nyan na 1/5 dari luwah muka. Tutô Atlantik dari mitologi Yunani nyang meuma'na "La'ôt Atlas".

Ujung Padang nakeuh gampông di Keucamatan Labuhan Haji Barat, Kabupatèn Acèh Seulatan, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.01.12.2005.

Universitas Recôncavo da Bahia (Universidade Federal do Recôncavo da Bahia, UFRB) nakeuh saboh universitas nyang teuduëk di Cruz das Almas, Bahia, Brasil. Universitas nyoë geupeudöng bak thôn 2006.

Beutông nakeuh gampông di Keucamatan Labuhan Haji Timue, Kabupatèn Acèh Seulatan, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.01.11.2006.

Blang Baru nakeuh gampông di Keucamatan Labuhan Haji Barat, Kabupatèn Acèh Seulatan, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.01.12.2006.

Peseluk Pesimbe nakeuh gampông di Keucamatan Deleng Pokhkisen, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.13.2018.

Ureuëng neuduëk di neugara Suriyah nyan na leubèh kureuëng 19,3 juta droë. Le ureuëng duëk di Suriyah nakeuh meuagama Islam madzeuhab Ahlussunnah Wal-Jama'ah (sunni), ngon jumeulah na 74% dari mandum populasi. La'én nibak nyan neunguy madzeuhab la'én lagèe Syi'ah na 11%, Druze dan madzeuhab Islam la'én 5%. Na cit disinan ummat meuagama Kristèn madzeuhab Suriyah Ortodoks nyang na nibak 10% dari mandum daripada seluruh populasi. dari thôn 1963 neugara nyoe geupeutimang lé Peureuté Ba'ath; dari thôn 1970, ulèe naugara sabé lam jaroë kuru keuluwarga Assad. Prèsidèn Suriyah jinoe nakeuh Bashar al-Assad, aneuk agam Hafez al-Assad nyang geumat jabatan dari thôn 1970 sampoe meuninggai bak thôn.

Panté Barô Kumbang nakeuh gampông di Peusangan Siblah Krueng, Kabupatèn Bireuen, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.11.15.2010.

Chongqing nakeuh saboh banda rayek di teungoh nanggroë Cina nyang langsông tundôk bak pusat. Masa Qing awai, wilayah Chongqing jitamong lam propinsi Sichuan. Jinoë Chongqing meuceuë ngon propinsi Sichuan, Guizhou, Hunan, Hubei ngon Shaanxi.
Teungku Chik Haji Muhammad Panté Kulu nakeuh sidroe ulama rayeuek di Acèh nyang droe neuh nyan neutuléh saboh hikayat nyang that geuthèe lam tarèh nanggroë Acèh, Hikayat Prang Sabi.

Meuiman: Al-Qur'an nakeuh keu haba peuingat keu ban dum ureueng nyang takôt keu Allah; Nabi Musa nakeuh sidroe rasul nyang tom neuteurimöng wahyu langsông nibak Allah; Allah Neuteupue ban dum nyang hana deuh; keuadaan ureueng nyang meudèsya bak uroe kiamat; syafa'at geubri keu ureueng-ureueng nyang kalheuh Neupeuteuntèe lé Allah bak uroe kiamat.

Bandar Udara Vinh atawa Vinh Airport na keuh saboh bandara yang geulayang wilayah Vinh di Propinsi Nghe An, Viètnam. Geubuka nibak 18 Buleun Dua 1938, bandara nyoe nakeuh keu gantoe bagi Bandara Vinh nyang ukeu geu bri kode kode IATA VII sudangkan kode ICAOnya nakeuh VVVH.

Siteungöh nibak surat nyoe geuriwayat bhah udép Nabi Musa ngön keujadian bak masa peumeurintahan Fir'aun ngön trôk teunulông nibak Allah keu Nabi Musa a.s. ngön kawômgeuh, Bani Israil.

PT Arun Natural Gas Liquefaction, leubèh geuturi ngon PT Arun NGL, lam narit bahsa Acèh geukheun PT. Arôn nakeuh saboh maseukapè nyang peuhasé gaih alam cayé nyang na di Indônèsia. Bak thôn 1990 lé PT. Arôn ka jeuët keu saboh maseukapè gaih alam ngon hasé paléng na le di dônya.

Acèh Teumiëng nakeuh saboh kabupatèn nyang na di Acèh. Ureuëng nyang tinggai di Acèh Teumiëng nakeuh sukèë Teumiëng nyang bahsajih meupawôt ngön bahsa Meulayu. Bah pih meunan, na saboh keucamatan nyang ureuëng duëk meubahsa Aceh nakeuh keucamatan Manyak Payed.

Maktab Tanoh Abèë na di gampông Tanoh Abèë, di barôh Gunong Seulawah. Maktab nyoë na lam kompleks Dayah Tanoh Abèë nyang geupeudong lé keluarga Fairus nyang masa jayageuh 'oh geumat lé Syekh Abdul Wahab nyang geuturi ngon nan Teungku Chik Tanoh Abèë. Gobnyan wafeut bak 1894, ngon makam di Tanoh Abèë. Naskah (manuskrip) Dayah Tanoh Abèë mulai geupeusapat bak masa Syekh Abdul Rahim, tu nibak Syekh Abdul Wahab. Naseukah keuneulheueh geutuléh 'oh masa Syekh Muhammad Sa’id, aneuk nibak Syekh Abdul Wahab nyang wafeuet bak thon 1901 di Banda Acèh, lam béncara Beulanda.

Ureueng asoe lhok nyang udep di Sakhalin nakeuh sukèë Ainu, Nivkh, ngön Orok. Jinoë nyang paléng le di sinan nakeuh sukèë Rusia. Nibak nyan, di sinan nacit sukèë Korea.

Bak thôn 1880, nang nanggroë Selangor geupinah dari Klang u Kuala Lumpur nyang that leubèh jroh ngon meusaneut. Bak thôn 1881, lam musibah ië raya ngon tutông ka hancô dum peuneudong kayèe ngon ubông nyang na di Kuala Lumpur. Residen Inggris di Selangor, Frank Swettenham, laju geupeugot saboh peunutôh nyang jipeuwajéb bak ureuëng disinan geupeugot peuneudong dari batèe bata ngon ubin mantong-mantong. Le peuneudong barô nyan meusaban ngon curak rumoh keudèe di China Tunong, ngon kri meu "gaki limong". Peuneujak meuhubông u banda nyan pih ka jipeuna ngon jipuga saboh rot geuritan apuy keunan. Lam get that meukeumang nyankeuh bak thôn 1890, jipeudong teuma saboh Leumbaga Meugléh (Sanitary Board). Bak thôn 1896, Kuala Lumpur geupiléh jeuet keu nang "Nanggrë Meulayu Meusikutu" nyang barô.
Pulo Antsiferov (bahsa Rusia:Остров Анциферова) atawa Shirinki(Ширинки) bahsa Jeupang 志林規島 nakeuh saboh pulo ubeuët, hana soë tinggai di Pulo-pulo Kuril barôh. Pulo nyoë meuklèh ubé 15 km deungon tunong Pulo Paramushir lé Seulat Luzhina ngon ubé 140 km deungon ujông tunong Jazirah Kamchatka. Pulo jih bulat meulingkeu deungon garéh teungoh 4,25 km kirajih, manyang trök 761 m di babah apuy nibak pucôk gunong. Administratifjih, pulo nyoë tamong lam distrik Severo-Kurilsky bak Oblast Sakhalin, Rusia.

