Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Sorbarieae wobsejźi měnjate a zestajane łopjena, Adenostoma ma mutličkojte až měnjate, jadnore łopjena. Płodowe łopjeńka su zrosćone, płod jo nažka abo kompleksny měchowc. Chromosomowa zakładna licba jo x = 9.

Wusko z astronomiju zwězanej stej fyzika a matematika, tej fachowej wobłuka stej se cesto mjazsobnje wopłoźowałej a wobglědujotej se teke w studiumje astronomije ako cełk. Uniwersum se wopokažo we wjele padach ako laboratorium fyziki, wjele jeje teorijow se móžo jano w jogo dalokosćach a na górucych, na energiju bogatych objektach pśepytowaś. Mimo togo su byli wobšyrne wobliceńske nadawki astronomije nastark až do numeriskeje matematiki a pśeźěłanja datow.

Płod wobstoj z jadnogo abo wšakich semjenjow, kótarež su wót płodoweje sćěny (perikarp) wobdane. Pśi perikarpje pak se rozeznawaju tśi warsty:

Spjerchlinowe łopjena su tupe abo pitśku špicne a dośěgnu dłujkosć wót až do 6 mm na głownych pšuśikach a wót něźi 3 mm na pódlańskich pšuśikach. Wóni su na górnem boku słabje śamnozelene a na dolnem boku nažołśe zelene. Na gałuzowych flankach su kilate. Na płoninach njasu nadpadnje žywicowe załzy.

Gambija (engelski The Gambia) jo mały njewótwisny, gusće wobsedlony stat pśi rěce ze samskim mjenim w pódwjacornej Africe. Granicujo na wšych bokach ze Senegalom. Stolica jo město Banjul, kótarež se namaka blisko wulewa rěki Gambije do Atlantiskego oceana w pódwjacorje kraja. Nejwětše město jo pak Serekunda na drugem boku rěki. Gambija jo nejmjeńšy afriski stat a něźi 480 km dłujka, ale maksimalnje 50 km šyroka.

Nelson Rolihlahla Mandela [nelsɒn xoˈliɬaɬa manˈdeːla] (* 16. julija 1918, Mvezo, † 5. decembra 2013, Johannesburg) jo był pódpołdnjoafrikański politikaŕ.

Stary Nowgorodski jo se pó dobyśu Nowgoroda pśez Moskowitow w lěśe 1478 zgubił. Někotare narěcne wósebnosći pak se hyšći dłujko na Nowgorodskem teritoriju su źaržali (cokanje, pismik ять (ѣ) město ы w genitiwje sg. a-zdonkow atd.).

Turněry z pśepšosenim su jano za take grajarje, kenž su pśepšosone (cesto wótwisne wót městna w poziciskej lisćinje). Nejwažnjejšy pśikład jo Masters. Ale jo teke raz German Open w Fürth był.

Dwójocerowe łopjena su śamnozelene, tśigranjate, zrownane, w dolnem źělu 3-róžkate, maju formu mjaca a dośěgnu šyrokosć wót 3 (5) až do 15 mm. Wogonki su roznogaśowane a gałuzata.

Kobjela jo był naroźony 7. apryla 1944 w Rogoznje. Za swójich źiśecych dnjow won jo pomagał nanoju w pjakarnje. Tam Kobjela jo słuchał teke prědne serbske słowa. Serbski jo była teke rěc jogo starki. Wót nana wón jo dostał pódpěru w muzikaliskem wukubłanju.

Chóšć jo w lěśu zeleny kerk, dośěgnjo wusokosć wót 1 až do 2 m. Jogo gałuzy su granjate, prutojte a zwětšego zrownane. Młode gałuzy su pitśku žyźowate kósmate, pózdźej nage.
Na prědnem septemberje 1992 wótnoga Serbskego instituta jo pśiwzeła źěłabnosć w Serbskem domje w Chóśebuzu. To jo było we wósebnem wědomnostna institucija za dolnoserbske slěźenja. Tam Starosta jo źěłał ako rěcywědnik wót 1992 až do 2006 a jo zaběrał z wšakorakimi nadawkami a tematiskimi wobłukami, głownje jojo wobłuki su byli dolnoserbska leksikografija, terminologija, gramatika a ortografija, ale teke wuwiśe dolnoserbskeje pisaneje rěcy a rěcna wucba w dolnoserbskej. Weto wón jo bydlił dalej w Lipsku a źěłał ako gósćowy wucabnik na uniwersiśe a togodla wón jo jězdźił tam a zas až do źinsa.

Kralojstwo Tonga jo kupowy stat w pódpołdnjowem źělu Śichego oceana, kótaryž słuša geografiski k Polyneziskej. Dnja 4. junija 1970 bu njewótwisny wót Zjadnośonego kralojstwa. Tonga jo až do źinsajšnego jadnučka monarchija w Oceaniji a jadnučki cłonk Commonwealtha, kótaryž ma swójsku dynastiju.

Stopnjowa seś zemje jo myslony koordinatowy system na pówjerchu zemje z pšawokutnje prěcecymi se stopnjami dlininy a stopnjami šyriny. Słužy geografiskemu póstajenjeju pozicije, to groni, póstajenjeju swójskego stojnišća. Stopnje šyriny lice se pśi tom wót ekwatora sem, pola lažytej pla 90° pódpołnocneje resp. pódpołdnjoweje šyriny, stopnje dlininy lice se wót pśipadnego nulowego meridiana na pódzajtšo a pódwjacor, až do pó 180°. Póstajenje kutow jo napśeśiwo systemoju kulowych koordinatow zwuconemu w matematice.

Historische und vergleichende Laut- und Formenlehre der niedersorbischen (niederlausitzisch-wendischen) Sprache. Mit besonderer Berücksichtigung der Grenzdialecte und des Obersorbischen. Hirzel, Lipsk 1891; zasejwuśišć: centralny antikwariat nimskeje demokratiskeje republiki, Lipsk 1965

Sin-ťiang (chinski: 新疆; pinyin: Xīnjiāng) jo Ujgurska awtonomna strona Chinskej ludowej republiki. Lažy w dłujkowjacornej Chinskej, w centrumje euraziskego kontinenta, a z pśestrěnju 1 660 000 km² jo nejwětša prowinca ČLR. Na pódwjacorje a pódpołnocu granicujo z wósymymi statami: Mongolskej, Rusojskej, Kazachstanom, Kirgizistanom, Tadžikistanom, Afghanistanom, Pakistanom a Indiskej; granica jo 5 400 km dłujka.

Wóna jo kulowata, bikonweksna a pśewidna a namaka se mjaz wócnej komorku a głažkowym śěłom woka. Dokulaž jo elastiska, jeje forma se móžo z pomocu ciliarnego muskla změniś. Pśez to se łamanje swětła změni.

16.–24. junija: W Górnej Łužycy wótměwa se druge kopańske mejstarstwo europskich mjeńšynow (Europeada). Pódpołdnjowotirolska wubrane mustwo jo było wóspjet dobyśaŕ turněra. Serbske wubrane mustwo jo pěte městno wobsajźił.

Edinburgh (šotiskogeliski Dùn Èideann) jo głowne město Šotiskeje, pó Glasgowje druge nejwětše město w kraju a sedyme nejwětše město cełego Zjadnośonego kralojstwa. Ma pśisamem poł miliona wobydlarjow a lažy na pódzajtšnej kšomje Šotiskeje njedaloko brjoga Pódpołnocnego mórja.

Cerwjeny rys dośěgnjo dłujkosć tyłowa wót 65 až do 95 cm a jo nejmjeńša družyna rysow. Jogo wopuš dośěgnjo dłujkosć wót 13 až do 19 cm a ma běły kóńck. Ramjenowa wusokosć dośěgnjo 50 až do 60 cm.
Ubuntu za serwery jo Ubuntu Server, źož instalacija w normalnem modusu wótměwa se bźez grafiskego pówjercha. Canonical zaběra se teke ze systemom Ubuntu Phone, kenž jo planowany za mobilne telefony. Testowa wersija jo wujšła 17 oktobera zrazom z Ubuntu 13.10.

