Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Radworska katolska pěstowarnja nosy mjeno „Dom Alojsa Andrickeho“ a w delnjošleskim Rząsiny je zakładna šula wot lěta 2005 po Alojsu Andrickim pomjenowana. K wopominanju Alojsa Andrickeho dari Radworska farska wosada zwón, kotryž so 4. februara 1990 wuswjeći a jako šesty zwón na cyrkwinej wěži připrawi. Dokelž měješe wona brach w materialu, so wona zwonkownje identisce znowa złije. W Radworčanskej kapałce, hdźež namaka so tež Njeswačanska madona, je wot lěta 2010 wokno z jeho podobiznu. Při wołtarju je popjeł třoch martrarjow Alojsa Andrickeho, Bernharda Wenscha a Aloysa Scholzy zaměstnjeny, kotryž so ze Stareho katolskeho kěrchowa w Drježdźanach wuwza. Lipšćanska Katolska studentska wosada woli 2013 Alojsa Andrickeho jako patrona za nowu kapałku na tamnišej Harkortowej dróze.

05. meje: Po wulkich ropotach a masowych demonstracijach w Barcelonje, Madridźe, Valladolidźe, Burgosu a Zaragozy postaja španiske knježerstwo staw woblěhowanja na Barcelonu.

Najwažniši dźěl jeje twórbow bu w cyklusu Člověk by člověku světlem měl být (1961–75) wozjewjeny. Jeje dźěła su zastupjene mjez druhim w zběrkach Čěskeje narodneje galerije a Narodneho muzeja w Praze. W lěće 1982 dósta Myto Ćišinskeho za swój žiwjenski skutk.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Wokolina wsy bě hižo w bronzowej dobje wobydlena, kaž dopokazachu namakane rownišća. Po tym zo bě wulki dźěl sewjerneje Hornjeje Łužicy wot ćahanja ludow sem wopušćeny, zasydlichu so tu hakle w 12. a 13. lětstotku zaso kolonisća.

Wulki Zymnik (němsce Großer Winterberg) je z wysokosću 556 metrow nad mórskej hładźinu druha najwyša hora Sakskeje Šwicy w juhu Swobodneho stata Sakskeje. Horni dźěl hory wobsteji ze stołpowca, mjeztym zo je spódk z pěskowca. Přez južny bok Wulkeho Zymnika běži statna hranica mjez Sakskej a Čěskej.

W zwisku z wuchodnym rozšěrjenjom NATO přizamknychu so Čěska, Pólska a Madźarska zwjazkej. Po tym přistupichu 29. měrca 2004 Estiska, Letiska, Litawska, Słowakska, Słowjenska, Bołharska a Rumunska k NATO. Albanska a Chorwatska přistupištej 1. apryla 2009 Sewjeroatlantiskemu zwjazkej. Najmłódši čłonski stat je Čorna Hora, kotraž bu dnja 5. junija 2017 přiwzata.

Sonja Wölkowa, Anatolij Ivčenko: Hornjoserbski frazeologiski słownik / Obersorbisches phraseologisches Wörterbuch / Верхнелужицкий фразеологический словарь. Budyšin 2004, 572 str.

Wuchodnje Chudowiny běži zwjazkowa awtodróha 13. Do 1951 přeprěkowaše Neukölln-Mittenwalderska železniska čara Berlin Hermannstraße–Mittenwalde a do lětomaj 1973/1974 přez čary mjez Töpchinom a Parskom.

Přitočnišćo Pečory wobjimuje nimale cyłu kónčinu na zapadźe Sewjerneho a Polarneho Urala a ma přestrjeń 322.000 kwadratnych kilometrow. Na zapadźe twori Timanski hrjebjeń přirodnu hranicu z přitočnišćom Sewjerneje Dwiny.

06. meje: Kandidat konserwatiwneje UMP, Nicolas Sarkozy, dobudźe druhe koło prezidentowych wólbow w Francoskej přećiwo socialistiskej kandidatce Ségolène Royal.
Strjela (němsce Strehla) je małe město we wokrjesu Mišno w Sakskej. Leža na južnym, lěwym brjoze Łobja w sewjerozapadnym róžku wokrjesa a mjezuja na wuchodźe z Cytanjom, na juhu z Ryzawu, na zapadźe z gmejnomaj Liebschützberg a Cavertitz we wokrjesu Sewjerna Sakska a na sewjeru z městom Mühlberg/Elbe w Braniborskej.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Po statistice Arnošta Muki mějachu Serbske Kundraćicy w lěće 1884 203 wobydlerjow, mjez nimi 181 Němcow a 22 Serbow (11 %). Dźensa so we wjesce hižo njeserbuje. Ewangelscy Kundraćenjo přisłušeja wot 16. lětstotka Ketličanskej wosadźe.

15. apryla abo 15. jutrownika je 105. dźeń gregorianiskeje protyki (106. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 260 dnjow hač do kónca lěta.

Swójba fijałkowych rostlinow so do třoch podswójbow rozdźěluje, a to Violoideae, Leonioideae a Fusispermoideae. Wobsahuje 23 rodow z 800 družinami.

die tageszeitung (krótko taz) je nadregionalny lěwicarski dźenik w Němskej, kotryž wuńdźe w drustwownym nakładnistwje taz, die tageszeitung Verlagsgenossenschaft eG. Prěnje wudaće bě w lěće 1978 w zapadnym Berlinje. Dźenik ma nakład wot něhdźe 53.000 (2015) eksemplarow. Šefredaktor je Georg Löwisch a wudawar je taz-Genossenschaft.

Sprjewjenjo (němsce: Sprewanen, pólsce: Sprewianie) běchu połobski kmjen při rěce Sprjewja, kotrež běchu na sewjer wot Łužičanow a na wuchod wot Habolanow sydlili.

Standardny prefiks wu- realizowaše so w Lubijskej narěči zwjetša jako wy- (n.př. wydać město wudać, wymjo město wumjo). Smoler skedźbni na to, zo bě wurjekowanje jako wy- bóle njeskažene hač standardne wu-. Pozdźišo přiměrichu so tež w standardnej rěče zaso někotre słowa staršemu etymologiskemu prawopisej (wusoki → wysoki).

Treis, Yvonne (1998) 'Names of Khoisan languages and their variants', in Schladt, Matthias (ed.) Language, Identity, and Conceptualization among the Khoisan. Köln: Rüdiger Köppe, 463–503. (jendź.)