Panyang badan beureujuëk keunira 15-25 cm. Meukulahkama wareuna coklat seupot. Tubôh rot ateuëh badan wareuna coklat. Takuë, dada, ngon pruët wareuna putéh. Aneuk mata coklat, abah itam, gaki keulabèe mirah. Hudép cicém nyan meukawan. Leubèh kayém jimita eumpeuën bak tanoh. Eumpung sirupa cawan lhôk, nibak ranténg, ôn kayèe, tapéh, bak dheuen kayèe nyang halôih.

Ujông baroh Antsiferov nakeuh saboh nibak limong boh teumpat singa la'ot steller meukawén (ubé 600 boh meunatang kira jih) di Pulo Kuril. Di pulo nyoë that jay meubileuëng cicém-cicém nyang meu'eumpuëng di teubéng kareung.

Chubu Centrair International Airport atawa Central Japan International Airport na keuh saboh bandara yang geulayang wilayah Nagoya di Prefektur Aichi. Bandara nyoe geubangun di Teluk Ise reut blah seulatan Nagoya nibak saboh pulopulo yang geupeugeut. Geubuka nibak 17 Buleun Dua 2005, bandara nyoe nakeuh keu gantoe bagi Bandara Nagoya nyang ukeu geu bri kode kode IATA NGO sudangkan kode ICAOnya nakeuh RJGG.

Hadih maja nyan nakeuh tutô ureuëng tuha away nyang jeuët tacok keu hikeumah sipanyang umu geutanyoë. Na nyang jeuët keu peulajaran dan jeuët tameuamay nibak tutô nyan. Hadih maja nyan meualeuk-aleuk asoëjih meutamah lagak lom tutô nyan bak ta deungo.

Daud, Bukhari. "Writing and reciting Acehnese: perspectives on language and literature in Aceh." (PhD thesis, unpublished) School of Languages and Linguistics, The University of Melbourne. 1997. Handle: 10187/15468. Research Collections (UMER), 284013.

Ibnu Bathutah teuka keunan u Samudra Pasè bak thôn 1345, bak riwayat geupeugah gobnyan geumeudom di sinan na leubèh kureuëng 15 uroë. Lé Ibnu neugamba nanggroë Pasè nyan keu saboh nanggroë banda nyang that ceudaih. Lam neupiyôh nyan Ibnu Bathutah geusambôt lé Panglima Daulasah, Qadhi Syarif Amir Sayyir Al-Syirazi, Tajuddin Al-Asbahani , ngon padum-padum droë ulama Fiqh nyang geupeurèntah lé Sultan Mahmud Malik Zahir (1326-1345). Bak keunalon Ibnu Bathutah, Sultan Mahmud nakeuh raja nyang neumeuikôt Madzhab Syafi’i nyang salèh ngon that jeumot neuh bak neupeugot mudzakarah agama Islam.

Luwah Lhôk Jakarta keunira 514 km2 nyang nakeuh saboh wilayah la'ôt deuë ngon meurata lhôk iē cit 15 metè. Pulo-pulo Siribèe nakeuh kawan pulo-pulo nyang na lam Lhôk Teluk Jakarta.

Simpang Empat nakeuh gampông di Keucamatan Lawe Bulan, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.08.2015.

Parang Sikureueng nakeuh gampông lam Keucamatan Kuta Blang, Kabupatèn Bireuen, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.11.17.2008.
'Hindia Beulanda (bahsa Beulanda: Nederlands(ch)-Indië) nakeuh saboh wilayah koloni Beulanda nyang geuakô bak hukôm de jure ngon de fakto. Ulèe Neugara Hindia Beulanda nekeuh Ratu/Raja Beulanda nyang geupeuwaki bak sidroe Gubernur Jeundran nyang jiduëk di Batavia. Wilayah Hindia Beulanda lam teunuléh sarakata Undang-undang Keurajeuën Beulanda thôn 1814 seubagoe saboh wilayah nyang jimat dèelat lé Keurajeuën Beulanda.

Dari teuka kapai niaga Beulanda phôn bak akhé abad keu 16, sampoe watèe geupeunyata meurdèka thôn 1945, kuwasa Beulanda ateuëh pulo-pulo Nusantara nakeuh hana that teuga. Meuhat cit bansa Jawa sagai nyang asé jijajah meureutôh thôn lé Beulanda, salang bansa-bansa nyang la'én sampoë akhé abad keu 19 sabé lam meudèelat ngon meurdèka lagèë Acèh, Bali, Lombok ngon Kalimantan. Wilayah nyang teutap lam meudèelat nyan nakeuh leubèh luwah lam kawan pulo-pulo Nusantara, keubit hana piyôh prang antara bansa-bansa meurdèka nyan lawan Beulanda nyang jibantu lé aneuk bansa jajahan jih di Nusantara. Barô keuneuk meuhasé jipeudong Koloni Hindia Beulanda ban lagèe luwah wilayah Indônèsia modern jinoe nakeuh lheuëh jipeuancô lé awak nyan Keurajeuën Acèh Darussalam akhé that bak thôn 1914, meunan pih di neugara Acèh nyan sampoë 'an uroë jitamong aseuka Jeupang u Nusantara sabé na ureuëng nyang lawan Beulanda.

Jessica Mila (lahé di Kota Langsa, Aceh, 3 uroe Buleuën Lapan 1992; umu 25 thôn) nakeuh sidroe artis asai Indonesia. Yah jih ureung na po darah Jawa, Mak jih ureung na po darah Belanda-Manado. Aneuk dara paleng tulot nibak 4 meusyedara nyoe phon awai that mubuet watee umue manteng manyak that nakeuh jeut keu sidroe pemeran bak sinetron Cinta SMU yang tayang di Indosiar watee thon 2002.

Produk Domestik Bruto (PDB) Kuala Lumpur bak thôn 2000 geukira na bak beuniluëng RM 25.968 juta, ngon meurata timoh methôn na 4,2%. PDB tiěp kapita Kuala Lumpur bak thôn 2000 nakeuh RM 30.727, ngon meurata timoh meuthôn 6,1%. Jumeulah ureuëng keurija di Kuala Lumpur bak geukira na 838.400 droë. Bhaih jasa lagèe pèng, asuransi, properti, bisnis, retail, restoran, hotel, transportasi, keuneubah, komunikasi, jasa pribadi, dan jasa peumeurèntah, na geunguy ureuëng keurija 83% dari mandum jumeulah ureuëng keurija . 17% leubèh nibak nyan na lam bideuëng manufaktur ngon konstruksi.

Lam Kureu'an Allah neupeutrang, nyang bahwasajih Allah neugaséh keu ureuëng-ureuëng nyang tém taubat ngon ureuëng nyang gléh, suci. Ci neukalon lam surat Al-Baqarah ayat 222.

