Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Гүн ухаантадай дотор философидо эсэргүү байра һууритай зон байһан. Гүн ухаан аша холбогдол багатай зүйлэ һудалдаг, болбол жэнхэни бэшэ хуурамша асуудалаар оролдодог, болбол оршин тогтоножо байгаа улас түрын байгуулалагые зүбтэгэхэд лэ үйлшэлдэг гэхэ мэтээр буруутгадаг байба. Манай үедэ гүн ухааные хамагай хайра найрагүй шүүмжэлһэн хүнэй нэгэ Австриин гүн ухаантан Витгенштайн байһан юм.

Волгоград (ородоор Волгоград, хальмагаар Аһш, 1925 он хүрэтэр — Царицын, 1961 он хүрэтэр — Сталинград), Оросой холбоото уласай герой хото, Волгоградай можын засаг захиргаанай түб мүн. Эжэл мүрэндэхи томохон боомто (порт), В. И. Ленин нэрэмжэтэ Эжэл-Доной онгосын һубагай (Волго-Донской канал) эхин сэг юм. Түмэр замай узуулбари. 1 017 мянган ажаһуугшадтай (2015). Машина бүтээлгэ («Волгоградский тракторный завод», «Баррикады» г.м. үйлэдбэриин холбоо) ба металл эдлэл үйлэдбэри: хара түмэрлиг («Красный Октябрь» г.м. үйлэдбэри) ба үнгэтэ түмэрлиг, химиин ба газар тоһоной химиин, модо болбосоруулха, барилгын материалай, хүнгэн, хүнэһэнэй ажаүйлэдбэри. Волгоградай хажууда Эжэл мүрэнэй (Волгоградай) Уһан сахилгаан станци. 7 дээдэ һургуулинууд (энэ тоодо Волгоградай гүрэнэй ехэ һургуули), 5 театрнууд. Музейнууд (Мамайн обоодохи «Сталинградай байлдаанай геройн түлөө» дурасхал, хамгаалгын, нютаг тухай, уран һайханай музей). 1589 байгуулагданхай, 1615 онһоо мүнөө байрада байрлана. Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай үедэ шахуу тон хүсэдөөр усадхагдаһан, генплан (1945) дахуу һэргээбэ.

Манжын Цин гүрэн ( дайчин гүрүн, хитадаар 清朝, Цин чао) — 1644 онһоо 1911 он хүрэтэр эдүгээгэй Хитад, Монгол, Тайваниие эрхэшээһэн Манжа үндэһэтэнэй байгуулһан улас юм. Уласай нэрэ Манжа хэлээр Дайчин гүрүн, хитад нанхяадаар Да Чин (大清) гэдэг байһаниинь «ехэ арюун» гэһэн удхатай үгэ юм.

1924 ондо П. Дамбинов Буряад- Монголой АССР-эй Верхнеудинск хотын Эрдэмэй Хороондо уригдажа, улас ороноо тогтоон бүридэлдэ хубитаяа оруулжа эхилhэн юм. Тэрэ үндэhэн соел, уран зохеол, театр байгуулха талаар аргагүй ехэ хүдэлмэри эмхидхэжэ, олон hанаhан бодолнуудаа бэелүүлхые оролдодог hэн. П. Дамбинов 1930-аад онуудта эмхидхэхы болон зохеохы ажалайнгаа эгээ үндэр амжалтануудые туйлаhан, «Балта Мэргэн хүбүүн» гэhэн поэмэ, «Цырен» гэhэн туужануудые хэблэhэн юм. 1935 ондо роман бэшэжэ эхилээд, харин тэрэнээ дүүргээгүй. 1937 оной нэгэ hүни П. Дамбиновые дахин түрмэдэ хаажа, жэл хахад үнгэрhэн хойно буудуулhан юм. П. Дамбинов Эрхүү хотодо 1938 оной октябриин 14-дэ «нармай монгол», «эсер» гэжэ гэмнүүлэгдээд, наhанhаа хахасаhан юм.

Хүдөө ажахынь эгээн аюултай ажаүйлэдбэринүүдэй жагсаалтада багтадаг. Фермернүүдынь аминда хүрэхэ болон үлэ хүрэхэ гэмтэл абаха, ажалай гаралтай уушханай үбшэлэлтэ, шэмээ шааяанһаа үүдэлтэй дүлиирэл, арһанай үбшэн, ута хугасаада наранда ажаллаһанһаа болон химиин бодостой ажаллаһанһаа бии болохо тодорхой түрэлэй хорото хабдарнуудта нэрбэгдэхэ үндэр эрэсдэлтэй байдаг. Фермын ажахынь гэр бүлээрээ (ехэбшэлэн гэр бүлээрээ ажалладаг болон фермэ дээрээ амидардаг) гэмтэл бэртэл абаха, үбшэн туһаха, үхэхэ эрэсдэлтэй үсөөхэн ажаүйлэдбэринүүдэй нэгэ юм.
1776 ондо байгуулагданхай. Классицизмын дурасхалтай байшан болохо Потёмкиной ордон (мүнөө үедэ Оюутадай ордон; XVIII зуун жэлэй һүүл), Спасо-Преображенскын кафедратай собор сүмэ (XIX зуун жэлэй һүүл).

Наран (Латин: Sol) —нь наранай аймагай түб одон болоод наранай аймагай ниитэ массын 99.86%-е эзэлнэ. Наранһаа ерэхэ энергиинь дэлхэй дээрэхи бүхы амиды бодосые тэтгэхэ ба фотосинтез болон дэлхэйн саг уларил, уурал амисхалда голлохо үүргэбшэ гүйсэдхэнэ.

H. W. Dickinson and Hugh Pembroke Vowles James Watt and the Industrial Revolution (published in 1943, new edition 1948 and reprinted in 1949. Also published in Spanish and Portuguese (1944) by the British Council)

Тиимэшье АНУ-тай Номгон далайн дайнай ашаар дайнай ябаса хубилалжа эсэсэй эсэстээ 1945 оной 8 һарын эхиндэ Хиросима ба Нагасаки атомой бомбодогдожо Зүблэлтын сэрэгэй Манжуурые добтолһоной һүүлдэ 8 һарын 14 Потсдамай уулзалтые хүлеэн абаба. 8 һарын 15-да холбоотонуудта албан ёһоор буужа үгөөд, 9 һарын 2 Потсдамай уулзалтын тунхаглалда гарай үзэгөө табиба. Холбоотон сэрэг эзэмдэгшэ болоһон Америкын сэрэг Япон эзэнтэ гүрэниие буулгаба. Тэрэнэй һүүлдэ 1947 оной 5 һарын 3-да Японой Үндэһэн Хуули сахюулжа албан ёһоор үгы болобо.

Улаан-Үдэдэ «Суранзан» (1972), «Алтан» (1977), «Ороной сагаан одон» (1987) гэhэн туужанууд болон рассказуудай номуудые, «Мүнхэ ногоон хасуури» (1982) гэжэ роман, «Амисхаал» (1985) гэhэн шүлэгүүдэй ном гаргаа. Москвада «Сила притяжения» (1976) повесть, «Вечный цвет» (1988) роман хэблэгдээ. «Молнии и листья», «Небо и земля» гэжэ 5 ботиhоо бүридэhэн роман-мозаика зохеохы ажалайнь үрэ дүн болоно. «Алтан бэhэлиг» (1975), «Хадын орьёл» (1978), «Аршаанда болоhон найр» (1979), «Арбан табанай hара» (1981), «Нойргүй һүни (1982), «Үүдэнэй хонхо» (1984), "Улаахан сэсэгүүд үдэhэй даа...«(1985), «Дугы дээрэ» (1988) гэhэн Хоца Намсараевай нэрэмжэтэ Буряадай гүрэнэй академическэ драмын болон арадай театрнуудта табигдаhан зүжэгүүдэй автор. Гүрэн түрын болон олониитын ажал ябуулагша. Буряадай Уран зохёолшодой холбооной түрүүлэгшэ ябаа. Эрдэм шэнжэлэлгын ажалда горитой хубитаяа оруулаа. Хэлэ бэшэгэй эрдэмэй кандидат, түүхын эрдэмэй доктор юм.

Саг хугасаа үнгэрһэн, модоо, ерээдүй гэһэн гурбан хэмжээсэтэй байха ба тэдэгээрэй хоорондо үрнэжэ бай үйлэ ябадалай үргэлжэлхэ хугасаанай хэмжүүр болодог. Эртэһээ нааша саг хугасаанай тухай ойлголтонь шажан болоод шэнжэлхэ ухаанай гол шухала һэдэб асуудалай нэгэ байһанаар ерэһэн болоод бүхыл һалбарида хэрэглэхэдэ тохиромжотой байдалаар тодорхойложо ерэһэн болобошье эрдэмтэд үнэндээ тодорхойлжо шадаагүйл байна. Тиимэ болобошье бизнес, үйлэдбэрилэл, спорт, шэнжэлхэ ухаан мүн уралигай һалбаринуудта өөр өөрын гэһэн саг хугасаа хэмжэхэ системые хэрэглэдэг. Гэхэдээ зарим энгиин эргэлзээгүй тодорхойлолтонууд байдаг “саг хугасаанай нэгэ эгшэндэ бүхы зүйл гансал удаа тохёолдодог” “саг хугасаае сагаар хэмжэдэг” гэхэ мэтэ.