"Wót kótaregožkuli boka bližy se Blechenoju, pak wót wěcej wuměłskego pak wót wěcej luźecego: pśeśiwnosći w jogo žywjenju su pśecej pśišli na swětło. Wón jo zrazom dowažny a sukotaty, wichorojty a zacowany, wupołnjony wót górucego póžedanja za wěrnosću a romantiskeju jadnorosću". Biograf Gustav Julius Kern

Jo se w lěśe 1718 wót Jacques Cassini póstajił. Do górjejce naspomnjoneje konference w lěśe 1884 jo wón wažny nulowy meridian był (mimo daloko rozšyrjonego Ferro-meridiana a dr.) a jo se na konferency teke ako alternatiwa ku Greenwichskemu meridianoju rozpomnjeł, na kótryž su se naslědku dojadnali.

Po diagnozy muzikaŕ jo hyšći mało lětow žywy był. Po operaciji w Brüssel su se namakali njedocakane komplikacije, kotare su wjedu k infektoju wutšoby. Giacomo Puccini jo na 24.11.1924 w starstwje wot 66 lětow mrěł. K prědnemu won jo pśewoźujo do rowa w Mailand, ale swoj syn jo pozdźej pśewoźył śěło do Torre del Lago, zo jo hyšći źinsa row Giacoma Puccini we „Villa Puccini“.

Rozpšawy wó žywjenju Siddharthy su se gromaźili akle pó jogo smjerśi wót cłonkow Sanghi, zgromaźeństwa Dharma-prakticěrujucych, a su se dłujko jano wustnje dalej dawali.

Jemaine Atea Mahana Clement (10. januara 1974 w Masterton, Wellington) jo nowoseelandski muzikaŕ, grajaŕ, režiser, producent, komikaŕ a awtor.

Twardy packaty sad (teke twardopackaty sad) wóznamjeni rostlinowe družyny, kótarychž płody su ako twardopackate płody wutwórjone. Pśi tom je nutśikowny źěl płodoweje sćěny wodrjewjony, mjaztym až zwónka jo měsny a zwětšego mězgaty.

Flyns pokazujo se ako kronowany law na tronje. Wobraz togo boga jo na jadnom domje w Zgórjelcu pśicynjony, ale akle wót lěta 1557. W dolinje Sprjewje za Budyšynom jo ten bog nejskerjej ako kosćowc, na ramjenju z lawom, na wusokej skale stojał. Flyns jo bog smjerśi. Płomje na jogo kiju pokazujo zanicowańsku móc wognja, kótaruž pak wón wobkněžyjo. Teke pla Modłeje blisko Chóśebuza jo nejskerjej bogoju Flynsoju wuswěśona słowjańska swětnica stojała.

W ramiku slěźenjow nad spórišom a z wótglědanim, kołoběgowy stimulans wuwiś, jo Hofmann 1938 wšakorake amidowe deriwaty lysergoweje kisaliny syntetizěrował, mjaz nimi - ako 25. substancu rěda - teke jeje dietylamid.

Tupiske rěcy se do źaseś gałuzow rozrěduju, z kótarychž Tupi-Guaraniske rěcy su z wótstawkom nejdalšej rozšyrjone, mjaztym až někotare druge jano jadnu abo mało rěcow wopśimjeju. Slědujuca pśeglědka pomjenjujo wše źinsa hyšći powědana abo dosegajuce dokumentěrowane wótemrěte rěcy z jich źinsajšnymi abo něgajšnymi stronami rozšyrjenja ale teke jich licbu rěcnikow.

Ako jeje zachopjeńk płaśi zwětšego nimski nadpad na Pólsku 1. septembra 1939, ako kóńc w Europje pódpisanje nimskeje kapitulacije 7. maja 1945 a ako globalny kóńc wójny pódpisanje kapitulacije Japańskeje 2. septembra 1945.
Do poetiki 18./19. stolěśa jo była epika pomjenjowanje za wuměłstwo eposa. Z pśiběrajucym rozrědowanim episkego basnistwa w 19. stolěśu a wuwijanju proze jo se chopiło wšykne žanry wulicujuceje literatury do epiki licyś. Epika se rozeznawa wót dramatiki a lyriki w zakładnych pśiznamjenjach wugótowanje, komunikacija a wašni funktioněrowanja. Do tych pśiznamjenjow słušaju:

Barbadosowy šup (Procyon gloveralleni) jo na Karibiskej kupje Barbadosy wustupował. Slědny eksemplar bu w lěśe 1964 wuglědany, tak až družyna płaśi ako wótemrěta.

Synonymy za Lepidium didymum L. su: Carara didyma (L.) Britton, Coronopus didymus (L.) Sm., Coronopus pinnatifida DC., Senebiera pinnatifida DC., Senebiera didyma (L.) Pers., Senebiera incisa Willdenow. ,

Mimo Ubuntu Canonical wuwijaju se distribucije, kenž źěle se software a systemowe źěłowe rědy z Ubuntu, ale wužywaju druge grafiske pówjerchy abo specifisku software. Su to mjazy drugim Kubuntu (KDE), Xubuntu (Xfce), Lubuntu (LXDE), Edubuntu (za šule).

Kirgiziska jo kraj w srjejźnej Aziji, wobdana wót Chinskeje na pódzajtšnem a krotkozajtšnem źělu, wót Kazachstana w pódpołnocnem źělu, na pódwjacorje wót Usbekistana a wót Tadžikistana na krotkem wjacorje. Kirgiziska ma pśestrěń wót 198.500 km2 a njama pśistup do mórja.

Pad (teke kazus) jo w gramatice fleksiska kategorija nomena (=deklinacija). Z nim pokaza nomen swóju funkciju znutśika zmysłowego zwiska sady. W morfologiji jo kazus morfologiska kategorija, kótaraž jo pśez system na sebje napśeśiwo stojecych formowych rědow wóznamjenjowany, pśi tom toś te formy póśěg pśedmjata k drugim pśedmjatam w dokładnej situaciji wrośi. Typiski njaso słowo jano jadnučke kazusowe markěrowanje, w někotarych rěcach tola eksistěruju teke słowa z dwěma a wěcej kazusowymi markěrowanjami .

"Moskowski normalny cas (MSK)" wótpowědujo UTC+3 w zymje, mjaz slědnym tyźenjom oktobra a slědnym tyźenjom měrca, lětny cas wótpowědujo UTC+4.

Rostliny se pśez změnu generacijow wuzběguju, pśi kótarejž se haploida seksuelna a diploida wegetatiwna generacija wótměnjujo (heterofaziska změna generacijow). Pśi recentnych rostlinach su wobej generaciji kuždy raz rozdźělnje formowane (heteromorfiski změna generacijow). Pśi mechach dominěrujo haploidy gametofyt, mjaztym až pśi žyłowych rostlinach diploida sporofyt dominěrujo.

Japańska kryptomerija (Cryptomeria japonica) jo rostlina ze pódswójźby (Taxodioideae) znutśika swójźby cypresowych rostlinow (Cupressaceae). Wóna jo jadnučka družyna w roźe (Cryptomeria).

Geografisko Bahamy słušajo k Pódpołnocneje Americe. Nejwuše městno jo: Mount Alvernia (65 m nad normalneju nulu), a nejniše: Atlantiski ocean (0 m nad normalneju nulu).

Z togo nastawane rěcy (baltiske, słowjańske rěcy, ale teke Łatyńšćina abo Stara grichišćina) su toś te dopołnje abo jano pó źělach wobchowałe (pó źělach z drugimi mjenjami). Teke nimšćina jo měła pśed 1.000 lětami hyšći instrumental.

Shieh, Shu-Mei: Kleinbürgerin und Kleinbürger im Drama um die Jahrhundertwende: Studie zu den Dramen männlicher und weiblicher Autoren. 2002. (seśowa-wersija)
Welar jo wopśimjeśe z rěcywědy. Wóno wopisujo zuki, kenž móžo luź w gubje pśi njebju abo welumje twóriś. Dolnoserbšćina ma tśi welarne zuki: "g", "k" a "ch". Wóni pódla bilabialow zawinuju nastaśe dolnoserbskego "ó".