Pulo-pulo Meulayu nakeuh saboh wilayah nyang luwah meupulo-pulo antara tanoh darat Asia Teunggara ngon Australia. Nan wilayah nyan geucok nibak nan Ras Meulayu, saboh ras manôsia nyang that ramèe neuduëk ngon meu aseuli disinan. Keuna wilayah nyan kayém cit geukheun ngon nan la'én, bida saboh nan ngon nan nyang la'én nakeuh meunurôt masa ngon meunurôt soë nyang leubèh kha bak meukuwasa disinan. Nan nyang la'én nyan nakeuh lageè: Nusantara, Hindia Timu, Pulo-pulo Indônèsia
Terusan nyoë geu reuncana dari La'ôt Hindia di barat u La'ôt China Tunong di timu. Proyek nyan ka geurencana that na trép ka, phôn that uroë jéh bak masa Raja Thai Narai, gobnyan na geulakèe bak ahli tehnik Peurancih De Lamar keu geukaji rencana kuëh saboh peuneulah la'ôt disinan, meunan pih meuseubab èleumèe toknologi masa nyan hanjeuet neukeurija buët nyan meung ka han jadéh keuh neu kuëh peuneulah nyan. Dudoë teuma trôh 'an uroë nyoë buët kuëh peuneulah nyan golom meulaksana. Ngon meunyoë na peuneulah nyan jarak lau lintaih kapai la'ôt nyang keumeung jak dari La'ôt Hindia u La'ôt China Tunong ka leubèh jahét na 600 mil. Meunyoë keubit cit teuma buët nyan jadèh nyang that rugoë nakeuh neugara Singapura, Malaysia ngon Indônèsia.

Kruëng Gombak nakeuh nan kruëng nyang ilé rot Selangor ngon Kuala Lumpur di Malaysia. Kruëng nyoë nakeuh aneuk Kruëng Klang. Teumpat kruëng nyoë meureumpok ngon Kruëng Klang nakeuh jeuët keu asay nan da'irah banda Kuala Lumpur. Meuseujid Jamek na bak binèh kuala kruëng nyan.

Iklém Afrika mantöng lam kawasan tropis jitamöng chit bacut lam subtropis. Röt barôh beunuwa nyoë chit thô that-that saweuëb sinan neuduëk gurôn-gurôn, teungöh ngön teunong nibak beunuwa nyoë nakeuh darat nyang le savana ngön uteuën nyang tunjai that. Afrika nakeuh beunuwa paléng that seu-uëm lam dônya, tanoh nyang göt that thô lom meugurôn leubèh 60% nibak luwah meubileuëng bandum darat Afrika. Suhu nyang paléng seu-uëm nyang tom meutuléh nakeuh di Libya bak thôn 1922 (58o C).

Keutapang nakeuh gampông di Keucamatan Lhôksukôn, Kabupatèn Acèh Barôh, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.08.04.2038.

Kumbang Jaya nakeuh gampông di Keucamatan Badar, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.05.2025.

Bileuëng ureuëng duëk Mongolia nibak Juli 2007 geupeukira lé U.S. Census Bureau nakeuh 2.951.786 droë nyang nakeuh neumbôi 138 paléng le di dônya. Nibak nyan, United Nations Department of Economic and Social Affairs Population Division geupeukira bileuëng ureuëng duëk Mongolia (teungoh thôn 2007) nakeuh 2.612.900 droë. Angka nyan meuhië ngon Badan Bileuëng Mongolia (Mongolian National Statistical Office) , nyang geupuduëk bileuëng ureuëng duëk 2.612.900 nibak akhé Juni 2007. Bileuëng timoh ureuëng duëk Mongolia nakeuh 1,2% kirajih (2007). 59% nibak ureuëng duëk diyub 30 thôn umujih, 27% nibak nyan nakeuh diyub 14 thôn. Mongolia jinoë ka timoh modèrèn. Ubé 40% nibak ureuëng duëk tinggai di Ulaanbaatar. Bak 2002, 30% ai di Mongolia meuhareukat ngon geupeulara hiweuën. Ureuëng meupeulara hiweuën mantöng meupinah-pinah udép (nomad atawa semi-nomad). Sukèë Mongol nakeuh 85% nibak bileuëng ureuëng duëk. Sukèë-sukèë Mongol na padum boh kawôm lagèë Khalkha ngon la’én lom nyang geupeula’én ngon lugat droë nibak bahsa Mongol. Sukèë Khalkha nakeuh 90% nibak sukèë bansa Mongol di Mongolia. Euntèë 10%jih nakeuh Buryat, Durbet, ngon la’én di barôh ngon Dariganga di timu. Sukèë bansa Turki (Kazakh, Tuva, ngon Chantuu (Uzbek) nakeuh 7% nibak ureuëng duëk. Euntèë ureuëng duëk nakeuh Sukèë bansa Tungus, China, ngon Rusia. Sukèë Rusia le nyang gisa u Rusia aleuh Soviet Union rhöt bak 1991.
Abu Bakar ka neupeuingat bak ureuëng Islam nyang teugoh gabuëk, ngon Umar na lam kawan ureuëng gabuëëk nyan. Lheuh nyan keuh meubarô inseuëh keulayi ureuëng nyan mandum. Meubarô teuingat geuh nyang nakeuh Nabi nyan manusia cit saban ngon manusia la'én.

Kute Bakti nakeuh gampông di Keucamatan Babul Makmur, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.06.2008.

Uroë 24 buleuën Siplôh thôn 1971, gah alam di Arôn ka meuteuntèe jiteumeung ngon keunira jumeulah nyang na lam pruët bumoë na 17,1 trilyôn gaki kubék.

Meunyoë gata keuneuk mita sipeuë-peuë, leubèh gèt gata mita keuh beukai keu uroë pagé. saweuëb gata han pajan pih ta teumeung keubah beukai nyan meutan gata mita.

Afrika nakeuh beunuwa paléng rayek keuduwa di dônya ngön paléng le ureuëng lheuëh Asia. Luwaih wilayah 30.224.050 km2 rôh lam nyan pulo-pulo silingkajih. Meusaho 6% bak jeumeulah luwah ruëng dônya. Ngön 1,0 miliar ureuëng duëk, nyan jeut jipeuna 15% nibak ureuëng duëk lam dônya nyoë. Afrika ban silingkajih dikeuliléng le La'ôt Mèditerania röt barôh, lom na chit Terusan Suèz ngön La'ôt Mirah man sipanyang semenanjung Sinai röt timu laôt. Beunuwa nyoë chit rôh Madagaskar lom pulo-pulo la'én. Jinoë hat di Afrika kana 54 neugara nyang ka jiakô meudèëlat peunoh.

Bordeaux (bahsa Occitan: Bordèu) nakeuh saboh banda di Peurancih di wilayah Aquitaine ngon di departemen Gironde. Banda nyoe nakeuh nang nanggroe propinsi Aquitaine. Banda nyoe na 235.891 droe ureueng duek. Wali bandajih nakeuh Alain Juppé.

