Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
ایسپاکای دا تورکو بیر کلمه¬دیر. بۇ کلمه بوگون تورک دیللرینده او جمله دن باشقیر، قاراچای و قارا قالپاق دیللرینده ایس پاک شخص آدی کیمی ایشلنمکده دیر و معناسی ایزه باخان و ایزه گئدن معنادادیر. آنجاق بۇ کلمه¬نی هند اوروپا دیللریندن حسابا قویدوقدا معناسی ایت و کؤپک معناسیندا اولور کی هئچ بیر شاه بئله آدی اؤزونه قویماز! آنجاق بیر چوخ شاهلار آدی ساکالاردا موجوددور کی بوگون بونلارین هامیسی تورک دیلینده بیلینیر و هئچ شوبهه ده یارانمیر. ساکالارین شاهلاریندا آدلار بئله آد آپارماق اولار: تارقی تای، لیتوسکای، آرپوسکای و کولاکای. بونلاردا تای بای و آقا کلمه¬لری اوْلدوغو اونلاریت اصیل تورک کلمه¬لری اوْلدوغو شوبهه¬سیزدیر. هابئله ایشغوزلارین بیر فعال شاهلاری¬نین آدی مادی اوْلموشدور. بۇ دا مه¬ته، مه¬تی و مئته آدی ایله اویغوندور. بونون دا معناسی چَتین اولاراق م.ق. شخص آدلاری آراسیندا موجوددور. آنجاق آریا سویونو گؤسته¬رن¬لر عیناد گؤسته¬ریب تعصبه قاتیلیرلار و منطقدن اوزاقلاشیرلار و اؤز دئدیکلرینه بیر قایدا – قانون دا تاپا بیلمیرلر.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Francisco de Quevedo»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

آدولف کورنلیس ون بروقن (اینگیلیسجه: Adolph Cornelis van Bruggen‎) بیلیم اینسان. ۹ ژولای ۱۹۲۹ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۶ ایل عومر ائله‌ییب و ۰۳ ژوئن ۲۰۱۶ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. آدولف کورنلیس ون بروقن لیدن بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.

بیجار بازاری، بیجار شهرینده یئرلشن تاریخی بیر بازار. بوُ بازار شهرین مرکزی بؤلومونده، توحید، فاضل و اردلان خیابانلاری‌نین آراسیندا یئرلشیب‌دیر. بیجار بازاری صفویه واقتیندان قالیر. زندیه زامانی کریم‌خان زند حمله‌سینده و قاجار زامانی بیرینجی دۆنیا موحاریبه‌سینده روسیه حمله‌سینده بازارا چوْخلو ضرر دَییر کی مرمّت اوْلونور. ایرانین فرهنگی میراث سازمانی، بوُ اثری ۱۳۷۸-جی ایلده ۲۵۹۱ نۆمره‌سینده ایرانین میللی اثرلری‌نین لیستینده یازدیریب‌دیر.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«William DeVries»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bridgeport, Washington»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

بوتون بۇ تاپینتی¬لار بیر بؤیوک قبیله و یا ملتین یاشاییشینا باغلی ایدی کی بزه-ک نسنه¬لرینه و ایشلرینه دریندن ماراقلی و مهارتلی¬ایدیلر. اونلار ائله مدنیتده ائله بیر دوروما ال تاپمیشلاردیر کی ان گؤزه¬ل چادرلار، چرخلی و تکرلی آرابالار، هابئله آت سورمک ده مهارت، ان گؤزه¬ل پارچالار توخوماقدا، دادلی طعاملار بیشیرمکده، گؤزه¬ل قاب – قاجاقلار دوزه¬لتمه¬ده و گؤزه¬ل بیر یاشاییش طرزینه مالیک اولماقدا باشقا ملت¬لردن یوخاری سویه¬ده¬ایدیلر.

" اوْ زامان سیز (دعا ائده‌رک) رببینیزدن کؤمک دیلییردینیز. (الله: ) "من سیزین ایمدادینیزا بیر-بیری‌نین آردینجا گلن مین ملک‌له چاتارام!" - دئیه دعانیزی قبول بویورموش‌دو. "

بوچای بازارین قیراقیندان آخیر و نچه کورپو اونون اوستونده وروبلار کی بیری قاری کورپوسودی اوبیر کورپولر ده منجم کورپوسو ولی امر کورپوسو بازار کوپوسو مرندکوپوسو ملل متحدکورپوسو
آمریکا بیلشمیش اوستانلری اف 111 بومب سالان اوچاغی 1960 اینجی ایلده قوردی و شوروی سوخو فاربیکاسیندان بو اوچاغی ایستیردی.بو اوچاغ سس گئدیشیندن یوخاری گئدیشی آشاغی گویده اولور کی شوروی ایستکینه گوره قورولدی.آشاغی گویده سس گئدیشیندن یوخاری گئتماق دوشمان یئرینده اوچماق اوچون اولور.شوروی باشدا بیر اوچ قوللو اوچاق قوردو کی بو ایشده مغلوب اولدو امما سون ایللرده سوخو17 و میگ 23 اوچاغین آچیلان قاناتلاریندان فایدالانیب و بیر یئنی آچیلان قانات قوشدولار و آدین سوخو 24 سسله دیلر.ژوئیه آینین 17سی 1970اینجی ایلده اونون ماکتی اوچدو.

آنا نیقل (اینگیلیسجه: Anna Neagle) بریتانیالی موغنی و اوْیونچو ۸۱ ایل عومر ائله‌ییب و ۳ ژوئن ۱۹۸۶ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. ۱۹۱۷–۱۹۸۶ ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.

هرودوت یازیر: بۇ زمان تومروس آدلی بیر قادین ماساگئت¬لرین شاهی¬ایدی. کوروش اونلارین اؤلکه¬سینی آلماق اوچون ملکه ایله ائولنمه¬یی ایسته¬ییر. تومروس کوروشون حیله¬سینی دوشونور و بیلیر کی کوروش اونون یوردونو آلماق ایسته¬ییر. آنجاق ساواش باشلانیر و بۇ ساواشدا تومروسون اوغلو اؤلور. تومروس اوغلونون انتقامینی آلماق اوچون ساواشا چیخیر و بۇ دؤنه کوروش ساواش میدانیندا اؤلور. اونون جسدینی تومروس یانینا گتیریرلر. تومروس دستور وئریر باشینی کسیب بیر طشت ایچینه قویسونلار و باجاردیغی قده¬ر قان ایچسین، بلکه قان ایچمه¬دن دویسون! بونلار هرودوتون یازیدیغیندان قیسسا بیر روایت¬دیر. همین روایت 15جی یوزایلده بیر اوروپالی رسّامین تابلوسوندا جان تاپیر. بۇ تابلونو اوستده گؤرورسونوز.

رکس استوت (اینگیلیسجه: Rex Stout‎) یازیچی - ۱ دسامبر ۱۸۸۶ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۸ ایل عومر ائله‌ییب و ۲۷ اوکتبر ۱۹۷۵ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«William Galston»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

آنی جامپ کانن (اینگیلیسجه: Annie Jump Cannon‎) آمریکالی بیلیم اینسانی. ۱۱ دسامبر ۱۸۶۳ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۷ ایل عومر ائله‌ییب و ۱۳ آوریل ۱۹۴۱ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.

ان قدیم زمانلاردان اوغوزلارین آدینا غوز دئییلمیشدیر. بوگون ده ایران تاریخینده غُز یازیلیر. مثلا سلجوقولاری غزلاردان تانییر. پس شوبهه قالمیر کی ایشغوز همان ایچ اوغوز اولاراق، دده قورقود داستانلاریندا اوْلان همان ائل آدی¬دیر و ایشغوزلار همان تورک دیللی ائللر اوْلموشلار کی مختلف قایناقلار اونلارا ساکا، ایسکیت، و باشقا آدلاری یازمیشلار و بۇ دوغال بیر ایشدیر. دئمک ساکا، ایسکیت ائللری¬نین اصیل آدی اوْلموش ایشغوز و شاهلاری¬نین آدی ایسپاکا گؤسته¬ریر کی ایسکیتلر آذربایجانا گلمیش و ماننا – مادلار ایله بیرلیکده آشور شاهی سرحدون لا وورشموشلار. هرودوتون گؤستردیگی کیمی ایشغوزلار اوْرتا آسیادان گلمیش و تورک دیللی اوْلموشلار.

وایبلینقن ((آلمانجا:Waiblingen‎)) آلمانین بادن-وورتمبرق ایالتینده یئر آلان بیر شهردیر و ۲۳۰ متر دنیز سوییه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۵۲۹۳۲ نفر دیر. بۇ شهرین ۴۲٫۷۶ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.

