Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Владимир Шомысов гижӧ комиӧн челядьлы кывбуръяс да висьтъяс. Найӧ петавлісны «Би кинь» да «Войвыв кодзув» журналъясын, «Аняби» чукӧрын (2001). Йӧзӧдӧма «Серпасалӧм коми-роч словарь» (1998), «Пемӧс, быдмӧг да тшак серпаса комиа-роча экологическӧй кывчукӧр» (2010).

Культӧвӧй мога объект панӧм векджык йитчыліс чужанін овмӧдӧмкӧд. Тшӧкыда вичко либӧ крест сувтӧдлiсны керка лэптӧм бӧрын. Шӧр персонажъясӧн лоӧны сикт овмӧдысьяс – ӧти морт либӧ дзонь семья (налӧн нимъяс колисны иннимъясын), пышйысьяс. Культӧвӧй мога объект кыпӧдысьясӧн вермисны лоны найӧ жӧ. Пырджык тайӧ историческӧй морт – Перымса Степан.

Коми пединститут: новый этап развития. 1945-1972: сборник документов, материалов, воспоминаний. — Сыктывкар: Коми пединститут, 2012. — 672 с.

Турубанов Афанасий Николаевич (1938) — история туялысь, история наукаясса доктор (1990), Коми Республикаса наукаын нимӧдана уджалысь (1993).

Носу (ꆇꉙ Nuosu [nɔ̄sū], ꆈꌠ꒿ Nuosuhxop), сідзжӧ и, ицзу — тайӧ лунвыв Китайын (Сычуань да Юньнань провинцияясын) син-тибет кыв. Анбур — носу слога анбур (ꆈꌠꁱꂷ nuosu bburma [nɔ̄sū bū̠mā]'), важӧн латин, носу важ слога анбур.

1973, косму тӧлысь 5 лун — бырӧдӧма Кобра сикт сӧвет, а куим грезд пырисны Койгорт сикт сӧветӧ. Недыр мысти кушмис да тупкисны «Евсино» грезд.

вӧльгым тӧлысь 22 лун – роч гижысь, бурдöдысь, «Толковый словарь живого великорусского языка» кывкуд лöсьöдысь Даль Владимир Иванович (куліс 1872 во)

«Коми республикаса нимӧдана уджалысь» ним вичмӧ налы, кодлӧн эм Коми Республика водзын канму да йӧзкӧд ноксян уджын пай. Сiдзжӧ татшӧм ним сетӧны велӧдысьяслы.

1995 восянь 1999 воöдз вöлi Коми Республикаса I бöрйöм Каналан Сöветлöн депутатöн да уджалiс Коми Республикаса Каналан Сӧветын Веськöдлысьöс вежысьöн пыр профессиональнöй подув вылын.

1917 вося революцияöдз петiсны «Невöлялöн сьыланъяс» (1908), «Шоглунлöн сьыланъяс» (1910) кывбур чукöръяс, «Выль му» поэмаысь юкöнъяс, а сiдзжö «Висьтъяс» (1912), «Матысса образъяс» (1914) висьт чукöръяс. 1920-öд воясö вöлi йöзöдöма «Выль Му» (1923), «Сымон-музыкант» (1925) поэмаяс, «Полесьеса пемыд вöръясын» (1922), «Полесье шöрын» (1928), «Олан гыяс вылын» (1926) повесьтъяс, лирика уна кывбур, пьесаяс. 1930-öд воясö гижöма «Колхозса» (1930), «Арся» (1935) кывбура кытшъяс, «Отщепенец» повесть (1930-1931). Революцияа да Гражданскöй тышса лоöмторъяс петкöдчöны «Зыбуч» («Дрыгва», 1933) повесьтын. Колас гижöдъясын тыдовтчö чужан вöр-ва петкöдлыны кужöм, беларус кресьтьяналысь психология тöдöм.

Сёлькуп кыв (шӧльӄумыт әты, чумыль ӄумыт әты, сӱccӱ ӄумыт әты, шӧш ӄумыт әты, тӱй ӄумыт әты) - тайö Ямал-Яран асвеськӧдлан кытшын, Томск обласьтын да Красноярск ладорын самодий кыв, чудь-йöгра кывъяс матынöсь.

Эрзя кыв (эрзянь кель) тайӧ Мордовия Республикаын каналан кыв. Сiйӧн сёрнитӧ Мордовия Республикаса ӧтиныс вужвойтыръяс - эрзя йӧз (матӧ 614,3 сюрс морт).

Сӧветӧ 2012 воын вӧлі бӧрйӧма 10 депутат: Бугримова Алла Августиновна, Игнатов Ренат Владимирович, Лажанёв Василий Евгеньевич, Лажанёв Константин Васильевич, Сенькин Василий Иванович, Третьяков Анатолий Васильевич, Шахов Иван Егорович, Шахова Нина Африкановна, Шахова Ольга Егоровна, Шомысов Владимир Игоревич.
Кывбуръяссӧ йӧзӧдлӧма ӧтувъя чукӧръясын, «Войвыв кодзув» да «Арт» журналъясын, рочӧн, вуджӧдӧмӧн — «Невский альманах» да «Родная Ладога» журналъясын, а сідзжӧ «Литературнӧй газетын».

Кулӧмдінын Петыр-Павел вичко босьтчисны кирпичысь кыпöдны 1799 воын, уджъяссö помалісны 1810 воын. 1820 вося кӧч тӧлысьын вежöдiсны Петыр да Павел апостолъяслöн нимъясöн.

Гожӧмнас сиктӧдз позьӧ локны ва кузя пыжӧн либӧ катерӧн. Быд вежон воторникӧ лэбалӧ пассажирскӧй вертолёт. Тӧвнас – зимник туй кузя позьӧ локны машинаӧн либӧ буранӧн. Тувсов да арся рӧспута дырйи воан сӧмын вертолётӧн.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

Висмут, лат. Bisemutum (Bi) тайӧ 83-ӧд химия элемент. Дорӧга кӧртулов, еджыд рӧма. Топыдлун - 9,747 г/см³. Сылан температура - 544,7 K либӧ 271,5 °C. Пуӧ 1837 K либӧ 271,5 °C температура дырйи.

1) Айму вӧсна ыджыд тышын усьӧмаяслы памятник: меститчанін: Изьва юлӧн берег вылын, сиктса паркын. Сувтӧдісны 1984 вося ода-кора тӧлысь 9 лунӧ. Автор – Никифоров, художник. Заказчик – Кедвавомса сиктсӧвет. Памятниксӧ сувтӧдісны-стрӧитісны Рочев Василий Федорович, Рочев Митрофан Алексеевич, Глухов Юрий Витальевич. Ыдждаыс – 4,5x4,5x3,5.

Куим чой: Висьтъяс, пьеса, кывбуръяс, нӧдкывъяс / Ред. А.В. Тентюков; Художник Е.А. Мошева. — Сыктывкар: Коми книжнӧй издательство, 1991. — 56 л.б.

Mars Exploration Rover Mission Домашняя страница миссии марсианских исследовательских роверов. Содержит много фотографий с поверхности Марса, сделанных роверами.

Югыд кодзув: кывбуръяс, поэмаяс, ораторияяс, роч вылысь, роча-комиа да роч кывбуръяс / лöсьöдiс да водзкывсö гижис А.Е. Ванеева. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1980. — 304 л.б.

1950-öд воын локтіс педагогическӧй институт помалӧм бӧрын Карманова Лина Николаевна да заводитіс велӧдны биология да химия, ас кадӧ юрнуӧдіс и школаӧн, и сиктса сӧветӧн.

1938 вося рака тöлысь 21 лунö облисполкомса президиум могмöдiс кулöмдiнсалысь Петыр-Павел вичко сиптöм кузя корöмсö да урчитiс восьтны сэнi кусöдчысьяслысь депо. Но Кулöмдiнысь Енлы эскысьяс эз öвсьыны, ветлöдлiсны сикт-грездъястi, чукöртiсны кырымпасъяс, медым вичкосö восьтны бöр. Медся нырччысьöн вöлi Чупров, кодöс власьтбердсаяс шулiсны троцкистöн.

Томулов кышасьöны быдсяма ногыс, вежласьöны паськöмнас. Нывъяс пасьтасьöны мужикö, старикö (беддя, уска да тошка), а зонъяс – бабаö, старукаö (сарапана, чышъяна).

Фёдор Конев — рочӧн гижысь. Медводз босьтчис гижны кывбуръяс. Медводдза кывбурсӧ йӧзӧдіс 1953 воын Ямал-Яран кытшса «Красный Север» газетын. Сёрӧнджык вуджис прозалань. Дасьтіс некымын проза небӧг: «Парусник» (1983), «Снегопад» (1990).