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Sydlišćo załoži so hakle w nowembrje 1886 w bliskosći rezidency krala Menelika II., kotrehož hłowne lěhwo steješe tehdy na horje Entoto. Tam dosć městna za załoženje noweje stolicy njebě, tak zo ju w dolinje pod horu załožichu. W lěće 1892 dósta město swoje mjeno. 1905 załoži so prěnja banka, 1908 prěnja šula, 1910 prěnja chorownja a 1911 prěnja ćišćernja. Kino mějachu w měsće hižo wot lěta 1898.

Staryj Krim (ukrainsce Старий Крим; rusce Старый Крым; krimskotatarsce Eski Qırım, Эски Къырым) je městačko na połkupje Krim w Awtonomnej republice Krim Ukrainy resp. w ruskej Republice Krim.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Kamjennogorsk (rusce Каменногорск, finsce Antrea) je městačko w Ruskej federaciji. Leži něhdźe 25 kilometrow zdalene wot finskeje hranicy w sewjeru Leningradskeje oblasće a ma něhdźe šěsć tysac wobydlerjow.
Horni běh a nimale cyły doł Połčnicy w Sakskej steji pod přirodoškitom. Za Kinsporkom přeprěči přirodoškitne pasmo Kinsporskeje hole, něhdyše wojerske zwučowanišćo.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Rosće na lěsnych kromach, w swětłych lisćowych a chójnowych lěsach, na kerčinowych kromach, na skłoninach a na połsuchich trawnikach. Ma radšo suche, wapnite pódy na ćopłych stejnišćach.

26. awgusta abo 26. žnjenca je 238. dźeń gregorianiskeje protyki (239. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 127 dnjow hač do kónca lěta.

04. apryla: Na Brüsselskim hłownym dwórnišću njeporadźi so atentat na Albert Edward, Prince of Wales. Skućićel bě šěsnaćelětny klampnar, kotryž wopodstatni skutk z britiskej politiku potłóčowanja w Južnej Africe.

Prěnja wjes, kotraž bu wotbagrowana, běše Nowy Lubuš blisko Wojerec w lěće 1924. Wjetšina dewastěrowanych wsow ležeše w serbskim sydlenskim rumje.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

W lěće 1825 měješe wjes hišće 237 wobydlerjow, sto lět pozdźišo pak hižo 625. Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 běchu Delnje Brusy tehdy hižo nimale dospołnje němskorěčne. Tak bě jenož dźesać Serbow mjez 408 wobydlerjemi (2,5 %).

Rudnja (rusce Рудня) je městačko w samym zapadźe Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Smolenskej oblasći jenož dźesać kilometrow wot běłoruskeje hranicy. Ma něhdźe 9 tysac wobydlerjow.

Tak mjenowany seksowy film je filmowa družina, w kotrejž so zwjetša seksualne jednanja předstaja. Na rozdźěl wot hardcore-filmow bu pak splažny akt jenož simulowany a njebuchu splažne organy pokazane. Tuž smědźa so w Němskej tež w telewiziji wusyłać, wšak jenož w nocy.

Blagowešćensk (rusce Благовещенск, do 1858 – Ust-Zejskaja// Усть-Зейская) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na prawym boku Amura při chinskej hranicy něhdźe wósom tysac kilometrow wuchodnje Moskwy. Je stolica Amurskeje oblasće.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

W lěće 1925 měješe Wotrow 300 katolskich a 19 ewangelskich wobydlerjow. Katolscy Wotrowčenjo přisłušachu hač do lěta 1758 Chróšćanskej wosadźe a ewangelscy Hodźijskej. Wot 2001 słuša ewangelski podźěl k wosadźe Horni Wujězd.

Kćěje wot julija hač do oktobra. Swětłožołte, čerwjeno-brunje dypkate kćenja docpěja dołhosć wot 3 hač do 4 (5) cm a steja po štyrjoch hač po šesćoch w mutličkach na kóncu stołpika. Jich stołpiki docpěja dołhosć wot 3 hač do 10 mm. Hornja hubka je horje zhorbjena a na boku splacnjena. Delnja hubka je brunje smužkata. Keluch je wusko-zwónčkojty.

Białopole, m. pow, sumski // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1880. — T. I : Aa — Dereneczna. — S. 193.

Alfred Senn: Handbuch der litauischen Sprache. Band 1: Grammatik. Winter, Heidelberg 1966, S. 77–79 (Indogermanische Bibliothek. Reihe 1: Lehr- und Handbücher). (něm.)
Erozija pódy je proces, při kotrymž so dźělčki pódy přez wodu a wětřik wotnošuja. Wětřikowa erozija skutkuje wosebje na płonych přestrjenjach. K wódnej eroziji dóńdźe často na njepokrytych rólniskich přestrjenjach na skłoninach. Čim sylnišo je powjerch nachileny, ćim bóle a wjace powjerchowa woda dźělčki pódy wotnošuje.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Softwarowe interfejsy definuja so mjez programami a w programěrowanju mjez programowymi dźělemi (modulemi). K tomu so wšitke nadawki, kotrež modul spjelni, wšitke trěbne atributy, funkcije a parametry, wotwołanske móžnosće datow a jich wzajomne poćahi, rjad jich wužiwanja, wuměnjenja atd. sformuluja. Interfejs zapřija wšitke wot zwonka widźomne informacije wo modulu. Specifikacija tajkich interfejsow zmóžnja při naćisku softwary njewotwisne implementowanje programowych dźělow, wolóži wužiwanje a pytanje za zmylkami a je wuměnjenje za aktualizowanje programowych systemow (softwarowa technika).

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Mjeztym zo wšě dołhostniki, kotrež běža padorunje k šěrokostnikam, su wulke kruhi, su šěrokostniki powšitkownje małe kruhi – nimo ekwatora, kotryž jako nulowy šěrokostnik zemju do sewjerneje a južneje hemisfery dźěli. Dalše wosebite šěrokostniki su wobrotnikaj a polarnej kruhaj, kotrež dobywaja wuznam za słónčny staw w běhu počasow přez křiwosć ekliptiki. Tež definicija klimowych pasmow poćahuje so na wěste šěrokostniki.

Husto wužiwane wopřijeće „softporno“ njeje eksaktnje definowane. Najbóle wopřijeće woznamjenje to, štož je tež jako erotiske filmy znate, potajkim filmy z relatiwnje naročnym jednanjom a dialogami. Erotiske filmy, kotrež k pornografiji njesłušeja, na přikład stejaty penis abo wotewrjenu waginu zwjetša njepokazaja.

Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1245 jako sydło knjeza Fridericus de Maltiz. W lěće 1364 bu wodowy hród naspomnjeny. Ležownostne knjejstwo měješe tamniše ryćerkubło. Ewangelscy wěriwi přisłušeja hižo ze 16. lětstotka Křišowskej wosadźe, tak zo dyrbjachu mjez 1815 a 1945 přeco ducy kemši prusko-saksku hranicu přeprěkować. Wot lěta 1895 mějachu Malećicy zastanišćo při železniskej čarje Lubij–Wóspork, kotraž so 1903 hač do Barta a 1906 hač do Radworja podlěši, hdźež bě z čaru Budyšin–Wojerecy zwjazana. W lěće 1972 bu wosobowy wobchad zastajeny a 1973 so čara mjez Lubijom a Bartom zawrě.

Hranica mjez Delnjej a Hornjej Łužicy wotpowěduje zwjetša dźensnišej hranicy zwjazkoweju krajow Braniborskeje a Sakskeje podłu linije Běła Woda–Wojerecy. W zapadnym wotrězku je Čorny Halštrow historiska mjeza, tak zo słušeja tež wjacore braniborske městna wokoło Złeho Komorowa a Rólan k Hornjej Łužicy.
Leža w hornjołužiskich zahonach na lěwym boku Lubaty něhdźe dźesać kilometrow sewjernje Lubija a 18 kilometrow wuchodnje Budyšina při hranicy mjez Budyskim a Zhorjelskim wokrjesom. Susodne wsy su Křišow na sewjerowuchodźe, Łuwoćicy a Nosaćicy na juhu kaž tež Žarki za Wósmužowej horu na zapadźe. Na sewjerozapadźe namaka so Wósporske stare město.

Pismik Ł abo ł je 15. pismik serbskeho alfabeta a wužiwa so wothladajo wot toho tež w pólšćinje, kašubšćinje, we Łacince (běłoruskim łaćonskim alfabeće), we wenecianšćinje a w rěči sewjeroameriskeho luda Navajo.

Węgliniec je wažne železniske křižowanišćo. Přez tamniše dwórnišćo wjedu nimo 1846 přepodateje čary Berlin–Wrócław tež čary do Zhorjelca (wot 1847), do Lubanja (1865) a do Wojerec (1874).

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Rosće w słónčnych dubowych kerčinach a na lěsnych kromach. Preferuje słónčne stejnišća a suche a wapnite, małowutkate, płonosahace a kamjentne pódy.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Sydlišćo je so w lěće 1685 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1736 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 22 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

Narodźi so w delnjołužiskim Hajnku pola Gołkojc a bě po powołanju krawc, kiž kubłaše so awtodidaktisce na wučerja. Wot 1782 do 1850 bě z wjesnym wučerjom w Žylowje.

Arnošt Simon: Bergan, Bjedrich August. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 46

Bazlik (Ocimum) je ród ze swójby cycawkowych rostlinow (Lamiaceae). Dalše serbske mjena su bazilikowe zelo, bazilija a bazilik. Najwažniša družina je bazlik (Ocimum basilicum).

Susodne wjeski su Brězynka w sewjeru, Dobrošecy w juhowuchodźe a Ješicy w zapadźe. Wuznamny je tak mjenowany „Delnjohórčanski hoberski dub“ blisko wsy, kotryž je wokoło 800 lět stary.

Komsomolsk nad Amurom (rusce Комсомольск-на-Амуре) je wulkoměsto w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej při lěwym brjoze Amura w Chabarowskim regionje něhdźe 350 kilometrow sewjernje Chabarowska a 300 kilometrow zapadnje Pacifiskeho pobrjoha. Město je kulturne srjedźišćo regiona z wysokimi šulemi, dźiwadłami a muzejemi.

Po Mukowej statistice mějachu Wichowy we 1880tych lětach 175 wobydlerjow, mjez nimi 159 Serbow (91 %) a 16 Němcow. W lěće 1925 rěčeše po hamtskej statistice jenož hišće 28 wot 170 wobydlerjow serbsce.

Rolf Seidel (* 9. januara 1953 w Falkenauje) je něhdyši sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje, kiž bě wot 1994 do 2014 zapósłanc sakskeho krajneho sejma a wot 2009 předsyda nutřkowneho wuběrka parlamenta. Nimo toho bě wón wokrjesny radźićel w Lipščanskim wokrjesu a předsyda tamnišeje frakcije CDU. Při wólbach 2014 hižo njenastupi.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
Zbóžnoprajenje Alojsa Andrickeho zahaji biskop Joachim Reinelt z informatiwnym procesom 2. julija 1998 na putniskej Božej mši w Róžeńće. Po tym zo so proces na płoninje biskopstwa 2001 zakónči, přepoda vatikanski postulator jurist Andrea Ambrosi 6. meje 2003 w Drježdźanach biskopej poziciju wo martrarstwje, „Positio super martyrium“. Dnja 10. decembra 2010 zdźěli kongregacija za zbóžno- a swjatoprajenje w Romje, zo je proces zbóžnoprajenja wotzamknjeny. Hižo 5. februara 2011 běchu so w swjedźenskim procesionje smjertne powostanki duchownych Alojsa Andrickeho, Bernharda Wenscha a Aloysa Scholzy wot Stareho katolskeho kěrchowa do Katedrale swjateje Trojicy (katolska Dwórska cyrkej) přenjesli, hdźež so popjelnicy na martrarskim wołtarju namakaja. Swjatkownu póndźelu 13. junija 2011 bu Alojs Andricki w pontifikalnej Božej mši, kotrejž slěduja wjace hač 2000 wěriwych, před katedralu zbóžnoprajeny. Z tym je Andricki prěni zbóžny Serb a zdobom prěni zbóžny rodźeny Saksa.

Wjeska namaka so we wužłobinje zapadołužiskeje pahórčiny něhdźe štyri kilometry juhowuchodnje Halštrowa. Na wjace hač 280 metrow wysokich kopcach zapadnje a sewjerozapadnje Žuric namaka so granodiorit blisko pod zemju. Wjesne hona maja přestrjeń wot 3 km².

Podlaske wojewódstwo mjezuje na wuchodźe z Běłoruskej a na sewjerowuchodźe z Litawskej. Najwjetše rěki su Narew, Biebrza a Bug, kiž twori južnu hranicu wojewódstwa.

Přez gmejnski teritorij wjedźetej awtodróha A 13 (Drježdźany–Berlin) z wujězdom Teupitz a železniska čara Berlin–Zhorjelc z dwórnišćomaj Halbe a Oderin. Při južnej kromje gmejny nadeńdźe so wólnočasny areal Tropical Islands.