Лан (х.-монг. лан, АХ., О. лаң < мо.б. lang < хи. 兩 (两) liǎng) — хүндын хэмжээн. Дэлгүүрэй гуримаар (市用制) 50 граам, 31,25 граам. Барилгын чии, нярбын лангай гуримаар (營造庫平制) 37,301 граам. Арбан сэн, нэгэ лан.
Гүн ухаан гү, али философи (грек φιλοσοφία) — хорбоо юртэмсэ ба хүнэй ниигэмэй мүн шанар, түүншэлэн хүнэй амидаралай утга ушарай талаар эсэслэн тунгаажа, али болохо түгээмлээр зүбшөөрэгдэхүйсэ тайлбарые хайжа һудлаха ухаан юм.

Мал — жэлэй дүрбэн уларилда байгаалиин бэлшээреэр маллан, мяхан, һүгөөр хоол хүнэһэн бэлэдхэжэ, арһан, үһэн нооһоор хубсаһан, орон һуусаа хэжэ, заримыень уналга, тээбэриин хэрэгсэл болгон үдэр бүриингөө амидаралда ашагладаг, нүүдэлшэдэй амидаралые эхэ һорболжо болоһон үбһэн тэжээлтэ, гаршуулһан үсхэдэг табан түрэлэй хүхэтэн амитан; табан хушуу мал.

Халимай һүниинь хэды хүнэй хүнэһэндэ хэрэглэгдэдэггүйшье эгээн үндэр тоһолигтой һүнэй нэгэ юм байна. Энэнь дундажаар 10.9% уураг, 42.3% өөхэн тоһон, 2.0% нүүрһэн-уһан агуулдаг ба 4.43 кКал/грамм калоритай.

1922 оной октябриин 21-нэй hүни Петр Дамбинов бэшэшье социалис-хубисхалшадтай хамта Алас Дурна Уласай Госполитохранада тушаагдажа, Ярославль, hүүлдэнь Москва руу сүлэлгэдэ эльгээгдэhэн юм.

Conrad, Margaret and Moody, Barry, ed. Planter Links: Community and Culture in Colonial Nova Scotia. Fredericton, : Acadiensis, 2001. 236 pp.

"«Electric/Hybrid Electric Drive Vehicles for Military Applications»", Military Technology (Moench Verlagsgesellschaft mbH) (no. 9/2007): 132–144, 2007

1850 оной эхинэй хахадта Маркс Лондоной гурбан өрөө байранда айдаһаа түгшүүртэй, ядуу зүдүү амидаралаар амидаржа байгаа. Тэрэ үедэ Маркс Джэнни хоёр дүрбэн хүүгэдтэй болоһон байһан ба дахин гурбан хүүгэд түрүүлһэн болобош эдгээрһээ гурбань лэ наһанда хүршэ шадаһан. Маркс юрэнхыдөө ниитлэл бэшэжэ амидардаг байгаа. Джэнниин нагаса аха болон эхэнь наһа барахад үблэжэ абаһан хүрэнгэнь Марскай гэр бүлые нүхэсэл арай дээгүүр, һуусанда амидарха боломжотой болгобо.

Монгол уласай хойд талаас урагш явахад ойт хээр, хээр, говь, цөлийн гэсэн өргөргийн 4 бүс, өндөр уулс, ялангуяа ойт хээрийн бүсийн уулас авирахад тайгын ба тагийн бүслүүр ажиглагддаг. Монголой байгалийн бүс, бүслүүр, гадаргын байдлыг харгалзан Хангай, Хэнтийн, Алтайн уулархаг, Дорнодын талархаг, Говийн гэжэ дөрвөн ехэ мужид хуваадаг.

Боди мүрэй зэргын тунгаамал алтан (түбэдөөр བྱང་ཆུབ་ལམ་གྱི་རིམ་པའི་ཁྲིད་བདུད་རྩི་གསེར་གྱི་ཡང་ཞུན) гү, али Ламрим Сэршүнма (түбэдөөр བྱང་ཆུབ་ལམ་གྱི་རིམ་པའི་ཁྲིད་བདུད་རྩི་གསེར་གྱི་ཡང་ཞུན) гээшэ Богдо Зонхобын Тобшо Ламримда III-дугаар Далай Лама Соном Жамсогой бэшэһэн тайлбарилга юм. Тус һургаалые III-дугаар Далай Лама Монголой Алтан хаанда болон бүхы монголшуудта буддын шажан үргэн дэлхэй дээрэ дэлгэрүүлхын түлөө бэлэглээ.

Албан ёһоной хэлэн чехи хэлэн юм. Чехи хэлэн Славян хэлэнэй бүлэд багтдаг болоод словаки, польшо хэлэнүүдтэй түрэл юм. 1993 онд Чехиин Гадаад ябадалай яам Чехи гэһэн нэрэ албан ёһоной бэшэг баримтаһаа гадуур хэрэглэжэ болоно гэжэ мэдэгдэһэн. Бүгэдэ Найрамдаха Чехи Улас далайда гаралгагүй улас болоод Германи, Австри, Словаки, Польшо уласуудтай хилэлэдэг.
Улас гүрэнэй нютаг дэбисхэрэй ехэнхи хуби Ганга, Брахмапутра болон Мегхна мүрэнүүдэй ниитын адаг соо байна. Субэкваторой бороотой уларилтай. 1 һарын дундажа температура 12-25 °C, 4 һарын (эгээн халуун һара) температура 23-34 °C. Жэл бүри 2000-3000 мм шииг нойтонтой. Борооной саг уларилда (6 — 10 һарада) ба үерэй саг уларилда адагта хүнды үер болоно. Нютаг дэбисхэрэй 14 % халуун ороной ой эзэмдэнэ.

Тоодог (Otis tarda) – манай ороной эгээл томо, үнэтэ шубуудай нэгэн. Тэрэнэй шэгнүүр 16 кг хүрэдэг. Тэрэниие бусад шубуудhаа томо бэеэрнь, шамбай хүлнүүдээрнь, эреэн үдөөрнь илгаруулдаг. Тоодог ойто талаар ба талаар амидардаг. Үбэлжөөнhөө апрель-май соогуур ерээд, hөөргөө сентябрь-октябрь соогуур ниидэжэ ошодог. Ниидэжэ ябахадаа хүнгэнөөр, хурданаар ниидэдэг, харин газарhаа ниидэхэдээ хүндөөр, гүйжэ газарhаа таhардаг. Ехэ hэргэг шубуун. Хараа hайтай. Газар дээрэ хонхосог малтажа, уурхайгаа түхеэрдэг, 2-3 үндэгэ гаргадаг. Тоодог hая бултайhан ногоогоор, таримал ургамалнуудай залаагаар, жэжэ шумуулнуудаар, мэрээшэдээр, гүрбэлнүүдээр, бахануудаар хооллодог. Тоодогой үсөөрhэн ушарта мүн лэ таряалан дээгүүр хорото бодосуудые хаялга, хулгайгаар агнуури, уларилай муудажа байhан ушарнууд нүлөөлhэн байдаг.

Чехиин түүхэ МЭҮ IX зуунһаа эхэтэй болоод удаан хугасаанай турш Түб Европын хамагай хүсэрхэг уласуудай нэгэ байһан. Хожом Чехи Нэгэдүгээр Райхай хамагай олон хүн зонтой, хамагай баян улас болоһон болоод олоншье эзэн хаан эндэһээ карьераяа эхилжэ байгаа. 1515 оной Венагай хэрээнэй нүхэсэлэй ёһoop 1526 ондо Луи Ягеллон наһа бараһанай дараа одоогой Чехиин нютаг дэбисхэрэй хэһэгүүд болохо Богеми, Унгарай хаанта уласууд Габсбургын захиргаанда ороһон. Энэ Габсбургын бүрилдэхүүндэ 1918 он хүрэтэр байһан. Тус улас 1918—1992 ондо Чехословакиин нэгэ хэһэг байба. Чехословаки 1918 ондо Австри-Унгарын эзэнтэ гүрэнһөө тусгаар тогтножо байгаа. Чехословакиин анханай юрэнхылэгшэ Томас Гарриг Мазарик байгаа. Чехословаки 1993 ондо тайбан замаар Бүгэдэ Найрамдаха Чехи Улас болон Словаки гэһэн хоёр улас болон задараа һэн. Бүгэдэ Найрамдаха Чехи Улас 2004 оной табадугаар һарын 1-ндэ Европын Холбооной гэшүүн болоһон.

Дэлхэйн дулааралга гэдэг Дэлхэйн хуурай газар, далайн гадаргуу оршомой агаарай дундажа температура ехэдхэхэ үзэгдэлые хэлэнэ. Агаарай дундажа температура һүүлын хэдэн арбан жэлдэ таһаралтагүй нэмэгдэжэ байгаа болоод саашадашье мүн үргэлжэлнэ гэжэ үзэжэ байгаа болоно.