Иван Истоминлӧн медводдза небӧгыс — яран кывйӧн «Миян Войвыв» кывбур чукӧр — йӧзӧдӧма 1953 воын Ленинградын. Тюмень, Шӧр Урал, «Современник», «Советский писатель», «Художественная литература» небӧг лэдзанінъясын петавліс И.Г. Истоминлӧн кызь сайӧ небӧг — повесьтъяс, висьтъяс, кывбуръяс яран да роч кывъяс вылын, «Живун» да «Встань-трава» романъяс.
Конкурс артмис 5 вермасьӧмысь: 4-ӧд петкӧдчӧмын налы колӧ вӧлі коми драматург Николай Дьяконовлӧн пьеса серти снимайтӧм «Свадьба с приданым» кинофильмысь юкӧн комиӧн висьтавны.

Баобаб либӧ чуня адансония (лат. Adansonia digitata) — мальва котырса Адансония увтырысь пу сикас. Сiйӧ быдмӧ Африкаын да Австралияын. Тайӧ лоӧ му вылын медся кыз пу; кызтанас сійӧ овлӧ – 20 м-ӧдз, но абу джуджыд – 15–20 м судта сӧмын. Быдмӧ уна кыз вожӧн, ыджыд шатёр кодь, ылысянь видзӧдiгӧн быттьӧ дзонь рас. Баобаб сетӧ сёян плодъяс, кодӧс зэв радейтӧны ӧблезянаяс, сы понда баобабсӧ шуӧны нӧшта ӧблезяналӧн нянь пуӧн.

1964—1971 — уджысь орӧдчытӧг велӧдчис А.М. Горький нима литературнӧй институтын. Та кадӧ жӧ журналисталіс «Югыд туй» газетын, телевидениеын.

48 Дорида — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 278 × 142 км. Дорида восьтіс германияса-францияса астроном Герман Гольдшмидт 1857 воӧ.

Рочму Федерация (офиц. Россия Федерация, рочӧн Россия, Российская Федерация) — Асыввыв Европаын да Войвыв Азияын канму. Олысьяс лыд 146 544 710 мортъяс (2016). Рочмулӧн мутас, висьтаван сылӧн Оланподувӧ, лыддьысьӧ 17 125 191 км². Мутас серти муын медводдза инын, НВӦ серти СПВ серти 5-ӧд инын, олысьяс лыд серти 9-ӧд инын.

2002: Phonotactics and Estonian etymology. Finno-Ugrians and Indo-Europeans. Linguistic and Literary Contacts, hrsg. von Rogier Blokland & Cornelius Hasselblatt. Maastricht. 46–50.

Рассыхаев Василий Николаевич (1922, моз тӧлысь 20 лун, Кулӧмдiн – 1990, вӧльгым тӧлысь 19 лун, Сыктывкар) – коми актёр, Коми АССР-са народнöй артист (1971).

1960 вося йирым тӧлысьӧ пырӧма уджавны СССР-са наукаяс академиялöн Коми филиаллӧн кыв да литература юкӧдӧ младшӧй научнöй сотрудникöн. 1971 вося ода-кора тӧлысьсянь — Коми канмуса филармонияын художественнӧй веськӧдлысь. 1972 вося тӧвшӧр тӧлысьсянь — Коми АССР-са культура министерствоысь йӧзкостса творчестволӧн Коми республикаса керкаын фольклорысь методист. 1972 вося йирым тӧлысь 3 лунсянь уджалӧ СССР-са наукаяс академиялöн Коми филиалысь Кыв, литература да история институтын: медводз младшӧй научнӧй сотрудник, а 1977 восянь — старшӧй научнӧй сотрудник. 1974 воын дорйӧма Ленинградын театр, шылад да кинематограф канмуса институтын «Коми народные музыкальные инструменты (музыкально-этнографическое исследование)» тема серти искусствознаниеса кандидат ним вылö диссертация.

Югдiн (Ыджыд Югдін, Ыджыд Устюг) (роч Великий Устюг) тайӧ Россияса кар, Вӧлӧгда обласьтысь Югдін районлӧн веськӧдлан шӧрин. Культурнӧй шӧрин.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

Дозмӧр варышъяслӧн медшӧр чӧсмасянторйыс — пӧткаяс: дозмӧръяс, таръяс, сьӧлаяс, уткаяс, а сiдзжӧ ракаяс, гулюяс да мукӧд сикас лэбач. Уськӧдчывлӧны и кӧчьяс вылӧ. Сикт весьтын лэбалiгӧн кыйӧдӧны чипанъясӧс да налысь пиянсӧ. Удайтчывлӧ и найӧс пышйӧдны. Тайӧ варышыслӧн аслыспӧлӧслуныс сыын, мый вермӧ перйыны кынӧмпӧтсӧ быдлаысь — сынӧдысь и му вылысь, ва вылысь и ва веркӧсысь. И век пӧткӧдчӧ сӧмын аслас кыйӧмторйӧн, шоймӧм ловъяслысь яйсö некор оз вӧрзьӧд.
2007 вося косму тӧлысьсянь 2011 вося рака тöлысьöдз вöлi Коми Республикаса IV бöрйöм Каналан Сöветлöн депутатöн да уджалiс пыр профессиональнӧй подув вылын Коми Республикаса Каналан Сöветöн Веськöдлысьöс Медводдза вежысьöн.

Вояс пыр, би пыр: Война вылын усьӧм коми гижысьяслӧн висьтъяс, пасйӧдъяс, кывбуръяс / Лӧсьӧдіс С.М. Морозов; Ред. В.А. Попов; Серпасаліс Е.А. Холопова. — Сыктывкар: Коми книжнӧй издательство, 1985. — 304 л.б. (тираж — 5 сюрс)

Эм и мукöд видзöдлас ов артмöм вылас. Рассыхаев овыс артмö роч «рассоха» кывйысь. Сылöн вежöртасыс – «вожа пу». Вермас лоны, ов новлöдлысьясыс вöлi вöчалöны быдсяматорсö вожöдöм пуясысь.

1882, вӧльгым тӧлысь 3 лун – чужис Михась Мицкевич лесник семьяын Беларусьын Минск обласьтысь Столбцы районса Акинчицы грездын (öнi – Столбцы кар пытшкын).

Путкыльтчöм: революция драма: 5 торъя, 6 юкöна: (лöсьöдöма Бессалько роман «Катастрофа» серти). — Сыктывдiн кар: Коми нига лэдзанiн, 1927. — 43 л. б.

Попов П.П. Рӧднӧй литература: хрестоматия семилетньӧй да средньӧй школаса 5-öд кл. / Составитiс П.П. Попов; ред. С. Раевский. — 7-öд изд., перераб. — Сыктывкар: Коми кн.изд-во, 1952. — 232 л.б.

Медводдза кадас кӧ кага олӧмын медыджыд ин босьтӧ потандорса поэзия (потандорса сьыланкывъяс да бӧрдӧдчанкывъяс), то водзӧсӧ на пыдди челядьлы коланаӧсь произведениеяс, кодъясӧс пыртӧны ворсӧмкӧд йитчытӧм фольклорӧ. Ворсӧмкӧд йитчытӧм фольклорӧ пырӧны: лелькуйтчан поэзия – тешъяс, лелькуйтчанкывъяс, чуксасянкывъяс; челядь сьыланкывъяс – вӧр-ва дорӧ шыӧдчанкывъяс, пемӧсъяс дорӧ шыӧдчанкывъяс, вӧр-ва да пемӧс шыяс петкӧдлан сьыланкывъяс, прибауткаяс; челядь мойдъяс – проза мойдкывъяс, мойдкыв сюжета прибауткаяс, сьыланкывъяс-мойдкывъяс.

Рочму уна сикас войтыра канму, торъяван ыджыд этнокультураса унапӧлӧслунӧн. Олысьяс унджыкыс (75 % гӧгӧр) асьтӧ лыддьӧны православвьӧлань, мый вӧчӧ Рочмуӧс канмуӧн муын медыджыд православнӧй олысъяскӧд.

Олӧма Москваын. 1949 воын помалӧма Москва канму университетлысь физика факультет, а сэсся сэні жӧ аспирантуру. Уджалӧма ядернӧй физика научно-исследовательскӧй институтын. Водзмӧстчӧма общественнӧй уджын.

Калмык кыв (хальмг келн), сідзжӧ ойрат кыв - тайӧ монгол кыв, Калмыкиялӧн каналан кыв. Ойратӧн сёрнитӧны сідзжӧ Монголияын да рытыввыв Китайын.

Лунвыв Осетия Республика (осет Республикæ Хуссар Ирыстон, роч Республика Южная Осетия, грузин სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა) — тайӧ пыдди пуктытӧм республика.

Бурдин Михаил Николаевич (1948) – «Зарни ань» сьылан котырӧн веськӧдлысь, Коми Республикаса нималана артист (1982), Коми Республикаса нимйӧза артист (2004).

И.В. Изъюров — Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧн ветлысь. Пехотинеч, миномётчик, связист, вӧлі сідзжӧ войнавывса корреспондентӧн — гижис 30 гӧгӧр очерк да висьт.

Филармонияö пыранiнын сувтöдöма медводдза Коми АССР-са народнöй артисткалы казьтылан панно, кöнi Валентина Есева сулалö коми йöзкостса паськöмын (Авторыс – скульптор Игорь Пылаев).