31. julija: Skupina baskiskich studentow załoži spjećowanske hibanje Euskadi Ta Askatasuna (ETA), kotrež wojuje z teroristiskimi srědkami přećiwo španiskej diktaturje a za njewotwisnosć Baskiskeje.

Věž je wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Havlíčkův Brod). Leži 538 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe wósom stow wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1404.

Za identifikaciju dypka na zemskim powjerchu – za postajenje jeho geografiskeho połoženja – je přidatnje k šěrokosći podawanje jeho geografiskeje dołhosće (prjedy stopjeń dołhosće) trěbne. Definicija geografiskeje šěrokosće dźe na Klawdiusa Ptolemeusa wróćo.

Na sewjernej połkuli zemje podawa wysokosć relatiwnje swětłeho polarneje hwězdy (Polaris) nad wobzorom dosć dokładnje šěrinu: Na ekwatorje pokazuje so polarna hwězda na wobzoru, na sewjernym čopje steji nimale padorunje na njebju. Woprawdźe je Polaris nic cyle 1° wot njebjeskeho čopa zdaleny; zmylk, kotryž přez to nastawa, je zemskeje rotacije dla dwójce wob dźeń 0°, dwójce wok. 0,75° a da so přez jednore formle abo wobličenje přerězka pomjeńšić.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Beslan (rusce Беслан; do 1941 Tulatowo, 1941–50 Iriston) je ze 36.991 wobydlerjemi třeće najwjetše město juhoruskeje republiki Sewjerneje Osetskeje-Alanskeje. Leži 16 kilometrow sewjernje wot Wladikawkaza.
Koćina leži wokoło pjećadwaceći kilometrow na sewjer wot Budyšina, něhdźe dźesać kilometrow na juh wot Wojerec a někak štyri kilometry wot Kulowa. Na sewjernym kóncu wsy so Klóšterska woda do Čorneho Halštrowa wuliwa.

Konsonantowe faryngalowanje na kóncu złóžkow je transkribowane w kyriliskej z CVI (palochka slěduje wokal, mjeztym zo faryngalowanje aktualnje wobwliwuje jón bóle hač předchadny konsonant) a z CˁV we łaćonskej transkripciji.

Kalmiuske (ukrainsce Кальміуське; rusce Кальмиуское; do 1949 – Каракубстрой/ Karakubstroj; do 2016 – Комсомольське/ Komsomolske; w Donjeckej republice – Komsomolske) je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje, njedaloko hranicy mjez Ukrainu a Ruskej federaciju. Leži při rěce Kalmius něhdźe 40 kilometrow južnje Donjecka.

Jan Meškank: Pank, Kito [2]. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 428.

22. septembra abo 22. požnjenca je 265. dźeń gregorianiskeje protyki (266. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 100 dnjow hač do kónca lěta.

Šach je klasiska deskowa hra za dweju hrajerjow. Hraje so na šachowej desce (šachownicy), kotraž so do 8 × 8 běłych a čornych polow dźěli. Wobaj hrajerjej (běły a čorny) mataj na spočatku 16 figurow – dwě wěži, dwaj konikaj, dwaj běharjej, jednu damu, jednoho krala a wósom burow.

Njerjechta (rusce Нерехта) je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Kostromskej oblasći. Ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow.

Kćěje wot meje hač oktobra. Žołte, wotrohowane kćenja docpěja dołhosć wot 1,2 hač 2 cm a steja po pjećoch hač po pjatnaćoch w kićach. Keluškowe łopješka docpěja dołhosć wot 4 hač 6 mm a su zubate.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Při wšěm hišće eksistuje njepřezjednosć mjez literatami wo detailach tutoho standarda. Někotři eksperća měnja, zo digraf "CH" měł so do "X" změnić a pismik "G" z tildu so přez jednory "G" narunać a tilda měła na susodny wokal přeńć.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Hancawičy (běłorusce Ганцавiчы; rusce Ганцевичи/Gancewiči; pólsce Hancewicze) je město w Brestskej oblasći w Běłoruskej. Je zarjadniske sydło Hancawičskeho rajona.

Stari gramatikarjo sanskrita wuchadźachu wot zhubjenskeho schodźenka jako zakładny schodźenk a mjenowachu połny schodźenk Guṇa (wulki stopjeń) a podlěšenski schodźenk Vṛddhi (róst). Słowniki sanskrita, kotrež su zwjetša po korjenjach natwarjene, wobsahuje zwjetša zhubjenski schodźenk jako hesło. Nimo wokalow a/ā, i/ī, u/ū a diftongow o/au a e/ai so tež połwokale y a v jewja, nimo toho sanskrit sonantnej likwidaj ṛ a ḷ wužiwa, a tež nazalaj m a n móžetej wokalisku funkciju měć.
Eduard Kokojty (osetisce Кокойты Джабейы фырт Эдуард; rusce Эдуард Джабеевич Кокойты/ Eduard Džabejewič Kokojty; * 31. oktobra 1964, Cchinwal, Južna Osetiska, Georgiska SSR, Sowjetski zwjazk) je južnoosetiski politikar.

Jan Awgust Zoba (němsce Johann August Sobe, * 29. oktobra 1869 w Čornjowje; † 7. januara 1911 tež tam) bě serbski bur a wot 1901 do 1911 zapósłanc Sakskeho krajneho sejma.

Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Afrikaans// Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History

Ob nastawa při zjednoćenju w južnosibirskim Altaju so wužórlowaceju rěkow Bija a Katun blisko města Bijsk. Rěka přeběži pod městom Barnawl Kamenski spjaty jězor a potom Nowosibirski spjaty jězor, při kotrehož rěčnej zawěrje so wulkoměsto Nowosibirsk namaka, kotrež je tež najwjetše sydlišćo při rěce. Za Nowosibirskom běži Ob do sewjerozapadneho směra přez Zapadosibirsku nižinu, hdźež pasěruje města Nižnewartowsk, Surgut a Chanty-Mansijsk. Za Chanty-Mansijskom rozdźěluje so rěka do Wulkeho a Małeho Oba, kotrajž so hakle po 450 kilometrami před sydlišćom Salechard zaso zjednoćitej. Za Salechardom wuliwa so rěka do Obskeho zaliwa na wuchodnym boku Jamalskeje połkupy, kotryž je wjace hač 800 kilometrow dołhi a hač do 70 kilometrow šěroki, njesłuša pak hižo k rěčnemu běhej, ale ke Karaskemu morju, kotrež přisłuša Arktiskemu oceanej.

Ob (rusce Обь) je 3.650 kilometrow dołha rěka w zapadnej Sibirskej a płaći nimo Jeniseja a Leny k najwažnišim wodowym pućam Sibirskeje. W rěčnym systemje namaka so wjace hač 260 přistawow a kótwišćow.