ویلیام ساترلند (بیولوژیست) (اینگیلیسجه: William Sutherland (biologist)‎) بیلیم اینسان. ۲۷ آوریل ۱۹۵۶ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ویلیام ساترلند (بیولوژیست) دوغو آنجلیا بیلیم‌یوردو ; جان مورز لیورپول بیلیم‌یوردو دا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری کمبریج بیلیم‌یوردو‌دیر. اوْ جانلی بیلیم ساحه‌سینده چالیشیب.
سعودی عربیستانی (عربی:المملکة العربیة السعودیة)، یاخین شرقده یئرله‌شن سلطنتی بیر اؤلکه. سعودی عربیستانی زنگین تاریخی اوْلان یئنی قۇرولموش بیر مملکت‌دیر. مکه و مدینه، ایسلام دینی‌نین مۆقدّس شهرلری عربیستانین حیجاز بؤلگه‌سینده یئرلشیر. عربیستانین جوغرافی اۆرَگی، نجد، سوْن زامانلاراجا بدوی طایفالارین دؤیوش صحنه‌سی ایمیش. غربیندن، میلادی ۱۹۶۰-جی ایلیندن نفت تاپیلیبدیر. بۇ اؤلکه‌نین یئنی تاریخینده دینچی‌لیک، طایفاچیلیق و نفت ثروتی ان بؤیوک روْلو اوْیناییرلار. میلادی ۲۰-جی عصرده سعودی آدلانان نجدلی بیر اویماغین آیاغا قالخماسییلا بۇ اؤلکه یئنی‌لشمگی باشلادی. وهابی‌لیک دۆشونجه‌سی‌نین بۇ طایفانین ظفر تاپماسیندا اؤنملی روْلو اوْلموشدور.

داهه‌لر ده ساکالاردان تانینیرلار. چونکی هند اطرافینا دا کؤچموش و اورادا هند قبیله لریله قاریشمیشلار. سوْنراکی کوشان دولتینده دا اشتراک ائتمیشلر. هابئله ایران پارت یا اشکان دولتی ده ساکالاردان تؤره‌نن بیر امپراتورلاردیرلار.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«4-Phenylpiperidine»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

آی گون کاظیم اوا 1971 – جی ایل یانوار آیینین 26-دا آنادان اولموشدور.آذربایجان پوپ موسیقی سی تاریخینده ان پارلاق اولدوزلاردان بیری دیر. دیگر قادین موغننی لرله مقایسه ائتدیکده اونون آلبوم لاری اؤلکه ده ان بؤیوک میقداردا ساتیلیر. ایلک دفعه حرفه ای (professional) صحنه یه 1988 – جی ایل "باکی پاییزی" یارشماسی ایله چیخمیش دیر. و ایلک قران پرینی (qran prini) ده اورادا قازانمیش دیر. 1989 – جو ایله یورمالادا کئچیریلمیش بین الخالق کونکورسدا ، 1992 – جی ایلده "آسیا داوسی" ، 1996 – جی ایلده ایستانبول دا کئچیریلمیش بین الخالق یاریشمانین لاورئاتی (laureatı) اولموشدور.2000 – جی ایلده اوچ نومیناسی یا اوزره قراند مکافاتینا لایق گؤرولموشدور. ایلین موغننی سی ایلین کنسرتی – "آی گون بیر گون" ایلین موفق (hit) ماهنی سی – "گئجه لر" 2001 – جی ایلده آی گون یئنی دن اوچ نومیناسی یا اوزه قراند مکافاتینا لایق گؤرولموشدور. ایلین موغننی سی ایلین هیت ماهنی سی - Я и ты- ایلین کنسرتی – "Я девушка восточнaя" آی گون کاظیم اوانین ایندی یه کیمی 10 (اونا) یاخین سولو کنسرتی اولموشدور. بونلاردان 1999 "آی گون بیر گون"، 2000 – جی ایلده "Я девушка восточная" ، 2001 – جی ایلده "قیری عادی شوو" ، 2006 – جی ایلده مسکوادا محتشم یوبیلی کونسرتینی سؤیلمک اولار. ایندی یه کیمی 15 دیسکی ایشیق اوزو گؤرموشدور. 2001 – جی ایلده آی گون کاظیم اوا آذربایجان رئسپوبلیکاسینین امکدار آرتیستی آدینا لایق گؤرولموشدور.

آیرتس Aertes اوزون عمر سوروب و اوزون بیر مدت ده شاهلیق ائتمیش، آنجاق عمرونون سون ایللرینی یونانلیلارلار ساواشدا کئچیریب و نهایت 90 یاشیندا 339 ایل میلاددان اؤنجه مقدونیه شاهی فیلیپ ایله ساواشدا اؤلور.

ادوارد میلز پورسل (اینگیلیسجه: Edward Mills Purcell‎) آمریکالی فیزیک بیلیم آدامی دیر. -جی ایلده سوئدین نوبل وقفی قۇرومو طرفیندن وئریلن فیزیک نوبل اؤدولونه لاییق گؤرونموشدور.

۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۹۲۶ نفر اهالیسی و ۲۰۴ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۴۴۷ نفری کیشی و ۴۷۹ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۶۰۲ نفری ساوادلی و ۲۲۳ نفری ساوادسیزدیرلار.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«University of Bradford»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. ( ‏۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

لیلیدیل، مینه‌سوتا (اینگیلیسجه: Lilydale, Minnesota‎) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 86.01 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 623 نفر دیر.
چین قایناقلاری بوتون قونشو قبیله‌لر و اؤلکه‌لر حاققیندا درین و دوزگون معلومات ساخلامیشدیرلار. بۇ قایناقلاردا تورک قبیله لری حاققیندا ان چوخ معلوماتی الده ائتمک اولار. بونلاردا ان اسکی زامانلاردان توتوب میلاددین ایلک ایللرینه قده‌ر ان چوخ و ان اییی معلوماتی آلماق اولار. بۇ قاینالاردان آد آپاراندا ایلک قایناق Shi – chi نی دئمک گره‌کیر. بۇ اثر ۱۲۰ ایل میلاددان اؤنجه یازیلمیش و زامانین حادثه‌لرینی یازمیشدیر. باشقا بیر قایناق Han – shu دور کی بۇ دا میلاددان ۲۰۶ ایل اؤنجه‌دن باشلامیش و ۲۰ ایل میلاددان سوْنرا ایللری آراسیندا حادثه‌لره توخونور و آشور، یونان قایناقلارینا گؤره بۇ حاثه‌لری داها یاخشی احتوا ائدیر. دوغرودور کی بۇ قایناق چین چئوره‌سینده قالان اسکیت‌لری، تیان شان، یوخاری ایل چایی (ولگا) چئوره‌سی، چو و نارین چئوره‌سینده یاشایان اسکیت‌لرین احوالاتینی یازیر. هر حالدا بۇ قایناقف اسکیت‌لرین دوغو بؤلومونو و یایغین اوْلدوغو آسیا بؤلکگه لرینده گؤسته‌ریر، عئینی حالدا باتی تورکستانا یاییلدیقلارینی دا گؤسته‌ریر. آنجاق چین چئوره‌سینده کی قبیله‌لرین حادثه‌لرینی چوخراق آراشدیریر.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Patrick Aebischer»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

بی تاون، تکزاس (اینگیلیسجه: Baytown, Texas‎) آمریکانین تکزاس ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 22 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 71802 نفر و اها‌لی سیخلیغی 1884 اینسان کیلومتر موربّع دیر.

هانس کریستیان آندرسن (۲ آپرل ۱۸۰۵-جیٛ ایل، ادنسه (، دانیمارکا – ۴ آوقۇست ۱۸۷۵-جی ایله (۷۵ یاش)، کوپنهاگ، دانیمارکا) - دانیمارکالیٛ ادیب. تئاتر اویونو، سیاحت نامه، روْمانلار و شعرلر ده یازماسیٛنا باخمایاراق، آندرسن بۆتۆن دۆنیادا داها چوْخ ناغیٛللاریٛنا گؤر تانیٛنیٛر. اوْنۇن ناغیٛللاریٛ ۱۰۰-دن چوْخ دیله ترجۆمه ائدیلمیشدیر.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Enterolactone»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

هرودوت یازیر ساکالار مجسمه تانریلاریندان دوزه‌لت‌مزلر. آما اونلارا قوربانلیق وئررلر. هرودوت یازیر أرس اوچون قوربانلیق جایزدیر. هرودوت یازیر اونلار اسیر توتاندا هر یوزدن بیرینی قوربان ائدرلر. او یازیر ساکالار ایلک اؤلدوردوکلری دوشمنین قانینی ایچرلر تا آرتیق جسارت تاپسینلار و داها قورهماسینلار. باشلاریندا کاسا دئوزلدیب ائله اونا گؤره اوروپادا اونلار پیاله اللرینده قبیله آد وئرمیشلر. اونلار آند ایچنده شاهلارینا آند ایچرلر. اونلارین آراسیندا زنا یوخدور. هر کس بئله بیر گناه ائتسه اعدام ائدرلر.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Norwegian University of Science and Technology»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. ( ‏۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

