Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 95.

Miãso szczëczi je barô wôrtny w westrzédny i pôłniowy Europie. Pòpularnô rëba westrzód wãdkôrzów je łowionô na mamidła nôtërny i sztëczny i jinszy. Wãdkôrzé òb czos łowinié szczëczi obrzeszô cząd i wiôlgosc ochrónowi zgódno z regulamina PZW.

Ińsko (we zdrojach: Nurenbergh 1300, Nürnberg 1335, Norenberghe 1374, Nornberg, Nurnbergk, Nuremberg 1348, Nuerberge 1372, Nurenbergichen (Tabula Germaniae emendata recensAutor: Visscher, Claes Jansz. 1586-1652), Norinbergk 1760 (Ducatus Pomeraniae Citerioris Et Ulterioris Principatibus, Comitatibus, Urbibus Suis Definitiae Nova et Ampla Descriptio geographica), Nörenberg, Nörabaaj (T. Tippach, P. Johanek) ; dólnomiem. Nörabarg (czëtóné jakno Nörabaaj), miem. Nörenberg; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: Nierbarg, Nierbarch, Nerbarg[Pòtrzébné zdrzódło]) – garc w stôrgardzczim krézu w zôpadnopòmòrzczim wòjewództwie nad jezorã Jińskò

Stocznia Gdynia S.A. – òkrãtowniô w Gdini jakô mô zôczątk swòjegò pòwstaniô kòl 1927 rokù. Òb czas II Swiatowi Wòjnë bëła òkrãtownią miemiecczich pòdwòdnëch òkrãtów (U-bòtów). Zniszczonô òb noc z 18/19 gòdnika 1944 rokù. W gòdnikù 1970 rokù krótkò ti òkrãtowni bëło wiele òfiarów (zabitëch). Tu miało robòtã wiele Kaszëbów.

Distribùcëjô Kubuntu zamëkô w se graficzné òkrãżé KDE, ë m.jin. aplikacëje: biurowé (OpenOffice.org, KOffice), internetowé (Mozilla Suite, Evolution, KMail, GNU Gadu, TleenX), multimedialné (xine, MPlayer), edukacjowé (KGeo, Dr Genius), graficzné (GIMP), organizacjowé (Planner, GNU Terminôrz Ùcznia), do grë (Pingus, Tux Racer, FreedroidRPG) itd. Innowacëją w systemie je wprowadzenié programë Wireless Assistant – ùżłëżnotë òbsłużënkù sécowich bezkablowich kôrtów, chtërnô jesz nie je przëstãpnô w wikszoscë distribùcëjów.

1462 / MCDLXII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Roscëna ùprôwióno we wszëtczich krajach ùmiarkòwóny klime i w chłodniéjszich tropikòwich rejónach z pòzdrzatkù na smaczny brzôd. Nôwikszim wërôbnikã na swiece są Stanë Zjednoczony, pòstãpnym wërôbnikãje Szpanijô, Rosja i Turcja. Pòlskô je na sódmym placu w swiece. "Kaszëbskô malëna" je wpisónô do europejsczigò systemu pòzwów i òznaczeniów geograficznych. Przë ùprôwianim je wiôlgô dba ò òchronã przed chòrobama. Roscëne mùszą bëc pòdlewóny i nawòżony.Przed pòsadzeniém pòle trzeba belno przerechtowac. Przed zbieranim malënów pòle trzeba wëscelec słomã abò włókniną.

Môlowô séc (LAN) - je to ôrt sécy, chtërnô parłączi personalné kòmpùtrë. Na séc òbjimô kòmpùtrë w òsoblëwim môlu, dze òne są blëskò se (stądka znankòwnik môlowô).
Dlô zapisu biôłorusczégò jãzëka ùżiwô sã cyrilicë. Òsoblëwòscą biôłorusczégò alfabétu (w przërównanim z jinëma cyrilicczima) je brëkòwanié lëtrë Ў.

Knéga Kapłańskô : Leviticus / z hebrajsczégò jãzëka na kaszëbsczi przełożił ò Adam Ryszard Sikora OFM. Gduńsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Zarząd Główny, 2017, s. 85

Malëne to zelonô niskô roscëna,chterna mòże bëc ùprôwióno prawie we wszëtczich ògardach. Rośce w jednym placu bez wiele lat,wiele razy kwitnąc i wëdając brzód.Ùprawa malëne je letko.Pòtrownice nadają sãdo jôdë na serowò,są téż dobri na mrożenié i rozmajiti przerobiznë.

Richtenberg (we zdrojach: Richeberg 1231, Rikenberg 1242, Rychenbergk 1352, Richtenberghe 1508, Richtenberg; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: Richbarg, Richbarch, Rzéczënbrzég[Pòtrzébné zdrzódło]) – gard w krézu Vorpommern-Rügen w kraju Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë.

Wëszëzne kòrejańsczich krajów baro pòwòżno pòdchôdzą do problemù sparłãczënia. Wiele gôdków na tą temã miało ju môl, leno jesz niżódna nie dała rozwiązaniô, w pierszi réze przez òbzéranie sã na dejologiczne ë pòliticzne zjinaczi. Westrzód Kòrejanów nie dżinie mëszl ò kùlturowi ë nôrodny blëzotë òbù państw a wiele rodzëzn je pòdzélonëch sztëczną greńcą. Nót je dostrzéc, że òd czasu zakùńczeniô kòrejańsczi wòjny w 1953 rokù, Kòreje nie pòdpisałë pòkòjowiégò traktatu, tedë są jesz w stónie wòjny.

Pò II swiatowi wòjnie Czechosłowacjô dosta sã pòd cësk Sowiecczégò Związkù. W 1968 rokù wòjska Warszwsczégò Ùkłôdu dokònałe inwazëji tegò państwa czim zakùńczëłë starë bë zliberalëzowac kòmùnisticzny system ("Socjalëzna z lëdzką twôrzą") ób czas prasczégò zymkù. W 1989 rokù Czechosłowacjô dosta nazôt wòlnotã ë zmieniła ùrządzené państwa òb czas "aksaméntni rewòlucëji". 1 stëcznika 1993 rokù państwò to w mirny ôrt pòdzelone òsta na dwa samòstójne państwa Czeskô ë Słowackô.

Chëcz je mùzycznym karnã z Gdini jaczé graje kaszëbskòjãzëkòwégò rocka z elementama fòlkù ë tejsejno reggae. Założcama karna bëlë Michôł Piéper, Môrcën Pòpk, Przemisłôw Kòska, Macéj Szuksztul ë Jarosłôw Stefańczak.

Żukòwsczi sztél – jeden òd przédnëch sztélów kaszëbsczégò wësziwkù. Je sétmëfarwny. Nitczi są: czerwòné, żôłté, zeloné, jasnomòdré, mòdré, cemnomòdré ë czôrné.

Szkùdło - to je délëk robiony jakbë w klin, z chtërnégò są daczi. Na Kaszëbach daków z szkùdłów je mało, ale mòże gdzes jesz gôdają: "Szkùdła na naszim kòscele pòrôstają mechem" (Sychta, 1972). Szkùdło to nie je szundla.

Ida Czajinô (pòl. Ida Czaja) kaszëbskô pòétka ë szkólnô. Ùrodza sã w Szlachecczi Kamienicë w kartësczim krézu, w gminie Stãżëca. Debiutowa zbiérkã wiérztów Mòjim mùlkã je kam... w pismionie Tatczëzna . Dolmaczonô na fińsczi jãzëk przez Kirsti Siraste-Suda.