Raduš (němsce Raddusch) je wjes ze 698 wobydlerjemi w Delnjej Łužicy. Leži w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a je dźěl Wětošowa. Ma něhdźe sydom stow wobydlerjow a je tuž najwjetši gmejnski dźěl Wětošowa nimo města samoho.

Waldhufen („lěsny łanowc“) je hornjołužiska gmejna, kotraž leži na sewjernym boku Limasa w sakskim wokrjesu Zhorjelc. Leži 163 m nad mórskej hładźinu a ma wokoło 2.700 wobydlerjow.

Kćěje wot meje hač do junija. Žónske kłosy su jejkojte, mnohokćenjowe, zelene błyšćace a docpěwaja dołhosć wot 8 hač do 15 mm. Hadźicy su žołtozelene, nahe, błyšćace a njenjesu pysčički. Muska kłosa je nakónčna.

Spódnje łopjena su kosmate a zahe wjadnu. Stołpikowe łopjena kłokojće stołpik wobpřimuja. Wone su cyłokromne, módrozelenje zwobručowane a nahe.

Bruce Kulick (* 12. decembra 1953 w New York City, New York) je US-ameriski gitarist, hudźbnik a čłon skupiny Grand Funk Railroad. Wón bě wot 1984 do 1996 gitarist pola Kiss.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Po poražce čerwjeno-zeleneho knježerstwa při wólbach 2005 złoži zastojnstwo frakciskeho předsydy a lěto po tym tež mandat w zwjazkowym sejmje. Wot toho časa dźěła jako politiski poradźowar a awtor.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
Gera je bjezwokrjesne město z nimale sto tysac wobydlerjemi we wuchodźe Durinskeje. Je po krajowym hłownym měsće Jarobrodźe a Jenje třeće najwjetše město zwjazkoweho kraja a něhdyše wulkoměsto. Gera leži při Běłym Halštrowje we wuchododurinskej pahórčinje we wysokosći wot něhdźe 200 metrow. Lipsk so něhdźe 60 kilometrow do sewjerneho směra namaka, Erfurt 80 kilometrow zapadnje a Kamjenica něhdźe 70 kilometrow wuchodnje.

Saint Vincent a Grenadiny je njewotwisny kupowy stat w Karibiskim morju, kotryž słuša ke Commonwealthej. Stolica a najwjetše město kraja je Kingstown.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

27. julija: Kejžor Wilhelm II. dźerži w Bremerhavenje tak mjenowanu Hunnowu narěč („Hunnenrede“), kotrejež agresiwne wašnje protest we wukraju wuskutkuje.

Łopjena su šěroko-eliptiske, swětłozelene a docpěwaja dołhosć wot 6 hač 12 cm (20 cm) a šěrokosć wot 11 cm. Wone su na kromje a na nerwach sćeńka kosmate.

Mittweida je wulke wokrjesne město w srjedźosakskim wokrjesu. Leži 18 kilometrow sewjernje Kamjenicy při Sapawje a ma něhdźe 15.000 wobydlerjow.

Eksponowane twarjenja maja husto komplikowaniše formy, na př. walbowe třěchi atd., kotrež su wot zakładneje formy sedłoweje třěchi wotwodźene.

Akut "´" so jako diakritiske znamješko wužiwa, zo by přizwukowanje (muanduhe) pokazowało. Jeli so žadyn akcent njestaja, so poslednja złóžka přizwukuje. Přikłady: syva [sy'va] ("čoło"), áva ['ava] ("włosy"), tata [ta'ta] ("woheń"), tái [taj] ("popjerjeny").

Baškirska je dźěl Powolganskeho federaciskeho wokrjesa a Uralskeho ekonomiskeho distrikta Ruskeje federacije. Mjezuje z Orenburgskej, Swerdlowskej a Čeljabinskej prowincu, z Tatarskej a Udmurtskej kaž tež z Permskim wokrjesom. Hłowa republiki (wot 19. apryla 2010) a šef knježerstwa (wot 8. awgusta 2011) je Rustem Chamitow (baškirsce Рөстәм Хәмитов, rusce Рустэм Хамитов).

Nazwukowe konsonanty so móžeja faryngalować a su markěrowane jako tajke w namjetowanej ortografiji přez mały [ˁ], kotryž slěduje konsonant; w kyriliskim prawopis palochka ("Ӏ" abo "I") so wužiwa po wokalu, kotryž slěduje konsonant.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Snižne (ukrainsce Снiжне; rusce Снежное; do 1864 – Васильевка/ Wasiljewka) je město w Donjeckej oblasći na Ukrainje, njedaloko hranicy mjez Ukrainu a Ruskej federaciju.

Sydlišćo je so w lěće 1930 załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Zorynsk k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Luhansk“.

Šagonar (rusce Шагонар, tuwasce Шагаан-Арыг) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Jenisej něhdźe 115 kilometrow zapadnje Kyzyla a ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

SBE wobchadźuje z dwěmaj typomaj motorwozow: 798/796 resp. 998/996 (přiwozy) a 686, kotrejž stej z něhdyšich akuwozow nastałoj. Z motorwozami typa 798/796 so jězby do Prahi přewjedu.
Washington je US-ameriski zwjazkowy stat, kotryž leži na sewjerozapadźe kraja při brjohach Ćicheho oceana. Ma něhdźe 7,2 milionaj wobydlerjow na 185.000 km² a ma tuž 39 wobydlerjow na km². Stolica je Olympia z 46.000 wobydlerjemi, najwjetše město a kulturne kaž tež hospodarske srjedźišćo pak Seattle z nimale 700.000 wobydlerjemi. Někak połojca wobydlerstwa bydli we wokolinje tutoho města. Mjeno „Washington“ pochadźa wot prěnjeho US-ameriskeho prezidenta George Washington.

Rólny hroch (Pisum sativum L. convar. speciosum (Dierb.) Alef.), často jako Pisum arvense abo P. sativum subsp. arvense wjedźeny) je rostlina ze swójby łušćinowcow (Fabaceae).

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Kćěje w juliju. Kćenja su njebjomódre, rědšo swětłoróžojte abo běłe a steja w jara čumpatej pakići a docpěwaja wulkosć wot 2 hač 3 cm. Jich pupki su zrunante. Krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot 12 hač 15 mm. Keluškowe łopješka su fajn kónčkojte, fajn kosmičkate, ale nic žałzate a docpěwaja dołhosć wot 5 hač 7 mm. Próšniki su módre.