Хөөрхын ехэнхи хубинь элдэб турэлэй модонуудаар (нарһан, шэнэһэн, хуһан, уляаһан, хасуури, бага сага хуша), боролжо ба бургааһаар эзэлэгдэнхэй һааб даа. Теэд һүүлэй 30-40 жэлэй туршада модыень гамгүйгөөр, үргэлжэ (үлөөнгүй) отолжо, зэрлигээр һалгаа. Хэды шэнээн ой модон бага, ехэ туймэрнуудтэ дурөөб, мүнөө үедэ олон лэ үндэр ба набтар газарнуудта (урдань модотой байһан) сагдуулнууд шэнээр урганагүй, элһээр хиидэжэ байдаг болонхой, мүнөөнэй цивилизациин хүшөө гээшэ бэзэ. Зарим газар танигдахаар бэшэ болонхой. Хусөөтэ, Бага-һүүл, Шэбэр яһала үргэн, үргэлжэ тала газар, харин Маарагта, Нарин-Горхон, Хулэрэгтэ, Юугтэ, Соолгото, һалагай-Нуга ехэнүүд, баганууд соорхойнууд гээшэ.
2006 ондо Якоб Икскюлэй 1980 ондо бии болгоһон жэл бүри үгтэжэ байдаг заримдаа ондоо «Нобелиин шагнал» нэрэтэй «Амидаралай зүб онсо арга» гэһэн шагналай экпертын зүблэлэй гэшүүн болоо.

Эрдэмтэн Чүлтэм Монголой барилгын ур хийцийг Монгол, Төвөд, Хитад, эсвэл эдгээрийн хослол гэжэ ангилһан байдаг. Мэдэгдэж буй анханай дүрбэлжэн ханатай хийц бол Занабазарын 1654 ондо байгуулһан Батсагаан дуган юм. Гэр хэлбэрийн жишээ бол Улаанбаатарт байх Дашчойлин хийдэд байх гэр хэлбэрт сүм юм. Харин 1904 ондо баригдсан Чойжин ламын сүм нь Хитад хийцээр баригджээ. Гандантэгчэнлингийн Цогчин нь Хитад-Монгол хосолмол ур хийцтэй юм.

Ниислэл болон эгээн томо хото Виннипег болон 633,451 хүн зонтой. Виннипегэй ниислэлэй бүһын ниитэ хүн зон 2006 оной тоололгоор 730 305 байба.

2006 оной байдалаар дэлхэйн ниитэ ажаллаха хүсэнэй 36 хубинь хүдөө ажахын һалбарида ажаллажа байгаань (1996 ондо энэ үзүүлэлтэ 42 % байһан) Хүдөө ажахые хамагай түгээмэл ажалай байрын талбари болгожо байна. Гэһэн хэдышье фермын ажахын аша холбогдол ажа үйлэдбэрижэжэ эхилһэнһээ хойшо харисангыгаар нилээд унаһан ба 2006 ондо түүхэдэ анха удаа үйлэшэлгын һалбари дэлхэй дээрэ эгээн ехэ ажалай байра бии болгожо хүдөө ажахын һалбариһаа дабажа гараад байна. Мүн хүдөө ажахын үйлэдбэрилэлынь дэлхэйн ниитэ бүтээгдэхүүнэй (бүхы ДНБ-үүдэй ниилбэри) 5 %-һаа бага байдаг.

Лагос (англяар Lagos, йорубаар Èkó), Гвинейн булангай эрьедэ байрладаг Нигериин хото болон боомто, Лагос можо уласай засаг захиргаанай түб. 7 938 мянган ажаһуугшадтай (2006). Гүрэнэй эгээн томо улас түрын, эдэй засагай ба соёлой түб. Экваторой уларилтай, эгээн хүйтэн һарын дундажа температура (8 һара) 25°С, эгээн дулаан һарын дундажа температура (3 һара) 28°С. Жэлдэ 1800 мм үлүү шииг нойтотой.

Үлдэлгэ гээшэ хоол тэжээл дутажа доройтохо үйлэ; бэе махабадай энергиин болон пластик хэрэглэсые хушахын талаар дутаха тээжэлэй маяг. Үлдэлгэ калори, уураг, нүүрһэн уһан, витамин болон минералые оролсуулжа болоно. Ехэбшэлэн, үлдэлгэ эдижэ болохо үндэр шанартай хоол хүнэһэнэй үгы байха ушартай. Энэнь голдоо хүнэһэнэй бүтээгдэхүүнэй үндэр үнэ сэн, ядууралтай холбоотой байна. Уураг энэргиин үлдэлгэ ба хоол хүнэһэнэй дутагдал гэһэн хоол тэжээлэй дуталгын хоёр үндэһэн түрэлнүүд байна. Хүнэһэн Хүдөө Ажахын Байгуулгын мэдээлэлээр, 2015 ондо даяар дэлхэйдэ 793 сая үлдэдэг хүн байна (дэлхэйн ниитэ хүн зоной 13%). Энэ болбол дэлхэйн хүн зоной 23% үлдэжэ байһан 1990 оной байдалһаа 216 саягай багадхалга мүн.

Саяанай холтоhон сэсэг (Ranunculus sajanensis) холтоhон сэсэг. Зүүн Саяанай зүүн урда хубиин, тэндээл бии боложо, тэндээл ургадаг ургамал. Тоогоороо тиимэ ехэ олоншье бэшэ, гол зайжа шиигтэй эрьеэр ургадаг. Эрдэмтэдэй hонирхол ехээр үүсхэдэг, тэрэнэй бии болоhон ушар мүнєєшье болотор тайлбарилагдаагүй.
Алабама (албан ёһоор Алабама можо улас; англяар Alabama) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Урда бүһэдэ оршодог АНУ-ай можо улас юм. Алабама хойто талаараа Теннесси, зүүн талаараа Джорджи, урда талаараа Флорида, баруун талаараа Миссиссипи можо уласуудтай тус тус хилэлдэг ба урда талаараа мүн Мексикын булангаар хүреэлэгдэһэн. Алабама хуурай газарай нютаг дэбисхэрээр 30-да ородог болоод дотоодо уһан замай хэмжээгээр хоёрто ородог. Тус можо улас 2006 он соо бараг 4.6 сая хүн зоноороо 23-та орожо байгаа.

Гүйсэдхэхэ засаглалай һалбари дотороо хэд хэдэн гүйсэдхэхэ яамантай. Тэдэнь: Түрын Департамент, Сангай яаман, Баталан хамгаалха яаман, Шүүхэ яаман, Дотоодо яаман, Хүдөө ажахын яаман, Худалдаанай яаман, Хүдэлмэриин яаман, Эрүүл мэндын яаман, Орон һууса, хотын хүгжэлэй яаман, Тээбэриин яаман, Эршэм хүсэнэй яаман болон Болбосоролой яаман юм. Яаман бүри хуулиин ёһoop байгуулагдадаг ба тус бүридээ һалбаринуудые харюусадаг. Яамануудай сайднарые Юрэнхылэгшэ томилдог. Гэхыдээ томилогдоһон сайдууд Сенатаар заабал зүбшөөрэгдэхэ ёһотой. Эдэ яаманай түрүүлэгшэ гэжэ нэрлэдэг Сайднарай хэнииньшье Конгресс юмуу, засагай газарай өөр ямар нэгэ албанда ажаллха ёһогүй. Тэдэ бүгэдээрээ Юрэнхылэгшын шууд ударидалга доро ажаллаха ба Юрэнхылэгшын хүсэһэн хугасаада хамтаран ажаллана. Тэдэниие Юрэнхылэгшын туһалха, зүблэгшэ гэжэ үзэдэг. Тэдэниие ниитэдэнь «Юрэнхылэгшын Танхим» гэжэ нэрлэхэ болоод зарим Юрэнхылэгшэ тэрэ танхимдаа найдажа зүблэгөө абадаг байхада зарим Юрэнхылэгшэ бараг тэгдэггүй.

2011 оной тоосоор, Сурат хадаа — 4,6 сая хүнтэй Гуджарат можо уласай хоердохи томо хото байна. Хотын хуушан хэһэгынь шэнэ хэһэгһээ гангаар һалана.

Зүблэлтэ холбоото улас 15 Зүблэлтэ Бүгэдэ Найрамдаха Улас болон хэд хэдэн автономито улас, хизгаарнуудһаа тогтоһон холбооной улас байһан. Энэ холбооной улас дэлхэйн хуурай газарай зургаанай нэгэниие хамарһан 255 сая хүн зонтой ехэ империалис гүрэн байгаа. Зүблэлтэ холбоото улас үзэл һурталай хубида дэлхэйн социалис лагериин түрүүлэгшэ, сэрэг улас түрын Варшавын хэлсээнэй оронуудай гол хүсэн байһан юм.