ساکالار خوشبخت یاشاییرمیشلار. دوشمانین اونلارلا ایشی اولماسایدی اونلارین دا ایشلری یوخوموش. آنجاق دوشمنه ده هئچ بیر زامان باش اگمه¬میشلر. ایرانلیلار هرنه قده¬ر گوجلو اولوردوسالار، کوروش، داریوش و باشقا شاهلار اونلارا اذیت ائتمه-یینجه اونلارین دا اذیتی کئچمیرمیش. کوروش دؤنه لرله اونلارا هجوم ائتدی و اونلاری جانا گتیردی. نهایت ده اونلارین الینده اؤلدورولدو. داریوش دا عؤمور بویو اونلاری اذیت و آزارا معروض قویدو و نهایتده اونلارا ال تاپا بیلمه دی و چوخلو غضبلنمه سینه سبب اوْلدو. بونلار هامیسی گؤسته ریر کی ساکالار خوش یاشاماق اهلی اوْلموش، آنجاق گره کلی زاماندا قیلینج اله آلاراق رحم ائتمه دن اؤلدورموشلار و اؤز عائیله¬لری¬نین خوش یاشاملاری اوچون ساواشمیشلار.
سیر (شهر) ((لاتینجه: Sierre‎)) سوئیسین وله کانتونونون سیر بؤلگه سینده یئر آلان بیر شهردیر. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی سوْنوچ لارینا گؤره نۆفوسو ۱۶۷۱۱ نفر دیر.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Natalie Morales (actress)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

آزومینو، ناقانو (اینگیلیسجه: Azumino, Nagano‎ ; (ژاپونجا:安曇野市‎)) ژاپون اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و ناقانو اوستانینده یئرلشیب. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 95308 نفر دیر.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Cudahy, Wisconsin»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

اسرحدون کتیبه¬سینده اونلاری اشغوز ایشکوز Ishkuz یا شکوزرا Shkzra آدلاییر و بیر کوماندانی ایشپاکا Ishpaka اولاراق ماننالارلا بیرلشمیشدیر. هندلر ده اونلار چاکا Chaka دئییرمیشلر. یئنه آشورلار اونلارا اشکوازی Sshkuazai آدی وئریرلر. هامیدان ده¬یرلی، هرودوتون یازیدیغی قایناق اولا بیلر کی او دا ایشکوز یازمیشدیر. ایندی ایشکوز نه دئمک¬دیر؟

ساکالار گوجلو و باجاریقلی بیر ملت اولاراق، تجارت و صنعتده ده اؤز باجاریقلارینی گؤسترمیشلر. اونلار آراسیندا تجارت رونق تاپاراق، صنعت ده بوتون بوداقلاریلا برابر – دمیرچیلیک، گمی دوزلتمه، قیلینج، بالتا، آت یارقلاری، ارابا یاراقلاری، اکینچیلیک، حتا ساواش آلتلری و وسیله¬لری دوزلدیرمیشلر و بوگون بۇ یاراقلاردان ساکالارین یاشاییش و حکومت یئرلریندن تاپیلمیشدیر.

"(یا رسولوم!) حقیقتاً، سیز بدرده (دۆشمنه نیسبتاً آز و) ضعیف اوْلدوغونوز حال‌دا، الله سیزه یاردیم ائتدی. (اللها) شوکور ائدن اوْلماق اۆچون الله‌دان قورخون!."

ساختمان تیکینتی لرین اشقال لرین و نوخاله لرین کوچه و خیابان لارا توکولمه سی سایین قالا شهرین بۇ اونملی موعضل لریندن دیر کی بۇ گوزل شهر اونلا اوزبه اوز دیر. هابئله سایین قالا شهرینده آچیق ایتلرین کوچه پاچا و خیابان لاردان گزمک لری سایین قالا شهرینده بیر سیرا موشکول لر یارالدیب هامی دان چوخ جانبازان شهرکینده و کوشتارگاه منطقه سینده خرمده و قلی کندی ده بۇ موشکول وار دیر و اوزباشلارینا دولانماق لاری خطرلی و نیگران ائتملی بیر وضعیت یارالدیب هابئله اونلاری سایی لاری دا چوخالماق دا دیر. سایین قالانین آیری بیر موشکول و موعضل لری عیبارت دیر:سایین‌قالادا ریفاهی ایمکاناتین آز اولماسینا گؤره، طبیب آز دیر. و سایین‌قالادا فاضلاب سیستِمی یوخ دور.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Stephen Ratcliffe»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Collinsville, Illinois»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

مینا خانیم ایلک مکتب، اوْرتا و دیپلومانی کرج ده بیتیرندن سوْنرا، زنگان شهری­نین آزاد بیلیم یوردوندا بیلگی­سایار (کامپیوتر) موهندیس­لیگینده قبول اوْلدو، او اورادا آذربایجان میلی حرکتی ایله تانیش اوْلدو. بودا اونون یاشاییشیندا دؤنوم نوقطه­سی اوْلدو، ائله کی او آذربایجان اوغرونا چالیشمانی اؤزونه گؤره­و بیله­رک ، شهریار درنگینه اویه اوْلوب، بیر میلتچی کیمی چالیشماسینا سبب اوْلدو. ائله کی یولداشلاری ایله بیرلیکده شهریار درگیسی­نی یولا سالیب اونون سوروملو مودورو اوْلدو. دئمک اولار مینا خانیم او ایللرده زنگان شهرینده چوخلو تؤرن و سمینار دا آپاریجی­لیق ائتدی. مینا خانیم درسینی بیتیرندن سوْنرا ایبراهیم به‌ی جعفرزاده ایله آداخلاندی.
ساکالاردان الده ائدیلن ال ایشلری و اینجه صنعتلر گؤسته¬ریر کی ساکالار یاخشی و اییی بیر یاشاییشا مالایک اولاراق، اؤز قادینلاری¬نین بزه¬ک – دوزه¬ک¬لرینه اؤنم بسله¬میش و قادینلار دا ارلری¬نین راحات یاشامالارینا زمینه یاراتمادا هئچ بیر چالیشمادان اسیرگمه¬میشلر.

بحارالانوار تورلی حکایت لری توپولوسی، 10 جیلد دن چوخ دور که کچمیش تاریخدااولان معصوملارون حکایت لرینه شامیل دور. بو کیتابلار بیوک فقیه حاج شیخ محمود ناصری طرفیندن یازیلمیش و ثقلین چاپخاناسی طرفیندن نشر ادیلمیشدیر. بو کیتاب ایندی بیلگی پروقرمینه دونیلیب اندورید لردا نصب اولونور.

پیرمازنز ((آلمانجا:Pirmasens‎)) آلمانین راینلاند-فالتس ایالتینده یئر آلان بیر شهردیر و ۳۸۰ متر دنیز سوییه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۴۰۸۸۷ نفر دیر. بۇ شهرین ۶۱٫۳۷ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.

فربنکس (اینگیلیسجه: City of Fairbanks‎) آمریکانین آلاسکا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۸۴٫۲۴ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۳۱۵۳۵ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۳۸۸٫۷۶ اینسان کیلومتر موربّع دیر. فربنکس دنیز سئوییه‌سیندن ۱۳۶ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.

داوید هیلبرت (آلمانجا:David Hilbert‎) — گؤرکم‌لی آلمان ریاضیات‌چیسی، ۲۰-جی یوز ایل ریاضیاتین اینکیشافینا اینا اهمیت‌لی تؤهفه وئرمک‌له یاناشی، ریاضیاتین بیر چوْخ ساحه‌لری‌نین اینکیشاف یوْللارینی گؤسترن مشهور ریاضیات‌چی عالیم.

شاه‌عباس صفوی اترک گونئی‌ینده اوْلان افشار اویماقلاریندان آذربایجانا کؤچوتدوروب، بیجار، ساققیز و زنجان آراسیندا یئرلشدیردی. افشار بؤیوکلری صفویهنین آخیرلاریندا داها چوخ گوجلندی‌لر. بوُ بؤلگه‌نین افشارلاری اؤزلری‌نی قاسم‌لی افشارلاریندان بیلیرلر.

لوتوس ایستریقوسوس (اینگیلیسجه: Acmispon strigosus‎، (تورکجه:Lotus strigosus‎)، (فرانسه‌جه:Acmispon strigosus‎)، (آلمانجا:Acmispon strigosus‎)) بیر نؤع بیتکی.

ساکالاردان رونی الفباسیندا بیر سیرا کتیبه لر الده دیر. ساکالارین اؤزلریندن علاوه، داریوشدان شوشدا بیر کتیبه ده ساکا دیلینده واردیر و بۇ کتیبه نین باشدان باشاسی تۆرکجه‌ دیر. قایناقلاردا ساکالاری تورانلی یاد ائتمیشلر حتا شاهنامه ده افراسیابی آلپ ارتونقا آدلایاراق ساکالار شاهی عنوانی ایله یاد ائدیر. ساکا تورکلری تاریخینده افراسیاب همان ارتونقادیر کی بوگونه قده‌ر داستانی دیللرده ازبردیر. ارتونقادان علاوه تومریس خاتون داستانی دا تاریخ کتابلاریندا ایشغوزلار ملکه‌سی و کوروش ایله ساواشی موجوددور.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sony Ericsson T707»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۵ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

بورملک کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین ورزیقان بولگه‌سی نین مرکزی بولومو نده اولان بکرآباد قصبه سی نده یئرلشیب. 1385 اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو کندین 84نفر اهالیسی وارایمیش. <

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Osmium dioxide»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین 784 نفر اهالیسی و 132 عایله‌سی وار. بۇنلاردان 400 نفری کیشی و 384 نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن 555 نفری ساوادلی و 160 نفری ساوادسیزدیرلار.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Tert-Butylhydroquinone»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
الکساندر آرن ژیرلت (اینگیلیسجه: Alexandre Arsène Girault‎) آمریکالی بیلیم اینسانی. ۹ ژانویه ۱۸۸۴ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۷ ایل عومر ائله‌ییب و ۰۲ مئی ۱۹۴۱ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. الکساندر آرن ژیرلت ویرجینیا تکنولوژی بیلیم یوردودا درس اوْخویوب.