Njejo źěl Wjelikeje Britaniskeje, ale jo awtonomna kronowa dependenca, kótaraž jo direktnje britiskej kronje pódstajana. Kupa jo wjelika něźi 48x16 km. Płonina jo 572 km2. Srjejźišćo kupy jo Douglas.

Postpozicije teke w drugich rěcach wustupuju, pśi comž někotare rěce postpozicije mimo prepozicije wužywaju, mjaztym až druge rěcy maju jano postpozicije.

Pjelch (Glis glis) jo jadnučki gryzaŕ w swójźbje spańcow (Gliridae), kótaryž słuša k rodoju Glis. Wón jo nejwětša Europska družyna toś teje swójźby.

Kwiśonki su pśecej dieciske a semjenja dłymoko brozdźone. Klěwanje se stanjo epigeiski, klěwańske łopjeńka su śańke a łopjena su měnjate abo pśeśiwo stojece. Pupkowe spjerchliny eksistěruju. Śěžej rozšyrjenja jo pódzajtšna Azija.

Źiwy kobołk (Allium ursinum syn.: Allium latifolium, A. nemorale, Ophioscorodon ursinum) jo rostlina z pódswójźby kobołkowych rostlinow (Allioideae) znutśika swójźby amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).

Linsa jo optiski statkujucy twarski element z dwěma swětło łamacyma płoninoma, z kótarejuž nejmjeńša jadna płonina je konweksnje abo konkawnje wjelbowana.

Ze styrimi głowami glěda Swantowit do wšyknych njebjaskich směrow. Wón wiźi ceły swět a dajo nejlěpše orakle. Jogo rog symbolizěrujo bogatstwo a wuzbytk. Kužde lěto w casu žnjow su luźe do njogo wino nalali. Na tom jo mjeršnik póznał, kake budu pśiduce žni. Nejwětša a nejbogatša swětnica boga Swantowita jo w Arkonje na kupje Rujany stojała. W njej jo teke jogo běły koń był, na kótaremž jo Swantowit pśeśiwo winikam swójogo luda do wójny rejtował.

W 18. a 19. stolěśu su geodety wětše regionalne wótchylenja zemskeje pódoby wót idealnego elipsoida pśez to wurownowali, až wóne su we wótpowědnych stronach nejlěpjej pśizamknjecy se elipsoid wulicyli, aby se derje na pówjerch zemje we wótpowědnych stronach "zlagnuł". Srjejźišćo takego elipsoida njejo se z masowym srjejźišćom zemje kšyło, wobwjertna wós wšak jo paralelnje k zemskej wósy. Koordinatowy system jo w pśirownanju k drugim takim elipsoidam "pśesunjony" a "zekśiwjony". Tak su źasetki geodetiskich systemow (póśěgowych systemow za kórty) nastali. Z wuwijanim satelitoweje nawigacije jo se dejał swětodaloko jadnotny system napóraś, něntejšny WGS84.

W snookerje dajo dwě formje turněrow. Turněry poziciskeje lisćiny a turněry z pśepšosenim. W turněrach poziciskeje lisćiny mógu grajarje dypki za pozicisku lisćinu zběraś. To su aktualnje:

Pódzajtšnofriziska dolnonimšćina źinsa njejo pó rěcnej stojnišću žedna Friziska rěc (kaž Saterfrizišćina), ale jo forma dolnej nimšćiny. To se góźi derje pśi slědujucych pśikładach wiźeś:

Serbiska granicujo z Hungorskeju, Makedońskeju, Rumuńskeju, Bulgarskeju, Albańskeju, Bosniska-Hercegowinskeju, Chorwatskeju a Carnogórskeju.
Głowna sudecka sćažka Mieczysława Orłowicza (pol. Główny Szlak Sudecki imienia Mieczysława Orłowicza, "GSS") jo z cerwjeneju barwu wobznamjenjona pěša górska sćažka, kótaraž ze Świeradowa-Zdróju do Prudnika pśez nejzajmnjejše źěle Sudetow wjeźo.

Mimo togo eksistuju rěcne pakśiki za ukrainšćinu, běłorušćinu, esperanto, češćinu, walizišćinu, dańšćinu, nimšćinu, špańšćinu, francojšćinu, galicišćinu, italšćinu, litawšćinu, madagaskaršćinu, pólšćinu, portugišćinu za Portugalsku a Brazilsku, słowakšćinu, šwedšćinu, tataršćinu a grichišćinu.

Carnogórska granicujo z Serbiskeju w pódpołnocu, z Kosowom na pódzajtšu, z Albańskej w pódpołdnjowu a z Chorwatskeju a Bosniska-Hercegowinu w pódwjacorje. Nejwušy wjeršk kraja jo: Zla Kolata (2.534 m nad normalneju nulu), kótaraž se namaka w górinach Prokletije pśi albańskej granicy. Durmitor jo druge wusoke góriny w kraju a sławny turistiski cil. Njedaloko Durmitora namaka se žłobina rěki Tara, kótaraž płaśi ako nejdłymša w cełej Europje.

Wisece jagody su zelene, žołtozelene abo cerwjenojte, dłujkojte až kulowate, gładke abo kósmate a dośěgnu dłujkosć wót 1 až do 2 cm. Wóni njasu prědku zbytk kelucha a měke šćeśiny. Wóni wót julija dozdrjaju.

Žrědło rěki lažy na wótkłonach góriny Plačkovica, póla sedlišća Radowiš na pódzajtšu Makedońskeje. W toś tej stronje rěka ma mě Stara reka a běžy w dłymokem žłobišću na pódpołdnjo. Rěka běžy pótom do rowniny Radowiša a mimo města ze samskim mjenim. Měnja pótom směr, aby se na pódzajtšo wobrośiła a do rowniny Strumicy zadobyła; běžy njedaloko wót města Strumica mimo, źož mě toś teje města pśewzejo. Wót Novego Sela se běg rěki na wuchod wobrośa a běžy do Bulgarskeje nutś.

Jagoda wopśimjejo jadne až wšake semjenja a ma měsnu płodowu sćěnu (perikarp). Na pś. hendryška (Ribes urva-crispa), tomata, górkosłodka ronica (Solanum dulcamara), winowa jagoda (Vitis), pogjarzlina (Vaccinium vitis-idaea), kiwi (Actinidia)

Pśirodne koordinaty (astronomiska šyrokosć φ a astronomiska dłujkosć λ) daju se pśez astronomiske póstajenje pozicije zwěsćiś. Póśěguju se na napšawdny lotowy směr pśi měrjeńskem dypku. Elipsoidiske koordinaty (B, L – teke geodetiske koordinaty pomjenjone) póśěguju se na směr normale wužywanego referencnego elipsoida. Diferenca mjazy lotowym směrom a elipsoidoweju normalu jo zwětšego mjeńša ako 10″ a groni se lotowe wótchylenje. Zwětšego njeběžy daniž lotowy směr daniž elipsoidowa normala pśez srjejźišćo zemje.

Pótom Mina Witkojc jo była na kurje w Českej a njejo se wrośiła. Tam wóna jo pśestajiła “Erfurtske spomnjeśa” a śěgnuła k swójej sotšy w měsće Chřibská. Pózdźej wóna jo śĕgnuła do města Prag a jo bydliła tam blisko Karlowego mósta.

Liverpool jo wjelike engelske město w Zjadnośonem kralojstwje. Město same ma pśisamem poł miliona wobydlarjow, ale ceła aglomeracija ma wěcej ako milion wobydlarjow. Liverpool jo wuznamny pśistaw Atlantiskego oceana (w 19. lětstotku cesćony za drugi nejwětšy pśistaw Britiskego imperiuma) a tež něgajšny wuznamny industrielny centrum.
W pódpołdnjowem źělu Nigerije kněžy góruca, włožna, tropiska klima z dešćowym casom wót apryla do oktobra a pśerěznymi temperaturami wokoło 30 °C. W pódpołnocnem źělu maju suchšu pusćinowu klimu ze słabym dešćowym casom a górucym wětšykom Harmattan w suchem casu. Pótom njejsu temperatury wokoło 50 °C rědke. Nejwuše městno jo Chappal Waddi (2.419 m) pśi kameruńskej granicy w pódzajtšu kraja. Pśewažece krajinowe formy su laguny pśi pśibrjoze, włožna sawana w srjejźišću a sucha sawana w pódpołnocu.