Kòmisjô Sprawiedlëwòtë i Prawów Człowieka – to je jedna ze sztabilnëch sejmòwëch kòmisjów. W ni są pòsélce. Òna zajimô sã sprawama trzimaniô sã prawów człowieka i sądama. Téż notariat i jiné jistné sprawë do ni słëchają.

Wedle wszelczégò prôwdopòdowieństwa Ewanieliô Łukasza i Dzeje Apòstolsczi pówstałë w tim samim czase, w datowaniu Ewanielië Łukasza wëzwëskùje sã argùmentë zaczerpniãté z tekstu Dzejów i òdwrotno..
Bòrowô Cotka - strogòtlëwi duch bòrów, sostra Bòrówca. Barni lasowé zwierzëce, ptôchë i dobrëch lëdzy. Ògrôdzô dzecë przed czarownicama i Maniewidem. Czej starszi jidą bez las, tej Bòrowô Cotka daje dlô dzôtk zôbôwczi, bómczi i òrzechë. Dzecë wiele dostôwają òd starëszczi - Bòrowi Cotczi.

Kòsznajderiô abò Kòsznéderiô (miem. Koschneiderei) - to bëłë zemie na pôłnié òd Chònic gdze òd XIV stalata do 1945 rokù mieszkelë Miemcë. Czedës ti miészëznë bëło tam wiele we wsach np. w Òstrowitim, ale to sã zmiéniało po II swiatowi wòjnie. W rãkach tich Miemców bëło dzél gbùrsczi zemi. Pò 1945 rokù ò Kòsznajdrach jesz piszą, a niejedny z nich są wierã pò dłudżëch latach Kaszëbama.

Szpalér – to są drzéwiãta abò krze gãsto zasadzoné w rédze, òne mògą bëc strzëgłi abò tak sobie rosc. Na Kaszëbach mòże kùpic roscënë do szpalérów.

Wëapartniwómë pòzytiwną ë normatiwną ekònomijã. Pòzytiwnô ekònomijô mô za nadôwk òbiektiwno ë ùczbòwò rozwidnic fùnkcjonérowanié gòspòdarzënkù. Normatiwnô ekònomijô mô starã bédowac kònkretné rozwiązania òpiarté na subiektiwnëch pòzdrzatkach ekònomistów, np.: "rząd mùszôłbë w nym sztóce zwikszëc pòdatczi".

[I rzekł PÓN Bóg]: „I wzbùdzóm niezgarã midzë ce a niastã, i midzë twòje pòtomstwò a ji pòtomstwò. Òn zmùżdżi tobie głowã, a të zmùżdżisz mù piãtã”. (Zo 3,15)

Antón Kleist (Antoni Kleist ùr. 1804 - ùm. ... rokù) béł ksądz w Lëzënie do 1874 rokù i szkòłowi szpektor. Òn kôzôł ùczëc môłé dzecë z ksążczi Mały uczeń czytania i myślenia polsko-niemieckiego dla szkół narodowych z 1836 rokù, a pisôł ò tim Janusz Jasiński: Pomorze-Kaszuby : rozprawy, artykuły, recenzje, omówienia, polemiki, Gdańsk : Instytut Kaszubski, 2006, s. 124.

Czôrnô bòrówka (pl: Borówka czarna, łac. Vaccinium myrtillus) – gatënk wielolatny roscënë z rodzënë wrzosowatëch (Ericaceae) [1]. Mô wiele pòzwów, m.in. jagòda, czôrnô jagòda, lesnô jagòda, mòdrô jagòda, brzësznica.

1709 / MDCCIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na sobòtã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.

Môlowëch séców ùżiwô sã nôwicy doma ë w môłich firmach. Do przesélaniô pòdôwków midzë kòmpùtrama je to dzysô nôlepszô technologiô. Gòni ją równak Bezdrutnô môlowô séc, chtërna mòże corôz wicy pòdôwków przesélac w krótczim czasu.

Liwkòwnica abò jaskùleczka (Hirundo rustica) - to je wanożny ptôch z rodzëznë jaskùleczkòwatëch (Hirundinidae). Te ptôchë mają gniôzda i młodé na Kaszëbach, ale òb zëmã jich tu nié ma.

Mòtarzëno (pòl. Motarzyno) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Dãbnica. W 2008 rokù tu mieszkało 726 lëdzy.

Pólny wróbel (Passer montanus) - to je môłi ptôch z rodzëznë wróblowatëch. Òn żëje m. jin. na Kaszëbach. Òn mòże do gniôzda przëniesc młodé lëstë pòkrãtnika.
Golczewo (w zdrojach: Golisowe 1229, Gholisowe 1235, Golessowe 1266, Gvlsowe 1293, Gulzov 1304; Qulsow 1315, Gulsowe 1315, Gulzow 1331, 1539, 1784, Gülzow; miem. Gülzow) – gard w kamieńsczim krezu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Niemicą.

Jezoro Nierzostowò (pòl. Jezioro Nierzostowo) - to je jedna z zôpadnëch roztoków w Jezorze Reduńsczim Dólnim. To jezoro ò wiéchrzëznie 0,22 km² je w kartësczim krézu, w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô.

Môłô Gałązniô (pòl. Gałąźnia Mała) - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Kôłczëgłowë. Tu je elektrowniô na wòdã.

Je to 1717 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 717. rok drëdżégò tësąclecô, 17. rok XVIII stolatégò, 7. rok 2-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.

Ògardowô pòtrôwnica (kaszëbskô malëna) - (Fragaria × ananassa Fragaria × ananassa, Syn. Fragaria × magna) to je roscëna - miészańc - dwóch ôrtów pòtrôwniców z rodzëznë różowatëch (Rosaceae Juss.). Na Kaszëbach bëlną wiéchrzëznã zabiérają te roscëznë. Òne mògą miec lécczi. Wiele ògardowëch pòtrôwniców mają gbùrze w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô. Je nawetka Kaszëbskô Stowôra Producentów Pòtrôwniców w Kamińcë Szlachecczi, a kaszëbskô malëna je achtnionô w Eùropejsczi Ùniji.

Szablóna:Zwierzę infobox Żabòwaté (Ranidae), tzw. żabë włascëwé – rodzëzna płazów bezògònowëch zarechòwónëch do grëpë Neobatrachia. Do żabòwatëch nôleżi 16 ôrtów i ponad 350 gatënków. W Pòlsce żëje 6 gatënków płazów z ti rodzëznë.

Je to 1773 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 773. rok drëdżégò tësąclecô, 73. rok XVIII stolatégò, 3. rok 8-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.

Lëdzkô wsza (Pediculus humanus humanus) – to je òwôd z rodzëznë Pediculidae. Z nima mielë skweres lëdze m. jin. na Kaszëbach. Jesz dzysô mòże na nie dostac lék w aptékach, żebë gò użëc na włosë.

Ùkrajina dzeli sã na 24 òbwodë, Autonomiczną Repùblikã Krim i dwa gardë z osoblëwim statusã: Czijew (stolëca i nôwiãkszi gard) i Sewastopòl. Ùkrajina jawi sã parlamentarno-prezydencką repùbliką. Głównym òrganã państwòwi władzë je Nôwëższô Radzëzna Ùkrajinë (ùkr. Верховна рада України), a głową państwa – prezydent.