1925, ӧшым 19 лун – босьтіс «этнология» специальносьт да лоис аспирантӧн. 1926 вося гожӧмын бергӧдчис Мӧскуаӧ да лоис аспирантӧн Асыввыв ССРС войтыръяслӧн этническӧй да национальнӧй культураяслӧн институтын.
1988-ӧд восянь школаын директоралӧ Новикова Галина Евгеньевна. Сылӧн юрнуӧдӧм улын 2008-ӧд, 2010-ӧд воясын велӧдчанін вермис общеобразовательнӧй школаяс пӧвстын районнӧй конкурсын, кӧні пыртӧны инновационнӧй программаяс, да шедӧдіс ветымын сюрс шайт.

Гражданскӧй тыш пансигӧн Панюковӧс мӧдӧдісны Югдінӧ, а сэсянь — фронтӧ. Тышкасис лунвыв фронтын генерал Деникинлы паныд, Польша фронтын, пӧдіс Сибырын йӧзлысь кыпӧдчӧм.

Медводдза кывбурсӧ йӧзӧдлӧма «Кама кытшын» газетын. Йӧзӧдчылӧма и мукӧд газетын, «Иньва» художествоа литература сборникын. Сылӧн петавлӧма некымын асшӧр кывбур чукӧр.

Водь (водь vaďďalaizõd) — ичӧт лыда финн-йӧгра войтыр. Олӧ Ленинград обласьтын да Петыркарын. Сёрнитӧны водь кывйӧн. Гижӧдыс латиница подулын.

Ыджыд кенялöн сьöктаыс овлывлö 197 граммöдз. Гöныс кельыдперкаль рöма. Кузиник бӧжыс сьöд, увдорыс да вевдорыс еджыд. Вом пельöссяньыс тöдчö ус модаа сьöд визь. А ичöтик мича «рöмпöштаныс» кыкнан бордъяс кельыдлöзов. Юр вылас эм вомöна визьяса ичöтик туг. Лэбалö сьöкыдпырысь, борднас частö шенасигтырйи.

Оксиденталь (Occidental — рытыввыв), сёрӧнджык интерлингве (Interlingue) — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв, лӧсьӧдысь — Эстонияса кыв туялысь Эдгар де Валь.

Кыв, литература да история институт (рочӧн Институт языка, литературы и истории) – Россияса наукаяс академияысь Урал юкöнлöн Коми наука шöринö пырысь туясян институт. Восьтöма Сыктывкарын 1970 вося косму тöлысь1-öд лунö некымын гуманитарнöй отдел подув вылын.

Ульяновскӧй манастырь существуйтӧ важсянь. Висьталӧны, сiйӧ кутшӧмкӧ дзоляник грезд вӧлi даже Степан Пермскӧй дырся. Сэсся Уралсянь воласны грабительяс, кутшӧмкӧ особӧй национальность, Уральскӧй гӧра сайсянь.И тайӧс, Ульяновскӧй манастырсӧ сiйӧ лёк вӧчысьясыс грабитасны и кутшӧмкӧ мича нылӧс пышйӧдӧны пыжӧн вӧлӧм. Ульяния ныв, нимыс вӧлӧма Ульяния. Оз кӧсйы накӧд мунны и пыжсьыд сiйӧ Эжваӧ чеччыштас и вӧйтчас, пӧдӧ сэсся.

Россияса Президент Владимир Путин вичмӧдіс россияса паралимпиечьяслы, кодъяс шедӧдісны зарни медаль Лондонын, наградаяс. Вит мортлы сетӧма Почёт орден, нӧшта 37-лы — Ёртасьӧм орден.

1980—1982 воясӧ директораліс Лӧзымса шӧр школаын, 1982—1990 — Паджгса шӧр школаын. 1990—1991 воясӧ вӧлі Паджгаса шӧр школаын внекласснӧй удж котыртысь.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

Пырӧдчис ООН-са вужвойтыр серти уджалан котырлӧн уджӧ: дасьтіс «Декларация прав коренных народов» да «Декларации лингвистических прав» документъяслысь балаяссӧ.

Войтыръяслӧн Ёрталун орден лӧсьӧдӧма 1972-ӧд вося ӧшым тӧлысь 17 лунӧ СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Шуӧмӧн СССР-лы 50 во тырӧмкӧд йитӧдын. Орденлӧн статут вӧлі неуна вежӧма СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Шуӧмӧн 1980-ӧд вося сора тӧлысь 18 лунӧ. Орденлысь эскизсӧ вӧчис серпасалысь Александр Борисович Жук. Орден дугдісны сетавны Сӧветскӧй Союз киссьӧм бӧрын, 1991 воын.
Аспирантураын ветлӧдліс Н.Я. Маррлӧн яфетическӧй семинарӧ, финн-йӧгра кывъяс йылысь тӧдмаліс Д.В. Бубрих да Н.Н. Поппе семинаръясысь. 1927 воын куим тӧлысь стажируйтчис Хельсинки университетлӧн да Берлин университет бердса Венгер институтлӧн финно-угроведение кафедраясын. Та кындзи унаысь ветліс чукӧртны материал экспедицияӧ: Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтӧ, Урал обласьтса Перым Коми кытшӧ, Тобольск губерняса Березов уездӧ, Кардор губерняса Большеземельскӧй тундраӧ.

1970 восянь пырӧ РСФСР-са гижысь котырлӧн правленньӧӧ, 1971-сянь — СССР-са гижысь котырӧ. 1975 восянь Александр Евсеевич веськӧдлӧма Литинститутлӧн кафедраса «Литературное мастерство» семинарӧн.

Настоятельлöн отсасьысьöн вöлöма Попов Василий Константинович. На кындзи вичкоын зiлисны мукöд кадас: священник о.Палладий, псаломщикъясöн Андрей Тимофеевич Попов да Исидор Алексеевич Попов, дьяконъясöн – Николай Тюрнин, Стефан Тюрнин да Михаил Алексеевич Тюрнин (сiйö 40 во уджалiс вичкоас).

Перым Коми кытшын артмӧдӧма ӧти мандата кык бӧрйысян кытш. Перым муса юралысьлысь шуӧмъяссӧ Коми кытшын пӧртӧ олӧмӧ Перым Коми кытшса делӧяс серти министерство. Сійӧн веськӧдлӧ Перым муысь министр, кодi лоӧ Коми кытшын юралысьӧн.

Валерий Марков чужис 1947 вося сора тӧлысь 11-ӧд лунӧ Коми АССР-лöн Удора районса Кослан сиктын. 1972 воын помаліс А.А. Жданов нима Ленинградса канму университет, уджсикас сертиыс — «физик».

Дафнис — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 8,6 × 8,2 × 6,4 км. Сатурнӧдз шӧр кост 136 505 км. Дафнис восьтіс Америкаса астроном Кэролин Порко 2005 воын.

Стандарт латин анбур Ää, Éé, Ëë шыпасъяскӧд. Пыртӧм кывъясын кольӧны и мӧд диакритика пасъяссӧ, пример вылӧ: Boîte, Enquête, Piqûre (франсуз кывйысь); blöd, Bühn (немеч кывйысь).

Спаспоруб — Луз вожын медваж сиктъяс лыдысь. Артмис XV нэмся мӧд джынйын. Сэк тані вӧлі ёнмӧдӧм кар: му гуранӧн, пу стенъясӧн да башняӧн, кытчӧ матігӧгӧрса олысьяс дзебсьывлісны вӧрӧгысь. Тані жӧ видзисны ӧружйӧ да боеприпасъяс. XV нэм кежлӧ ёнмӧдӧм карлӧн коланлуныс бырис, сійӧс эновтісны, а сэсся и дзикӧдз киссис.

Монегаск кыв (Munegascu) — Монако ӧксыувын роман кывъясысь ӧти, матіса лигурлань (либӧ сылӧн сёрнисикас). Монакоын официал кыв. Анбур — латин.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

Фраерман Р. Дикӧй пон Динго либӧ меддводдза любовь йылысь повесть / Ред. С.М. Морозов; серпасалiс Н. Ершов. — Сыктывкар: Коми кн.изд-во, 1957. — 119 л.б.

Шлыгина Н.В. Водь // Народы России: энциклопедия / Гл. ред. [[Тишков Валерий Александрович|В.А. Тишков]. — М.: Изд-во «Большая Российская энциклопедия», 1994. — С. 126—127. isbn=5-85270-082-7

Суриана котыр (латин Surianaceae) — Fabales чукöрса корья пу быдмӧг котыр. Сурианаяс 5 увтыр да 8 сикас. Сійӧ быдмӧ Австралияын да Америкаын.