{{شخص بیلگی قوتوسو |آد=پورشه دی راسی |شکیل= |شکیل آدی=Portia de Rossi.jpg |شکلین اولچوسو =260 |آیری آدلار = |قیسا بیلگی =آمریکالی یازیچیاوْیونجو مودل |میللیت= آمریکا |تحصیل = |ایش = اوْیونجو مودل |دوْغوم تاریخ =۳۱ ژانویه ۱۹۷۳(1973-01-31) ‏(۴۴ یاش) |دوْغوم یئر = |اؤلوم تاریخ = |اؤلوم یئر = |مزارلیقی= |اؤلوم سببی= |حیات یوْلداشی=Mel Metcalfe

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Zinc stearate»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

سندیویل، آیووا (اینگیلیسجه: Sandyville, Iowa‎) آمریکانین آیووا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱٫۳۲ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۵۱ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۳۸٫۶ اینسان کیلومتر موربّع دیر. سندیویل دنیز سئوییه‌سیندن ۲۸۶ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.

بو حادثه یه هرودوت یونان تاریخچیسی ده آنجاق 200 ایل سوْنرا اشاره ائدیر. ساکالارلا کیممرلرین ایلگی لرینه اشاره ائتمه مک اولماز. کیممرلر ساکالاردان اؤنجه چین امپراتورو الیندن قاچاراق باتیا طرف یولا دوشورلر. اونلار خزر دنیزیندن کئچیب قارا دنیزی توشلاییرلار و آشور سینیرلارینا چاتیرلار. ساکالار دا اونلارین آردیجا قافقار و دربند یولو ایله اورارتو توْرپاقلارینا گیریرلر. بۇ زامان اورارتو اورمیه گؤلونون باتیسیندا و ماننا اورمو گؤلونون دوغوسوندا حکومت ائدیرلر. ساکالار اورارتولاری سینیرلار. آشور امپراتورو دا ماننالاری و کیممرلردن قورخاراق، ساکالارا دوستلوق الی اوزالدیر. آشورون باشقا بیر قایناقلاری دا بۇ حادثه یه توخونموشلار.

لورا کریسپینی (اینگیلیسجه: Laura Crispini‎) ایتالیالی بیلیم اینسانی. ۲ مئی ۱۹۶۶ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. لورا کریسپینی جنوا بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری جنوا بیلیم‌یوردو‌دیر.

آیفون ۷ (اینگیلیسجه: IPhone 7) بیر موْدل جیب تلفونو. آیفون ۶اس-دن سوْنرا بازارا عرضه اوْلوب. بۇ جیهاز آیفون ۸ موبایلین خلف و جدی حساب اوْلونور. حافیظه کارتی اۆچون چیخیش نظرده تۇتولماییب.

امیرحسین اصلانیان (تهران ۱۶ دئسامبر ۱۹۷۹(1979-12-16) ‏(۳۸ یاش)) ایرانلی فۇتبولچو. اوْ تهران شهرینده آنادان اوْلوب و فۇتبولو نیروی زمینی فوتبول کلوبوندا باشلاییب و هۆجومچو کیمی چیخیش ائدیب. اوْ پئیکان فوتبال کلوبو گلندن اؤنجه پرسپولیس-تهران فوتبول کولوبوندا اوْینامیش‌دیر

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Liberty Lake, Washington»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Yutaka Taniyama»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۲۹۳ نفر اهالیسی و ۷۳ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۱۳۵ نفری کیشی و ۱۵۸ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۱۹۶ نفری ساوادلی و ۷۵ نفری ساوادسیزدیرلار.

رهام، قوزئی داکوتا (اینگیلیسجه: Rhame, North Dakota‎) آمریکانین قوزئی داکوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 2.72 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 169 نفر دیر.
ائلیاس کانئتتی 1981-جی ایلده "دونیاگؤروشون گئنیشلیگی، ایدئیالارین زنگینلیگی و بدیعی گوجو ایله سجیییوی اولان اثرلرینه گؤره" ادبیات ساحه سینده نؤوبتی نوبئل لاورئاتی اوْلموشدو. ایسوئچ آکادئمییاسینین عوضوو یوهاننئس ائدفئلد تقدیمات نیطقینده بیر سیرا اثرلرینین، ایلک نؤوبه‌ده ایسه "کورلوق" رومانینین فانتاسماقوریک و دئمونیک چالارلارلا زنگینلیگی باخیمیندان کانئتتینی روس ادبیاتینین قوقول و دوستویئوسکی کیمی قودرتلی سیمالاری ایله موقاییسه ائتمیشدی. کانئتتی تقدیمات مراسیمینده ایشتیراک ائتسه د، نوبئل موهازیره‌سیندن بویون قاچیرمیشدی.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dichloro(1,3-bis(diphenylphosphino)propane)nickel»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

سایین‌قالا و اطراف کندلرینده مینه یاخین خانواده ال ایشینه باخیرلار و نئچه فرش کارگاهی دا وار دیر. گئچمیشلرده ساخسی‌چی‌لیک ایشینه ده باخیلیردی آنجاق ایندیلیکده داها بوُ ایشه باخیلمیر.

فرانسوی‌لر اونلارا سیت، ایرانلیلار سکه، هرودوت اسکیت و یونانلیلار اسکوت دئییرلر. لغت دهخدا دئییر اونلار ۷۰۰ ایل میلاددان اؤنجه قافقاز و آذربایجانا گلمیش و ایلک تاخت و تاز ائده‌رک آشور ایله یاخینلاشدیلار. آشور اونلارا حمله گتیردی و اورمو گؤلو یاخینلیغیندا توققوشدولار و سیناق یئدیلر. ساکالار ایناندیلار کی داها اونلارین قارشیندا دایانان بیر کیمسه یوخدور. مادلار دا اونلارا باش اگدیلر. ساکالار وان گؤلو طرف گئتدیلر تا مدیترانه قیراغینا چاتدیلار. مصر پادشاهی شامی آلمیشدی، آنجاق ساکالاری ائشیدرکن تئز دالا دؤنور و بیر هدیه‌لر ساکالارا گؤنده‌ریب و اونلارا مصره گئتمکده منصرف ائدیر. هرودوت ساکالارین ایرانا گلمه سی حاققیندا یازیر: اونلار (ساکالار) کیممرلری تعقیب ائدیردیلر و باتی آسیایا گلیرلر.

ساموئل جکسون پرات (اینگیلیسجه: Samuel Jackson Pratt‎) بریتانیالی شاعیر و یازیچی - ۲۵ دسامبر ۱۷۴۹ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۴ ایل عومر ائله‌ییب و ۴ اوکتبر ۱۸۱۴ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.

آنجاق بیر سیرا آراشدیریجیلار بونا اینانیرلار کی ساکالار آشورلارلا توققوشدوقدان سوْنرا پالتارلارینی بیر بالاجا ده ییشیب و آشورلار پالتاریندان استفاده ائتدیلر. آنجاق بونو آرتیرماق اولور کی ساکالار آشورلارین گئییم¬لرینی بگنسه¬لر و اونلاردان اقتباس ائتسه¬لر ده، پالتارلارینی راحاتلیقلاری اوچون اؤز یاشاملاریلا اویغونلاشدیریب و بۇ پالتاری آت اوستونده گئیمک اوچون ده ییشمیشلر. اونلارین پالتارلاری یونانلیلارین پالتاری¬نین ترسینه، بدنلرینه یاپیشیر و ال – آیاقلارینی توتمور. حتا آراشدیریجیلار بونا دا اشاره ائدیرلر کی ساکالارین پالتارلاری او دورومدا و او یاشام اوچون ائله اویغون ایدی کی چین¬لی¬لر ده ساکالاردان اؤیره نیب و پالنتارلارینی اونلارا تای توخویوردولار. چین¬لی¬لر بۇ پالتاری بوگونه قده ر ده ساخلامیشلار.