Toy Dolls je funpùnkòwé karno z Anielsczi. Pòwstało òno w 1979 rokù w Sunderland ë grô do dzysô, chòc skłôd sã co sztërk zmieniwôł, blós le Michael "Olga" Algar (spiôw ë gitara) òstôł sã z zakłôdôrzów. Toy Dolls grô chùtczégò ë melodicznégò pùnka, jich tekstë sã wiesołi ë czãsto baro banalne, spiéwôné wësoczim głósã. Nôwikszim jich "szladżérã" bëł titel z 1983 rokù "Nellie The Elephant" - dzécnô frantówka jakô w tim czasu bëła na czwiôrtim palcu anielsczi lëstë szladżérów, zrëchtowónô na ôrt funpùnka .

Przewóz (pl Przewóz) – to je kaszëbskô wies w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno. Òna je w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù.

Geògrafijô je nôtérnô ùczba chtërnô zajimô sã badérowanim wiéchrzëznë Zemi (geògrafny rëmnotë). Miono ùczbë pòchòdô òd grecczich słów hê gê = 'Zemia' ë graphein = 'pisac'.

Neureiter F.: Historia literatury kaszubskiej. Próba zarysu. Pòlsczi dolmaczënk Maria Boduszyńska-Borowikowa, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1982 [1]
Baro cekawé je jak pszczołë mògą sã dogadac, swòjima "tuńcama", chtëre mają przekazac, jak dalekò i w jaczi stronie swiata mòże nalézc pòżëtk.

1864 / MDCCCLXIV – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1864 rokù przëpôdł na strzodã i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

Bazylika Scãcô sw. Jana Chrzcëcela w Chònicach stoji w Chònicach ë je mùrowóné òd XIV stalata. Ten rzimskòkatolëcczi kòscół mô sztëronórtową wieżã. Kòl niegò krótkò je drëdżi kòscół.

Italskô je państwã w pôłniowi Eùropie, krôj Eùropejsczi Ùniji. Dzél tegò kraju òbtôczô Westrzódzemné Mòrzé. W Italsce w 2013 rokù bëła gòspòdarzeniowô kriza.

Rejina (Dahlia) – to je szlach roscënów z rodzëznë astrowatëch (Asteraceae). Rejina rosce m. jin. na Kaszëbach w ògródkach, ale òna je z amerikańsczich strón.

We wczasnym strzédnowiekù Pòrénkòwô Pòmòrskô zamieszkónô bëła przez Pòmòrzanów, chtërnëch òtrokama są dzysészi Kaszëbi. Òd pòrénkù sąsadowelë òni z Prësama, a greńcą bëła rzéka Wisła. Òd pôłniégò, dze greńczną rzéką bëła Notec, Pòmòrzani sąsadowelë z pòlsczima plemionama. Do nôwôżniészëch gardów Pòmòrzanów na pôłniowi greńcë słëchałë Wëszogard (w òkòlim dzysdniowégò Fordonu) ë Nakło.

Wôżczi nôleżą do ewòlucyjno nôstarszich westrzód terô żëjącëch òwadów. Prawôżczi z ôrtu Meganeura i Meganeuropsis bëłë nôwiãkszimi ze znónëch òwadów ò wiôldżich skrzidłach do 720 mm abò 750 mm.

W pògòdze baro wôżné są òpôdënczi. Pòzwë òpôdënków: deszcz, plësk, sniég, dôka, mżëczka, grôd, kùrzatwa, żłódz, rosa. Kaszëbi rozmajice nazéwają deszcze: mòrsczi, prëczk, mżëczk, krajewi, szlaga, plësk.

1773 / MDCCLXXIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1773 rokù przëpôdł na wtórk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.

Bernard Zëchta. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, ss. 408 - 409

Gdówstwò – to je wseczëcowô i prawnô sytuacjô òstónégò przë żëcu żeniałégò pò smiercy drëdżégò żeniałégò. Białka pò smiercy chłopa to je gdowa, a chłop pò smiercy białczi to je gdówc.

Je to 1811 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 811. rok drëdżégò tësąclecô, 11. rok XIX stolatégò, 1. rok 2-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.
1818 / MDCCCXVIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1818 rokù przëpôdł na wtórk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

Deminutiwnô pòzwa – tikô sã pòzwów, chtërne òznôczałë czedës miészé môlë np. Gòstómkò, òd wikszégò Gòstómia. Nowô zdrobniałô pòzwa pòwstôwa òd starszi wsë.

Nôlëżnicë wëstãpiwôją czãsto brëkùjąc pseudonimów, tak je widzëc na platach bracënów Wright jakno Mr. Right ë Mr. Wrong, a òsoblëwi w tim je gitarownik Andy Kerr, chtërnegò prôwdzewegò nôzwëska nié je mòżno nalezc na niżódni place, miast tegò pòdiwô ...Uuuuh..., Buttercup czë None of your fucking business.

Romuald Byzewski (ùr. 10 rujana 1842 w Karwi - ùm. 30 rujana 1905) to béł ksądz, francyszkana - OFM. Òd chrztu miôł miono Jón. Pò skùńczenim gimnazjum w Wejrowie òn béł òd 1861 rokù w klôsztorze Francyszkanów w tim gardze. Pò sztudérowaniu w Belgijsce dożdôł sã ksãżëch swiãceniów, chtërne przëjimnął 5 zélnika 1866. Òn béł profesorã w Prësach, ale jak òstré ùstawë kùlturkampfù, sczerowóné procëm katolëcczémù Kòscołowi nie dôwałë klôsztoróm pòkù òn trafił w 1875 rokù do Zjednónëch Krajów Americzi ë béł ksãdzã tam, a pòmôgôł m. jin. Kaszëbóm. W môlowosce Winona òn béł probòszczã ë pòmôgôł H. Derdowsczémù jak òn wëdôwôł Wiarusa. Òn ùmarł w 1905 rokù, a jegò grób je w Zjednónëch Krajach Americzi.

Òbéńda w òkòlim gardów Lãbòrg ë Bëtowò mô dosc skòmplikòwóną historëjã ë czile razë zmienia przënôleżnosc, tak tej grãdo je ją definitiwno zarechòwac do Pòrénkòwi abò Zôpadny Pòmòrsczi. Òd 1999 rokù Lãbòrzkò-bëtowskô Zemia administracëjno pòdlégô pòd Gduńsk.

Kawalkada – to je karno lëdzy na kòniach. Òna mòże bëc np. paradą abò procesją. Jak pisze Eugeniusz Prëczkòwsczi przed biskùpã na Kaszëbach w 1926 rokù jacha kawalkada.

Zôwadą w zrzëszenim mòże bëc téż lãk Kòrejanów przed mòżlëwima problemama jaczi mògą z tegò wińc. Òbie Kòreje mają apartny rozwij, tedë jich gòspòdarka je na jinëch równiszczach. W przërównanim do sparłãczenia Miemców, nót je dozdrzéc, że stón gòspòdarczi Pôłniowi Kòreji je wiele lechszi nigle ti w Zôpadny Miemiecczi, a ekònomija Nordowi Kòreji na zacht lechszi równiszcze nigle bëło to we Pòrénkòwi Miemiecczi. Kùltura òbù krôjów téż naczina sã jinaczëc, równak stôrôkòrejańsczé zwëczi ë kùltura są òglowò znóné.