Глаз шторма. Перевод интервью Джеймса Хансена (James Hansen) директора Института Космических Исследований имени Годдарда (НАСА) // Keith Kloor. Nature Reports Climate Change. 26 November 2009

Изагууртанай бүлэдэ түрөө. Оюутанай хүдэлөөндэ хабаадаһан ушарһаа 1887 ондо Москвагай ехэ һургуулиһаа гаргаһан байна. Түрүүшын бүтээлнүүд («Зохёолой суглуулбари», Ярославль, 1890, «Хойто зүгэй тэнгэри доро» суглуулбари, 1894) эрхэтэнэй гашуудал нэбтэ байгаа. Ород символизмын түрүүшын түлөөлэгшэ («Эрьегүйдэлдэ» суглуулбари, 1895, «Аниргүй», 1898, «Шатадаг байшангууд», 1900, «Нара мэтэ байхамнай», 1903). 1905 оной хубисхалые баяртайгаар угтаба («Сэсэнэй дуунууд», Парис, 1907). Удаадахи суглуулбаринууд: «Дангинын онтохонууд» (1905), «Һайханай мэгзэм» (1911), «Наранай, Тэнгэриин ба Һарын сонедүүд» (1917) гэхэ мэтэ.
Ажаүйлэдбэриин хубисхал (англяар Industrial Revolution) гэжэ 18-р зуунһаа 19-р зуунай хоорондо автоматизацилһан үйлэдбэринүүд амидаралда нэбтэржэ, ажаүйлэдбэридэ гараһан томо дэбжэлтэ, түүнтэй холбогдон гараһан ниигэмэй бүридэлэй хубилалта хэлэнэ. Оршон үеын хүшэгые нээһэн үйлэ ябадал гэгдэдэг. Һүүлшын жэлнүүдтэ «ажаүйлэдбэрижэлгэ» (индустриализацилга) гэдэг нэрэ томьёое ашаглахань олон болоһон.

Отто Һанай нэрэмжэтэ гимнази дүргээ ба Германиин армида бага лейтенантаар сэрэгэй алба хааһан юм. 1974 онһоо 1981 он болотор Филиппын нэрэмжэтэ Маргбургын дээдэ һургуулида хүмүүнлиг эрдэм ухаануудые шудалаа һэн.

Бээжэн (хитадаар 北京 Běijīng, «хойто ниислэл») — Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Арад Уласай ниислэл; уласайнгаа улас түрэ, соёл, болобсролой түб; ямар нэгэн нэгжид (можо г.м) харьяалагддахгүй шууд уласай дооро байдаг дүрбэн хотын нэгэ.

Ганди Джаянти баярые Энэдхэг даяар тэмдэглэдэг ба Дели хотоноо Улаан уһан сайзын ойролсоохо Жамнагай эргын Ражгхат дахи тэрэнэй шандарай хэһэгые нютаглуулһан Ганди Самадхи булшандань хүндэдхэл үзүүлхэ гол ёһолол болодог. Арбадугаар 2-ны үдэр дэлхэй ниитээрээ Хүсэрхылэлэй буса үдэрые (англяар International Day of Non-Violencе) тэмдэглэжэ байна.

Сёр Исаак Ньютон (англяар Sir Isaac Newton, 1643 оной 1 һарын 4 — 1727 оной 3 һарын 31 [хуушанай тоололоор 1642.12.25 - 1726.3.20]) —Англиин физик, математик, одон орон һудлааша, байгаалиин гүн ухаанша, алхимиша, теологиша байжаа. Түүнэй 1687 ондо хэблэгдэһэн Байгаалиин философийн гүн ухаанай заршамууд (Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica) шэнжэлхэ ухаанай түүхэн дахи хамагай ехэ нүлөөтэй ном гэгдэдэг байна. Тэрээр энэхүү номондоо бүхэ юртэмсын таталсалай хуули болон хүдэлгөөнэй гурбан хуулинуудые тодорхойлһон болон дараагай гурбан зуунай туршад юртэмсые үзэхэ шэнжэлхэ ухаанай үзэлдэ дабамгайлжа, оршон үеын инженершэлэлые эхилүүлһэн һунгадаг механикын һалбариие эхилүүлжээ. Ньютон Кеплерэй гарагуудай хүдэлгөөнэй хуулинууд ба өөрынгөө таталсалац хүсэнэй онол хоёр бэе бэендээ ниисэжэ байгаае харуулан, дэлхэйн дээрэхэ зүйлүүд ба сансарта бай зүйлүүд эжил байгаалиин хуулинуудта захирагдадагые үзүүлһэн байна. Үүнэй үрэ дүндэ нараные наранай аймагай түбдэ бай гэдэгые бүрмүһэн батлажа, шэнжэлхэ ухаанай хубисхалые улам хүгжүүлжээ.

Цырен Галановай «Түрүүшын саһан», «Эсэгын хүбүүн», «Алирһанай улайха хаһа», «Зүрхэнэй дурасхаал» гэжэ номууд ород хэлэн дээрэ Москвада «Советская Россия», «Современник» гэжэ хэблэлнүүдтэ, мүн Буряадай номой хэблэлдэ гараһан юм.

Сахара сүл (арабаар الصحراء الكبرى‎‎‎), газар нютагай хэмжээгээр Антарктидын дараа орохо хоёрдохи томо сүл юм. Уг сүл хадаа Хойто Африкые эзэлэн оршохо ба ниитэ талмайнь 9 сая дүрбэлжэн км.

Гүн ухаан гэдэг боло бидэ улам илүү мэргэн ухаантай болохо, өөрыгөө гүн Гүнзыгэй ухамсарлан улам һайн хүн болохо зорилгоор үйлдэжэ, үнэлжэ сэгнэжэ, оюун дүгнэлтэ гаргажа байгаа тэрэ аргые бүтээлшэ шүүмжэлэлтэйгээр, системтэй шэнжэлэн һудлха ябадал юм.
РСФСР 1917 оной 11 һарын 7-до болоһон Октябриин хубисхал һүүлдэ байгуулагдаба. Зүблэлтын Үндэһэн хуулиие 1918 оной 7 һарын 10-да байгуулагдаба. 1922 оной 12 һарын 30-да Зүблэлтэ Социалис Бүгэдэ Найрамдаха Холбоото Украина Улас, Зүблэлтэ Социалис Бүгэдэ Найрамдаха Беларусь Улас, Зүблэлтэ Социалис Бүгэдэ Найрамдаха Холбоото Үбэр Кавказ Уластай суг хамта Зүблэлтэ холбоото уласые байгуулһан.

Баруун Вирджини (англяар West Virginia) Америкын Нэгдсэн Улсын Аппалачи, Урдын үндэрлиг газар, Дунда Атлантын бүһэдэ оршодог АНУ-ай можо улас юм. Тус можо улас зүүн урда талаараа Вирджини, баруун урда талаараа Кентукки, баруун хойто талаараа Огайо, зүүн хойто талаараа Пенсильвани, Мэриленд можо уласуудтай хилэлдэг. Ниислэл болоод эгээн томо хотонь Чарльстон.

Historical and Genealogical Resources of New Brunswick historical census, birth marriage and death records, immigration, settlement, biography, cemeteries, burial records, land records, First Nations and more

Гантиг тэнгисэй Босфор хоолойн хоёр хажуугаар доболиг газарда оршодог. Хотын ехынхи хуби Европо дахи, бага хубинь Азида байдаг. Истанбул Хара тэнгисһээ Газарай дундада тэнгис руу болон Зүүн урда Европоһоо Бага Ази хахад арал руу хоёр худалдаа наймаанай замуудай бэлшэрдэ оршодог ушариинь Истанбул хото түргэгөөр урган бэхижэжэ байгаа.

Социализмын үедэ боловсролын һалбари нь эгээн амжилттай хөгжжээ. Бичиг үсэг үл мэдэх ябадал нь нүүдэлчин өрхүүдийн хүүхдүүдэд зориулагдсан дотуур байртай сургуулиудын тусламжтайгаар бараг бүтнээрээ арилгагджээ.

Үлэг гүрбэл (ᠦᠯᠦᠭ ᠭᠦᠷᠪᠡᠯ, динозаврнууд: грекээр δεινός — аймшагтай ба σαῦρος — гүрбэл) — Триасай галабда (230 сая жэлэй үмэнэ) мүлхигшэдэй ангиһаа һалбарилһан, Мезозойн эрэдэ хүгжэлынхөө дээдэ сэгтэ хүрэһэн амитадай юрэнхы нэрэ болоно. Үлэг гүрбэлнүүдэй ехэнхинь Шохойн галабай (65 сая жэлэй үмэнэ) һүүлшөөр мүхэһэн болобош үлэг гүрбэлһөө һалбарилжа хүгжэһэн шубуунай ангиин амитад одоо болотор бии. Үлэг гүрбэл гэдэг ангилалда газар дээрэ амидардаг амитадыел оруулдаг болоод уһада, агаарта амидардаг амитадыень өөр ангилалда оруулдаг.