مونیکا بئلوچچی 1964-جو ایل سئنتيابرین 30-دا اومبریيا ايالتی‌نین کیچیک چیتا-دی-کاستئللو شهرینده آنادان اوْلوب. 1986-جی ایلده پئروجی اونیوئرسیتئتینه قبول اوْلونان مونیکا تحصیل حاقینی اؤده‌مک اوچون پیتسئریيايا اوفیسیانت کیمی ایشه دوزه‌لیب. سوْنرا ایسه گؤزل گؤرونوشو اونون کارینا گلیب – او، دوستلاری‌نین مصلحتی ایله مودئل آگئنتلیگینده ایشله‌مه‌يه باشلايیب.
ساکالار میلاددان مین ایل اؤنجه چین سینیرلاریندان دانوب ساحیللرینه قده‌ر اوزانان چؤللرده یاشاییردیلار. ساکالاردان یازی و یا سکه الده ائدیلمه‌میشدیر، آنجاق قبیرلریندن چوخلو بزه‌ک نسنه‌لری، ساواش یاراقلاری و بیر سیرا قولباغ، بویونباغی و سایره اله گلمیشدیر. آنجاق اونلارین تاریخینی چین و یونان قایناقلاریندان آلمالی‌ییق. اسکی یونان عالیم‌لری ساکالاری دونیانین ان اسکی سویلاریندان اوْلدوغونو دئمیشلر. تروگوسن چومئیوس میلاددان یوز ایل قاباقکی مورخ، ساکالاری دونیانین اسکی سویلاریندان بیلیر، اما مصری اونلاردان اؤنجه کی بیلنلر ده چوخدور.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Tetrarhodium dodecacarbonyl»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Albizia julibrissin»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

وفاوسیاسا (اینگیلیسجه: Krill‎، (فارسجا:کریل‎)، (آنادوْلو تۆرکجه‌سی‌جه:Kril‎)، (روسجا:Эвфаузиевые‎)، (آلمانجا:Krill‎)) اوپهاوسیاجا دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.

اسکی یازیلار وئره¬ن تانری کلمه¬سی، بوگون بیر چوخلو یازیلاردا جغرافیا و شخص آدلاریندا و شوش دا تاپیلان کتیبه¬لرده واردیر. مورتمان دئدیگی کیمی چیوی یازیلاری ساکالارین تورک اوْلدوقلارینی اثبات ائدیر و اونلارین دیلی تورک – تاتار و فین – اوقور دیللری¬نین هله آیریلمادیغی اؤنوندن¬دیر.

کئچن یوزایلین باشلاریندان ساکالارا عایید اوْلان بیر چوخ آراشدیرمالار اورتایا گلمیشدیر. بۇ آراشدیرمالار قبیرلردن تاپیلان نسنه‌لرین آچیقلانماسی اساسیندا داها علمی و داها گؤزه‌ل و ایناندیریجی عنصرلار ائتکی یارادیر. بونلارلا برابر یازیلار اوخونور، آرخئولوژیک نسنه‌لر اوزه چیخیر، چین قایناقلاری داها اییی صورتده باشقا دیللره چئوریلیر. بۇ آرادا اُ. فرانکه نین اثری ۱۹۰۴ ایلینده نشر اوْلدو. فرانکه بۇ اثرینده ساکالارین تورک اوْلدوغونو اینانیر. او، چین قایناقلارینا دایاناراق اوْرتا آسیادا یاشایان اسکیت‌لری آراشدیریر و تورک اوْلدوقلارینا دریندن اینانیر. باشقا بیر اثر اسکیت‌لرین تورک اوْلدوقلارینا علمی نه‌دن‌لر گؤسته‌ریر. اِ. ه. مینز ین اثری اوْلان دیر کی ۱۹۱۳ ایلینده کمبریج طرفیندن نشر اولور. تامام یازیلی قایناقلاری و آرخئولوژی تاپینتیلاری آراشدیراراق علم عالمینه اوْلدوقجا علمی نظریه لری اورتایا قویور و فایدالی چالیشمالار ایره‌لی سورور. او، بۇ چالیشماسیندا اسکیت‌لرین اوْرتا آسیا کؤکنلی اوْلدوقلاریلا برابر، تورک سویوندان اولمالارینا تاکید ائدیر. بۇ اثردن سوْنرا آرخئولوژیک نسنه‌لر داها دا بۇ کتابین سؤزلرینی گوجلندیردی و بیر چوخلو عالیم‌لر بۇ نظریه‌یه ساری آخدیلار. بوندان سوْنرا بیر چوخلو ملزمه‌لر و نسنه‌لر آرخئولوژی طریقیله اورتایا گلیب و بۇ نظریه‌لر داها گوجلنیبدیر. م. ابرت ده کتابیندا ۱۹۲۹ ایلینده برلین‌ده نشر ائدیر. او، بۇ اثرینده بیر داها باشقا آرخئولوژیک ملزمه لری آراشدیریر و ده‌یرلندیریر. ی. یونگه طرفیندن ۱۹۳۹ دا لایپزیک شهرینده نشر ائتدیگی کتابی چیخیر. یونگه بۇ اثرینده یازیلی قایناقلارین بیر چوخونو توپلاییب ده یرلندیریر و اورادا بوتون ایرانا نسبت وئریلن قایناقلارین یانلیشلارینی گؤسته‌ره‌رک بیر بیر رد ائدیر. ت. ت. ریسه T. T. Rice طرفیندن یازیلان لندن ده نشر اولور و چوخلو ده‌یرلندیریلیر.

اوکسید دمیر (III) (اینگیلیسجه: Iron(III) oxide‎, (روسجا:Оксид железа(III)‎), (عربجه:أكسيد الحديد الثلاثي‎)) بیر شیمیایی ماده. قیٛرمیزی و برک جیسم حالتینده تاپیلار. اوکسید دمیر (III) دمیر بیلشیک‌لری و گروه یا قروپوندا یئرلشیر. اریمه نوْقطه‌سی 1539-1565 C دیر.
گوتشمید تاریخچی اسکندر زمانی اوْرتا آسیایا حمله گتیردیگی زمان جیحونا حمله گتیره‌رک کارتاس آدلی ساکالار لیدئری ایله اوز اوزه گلیر. کارتاس یاخود قارداش تۆرکجه‌ بیر سؤزجوکدور. یونان دیلینده ش، س اوخونور و قارداش، کارتاس یازیلیر. رئیس نیا بونلارا اشاره ائده رک بیر چوخلو ساکالارین شاهلار آدینی آراشدیریر. او جمله دن بوقاتای، آلپاقای، مادییا

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Abolhassan Astaneh-Asl»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

وای، نیویورک (اینگیلیسجه: Rye, New York‎) آمریکانین نیویورک ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۵۱٫۸۶ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۵۷۲۰ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۱۰۵۴٫۰۱ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.

مادیرا بیچ، فلوریدا (اینگیلیسجه: Madeira Beach, Florida‎) آمریکانین فلوریدا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۸٫۴۵ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۴۲۶۳ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۱۷۳۱٫۰۲ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۱ متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.

چین قایناقلاری یازان سؤزلر یونان یازیلارینی تصدیقله¬ییر. هیونگ نو آدلانان و یونانلیلار هون دئیین خالقلارین درین بیر ایلگیسی اوْلموش و بلکی ده عئینی بیر خالق اوْلموشلار. آنجاق باشقا – باشقا قبیله¬لر کیمی یاشاییب گاهدان بیر – بیری قارشیندا صف ده چکمیشلر. میلاددان 900 ایل اؤنجه چینه حمله گتیره¬ن هیونگ نولار سبب اولورلار چین امپراتورو سوآن Suan 827 ایل میلاددان اؤنجه اونلارا قارشی یوروسون و هیونگ نولاری باتیا ساری گئتمک زوروندا قویسون. بۇ ایشله برابر، اونلاردا باشقا خالقلاری اؤز یئرلریندن چیخاریب باتیا ساری یؤنه¬لدیر. السورث هانتینگن بۇ اولایی 730 – 800 ایللری آراسیندا اوْلان بیر اولای کیمی ایزله¬ییر. ماساژت¬لر بۇ زامان جیحون چایی نین قوزئیینده یاشاییردیلار و ساکالارلا ساواشاراق ساکالاری اؤز یئرلریندن قالخیزدیریرلار. ساکالار دا کیممرلره حمله آپاریرلار. ساکالار آت اوستونده ساواشارکن، یئرده ساواشان کیممرلری کؤچمه¬یه مجبور ائدیرلر. بۇ حرکت اونلاری وان و اورارتولارا گلمه¬یه سبب اولور. ایندی کیممرلر بوگونکو آذربایجانا گلیرلر. همین زاماندا ساکالارین بیر سیراسی جیحوندان کئچه¬رک ولگایا آخیب روسیانین قوزئیینه ده گلیرلر. بورادا کیممرلری سیناغا اوغرادیب، کیممرلر دربنده گلیرلر و اورادان اورمیه گؤلونون ساحیللرینده یئرله-شیرلر.

ائلیاس کانئتتی (بولقاریسان‌جا: Елиас Канети) (دوغوم. ۲۵ ژوئیه ۱۹۰۵ - اؤلوم. ۱۴ اوت ۱۹۹۴)، مودئرنیست رومانچی، اویون یازاری، آنی (خاطیره) و قوندارما اولمایان دوزیازی یازاری. اثرلرینی آلمانجا یازان کانئتتی، "گئنیش بیر باخیش آچیسی، فیکیر زنگینلییی و صنعت‌سل (هنری) گوج ایله ایشارت‌له‌نمیش یازیلاری ایچین ۱۹۸۱ ایلینده نوبئل ادبیات اؤدولونو قازاندی.