Knéga Wińdzeniô, Exodus z hebrajsczégò jãzëka na kaszëbsczi przełożił ò Adam Ryszard Sikora OFM, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, Gduńsk 2016, ss. 83 - 84

Klasiczny decoupage pòlegô na tim, że przëklejô sã wzorë z papióru i przëkrëwô gò warstwama lakeru tak, żebë sã wtopił w całoscë i nie béł do wëczëcô przë dotkniãcu. Mô òn wëzdrzec jakno namalowóny.

Je to 1402 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 402. rok drëdżégò tësąclecô, 2. rok XV stolatégò, 2. rok 1-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
946 / CMXLVI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Krakòwò je nôwikszim gardã ë stolëcą małopòlsczégo wòjewództwa. Je téż wôżnym ùczebnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim môlã. Do 1596 beł téż stolecznym gardã Pòlsczi Repùbliczi.

Bad Religion je punk rockòwé karno z Los Angeles, chtërne charakterizëją socjalno kriticzné jakno ë baro reflesyjné tekstë. Òkóm Ramones, Misfits, Sex Pistols, The Stooges, The Clash, Dead Kennedys ë Social Distortion je Bad Religion jednym z nôwôżniszich punkòwich karnów w historëji rocka. Pòwstało òno w 1979 rokù w Los Angeles z jinicjatiwë Grega Graffina (spiôw), Bretta Gurewitza (gitara), Jaya Bentleya (basowô gitara) ë Jaya Ziskrouta (perkùsëjô).

Kunszt pòchòdzy z Syberii. Lëdze òzdabialë grobë swòjich starszich. W XII wiekù ùżiwóno techniczi w Chinach do òzdobianiô lampionów, òknów, skrzinków i jinszëch przedmiotów. W XVII stalatim kùpcë przënieslë technikã nôpierwi do Włochów, a dali w XVIII wiekù do jinszëch eùropejsczich krajów. Stolôrze z Wenecji ùżiwalë decoupage do robieniô méblów, chtërne bëłë jiwerné do chińsczich lakerowónëch méblów (leno bëłe tóńszi). Ùmiejãtnosc takô zwa sã contrafatta. Jak sã zmieniła móda, sztëka òstała nazwónô "sztëką biedôków". Pòtim decoupage stało sã białczim hobby, znónym na dwòrze Ludwika XV. Ùżiwónô gò do òzdabianiô skrzinków, kastów i toaletnëch przibòrów. Wëkòrzëstiwano do niegò nie leno òdbitczi, le téż wëcãté elementë òrginalnëch òbrôzów. Zniszczono tak wiele dokôzów ternych malôrzów taczich jak Boucher, Fragonard, Redoute, Pillement, Watteau. Niechtërnëch ùtwórców decoupage ùwożono za artistów, np. było z Mary Delaney, zajmòwalë sã tim téż Pablo Picasso i Henri Matisse.

904 / CMIV – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

W 1981 rokù wëdało karno Bad Religion, w nowò założoni przez Bretta Gurewitza (gitarownika) platowi wëdowiznie Epitaph Records, pierszi EP ë w 1982 pierszi albùm How Could Hell Be Any Worse?, jaczé do dzysô trzëmô sã za jednen z nôwôżniszëch albùmów wczasnégò punk-rocka z Zôpôdnégò Ùbrzégù USA. W 1983 rokù z platą Into The Unknown, (Epitaph Records, 1983) doszło do òstri zmianë mùzëcznégò sztélu karna, co doprowadzëło do òdejsca wikszoscë mùzyków, jakno ë do òddôwani przez òbrëszonëch lubòtników kùpionëch platów nazôd do krómów. Dzysô je to jednen z nôbarżi szëkónëch albùmów Bad Religion (òficjalno platã copniãto z lëstë abùmów jaczi jidze kùpic). Rok pózdni, wespół z Back To The Known, warcëło sã karno do szétlu swòjegò mùzycznegò darżenia.
W młodich latach òn ùcził sã m. jin. w Krakòwie. Pò latach dożdôł sã swiãceniów, chtërne przëjimnął w 1956 rokù. Òd 1983 do 1984 rokù òn béł biskùpã sufraganã diecezji gduńsczi. Jakno swòje zawòłanié òn przëjimnął słowa “Zawierzcie Ewangelii” (“Wierzëta Ewanielie”). Òd 1984 do 1992 rokù òn béł biskùpem òrdinariuszem w Gduńskù. Òd 1992 do 2008 rokù òn béł Arcëbiskùp Metropòlita Gduńsczi i baro wôżnô dlô niegò bëła Archikatédra gduńskô. Òn béł doktorã òd 1970 rokù.

Ceres - je karłã (kòrusowatą planétą) Słuńcowégò Ùkładu, chtëren je znóny òd 1801 rokù. Òn krążi w pasu planétoidów midzë òrbitama Marsa i Jowisza.

Gorzów Wielkopolski (we zdrojach: Landsbergk 1251; Landisberch Nova 1257, de Landesbergk 1257, in noua Landesberg 1278, Landesberghe 1298, Landisberk 1312, Nuenlandesberch 1320, der Stad tzu Nuwen landisberg 1383, zu Nuen Landisberg vii der Warte 1386, Lanczberg 1421 (KDW), Lencbark 1441, Landsborg 1575 (1579), Lanczberg kòl 1602, Landzberg kòl 1602, Landzberk kòl 1602, Landsperg 1652, Lansperg, Landsberga, Lundsberg 1675, Landsberg 1822, Landsberg nad Wartą 1884, Landsberg an der Warthe, miem. Landsberg an der Warthe; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: Łącbarg, Lãdzbarg, Łącbarch[Pòtrzébné zdrzódło]) – sedłowié Wòjewódzczégò Ùrzãdu, a téż wòjewòdë lubùsczégò wòjewództwa. Nen krézewi gard leżi nad Wartą.

Mòkszónie (mòkszóńsczi jãzëk: Мокшет) są ùgrofińsczim etnicznym karnã, aùtochtónicznym lëdztwã òbéńdë strzédny Wòłdżi, chtërnô mieszkô w Mòrdowsczi (Ruskô), leno môłé skùpiska żëją téż w Kirgistanie, Ùzbekistanie, Turkmenistanie ë Kazachstanie. Czësto Mòkszónów je kòl 296 900. Mòkszónie ë Erzjónie są nazëwône Mòrdwinama, leno taczé miono je baro kòntrowersëjné.