Prědne wudaśe systema jo było w oktoberje 2004. Pódla plana, nowa finalna wersija Ubuntu wuchada kužde połlěto. Numer wersije wobstoj z lěta a mjaseca wudaśa, na pśikład Ubuntu 13.10 jo wujšło w oktoberje 2013. Wersije Ubuntu maju teke kodowe mjenja, kótarež wobstoje z dweju słowowu, kótarejž zachopijotej se z tym samskim pismikom a pomjenjuju zwěrjeta: 13.10 jo "Saucy Salamander", to jo na engelski "njeplecny salamander".

Pódzajtšnoeuropski cas (EET, UTC+2), engelski Eastern European Time (EET), jo casowa cona pódzajtšo- a pódpołnocnoeuropejskich krajow mjazy srjejźnoeuropejskeju casoweju conu a Rusojskeju (Běłoruska, Bulgarska, Cypriska, Estniska, Finska, Grichiska, Letiska, Litawska, Moldawska, Rumuńska, Kaliningradska prowinca, Ukraina).

Běłoruska granicujo z Rusojskeju, Letiskeju, Litawskeju, Pólskeju a Ukrainu. Nejwuše městno jo: Dzjaržynskaja hara (345 m nad normalneju nulu).

Baršć lažy pśi zeleznicowej cerje Chósebuž-Żary. Cera mjazy Chóśebuzom a Baršćom pósłužujo ODEG ze swójeju liniju OE 46. Mjazy Baršćom a Żarami jězdźe śěgi linije RB93 Pólskich statnych zeleznicow (PKP). Mimo togo jězdźi raz na źeń śěgowy pór Eurocity mjazy Hamburg a Krakow. ICE njejězdźi na toś tej cerje.

Dietmar Woidke (* 22. oktobra 1961 w Glinsku pódla Baršća) jo bramborski politikaŕ Socialdemokratiskeje strony Nimskeje (SPD) a wót 28. awgusta 2013 naslědnik Matthiasa Platzecka ako ministarski prezident Bramborskeje. Mimo togo jo Woidke wót 26. awgusta 2013 krajny pśedsedaŕ SPD. Do togo jo był wót oktobra 2010 do awgusta 2013 nutśikowny ministaŕ zwězkowego kraja. Wót lěta 1994 jo wón cłonk bramborskego krajnego sejma.

"Blechen jo źiwny wót poezije wupołnjony wuměłc, kaž wěmy jomu mało drugich k bokoju stajiś, a smy nejkšuśejšego pśeznanjenja, až by pózdźejšy cas hyšće wěcej ako něntejšne buźo pśipóznawaś wurědne w jogo wugbaśach". Heinrich Kletke 1838

Mě Jadrańske mórjo póchada wót łatyńskego Mare Hadriaticum (abo Mare Adriaticum), kótarež ze swójeje strony wót mjenja města Adria (abo Hadria) póchada, kótarež jo něga na jogo brjogach lažało.

Hendryškowy keŕ (Ribes uva-crispa, syn. Ribes grossularia) jo kerk ze swójźby hendryškowych rostlinow. Dalše serbske mě jo bubańkowy keŕ. Jogo jagoda jo hendryška abo bubańka.

Preußler jo na kóńcu ako lichy spisowaśel w Haidholzenje pla Rosenheima žywy był. Za tym jo do dalokeje měry na wuměnk šeł, jo swóje dožywjenja w ruskich lěgwach za pópajźone zapisał. Deje se pó jogo smjerśi wózjawiś.

Bettina Jürgensen (* 1954 w Kielje) jo nimska komunistiska politikarka a pśedsedarka strony DKP wót 2010. Ze 17 lětami jo Bettina Jürgensen zastupiła do DKP.
Helmut Josef Michael Kohl (* 3. apryla 1930 w Ludwigshafenje) jo nimski kśesćijańskodemokratiski politikaŕ a jo był wót 1982 do 1998 ako wjednik carno-žołtego kněžarstwa šesty zwězkowy kanclaŕ Nimskeje. W běgu politiskego žywjenja statkował ako ministarski prezident Rheinland-Pfalcojskeje (1969–76), zwězkowy pśedsedaŕ strony CDU (1973–98) a wjednik opozicije w zwězkowem sejmje (1976–82).

„Jěźarnja“ pśiźo wót Dolnoserbski a groniju w Nimski „Essensraum“. Togodla jo to „Essensraum“ wót gymnaziumje. Wón jo mjazy sportoweju halu a starym twarjenjim wót šule. Głowny słužy k scarowanjeju wót jězam a piśam za wukniki a ceptaŕe. Mimo togo budu how swěśiś wjele swětosnosći, ako „Kokot“, „Zapust“ abo ABI- pśizamknjenje. Wušej togo twarjenja ma separatny rum za abiturienty k wukni a za domacne nadawki. Pśipódla tam jo někotare kašćiki za wukniki a kuždy za se tolety.

Mě Kalawa wótwóźujo se wót staroserbskego słowa kal, což tak wjele kaž tonidło abo kališćo wóznamjenijo. Město se pisnje 1279 prědny raz naspomnjejo. W Kalawje dawašo tegdy grod z mjenim Dunkelsburg a lažešo w dłujkem wjacorje města. Ale južo w 16. stolěśu był toś ten sylnje rozpadnjony. Źinsa se jano hyšći někótare zbytki něgajšnych murjow namakaju. Město lažešo pśi wikowanskem kśicowanišću, tak až se w srjejźowěku tam wěste derjeměśe wuwiwašo. W póznym srjejźowěku zachopijo se na póznjogotiskej halowej cerkwi twariś, kótaraž hyšći źinsa wobraz města wobkněžyjo.

Srjejźna Europa jo źěl Europy mjaz pódwjacorneju, pódzajtšneju, krotkozajtšneju, pódpołdnjoweju a pódpołnocneju Europu. Geografiski njamamy jasnych kriterijow wobgranicowanja. We wšakich casach bu zapśimjeśe „Srjejźna Europa“ teke rozdźělnje definěrowane.

Wótergi zastupowany naglěd, by wšake póchadowe linije rostlinow z algow eksistěrowali, bu južo pśez morfologiske studiumje ako njewěrjepódobny spóznaty, a se źinsa lěbda wěcej zastupujo a se teke pśez molekularnobiologiske studiumje njepódprějo.

Paraguay (guaraniski Tetã Paraguái) jo kraj w Pódpołdnjowej Americe. Mě wóznamjeni „wóda, kótaraž k wóźe źo“, wótwóźony z rěcy prawobydlarjow, Guaranišćina: pará („ocean“), gua („k/wót“) a y („wóda“). Wuraz se guaraniski zwětšego jano na stolicu Asunción póśěgujo, ale špański na cełu statnu stronu.

Rawa Mazowiecka jo město w srjejźnej Pólskej, w gmejnje Rawa Mazowiecka, w rawskem wokrejsu, we łódzkem wójewódstwje, mjazy městoma Waršawa a Łódź, stolica rawskego wójwodstwa w lětach 1462–1793. Lažy w Mazowskej.

Tyszowce jo město w Pólskej, w lublińskem wójwodstwje, we wokrejsu Tomaszów Lubelski, w gmejnje Tyszowce. W lěśe 2014 jo how bydliło 2 199 luźi.

W decemberje 2004 buźo nowy informaciski, komunikaciski a medijowy centrum (nimski krotko: IKMZ) architektow Herzog & de Meuron, w kótaremž na pśikład nowa centralny biblioteka uniwersity jo, wótcyniś.