Lawe Sigala Barat nakeuh gampông di Keucamatan Lawe Sigala-Gala, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.02.2007.

Tarèh Asia göt that trang deuh bak nanggroë luwa, saweub that meupeungarôh keu da'irah-da'irah laén, lagèë ureuëng meukat awai nyang that jithèë ngön nan Jalan Sutra, nyang meuikôt ngön peuluwah budaya, bahsa, agama, ban silingka Afro-Eurasia. nyoë keuh saweub jithèë that. Laén lom nakeuh ureuëng ka geuteupeu meubeudé bak watèë seuteungöh abad di Cina, nyang punca phôn na prang hayeuë ngön ka geungui beudé.

Malaysia nakeuh saboh nanggroe monarki konstitusional rupa federasi nyang teuduëk di Asia Tunggara. Nanggroë nyoë teudöng nibak 13 boh nanggroe meusikutu ngon 3 boh Banda meusikutu. Luwaih wilayah daratjih nakeuh 329.847 km2 nyang jipisah lé La'ôt Cina Seulatan lam 2 wilayah nyang karap saban luwaihjih nyakni Malaya ngon Malaysia Timu.

Iman ngön buet göt atawa jeuheut sidroe ureueng hana geukalön nibak iman ureueng la'én, adak pih ureueng la'én nyan nakeuh lakoe ngön peurumoh.

Puasa lam ma'na syari'at nakeuh leubèh nibak puasa lam ma'na bahsa. Lam syari'at puasa nyan nakeuh theun droë ban lagèe ma'na puasa lam bahsa, meutamah lom theun droë nibak meukalon peukara nyang geutham lam agama seureuta theun droë nibak kheun meukheun keu ureuëng la'én seureuta rukôn ngon syarat nyang la'én. Paneuk jih puasa nyoë nakeuh ibadah nyang total lam agama Islam.
Keudidi nakeuh saboh cicém nyang na hudép lam da'irah meudong ië lagèe paya, neuheun, kuala, pusông anoë ngon uteuën bangka (mangrove). Cicém nyoë teuka dari wilayah Siberia Timu ngon tiëp thôn 'oh watèe musém leupië cicém nyan meuhijeurah u da'irah Asia Teunggara ngon Australia. Lam bahsa ilmiah cicém nyan geupeunan Calidris tenuirostris, lam bahsa Indônèsia geupeunan kedidi besar.

Jih jeuët keu murib bak sikula manyang militè Brienne thôn 1779 bak umu 10 thôn, ngön that carong sampoë Napolèon jeuët lulôh bak sikula manyang nyan bak umu 15 thôn. Karier militèjih jiék ngon bagah lheuëh jih asé jipeuseungap gabuëk nyang jipeugot lé kawôm meudukông royalis ngon kri nyang jeuët that gura: jitimbak meuriam di banda Paris dari ateuëh meunara. Keujadian nyan thôn 1795 bak watèë Napolèon umu 26 thôn. Meumacam prang asé jipeumeunang droëjih, nibak laén prang meulawan Austria ngön Prusia.

Meuhukôm: hukôm ureueng agam meukawén leubèh dari sidroe peurumoh (poligami), meuh kawén, pajôh hareuta aneuk yatim, hukôm waréh, buet-buet keuji ngön hukômanjih, teuneugah pajôh hareuta nyang hana haleue, hukôm syiqaq ngön nusyuq, suci lam seumayang, hukôm poh ureueng Islam, seumayang khauf (seumayang lam yö), h'an geubie marit nyang brôk-brôk, ngön bhaih pusaka kalalah.

Pandra Kandéh nakeuh gampông di Keucamatan Pandrah, Kabupatèn Bireuen, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.11.08.2003.

Rangkang nakeuh saboh peuneudong nyang that seuderhana. Peuneudong nyan biasajih geupeugot nibak kayèe atawa triëng. Peuneudong rangkang nyan di Gampông-gampông nakeuh lam blang atawa lam lampôh nyang jeu'ôh ngon rumoh tinggay. Rangkang lam blang geupeugot 'oh watèe musém trôn u blang. Curak rangkang diblang geupeugot ngon hana meubintéh, ngon manyang aleuë jih nibak tanoh hana leubèh nibak 1,5 mètè. Rangkang di glé atawa lam lampôh geupeugot leubèh get lom, meuseubab rangkang di glé ngon di lampôh beujeut geunguy keu teumpat meu dom 'oh watèe musém-musém nyang ka meuteuntèe.

Aneuk Galong nakeuh saboh gampong lam keucamatan Sukamakmur, Aceh Rayeuk. Gampoeng nyoe geu plah jeut keu dua boh gampong: Aneuk Galong Titi ngön Aneuk Galong Baroe.

Bahsa Acèh jeuët keu lambang identitas dan kebanggaan Acèh. Hai nyoë seusuai deungön fungsi bahsa da’irah seubagoë bahsa nasional. Di sampéng lambang keubanggaan ngön identitas nanggroë, bahsa Acèh na guna cit seubagoë alat perhubungan di dalam keuluarga ngön masyarakat da’irah, sarana peundukông budaya da’irah seureuta pendukông sastra da’irah di Acèh dan sastra da’irah Éndônèsiya.

Alue Geulumpang nakeuh gampông di Peusangan Siblah Krueng, Kabupatèn Bireuen, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.11.15.2018.

Geulanggang Barô nakeuh gampông lam Keucamatan Kota Juang, Kabupatèn Bireuen, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.11.13.2022.

Nyang la'én: haba hana göt keu ureueng-ureueng nyang hana geupubuet seumayang ngön haba göt keu ureueng-ureueng nyang geumeutaubat ngön ureueng-ureueng nyang pubuet buet nyang jroh; keuadaan lam syuruga; nakeuh sunnah Allah nibak peubiyeu ureueng-ureueng nyang seusat 'oh kalheuh neubri peutunyok.
Teumpat-teumpat praseujarah nyang peunténg nakeuh gamba guha Paleolithik (Jameun batèë tuha) nibak Khoid Tsenkheriin Agui (Guha Biru di Barôh) di Propinsi Khovd, ngon Tsagaan Agui (Guha Putéh) di Propinsi Bayankhongor. Teumpat meublang Neolithik (Jameun batèë muda) na di Propinsi Dornod. Nyang lawét nyoë geumeurumpok di barat Mongolia nakeuh teumpat tinggai simeutaran ureuëng keumawé ngon ureuëng peucrok meunatang. Ureuëng duëk watèë Jameun Teumaga di siblah timu Mongolia geupeukira nakeuh ureuëng Paleomongoloid (Mongolia Tuha) ngon di siblah baratjih nakeuh ureuëng Eropid. Bak abad keu duwa SM, bak Jameun Gansa, barat Mongolia iyub peungarôh Tamadôn Karasuk. Tanoh jirat luwah nibak abad 3-5 Jameun Beusoë nyang dudoë geungui cit lé ureuëng Xiongnu kaleuh geumeurumpok tho Ulaangom.