Henrik Dawidowsczi (1929-) kaszëbsczi pisôrz. Przëszedł na swiat 21 gòdnika 1929 r. w Baninie, jakno gbùrsczi syn. W kaszëbsczim jãzëkù òpùblikòwôł: "Magda" (2004) ë "Rozalka" (2004). Jegò òpòwiôdania "Z Kaszëbama ò Kaszëbach" są z 2007 rokù.
Kromlechё bёłё téż w jinёch òbéńdach Europё, w Africe, Azji (nôbarżi Indie i Japoniô), w Americe, Australii i na niechtёrnёch òsёchach Spokójnégò Òceana.W Pòlsce można je spòtkac na Pòmòrzkù w molu Òdrё w dólnym biegu rzéczi Wdё. Kromlech biwô uwôżóny za prototyp stołpnicё. Przёpùszczô sã, ёż béł „ùżiwóny” jako òbserwatorёjô Sùńca, świã tnica Sùńca, do widzeniégò w przódk zôcemków i położeniégò całów niebiesczich. Kromlechё na Britańsczich Òsёchach i w Irlandii. Kromlechё czãsto bёłё bùdowóné wzdłuż liniji wschòdzącégò abò zachòdzącégò sùńca abò ksãżёca ò wёznaczonёch cządach roku. Stądka wёchôdô swiąda ёż sezonowòsc bёła dlô nonejszich lёdzy wôżnô. W westrzédnym neolicie (3700 p.n.e. – 2500 p.n.e.) kamiané krãdżi zaczãłёsã pòjawiac w nordowi chmôlach Britańsczich òsёchach, rёchli przё sztrądach mòrzczich. W Langdale w Lake District je nowicy z wczasnёch tego tipù obiektów. W pózniészim neolice kamiané krãdżi bёłё bùdowóné ju z wikszą precyzёją i môchã. Zaczãłё sã téż pòkôzёwac na westrzódkù lądu. Jich strzédnice dochôdałё do 400m tak jak w przёpôdkù Avebury. Wiãkszosc jednak miała strzédnice kòle 25 m. Za to jich forma miała corôz to barżizawitéùkładё z dwùmaabò trzema rzãdamakamów – te są czãstonazёwónédowestrzódkòwimakromlechama. Òstatecznô faza bùdowё kromlechów przёpôdô westrzódkòwą epòkã bronksu (2220 p.n.e. – 1500 p.n.e.) cziédё to zaczãłё sã pòjawiac môłé kamiané krãdżi bùdowóné przez niewiôldżié karna lёdzy (jak rodzёzna). Wiele doskonałёch przёkładów krãgów można nalezc w Nôrodnym Parkù Dartmoor Devonczё Gery Wethers. Pò 1500 p.n.e.òprzestóno bùdowac kromlechё. Òrãdzã tego bёłё ruchё przecygòwé i pòkôzanié sã nowёch wiarów jinaczi mёslącёch ò żёcym i smiercё. Czãsto łączono jistnienié krãgów z rёsznotą druidów leno to nie je ùdowodnioné.

Zymkòwô kòzogrëzc abò zawiłk (Anemone nemorosa L.) - to je roscëna z rodzëznë jastrownikòwatëch (Ranunculaceae). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach, a kwitnie np. w łżëkwiôce.

Nimroda (נִמְרוֹדֿ) – to je pòstacjô z Knédżi Zôczątków (Zo 10,9-10). Òn béł jachtarzã. "Zôczątkã jegò królowaniô béł Babel, Erek, Akkad w zemi Szinear" - w Babilonii.

Waldémôr Wiôldżi (Waldemar der Große ùr. kòl 1280 – ùm. 1319 rokù) [1] - to béł markgraf Brandenbùrgie òd 1308 rokù. Òn w 1308 rokù spôlił Chmielno.

Maks (pl. Maks) – to je kaszëbskô wnożëna w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno. Tu dlô turistów je "Kaszëbskô chëcz"[1].

Niechtërne lëdë ùwôżałë dãbë za drzewa – przepowiëdzene. Na spòdlim jich pòzdrzatkù przepòwiôdôno òbrodzôj i wiodro. Westrzódka germańsczich lëdów , dąb pòswiãcywóno bògù bùrzów – Thornowi. Ù Słowión i celticczich lëdów, kùltowé môle bëłë kòl starëch dãbòwëch drzewiszczów. Na dodôwk Celtowie wkłôdelë do grobów zmarłëch gałãze tegò drzewa. Wiele môlowëch pòzwów pòchòdzy òd dãbù.

Encyklopedia powszechna PWN – to je pòlskô pòwszechnô encyklopediô wëdónô w latach 1973–1976 (Suplement 1988) we Warszawie. W ni jakòs zabôczele, że są na swiece Kaszubi (Kaszëbi) ë jich zemia Kaszuby (Kaszëbë). Napisóné równak je ò pòmòrsczi òwcë (Pomorska owca) na Kaszëbach (Kaszubach).
Je to 1917 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 917. rok drëdżégò tësąclecô, 17. rok XX stolatégò, 7. rok 2-égò dzesãcolecô XX stolatégò.

EUROCITIES - to je stowôra wiôldżich miastów w Eùropie, chtërna zajimô sã procesã jintegracjë na równiznie môlowëch samòrządzënów. Ji célã je lobbòwanié w rozsądzënkòwëch krãgach Eùropejsczi Ùnie na rzecz rozwiju eùropejsczich metropòliów, wprowôdzanié projektów tikającëch sã wespółdzejaniô i wëmianë doswiôdczeniów pòmidzë nôleżnikoma w òbjimie kùlturalno- spòlëznowégò i ekònomicznégò rozwiju, òchrónë rodë, a téż spòdlëczny òpieczi. M. jin. Gduńsk je w ni òd 1995 rokù.

1012 / MXII – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Mëszikrólëk (Troglodytes troglodytes) — to je môłi wanożny ptôch z rodzëznë mëszikrólëków (Troglodytidae). Jak je cepli on je m. jin. na Kaszëbach.

Pòdwòrzé - to je to plac przë bùdinku. Na wsach pòdwòrzé je ògrodzoné płotem np. ze sztachëtów. Je na nim chléw dlô chòwë: np. swiniów i kòniów. Mòże bëc krówniô dlô krowów, a téż kùrnik dlô kùrów, kaczków, gùłów, gãsów, a nawetka bùda dlô psa. Na wsowich pòdwòrzach są téż ògrode z ògradowizną i brzôdowi drzewa. Jinaczi to wëzdrzi w miastach. Są tam wésoczé bùdinczi. W miesce dzecë bawią sã na gùtorni (placu zabawów). Są tam: zybówka, piôskòwnica, zjéżdżalniô, karasela, a téż plac na auta, łôwczi i deptowniczi.

1803 / MDCCCIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1803 rokù przëpôdł na czwiôrtk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

Përzëca (w zdrojach: Piriz 1186, Puritz 1186, Piriz 1217, Pirijtz 1577 (Stefano Bonsignori), Pyritz; pòl. Pyrzyce, miem. Pyritz) - krézewi gard w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie.

Z niezaòdzónëch jôj wërôstają trôte, to znaczi trónë, chtërne nié mają żągłów. Wëstãpiają blós òd zymkù do lata. Òdbëwają kòpùlacëjã z młodëma matkama, a pózni są wënëkùnë przez robòtnice za rój i dżiną.

Lëpùskô Hëta to je kaszëbskô wies w gminie Lëpùsz, w kòscérsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu ùrodzył sã Bòlesłôw Jażdżewsczi - kaszëbsczi ùtwórca.

1453 / MCDLIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Warszawa (an. Warsaw, miem. Warschau, fran. Varsovie, łac. Varsovia) je gardã w westrzédni Pòlsce, òd 1596 rokù ji stolecznym gardã a téż wôżnym ùczebnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim môlã. W Warszawie mô swój plac Sejm ë prezydenta Pòlsczi. Warszawa je nôwikszym gardã Pòlsczi Repùbliczi.
Prowadzy audicje w Radio Kaszëbë, w òsëblëwòscë „Na widnikù Kaszëbë” i „Lëteracką Aùdicjã Radia Kaszëbë” (drëdżi prowadzący – Mateùsz Meyer).

Czeskô (Czeskô Repùblika) (cz Česko, Česká republika, ČR) je państwã w Eùropie, bez przistãpù do mòrza. Òd 1918 do 1993 béła w zrzeszë ze Słowacką w Czechosłowacji. Òd 2004 r. słëchô do Eùropejsczi Ùniji.