بیلیم سسی دات کام، بیر تورکجه بیلیم سایتی اولاراق، بیلیم و تئکنولوژی‌یه عایید اولان قونولاردا یازی یاییر. بو سایت بیلیم و تئکنولوژی قونولارلا بیرگه، شهرسالما، کولتورل، کیتاب تانیتیمی کیمی قونولاری دا یایینلاییری. بو سایت، تورکجه نین بیلیم اوزونو گؤسترمک اوچون، ۱۳۹۲جی گونش ایلینین قوراپیشیرن (تیر) آیی‌نین دوققوزوندا ایشه باشلاییب‌دیر.
سنت‌کونتین بیلیم‌یوردو (اینگیلیسجه: Versailles Saint-Quentin-en-Yvelines University‎, (فارسجا:دانشگاه سنت‌کونتین‎))فرانسه نین ورسای شهرینده یئرله‌‌شن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی. و ۱۶٬۸۰۱ لیسانس و لیسانس‌دان یۆکسک اؤیره‌نجی‌سی واردیر. سنت‌کونتین بیلیم‌یوردو ۱۹۹۱ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی‌ اؤیره‌تیم قۇرومودیر و بودجه‌‌سینی دؤولت و بؤیوک شیرکت‌لر و خالقدان آلدیغی اعانه‌لرله تامین ائدیر.

لورنا قیل (اینگیلیسجه: Lorena Gale) کانادالی اوْیونچو ۵۱ ایل عومر ائله‌ییب و ۲۱ ژوئن ۲۰۰۹ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1980s–۲۰۰۹ ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Suman Kumar Dhar»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

آندره ژید (اینگیلیسجه: André Gide‎) رومانچی و یازیچی - ۲۲ نوْوامبر ۱۸۶۹ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۱ ایل عومر ائله‌ایب و ۱۹ فوریه ۱۹۵۱ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.

توفیق حاجی¬اف ساکالارین تورک اوْلدوقلارینا تاکید ائده‌رک یازیر: ساکالارین تورک دیللی اوْلدوغونو تاپیلان بیر چوخلو نسنه‌لر اثبوت ائدیر مثلا دمیر و داش اوستونده بزه‌کلر ۹ و ۱۰جو یوزایللرده اوکراین و روس توپراقلاریندا ساکالارا عاییددیر. بۇ نقش‌لره ساکالار باسما و روملولار تینیه دئییرلر و تورکو اوْلدوغو شوبهه‌سیزدیر.

بیلدیگیمیز کیمی میلاددان 1000 ایل اؤنجه آسیا چؤللرینده یاشایان طایفالارین هامیسی مال 0 داوار تربیه سی ایله یاشاملارینی تامین ائتمیش و اکینچیلیکدن تغذیه ائدیرلردیر. پالتار و غذالارینی بۇ ایکی یولدان – داوار ساخلاما و اکینچیلیک¬دن الده ائدیرلر. بونا یاخشی یایلاقلار و قیشلاقلاری اولمالاری دویولار. یوردلارینی ساخلاماق اوچون ده دوشمانلارلار ساواشما گوجونه مالیک اوْلدوقلار لازیم¬دیر. اونلار آت اوستونده یاشاییب، یوردلارینی ساخلاییب و دومنلرله ساواشیرلار. ایگید کیمی گوجلو اولماق و اله قیلینج آلیب آت سورمک اونلارین یاشاییش احتیاجلاریندان ساییلیر. ساواش باجارمایان ایگید ائدوسیز قالیر، آد قازانمیر. بۇ دوروم قبیله آداملارینا عاییددیر.

هانس لوئی (اینگیلیسجه: Hans Lewy‎) آمریکالی بیلیم اینسانی. ۲۰ اوْکتوبر ۱۹۰۴ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۳ ایل عومر ائله‌ییب و ۲۳ اوت ۱۹۸۸ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. هانس لوئی قوتینقن بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب. اوْ ریاضیات ساحه‌سینده چالیشیب.

بونلاردان بیری بوزقیر امپراتورلوغو دور کی آسیا و اوروپانین بؤیوک بیر بؤلومونو توتور. آنجاق اونلار آرادان گئده‌رک یئرلرینی ساکا تورکلرینه وئریرلر. تاریخ بۇ ساکالار توران تبارلی قبیله‌لردن بیلیر کی چین و تورکستاندان باشلاییب ایراندان کئچیب دانوب چایینا قده‌ر اوزانیر. بیر چوخلو مورخلر ساکالاری تورانلی بیلیرلر. فرهنگ یازانلار ساکالاری تورک و موغول کیمی قبیله‌لردن بیلیرلر کی ایرانلی عنصرلاری دا اوندا داخیلدیر. بقراط، ارسطو، اسشترابون، بطلمیوس وئره‌ن معلومات اساسیندا ساکالار ۷۰۰ ایل میلاددان اؤنجه قافقاز داغلاریندان آشیب و آذربایجانا داخیل اولورلار. ماد شاهی هووخشتره اونلاردان سیناق یئییب و اورمیه گؤلو قیراغیندا آغیر بیر غرامت وئریر..

علامه بیرگون علی علیه الاسلامه عرض حال ائتدی و مولادن ایسته دی کی اونا یاردیم اولوسن وسیدعلی قاضی اونون یانینا گلدی و دئدی کی علی (ع) منی یولادی کی سنی یاردیم ائدم.

سطر شهری کیرمانشاه اوستانین یئنی شهر اولموش شهرلریندن اولاراق ایرانین باتیسیندا یئرلشیب. بو شهر سنقر بولگه سینده یئرلشیب.1385 جی ایل سایلمیش نفوس آمارلاری اساسیندا ۱۰٫۲۹۱ جمعیتی واریدی. سطر شهری سنقر هابئله میانکوه آدلان داغین باتیسیندا یئرلشیب.
یهودی اصیللی آلمان یازیچیسی و دراماتورق ائلیاس کانئتتی 1492-جی ایلده ایسپانیادان کؤچ ائدن سئفارد یهودیلرینین نسلیندن ایدی. کئچمیش عوثمانلی ایمپئراتورلوغو اراضیسینده – ایندیکی بولقاریستانین روشوک شهریند، زنگین تاجیر عاییله‌سینده دوغولموشدور. ماراقلیدیر کی، 1952-جی ایلده بؤیوک بریتانییا وطنداشلیغینی قبول ائدنه قدر اؤزونو عوثمانلی تبعه‌سی سایمیشدی. اثرلرینی آلمان دیلینده یازمیشدیر. اصلینده عاییله‌لرینین معیشت دیلی لادینو ساییلیردی. بو ایسپان دیلینین سئفارد یهودیلری آراسیندا تحریفه اوغرامیش دیالئکت‌لریندن بیری ایدی. لاکین ائلیاس کانئتتینین آتا-آناسی ویانادا تحصیل آلدیقلاریندان یالنیز آلمان دیلینده دانیشیردیلار و اوشاقلارینا دا آنا دیلی کیمی، ایلک نؤوبه‌ده آلمانجانی اؤیرتمیشدیلر.

یئر قازینتیلاریندان الده ائدیلن نسنه‌لر بیر سیرا یازیلی قایناقلارین معلوماتینی تصدیقله‌ییر و بیر سیرا تکجه باشقا بیر معلومات اله وئریر و هئچ بیر یازیدا اونلارا راست گلمیریک. بونلار اونلارین دوغرودان دا وارلیغینی اوْلدوغو کیمی گؤسته ریر و تاریخچی نین نظریندن آیری اولاراق بوگون گؤز اؤنونده دیریلدیر. خوشبخ لیکله اسکیت‌لرین قالان بیر چوخلو مزارلار و تیکینتی ائولر وار. بونلار آسیادان توتوب اوروپایا قده‌ر یاییلیبدیر. بونلاری ایکی بؤیوک بؤلومه بؤلمک اولار:

ساکالارین اسلام کؤکنلی اوْلدوقلارینا طرفدارلار هئچ بیر وثیقه و ایناندیریجی دلیل گتیرمه ییرلر و اونا گؤره ده هئچ عالیم لرین طرفیندن قارشیلانماییرلار و سکوت ایله بۇ نظریه قارشیلانیر. ایران کؤکنلی اوْلدوغو نظریه یه داللانلار، تکجه بیر سیرا کلمه¬لری اورتایا قویوب و بیر ده دین ایلگی¬لرینی آراییرلار. آنجاق چیوی خطی ایله یازیلان کتیبه¬لرین اوخونوب – چئوریلمه¬سی و اونلارجا تۆرکجه‌ دیلینده اوْلان اصیل کلمه¬لر بۇ نظریه¬نی تاریخه قاتیشدیردی. بوندان علاوه بۇ عالیم¬لر حتا یازیلی قایناقلارا دقت ائتمه¬میشلر و بونا گؤره تاریخ و دیلچی¬لیک بوگون داها ده¬یرلی بیر علم کیمی ساده دلیل¬لرله قانع اولمور و علمی دایاقلار یازلی قایناقلار، اؤزه¬للیک له کتیبه¬لر، الده ائدیلن نسنه¬لر، آرخئولوژی تاپینتی¬لار هامیسی ال – اله وئریب بۇ نظریه¬یه آرخا دورورلار.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Neohesperidin dihydrochalcone»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

سی‌اف‌بی شیئرووتر (اینگیلیسجه: CFB Shearwater) - (یاتا: YAW, ایکائو: CYAW) کانادا سیلاحی گۆجلرینه عاید بیر هاوا مئیدانی‌دیر. بۇ هاوا مئیدانی ″۱۴‍‍‍‍‍‍′۳۸ °۴۴ شومالی عرض و ″۰۸′۳۰ °۶۳ غربی طولدا یئر آلیر و ۴۴ متیر (۱۴۴ فوت) دنیز سطحیندن اوْجالیغی وار.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Jacaric acid»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Patricia Battin»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Hydrogen iodide»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

آی گون کاظیم اوا آذربایجان دان کنار کنسرت لر ده وئریر. اونلاردان ان مشهورو 2006 – دا مسکوادا دؤولت کرمل ساراییندا تشکیل اولونان کنسرت دیر. بوندان ساوایی ، کاظیم اوا آذربایجاندا یئتیم اوشاقلار اوچون خیریه کنسرتی لری ده تشکیل ائدیر.