Surat At-Tahrim (bahsa Arab: التحريم‎) nakeuh surat keu-66 lam Al-Quran nyang jeumeulah ayat surat nyoe nakeuh 12 boh ayat. Surat nyoe neupeutamöng lam kawan surat Madaniyah.

Badan peumeurèntah nyang mat peunutôh keurija puga Acèh ngon Nias yôh nyan nakeuh geupeunan BRR NAD-NIAS. Ngon na meumacam badan ngon organisasi internasional la'én nyang meukeurija saban cit. Organisasi internasional nyang meujasa puga keulayi Acèh yôh nyang nakeuh lagèe: USAID, Islamic Relief, Muslim Aid, World Vision, Care, UN-Habitat ngon la'én-la'én. Mandum neugara na cit meubantu peugot Acèh lheuëh musibah. Na nyang langsông geutamong meunan lheuëh musibah, na cit nyang teuka dudoë ngon geuba meumacam jeunèh beunantu keu ra'yat Acèh. Ateuëh keurija nyan lé peumeurèntah ngon mandum ra'yat Acèh neuhareutoë sabah ngon teurimong geunaséh keu mandum pihak nyan, nyang geubôh tanda rot saboh peuneugot taman di tanoh lapang Blang Padang di Banda Acèh.

Lam bideuëng ekonomi ngon strategi, Seulat Malaka nakeuh salah saboh ra'uëh niaga nyang that utama di dônya, karab saban ngon Terusan Suez atawa Terusan Panama. Seulat Malaka geupeuhah rot jak antara La'ôt Hindia ngon La'ôt Pasifik seureuta geupeuhubông lhèe boh nanggroë di dônya: India, Indônèsia ngon Rèpublik Rakyat Cina.

Lagè nyang ka ta teupeuë, bahwa sajih Nabi Ibrahim as na duwa droë peureumöh, Siti Hajar ngon Siti Sarah. Bak Siti Hajar lahé Nabi Ismail as, bak Siti Sarah lahé Nabi Ishaq As.

Putrajaya geupeunyata jeuët keu Wilayah Meusikutu ngon pusat neuduëk peumeurèntah Malaysia bak uroë 1 buleuën duwa thôn 2001. Ubéna neubuët eksekutif ngon yudikatif ka geupinah Kuala Lumpur u Putrajaya. La'én ngon, Parlemen Malaysia ngon meuligoë raseumi Yang di-Pertuan Agong cit nyan nyang mantong teutap di Kuala Lumpur.

Tarèh Asia jeut takalön meubagoë tarèh bak meupadum boh dairah binèh laôt nyang meubida, lagèë, Asia Timu, Asia Teunong, lom Timu Teungöh nyang meupawôt lé peungarôh padang Eurasia.

Gulo nakeuh gampông di Keucamatan Darul Hasanah, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.07.2001.

Meulabôh nakeuh nang nanggroe Kabupaten Aceh Barat, Provinsi Aceh, Indonesia. Banda nyoe teuduek bak 175 km teunggara Banda Aceh di Pulo Ruja.

Hareutoe pakriban keuadaan ureueng-ureueng nyang meuiman di dônya ngön uroe kiamat, pahala nyang neubri lé Allah keu ban dum ureueng nyan di uroe akhérat.
Pancong nakeuh bahsa laen dari sikhan atawa siteungoh. Teuma ladom pancong na nyang geuboh areuti ngon ujong punca lage geunasab keu conto jih ija punca. Di Acèh pancong leubeh seureung geupakek le ureueng watee geupeusan ie kahwa (kupi) ngon nan kupi pancong.

Kayu Pangor nakeuh gampông di Keucamatan Deleng Pokhkisen, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.13.2008.

Ujông Tanöh nakeuh gampông di Keucamatan Kota Bahagia, Kabupatèn Acèh Seulatan, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.01.17.2005.

Cingkham Mekhanggun nakeuh gampông di Keucamatan Lawe Alas, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.01.2025.

Jinoe, Swedia nakeuh salah saboh nanggroe ngoen pendapatan per kapita dan tingkat keseujahteraan udep paling manyang di donya dari hasil riset yang jipeugot le UNDP.

Sebudi Jaya nakeuh gampông di Keucamatan Bukit Tusam, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.09.2017.

Melalui Jalan Raya Dunia, roman masyarakat, geupeutubiët lé Pustaka Indiche Drukrij, Medan 1939 (Edisi Jakarta geupeutubiët lé Pustaka Bulan Bintang, 1978).

Simpang nakeuh gampông di Keucamatan Bakôngan Timue, Kabupatèn Acèh Seulatan, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.01.15.2005.

Samuti Makmur nakeuh gampông lam Keucamatan Gandapura, Kabupatèn Bireuen, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.11.07.2012.

Riwayat: Allah neuteurimöng do'a Nabi Zakaria; Nabi Isa lahé nibak sidroe ma ngön hana ayah; Nabi Ibrahim ngön ayahneuh; Nabi Musa nakeuh nabi nyang neupiléh lé Allah; Nabi Isma'il nakeuh sidroe nabi nyang beutôi bak neumeujanji; Nabi Idris nakeuh nabi nyang göt that jipatéh.

Aljazair nakeuh teumpat timoh keumang alat tincu paleng maju di masa Paleolithik Teungoh. Alat-alat masa nyoe, mula bak 30.000 SM, geupeunan deungon Aterian (nibak dairah arkeologi Bir al-'Atar, seulatan Tabasah).

Pasir Gala nakeuh gampông di Keucamatan Lawe Bulan, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.08.2001.
La cultura swahili xe la cultura de le etnie che vive su la costa de el Kenya, la Tanzania, el Mozanbico del nord, e le ìxołe Comore. La xente de la cultura swahili le parla la łéngoa swahili, ła ga tanti costumi de origine islamica (anca se esar musulmani no l'è fondamental par èsar de cultura swahili) miscià co i costumi de le tribù Bantu de la costa africana.

D: climi nivałi (o microtermici), el mexe pì fredo el ga na tenperadura inferior a i -3 °C, ła tenperadura media de'l mexe pì caldo ła xe sora i 10 °C.

Ebora ła xe uno dei prinsipałi sentri finansiari europei. I fondałi del Mar del Nord e de l'Atlàntico setentrionałe de pertinensa scosexe i contien łe pi grande riserve de petrołio de l'Union Europea.

Maneghere: dete anca anse. le forma la corona superiore, ričioli de bronzo ke se trova sora ala campana par colegarla al ceppo (se basculante) o al trave (se fisa) par međo de sbàre in fer e bolói.

I diałeti moderni baschi i parmete ła coniugassión de sirca quindexe verbi, ciamè verbi sintetici, speso soło in contesti łeterari. Sti qua i pol esar coniughè ai tenpi presente e pasà in tei modi indicativo e prexente, in tri tenpi al condisionałe e potensiałe, e in un tenpo par l' inperativo. El basco cołoquiałe, comunque, el uxa soło l' indicativo prexente, l' indicativo pasà e l' inperativo.