Słomiany pòwróz - to béł lopk skrãcony słomë (z kłosama abò bez nich) ùżiwónô w gbùrzëznie do wiązaniô snopów, terô to mòże robic kòmbajn, ale bez tich pòwrozów.

Długòsc cała wôżków òscyluje òd 2 cm do 19 cm. Jich rozłożoné skrzidła mają òd 2 cm do 19 cm. Do nôwiãkszich żëjącëch gatënków wôżków nôleżi Anax strenuus.

Smólno - to je kaszëbskô wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Béł taczi czas w XIII wiekù, czedë ta wies słëchała białce ksyżëca Swiãtopôłka II. Tu je stôri młin nad Jizdebką.

Altostratus (As - strzédna légówa blóna) je w sztôłce grëbi ë gãsti niebiesczéj abò szari lédze òb chtërną słuńce abò miesądz je widac jak przez nieprzezérne skło. Zesôdzô sã z wòdnëch kroplów ë téż krisztalków lodu. Czãsto òbcëgô cawne niebò a czasã wëstãpòwô z ópôdënkã mżëcczi czë sniégù. Je na wiżë òd 2 000 do 5 000 m.

Kaszëbsczié kolędë ë godowé spiéwë / zebr. i wstępnie oprac. Władysław Kirstein ; [wybór i przygot. do druku Jerzy Stachurski ; wstęp Józef Borzyszkowski]. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1982, s. 47

Je to 1713 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 713. rok drëdżégò tësąclecô, 13. rok XVIII stolatégò, 3. rok 2-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.

Brodnica (we zdrojach: Streisbergk 1262, Strasberg 1298, Brodnicza 1317, Straasberg alias Brodnica 1466, Strasburg 1921, Brodnjca (Cenôwa); pòl. Brodnica, miem. Strasburg in Westpreußen, Strasburg an der Drewenz) - krézewi gard w Kùjawskò-Pòmòrsczim Wòjewództwie nad Drwãcą.

Swiãti Paweł (Παῦλος Paulos; ùr. kòle 8 rokù w Tarsu, ùm. kòle 67 wierã w Rzimie) – béł Apòsztoła Nôrodów, a pòchòdzył z żëdowsczi rodzëznë. Pò swòjim nawrócenim òn nawrócył na chrzescëjaństwò wiele lëdzy w rozmajitëch placach.Paweł z Tarsu, Paweł Apòstoł, Szaweł, Saul, Szaul, heb. שאול התרסי Szaul ha-Tarsi

Je to 1393 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 393. rok drëdżégò tësąclecô, 93. rok XIV stolatégò, 3. rok 10-égò dzesãcolecô XIV stolatégò.

Je to 1861 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 861. rok drëdżégò tësąclecô, 61. rok XIX stolatégò, 1. rok 7-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.

Lesny proliszk (Viola reichenbachiana) - to je roscëna z rodzëznë proliszkòwatëch (Violaceae Batsch). Ten proliszk rosce m. jin. na Kaszëbach.

Jones Island - to je dzél gardu Milwaukee w Zjednónëch Krajach Americzi. Tu mieszkało wiele kaszëbsczich rëbôków. Dzysô mòże tu òbezdrzec Park Kaszëbë (Kaszube's Park). Dłudżi lata mieszkôł w tim òkòlim kapitena Felix Struck. Ò tich sprawach spòrò napisôł pò pòlskù ks. Władisłôw Szulëst (2005).

Je to 1827 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 827. rok drëdżégò tësąclecô, 27. rok XIX stolatégò, 7. rok 3-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.
Dagestan (Repùblika Dagestan, rus.: Республика Дагестан, aw.: Дагъистаналъул Республика, darg.: Дагъистанес Республика, kùm.: Дагъыстан Республикасы, lezg.: Дагъустандин Республика, lak.: Дагъусттаннал Республика, az.: Dağıstan Respublikası, tab.: Дагъустан Республика.) – aùtonomòwô repùblika na nordowim Kaùkazu w skłôdze Rusczi Federacëji.

Nômni fòrmalnosców, żlë jidze ò założenié agroturisticznégò gòspòdarstwa, mają gbùrzë, chtërny żëją z zemi abò chòwë, a chtërny w agroturistice widzą le dodôwkòwé zdrzódło wzątkù. W tim przëtrôfkù ùstôw ò swòbòdze gòspòdarczégò dzejaniégò z dnia 2 lëpińca 2004 rokù (Dz. U. Nr 173 poz. 1807 z pózniészima zmianama) nie kôże rejestrowac gòspòdarczégò dzejaniégò.

Je to 978 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 978. rok pierszégò tësąclecégò, 78. rok X stolatégò, 8. rok 8-égò dzesãcolecô X stolatégò.

Kùkówka (Cuculus canorus) — to je strzédny wanożny ptôch z rodzëznë kukówkòwatëch. Òb lato je na Kaszëbach czëc jak òn kucze. Kùkówka nie bùdëje gniôzda, nie wësadiwô jajów i nie wëchòwiwô swòjich młodëch. Òna jaje zniese do gniôzda tëch ôrtów ptôchów, w jaczich sã sama wëchòwa, colemało do gniôzda môłëch ptôchów, chtërne spiéwają np. czerwònuszków. Pisklã kùkówczi wërzucô z gniôzda jaja i pisklãta gòspòdarzów, a gò fùdrëją "przëbróny starszi". Kaszëbi gôdają, że czedës òna bëła białką.

Zwëczajnô słowiczëna (Berberis vulgaris L.) - to je ôrt krza z rodzëznë słowiczënowatëch (Berberidaceae Juss.). Ten czerz mô trzëdzélné kòlce. Na Kaszëbach téż zwëczajnô słowiczëna rosce.

W rokù akademicczim 1973/74 béł wëjachóny na sztipendium do Zjednónëch Krajów Americzi ë Kanadë. W 1986 rokù we Warszawie wëdrëkòwelë jegò ksążkã Współczesna literatura kaszubska 1945 - 1980. Ten wôżny prozaik kaszëbsczi ùmarł, pò cãżczi chòroscë 22 zélnika 1992 r. we Gduńskù. Jegò grób je w Mechòwie.

1861 / MDCCCLXI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1861 rokù przëpôdł na niedzelã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

Je òdmôwióny wieczór. Zbùdowóny je tak jak witrzniô: psalmòdiô skłôdô sã z dwùch psalmów ji pesnie z Nowégò Testameńtu, a w môlu Benedictus je Magnificat, tj. piesniô Marijë.

Jón Drzéżdżón (1937-1992). Ùrodzył sã 16 maja 1937 r. w Domôtowie (pùcczi kréz). Do spòdleczny szkòłë chòdzył w Domôtowie, Lesniewie i Starznie. W 1955 r. skùńcził Pedagògiczné Liceùm we Wejrowie ë zaczął robic jakno szkólny w Tëłowie i Lëbòcënie. Pózni ùcził w: Domôtowie, Łebczu ë Żelëstrzewie.