W lěće 1967 wuda Marja Kubašec literarnu biografiju Alojs Andricki, w kotrejž bój wojowarja, martrarja přećiwo fašizmej a wo dostojny přichod čłowjeka skicuje. Kniha wuńdźe 1979 a 1999 w Ludowym nakładnistwje Domowina znowa.

Knihi nakładnistwa su přewažnje serbskorěčne. Ale tež němske knihi, kotrež maja serbski pozadk, słušeja do repertoira LND. Nimo toho je LND wudawar Serbskich Nowin, Rozhlada, Noweho Casnika a dalšich medijow. Nakładnistwo wudźeržuje Smolerjec kniharnju, kotraž cyłkowny sortiment serbskeje literatury kaž tež zynkonošaki a filmy poskićuje, knižne premjery a čitanja přewjeduje a druhe zarjadowanja organizuje.

Erozija pódy jewi so wosebje na płonych, njepokrytych a nachilenych płoninach. Strach erozije je so přez ratarske zwužitkowanje posylniło, to rěka přez intensiwne ratarstwo, wotstronjenje schodźenkow, žiwych płotow a hrjebjow za lóše dźěło z mašinami, zasadźenje tutych a přez zničenje zwisowaceho rostlinskeho pokrywa dla změny trawnjow na rolu. Tak nastanu wjace płonych a njepokrytych płoninow a zhusćene pódy, na kotryž eroziske mocy sylnišo skutkować móža.

Sydlišćo nasta w 12. lětstotku w běhu němskeje kolonizacije Łužiskich horow a naspomni so prěni raz w lěće 1346 w matriklach Mišnjanskeho biskopstwa. W 19. lětstotku bě Jiříkov hromadźe ze susodnym Rumburkom jedne ze srjedźišćow sewjeročěskeje tekstilneje industrije.

Kćěje wot junija hač oktobra. Čerwjenowioletne kćenja maja pjeć wuskich kónčkow, njesu dołhu brodaćicu na zachodźe klamy a docpěwaja šěrokosć wot 1 hač 2,5 cm a dołhosć wot 2 hač 4 cm. Jich likojta rołka docpěwa dołhosć wot 2,5 hač 3,5 cm. Keluch je wusko křidłaty.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.
Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Lisćina kulturnych pomnikow w Hamorje wobsahuje 120 připóznatych pomnikow gmejny Hamor w Zhorjelskim wokrjesu, kotrež su w pomnikowej lisćinje Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit zapisane (staw: 15. apryla 2014).

Na Křiču južnje Delnjeje Hórki nadeńdźetej so serbskorěčny Lutherowy pomnik z lěta 1883 a wojerski pomnik za padłych Prěnjeje swětoweje wójny z němskim a serbskim napisom. Na Delnjohórčanskim pohrjebnišću bu serbski prócowar a sobuzałožer Domowiny Arnošt Bart-Brězynčanski pochowany.

W lěće 2010 měješe Awtonomny wokrjes Chantow a Mansow 1.532.243 wobydlerjow. Z nich běchu 63,6 % Rusojo. Najwjetšej mjeńšinje stej tatarska (7,1 %) a ukrainska (6 %). Mjeno dawacej fino-ugriskej skupinje Chantow a Mansow wučinjatej jenož hišće 1,2 resp. 0,7 % ludnosće.

Stebnyk (ukrainsce Стебник; pólsce Stebnik) je město w Lwówskej oblasći na zapadnej Ukrainje. Leži pod Karpatami w historiskej Galiciskej něhdźe 85 kilometrow juhozapadnje Lwowa.

Nalčik (rusce Нальчик, kabardinsce Налшык; karačajsko-balkarsce Налчыкъ) je město z 238.802 wobydlerjemi w Ruskej. Stolica republiki Kabardino-Balkarskeje leži 1430 kilometrow južnje wot Moskwy při sewjernej kromje Kawkaza podłu rěki ze samsnym mjenom.

Wona narodźi so jako dźowka rěčespytnika Frida Michałka w Bad Dübenje pola Lipska a studowaše wot 1974 do 1978 pólsku rěč a literaturu při uniwersiće Adama Mickiewicza w Poznanju a dźěłaše potom hač do lěta 1991 jako wědomostna sobudźěłaćerka při Centralnym instituće za rěčespyt Akademije wědomosćow NDR w Berlinje. 1989 bu z dźěłom wo serbskej frazeologiji promowowana. Wot 1992 do 1996 bě wědomostna sobudźěłaćerka Instituta za sorabistiku w Lipsku a wot meje 1997 wědomostna sobudźěłaćerka we rěčespytnym wotrjedźe Serbskeho instituta w Budyšinje, hdźež běše wot 2001 do 2014 nawodnica wotrjada za rěčespyt. 2002 bu habilitowana z dźěłom wo stawiznach serbskeho gramatikopisa.

Lěto prěnjeho naspomnjenja Delnich Brusow je dla podobneho mjena Hornich Brusow njejasny. Tak njeje na přikład znate, kotre Brusy su měnjene w dokumentomaj w Budyskim tachantskim archiwje z lěta 1293, hdźež je wjeska uilla Bruzk resp. villa Bruzch naspomnjena. Prěnje wěste naspomnjenje pod mjenom Prawsk pochadźa hakle z lěta 1456. Po sydlišćowej formje su Delnje Brusy rozšěrjeny kulowc, štož pokazuje na serbske korjenje sydlišća.

Ruska saha wot wuchodneje Europy a brjohow Baltiskeho, Čorneho a Kaspiskeho morja přez Ural a Sibirsku hač k Ćichemu oceanej a Beringowemu přeliwej. Najwjetši dźěl kraja je jara rědko wobsydleny. W Ruskej nadeńdu so najwjetši jězor swěta (Kaspiske morjo) a najwjetšej jězoraj Europy, Ladogaski a Onjegaski jězor. Bajkalski jězor w Sibirskej je najhłubši na swěće. Wažne rěki su Wolga, Dnjepr a Don w europskim a Lena, Jenisej, Ob a Amur w aziskim dźělu Ruskeje. Najwjetša kupa Ruskeje je Sachalin před wuchodnym brjohom Sibirskeje.
Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Rod Price (* 22. nowembra 1947, Willesden, North London, Zjednoćene kralestwo; † 22. měrca 2005, Wilton, New Hampshire, Zjednoćene staty Ameriki) bě britiski gitarist, kiž hraješe w bluesrockowymaj skupinomaj Black Cat Bones a Foghat.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Hač do španiskeho dobyća Južneje Ameriki w 15. lětstotku, Guaraní pismo njemějachu. Prěnje guaraniske teksty buchu wot jezuitskich misionarow pod wužiwanjom łaćonskeho alfabeta napisane. Měšnik Antonio Ruíz de Montoya dokumentowaše rěč mjez druhim w swojimaj knihomaj Tesoro de la lengua guaraní (Guaranisko-španiski słownik, ćišćana w lěće 1639) a Arte y bocabvlario de la lengua guaraní (kompendij gramatiki a słownik, ćišćany w lěće 1722).