Secondo ła controversa clasificasion de łe łéngoe native del nord America de Joseph Greenberg, łe eschimo-ałeutine i'è uno dei tri grupi prinçipałi de łéngoe native parlè in te łe Meriche, e łe raprexenta na distinta ondà de migrasioni da l'Axia a łe Meriche. I altri do i'è łe łéngoe na-dené (che l'include łe łéngoe atabasche e un picoło numaro de idiomi cołeghè) e łe łéngoe amerinde (ła più controversa clasificasion de Greenberg, che l'include ogni łéngoa nativa de łe Meriche che no rientra in nisuna de łe altre do categorie).

La Festa de ła Madona de ła Sałute xe 'na ricorensa rełigioxa de ła sità de Venesia che gà logo el 21 novenbre de ogni ano e costituisse festività locàl. Se tràta de un pełegrinagio de ringrasiamento nei confronti de ła Madona che gà come meta ła Baxéłega de Santa Maria de ła Sałute.

La lingua del Santo ("Ła lengua del Santo") el xe on film direto dal regista Carlo Mazzacurati, anbientà tra Padova, i Cołi Euganei e ła łaguna veneta.

Tute łe łetare e digrafi le raprexenta un unico fonema. Łe principałi ecessioni i' è quando l o n i' è precedue da i, che tanti diałeti i pałatixa in ll e ñ, anca se no i' è mia scrite. Quindi ikurriña pol anca esar scrito ikurrina sensa canbiar el sono, mentre el nome propio Ainhoa el ga bixogno de l' h muta par ronpar ła pałatałixassión de ła n. In te łe varianti a nord de ła frontiera franco-spagnoła, spesialmente in te łe più orientałi, in serte parołe existe ła posibiłità de aspirassión dopo na consonante, coxa che generalmente s' à rifleso in te ła łeteratura de sti diałeti. Exenpi: aphez, ithurri, kherestu, orho, alha, unhatu. No existe tildi o asenti grafisi se non in te i prestiti da altre łéngoe, visto che łe parołe no le ga na asentuassión fisa. In te l' ortografia de Sabino Arana (1865-1903), ll e rr iera sostituie rispetivamente da ĺ e ŕ.
Ła clase gramaticałe o clase nominałe, in lenguìstica ła xe uno dei modi che łe łéngue łe dopra par clasificar i nomi e poder métarli in rełasion (métarli d'acordo) co agetivi, pronomi, artìcołi e verbi quando che se fa na fraxe. Ogni łéngua ła ga i só criteri de clasificasion come par exenpio:

Nel mar Egeo se catao le isole Egee, el Dodecanexo, Eubea e ne la parte meridional ghe xe Rodi e Creta. Al sentro del mar se cata l'isola de Navaron, famosa par i bunker todeschi fati costruir durante la seconda guera mondial.

Ċoṅciṅ ƚa xe 'na munisipaƚità de ƚa Ċina sentro-meridional. Ƚa confina a est co ƚe provincie de Hubei e Hunan, a sud co cheƚa de Guizhou, a ovest co cheƚa de Sichuan, a nor co cheƚa de Shaanxi.

Parise (in fransese Paris [paʀi] , antigamente Lutèce, dal latin Lutetia ) la xe la cavedal de la Fransa e caologo de la rejon de l'Île-de-France. L'àrea metropoitana de Parise la xe la pi popolà d'Europa, co sirca 12 mijoni de abitanti.

Al firm (nome sientifego Pinus cembra), al è an albero senprevert a foje a ghi de 'l genere Pinus che al viu te le Alpi. Al so legn al è pregià e al gnen doperà in modo particolar par far sculture. Al è al unico pin a 5 aghi che cress spontaneo in Europa.

El clima, nonostante el Rhode Island el sie inte na poxision oseànega, el xe continentałe: el ga inverni rijidi e istà calde. Ła tenperadura media inte'l Stato ła va dai 28 °C ai 7 °C sóto xero. ła tenperadura pi alta rejistrada ła xe stada de 42 °C in junio del 2006, a Providence; ła pi basa, de -25 °C a Coventry, el 6 de febraro del 1996.

Intra el 1979 e'l 1985 el interpreta el ròło de Bo Duke ne ła sełebre serie tełevixiva Hazzard. 'Ntel 1981 el laora in The Midnight Special, che 'ntel cast podeva contàr su artisti come Donna Summer e Tina Turner.

Co l' arivo de ła democrassia, ła Costitussión spagnoła del 1978 e 'l Statuto de Gernika, ła łéngoa basca la ritorna co-ofisiałe in tel Paexe Basco spagnoło e in tel nord de łe Navara, ndoe lentamente la ritorna a ła vita publica.

L’ Euskaltzaindia l’ è sta creà in tel 1919. A partir dai ani Sesanta l’ è inpegnà in te un proceso de normalixassión de ła łéngoa, che el podese rendar posibiłe l’ insegnamento del basco in te łe scołe nonché facilitar ła comunicassión tra i parlanti łe diverse varianti. El rixultato de sto łaoro l’ è l' euskara batua (basco unificà), creà a partir dal 1968, baxà su ła tradissión scrita de ła łéngoa e i ełementi comuni ai diversi diałeti. El so moto l’ è Ekin eta jarrai (Scomisiar e continuar).
A cauxa de łe condisioni storiche in cui ła łeteratura basca la s' à svilupà, ła comunità łenguistega no l' à disposto de un unico modeło par el uxo scrito, ma difarenti, che no podendo inporse conpletemante sui altri, i s' à svilupà parałełamente dal secoło XVI. In tei manuałi de storia de ła łeteratura basca se se riferise al gipuzkera, bizkaiera, lapurtera e zuberera come a diałeti łeterari, esendo ste varianti łe più utilixè en ła produssión leteraria basca. Sia el gipuzkera a sud dei Pirenei che el lapurtera al nord, i' è stè in te i secołi łe varianti più utiłixè, e le 'à guadagnà anca un serto prestigio e ła so area de influensa; par sto motivo i' è stè modełi de riferimento quando in te i ani Sesanta s' à decixo de portar avanti el projeto de unificassión.

Ła sucesiva opera conosua l'è ła tradussión del Novo Testamento (Iesu Christ Gure Iaunaren Testamentu Berria), comisionà da ła regina de Navara Juana de Albret al ministro calvinista basonavaro Joanes Leizarraga., stanpà in te l' ano 1571 a La Rochelle.

La è na specie de montagna. La zona de difusion no la è conessa e la conprende al arco alpin e do zone te i Balcani e in Europa central. Al cress a partir da i 1200 metri de quota infin a 'l limite superior de i bosch de conifere subalpini, catyando condižion otimai tra i 1600 e i 2100 m de altitudine. A à pì caro teren acidi, ma al pol viver anca su substrati calcarei acidificadi o slavadi in superficie da la ažion de la pioa. Al firm al pol far bosch missiadi co 'l pež e manco da spess co 'l laress o anca bosch puri. In Veneto se 'l cata te le Dolomiti. De particolar inportanža al è al bosch de 'l Cansiljo, aonde che par žentener de ani al à representà un de i pilastri de la economia de i Cinbri. No se sà se sie la đent che à ciapà al nome da i alberi o i alberi da la đent.