Vegetable marrow-skupina: płod jo krotki, cylindriski, wót šyrokego kóńca kwiśonki k wuskemu kóńcoju wogonka bywacy wužy. Sem słuša spaghettijowy banjowc

Białystok jo město w Pólskej, w podleskem wójewódstwje. Białystok jo stolica wójewódstwa a teke samostatny wokrejs (powiat). W lěśe 2014, jo how bydliło 295 401 luźi.
Požnjenc, požnjeńc, september (górnoserbski požnjenc) - jo źewjety mjasec w gregoriańskem kalendarju. Wón ma 30 dnjow. Jogo mě september rezultěrujo z fakta, až wón jo był sedymy mjasec romskego kalendarja mjaztym až měrc jo prědny był, pśed dodaśom januara a februara.

Plural, teke mnogota jo numerusowa kategorija, kótaraž wóznamjeni wěcej ako dwě elementy. W rěcach bźez duala samo wěcej ako jaden element. Móžo pśi substantiwach, adjektiwach, pronomenach a werbach wustupowaś.

Barczewo jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Olsztyn, w gmejnje Barczewo. W lěśe 2014 jo how bydliło 7 277 luźi.

Šupy dośěgnu dłujkosć wót něźi 40 až do 70 cm. Barwjenje jo šere až pócarne, mjaztym až maju carny muster we woblicu. Wóni su wšožracki a mógu derje lězć a plěwaś.

Orneta jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Lidzbark Warmiński, w gmejnje Orneta. W lěśe 2014 jo how bydliło 9 034 luźi.

Někotare narěcne wósebnosći pak se hyšći dłujko w pódpołnocnej rusojskej narěcy su źaržali (cokanje, pismik ять (ѣ) město ы w genitiwje atd.).

Rostliny su kaž wše zastupnicy Chloroplastida, ku kótarym słuša, pśisamem bźez wuwześa fotoawtotrofne: To groni, sam zgótuju k rosćenju a žywjenju notne organiske maśizny z pomocu słyńcnego swětła pśez fotosyntezu (fototrofija). Pśi tom wužywaju ako žrědło za wuglik bźez wuwześa Wuglikowy dioksid (awtotrofija). Njeawtotrofiske zastupnicy su pśecej wótwóźone formy. To su někotare mykotrofne rostliny, kótarež heterotrofnje wót gribow su žywe (na pś. někotare orchideje, Corsiaceae, Burmanniaceae) kótarež su w běgu ewolucije jich chlorofyl zgubili, a někotare heterotrofne połne parazity na drugich rostlinach (na pś. Rafflesiaceae, někotare Orobanchaceae a Convolvulaceae).

Patricia Janečková (naroźona 18. junija 1998 w Nimskej) jo operowa spiwarka wót słowakskego póchada a dobyśarka česko-słowakskego telewizijnego wuběźowanja Talentmania w decembrje 2010. Ned pó dobyśu w telewizijnem wuběźowanju wóna jo swětosławna pśez wusćełanje CNN bywała.

Kwiśo wót apryla až do maja. Kwiśonki su pśewažnje dwójorodnikojske, wótergi jadnorodnikojske a stoje pó jadnom až pó tśich w łopjenowych rozporach a dośěgnu wjelikosć wót 0,5 až do 1,5 cm. Běłe kronowe łopjeńka su njenaglědne. Keluškowe łopjeńka su cerwjenojte abo zelenojte a gusto kósmate a dwójce až tšoji tak dłujke kaž kronowe łopjeńka.

Centralnoafriska republika (sango Ködörösêse tî Bêafrîka, francojski République Centrafricaine) jo njewótwisny a rědko wobsedlony nutśikokrajny stat w srjejźnej Africe. Namaka se mjaz rěkoma Šari a Ubangi a granicujo z Čadom w pódpołnocu, ze Sudanom a Pódpołdnjowym Sudanom w pódzajtšu, z Demokratiskeju republiku Kongo a republiku Kongo w pódpołdnju a z Kamerunom w pódwjacorje. Stolica jo Bangui pśi rěce Ubangi w pódpołdnju.
Popšawny fakt, až Giacomo Puccini jo był muzikaŕ, njejo njezjapki. Slědkoju won pochada wot familije z muzikaliskimi korjenjami, někotare wot swojich wósćow su teke komponisty byli. Woni zu zwětšego cerkwinsku muziku komponěrowali. Teke nejsławy Puccini jo zachopił swoju karieru ze sakralneju muziku. Won jo organist a wjednik chora w Lucca był a jo w lěśe 1880 do Mailand pśeśěgnuł za studium kompozicije na konserwatoriumje. W tom lěśe won jo teke swoju „Messa di Gloria“ (mša mimo Credo, Sanctus a Agnus Die) spisał. Tworba pśedstajijo wažny kšac w źěle Giacoma Puccini. Napśeśiwo drugej mšy, solopartije za tenor a bas w „Messa di Gloria“ Puccina stej tak dramatiskej, až wonej pokazujotej zgromadnje z opulentnym orchestrěrowanjom južo wjelgin mocne znamje pozdźeje lubosći Puccina za dramatiku. Južo w tom casu někotare muzikaliske motiwy su take teatraliske, až woni dopomnjeju na operu. Slědny postark, kenž jo młodego Puccina ku komponěrowanjoju operu sporał, jo był woglěd opery „Aida“ wot Giuseppa Verdi w Pisa. Togodla won jo w lěśe 1882 swoju prědnu operu skońcył. Pśicyna za kompoziciju jo wuběźowanje było. Lěcrownož Puccini njejo był dobyśaŕ wubězowanja „Le Villi“, jo 1884 prědny raz na jawišću był. A to jo był podłožk za karieru Giacoma Puccini.

Doněntne wólby k zwězkowemu sejmoju su wótměli se w lětach 1949, 1953, 1957, 1961, 1965, 1969, 1972, 1976, 1980, 1983, 1987, 1990, 1994, 1998, 2002, 2005, 2009 a 2013.

Płod jo naga, kulojta tobołka, kótaraž dośěgnjo dłujkosć mjazy 1 a 2 cm a jo jaden abo dwa raza tak dłujki kaž šyroki. Semjenja su małe, nerkoformowe, śamnobrune. Semjenja buchu z pomocu wětša rozšyrjone.

Pó DIN 13312, płaśiwy za lětarstwo a namórnistwo, skrotcujo se geografiska šyrina z Lat abo staršej z φ, geografiska dlinina z Lon abo λ. B a L njewótpowědujotej normje.

Kraj Malta lažy na kupje Malta a někotarych mjeńšych kupach na pódpołdnju wót Europy. Nejwuše městno jo: Ta' Dmejrek (253 m nad normalneju nulu), a nejniše: Srjejźne mórjo (0 m nad normalneju nulu).

Wylem Bjero (nim. Wilhelm Bähro, * 4. septembera 1902 w Drjejcach, † 26. awgusta 1988 w Chóśebuzu) - dolnoserbski casnikaŕ, ceptaŕ, spisowaśel a pśełožowaŕ.

Z Oławskego słownika Baltazara Działasa wěmy, až dolnošlazyńskej narěcy jo był znaty fenomen mazurzenia, tj. pśechod konsonantow š, č, ž w s, c, z (ako teke staroserbske č w dolnoserbske c). Z pśikładow narěcy: Przy wsyskim, co cynią, rozmyślay, co za koniec ta rzec weznie (dsb. "Pśi wšyknem, což cyne, rozmyslaj, có za kóńc ta wěc wezmje"), Kto chce mądrym być, musi się pilnie ucyć (dsb. "Chtož co mudry byś, musa pilnje wuknuś"), Maó i módy cowiek zwie się dziecie (dsb. "Mały a młody cłowjek se groni źiśe"), Módy gburski karlus (dsb. "Młody burski gólc"), Suchey rodziców i naucicielów, bo oni są twoią piersą zwierzchnością (dsb. "Słuchaj starjejšych a wucabnikow, dokulaž su wóni twoje prědne pśedstajone").