Тайӧ лэбач сикасыс торъялӧ мукӧд кайсьыс оз сӧмын гӧн рӧмнас, но тшӧтш и дзользьӧмнас. Чуксасигас найӧ быттьӧ юасьӧны: «чичи-вачи-вичи?», «чичи-вачивичи?». Татшӧм шыяса сьылӧмыс, тыдалӧ, и чуйдӧдӧма артмӧдны чичивичи нимсӧ.
«Сьӧлӧмын вурыс» повесьт (1974), коді петіс рочӧн «За каждый свой шаг...» ним улын (1979), висьталӧ Сыктывкарса вӧр комплекс кыпӧдысьяс йылысь.

Сэки жӧ колхоз сувтӧдіс торъя велӧдчанін. Сиктса челядь медводдзаысь воськовтісны школа тагӧс вомӧн 1941-ӧд вося кӧч тӧлысь 1-ӧд лунӧ. Школаын вӧліны 5-6-7-ӧд классъяс. Велӧдысьясӧн юраліс Косьювомса медводдза коммунистъяс пиысь Николай Арсентьевич Аксёнов.

1940-ӧд воясся инним мусерпасъясын оз паныдасьлы. 1956 вося списокын — вӧр пӧрӧдысьяслӧн посёлок. 1970 воын тані олӧма 314 морт, 1979 воын — 228, 1989 воын — 186 (68 % — рочьяс), 1992 воын — 180, 2000 воын — 140 морт.

Ӭӭ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ кильдин саами кывйын. Шуанног — [e] небыд д, н, т бӧрын. Сідзжӧ шыпас вӧдитчӧны нешан да сёлькуп анбуръясын.

Ôô — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ франсуз, португал, кӧмри, словак, кашуб, въет, джарай, малагаси кывъясын. Мукӧддырйи Ô вӧдитчӧны синдарин да кхуздул кывъяслӧн латин транслитерацияын.

Фтор, лат. Fluorum (F) тайӧ 9-ӧд химия элемент, быгыд турунвиж ру, совчужысь. Топыдлун - (−189 °C) 1,108 г/см³, (0 °C, 101,325 кПа) 1,7 г/л. Сылан температура - 53,53 K, либӧ −219,62 °C. Пуö 85,03 K либӧ −188,12 °C температура дырйи.

Инта каркытшлӧн ыдждаыс 30 100 км². Куйлӧ Коми мулӧн асыв-войвылын. Орччӧн: войвылын — Яран асвеськӧдлан кытш, асыв-войвылын — Вӧркута каркытш, асыв-лунвылын — Ханты-Вӧгул асвеськӧдлан кытш — Йӧграму, рытыв-лунвылын — Печора район да рытыв-войвылын — Ускар каркытш.

1936 воын обласьтлысь ним вежӧм вӧсна гижысьясӧс ӧтувтысь котыр кутіс шусьыны Коми АССР-са гижысь котыр. 1930-ӧд воясся репрессияяс бӧрын Коми гижысь котырын коли ӧти пырысь да ӧти пырны кӧсйысь.

Клеоселена (S/2008 (216) 2) — тайӧ Клеопатралӧн спутник. Сылӧн ыджда — 6,9 ± 1,6 км. Клеопатраӧдз шӧр кост 454 км. Спутник восьтіс америкаса астроном Франк Марши уджъёртъяскӧд Кек телескоп вылын (Гавай діяс) 2008 воӧ.

Мортыс велӧдчис Гронингенса университетын, кӧні магистрасис 1997ʼ воӧ, а 2005ʼ воӧ Корнелиус Хассельблатт бердын дорйис доктор ним вылӧ диссертация. Сэсся Р. Блокланд уджаліс доцентӧн, корӧм доцентӧн, туялан удж вӧчысьӧн европаса ӧткымын тӧдчана велӧданінын, на пӧвстын Таллиннса университет, Тартуса университет, Грайфсвальдса университет да А. Гумбольдт нима Берлинса университет.

Ученые Института языка, литературы и истории Коми научного центра УрО РАН: Биографический справочник / Сост. И.Л. Жеребцов. — Сыктывкар, 2000. — 212 с.

2015 воын йӧзӧдіс «Детство, опалённое войной» небӧг, кытчӧ пыртіс Емдін районса Гам сиктын чужлӧм йӧз йылысь гижӧдъяс, кодъяслӧн челядьдырйиыс веськаліс Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ.

Россияса паралимпиадаса котыр босьтіс мӧд места да кыпӧдчис квайт пункт вылӧ. 2000 воын Россия вӧлі 14 места вылын, 2004-ын — 11, 2008-ын — 8, 2012 воын — 2 местаын нин.

1930 — тані вӧлі фельдшер-акушер пункт, школа, изба-читальня, видз-му пункт, видз-му артель, потребительяслӧн котыр, кредит сетан товарищество, кресьтяналы общественнӧй отсӧг сетан комитет, милиция участок.

Исоное — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 155 000 км. Исоное восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2000 воын.
Сылöн гижöдъясыс петавлӧмаӧсь «Югыд туй» газетын да «Войвыв кодзув» журналын, «Миян грездса челядь» (1987) да «Сикöтш» (1994) висьт чукöръясын.

вӧльгым тӧлысь 12 лун – Югдін да Усть-Сысольск костын восьтӧма телеграф визь. Сійӧс сувтӧдӧма Усть-Сысольскса земскӧй управа водзмӧстчӧм серти. Телеграф визь ӧшаліс 9 сюрс сюръя вылын.

Йӧзӧдіс 150-ысь унджык удж (ӧтувъя объёмыс 180 п.л.). На лыдын «Коми несказочная проза» велӧдан пособие (1998), «Мифология загробного мира» (1998) да «Образ св.Стефана Пермского в письменной традиции и в фольклоре народа коми» монографияяс (2009), «My пуксьӧм – Сотворение мира» (2005), «Войдӧр. Когда-то. Мифы, легенды, предания коми» (2012) да «Коми войтырлӧн шусьӧгъяс да кывйӧзъяс. Пословицы и поговорки коми народа» (2014) фольклор текст чукӧръяс.

Василий Козлов гижис квайт небӧг. Квайтӧд небӧгыс — «Горт менам ойвывся» — петіс 2014 воын. Сэтчӧ пырисны Перым коми кыв вылын кывбуръяс, басня, поэма, башкир, удмурт, мари, эст да мукӧд кыв вылысь вуджӧдӧмъяс, а сідзжӧ роч сьыланкывъяс вуджӧдӧмъяс.

Москвасянь Наръян-Марӧдз — 1500 км, Кардорсянь — 660 км. Матысса кӧрт туй — Коми Республикаса Усинск кар — 350 км сайын, кытчӧ позьӧ воӧдчыны тӧвся туйті.

1937 воын сійӧс мыжтӧг мыждісны асшӧр Коми государство лӧсьӧдны кӧсйӧмысь да контрреволюционнӧй уджысь. Реабилитируйтісны 1990 воын. 1939 воын мунӧма армияӧ. Дорйӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи чужан му. Война бӧрын уджалӧма педучилишӧын военрукӧн, Коми небӧг лэдзанінын редакторӧн.

СССР-лы 50 во тырӧмкӧд йитӧдын орден лӧсьӧдӧма, медым сетны социалистическӧй странаяс да войтыръяс костын ёртасьӧм ёнмӧдӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь, СССР да союзса республикаяс сӧвмӧдӧмӧ пайысь.

Коми войтырлӧн шусьӧгъяс да кывйӧзъяс. Пословицы и поговорки коми народа / Сост. П.Ф. Лимеров. — Сыктывкар: ООО «Коми республиканская типография», 2014. — 208 с.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

Вермысьяслы юркытшъяс дасьтӧма Перым крайысь сюмӧдӧн вӧчасьысь Валентина Петухова. Медводдзаысь вынсьӧдӧма конкурслӧн логотип. Авторыс — модельер-конструктор Наталья Загуменнова.

Ньывкайяс медся ёна радейтӧны чӧсмасьны ньыв пу коль кӧйдысӧн. Тулыснас кокалӧны тшӧтш коз пулысь коляоз, тусяпулысь мольяссӧ, гожӧмнас ӧктӧны чӧд вотӧс. Зіля куталӧны тшӧтш и гут-гагъясӧс.

1925 вося ода-кора тӧлысьсянь 1926 вося моз тӧлысьӧдз Владимир Панюков вӧчӧ СССР-са РВС-лысь гуся уджъяс, сійӧ — Китайын военнӧй сӧветник, вуджӧдчысь, Вампу школаын велӧдысь. Сӧветникӧн сійӧ тышкасис Гуандунын. Та кадӧ В.Н. Панюковлы сирасьӧ «Коми» гусяним, мый улын сійӧ уджалӧ Гуанчжоу котырын.

1620 — Медводдзаысь казьтыштӧма: «деревня починок в Козгорте у реки у Лузы новая роспашь», 1 овмӧс, кӧні оліс Иван Осипович (овыс абу пасйӧма). Неылын («на той ж земле в выставке») сулаліс нӧшта ӧти овмӧс, кӧні оліс Артемий Осипович.
Перым войтыръяслӧн ӧтувъя лэбач нимыс абу. Удмуртъяс нимтӧны ас ногыс: валуллясь да горд дзольгыри, кодъяс гӧгӧрвосьӧны, кыдзи «вӧв вӧтлысь» да «гӧрд воробей». Воддза нимсӧ лӧсьӧдігӧн найӧ ӧткодялӧмаӧсь лэбачыслысь шыалӧмсӧ вӧлӧн мунігӧн вӧтлысьыслысь чибӧ вылас горӧдлӧмъяскӧд, а мӧд нимыслы подувнас лоӧма вывтыр гӧныслӧн гӧрд рӧмыс.