Шарль Де Голль изагууртанай гэр бүлэдэ түрэһэн болоод патриотиизмын үзэл ба католик һургаалай һүнэһэн хүрэжэ асарһан бэлэй. 1912 ондо тэрэ мэргэжэлтэй сэрэгшэ боложо, Сен-Сир сэрэгэй һургуулиие дүүргэбэ. Дэлхэйн нэгэдүгээр дайнай үедэ тулалдажа, олзологдоһон байсан, 1918 ондо олзологдохоһоо гараба. Дайнуудай хоорондохи хугасаада тэрэ хүсэтэй гүйсэдхэхэ засагай ба Франциин национализмын дэмжэгшэ болоһон байна. 1920-30-аад онуудта «Дайсанай гүрэндэ хэрүүл» (1924), «Һэлмэнэй эридэ» (1932), «Мэргэжэлтэ армиин түлөө» (1934), «Франци ба тэрэнэй арми» (1938) гэһэн номуудаа бэшэһэн. Эдэ сэрэгэй асуудалнууд тухай номуудтаа де Голль үндэһэндөө түрүүшынхеэр ерэхэ дайнда танкын сэрэгүүдэй үүргые урид мэдэжэ бэшэбэ.
Хумхаа үбшэнэй гол дамжуулагша анофелес түрэлэй боргооһон болон одоогоор мэдэгдээд байдаг 460 оршом зүйлһээ 40 үлүү зүйлнүүд хүнды хумхаа үбшэниие дамжуулдаг. Буряад орондо хоёр түрэлэй анофелес боргооһон голой һаба газар нютагта тарааһан байдагые шудалаашад тогтооһон байна. Хумхаа үбшэн Буряад ороной хубида нютагшамал буса үбшэн болобошье 1934—1935 онуудта СССР орондо уг үбшэнөөр гадаадын болон нютагай эргэдһээ 9 сая хүн үбшэлжэ, тухайн үедээ эмнэлзүйгээр оношолон эмшэлжэ байгаа. 1960 он хүрэтэр хумхаа СССР-дэ усадхаһан бэлэй. Мүнөө нүхэсэлдэ уларил амисхалай хубилалта, хүн зоной шэлжэлтэ хүдэлөөн, туризм хүгжэхэтэй уялдаад хумхаа үбшэн улас орондо зөөбэрлэгдэн тарааха эрэсдэлые бии болгожо магадгүй.

Ясная Поляна — Тулын можын Щёкинын аймагта (Тулаһаа баруун урда зүг 14 км) байрладаг XVII зуунда бариһан тугдам юм. Тугдамай эзэд — Карцевууд, Волконскийнууд ба Толстойнууд бүлэнүүд. Эндэ Лев Николаевич Толстой түрэһэн ба ажа һууһан. Энэ тугдамда Лев Толстой «Дайн ба энхэ», «Анна Каренина» г.м. номуудаа бэшэһэн.

Хүрьһэн хамгаалал болон шэм шудалалай менеджмент 1950-яад онһоо эхилэн шухала һэдэб боложо ерэһэн. Гэһэн хэдышье олон орондо уһанай һубаг, намаг зэргэнь азот, фосфор мэтын шэм тэжээллгэ бодоһоор бохирдохо боложо.

Morton, Suzanne. Ideal Surroundings: Domestic Life in a Working-Class Suburb in the 1920s. U. of Toronto Pr., 1995. 201 pp. about Richmond Heights

Bolens, L. (1997), `Agriculture’ in Encyclopedia of the history of Science, technology, and Medicine in Non Western Cultures, Editor: Helaine Selin; Kluwer Academic Publishers. Dordrecht/Boston/London, pp 20–2

2002 оной байдлаар нийт 33273 эрүүл мэндийн ажилтантай, үүнээс 6823 нь эмч, 788 нь эм зүйч, 7802 нь сувилагч, 14091 нь дунд түвшний ажилчид байна. Одоогийн байдлаар 10.000 хүн тутамд 27.7 эмч, 75.7 эмнэлэгийн ор тус тус ноогдож байна.

Америкын эрхэтэнэй дайнһаа Дэлхэйн хоёрдугаар дайн хүрэтэр Алабама Урдын олон можо уласай нэгэн адли хүдөө ажахыһаа хамааралтай байһан ушарһаа эдэй засагай хүндэрэл бэрхэшээлтэй тулгаржа байба. 1960-аад он хүрэтэр можо уласай хуули тогтоохо байгуулгада сагаан арһата хүдөөгынхидэй һонирхол дабамгайлжа байһан болоод хотынхидай һонирхол бага түлөөлэлтэй байгаа. Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай дараашын жэлнүүдтэ Алабама можо уласай эдэй засаг дан хүдөө ажахы дээрэ тулгуурилдаг байһанаа хүнды үйлэдбэри, ашагта малтамалай олборилолто, болбосорол, үндэр технологи зэргэ олон һалбаритай боложо хүгжэжэ, гол түлэб АНУ-ай Арми болон АНУ-ай Агаарай сэрэгэй хүсэнэй сэрэгэй баазанууд олоноор байгуулагдан, үргэжэн тэлһэнээр эдэй засагынь һэргэбэ. Мүнөөдэр тус можо улас агаар сансар, болбосорол, эрүүл мэндэ, банк, янза бүриин хүнды үйлэдбэри, энэнэй дотор автомашинай үйлэдбэрилэл, ашагта малтамалай олборлолт, ган үйлэдбэрилэлдэ маша ехэ хүрэнгэ оруулдаг.

Потёмкин Ф. В. Промышленная революция во Франции. Т. 1. От мануфактуры к фабрике (М.: Наука, 1971). Т. 2. Положение трудящихся масс и социальные движения (М.: Наука, 1971)
Ерөнхийлөгч нь Ехэ хурлын шийдвэрүүдийн хэрэгжилтэд хориг тавьж чадна. Энэ шийдвэрийг уласай ехэ хурал 2/3-с дээш хувийн саналаар эсэргүүцвэл ерөнхийлөгчийн хориг мүн хүчингүй болдог. Монгол уласай Үндэһэн Хуули Ерөнхийлөгч болоход 3 шаарадлага тавьдаг. Үүнд:

Эрхүү хотодо 2013 ондо 620 мянган хүн ажа һуужа байна. 2010 оной тоололгоһоо үндэһэлбэл 91.8 процентынь ородууд, 2.3 процент буряадууд, 1,1 % украиншууд, 0,8 % татарнууд.

Хотын хүн зон 2 700 000 ажаһуугшад боложо, бөөгнэрэлэй (Тайбэй-Цзилун) хүн зониинь — 6 776 264 хүн. 2008 оной байдалаар түрэлтын түбшэн 7,88 ‰ байгаад, наһа баралтын түбшэн — 5,94 ‰ байгаа. Томо асуудалнуудай эгээн шухала хадаа хүн зоной наһажалта байгаад, 2009 оной байдалаар 10 % шахуу 65 дээшэ наһатайшуул байгаа. Хотынхидой 43,48 % дээдэ болбосоролтой байгаад, 99,18 % бэшэг мэдэсэтэй. Тайваниин ондоо хотонууд шэнги хүн зон дунда хокло, хакка, хитад (хань) ба Тайваниин угуул яһатад бии.

Боксын төрөлд сүүлийн үедэ ихээхэн амжилт гаргаж байгаа. Бээжингийн олимпод 4 боксчин оролцсоноос Энхбатын Бадар-Ууган алт, Пүрэвдоржийн Сэрдамба мүнгөн медаль авсан. Бадар-Ууган нь мүн 2007 оной дэлхэйн аваргаар мүнгөн медаль хүртжээ.

Уугуул зоной бишыхан һуури газартахи 1881 ондо сэрэгэй бэхилэлтээр Һенри Стэнли шэнжэлэгшын байгуулагдаһан; Бельгиин II Леопольд хаанай нэрэмжээр Леопольдвиль нэрлэһэн. 1926—60 оной хоорондо Бельгиин Конгогой ниислэл. 1959 оной 1 һарын 4-дэ тус хотодо гүрэнэй олониитын бэе даанги байдал түлөө хүдэлөөн эхилээ һэн. 1960—64 оной хоорондо Бүгэдэ Найрамдаха Конго Уласай ниислэл, 1964—71 — Бүгэдэ Найрамдаха Арадшалһан Конго Уласай, 1971 — Бүгэдэ Найрамдаха Заир Уласай ниислэл.

Урда Африка хүн зонхи олон янза байдалаараа алдартай болон Үндэһэн Хуулидань 11 албан ёһоной хэлэниие зааһан байдаг. Албан ёһоной үйлэ хэрэг болон худалдаа, аралжаанда англи хэл эгээн ехэ хэрэглэгдэдэг болобошье гэртэ хөөрэлдэхэ хэлээрээ табадал жагсадаг. Урда Африкань сагаан, энэдхэгхи, холимог шуһата хүн зоноороо Африкада тэргүүлдэг. Хэдыгээр хүн зонойхинь 79.5% хара арһатай болобошье энэ ангилалда олон үндэһэтэн багтадаг. Албан ёһоной 11 хэлэнэй 9 Африкын хэлэнүүд юм. 2006 оной байдалаар Урда Африка хүн зониие 47.4 сая гэжэ тоособо.