راینفلد، هول‌اشتاین ((آلمانجا:Reinfeld, Schleswig-Holstein‎)) آلمانین شلسویق-هولشتاین ایالتینده یئر آلان بیر شهردیر و ۱۹ متر دنیز سوییه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۸۴۸۲ نفر دیر. بۇ شهرین ۱۷٫۳۶ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.
یولیوس روبرت فون مایر (اینگیلیسجه: Julius von Mayer‎) آلمانلی بیلیم اینسانی. ۶۳ ایل عومر ائله‌ییب و ۲۰ مارس ۱۸۷۸ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. یولیوس روبرت فون مایر توبینقن بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.

بروانفلز ((آلمانجا:Braunfels‎)) آلمانین هسن ایالتینده یئر آلان بیر شهردیر و ۲۳۶ متر دنیز سوییه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۱۲۳۵ نفر دیر. بۇ شهرین ۴۷٫۲۹ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.

تلر، آلاسکا (اینگیلیسجه: Teller‎) آمریکانین آلاسکا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۵٫۴۱ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۲۲۹ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۴۳٫۶ اینسان کیلومتر موربّع دیر. تلر دنیز سئوییه‌سیندن ۰ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.

رینولدسبورق، اوهایو (اینگیلیسجه: Reynoldsburg, Ohio‎) آمریکانین اوهایو ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۲۹٫۱۱ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۳۵۸۹۳ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۱۲۴۱٫۸ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۲۶۸ متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.

رادبویل ((آلمانجا:Radebeul‎)) آلمانین زاکسن ایالتینده یئر آلان بیر شهردیر و ۱۰۱ - ۲۵۶ متر دنیز سوییه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۳۳۰۹۱ نفر دیر. بۇ شهرین ۲۶٫۰۶ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.

سکالار قبیرلری کاسترومسکایا استانیتزا Kostromskaya Stanitza، کلرمس قبیرلری کوباندا و ملگونوف Melgunov تپه لری روسیه، و سقز تپه-لریندن تاپیلان شئی¬لر اسکی آذربایجان کولتوروندن نمونه لردیر. ملگونوفدان الده ائدیلن قیلینج غلافی و اونون اوستونده اوْلان نقشلر تورک بویلاری¬نین هنری اثرلریندن ساییلیر. بوتون تاپیلان اشیالاردا اوْلان نقش و نگارلار، چکیلمیش و قازیلمیش همین نقشلر تورک کولتورونون ان گؤزل نمونه¬لریدیر. ساکالار اووچولوغو ماراق گؤسته¬ریب و طبیعتدن گؤزل تاثیرلر آلمیشلار و یاراتدیقلاری هنرلرده ده بونو گؤسترمه¬ده¬دیرلر. سیبریدن اله گلن نقاشیلاردا بالیق تصویری ده گؤرونمکده¬دیر. بونلار دا ساکالارین یاشاییش طرزیندن آلینما بیر تصویرلردیر. بونلارلا برابر جیران، مارال تصویرلریله ده دولودور.

هرودوتون یازدیغینا گؤره بیر افسانه ساکالار آراسیندا واردیر کی بیر شاهین اوچ اوغلو وار. شاهین آدی تارگی تائوس ایمیش. گؤیدن بیر قیزیل کرپیج دوشور و اوندان اود قورجاناقلاری آتیلیردی. اوغلانلاردان بیری یاخینلاشدی بلکه اونو اله آلسین. باجارمادی. اوندان کیچیک ده گلیب گؤتوره بیلمه¬دی. آنجاق لاپ کیچیک اوغول او کرپیجی اله گؤتوروب آتاسی یانینا گلدی. اودلار سؤندو و او کیچیک قارداش اسکولوتلارین یانی ساکالارین شاهی اوْلدو. بئله داستانلار بوگون ده تورک خالقلاری آراسیندا چوخدور. بونا تای ناغیللار دا واردیر. تاریخه گؤره تارگی تائوس 513 میلاددان اؤنجه شاهلیق ائدیرمیش. هرودوت یازیر قادینلار سؤیود و سرو آغاجیندان بیر معجون دوزلدیب، کُندر و سو ایله قاتیب بیر خمیر دوزلدیرلر. بۇ خمیری بدنه یاخیب و دری لرینه یاخیرلار. بیر آز سوْنرا سویونان یویوب، دریلری چوخ تمیز و پارلاق اولور. بۇ ایش اونلارین بئب لری نین صاف و تمیز اولماسینا سبب اولور.
اونلار اینجه صنعتدن ذوق آلیر و هابئله بیلیم و حکمت¬دن ده اوزاق دولانماییرلار. تاریخچی¬لر بونو دئمکدن چکینمیرلر کی ساکالار علم و ادبه ده ماراق بسله¬ییب، دوشونجه و فیکره ده یر وئریرلرمیش. اونلار بونو یازیرلار کی: آناخارسیس ساکالار شاهزاده سی و شاه سائولیوس قارداشی بیر ائلچی کیمی آتن شهری – یونان باشکندی نه گؤنده ریلیر. بۇ شهرده چوخلو ساکالار یاشاییرمیش. آناخارسیس 589 ایل میلاددان اؤنجه بیر شهره داخیل اولور. سولن Solon یانینا و فیلسوفلار درنه-گینه گئدیر. آناخارسیس حکمت و فلسفه یه ماراقلی اوْلدوغو اوچون تانری تانیما و فلسفه یه اوز گتیریر و یونان حکیم لریله بحثه قاتیلیر. یونان فیلسوفلار آناخارسیسی سئویب و اونونلا صحبتلره قاتیلیرلار و اونو بیلیم صاحیبی اوْلدوغو اوچون و ماراقلاری اوچون چوخ سئویرلر و بیر سمالی عالیم کیمی قبول ائدیرلر.

آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین دموکرات حزبسی (اینگیلیس دیلی: Democratic Party) ایکی بؤیوک آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین حزبلریندان بیریدی.اونو رقیبی آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبیدیر.بو حزب جومهوری حزبسیندان سونرا آچیلیب .1792-اینجی ایلده توماس جفرسون کنگره ده بیر توپلوم حزب(Caucus) قوردو .بو توپلومون ایشلری حوقوق دوزلوگوندن (Bill of Rights) حمایت ائتمکدیر.بو حزب جومهوری دموکراتیک آدلاندی و گونئی ایالتلرده بوتون ایشلری اله گتیردی و ایللر گونئی ایالتلری توتدو.1800-اینجی ایلده توماس جفرسون جومهور رئیسی سئچیلدی و دموکراتیک جومهوری حزبسی باشلاندی.بو توپلوم 60 ایللر بوتون ایشلری توتدو و سون ایللر 1850 ده دموکرات حزبسی بو توپلومدان قورولدو.بو ایللرده 12 جومهور رؽیسدن 9ی دموکرات جومهور حزبسیندان اولدو.جیمز مدیسون و جیمز مونرو ایکی دوره جومهور رؽیسی اولدولار و بو حزبلاری بیرلشدیرمک و گوجلندیرمگهحزب چالیشدیلار.

یوری نووروزوف (اینگیلیسجه: Yuri Knorozov‎) شورویلی بیلیم اینسانی. ۷۶ ایل عومر ائله‌ییب و ۳۱ مارس ۱۹۹۹ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. یوری نووروزوف موسکو دولتی بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.

گالابۇو -(اینگیلیسجه: Galabovo‎) بولغاریستانین استارا زاگورا اوستانیندا یئرلشیب ۲۰۰۱ جی ایلینین نۆفوس ساییمی اساسیندا بۇ شهرین ۹۱۶۶ نفر و ۲۰۱۱-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۸۴۲۵ نفر جمیعتی واریمیش. بۇ باخیم‌دان اۆلکه‌نین ۹۲- اینجی شهری سایاگلیر.