El xe 'nda drento el Parlamento ałe ełesion połiteghe del 1963 e el xe sta ełeto deputato fin al 1979, cuando che el xe sta ełeto senador 'ntel cołejo ełetoral de Basan e confermà ałe ełesion połiteghe del 1983.

Al magiór peso, e quindi al magiór spesór, al fa sì ke la àbie 'na pì grosa e longa vibražion del strumento oltre ke an magiór sostegno dei toni parziali, sopratuto quei de ottava inferiore e de terza maggiore, ke i a da eser presenti in ogni campana. De solito la campana in proporžion pì pesante la risulta aver an sòno in general pì càlt e pì graẑioso, mentre na campana "leggera" la è spés strident e spiacevole ale reče.

Alcide de Gasperi: Le battaglie del Partito popolare. Racolta de scriti e discorsi połiteghi dal 1919 al 1926, a cura de Paolo Piccoli e Armando Vadagnini, prefasion de Francesco Malgeri, Roma, Edizioni di storia e letteratura, 1992

La nova etnia, i americo-liberiani, no se sa mai integrà co la popolasion locale: i se ciamava americani tra de lor, e i xera tratai da americani da i inglexi che xera in Siera Leone; el sistema de governo e i simboli che i gha selto xera ciaramente americani; i tratava i africani come inferiori.
El Lesotho nol ga laghi de inportanza, ma el ga fiumi che i xe la risorsa naturale pi inportante del paexe. El Fiume Orange el nase da i Drakensberg e el traversa tuto el paexe prima de entrar en Sudafrica. I altri fiumi i xe el Caledon, el Malibamatso, el Matsoku e el Senqunyane. I fiumi i parmete la produsion de energia idroeletrica, che la xe venduda al Sudafrica.

Łe màchine uténsili realixà par far sto tipo de łavorasion łe vien ciamae 'machine par ełetroerosion', o in inglexe EDM (Electro Discharge Machining).

Ghe n'è tanta roba beła da veder a Conejan. Par esenpio el castel, via XX setenbre co ła porta Dante e ła porta Montegan, piaza Cima (el pitor famoso in tel mondo), el domo e tante altre robe. N'antra roba famosa de Conejan l'è el vin, soratut el Proseco DOC de Conejan e Valdobiadene.

Daspò gaver proà a intrar in contato co l'arzevesco de Magonza Alberto da Colonia, senza resultà, grazie a alguni so amighi, el taca na opara de proselitisemo in torno par la Zermania. El processo par eresia el parte inte'l 1518, ma l'ano drio el vien fermà parché el papa Lion X el sperava inte na elezion a Imperador, dopo la morte del Massimilian I, del Pricipe Eletor de Sassonia Federigo el Savio, forte sostegnidor del Catedratego de Wittenberg oltra che figura infruente inte'l panorama politego de l'Impero. Imperador vegnarà però nomenà Carlo V, zà re de Spagna e desso a cavo del pì grando Impero del mondo, che el chiapava rento quasi tuta l'Europa e gran parte de la Merica Latina.

Da 'sta małora qûi ła xe vegnù fora ła Polxeła d'incò. Tanta xente ła xe ndà star vìa dal Połexene par ła fame, specie i xe ndà intel triàngoło industriałe de Torino, Milano e Genova, e tanta xente anca da Polxeła. I gà dito che ła Fosa no ła ndaxéa pì ben e che no ła ne servìa pì; no i ła gà terà ma i ła gà soło cuacià; el Sostegno stòrico che'l jera sta tirà su dai venesiani i ło gà butà xó. I gà anca pensà de tirar su ben asè i arxeni del Po par tuto el Połexene; cusì intel 1957 i gà dovùo butar zò el sentro de Polxeła che'l jera propi stà tirà su sul vecio arxene. El sentro de Polxeła i ło gà tirà su da nóvo suła Fosa cuacià.

Verso el 1845, i boeri del Sudafrica i ga scominsià a atacar i acanpamenti tswana rente de la frontiera co el Transvaal. En tel 1876, i capi Setshele de el clan Kwena e Khama del clan Ngwato, i ga domandà a i inglexi de la colonia del Capo de jutarli contro le incursioni boere. I do capi i parlava a nome de i so do clan, e no podea parlar a nome de tuti i tswana. I inglexi i xe stà veleci en tel rispondare e intervenir. A i inglexi no ge interesava el paexe, che nol xera fertile e no gavea materie prime. I inglexi i volea el control de el teritorio par inpedir che i boeri de le republiche auonome del Transvaal e de l’Orange le se metese en comuicasion co la Namibia, controlada da i todeschi. I inglexi i ga alora proclamà el protetorato e dato el nome de Bechuanaland.
Col pasar del ténpo, el mercà el se ga sgrandio, parlando de véndita a detagio e anca al'ingroso e i xé stai tirai su magazéni e fònteghi. In sto fraténpo, i xé vegnui fora i primi negosi de roba de łuso, łe prime banche e asicurasion e i ufisi de łe tase de ła sità łe xé stà mese propio qua. Anca el maceło sitadin el se catava a Rialto.

La costa de la Tripolitania la xe piata, sensa tanta vegetazion e co spiage de sabia. Da Bengasi fin al confi co l’Egito, la costa la diventa rociosa e le acque pi profonde. El golfo de Tobruck el xe el pi grande e profondo de la costa libica.

Ła vien inventà caxualmente da i spoxi rusi Lazarenko 'ntel 1943, durante esperimenti de uxura de i contati ełetreghi. Sta tècnołogia ła vien poi doparà senpre de pi e uncoi ła xe abitual soratuto par ła rifinitura de stanpi plàsteghi, parmetendo i detaji soto el miłimetro. Co i ani i procesi i se ga sdopià fra ełetroerosion a tufo (EDM) e ełetroerosion a fiło (WEDM).

La introdužion de la usanža de far sonar le canpane 'te le ore canoniche e durante la celebražion de la Comunion la ghe gnen atribuida a papa Sabiniano (604-606).

En tel 1890, Cecil Rhodes – on inglexe che gavea forti interesi economici in Africa australe, el gha organizà on grupo de mercenari par conquistar el controlo de le tere a nord de el Sudafrica.

De solito no i se mou mai in grupo ma i pol esser visti insieme durante qualche migražion o 'te 'n bon habitat. Al scritor vitorian William Crossing al diss de erghen vist ten žerti posti grupi de 15 o pì tanti ancora.

Altri łóghi de interese i xé el Teatro Ła Fenice, ła céxa de Céxa de San Moisè che ła se cata a ła fin de ła Całe Larga XXII Marso e Pałaso Grassi, miga da tanto ténpo fato deventar un inportante muxeo

In tel 1729 el jexuita Manuel de Larramendi el publica a Sałamanca na gramatica basca intitoła El Imposible Vencido. El arte de la lengua bascongada, ndo el parla de i diversi diałeti: el cita el gipuzkera, el bizkaiera, el nafarrera e ‘l lapurtera e l’ aferma che i ultimi do i pol esar considerè come na roba soła.