Рыбаков Р. Б. Ненасильственная борьба за мир без насилия (Ахимса в индийской традиции и в учении М. К. Ганди) // «Пацифизм в истории. Идеи и движения мира», М.: ИВИ РАН, 1998.
Галта уулын дэлбэрэлтээр халуун лаваһаа гадна уһанай уурал (H2O), нүүрһэнтүрэгшын дабхар эһэл (CO2), хүхэрэй дабхар эһэл (SO2), хлорто уһантүрэгшэ (HCl), фторто уһантүрэгшэ (HF), үнэһэн ехэ хэмжээгээр агаар мандал руу (ехэбшэлэн стратосферэ рүү, 16-32 км хүрэтэр үндэртэ) сасагдана. Эдэһээ эгээн муу нүлөөтэйнь хүхэрэй дабхар эһэл болоод, энэ эһэл агаарта хүхэрэй хүшэл (H2SO4), уламаар маша жаахан шэрхэгтэй сульфат тооһонсор болон хубирна. Энэ тооһонсорынь наранһаа ерэхэ дулаанай энергиие бусаан ойлгохо ба томохон хэмжээнэй галта уулын дэлбэрэлэй дараа (1-3 жэлэй турша) агаарын дундажа температура багасадаг (хүйтэрдэг) байна. Энэһээ гадна сульфатын тооһонсорынь стратосферэ дэхи хлор, азотын химиин шэнжэ шанарые өөршэлэн, хлорой эһэл (ClO) үүсхэхэ ба энэ эһэлынь озоные (O3) усадхана. Хлорто уһантүрэгшэ (HCl), фторто уһантүрэгшэ (HF) борооной дуһалнуудта ууһан, богони хугасаада хүшэллиг бороо болоно. Агаарта сасагдаһан үнэһэниинь хэдэн үдэр гү, али хэдэн долоо хоногой дотор агаар мандалһаа газарай гадаргуу руу бууна. Галта уулын дэлбэрэлтээр ехэ хэмжээнэй хүлэмжын хии - нүүрһэнтүрэгшын дабхар эһэл илгарна.

Байгаали дээрэ тохёолдохо сул алтанай жэн хэдэн милиграммһаа хэдэн арбан килограмм хүрэтэр байха ажа. Одоогоор мэдэгдэжэ байгаа хамагай томо сула алтаниинь 1872 ондо Австралиһаа олдоһон Холтерманай хабтан гэгдэхэ олдобор болоод барисалдаһан шулууныхаа хамта 1.5 м урта, 286 кг оршом юм.

Энэнь тэрээндэ эндэ дурдагдаһан оронуудай ехиньхэдэнь Орхусой конвенциие баталха хэрэгтэ ехэ үүргэ дүүргээ. 2002 онһоо тэрэ дүүлдыдынги бэшэ гүрэн түрын бодолгын шэнжэлэгшэ, стратег мүн баһа сетевой бүлгэмүүдые байгуулха талаар эксперт юм.

Ород хэлэн дээрэ оршуулагдажа хэблэгдэһэн «Эсэгэнэрэй захяа» («Буряадай номой хэблэл», 1961), «Хүн ябана» («Советский писатель», 1964) «Сагнай иимэ юм гү» («Советская Россия», 1969), «Шүлэгүүд» («Буряадай номой хэблэл», 1973), «Июлиин залин» («Советский писатель», 1974), «Байгалһаа бууһан һалхин» («Современник», 1976), «Саяанай хормойдо» («Буряадай номой хэблэл», 1976) гэһэн номуудтайнь ород уншагшад танилсаа һэн. А. Бадаевай шүлэг, поэмэнүүд латыш, армян, азербайджан, киргиз, туркмен, татар, хальмаг, яхад, мордва, тува, хакасс болон бусад хэлэнүүд дээрэ толилогдоһон, Монголдо, Польшодо хэблэгдэн гараһан юм.

Зүблэлтэ Социалис Бүгэдэ Найрамдаха Холбоото Орос Улас (РСФСР) гээшэ СССР-эй арбан табан бүгэдэ найрамдаха уласуудһаа нютаг дэбисхэрээр болон хүн зоной талаар хахадһаа олон хүнтэй, Зүблэлтэ холбоото уласай түбые эзэлһэн улас юм. РСФСР-эй дотор хэдэн автономито бүгэдэ найрамдаха уласууд байгаа. СССР-эй бусад бүгэдэ найрамдаха уласуудһаа илгаатайнь өөрынгөө коммунис нам байһангүй, СССР-эй коммунис намһаа шууд захирагдаһан байна. ЗХУ задаран унаһанһаа хойшо Оросой холбоото улас болобо.
Байгалай үмэнэхи шэмээшэгүүд хубсаһаараа илгардаг, тэрэнь ХVII-дохи зуунайэхиндэ, тэдэ хуушан гуримтанай Польшодо үшөө байхада, түһөөгөө хүсэн бүрилдэһэн. Тэрэ үедэ Польшодо ажаһууһан хуушан гуримтанай тоодо Россиин ондоошье олон янзын можонуудһаа ерэһэн зон оролсоо, тиимэһээ тэрэ ушар хубсаһандань нүлөөлһэн. Эхэнэрэй хубсаһан дунда ба хойто ородой хубсаһанай илгаа абанхай: самса, сэхээр ба һарюугаар эсхэһэн сарпаан, бүһэ, урдаа зүүдэг заапан (фартук), кичкэ, кокошник.

Одоогийн байдлаар Улаанбаатар хотод төвлөрч 30,000 гаруй хувийн бизнес үйл ажиллагаа эрхэлдэг. Харин хотоос гадуурх хүн ам нь мал ажахыг (хонины, ямааны, үхрийн, морины, тэмээний ажахы) голчлон эрхэлдэг. Газар таряаланд голдуу улаан буудай, арвай, хүнэһэнэй ногоо, улаан лооль, тарвас, чацаргана, малын тэжээл ургамал таряалдаг. 2006 ондо 1 хүнд оногдох ДНБ нь $2,100 байба. ДНБ нь 2002 оноос хойшо тогтвортой өсөж (2006 оной албан ёсны тооцоогоор жилд 7,5%-р) байгаа ч гэсэн томо хэмжээний импорт, экспортын тэнцвэргүй байдлыг нөхөж амжаагүй л байна. ОХУ-д өгөх $11 тэрбум долларын өрийг 2004 ондо $250 сая доллараар Монголой засагай газар хэлэлцээрээр төлжээ.

Гэгээрэлдэ хүрэһэнэйхи дараа Бурхан багша гэгээрэлд хүрэһэн аргаяа бусадта заахаһаа татгалзаһан. Ушарынь хүнүүд ойлгожо шадахагүй гэжэ үзэһэн. Харин Энэдхэгэй Эсрэн тэнгэри (Брахма/Бараман/Цанба) (түбэдөөр tshang-pa), Хурмаста тэнгэри (Индра/Банбу) (түбэдөөр dBang-po хоёр хүсэлтэ табиһан. Хожомынь Хиндү шажан боложо хүгжэһэн Брахман һургаалай Брахмань юртэмсые бүтээгшэ харин Индрань тэнгэринүүдэй хаан гэжэ үзэдэг. Брахма Бурхан багшада хүсэлтэ гаргахадаа хэрбэ Бурхан багша ном табихагүй бол юртэмсынхи эсэс түгэсхэлгүй зобохо болоно гэжэ һэн.

Истанбул (тур. İstanbul, түүхынгээ ябасада Византи болон Константинополь зэргээр нэрлэгдэжэ байһан) — Европын хоёрдохи хамагай ехэ хүн зонтой хото (дэлхэйдэ хотонуудай дотор 3-т, хотын нютаг дэбисхэрүүдһээ 21-т) болоод Туркын соёл уралиг, санхүүгай түб юм. Хотонь Стамбул можын 27 дүүрэгэй өөртөө багтаадаг. Истанбулиинь Босфорой хахад арал дээрэ оршохо болоод Туркын баруун хойто хэһэгэй Алтан Эбэр хэмээхэ үбэр газарые эзэлдэг. Босфорой Ази дахи болон Европо дахи талуудай али алин дээрэнь оршохо болоод хоср тиб дээрэ оршодог дэлхэйн сорын ганса метрополи хото юм. Ута удаан түүхынхээ ябасад Римэй эзэнтэ гүрэн (330—395), зүүн Рома гү, али Византиин эзэнтэ гүрэн (395—1204 ба 1261—1453), Латинайа эзэнтэ гүрэн (1204—1261), Оттоманай эзэнтэ гүрэн (1453—1922) зэргэ гүрэнүүдэй ниислэл байгаа. 2010 оной Европын соёл уралигай ниислэл боложо һунгогдоһон болоод 1985 ондо түүхын газаруудиинь ЮНЕСКО-гай Дэлхэйн үбын жагсаалтада ороһон байна.

Шүдхэр ((х.) чөтгөр; (халм.) чөткр, (сарт.) балтос (~удха зохёолой (бур.) балтаһан) — үхэдэл, боохолдой, шулмас, ада, альбан, алай. 10 хара нүгэл хэжэ хүнүүд үхэл хожом шүдхэр болохо; тэдээнэй хаан — Дамба Доржо.

Сун улас (хитад: 宋朝, пиньинь: Sòng Cháo) — Хитадта тогтон байһан табан улас арбан ханлигуудай үеэ түгэсэн Хитадые нэгэдхэжэ 960 онһоо 1279 он хүрэтэр Ехэ Юань Уласта унагааха хүрэтэр тогтоноһон эзэнтэ гүрэн юм.
762 ондо Аббасид уласай ниислэлээр, бодобол, лалын шажанай үмэнэхи үедэ байгуулагдаһан . IX-X зуунда Ойрохи Дурнын эгээн ехэ наймаанай ба соелой түб. XVII зуун жэлһээ 1917 он болотор Оттоман эзэнтэ гүрэнэй нэгэ хэһэг байгаа. 1917 ондо Британиин эзэнтэ гүрэнэй сэрэгэй эзэмдэһэн. 1920-1921 ондо Британиин мандат дэбисхэр газарай засаг захиргаанай түб, 1921-1958 ондо Ирак хаанта уласай ниислэл хото. 1958 онһоо хойшо Бүгэдэй Найрамдаха Ирак Уласай ниислэл. Нэгэн үе лалын дэлхэй болохо Дар-аль-Саламай түб байһан болон 2003 онһоо үргэлжэлжэ бай Иракай дайнай уламһаа дайн байлдаанда үртэһөөр байна.