Nowe fakulty su se zawjadli 1992 a teke dalšne profesory su se zasajźili. Dnja 9. julija 1993 TU Chóśebuz jo se pśiwzeła do twarjeńskego spěchowanja kazni za spěchowanje nowych twarjow na wusokich šulach.
Sapawa (nim. Zschopau) jo rěka w Sakskej we Rudnych górach. Te žrědło lažy na góru górjej Fichelberga a wulew do Freibergskeje Módły 128 km wót Doblina.

Pětk (pěty źeń) jo pó modernem licenju pěty źeń tyźenja, a šesty pó žydojsko-kśesćijańsko-muslimskej pratyji. Wón jo zrazom slědny źeń normalnego źěłowego a šulskego tyźenja. W Islamje jo pětk źeń nejwětšych bóžych słužbow w mošejach. Pó starej kśesćijańskej tradiciji se na pětkach žedne měso njejě. Nejwažnjejšy pětk cerkwinskego lěta jo Śichy pětk.

Giżycko jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Giżycko. Lažy w Mazurskej. W lěśe 2014 jo how bydliło 29 929 luźi.

2006 senat jo wuzwolił profesora doktora Jürgena Kurtha k nowemu prezidentoju BTU. Wón njejo stupił do amta, dokulaž ministarstwo za wědomnosć, slěźenje a kulturu w Bramborskej jo wótchyliło pominane financielne wugótowanje za BTU. Walther Zimmerli jo se wuzwólił k prezidentoju dnja 27. februara 2007.

Pjelch jo domacny wót pódpołnocneje Špańskeje, Grichiskeje a Italskeje, pśez srjejźnu Europu až do Uralskich górow a Małeje Azije. W Irskej, Skandinawiskej a Engelskej njewustupujo, z wuwześim wokolina Londona. Wón tam jo žywy głownje w dubowych a bukowych lěsach, parkach a sadowych zagrodach. Wótergi se teke we winicach namaka. Wón se pógibujo jano wokoło 100 m wokoło swójeje gnězda, kótarež wón twari w bomowych a pódzemskich jamach. Wódnjo wón spi, a to w proznjeńcach, skalnych rozdorach a cesto teke w ptaškowych měwańskich kašćikach.

Sorta 'Smaragd' jo kompaktna, pyramidojta, se góźe ako gusty žywy płot sajźaś a móžo wusokosć wót až do 2 m dośěgnuś. Cełolětnje njaso swěśe zelene łopjena.

Wobjim Spiraeoideae bu wót Potter et al. (2007) dla molekulargenetiskich pśepytowanjow wažnje rozšyrjony, pśi tom něga ako swójske pódswójźby wjeźone měkopackosadowe rostliny a twardopackosadowe rostliny buchu do Spiraeoideae integrěrowane.

Wót knigłow Preußlera jo wjele sfilmowanjow, někotare z nich su se južo wěcej raz sfilmowali. Nejmłodšej filma stej Der Räuber Hotzenplotz (2006) a Krabat (2008).

Manfred Starosta jo se naroźił na 20. junija 1941 w Janšojcach. Dokulaž jogo nan jo padnuł we wójnje pśeśiwo Rusojskej južo pśed jogo naroźenim, Starosta jo wótrosł pśi staryma starjejšyma. Tam wón jo musał nejpjerwjej nimski powědaś, ale weto wón jo słuchał dolnoserbsku rěc wót swójeju stareju starjejšeju. Tak jo měł prědny kontakt ze serbskeju rěcu, až wón jo mógał něga raz małe sady w dolnoserbskej rěcy powědaś. Pópšawna pśicyna za zachopjeńk aktiwnego trjebana serbskeje rěcy jo akle była stara žeńska, kótaruž Starosta jo zmakał. Wóna njejo mógała powědaś nimski a to jo było prědny raz, až wón jo musał wugroniś na serbski. Z tym rěcna zamóžnosć Starosty jo se wuwiła a wón jo nawuknuł nałožyś rěc, kótaruž won jo jano znał wót słuchanja.

Slěźeńske śěžyšća Haspelmatha su syntaksowa teorija, morphologija, rěcny kontakt a rěcna změna ale teke rěcna typologija. Wažny projekt pód jogo wóźenju jo był wuźěłanje wót World Atlas of Language Structures (WALS), kótaryž bu 2005 publicěrował a něnto teke online jo pśistupny. Mimo togo jo Haspelmath Iniciator rěcywědneje online-encyklopedije Glottopedia.
Serbska poezija jo rěd knigłow, kótaryž wót lěta 1973 wudawa Ludowe nakładnistwo Domowina. Kuždy zešywk rěda jo twórjenju jadnogo basnikarja abo jadneje basnikarki pósćony a wopśimjejo wuběrk jogo/jeje basnjow.

Pśi blišym wobglědowanju njesmějo se astronomiska šyrina z geografiskeju šyrinu najadno stajiś, lěcrownož se to wót ekspedicijow 15. stolěśa cesto stawa. Wobej šyrinje rozeznawatej se wó lotowe wótchylenje – t. g. wó ten mały kut ξ, wó kótaryž napšawdny lotowy směr wótchyla se wót teoretiskeje normale na zemski elipsoid. We formulach wuzwigujo se toś ten rozdźěl zwětšego pśez formulowe znamjo φ' (resp. B' ), w pśirownowanju z φ (resp. B) za geografisku šyrinu. Ako slěd lotowego wótchylenja płaśi pótakem za astronomisku šyrinu a jeje pendant, astronomisku dlininu:

(toś te 3 metody su pśigódne, gaž muse se teke astronomiske acimuty resp. dokradna orientacija instrumenta póstajiś. Howac by měli se lubjej górjejce a dołojce pódane wužywaś)

Wulicowanje ako charakteristiska forma pósrědnjenja mjazy awtorom a cytarjom abo słucharjom, pśi comž se wulicujo z wida wulicowarja abo figury (wulicowańska perspektiwa).

Sozialdemokratische Partei Deutschlands (Socialdemokratiska strona Němskeje; SPD) jo politiska strona w Nimskej, kótaraž bu dnja 23. maja 1875 załožona. Pśedsydaŕ jo Siegmar Gabriel.

Powjerch płoda wariěrujo pó sorśe, tak až eksistěruju płody z gładkim, brozdźonym, rozpukanym, brodajcowatym abo gjarbikatym powjerchom. Ale teke barwa zdrjałych płodow wariěrujo: cerwjene, oranžobrune, běłe abo kremojte. Zwětšego pak su zelene. Mimo togo su pśez sajźenje rozdźělne formy nastali: kulowaśe-jajojte, krotko-walcojte až dłujko-walcojte a dłujko kśiwjone.

Měnjate łopjena su tśilapate až pěślapate, meškowje kósmate, njasu tupe zubki a dośěgnu šyrokosć wót 1 až do 6 cm. Wóni su na dolnem boku měko kósmate a stoje zwětšego w rozporach dłujkich śernjow, cesto w małkich promjenjach. Jich wobcerba jo kulojta a baza jo wutšobojta.

Śamnozelene łopjena su błyšćece, we wobcerbje šyroko jajojte, maju na kuždem boku 3 až 4 wušpicnjone lapy a dośěgnu dłujkosć wót 5 až do 10 cm. Wóni njasu na dolnem boku šeru pjelsń, ale pózdźej gołe bywaju. Jich lapy su wótše, pśi comž dolnje su wjelike a horicontalnje wótstoje. Jich nazymowe barwjenje jo nabrunje žołte až oranžocerwjene.

Artur Śliwiński (* 17. awgusta 1877, † 16. januara 1953) jo był pólski stawiznaŕ a politikaŕ‎, premierminister Pólskeje wót 28. junija do 7. julija 1922.

Jan XXIII. (z bergarskim mjenim Angelo Giuseppe Roncalli; * 25. nowembra 1881 w Sotto il Monte; † 3. junija 1963 we Vatikańskem měsće) bu 28. oktobra 1958 ako naslědnik Pija XII. za 260. bamža romsko-katolskeje cerkwje wuzwólony.