Васютов гижис и проза гижӧдъяс — повесьтъяс да висьтъяс, кӧні серпасаліс пармаса йӧз, томулов да ас чужанін йылысь. Сылӧн медся тӧдса повесьт — «Парма Ёгор».

Дия (S/2000 J 11) — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 12 297 000 км. Дия восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Янга Фернандесом да Юджин Магнайер 2000 воӧ.

«Пути развития пермских литератур в общероссийском историко-культурном контексте: XVIII – начало ХХ вв.» (2009–2011 во, Россияса наукаяс академиялӧн Урал юкӧнлöн туялан уджтас).

Чисталёв Прометей Ионович (1921—1988) — шылада коми фольклор туялысь, шылад тэчысь, искусствоведениеяса кандидат (1974). Батьыс — коми поэт, вуджӧдчысь, критик, велӧдысь Иона Чисталёв.

Шведмукӧд cуйӧр артмӧ 586 км, Норвегиякӧд - 716 км да Рочмукӧд - 1265 км. Саридзса суйӧр Эст мукӧд мунӧ Финн куръяты, а Швед мукӧд - Ботник куръя да Балты саридзты. Саридзса вадорлӧн кузьта - 46 000 км.

Г.А. Юшковӧс некымынысь бӧрйылісны Коми АССР-са Вылыс Сӧветӧ депутатӧн: 8 (1971–1975), 9 (1975–1980) да 10 созывӧ (1980–1985); веськӧдліс йӧзкостса велӧдӧм серти постояннӧй комиссияӧ.

1997 воын пырӧдчылӧма том сьылысьяслӧн «Юрган» йӧзкостса сьыланкыв конкурсӧ. Унаысь сьыланкывъяснас петкӧдчылӧма «Василей» конкурс-фестиваль дырйи да шедӧдлӧма нимпасъясын местаяс да Гран-при.

Астероидлӧн эм спутник — Скамандрий (S/2006 (624) 1). Сылӧн ыджда — 15 км. Спутник восьтісны америкаса астрономъяс Кек телескоп вылын 2006 воӧ.

Н.А. Тюрнин тӧдса и кыдзи комиӧдчысь. Вуджӧдіс Виктор Кушмановлысь, Андрей Каневлысь, Дмитрий Фроловлысь, Алексея Карповлысь, Митрофан Курочкинлысь роч кывбуръяссӧ, Удмуртияысь Надежда Лопатинаӧс, Мари Элысь Василий Крыловӧс, Татарстанысь Амир Махмудовӧс да Шамиль Маннаповӧс.

Журналистикаын комыд гӧгӧр во, 1971 восянь, кор локтіс уджавны «Парма гор» газетӧ. Пырӧ Россияса журналист котырӧ. Вӧлі СССР-са журналистъяслӧн VI-ӧд Съездса делегатӧн. Журналист удж кузя тӧдмасьліс уна нималана морткӧд, босьтліс интервью ыджыд роч поэт Роберт Рождественскийлысь, политик Григорий Явлинскийлысь, тӧдса Владимир Познеркӧд и с.в.

1872-ӧд воын Яков босьтіс гӧтыр вылӧ Фёкла Леонтьевна Сметанинаӧс. Найӧ быдтісны квайт пи да ӧти нылӧс: Павел (1873-ӧд чужан во), Ефим (1875), Иван 1879), Захар (1880), Георгий да Василий (1885), Феования (1893). Яков Косьювомӧ вайӧдіс ассьыс семьясӧ, сэкъя кадсянь недырся оланін лоис пырсяӧн.

1782 воын грездсӧ шуӧма Новая Заимка: 11 овмӧс, 73 морт (35 мужичӧй, 38 нывбаба). 1859 воын вӧлі 20 овмӧс, кӧні олісны 144 морт: 70 мужичӧй да 74 нывбаба. 1930 воын тані вӧліны: сиктсӧвет, школа, милициялӧн участок, крестьтяналы общественнӧй отсӧг сетан комитет. 1939 воын Шыладор вӧлі сиктӧн. 1973 вося косму тӧлысь 5 лунӧ Шыладорса сиктсӧвет бырӧдӧма, а Шыладор лои грездӧн.
Литература Тюменского края. Хрестоматия в трех книгах: Кн.3. 10-11 кл. / Сост. Г.И. Данилина, Е.А. Рогачева, Е.Н. Эртнер. — Тюмень: «СофтДизайн», 1996. — С. 344-345.

Ас кадӧ сійӧ вӧлі том авторъяслӧн республикаса семинаръяс вылын, пырӧ литературнӧй котырӧ, мыйӧн веськӧдлӧ коми поэт Елена Афанасьева. 2011 воын Алёна Старцевалӧн петіс «Лолыштӧм» кывбур чукӧр, 2015 воын — «Тувсов синва» кывбура небӧг.

1916—1918 — кобрасаяс овмӧдчисны лунвылӧджык, чужисны «Половиной» да «Суран» пӧчинӧкъяс. Став овмӧдчаниныс вӧлі пырӧ Койгорт вӧлӧсьтса «Гобӧр обществоӧ».

1978 воын помаліс Винницаын шӧр школа. Велӧдчис Ленинградса топографическӧй техникумын, Петрозаводскса канму университетын, Карелса канму педагогика университетын. Уджаліс грузчикӧн, совхозын, пилорама вылын рамшикӧн, сиктса культура керкаын директорӧн, геодезия экспедициаын уджалысьӧн, фотографӧн, «Свирские огни» районса газетын корреспондентӧн, «Финно-угорская газетаын» да «Кто о чём» асшӧр газетын корреспондентӧн, «Kodima» вепс кывъя газетын редакторӧн да медшӧр редакторӧн.

Ʌʌ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын африкаса, папуа-выль гвинеяса да америкаса вужвойтыръяслӧн кывъясын, пример вылӧ, канурилӧн сёрнисикасъясын.

Почёт орден сетсьӧ гражданалы ыджыд вермӧмъясысь канму, производственнӧй, туясян, социально-культурнӧй, общественнӧй да благотворительнӧй уджын, мый сетіс позянлун бурмӧдны йӧзлысь олӧм, ыджыд квалификацияа кадръяс дасьтӧмысь, ичӧт войтырӧс быдтӧмысь, оланпас да пӧрадок кутӧмысь.

Алексей Мишарин чужис 1903 воын Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Ыджыдвиддзын (ӧні — Коми Республикаын Кӧрткерӧс районса Ыджыдвидз сикт). Семьяас кӧкъямыс воксьыс вӧлі медичӧтӧн. Сылӧн рӧдвуж Ефим Мишарин, коді веськӧдліс медводз сёян-юан чукӧртӧм вӧсна органӧн, а сэсся Коми обласьтса Исполкомӧн, отсаліс воӧдчыны Алексейлы Югдінӧ да пырны велӧдчыны рабфакӧ.

Ӈӈ — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ ылі войвывса да сибирса вужвойтыръяслӧн кывъясын: ханты, манси, кильдин саами, яран, нешан, ня-ася, маду, сёлькуп, долган, тофалар, нивх, луораветлан, коряк, ительмен, кет, эвенки, эвен, нанай, негидал, ороч, удэгей, ульч, уильтин. Шуанног — [ŋ].

Ěě — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ чех, вылыс сорб да улыс сорб кывъясын. Шуанног— [ʲɛ], сёрӧнджык [ɛ] либӧ [jɛ]. Сідзжӧ важӧн Ě вӧдитчисны хорват анбурын.

b [p] p [pʰ] d [t] t [tʰ] g [k] k [kʰ] gw [kʷ] kw [kʷʰ] m [m] n [n] ng [ŋ] l [l] z [ʦ], [ʧ] c [ʦʰ], [ʧʰ] f [f] s [s], [ʃ] h [h] w [w] j [j] a e i o u y

Тыр ним рочöн: Федеральное государственное бюджетное учреждение науки «Институт языка, литературы и истории Коми научного центра Уральского отделения Российской академии наук»; дженьыда — ФГБУН «ИЯЛИ Коми НЦ УрО РАН».

Гижысь котырлӧн эм «Войвыв кодзув» литературно-политическӧй журнал, коді петӧ тӧлысьнас ӧтчыдысь комиӧн. 1969-ӧд восянь мукӧдкӧд ӧттшӧтш лэдзӧ «Север» литературно-художественнӧй да общественнӧ-политическӧй журнал (петӧ рочӧн Петрозаводскын). 1986 восянь ВЛКСМ-лӧн Коми реском да Йӧзӧс велӧдан министерствокӧд ӧтвылысь лэдзӧ «Би кинь» челядь журнал.