1800-аад оной эхинэй үедэ хүдөө ажахын практикада һайжаруулһан сорт, үрые һунган хэрэглэхэ болоһоноор дунда зуунай үеын ургасаһаа хэд дахин үлүүе хурааха болобо. 19-р зуунай һүүл, 20-р зуунда механизацилга хүгжэжэ тэрэниие хүдөө ажахын практикада ашаглаһанаар фермын ажахы хурдасатай, үргэн багасатай үйлэдбэрилэл болон хубирба. Энэ дабуу талань мүнөөнэй АНУ, Аргентинэ, Израиль, Германи болон бусад үсөөн хэдэн орондо газарай хизгаарлагдамал нөөсэ бололсоое ашаглан үндэр үрэ ашагтай фермын ажахые бии болгоһон.

Хэмжэлтэ гэдэгынь үгэгдэлые объекттой, гадаргуугай утыншье юмуу үнсэгэй хямдахан үүдхэжэ болохо стандарттай жэшэхэ гэһэн үгэ юм. Сохомдоо энэл үүдэнһээ эхилэн геометрнууд хэшээллэдэг байба. Евклидэй геометри сэг, шугам, сэхэ шугамай тодорхойлолтонуудые ашагладаг байба. Эдэгээр ойлголтоһоо үүдэн, тэрээр бидэнэй ойлгожо байгаагаар, тоое ашаглалгүйгээр хүгжэн үргэжэһэн байна.

Өндөр газарт оршдог, хүйтэн ба салхи ихтэй орон. Өвөл нь удаан үргэлжилж маша хүйтэн болоод зун нь богонихон ба энэ л үедэ ихэнх хур тунадас нь унадаг. Уласта дунджаар 257 нартай өдөр тохиодог ба голдуу өндөр даралттай орчны дунд оршдог. Хур тунадас нь хойд талаараа эгээн ехэ (жилд дунджаар 20-35 см)зарим хур тунадас ихтэй жилдээ 600 мм гү, али 60 см хүрэтэр, өмнөд хэсэгтээ эгээн бага (жилд дунджаар 10-20 см). эгээн өмнөд хэсэгт Говь цөл оршехэ болоод энэ газарт жилд ямар ч хур тунадас унахгүй тохиолдол элбэг.

1842 ондо Сэр Ричард Оуэн грек хэлэнэй үлэг гүрбэл гэһэн удха бүхы δεινός + σαῦρος гэһэн үгэөө динозавр гэдэг нэрэшэлые бии болгожо анха ашаглаһан байна.

2003 ондо Тайбэйдэ эгээн үндэр тэнгэри тулаһан барилгануудай нэгэ болохо Тайбэй 101 баригдаһан байна. Тайбэй хадаа — Тайваниин болбосоролой шухала түб, дээдэ һургуулинуудай дунда эгээн алдартай болбол Тайваниин үндэһэтэнэй ехэ һургуули.

Америкэдэ шажан шүтэхэ ябадал сүлөөтэй ушар шажанай маша олон янзын нэрэ бүхы урасхал, сүмэ хиид бии болоһон. Римэй католик сүмэ 57 сая шахам гэшүүнтэй хамагай томо сүмэ юм. Хэдыгээр ойролсоогоор 79 сая америкын хүн өөрыгөө «протестант» гэжэ нэрлэжэ байгаашье тэдэ олон янзын, бэе дааһан сүмэнүүдтэ тараһан байдаг. Бүхы протестантуудые гансаараа түлөөлдэг, бүгэдтэнь номлодог нэгэшье сүмэ, тэрэнэй бүлэг байдаггүй. Ингэхээсээ үлүү шажанай бүлэг бүри өөр өөрыгөө дэмжэдэг. Бүлэг бүри өөрынгөө сайдые дэбшүүлэн ажаллуулжа, өөрын сүмые барин, өөрынгөө шүтэлгые ёһошолон дагадаг.
Гол суурхаһан юумэнүүд: Шан уласай ниислэл байһан эртын хотын үлэгдэл (МЭҮ XVI зуун); Шан үеын юумэнүүдтэй хуушан сыхэюаньта байрладаг археологиин музей; Күнзын сүмэ; Мин уласай үедэ баригдаһан Чжэнчжоугэй томо лалын сүмэ; Хэнань можын музей (1927 ондо байгуулагдаһан).

Дубай (арабаар دبيّ‎‎‎‎), Арабай Нэгэдэһэн Эмиртэ Уласай хото болон Дубай эмиртэ уласай засаг захиргаанай түб. 2 106 мянган ажаһуугшадтай (2013). Арабай Нэгэдэһэн Эмиртэ Уласай эгээн шухала наймаанай, санхүүгэй ба банкын түб. Персиин буланда байрладаг Дубайн томо гүнзэгы уһанай боомтые «Персиин буланай Хонконг» гү, али «Персиин буланай Венеци» гэдэг. Улас хоорондын ниидэхэ онгосын буудал. Бага гаалиин ашаар Дубайн боомто импортын (энэ тоодо дахин экспортын худалдаан) бүһэ нютагай түб. Газар тоһоной олдобориин түб. Хүнгэн сагаанай үйлэдбэри ба хуурай док.

Гүржи Улас (гүржеэр საქართველო Сакартвэло) — үбэр Кавказай баруун талые эзэлэн оршодог улас юм. Газрай байралалаар Баруун Азиинхи болобошье зарим талаар Дурна Европодо ойртохо тула Евразиин улас орон гэгдэнэ. Баруун талаараа Хара тэнгистэй залгажа, бусад талаараа ОХУ, Азербайджан, Армени, Түрэгтэй газараар хилэлдэг. Ниислэл болбол Тбилиси хото.

АНУ-дахи шажанай «гол урасхал» болохо Протестант сүмын гэшүүнэй тоо һүүлшын арбан жэлдэ 8 хубяар багадхаба. Саашалбал, энэтэй эжэл хугасаанда Римэй католик сүмэдэ ерэгшэдэй тоо гурбанай нэгээр буураһан байна. Энэндэ эсэргүү Христосой туйлшарагшадай сүмын гэшүүд 35 хубяар, ортодокс Еврейн суглаан бүри 100 хубяар үдэбэ. Христосой эрэс гү, али туйлшарагша бүлэглэлнүүдэй үдэлтэ олоной анхааралгые ехэ татажа байна. Ушарынь, эдэ бүлэгэй сүмын ехэнхинь номлолоо эдэбхитэй ухуулжа олон түмэнэй амидарал, улас түрын үйлэ ябасада нүлөөлхые оролдодог юм. Тэдэнэй олонхинь гэшүүдһээ санхүүжэдэг өөрын радио, телевидениин һубагтай. Хэды үйлэ ажаллалгань эдибхэтэйшье гэһэн эдэ эрэс үзэлтэнэй сүмэнүүд Америкын сүмэ хиидэй үсөөнхинь юм. Америкын хэблэл мэдээсэл нэлээн хэдэн эрэс үзэлтэн болон телевидениин «номлогшод»-ой сексын амидарал болон татабаритай холбоотой шуугяанай талаар ехэд анхааран хөөсэлдэжэ мэдээлһэн ба энэнь мэдээжэ тэдэнэй даган бэшэрэгшэдэй этигэлые эбдэхэд хүргэһэн юм.