Ze stron klimy a wegetacije se wusokostne połoženje Kerkonošow ako alpinske wopisujo, lěcrownož se wótpowědna wusokosć njedośěgnjo. Na Sněžce kněžy pśerězna lětna temperatura wót 0,2 °C.

Spjerchlinowe łopjena gałuzam wusko pśilěgaju a se jasnje pśekšywaju. Wóni dośěgnu dłujkosć wót až do 7 mm. Pśi rozšurowanju słabje sadojśe wónjaju.
Tastatura QWERTZ jo nimski deriwat engelskeje QWERTY, kótaraž bu w epoše pisańskeje mašiny nacerjowała, aby se pśetergowanje dla rownocasnego wužywanja susednych tastow wótwobrośiło.

Łopjena su wjelike, kulojte, na spódku dłymoko zarězowane a maju pśeměr wót 10 až do 30 cm. Łopjenate nerwy su až do kšomy 2- abo 3 raze widłaśe źělone z prěcnymi nerwami. Wóni su jano na nasajźe dłujkich, elastiskich kijaškow dłymoko zarěznjone. Jich dychawki su na górnem boku.

Chóšć (Cytisus scoparius, syn.: Spartium scoparium L., Genista scoparia (L.) Lam.; Sarothamnus scoparius (L.) Wimm. ex W.D.J. Koch) jo rostlina ze swójźby łušćinowych rostlinow (Fabaceae).

W běgu wjelu lět pśeběg sćažki jo se změnił. Něnt se zachopina w Świaradowje-Zdróju, wjeźo pśez Izerske góry (Wysoka Kopa, 1126 m; Wysoki Kamień, 1058 m) do Szklarskeje Poręby, pótom pśez Kerkonoše (Wódopad Kamieńczyka, Wielki Szyszak - 1509 m, Pśechod pod Sněžku - 1398 m) do Karpacza; dalšne etapy su góry Rudawy Janowickie (Skalnik, 945 m), Kamjene a Carne góry do Jedliny-Zdróju, Sowje góry (Wielka Sowa, 1015 m), Slobrany pśechod źělecy ju wót Bardzkich gór. Dalej, pśez Wambierzyce, sćažka wjeźo w Toflojte góry, a do bliskich sudeckich kupjelow: Kudowa-Zdrój, Duszniki-Zdrój; dalej: Orlicke a Bystrzycke góry, wódopad Wilczki, Górišćo Śnieżnika, góry Krowiarki, Londek-Zdrój, Złote góry do Paczkowa (źož jo se w běgu wjelu lět na dwórnišću kóńcył) a dalej pśez Kałków, Głuchołazy, Opawske góry do Prudnika. Sćažka wobejźo někotare wažne sudecke dypki, inkluziwnje wjerchy Śnieżka a Śnieżnik.

změna 'e > 'a pśed twardymi konsonantami, teke pśed depalatalizěrowanymi sycawkami, n. pś. (starocerkwinosł., gs., ds.): jedinъ > jeden, jaden; vьsь > wjes, wjas; desętь > dźesać, źaseś. Toś ta tendenca dajo se teke pśi wupóžyconych słowach ako bjatowaś registrěrowaś.

Republika Dweju Narodowu (pól. Rzeczpospolita Obojga Narodów, lit. Abiejų Tautų Respublika), Kralojstwo Pólska (pól. Królestwo Polskie), Republika Pólska (pól. Rzeczpospolita Polska) - historiski stat w Europje w lětach 1569-1795, kótaryž jo był na městnu źělow źinsajšnych statow: Pólska, Litawska, Běłoruska, Ukraina, Letiska, Rusojska, Estniska, Słowakska, Moldawska. W lětach 1697-1706 a 1709-1763 Pólska a Sakska twóriły uniju. Republika pśestała eksistěrowaś w lěśe 1795 a zemje Pólskej su Pšuska, Rusojska a Awstriska wzeli.

Molekul jo źěl, kótaryž wobstoj z dweju abo wěcej atomow zwězanych pśez kowalentnu wězbu. Dajo molekule, kótarež su z jadnogo elementa natwarjone (Cl2, S8), ale wětšyna molekulow su zwězanja njemetalow z drugimi njemetalami abo z połmetalami. Pódla tośteje atomistiskeje definicije dajo hyšći kinematisku: Molekul jo kupka atomow, kótaraž se w płunowej fazy dlej ako 10^-13s gromaźe pógibujo.

Michael James Jackson (* 27. měrca 1942 w Wetherby, 30. awgusta 2007 w Londonu) jo był engelski casnikaŕ a spisowaśel. Jo był eksperta za piwo a whisky, jo napisał znate knigły wó tych temach. Jogo knigły su se pśedali we wěcej ako 3 milionach eksemplarow na cełem swěśe a su byli pśestajone do wósymnasćo rěcow.
Benedikt XVI. (łatyński Benedictus PP. XVI), z bergarskim mjenim Josef Alois Ratzinger (* 16. apryla 1927 w Marktl am Inn), jo był wót 19. apryla 2005 do 28. februara 2013 bamž a z tym nawjedowaŕ romsko-katolskeje cerkwje a Watikana. Wón jo akle tśeśi bamž w cerkwinskich stawiznach był, kenž jo wótstupił.

DeyziDoxs jo wuspěšna serbska nu metal-metalcore kupka, kenž licy se k nejwěcej znatym kupkam Łužycy. Kupka se wuznamjenja pśez wjelebocnu muziku, pśi kótarejž twóritej nu-metal a metalcore jano zakład. Dla wliwow hip-hopa kaž teke funka a ludoweje muziki, jo DeyziDoxs jadna z najinowatiwnišich kupkow Łužycy. Na temy bogate teksty su za pśisłucharje lažko pśistupne, dokulaž jadnaju wó wšednych problemach a zacuśach. Wósebnosć jo pak teke pśeźěłanje serbskeje problematiki, kenž se w toś tej formje póla drugich kupkow njenamakajo.

Stej se kombiněrowałej Life Pool a Pyramid Pool, tak až jo nastał Black Pool. Take graśe jo było ako Pyramid Pool jano z carnym (engelski “black”) balom, což jo cyniło móžne, wěcej dypkow dostaś. 1875 engelski oficěr Sir Neville Francis Fitzgerald Chamberlain jo rozsuźił, až teke druge barwojte bala deje za graśe wužyte byś. Pón jo pśisamem ako źinsajšny snooker było, jano módre a brune balo stej felowałej. Wónej stej akle 1919 oficielnje do graśa dodanej byłej.

Změna *tl a *dl na кл, гл, na pś. клещь (rusojski: 'лещ'), привегле (rusojski: 'привёл', pśirownaj starorusojski привелъ). W rušćinje stej se kupce, kaž pokazuju górne pśikłady, howacej na l zjadnoriłej. Pódobne wuwiśe kaž w Starem Nowgorodskem dialekśe eksistěrujo w dolnoserbskich dialektach: tłušty > kłusty, pśir. teke górnoserbske klama pla tlama.

W lěśe 1893 opera „Manon Lescaut“ jo nastała a jo była prědny wjeliki wuspěch za komponista. W casu wot wosymych lětow su mrocniki stawiznow opery slědowali: 1896 „La Bohème“, kotara jo znata ako wjelgin romantisku operu z pśekšasneju rolu za tenorow. Pśedstajone we wobcerjenju chudych Bohemianow w Parisu, jawišćowa tworba wulicujo wo tragiskej lubosći mjazy Mimi a Rodolpho, kotarejž końcy ze smjerśu.

Siddhartha Gautama (sanskrit, सिद्धार्थ गौतम, Siddhārtha Gautama) (* 563 do Chr. w Lumbini; † 483 do Chr.) jo ako Buddha wucył dharmu (pówucbu) a jo togodla naglědany ako załožaŕ buddhizma. Jogo smjertne lěto 483 do Chr. jo dłujko płaśeło ako nejstarše, wěsće datěrowane tšojenje indiskich stawiznow, což pak se źinsa mócnje wobcwiblujo. Historikarje z togo wuchaduju, až jo něźi lětstotk pózdźej wumrěł.