Вемӧсӧн ли вӧтӧн: Кывбуръяс / Водзкывйыс В.В. Тиминлӧн, Ред. П.И. Симпелев, Серпасаліс Е.М. Коюшева. — Сыктывкар: «Коми му» газет редакция КР АУ, 2010. — 160 л.б.
СССР-са Вылыс Сӧвет Президиумлӧн 1945 вося рака тӧлысь 24-ӧд лунся Шуӧмӧн фронтын командованньӧлысь боевӧй заданньӧ бура вӧчӧмысь да повтӧмлун петкӧдлӧмысь лейтенант Георгий Тимушевлы сетӧма Сӧветскӧй Союзса Герой ним, Ленин орден да «Зарни Кодзув» медаль (8051 номера).

Коми наука шӧрин – Россияса наукаяс академиялöн Урал юкöнö пырысь туясян шöрин, кытчö 1988 воын öтувтöма Коми Республикаса некымын туясян институт, кодъяс вöлi пырöны СССР-са наукаяс академиялöн Коми филиалö.

Вывтырыслӧн кузьтаыс овлывлӧ 70 сантиметрӧдз, а сьӧктаыс — ӧти килограмм да 80 граммӧдз. Мышкуыс рудвевъя сьӧдовгӧрд, кынӧм увдорыс еджгов, туша пасьталаыс тӧдчӧны вомӧна пемыд визьяс. Синмыс да кокыс кольквиж, синкымыс еджыд, нырыс лӧзовгӧрд. Гӧгрӧс пома паськыд бордйыс да кузь бӧжыс сетӧны позянлун пелька лэбавны тшӧкыд вӧрын пу вожъяс костӧд.

Том гижысьяслы редакция нуӧдӧ семинаръяс, кытчӧ корӧны нималана коми гижысьясӧс. Газет редакция йӧзӧдіс том гижысьяслысь нёль кывбур чукӧр: «Аняби», «Тiльгун», «Качай» да «Подув вöр».

Водзынсӧ водьыс вӧлі ёна унджык. Сетіс нимсӧ Вылькар муын Водь пятиналы. 1848 воын, академик П.И. Кёппен серти, вӧлӧма 5148 водь, найӧ олӧмаӧсь Санкт-Петербург губернялӧн Ямбург да Ораниенбаум уездъясса 36 грездын.

Ꞑꞑ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ тотара да чечен латин анбуръясын. 1930-ӧд воясӧ шыпас бергаліс уна, медся тюрк кывъясын ССРСын. Шуанног — [ŋ].

Ньывкай — вӧрса лэбач, пӧткӧдчӧ коль кӧйдысӧн. Коми пармаысь ӧтдор олӧ-вылӧ Европаса, Азияса да Войвыв Америкаса лыска вӧръясын. Миянын олӧны да поздысьӧны Щугӧр, Ыктыль, Печора да Мозын юяслӧн ковтысъясын, а сідзжӧ Урал гӧралӧн войвылын. Уркайяс моз жӧ местаысь местаӧ ветлӧдлысь тылабордаяс. Колльыд ӧд оз быд во ӧтмоза артмы, сы вӧсна, сёяныс кӧ абу тырмымӧн, крукыля ныраясыд лэбӧны мӧдлаӧ, сэні кӧ нинӧм оз сюр, вуджӧны коймӧдлаӧ да с.в. Но лыска пуясаинъясысь ёна оз ылыстчывлыны. Войвывланьӧ кӧ сетчыласны — вӧра-тундра вежтасӧдз сӧмын, лунвывланьӧ кӧ — Новгород, Вӧлӧгда да Псков обласьтъясӧдз, а сідзжӧ Балтика бердса муясӧдз.

1912 – бергӧдчис аймуӧ, Эстонияӧ. 1913 да 1914 вояслӧн гожӧмъяс колляліс Сааремаа ді вылын. Паніс Тартуса Pallas серпаса котыр (сёрӧнджык серпаса школа).

Челядь фольклор понятиеӧн кутісны вӧдитчыны 1860-ӧд воясын. 1920-ӧд вояссянь чужис кык пӧлӧс видзӧдлас «челядь фольклор» объем вылӧ: векни – В.В. Виноградовлӧн, паськыд – О.И. Капицалӧн, коді пыртӧ и мам поэзия.

2014 во кежлӧ лютерана вичкоӧ вӧлі пырӧма 74% олысь, православнӧй вичкоӧ 1% гӧгӧр. Мукӧд вичкоясӧ 2009 во кежлӧ вӧлі пырӧма 1,4%, а 19,2% эзӧ пыртӧй асьсӧ ньӧти енлы эскана организацияӧ.
Сы кадӧ В. Панюковлӧн карьера сӧвмӧмкӧд ӧттшӧтш ӧдйӧ вежласисны должносьтъяс: Никольскса запаснӧй баталёнын командир (1918 вося кӧч тӧлысьсянь — 1919 вося ода-кора тӧлысьӧдз), 1-дза стрелковӧй запаснӧй полкын командир (1919 вося ода-кора тӧлысьсянь ӧшымӧдз), 47-ӧд дивизияса 3-ӧд да 139-ӧд бригадаын командир (1919 вося ӧшымсянь 1920 вося моз тӧлысьӧдз); Харьков военнӧй кытшын запаснӧй войскаяслӧн командир (1920 вося моз тӧлысьсянь вӧльгымӧдз), 1-дза Украинаса запаснӧй бригадаын, пытшкӧсса службаяслӧн 21-ӧд дивизиын, 47-ӧд стрелкӧвӧй дивизиялӧн 139-ӧд бригадаын командир (1920 вося вӧльгым тӧлысьсянь — 1921 вося кӧч тӧлысьӧдз); Туркестанса фронтын торъя тӧдчанлуна часьтъясын штабса да Ленинградса военнӧй кытшын начальник (1921 вося кӧч тӧлысьсянь — 1924 вося косму тӧлысьӧдз), 56-ӧд стрелкӧвӧй Москваса дивизиын командирлӧн отсасьысь, Украинаса военнӧй кытшын штабса начальник бердын (1924 вося косму тӧлысьсянь йирымӧдз), штабас Организационно-мобилизационнӧй юкӧдын начальник.

Удмурт кыв (удмурт кыл) тайӧ Удмуртия Республикаын каналан кыв. Сiйӧн сёрнитӧ Удмуртия Республикаса вужвойтыр - удмурт йӧз (матӧ 484 сюрс морт).

Павел Лимеров чужӧма 1958 вося урасьӧм тӧлысь 11 лунӧ Удора районса Мукты грездын. Мукӧдлаын гижӧма, мый чужӧма Кардор обласьтса Лешуконское сиктын. Челядьдырйиыс кольӧма Муктыын, медводдза кык восӧ велӧдчӧма Ыджыдъяг посёлокса школаын. 1969—1973 воясӧ велӧдчӧма Ичӧт Пераса шӧр школаын. 1977 воын помалӧма Печораса ювыв училишӧ, босьтӧма штурман-механик специальносьт, уджалӧма Улыс Печораса техучастокын «Сапсан» теплоход вылын. 1977—1980 воясӧ служитӧма Тихӧй океанын ПЛ Б-139 ваувса пыжын (Дунай пос.).

Контактын ӧтуввез-конкурсын вермысь — Анна Махотина (Удора район). Ӧтуввезйын гӧлӧсуйтіс 11 сюрс сайӧ морт, на пиысь 1600 сайӧ гӧлӧс сетӧма А.Махотина вӧсна.

Грездыс артмӧма 1646ʼ во бӧрын. Медводз казьтыштӧма 1678ʼ воын (Патрекеевская, а Гнилое Озеро тож). Сэки кык овмӧссӧ кутӧмаӧсь пыисдінса Иван Патрак пиян, а куим овмӧсыс вӧлі йӧзтӧм, мунӧмаӧсь пӧ Яткаланьӧ. 1719ʼ воӧ Пазозераын вӧлі 4 овмӧс, кӧні олӧмаӧсь Бушеновъяс да Патраковъяс. 1926ʼ воӧ Сісьтыдінын 28 овмӧсын олӧмаӧсь 140 морт. 1930ʼ во кежлӧ тан вӧлі школа да гӧрд пельӧс.

Владимир Паршуков чужӧма 1946 вося моз тӧлысь 4-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Кулӧмдін районса Мыс сиктын. 1963 воын помалӧма шӧр школа, 1965 воын — Выльгортса видз-му техникум. 1965—1968 воясӧ служитӧма армияын.

1926 — коми драматург, режиссёр, актёр, Коми АССР-са нимӧдана артист (1961), Коми АССР-са нимйӧза артист (1969), РСФСР-са искусствоясын нимӧдана уджалысь (1981) Эраст Попов (куліс 1986)

Сісьтыдін шусьӧ тадзи, мыйла сулалӧ Сісьты дорын. Рочӧн шусьӧ Патраково, медводдза олысь Патрак серти. Грездыс рочӧн коркӧ шусьӧма тшӧтш Пазозера.