آنجاق آناخارسیس بیر مدت سوْنرا اؤز یوردونا دؤنور. او یول اوزونو بیر چوخلو شهرلردن گؤروش ائدیب، شهرلر و خالقلارلا گؤروشور و تانیماغا چالیشیر. او کوزیکوس Cuzicus شهرینده الئوسیس عنعنه لرینده اشتراک ائدیر. بۇ بیر دینی مراسیم دیر. آناخارسیس ده بۇ مراسیمده شرکت ائدیر و اونلارا علاقه تاپیر. تصمیم توتور اؤز یوردونا قاییتدیقدا بئله بیر مراسیمی آنایوردوندا دا برپا ائتسین.

یوتیکا، نیویورک (اینگیلیسجه: Utica, New York‎) آمریکانین نیویورک ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۴۴٫۰۷ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۶۲۲۳۵ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۱۳۹۷٫۳۶ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۱۳۹ متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.

کلوکت، مینه‌سوتا (اینگیلیسجه: Cloquet, Minnesota‎) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 0.8 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 12124 نفر دیر.

فوجی‌نومیا، شیزوئوکا (اینگیلیسجه: Fujinomiya, Shizuoka‎ ; (ژاپونجا:富士宮市‎)) ژاپون اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و شیزوئوکا اوستانینده یئرلشیب ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 130298 نفر دیر.
ایران رادیوتیلویزیون قورولوشو(فارس دیلی:سازمان صدا و سیما)ایراندا یاییم گؤسترن تک تی وی و رادیو یاییم قورولوشودور.بو قورولوش دیشیندا آیری قورولوشون تی وی و رادیو یاییمی ائتمسی ایراندا قاداغاندیر.بو قورولوشون مرکزی تهرانین ولی عصر خیاوانیندا دیر.

پنتبدرا اوستانی (اینگیلیسجه: Province of Pontevedra‎) ایسپانیادا یئر آلان بیر اوستان دیر. و ۴۴۹۵ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. ان سوْن نفوس ساییمی اساسیندا ۹۵۰۹۱۹ نفر دیر.

{{Infobox writer | name = قیت چیتورودی | embed = | honorific_prefix = | honorific_suffix = | image =Geet_Chaturvedi-Orkut.jpg | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date =۲۷ نوْوامبر ۱۹۷۷(1977-11-27) ‏(۴۰ یاش) | birth_place = بمبئی | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = شاعیر, [[قیسا حکایه یازیچی,ژورنالیست و چئویرمن | language = | nationality = هیندوستان | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = Bharat Bhushan Award for Poetry, Krishna Pratap Award for Fiction | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = | portaldisp = | influences = }} قیت چیتورودی (اینگیلیسجه: Geet Chaturvedi‎) شاعیر، قیسا حکایه یازیچی - ، ژورنالیست و یازیچی - ۲۷ نوْوامبر ۱۹۷۷ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب.

ساکالار ۶۳۳ ده مادا حمله ائتدیلر و ۹ ایل سوْنرا ۶۲۴ ده ساکالاری سیناغا اوغرادیب دالا قایتاردیلار. ۵۲۹ دا کوروش ساکالارا حمله ائدیب اؤلدورولدو.

اسکی یوناندا مارس اوغلانلاری دیموس و فوبوس اولوردو.دیموس اورک دؤیونمک و فوبوس قورخو اولور.دیموس 23,460 کیلومتیر مارسدان آرالیدی.آساف هال آمریکا لی اولدوزچو واشنقتون شهرینده 1877 جی میلادی ایلده دیموس اویدونو تاپدی.

۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۲۰۰ نفر اهالیسی و ۶۶ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۹۳ نفری کیشی و ۱۰۷ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۱۰۰ نفری ساوادلی و ۷۸ نفری ساوادسیزدیرلار.

هابئله عنعنه¬لری و دبلر قونوسونو ساکالار و باشقا تورک قبیله¬لری آراسیندا آراشدیرانلار بونلارین بیر قبیله¬دن اوْلدوقلارینی دئمکدن چکینمه میشلر. بۇ قونو اوزره ساکالارین آت اوسته یاشامالاری، اؤکوزدن آرابا چکمک اوچون یارارلانماق، ات یئمک¬لری، بیشیره جک غذالاری، قاب – قاجاقلاری، قمیز ایچگی یه وورغونلوقلاری، و نهایت باشقا عادتلری اونلارین تورک اوْلدوقلارینی ثبوتا چاتدیریر. هرودوت، استرابون و هیپوکرات دا بونلاری اؤز گؤزلریله گؤروب یازطدیقلاری داها بوگون تصدیقله نیر و ساکالارین تورک دیللی و اورال – آلتای کؤکنلی اوْلدوقلاری هئچ شوبهه ده قالمیر.

لنکران گۆله بریشینی (اینگیلیسجه: Albizia julibrissin‎، (فارسجا:شب‌خسب‎)، (تورکجه:Lənkəran güləbrişini‎)، (عربجه:ألبيزيا زهرة الحرير‎)، (آنادوْلو تۆرکجه‌سی‌جه:Gülibrişim‎)، (فرانسه‌جه:Seidenbaum‎)، (آلمانجا:Seidenbaum‎)) بیر نؤع بیتکی.

وارفارین (آیوپاک آدی: (RS)-4-Hydroxy-3-(3-oxo-1-phenylbutyl)- 2H-chromen-2-one, اینگیلیسجه: Warfarin‎, چینجه: 华法林‎، (عربجه:وارفارين‎)، (روسجا:Варфарин‎)) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۳۰۸٫۳۳ دیر. متابولیسمی قاراجییرده باش وئریر.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mt. Angel, Oregon»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Felix Hausdorff»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

لیک بوئنا ویستا، فلوریدا (اینگیلیسجه: Lake Buena Vista, Florida‎) آمریکانین فلوریدا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۸٫۰۴ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۰ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۱٫۴۲ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۲۹ متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.

آرنقارد، قوزئی داکوتا (اینگیلیسجه: Arnegard, North Dakota‎) آمریکانین قوزئی داکوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 1.09 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 115 نفر دیر.

سیلویا (اینگیلیسجه: Typical warbler‎، (فارسجا:سسک معمولی‎)، (روسجا:Славки‎)، (آلمانجا:Grasmücken‎)) سئرچه‌کیمی‌لر دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«John A. Pickett»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

ائلیاس کانئتتی "توی" (1932) و "آخماقلیق" کومئدییاسی (1934) پیئسلری ایله آبسورد تئاترینا اؤز تؤهفه‌سینی وئرمیشدی. داها سوْنراکی دؤورون محصولو اوْلان "محدود زامان دایره‌سینده" پیئسینده (1956) ده مؤلیف هر کسین اؤز اؤلومونون دقیق تاریخینی بیلدیگی بیر جمعیتین تصویری ایله دونیانین آبسوردلوغو مؤوضوسونو داوام ائتدیرمیشدی.

آذربایجان تاریخینده ۷۰۰ ایل میلاددان اؤنجه ایشغوزلاری گؤروروک. ایشغوزلار یا ایش اوغوزلار و یاخود ایچ اوغوزلار آذربایجانا خزر دنیزینین قوزئییندن داخیل اولاراق گوتتی‌لر، سابیرلر و توروکلر و آزلارلا قووشورلار. ماننا حکومتینه قاریشاراق آذربایجانلیلارلا بیرله شیرلر و بومی قبیله‌لر طرفیندن قبول اولورلار. چین قایناقلاریندا ۱۰ – ۱۳ میلاددان اؤنجه یوزایللرینده سیوننولار یاشایاراق چینه باغلی ساییلیرلار. بونلار ۹۰۰ ایل میلاددان اؤنجه “چین چژوو ” Cin cejo” آدیلا هونلارا یاردیم ائدیرلر و قزاقستانا کؤچورلر و ۷۰۰ ایلینده ایسه دونلار آدیلا باتیا ساری کؤچوب هرودوتون یازدیغینا گؤره کیممرلرین یوردلارینی آلیرلار، ولگا چاییندان کئچیب آذربایجانا داخیل اولورلار. ایشغوزلار ایش پاکای لیدئرلیگی ایله آراس قوزئیینده حکومت یارادیرلار. سوْنرا گونئی آذربایجانا ساری یولا دوشورلر. حسنلو تپه سیندن الده ائدیلن نسنه لر ساکالارین۱۰۰۰ میلاددان اؤنجه تورک دیللی قبیله‌لردن خبر وئریر. اونلار آلبان و اورارتولارلا دؤیوشوب اورمیه دنیزینه داخیل اولورلار. ۷۱۴ ایل میلاددان اؤنجه ایشغوزلار ساققیز شهرینی باشکند قورورلار و ماننالارلا یاردیمچی اوْلوب، اؤز حکومتلرینی قورورلار. اونلار دیل یاخینلیغی اوزره ماننالار و اورارتولارلا ساواشماییب دوستلارشیب و اونلارلا بیرله-شیرلر و آشور قارشیسیندا دایانیرلار.

۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۲,۸۱۸ نفر اهالیسی و ۷۲۱ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۱,۴۱۹ نفری کیشی و ۱,۳۹۹ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۲,۲۱۱ نفری ساوادلی و ۳۶۷ نفری ساوادسیزدیرلار.