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Na woběmaj bokomaj zelene, nahe łopjena su přećiwostejne, njeprawidłownje zubate a třilapate abo pjećlapate a docpěwaja dołhosć a šěrokosć wot 12 cm.

Šmrěčnik namaka so połdra kilometra sewjernje saksko-čěskeje hranicy w přirodnym parku Rudne hory/Bohotska. Při južnym boku leži městačko Oberwiesenthal, kotrež je z najwyšim městom w cyłej Němskej. Najwyša hora Rudnych horow je susodny Klinovec na čěskej stronje (1.244 m), kotryž je jenož štyri kilometry zdaleny. W mokrych wužłobinach wokoło Šmrěčnika wužórli so wjele rěčkow, wot kotrychž je Sapawa najwuznamniša.

Do spočatka 16. lětstotka bě dźensniša Guyana wot indianskeho luda Awarakow wobsydlena. Wot lěta 1831 hač do 26. meje 1966 bě Guyana z wotwisnym teritorijom Zjednoćeneho kralestwa a rěkaše Britiska Guyana.

Delnja Hórka (němsce Niedergurig) je wjes w Budyskim wokrjesu. Delnja Hórka leži w sakskej Hornjej Łužicy při Sprjewi někak pjeć kilometrow sewjernje wot Budyšina. Słuša wot lěta 1994 k Malešecam.

Narodźi so jako syn z Madźarskeje pochadźaceje němskeje swójby, kotraž měješe 1946 swoju domiznu wopušćić. Wot 1967 angažowaše so w studentskim hibanju a w Zwonkaparlamentariskej opoziciji (APO) we Frankobrodźe nad Mohanom. Hač do lěta 1975 bě z čłonom radikalneje lěwicarskeje skupiny Revolutionärer Kampf a wobdźěleše so na wjacorych namócnych bojach z policiju. W lěće 1982 zastupi do nowozałoženeje Zeleneje strony a přisłušeše wot 1983 prěnjeje zeleneje frakcije w zwjazkowym sejmje. Jako dóńdźe 1985 w Hessenskej k wutworjenju prěnjeho čerwjeno-zeleneho knježerstwa, sta so Fischer ze statnym ministrom za wobswět a energiju. Po rozpadźe knježerstwa 1987 a nowowólbach zaćahny do krajneho sejma. Tež w druhej, wot 1991 knježacej čerwjeno-zelenej koaliciji pod ministerskim prezidentom Hans Eichel (SPD) bě z wobswětowym ministrom.
Sydlišćo je so w lěće 1764 jako wjes Holuniwka załožiło a ma wot lěta 1962 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Holubiwka k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Luhansk“.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Badensko-Württembergska (němsce Baden-Württemberg) je zwjazkowy kraj na juhozapadźe Němskeje. Stolica je Stuttgart. Po ličbje wobydlerjow kaž tež po přestrjeni jedna so wo třeći najwjetši kraj Němskeje.

Łaćonske pismiki B, C a D wužiwaja so jenož jako dźěl digrafa, mjeztym zo so F, Q, W, X a Z scyła njewužiwaja. Pismik "L" a digraf "RR" wužiwatej so zwjetša jenož w słowach, kotrež su ze španišćiny wupožčowane, přez španisku fonetiku wobwliwowane abo su njewokalne napodobnjowanje zwukow. Španiski digraf "LL" so w guaranišćinje njewužiwa.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Pismo bu w jeho dźensnišej formje w lěće 1950 wot rěčneho kongresa guaranišćiny w Montevideo na iniciatiwje wot Reinaldo Decoud Larrosa zrjadowane. Tutón standard woblwiwowaše so přez notaciju mjezynarodneho fonetiskeho alfabeta a wužiwa so nětko wšudźe w Paraguayju.

Łužica so do dweju rozdźělneju dźělow poddźěluje, Hornjeje a Delnjeje Łužicy. Někotři liča tež Srjedźnu Łužicu jako wosebity region. Wobě Łužicy matej zhromadnje něhdźe 1,3 miliony wobydlerjow – wot toho někak 350.000 w Pólskej – na přestrjeni 13.000 kwadratnych kilometrow.

Hižo za čas romskeho mócnarstwa běše městno dźensnišeho Čakovca wobsydlene. Tule namakaše so romske sydlišćo Aquama, kotrež bu wot stawiznarja Strabo hižo w 1. lětstotku naspomnjene. Spočatk 13. lětstotka natwari hrjabja Demeter Csáky na samsnym městnje prěni hród, kiž bu po nim pomjenowany. Prěnje naspomnjenje we wopisach pochadźa z lěta 1333. W lěće 1738 zniči so městačko přez zemjerženje. Wot 1941 do 1945 steješe Čakovec pod madźarskim wobsadźenjom.

Po wólbach do zwjazkoweho sejma w lěće 1998 poradźi so SPD a Zelenym, po 16 lětach wotwjazać knježerstwo Helmuta Kohla a wutworić prěnju čerwjeno-zelenu koaliciju na zwjazkowej runinje z kanclerom Gerhardom Schröderom (SPD). Joschka Fischer sta so z wonkownym ministrom a wicekanclerom Zwjazkoweje republiki Němska. W jeho dobje zastojnstwa wobdźěli so Němska na Kosowskej wójnje přećiwo Juhosłowjanskej, nic pak na Třećej Golfowej wójnje.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Pornografija je direktne zwobraznjenje čłowjeskeje seksualnosće resp. splažneho wobchada ze zaměrom, wobhladarja seksualnje rozhorić. Formy zwobrazowanja su předewšěm teksty, zynkonošaki, wobrazy a filmy.
William Shakespeare (křćeny 26. apryla 1564 w Stratford upon Avon; † 3. meje 1616 runje tam) bě jendźelski dramatikar, basnik a dźiwadźelnik. Jeho komedije a tragedije słušeja k najwuznamnišim a najhusćišo předstajenym dźiwadłowym krucham swětoweje literatury. Shakespearowy cyłkowny wupłód wobjimuje 38 dramow, 154 sonetow a episke hrónčka.