El Tratà de Maastricht (conossùo anca cofà Tratà su de l'Union Europea, TUE) el xe stà firmà el 7 de febraro 1992, su de le rive de la Mosa, inte la citadela olandese de Maastricht, dai 12 paesi menbri de l'ora Comunità Europea, uncuò Union Europea e el xe intrà in vigora el 1 de noenbre del 1993.

Dolce & Gabbana xé 'na casa de moda italiana fondà dai stilisti Domenico Dolce (Polizzi Generosa, Palermo, 13 agosto 1958) e Stefano Gabbana (Milano, 14 novembre 1962), co a sede a Legnano, Milano.
El teritorio el xé cresùo ai ténpi dei Romani (a Lio Pìcoło i xé vegnudi fora daspò scavi i resti de un moxaico de na viła romana) e soratuto 'ntel'Alto Medioevo, có 'nte ła Laguna nord i xé nasùi inportanti séntri come Torseo, Amiana e Costansiaco. El canbiar de łe condision ambientałi e l'afermasion de Venesia i ga portà sti posti a na decadénsa 'ntei sècołi daspò; ła xona ła xé ga fata piena de pałui e małaria e i ga recuperà durante łe più resénti bonìfeghe che łe ga avùo come conseguénsa ła fondasion dei paéxi de ancuo. Testimoniansa de sta roba ła xé ła prexénsa de ła paroła Ca' in numeróxi topònimi, tèrmene chel èndega na tegnùa agrìcoła. Anca el scavo del canal Cavałin (ancuo canal Cason), chel xé stà bon a cołigar ła Laguna al Piave, el ga contribuìo a megiorar sta xona.

I francexi i gha sempre volù esar la pi grande potensa mondiale. Durante el tempo de la concuista de l’Africa, i gha tentà de fermar l’avanzata inglexe. I francexi i volea metarghe el baston de traverso a el pian inglexe de verghe tuta l’Africa orientale da nord a sud, e i volea anca verghe el control de le pozisioni geopolitiche pi importanti. La costa longo el Mar Roso e lo streto de Aden i xera considerà importanti parché, co lo scavo del canale de Suez, cuel trato de mar el gavea da diventar ono de i pi usadi da la marina mercantile mondiale. El governo francexe el gha sostegnù i esploratori che i laorava en tel Corno d'Africa propio par poder utilixar i so studi e espandarse en te la region.

L'Inpero Austriaco el xe stà un vecio Stato de l'Europa sentral, costituìo come monarchia ereditaria nel 1804 metendo insieme tuti i posedimenti de ła caxata dei Asburgo, in risposta a ła proclamasion da parte de Napoleon de l'Inpero Francexe.

Se coltiva cana da sucaro, coton, soja, rixo, girasoli, cafè e cacao. Se pratega ła sivicoltura. Intełi grandi fiumi se pesca e xe drio sviłuparse ła pesicoltura.

Ł'Hampshire ła xe na contea picinina sora ła costa meridionałe de ł'Inghiltera 'ntel Regno Unìo. Ła confina co (In senso orario da ł'ovest) Dorset, Wiltshire, Berkshire, Surrey e West Sussex. Ła gs on'area de 3769 km² e ła se estende 'nte i punti pì larghi par sirca 90 km da est a ovest e 65 km da nord a sud. Ła cavedal ła xe ła sità de Winchester. El censimento del 2001 el ga recensio 'na popołasion de 1,24 milioni de abitanti; el teritorio deła contea el sirconda anca le sità de Portsmouth e Southampton, che però łe ga aministrasion indipendenti; co łore, ła popołasion ła riva a 1,6 milioni.
Ghè na gran disparità tra el biłinguismo in te łe diverse provinçe basche. Ła Vizcaya la ga 1 141 000 abitanti, el 26,5% (302 000) i’ è biłingue e ‘l 24,9% (284 000) biłingue pasivi. Ła Guipúzcoa con 686 000 abitanti la ga el piasè alto numaro de locutori bascofoni che i’ è 329 000 e i corisponde al 48% de ła popolassión e la ga un 9,5% (65 000) de biłingue pasivi. In Navara (594 000) ghè el 10,5% (85 500) de bascofoni prinçipalmente in tel nord e nord-ovest de ła provinça e 6,8% de biłingue pasivi (40 200). L‘ Álava con 298 000 abitanti la ga un 13,4% (40 000) de biłingue e un 11,1% (33 000) de biłingue pasivi. El Labourd con 208 000 abitanti el ga un 37,2% de popolassión biłingue (38 600) e 24 600 de biłingue pasivi. Ła Basa Navara e ‘l Soule i’ è i manco popolè (30 000 e 17 000) e i ga ła più forte parsentuale de persone biłingue: 60,9% de biłingue (28 600) e 15,1% de biłingue pasivi (7 000).

Adotà da 'na fameja nobiłe e, par 'sto motivo, sopranominà "el principe deła risada", el gaveva lavorà - dała fine dełi ani trenta - in çirca çento film, con registi come Camillo Mastrocinque, Mario Mattòli, Sergio Corbucci, Alberto Lattuada e Pier Paolo Pasolini e insieme a atori quałi Peppino De Filippo, Aldo Fabrizi e Vittorio De Sica.

Ƚa provincia de Ena ƚa xe 'na provincia itaƚiana de ƚa Siciƚia de 171 921 abitanti. Ƚa ga 'na superfisie de 2 574,7 km² e ła conprende 20 comuni.

El lago se cata a 920 sul livel de el mar, en tel ramo ovest de la Rift Valley, poco soto l’equator. I imisari pi importanti i xe i fiumi: Nyamugasani, Ishasha, Rutshuru e Rwindi. L’emisario fiume Semliki el se buta en tel Lago Alberto. Tuto el lago el fa parte de i do parchi nasionali contigui de le nasioni rivierasche (Virunga da la parte del Congo e Regina Elisabeta da quela ugandexe).

sonada a 'na canpana: in ocasión de qualunque celebražion se al canpanil al à 'na unica canpana; sonar le avemarie se al canpanil al à pì de 'na canpana

L’ Uganda l’è on paexe de l’Africa Orientale. L'Uganda nol gha sbochi sul mar e el porto pi rente el xé quel de Monbasa, en Kenya, a 800 km. El paexe se cata a caval de l’equatore.

Eł decreto contien na łista ciara de 65 proposizion venù fora da pubłicazion de serti auturi modernisti «che i và contro i łimiti stabiłii da i Pari de ła Santa Cexa stesa, soto somejansa de na inteligensa pi ałta, co eł nome de considerazion storega, sercando on progreso de dogmi che de fato la xe na coruzion de łuri.»

El xe morto el 24 de giugno 1984 a Santa Margherita Ligure, travolto da on'onda mentre el gera drio ciapare el sołe co so mujere Romilda Bollati de Saint Pierre, maridà ł'ano prima.

A: climi tropicałi, tenperadura media senpre superiore a i 18 °C, nó stajon invernałe, precipitasion abondanti che łe supera ła evaporasion anua.

Ła legénda conta che ła céxa sia òpara dei primi profughi de Aquiłeja scanpài qui a cauxa de łe invaxion barbariche In realtà łe prime trase storeghe de sta céxa risałe al 1040.