Praga òsta założonô w drëdżi pòłowie IX-tégò stolatô a w 1085 rokù sta sã sedzbą czesczich królów. XIV-té stolaté ë panowanié Karela IV bëło złotim cządã dlô gardu. Karel IV zlécył m.jn. bùdacëjã Nowégò Gardu, mòstu nad Wełtawą (mianowónégò òd 1870 "Karelów mòst") ë Katédrë sw. Wita. Mô założoné téż pierszi we Westrzédny Eùropie ùniwersytet, jaczi nosy dzysô jegò miono. Za czasów Karela IV Praga bëła trzecym nôwikszim gardã w Eùropie.
Swiãti Mikòłôj (téż Miklosz)- przezeblokłi je w grëbi, czerwiony kòżëch, cepłi bùksë. Na głowie mô czerwioną mùcã, na nogach czorny skòrznie, na gãbã zakłôdô larwã z brodą. Jegò atribùtama są:zwónk ë rózgã. Mikòłôj mô na plecach miech, a w rãce trzimô kòrbacz. Na plecach dwigô cãżczi miech z darënkama. We wiôldżim miechù trzimie pëszny darënczi dlô kòżdégò dzecka. Terôczas Swiãti Mikòłôj milony je ze Gwiôzdorã. Nót wiedzec, że są to dwie apartné pòstacëje. Mikòłôj przëchôdô 6 gòdnika. Gwiôzdor pòjôwiô sã na Wilëjã Gòdów, przëchôdô do môłëch dzecy, pitô z pôcérza, grzécznym dôwô darënczi a nielósym rózgã. Mikòłôjã straszoné są dzecë: Bądzta grzéczny, bò Mikòłôj wszëtkò widzy, a wama nick nie przëniese. Tak tej Mikòłôj je brëkòwny w dëscyplinowanim dzecy. Na Kaszëbach w wieczór przed swiãtim Mikòłaja (6 gòdnika) dzecë pùcowałë bótë, bë wëstawic je przed dwiérzë z nôdzeją, że swiãti Mikòłôj wsadzy tam përznã bómków abò kùszków. Niebëlné dzecë mògłë spòdzewac sã zamiast tegò sztëk wrëka, torfù abò bùlwë. Jednak te nôlepszé dôrënczi, a przede wszëtczim zôbôwczi, przënôszôł gwiôzdór w Wilejã przed Bòżim Narodzenim.

Zwëczajnô kònoplëca (Linaria cannabina) - to je môłi ptôch z rodzëznë Fringillidae. Òn mòże bëc na Kaszëbach. Ten łëzgôcz żëwi sã m. jin. semionama zelësków, a tich mòże tu bëc terô mało.

Kòle 67 r. Paweł je zôs zamkłi w rzimsczi sôdzë, skądka pisze Drëdżi Lëst do Timoteusza. Jesz wierę w tim samim roku Paweł je usmiercony przez zetnienié w Rzimie.

Szundla - to je délëk z chtërnégò bëłë robioné daczi na bùdowniach. Na Kaszëbach daków z szundlów terô je ju mało. ale mòże jesz gôdają: "mróz jaż szundle pãkają" (sarcësti).

Żelëstrzewò – to je wielgô kaszëbskô wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. W wsë je kòscół zbùdowóny na sztôłt kòscoła w Swôrzewie.

Je to 1909 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 909. rok drëdżégò tësąclecô, 9. rok XX stolatégò, 9. rok 1-égò dzesãcolecô XX stolatégò.

Rzëpòt (Pertussis) - je chòroscą ù lëdzy. Jegò lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy bakteria Bordetella pertussis. Ta chòrosc z wiôldżim kaszlã biwô m.jin. na Kaszëbach ni leno ù dzecy.

Pierszé wiadło ò wsë, jaczi pòzwã pòdónô bëła w fòrmie "Poblocz" pòchôdô z 1401 rokù. Z Pòbłocégò pòchôdô szlacheckô familiô Pòbłocczich herbù Brochwicz. W 2. pòłowie 16. stalatégò miéwcama wsë bëło òsmë szlachecczich familiów. Na zôczątkù 19. stalatégò môlowi majątk òstôł rozparcelowóny midzë miestnëch chłopów, a sama wies sta sã sedzbą wëszëznów gminë.

Pioter Cëskòwsczi (pòlsczi pisënk: Piotr Ciskowski; ùr. 18 maja 1979 rokù w Pùckù) – kaszëbsczi utwórca i bëtnik kònkùrsów gôdôszów m.jin. “Bë nie zabëc mòwë starków” ë “Rodnô mòwa”. Béł nôleżnikã Kaszëbsczégò Kabaretë FiF. Pisze krótczé pòwiôstczi i òpòwiôdania np.: „Wëjimk żëcégò” w zbiérze „Kaszëbskô nôtëra” (2001). Jakno współùsôdzca napisôł „Pióro do gilgania / Pióro do gëldzëniô”, Gdiniô, wyd. Region, 2004. W 1999 rokù dobëł III môl w prozatorsczim kònkùrsu m. J. Drzéżdżóna w Wejrowie. Prowadzy aùdicje w Radio Kaszëbë. Je jednym z nôleżników Zéńdzeniô Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich. Òn prowadzył kaszëbską stronã w „Nadmòrsczi Gazécé”.
Kòreja pòłożonô je na Kòrejańsczim Półòstrowie w nordowò-pòrénkòwy Azëji. Grańczë z dwoma krôjama ë trzema mòrzama. Òd starnë nordowòzôpadny rzéka Yalu òddzelô Kòrejã òd Chin a òd nordowòpòrénkòwi rzéka Tumen z Ruską. Pò zôpadny starnie Kòreji je Żółti Mòrze, na pôłnim je Zôpadnochińsczé Mòrze a òd pòrénkù Japòńsczé Mòrze (zwóne w Kòreji Pòrénkòwim Mòrzã abò Pòrénkòwòkòrejańsczim Mòrzã). Wikszé òstrowë to Jeju-do, Ulleung-do ë Dokdo.

1811 / MDCCCXI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1811 rokù przëpôdł na niedzelã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

Wedle tradycji zawarti w pismach historyków kòscoła i Òjców Kòscoła, swiãti Łukôsz pòchôdôł z z Antiochi Syrijsczi. Z warkù béł lékarzã (Lëst do Kòlosan IV, 14)

Wespazjón Kòchòwsczi (pòlsczi pisënk: Wespazjan Kochowski; ùr. 1633 rokù – ùm. 6 czerwińca 1700 rokù) – béł pòlsczi historik i pòeta. Òn napisôł w dokazu „Historya panowania Jana Kazimierza”: Tom pierwszy, Tom 2, s. 30 (1840) ò żôłnérzach m.jin. z Kaszëb: (z Prus, Pomorza, Kaszub,).

Wëzdrzatk gatënków z ti rodzëznë je dosc teli jinorodny. Farwa skòrë to zelonosc i brunosc. Farwnosc mòże sã zmieniwac. Zanôlégò òd cządu rokù i farwë òtoczeniô. Cało żabòwatëch je smùkłé, kùńczënë dłudżé, òsoblëwie z tëłu, dziãka témù skôczą pò zemi.

Je to 1398 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 398. rok drëdżégò tësąclecô, 98. rok XIV stolatégò, 8. rok 10-égò dzesãcolecô XIV stolatégò.

Pôdstawowô bùdowa zédżera objem sztërë wôżné, znaczącé òdrzinczi, segmentë taczé, jak: • zdroje napãdu (np. bateriô razã z mòtórã, sprãżëna, obcãżniczi), chtërne zédżer nadôwają w ruch i ón tedë chòdzy) • regùlatorë chòdu (np. biegas, balans, kwarcowi generator) wëwòłującë czasowë impuls) • liczniczki cykli (zãbatë zimnicze, sumator), chërne rechòwùją impuls regulatora) • wskôzywôczé i sygnalné aparatë (np. wëskrzëwaczé, pòkôzywôczé: gòdzënowô, minutowô i sekùndowô, rozmaite gòndżi i pòzytiwczi),chtërne przekazëwają użytkownikowi informacje ò tim, jaczi ju minął czas.