Alfabet a pisanje, kotrež buštej w tutymaj zažnymaj knihomaj wužiwanej, běštej inkonsistentnej a stej so signifikantnje wot moderneho alfabeta a moderneho pisanja rozeznałoj. W lěću 1867 zasadźi Mariscal Francisco Solano López, tehdyši prezident Paraguayja, wuběrk za regulowanje spisowneje rěče. Ale wuběrk njebě wuspěšny.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Po załoženju w februaru 1994 přewza Załožba sakskich wopomnišćow dalši na- a wutwar wopomnišća. W jeje nadawku zdźěłana koncepcija, kotraž wotnětka tež wuraznje wopomnjeće njeprawdy NS diktatury a jeje woporow kaž tež dokumentaciju a stawizny jastwa Budyšin I jako nadawk sformulowa, bu w aprylu 1997 wot załožbowych gremijow k přesadźenju doporučena. Wopomnišćo Budyšin ma wobšěrny a ćežki nadawk, stawizny dweju jara rozdźělneju jastwow w třoch časowych dobach přesćěhowanja – w nacionalsocialistiskej diktaturje, w času sowjetskeje wobsadniskeje mocy a w diktaturje SED – na historiskim městnje zdźěłać a dokumentować.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Pečora (rusce Печора, zyrjanskokomisce Печӧра, nencisce Санэроˮ яха) je rěka na sewjerowuchodźe Europy a z 1809 kilometrami šesta najdlěša rěka na kontinenće. Wona běži přez samón sewjer europskeho dźěla Ruskeje a wuliwa so do Arktiskeho oceana.

Čelchow (prjedy tež Celchow abo Čerchow; němsce Zschillichau) je sydlišćo w sakskim wokrjesu Budyšin, kotrež słuša wot lěta 1994 ke gmejnje Wulka Dubrawa.

Na wjeršku Šmrěčnika steja hórska chata Fichtelberghaus, rozhladna wěža, wjedrarnja a markantny wuměrjenski dypk z lěta 1864. Wisata železnička jědźe wot Oberwiesenthala nimale hač na wjeršk.

Po strukturowej změnje je něhdyše hórnistwowe město dźensa sydło wšelakich hospodarskich branšow, dweju Maxa Planckoweju institutow a w lěće 2009 załoženeje wysokeje šule Ruhr West.

Hižo namórnicy pózdnjeho 15. lětstotka zamóžechu šěrokosć za nawigaciju wužiwać. Wobličenje geografiskeje dołhosće wšak je bóle komplikowane było a je sej dokładnu koplowansku nawigaciju abo měrjenje distancow měsačk-hwězda wužadowało. Wot kónca 18. lětstotka stawa so z dokładnym časom chronometrow, wot srjedź 20. lětstotka z pomocu wšelakich metodow wužiwajo elektromagnetiskich žołmow terestriskich sćelakow, wot 1990tych lět z GPS-přijimakami satelitow.

Billopillja (ukrainsce Бiлопiлля; rusce Белополье) je město w Sumskej oblasći na wuchodźe Ukrainy, blisko ruskeje hranicy. Leži při rěce Wyr něhdźe 45 kilometrow sewjerozapadnje Sumow.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.
Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Cankojty hórkowc (Gentianopsis, syn.: Crossopetalum Roth, Gentiana sect. Crossopetalae Froelich ex Grisebach, Gentiana subgen. Eublephis Rafinesque.) je ród ze swójby hórkowcowych rostlinow (Gentianaceae).

Bjelozersk (rusce Белозерск) je městačko w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při južnym pobrjoze Běłeho jězora we Wologodskej oblasći. Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.

Banecy (němsce Pannewitz) su wjes z 98 wobydlerjemi w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słušeja ke gmejnje Njeswačidło a leža 164 m nad mórskej hładźinu. Hač do lěta 1936 běchu samostatna gmejna z wjesnym dźělom Wutołčicy.

Geografiska šěrokosć (prjedy stopjeń šěrokosće), φ abo B (łaćonsce latitudo, jendźelsce latitude, mjezynarodnje skrótšena přez lat. abo LAT) je sewjerna abo južna zdalenosć dypka zemskeho powjercha wot ekwatora, podata w kutowej měrje, tuž w stopnju. Šěrokosć móže hódnoty wot 0° (na ekwatorje) hač ±90° (na čopomaj) nabyć. Město předznamješka (tradicionelnje +sewjer, −juh) je tež N resp. S dowoleny.

Narodźi so jako dźowka w Drježdźanach bydlaceho serbskeho komponista Bjarnata Krawca a nawukny grafikarske rjemjesło najprjedy w sakskej stolicy a pozdźišo pola Františeka Kysele na Wysokej šuli wuměłskeho rjemjeslnistwa w Praze. W lěće 1921 bě sobuzałožerka Koła serbskich tworjacych wuměłcow. Po nawróće do Němskeje w lěće 1928 dźěłaše hač do kónca Druheje swětoweje wójny w Berlinskim wabjenskim ateljeju Egona Judy a hnydom po wójnje pola Domowiny w Budyšinje, hdźež stwori hač do dźensnišeho płaćiwy emblem Zwjazka łužiskich Serbow.

Tšemušnica je z přestrjenju wot 12,1 km² po Gójackim jězorje druhi najwjetši přirodny jězor w cyłej Braniborskej. Z maksimalnej hłubokosću wot 29 metrow je Tšemušnica wšak dwójce tak hłuboka kaž Gójacki jězor. Wona bu k prěnjemu razej w lěće 1316 abo 1319 jako Tschermitzel naspomnjena.

Jeho wuznam za spisownu rěč je w cyłym swěće připóznaty. Hromadźe z Homerom płaći jako najwuznamniši spisowaćel literarnych stawiznow a z 2 do 4 miliardami předatych eksemplarow najwuspěšniši awtor wšěch časow. Wjacore kruchi buchu tež hižo w serbskej rěči předstajene. Charakteristiska je mnohotosć jeho rěče, wot najnišeje wobchadneje rěče hač k najwyšej dwórnej rěči.

Ameriski buk (Fagus grandifolia, syn. F. americana, F. ferruginea) je štom z roda bukow (Fagus) znutřka swójby bukowych rostlinow (Fagaceae).

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Pod hardwaro-softwarowym-interfejsom zrozumi so postajenje, kajke funkcije ličaka so wot hardwary a kajke wot softwary přewozmu, kak so tute funkcije wužiwać a wotwołać hodźa.

Neftejugansk (rusce Нефтеюганск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Nadeńdźe so wosrjedź jednoho z najwažnišich wudobywanišćow zemskeho wolija w Zapadosibirskej nižinje.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.