1951 - паніс университет бердын Астрономия-оптика институт (Туялан институт Туорла) да вӧлі сылӧн помся веськӧдлысьӧн, восьтіс 128 астероид да 3 бӧжа кодзув.

В.М. Лудыкова чужис 1956 вося косму тӧлысь 19-ӧд лунӧ Коми Республика Микунь карын. 1973 воын помаліс Емдін районса Гам сиктын шӧр школа, 1978 воын Сыктывкарса канму университет. Аспиранталіс Ленинград университетса фин-йӧгра филология кафедраын.
Коми фольклор: Хрестоматия / Лӧсьӧдісны да водзкывъяссӧ дасьтісны В.В. Филиппова, Н.С. Коровина. – Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 2002. – Л.б. 238–242.

624 Гектор — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид, Юпитерлӧн медыджыд троян. Сылӧн ыджда — 370 × 195 × 195 км. Гектор восьтіс германияса астроном Август Копфф 1907 воӧ.

A a, AA aa, B b, MB mb, Ɓ ɓ, C c, D d, ND nd, Ɗ ɗ, E e, EE ee, F f, G g, NG ng, H h, I i, II ii, J j, NJ nj, K k, L l, M m, N n, Ŋ ŋ, Ɲ ɲ, O o, OO oo, P p, R r, S s, T t, U u, UU uu, W w, X x, Y y, Ƴ ƴ

Станислав Торлопов чужис 1936 вося йирым тӧлысь 12-ӧд лунӧ Москваын, кӧні сылӧн бать-мамыс вӧліны курсъяс вылын. 1953—1958 воясӧ велӧдчис Костромаса художественнӧй училишӧын. 1958 восянь олӧ Сыктывкарын, уджалӧ Художественнӧй фондын.

[Собрание сочинений]: в 2 т. – Сыктывкар: Коми Госиздат, 1939. – Т. 1: Художественнöй произведениеяс / Ред.: П. Г.Доронин, Д. Конюхов. – 323 л.б.

Петыр-Павел вичко бöр ловзьыны кутiс 1991 воын, кор песионерка Агафья Егоровна Кипрушева мукöд эскыськöд öтвылысь шуисны выльмöдны Кулöмдiнса вежаинъяс. 1991-öд вося урасьӧм тӧлысьӧ лои котыртöма община да пасйöма. Сиктсöветöн веськöдлысь А.А. Липин сетiс сы борд улö Кулöмдiнын вичкояслысь кольöм стрöйбаяссö: Петыр-Павеллысь öти судтаа, Енкаянлун да Владимирса Енмам öбраз престолъяса кык судтаа гожся храмъяс.

433 Эрос — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 34,4 × 11,2 × 11,2 км. Эрос восьтісны германияса астроном Карл Густав Витт да асшӧра францияса астроном Огюст Шарлуа 1898 воӧ.

1978 — Вуджис уджавны «Ленин туйӧд» газетӧ. Вӧлі отделса веськӧдлысьӧн, редакторӧс вежысьӧн, редакторӧн. Районса газет редакцияӧн веськӧдліс кыкысь: ставсӧ 12 во да джын.

Теллур, лат. Tellurium (Te) тайӧ 52-ӧд химия элемент, абу кӧртулов, эзысь рӧма. Топыдлун - 6,24 г/см³. Сылан температура - 722,66 K либӧ 449,51 °C. Пуӧ 1261 K либӧ 988 °C температура дырйи.

1930-ӧд воясӧ сиктын олӧмыс лои сьӧкыд. Став велӧдысьӧс кутісны дзескӧдны. Математика велӧдысь Данилов Евгений Ивановичӧс арестуйтісны, а сэсся и лыйлісны.

Григорий календар (рочӧн: Григорианский календарь) — кад арталан система, кодлӧн подулын Шонді гӧгӧр Мулӧн ветлӧдлӧм. Му гӧгӧртӧ Шонді гӧгӧр цикл чожнас 365,2425 лун либӧ 97 кассяна во 400 во чӧжнас.

Ꞇꞇ (діса T) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчис XVIII нэмӧ англияса кыв туялысь Вильям Прайс кӧмри да керновса кывъяслӧн транскрипцияын. Шуанног — [θ] (ӧні th).

87 Сильвия — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 385 × 265 × 230 ± 10 км. Сильвия восьтіс британияса астроном Норман Роберт Погсон 1866 воӧ.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

Сьӧлӧм сьылӧм: кывбуръяс = Песня сердца: стихи / Сост. Г.И. Торлопов. — Сыктывкар, 1978. — 24 л. б. (Коми отделение добровольного общества любителей книги РСФСР); сост. и вступ. ст. А.Е. Ванеева. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1988. — 143 л.б.

1992 воын Россияса Национальнöй банк лэдзис сылы сиöм памятнöй монета. Белоруссияын сiдзжö петiс монета, кодöс сиöма Якуб Коласлöн 120-вося тшупöда паслы.
Иван Куратов – детям = Иван Куратов – челядьлы = Ivan Kuratov – to Children: биобиблиографический обзор к 170-летию со дня рождения Ивана Алексеевича Куратова / Лöсьöдiс, вуджöдiс коми кыв вылö Л.З. Втюрина, вуджöдiс англ. кыв вылö И.Н. Рогозина, ред. В.Н. Головина. – Сыктывкар, 2009. – 56 л.б.

1970 воын Тымсерын оліс 2095 морт (1094 мужичӧй, 1001 нывбаба), а Войвыв Мылва посёлок да Раскерӧс грездкӧд ӧтвыв — 2169 морт; 1979 воын — 1776 морт, Войвыв Мылва посёлоккӧд ӧтвыв — 1809 морт.

A a, B b, Ɓ ɓ, C c, D d, Ɗ ɗ, E e, F f, G g, H h, I i, J j, K k, L l, M m, MB mb, N n, ND nd, NG ng, NJ nj, Ŋ ŋ, Ñ ñ, O o, P p, R r, S s, T t, U u, W w, Y y, Ƴ ƴ, '

Фин-йöгра войтырлöн öтувъя лыд — 25 миллион. На пиысь мадьяръяс — 14 миллион гöгöр, финъяс — 5 миллион гöгöр, эстъяс — 1 миллион гöгöр, мордва войтыр — 843 сюрс, удмуртъяс — 637 сюрс, мари — 604 сюрс. Мукöдыслöн лыдыс 500 сюрсысь этшаджык.

Гольмий, лат. Holmium (Ho) тайӧ 67-ӧд химия элемент. Кӧртулов, эзысь-еджыд рӧма. Топыдлун - 8,795 г/см³. Сылан температура - 1734 K либӧ 1461 °C. Пуӧ 2993 K либӧ 2720 °C температура дырйи.

Геликония ( латин Heliconia ) — имбирь чукöрса Геликония котырса (Heliconiaceae) быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Америкаын, Индонезияын да Океаниияын.

1707 — Медводдзаысь казьтыштӧма переписнӧй небӧгын: «Кырныша» пӧчинӧк: 3 овмӧс. Наын олісны пӧчинӧк овмӧдысьяс: Кебраысь Федот Дмитриевич Попов, Пожöгысь Киприян Кузьмич Курочкин да Лука Паршуковлӧн дӧва Зинаида Паршукова.

Нина Колегова чужис Усть-Сысольск уездса Чит грездын (ӧні — Сыктывкар бердса Чит) 1913 вося вӧльгым тӧлысь 3 лунӧ. Помаліс Коми канмуса педагогика институт, Ленинградса канму уни­верситетеын аспирантура.

1977 воын «Куим сьыланкыв» ӧтувъя сборникӧ пырис и сылӧн медводдза «Тэ менам — кок ув му» кывбур чукӧр. Сёрӧнджык вӧлі йӧзӧдӧма «Войвывса дзоридз» (1980), «Коми муӧй, сьӧлӧмшӧрӧй» (1981), «Быдмам войвылын» (1987), «Рытъя сёрни» (1991), «Сьӧлöм дой» (1996) кывбур чукӧръяс.

Ярнсакса — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 3 км. Сатурнӧдз шӧр кост 18 811 000 км. Ярнсакса восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Джен Клина да Брайан Марсден 2006 воын.

Бушкола вояс: повесьтъяс, висьтъяс / Дасьтіс да водзкывсӧ гижис Н.А. Бурилова. — Сыктывкар: Коми книжнӧй издательство, 1987. — 256 л.б. (Школьниклӧн библиотека)

2009 вося йирым тӧлысь 2 лунӧ Коми Республикаса опера да балет театрын медводдзаысь петкӧдлісны "Куратов" опера; шыладыс Сергей Носковлӧн, либреттоыс Альберт Ванеевлӧн да Сергей Носковлӧн.

Йöзыс чайтöны, мый тайö лунъясас ветлöдлöны «куттяяс», кодъясöн повзьöдлöны челядьöс: «водз игнасьöй, куттяяс мед оз пырны». Челядьсö оз лысьтны рытъяснас лэдзны ывлаö.