Parafiô p.w. Nôswiãtszi Mariji Panienczi Królewi Różańca Swiãtégò w Gduńsku - je òd 1958 rokù. Tu w parafialnym kòscele w Gduńskù je czasã w niedzelã takô Mszô Sw., że mòże czëc kaszëbsczi jãzëk.

Je to 1803 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 803. rok drëdżégò tësąclecô, 3. rok XIX stolatégò, 3. rok 1-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.

Zarówno w prologù do Ewanielië Łukasza jak i w prologù do Dzejów Apòstolsczich mómë dedikacjã do “dostojnégò Teòfila. Òkreslenié to nie mùszi óznaczac miona. Teòfil gr. Theophilos òznôczô przëjacela Bòga, co pedług ùniwersalizmù ddwù-dzeła – pisôł do kòżdégò, chto chcôł bëc prëjacelã Bòga.

F. Neureiter: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982 [3]
Celestino Migliore - ùr. 1 lëpinca 1952 w Italsce. Òn sztudérowôł i pò pôrã latach dożdôł sã ksãżich swiãceniów, chtërne przëjimnął 25 stëcznika 1977 rokù. Òn je òd 2003 tokù titëlarny arcëbiskùp Canosë, a òd 2010 rokù apòstolsczi nuncjusz w Pòlsce. Òd 28 maja 2016 rokù òn je apòstolsczi nuncjusz w Rusczi Federacje. 17 lëpinca 2016 rokù òn pòwiedzôł w Swiónowie do Kaszëbów pò kaszëbskù: "Lubòtny Drësze, wiôldżé pòzdrowienié dlô kaszëbsczégò ludu. Ceszã sã, że jem dzysô z Wama wszëszczima ù Matczi Bòsczi Swiónowsczi."

Szarlach (Scarlatina) - to je zariwnô chòrosc ù lëdzy. Przë ni biwô ù dzecy gòrączka i malënowi jãzëk. Do chòroscë doprowôdzy bakteria Streptococcus gromadë A. Ta chòrosc biwa m.jin na Kaszëbach.

1393 / MCCCXCIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

W wiliowi dzéń Kaszëbczi szëkùją òd rena w chëczach: warzą pòstné wilëjné pòtrawë na wieczerzã, sprzątają, szëkùją swiąteczné môltëchë. Chłopi òpòrządzają przë chëczach, stôwiają i stroją razã z dzecama danowé drzéwkò. Przë wieczerzi òbrzészkòwò czëtô sã Swiãté Pismiona, dzeli òpłatkã i skłôdô żëczbë. Wedle zwëkù na biôłim tôflôkù òstawiô sã talérzëk dlô przëbëcznika.

Chwalimskô gwara je dzélã dólnoszląsczich dialektów szląsczégò jãzëka, chtërna je blëżno wëmarłi. Czedës gôdało sã w ni na ziemiach historëcznégò Dolnegò Szląska kòle Zelony Górë. Chwalimskô, sëcowskô a czadeckô gwara ùsôdzają szląsczi jãzëkòwi òstrów westrzód wielkòpòlsczegò dialektu pòlsczégò jãzëka.

Skòrzewò (pòl. Skorzewo) - to je kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscersczim krézu, w gminie Kòscérzna. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi . Tu je kòscół ë szkòła. Tu bëła stôrô chëcz[1], a ùrodzony je ksądz Władisłôw Szulëst.

Gościno (w zdrojach: Gostino 1238, Jezstyn .. maiorem 1281, Yestin, duabus villis ... antiquo et magno 1296, utraque villam nostram Iestin 1329, Gross Jestin 1334, Gestin 1553, Gr. Gestin 1618, – Gr. Jestin 1789, 1836; pòl. Gościno, miem. Groß Jestin; mòżebné kaszëbsczé miono Gòscëno[Pòtrzébné zdrzódło]) – gard w kòlbrzesczim krezu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Gościnką.

Winowôcz (abò akùzatiw; łac. casus accusativus) – jeden òd zanôleżnëch przëpôdków, nôpierszą fùnkcją chtërnégò je wërażenié òbiektu dzejaniô (to je blëższégò dopełnieniô).
Òd 1987 rokù karno nalazło sã wnët w pierwòsznym skłôdzé, Greg Graffin, "Mr. Brett" Gurewitz, Jay Bentley ë Pete Finestone, bë nagrac nowi albùm. Efektã tegò bëł Suffer (Epitaph Records, 1988), plata z baro chùtczimi równak téż melodicznima sztëczkama. Tipiczné spiôwe w cziles głosów w spódkù, z klarownim głosã Graffins'a w sparłączeniém z zamkłosacą òpiartą ò dzysdniową filozofijã ë lëteraturã, co baro òdbiégało òd tipicznégò òglowégò wëzdrzatkù na punk-rocka, dałë gwës jeden z nôlepszich pùnkòwich albùmów. Titlë jakno Give You Nothing, Best For You czë Suffer òczarziłë nié le blós lùbòtników Bad Religion Nôslédné plate No Control (Epitaph Records, 1989) ë Against The Grain (Epitaph Records, 1990) bëłë logicznym rozwinãcém sztélu z Suffer.

Praga je nôbòkadniészim gardã w Westrzédny ë Pòrénkòwi Eùropie, ë bòkadniészim jak wiele zôpadnoeùropejsczich gardów. Per-capita wzątk gardu w 2002 mô wëniesłé EUR 32,357, co je 153% strzédny w Eùropejsczi Ùniji.

Łukôsz Ewanielista – wierny towarzysz i współrobòtnik Swiãtégò Pawła chtërnémù towarzisził w misyjnych wanogach. Pòdług tradycji wczesnochrzescyjańsczich je aùtorã trzecy Ewanielji (pl), co pòcwierdzywo Ireneùsz z Lyonu(pl) (kòl 130 – kòl 202) i Òrigenes (158 – 254), a téż Dzejów Apòsztolsczich - trzecy i piąti knédżi Nowégò Testamentu; swiãti Kòscoła katolëcczégò i prawòsławnégò.

Nepal (òficjalnô pòzwa: Federalnô Demòkraticznô Repùblika Nepalu) – państwo w westrzédny Azje, bez przëstãpù do mòrza, grańczi z Indiama i Chinama. Wiéchrzëzna 147 181 km²; wielëna lëdztwa wnet 29,4 mln (stój na lëpińc 2017). Stolëca –Katmandu.

Jan Mòrdawsczi : Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb; dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gduńsk 2008, s. 124

Mòdlëtwnik - to je ksążka abò pismiono, a w nich sã mòdlëtwë, piesnie i biwają téż liturgiczné òbrządczi. W kaszëbsczim jãzëkù òn je òd 1998 rokù. Stefan Ramułt pisôł, że Kaszëbi nie mają mòdlëtwniów pò kaszëbskù, to z jaczich ksążków òni sã mają mòdlëc jak ni z pòlsczich?

G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 341

Je to 1724 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 724. rok drëdżégò tësąclecô, 24. rok XVIII stolatégò, 4. rok 3-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.

Czeskô Repùblika je państwã w Westrzédny Eùropie, bez przistãpù do mòrza. Òna greńczi na zôpadze z Miemiecką, na pôłnim z Aùstrëjacką, òd pórénkù ze Słowacką ë na nordze z Pòlską.