Дэлхэй ниитэһээ хаалтатай, зохёомол социализм коммунизмын үзэл һурталда баригдаһан, олон ургалша үзэл, тодо бэшэ байдал хорёотой. 20-р зуунда үрнэһэн дайнай гол шалтагааниинь үзэл һурталһаа ехэхэн хамаарһан байдаг. Нацис Германиин хүсэрхэг армиие СССР илаһаниинь тэдэнэй нэрэ хүндые маша ехэ үсхэжэ дэлхэйдэ гол тоглогшонь СССР болоһон байба. Дараань дэлхэйн II-р дайн дүүргэһэнэй дараагаар дэлхэй үндэһэндээ 2 лагерьта хубаагдажа энэ хоёр үзэл һурталай алинь зүб болохые баталах гэһэн үйлэдэлые АНУ, СССР хоёр хэжэ байһан юм. Жэшээлбэл Юрий Гагарин сансарта анха ниидэхэдэ ниитэ америкынхид СССР-һээ ехэд эмээжэ байһан гэдэг яагаад гэбэл дэлхэйдэ эгээн түрүүшын коммунис хүн сансарта ниидэһэн ушарһаа тэдэ энэ удаада АНУ тэдэнһээ үлүү гэдэгээ баталжа шадаһангүй. Тэрэнэй дараашаһаа АНУ Һара руу ниидэһэн. 1950-яад оной үедэ СССР эдэй засаг, улас түрэ, эрдэм шэнжэлэл, болбосорол, сэрэг арми зэргээрээ АНУ-һаа холо хойнодожо байһан юм. Дэлхэй ниитээр Коммунис засаг бүрилдэжэ эхилхэ һуури табигдаба.
Мүнөөнэй бүгэдэ ниитын сахидаг ойлгомжо тааруугаар, Юртэмсын наһан 13,5 тэрбум жэл доошоогүй сэгнэгдэдэг байна, Газар дэлхэйн наһан – 4,5 тэрбум тухай жэл. Он жэл тоололго хадаа олонхи оронуудта Христос эринэй (“манай эрин”) үндэһэн дээрэ он жэл тоололго мүн (Иисус Христосай тухайлһан түрэлгэ үеһөө эхилээд). Бэшэһэн эшэ үндэһэнэй мэдээгээр үлэмжэ лабтай (жэл хүрэтэр нарин) МЭҮ 900 жэл хүрэтэр һара онуудые тодорхойлхо болохо, хэдэн арбан жэл хүрэтэр нарин – МЭҮ 3 мянган жэл хүрэтэр. Үлэмжэ эртэ урдын болоһон ушар (саада тээ 50 мянган жэл хүрэтэр) юрэ нүүрһэнтүрэгшын радио эдэбхи изотоп шэнжэлгэ үндэһэн дээр ябадалын он саг ологдодог байна, анха түрүүшын үедэхи – ондоо бодос зүй онол аргаар. Нүүрһэнтүрэгшын радио эдэбхи изотоп шэнжэлгэ хэрэглэхэдээ, урда тээ ХХХ жэл гэһэн томьёо хэрэглэгдэдэг (тиихэдээ манай эринэй 1950 он хадаа эхилхэ сэг болоно), тиигэбэшье һара он зүб тодолхоёо нарин хэмжүүр хүсэнэгтэ хэрэглэхэ хэрэгтэй.

Бисмарк Пруссин эзэрхэг түримхэй тулгуури дээрэ Австригүйгөөр Бага Германиие (Kleindeutschland) нэгэдхэбэ. Тэрэнэй шатанууд: 1864 оной Дани-Пруссиин дайн илажа гараһанай һүүлээр 1866 оной Австри-Пруссиин дайнай үрэ дүндэ Хойто-Германиин холбоо (Norddeutscher Bund) бии болоод (1867 он), 1870-1871 оной Франци-Пруссиин дайнай һүүлдэ Эльзас ба Лотаринги эзэлжэ абаад Версаль ордондо Германиин эзэнтэ гүрэниие тунхаглагдаба (Deutsches Reich, 1871 он). 1884–1885 оной хоорондо Германи Африка болон Океанида харьяатан оронуудые тогтобо.

1842 ондо Уралһаа олдоһон Томо гурбалжан нэрэтэй 36.22 кг алтанай олдобор Ородой алмазай фондто хадгалагдадаг байна. Монголой хамагай томо алтанда 1995 ондо Заамарын Хайлаастын ордоһоо олдоһон 808 гр, мүн Шарын голын шороон ордоһоо олдоһон 351.3 гр жэнтэй алтан тус тус ородог.

Америкын Нэгэдэһэн Улас гү, али АНУ — (англяар United States of America) Хойто Америкын дунда хэһэгтэ байрладаг улас юм. Дэлхэйн улас оронуудай дунда газар нютагаараа гурбадахида орожо (9,518,900 км² гү, али 9,522,057 км² гү) 313 сая оршом хүн зонтой, мүн дэлхэйдэ хүн зоной тоогоор гурбадахида ороно. Дэлхэйн эгээн ехэ ДХБ-тэй эдэй засаг. АНУ-гай хойто талаараа Канада, урда талаараа Мексика уласуудтай газараар хилэлжэ, баруун талаараа Номгон далай, зүүн талаараа Атлантын далайгаар хүреэлэгдэнэ. Канадаар тусгаарлагдаһан Аляскын баруун талада Росситой уһаар хилэлнэ. Засаг захиргаанай хубида үндэһэндээ 50 можо улас, 1 холбооной тойрог (Колумбиин тойрог) бүгэдэ 51 нэгэжэдэ хубаагдана. Харин, нэгэ хэды дэлхэйн далай тэнгисүүдээр байдаг эзэлһэн аралнуудтай.

Үндэр дабһажалтатай уһан тэнгисэй ёроолдо хуримталгададаг ушар Балтиин тэнгисэй ёроолой 100,000 км² оршом талбайнь (ниитэ талбайн дүрбэнэй нэгэ) үндэр дабһажалтатай, хүшэлтүрэгшын агуулга багатай, амидаралгүй байна. Уг бүһэдэ ехэбшэлэн анаэробик бактери үржэхэ ба хүхэртэ уһантүрэгшэ үүдэнэ.
Маркс нэлээн ядуу байһан ба энэ тухайгаа хэрбээ би дахин амидарха юм бол гашагдажа дутагдаһан энэ лэ амидаралаа дахин сонгоходоо дамжаггүй болобош гэр бүлэеэ зобоохогүйн тулд эхэнэр лэ хэзээшье абахгүй байһан гэжэ Энгельсда бэшэһэн захидалдаа дуридаһан байдаг. Маркын олон бүтээлдэ юрдын маргаан, һанал зүрлэдөөниие хатуу зүхэл болгохо, эсэбэл ёжлолые бүдүүлэе хэллэгээр элэрхэлхэ ябадал ехэхэн ажаглагдадаг. Тэрэ ниигэмэй институт болон өөрын һүргэлдэгшын «багые хууулаха» сэдьхэлээ бүхы хүмүүнэй тоондо багтана. Капитализм мүхэнэ гэдэгтэ бата этгэжэ байһан Марксда эблэршэгүй шэнжэ бэе хүнэй хубида онсолог боложо байһан тэдэгүй тэрэнэй һургаалиин мүн шанар боложо байһан гэлтэй. Маркс шэнжэлхэ ухаанай эрэл хайгуулын үнэ сэниие ойлгожо ухамсарлахын зэргэсээ юртэмсые хубисхалшаар өөршэлэн байгуулха үйлсэдэ шэнжэлхэ ухааниие хэрэгһэл бологон ашаглахые уритал болгодог байба. Энэниие «Философшад юртэмсые зүбхэн янза бүрээр лэ тайлбарлажа байлаа, хэрэгэй гол түүниие өөршэлхэд лэ байгаа юм» гэһэн тэрэнэй алдарта үгэһөө харагдана.

Нью Йоркдо олон соёлой хүдэлөөнүүд бии боложо хүгжэһэн. Эндэ; удха зохёол, ураг зурагай һалбарида Харлемай сэргэн мандалда, зурагда абстракт экспрессионизм, дуунда хип хоп, панк, сальса, Тин Пан алли гэхэ зэрэг урасхалнууд үүдээ. Бродвейн театр эндэ оршодог.

Лос-Анджелес хотын Miracle Mile тойрогто дурэгдэhэн ба ургаhан. Эжэ абаниинь еврей яhатан байгаа. Абанинь юристор худэлдэг, эжынинь политигуудта хамалсадаг байhан. Лииззи гурбан хүүгэд соонь аhань залуу байhан. 13 болоодуй байхаданинь эжэниинь гээгдэшэhэн. Каплаан Alexander Hamilton High School hураха ороhон, тэндээ Дуунай академиин hургуулидан hураhан. Анханhаа пианиинаар наадажа hуржайгаад hулдэнь драмада hуража эхилэ. 2000 ондо тэрэ hургуулия дуургэhэн, тиигэд колледжа оронгуйгоор актриса болохоо hанаба.

Ородой эзэнтэ гүрэн 1917 оной хубисхал, эрхэтэнэй дайн, гадаадын интервенциин нүлөөгөөр газар нютагһаан 90,000 км² нютаг, 49 сая хүн зоноо алдаа. Дайн, үлэсхэлэн, тахалһаа болон олон сая хүнээ алдаба. (185,2 саяһаа 136,9 сая) 1917 оной Октябриин хубисхалай дараа Ородой эзэн хааниие буудажа эзэнтэ гүрэнэй түүхэ түгэсһэншье тэрэниие залгамжалан СССР 1922 ондо бии бололгые тогтоһон юм. Эдэй засагай хубида 19-р зуунай дунда нюрууда очитлоо доройтоһон Россиин орониие СССР залгамжалан абаа һэн.

Ажаүйлэдбэриин хубисхал Англиһаа эхилһэн гол шалтагаануудаар түүхэй эдэй маша ехэ баялиг, мүн маша ехэ хүн зон бүхы заха зээл болохо колонинуудые эзэлһэн, мүн Пуританай хубисхал, нэрэ түрын хубисхал зэргын үрэ дүндэ бии болоһон ниигэм, улас түрэ, эдэй засагай оршон нүхэсэл, хүдөө ажахын хубисхалай үрэ дүндэ һуларһан ажаллаха хүсэн зэрэгые дуридажа болоно. 1763 ондо Парисай хэрээ байгуулагдан долоон жэлэй дайн дууһагабари болоһоноор Англинь Америкэ, Энэдхэгтэ Франциһаа дабуу талатай боложо, дэлхэйдэ тэргүүлхэ байра һууриие эзэлхэ болоо.