1784 во — пасйӧма кык грезд: «Малая Половницкая», 3 овмӧс, 15 морт (5 мужичӧй, 10 нывбаба); «Большая Половницкая», 4 овмӧс, 49 морт. 1873 воын 8 овмӧсын олӧма 60 морт.

ẞß (нем. Eszett [ɛsˈtsɛt] либӧ scharfes S [ˈʃaɐ̯.fəs ˈʔɛs] — ёсь С) — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ немеч кывйын, пырся сӧмын кыдз ичӧт шыпас. Ыджыд ẞ пыдди тшӧкыда гижӧны SS либӧ SZ.
2013 воын Тымсерын вӧлі: челядь сад да шӧр школа, КТК-лӧн Тымсерса участок, Тымсерса участкӧвӧй бурдӧдчанін, клуб, библиотека, гидрометеошӧринлӧн гидрологическӧй пост, Кусӧдчысьяслӧн пост, лесничество, пошта юкӧн, «Телеком» связьлӧн юкӧн.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

Метона либӧ Мефона — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 3,8 × 2,5 × 2,4 км. Сатурнӧдз шӧр кост 194 440 км. Метона восьтіс Америкаса астроном Кэролин Порко 2004 воын.

Путятова Н.Н. Коми-зырянская повесть 1960-х гг. (художественное своеобразие повести М. Игнатова «Ручьи текут в реку») // Молодёжный вестник (СГУ). 2004. — Вып. 2. — С. 100—107.

Медводдза гижӧдсӧ йӧзӧдлӧма 1981 воын «Парма» газетын. Гижӧдъясыс петавлӧмаӧсь «Литературная Россия» газетын, Перым обласьтса да мукӧд регионса газет-журналъясын, ӧтувъя сборникъясын.

Сантали (Hor) - тайӧ Индияын (Бихар, Джаркханд, Орисса, Рытыввыв Бенгал штатъяс), Непалын, Бутанын да Бангладешын мунда кыв, Джаркханд штатлӧн официал кывъяс ӧті. Анбуръяс - ол чики, деванагари, бенгал, латин.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

Bonkhe bantfu batalwa bakhululekile balingana ngalokufananako ngesitfunti nangemalungelo. Baphiwe ingcondvo nekucondza kanye nanembeza ngakoke bafanele batiphatse nekutsi baphatse nalabanye ngemoya webuzalwane.

Паныдасьлö Англиясянь Камчаткаöдз, лунвылын – Шöрмудор саридз бердсянь. Миянын тöдса Печора ю ковтасын Чилимдiнöдз, Эжва катыдын да Удораын. Пыр öтилаын олысь лэбач. Весиг тӧвсö коллялö чужанiнас, лунвывланьö оз вешйыв.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

Namooti hundinuu birmaduu ta'anii mirgaa fi ulfinaanis wal-qixxee ta'anii dhalatan. Sammuu fi qalbii ittiin yaadan waan uumamaan kennameef, hafuura obbolummaatiin walii-wajjin jiraachuu qabu.

Грезд пукалӧ Изьва юлӧн шуйгаладорас. Панӧма XIX нэм шӧрын. 1859 вося списокын — «Нямод» («Крутая») выселок, 8 овмӧс, 44 олысь. 1892 воын — «Крутая», 67 морт.

Мукӧдкӧд ӧтвылысь лӧсьӧдіс вылыс тшупӧда велӧдчанінъяслы «Современ­ный коми язык. Фонетика, лексика, морфология». Ч. 1» небӧг («Лексика», «На­речие», «Послелоги» юкӧнъяс), «Современный коми язык. Синтаксис. Ч. II» небӧг («Синтаксис как учение о предложении и словосочетании», «Словосочетание», «Виды предложений» юкӧнъяс) (Сыктывкар, 1955, 1967).

Вермасьӧм муніс 2015 вося урасьӧм тӧлысь 20—21-ӧд лунъясӧ. Кулӧмдінса культура керка сценаын Гала-концерт дырйи ловзьӧдісны Райда мича ныв йылысь важся висьталӧм: кыдзи сійӧс гусяліс Ягморт, а Туган аслас ёртъясыскӧд отсасисны-мездысисны.

Коми Республикаса Веськӧдлан Котырлысь литература юкӧнын (И.А. Куратов нима премиа) премиа босьтысь — «Шондіа вой» повесьтъяса небӧгысь (2003)
Берестяная корона для Райды / В Сыктывкаре прошел II республиканский конкурс красоты среди представительниц коренного народа // «Республика» газет, 2008 во. 232 (3906) №, ӧшым тӧлысь 16-ӧд лун

1989 воын — 70 морт (33 айлов, 37 эньлов, рочьяс); 1995 воын — 31 овмӧс, 58 морт; 1998 воын — 29 овмӧс, 56 морт; 2000 воын — 31 овмӧс, 58 морт.

Коми туялысь Ф.В. Плесовский серти, 1720 воын Тимушевъяслӧн ӧти семья вӧлӧма Керчомьяын да куим семья Донын. Донын Тимушевъяслӧн вуж-пӧльнас вӧлӧма: Зиновейка Тимофейко сын, тыр арлыда Никитка, Антонка да Давыдко пияныскӧд. Донсӧ сэк нимтылӧмаӧсь тадз: «дер. Кулӧмка на реке Куломке».

1909 воын тані вӧлӧма 33 овмӧс, 204 морт; 1927 воын — 33 овмӧс, 146 морт. 1938 вося мусерпасын — «Пажгина», 1945 воын — «Пачгино». 1949 воын грезд пырис Коми АССР улӧ.

Коми фольклор: Хрестоматия / Лӧсьӧдісны да водзкывъяссӧ дасьтісны В.В. Филиппова, Н.С. Коровина. – Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 2002. – Л.б. 235–238.

Îî — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ румын, итальян, франсуз, фурлан, валлон, африкаанс, кӧмри, турок, курд кывъясын. Мукӧддырйи Î вӧдитчӧны синдарин да кхуздул кывъяслӧн латин транслитерацияын.

Армияысь Владимир демобилизуйтчис спортса мастерӧн, флотса чемпионӧн, да воис гортас. Некымым тӧлысь мысти Кулӧмдінӧ, «Урожай» ДСО-лӧн райсӧветӧ, воис телеграмма: «Срочно командируйте Паршукова Москву, затем Кисловодск, олимпийский сбор вольной борьбе. Дякин». В.Паршуков мӧдӧдчис Москваӧ.

Кузебай Герд (удм. Кузебай Герд, мӧд гусянимъяс К. Андан, Адями, Эмезь, Ида Сюмори, рочӧн Кузьма Павлович Чайников) (1898–1937) – нималана удмурт гижысь, поэт, вуджӧдчысь, велӧдысь, фольклор да кыв туялысь.

Квайтӧд республикаса конкурс нуӧдӧма [[Сыктывкар]ын Коми республикаса войтырлӧн ёртасян керкаын ӧшым тӧлысь 1—2 лунъясӧ. Конкурс артмӧма нёль вермасьӧмысь: видеовизитка «Тані ме ола, тані ме кола», кужӧмлунъяса конкурс «Важыс да ӧніяся», «Вочакыв», «Карнан новлӧдлӧм».

1921—1924 воясӧ Старцев — ФОН ун-тын общественнӧ-педагогическӧй юкӧнса студент. Ӧттшӧтш велӧдчис географическӧй факультетса этнография юкӧнын. Сылӧн уджлӧн научнӧй веськӧдлысьясӧн вӧліны социолог да юрист Н. А. Гредескул, этнографъяс Л. Я. Штернберг да В. Г. Богораз-Тан.

Котков П.Н. Рассуждения участника Великой Отечественной войны 1941-1945 годов / Сыктывкарский филиал Российского филиала кооперации. – Сыктывкар, 2012. – 75 с.

Грезд пукалӧ Изьва юлӧн шуйгаладорас. Панӧма 1763 вояс бӧрын. Казьтыштӧма медводдзаысь 1782 вося IV ревизияын: «Поромос» грезд, 29 морт. Медводдзаӧн татчӧ овмӧдчӧмаӧсь Изьва слӧбӧдаысь (ӧні Изьва сикт) Пётр да Антип Прокопьевич Дуркинъяс да Тимофей Антипович Вокуев.

Население Республики Коми: прошлое, настоящее, будущее (о чем рассказывают переписи). — Сыктывкар, 2001. — 202 с. (Соавторы Сквозников В.Я., Фаузер В.В., Безносова Н.П.).

косму тӧлысь 24 лун — история туялысь, история наукаясса кандидат, Коми наука шӧринысь Кыв, литература да история институтса веськöдлысь (1996—2010) Александр Сметанин (куліс 2010)

Nga an ngatanan nga mga tawo, nahimugso talwas ug katpong ha ira dignidad ug katdungan. Hira natawo dinhi ha tuna mayda konsensya ug isip ug kaangayan gud la nga an ira pagtagad ha tagsatagsa sugad hin magburugto.