Mina Witkojc, nim. Wilhelmine Wittka (* 28. maja 1893 w Bórkowach, † 11. nowembera 1975 w Popojcach) jo była dolnoserbska spisowaśelka, casnikarka a patriotka, nejsławniša spisowaśelka, kótaraž jo pisała w dolnoserbskej rěcy.
Nouvelle Triangulation de la France, kótaraž źo na měrjenja wót Jacques Cassini a Jean Dominique Comte de Cassini z casa do 1793 slědk, jo se w běgu metrifikacije (pśestajenje wšych relewantnych měrow na meter ako standard) wotměła. Nulowy meridian běžy pśez Paris, tak až „Old Royal Observatory“ w Greenwichu lažy pla 2° 20′ 14,025″ W (NTF), pódany w nowostopnjach. To wopśimujo teke decimalne rozdźělenje stopnjoweje měry do nowostopnjow, grades (nouvelle), źinsa pó kazni ako Gon (1 połnokut = 400 nowostopnjow).

W prowincy Hebei su Mandžu jano 3,2% wobydlarstwa, maju 4 awtonomne wokrejse (Fengning, Kuancheng, Qinglong a Weichang) to jo 12,3% płoniny prowince.

Via regia (łatyński; „kralojska droga“) jo zapśimjeśe za stare mócnarstwowe drogi w Europje. Njejadna se pótakem wó wěstu drogu, ale wó družynu drogow, kótarež su byli pšawniski kraloju pśirědowane.

Listowa jemjelica jo kerk, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 20 až 50 cm. Rostlina jo na bomach rosćony połparazit, pśi comž rostlina jo pak muska pak žeńska.

Kirigiziska jo pśecej była chudy kraj, kótaregož góspodarstwo se koncentrěrujo na rolnikarstwo. Pśed rozpadom 98 procentow eksporta jo było za Sowjetski Zwězk. Znicenje Sowjetskego Zwězka jo znicyło produkciju kraja na kóńcu lěta 1990. Wažne reformy su se zachopili, aby se pólěpšyło góspodarske połoženje kraja. Rolnikarstwo jo głowny sektor góspodarstwa. Zakładne kultury su žyto, cukor z rěpy, bałma, tubak, zelenina a sad, wałma a měso.

Recentne (njewótemrěte) zastupnicy rostlinow twórje styri jasnje mjaz sobu rozdźělone kupki. Toś te su pó morfologiskich ale teke pó molekularbiologiskich studiumach monofyletisce: jětšowe mechy, listowe mechy, rogowe mechy a žyłkowe rostliny. Pozicija toś tych styrjoch kupkow mjaz sobu hyšći njejo doskóńcnje wujasnjona. W zajźonosći su byli wšake naraźenja (pśir. Systematik der Moose), tola slědujucy kladogram ako wěrjepódobne poměry pśiswójźbnosći se pokazujo:

W lěśu 1828 wón jo drogował na Pódzajtšne mórjo. W septemberje wón jo w pśewóźowanju Leopolda Schlössera drogowanje do Italskeje cynił. Nejwažnejše města su Rom, Neapel, Florence a amalfiski pśibrjog. Blechen jo lubował krajiny a wón jo wuwił nowu mólowarsku wašnju, ale ten stil njejo był k rozměśeju za rowniki, dokulaž Blechen jo se orientěrował za realizmom a jogo twórby njewótpowěduju romantiskemu stiloju.

Felicjan Sławoj Składkowski (* 9. junija 1885, † 31. awgusta 1962) jo był pólski general a politikaŕ, premierminister Pólskeje wót 15. maja 1936 do 30. septembra 1939.

Gójacki jazor (nimski Schwielochsee) namaka se na krotkem zajtšu Barlinja na dłujkozajtšnej kšomje Błotow. Sprjewja pśeběžyjo pódpołnocny źěl jazora a běžy pótom do směra Bezkow wen. Jazor słuša dopołnje ku gmejnje ze samskim mjenim w bramborskem wokrejsu Damna-Błota.

K zastupjarjam polysporangiofytow słušaju ako nejwěcej bazalna kupka Horneophytopsida z Horneophyton. Jadna izolěrowana stojeca družyna jo Aglaophyton major. Wuškowne zastupjarje (klada 2) słušaju k žyłkowym rostlinam (Tracheobionta), kótarež bazalna kupka Rhyniopsida su.
Geografisko kupej Antigua a Barbuda słušajej k Pódpołnocneje Americe. Nejwuše městno jo: Boggy Peak (402 m nad normalneju nulu), a nejniše: Karaibske mórjo ( 0 m nad normalneju nulu).

Pijin (Pijin, nimski Neu-Salomonisch, Salomonen-Pidgin) jo na Engelšćinje bazěrujuca kreolska rěc, kótaraž na Salomonach ako wobchadnu rěc wjeliki wóznam ma. Wóna ma něźi 15.000 maminorěcnych a 300.000 dalšych rěcnikow.

Stolica abo głowne město jo politiski, gusto teke stawizniski centrum kraja abo stata a toś zwětšego sedło nejwušych politiskich institucijow, kaž n. pś. kněžarstwa, sejma abo monarcha. W někotarych krajach na zemi njejo stolica rownocasnje teke sedło kněžarstwa, n. pś. w Nižozemskej (stolica: Amsterdam, sedło kněžarstwa: Den Haag), Boliwiskej (La Paz/Sucre) a Tansaniji (Dodoma/Daressalam). W zwězkowych statach kaž w Nimskej su wažne institucije cesto we wšakich městach zasedlone. Stolica njejo pśecej nejwažnjejšy góspodarski, kulturny abo wobchadny centrum kraja.

Glasgow (šotiski Glesga, šotiskogeliski Glaschu) jo pó Londonje a Birminghamje tśeśe nejwětše město Zjadnośonego kralojstwa a zrazom nejwětše město Šotiskeje, mjaztym až jo mjeńšy Edinburgh šotiska stolica.

Matematika jo striktnje logiski natwarjona, wót empiriskich dopóznaśow njewótwisna wědomnosć. Wóna słužy drugim wědomnosćam ako "pomocna wědomnosć". Fundament matematiskeje teorije su aksiomowe systemy - gromady zakładnych, triwialnych a cłowjeskemu rozymoju njepósrědnje pśistupnych wugronow resp. hypotezow. Z pomocu tak pomjenjowanych kalkulow maju se wšykne matematiske sady a kazni z tych aksiomow wótwóźiś. Tomu se naslědku groni "matematiski dopokaz".

Rod jo w systematice śěžka. Wutwóri polyploidijowy kompleks, pśi comž nowotwórjenje družynow hyšći njejo skóńcone. Cesto wustupuju teke hybridy. Eksistěrujo 60 družynow, z kótarychž 48 teke w Europje wustupujo.

Jakuszyce (w lěśe 1945 Jakuszec, nim. Jakobsthal) jo sedlišćo a wejsny źěl města Szklarska Poręba we dolnošlazyńskem wójewódstwje a pódzajtšnych Jězerskich górach w krotkowjacornej Pólskej pśi granicnem pśechoźe Jakuszyce-Harrachov, na granicy mjazy Česku a Pólsku.

Sćažka jo cełolětnje k dostaśeju, rownož mógu někotare z jeje źěłow w zymski cas dla tšachoty lawinow (Kerkonoše) respektiwnje tšachotnych bagen (Toflojte góry) zacynjone byś. Dajo wjele górskich chromcykow w zastojanju PTTK (Pólskego turistiskego towaristwa). Polske górske chromcyki su zawězane kuždego, kenž žedno druge město pśed schowanim słońca najś njamóžo abo w nuznem pade, ale w primitiwnych wobstojnosćach zaměstnjowas.

Kalkuta (nimski: Kalkutta; oficielna mjenja, engelski: Kolkata; bengalski: কলকাতা Kalkātā [kɒlˈkætə]; až do lěta 2001, engelski: Calcutta) jo głowne město zwězkowego stata Pódwjacorneje Bengalskeje w Indiskej. Ma płoń 187,33 km² a něźi 4,5 milionow wobydlarjow.