Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
༈ གླང་དར་གྱི་སྲས་ངོ་འདྲ་གཉིས་བྱུང་བ་བཙུན་མོ་གཉིས་དང༌། ཕྱོགས་གཏོགས་བཅས་པ་མངའ་རིས་ལ་མ་འཆམས་པར་འཁོན་རྩོད་བྱུང་སྟེཕྱི་ལོ་ ༩༠༠ ཙམ་ནས་མི་ལོ་ ༣༤༧ ཙམ་རིང་བོད་ཡུལ་མདོ་སྟོད་སྨད་དང༌། དབུས་གཙང་བཅས་པ་སིལ་བུར་འཐོར་ཏེ་བོད་ཁམས་ཉམས་རྒྱུད་ཇེ་ཆེར་གྱུར་སྐབས། ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁམས་རྣམས་ནས་བོད་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཉམས་པའི་གོ་སྐབས་བཟུང་སྟེ་བོད་ སྡེར་རྩོད་འཐེན་མུ་མཐུད་བྱས་པས་བོད་ཀྱི་ས་སྡེ་དང༌། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཉམས་ཉེས་ཅི་ཆེར་གྱུར། ཕྱི་ལོ་ ༡༢༦༠ ལོར་སོག་པོའི་གོང་མ་སེ་ཆེན་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ལ་བརྟེན་ནས། ས་སྐྱའི་ཁྲི་རབས་ཉི་ཤུས་ལོ་ ༩༦ རིང་བོད་སྤྱི་ལ་དབང་བསྒྱུར་ཞིང༌། དེ་རྗེས་ཕག་མོ་གྲུབ་པ་ཁྲི་རབས་བཅུ་གཅིག་གིས་ལོ་ ༨༦དང༌། རིན་སྤུངས་པ་ཁྲི་རབས་བཞི་ནས་ལོ་ ༡༣༠ དང༌། སྡེ་པ་གཙང་པའི་ཁྲི་རབས་གསུམ་གྱིས་ལོ་ ༧༦ བཅས་རིང་སོ་སོས་བོད་ཀྱི་དབངཆརིམ་བཞིན་བཟུང་སྟེ་མི་ལོ་ ༣༨༨ ཙམ་སོང་བའི་རིང༌། མདོ་སྟོད་སྨད་ཀྱི་ས་ཁུལ་འགའ་ཞིག་ལ་ས་ཁད་ཐག་རིང་ལམ་འགྲུལ་ཡུན་གོར་སོགས་ཀྱི་ རྒྱུ་རྐྱེན་ལས་བོད་གཞུང་ནས་ཐད་ཀར་ལྟ་རྟོགས་མ་ཐུབ་པའི་ས་གནས་འགའ་ཤས་ལ་རྒྱལ་ ཕྲན་དཔོན་འགོ་ཁག་ནས་རང་རང་གི་ས་སྡེ་འོས་འཚམས་རེ་བསྐྱངས་ཏེ་གནས་པ་རེད།

སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་ནས་བཤད་པའི་མི་ཁོམ་པ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ཚན་ཞིག་སྟེ། སངས་རྒྱས་དང། ཆོས་དང། དགེ་འདུན། ལས་རྒྱུ་འབྲས་བཅས་མེད་པར་ཁས་ལེན་པའི་མི་རྣམས་ལ་ཟེར།

བོད་རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་ཆུ་མོ་ཡོས། སྤྱི་ལོ༡༩༠༣ལོར་ཨ་མདོ་རེབ་གོང་ཞོ་འོང་གཤིས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས་པ་དང་། རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ལྕགས་མོ་ཡོས་ཏེ་སྤྱི་ལོ༡༩༥༡ལོའི་ཧོར་ཟླ༨པའི་ཚེས༡༤དགོང་དྲོ་ལྷ་སའི་ཆུ་ཚོད་བཞི་པ་ཙམ་ལ་གྲོང་ཁྱེར་ལྷ་སའི་དགའ་རུ་ཤག་གི་ཡང་སྟེང་དུ་སྐུ་གཤེགས།

རང་ཤར་ལས། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལྔ་ནི་རང་གི་ལུས་ལ་ཚང༌། དེ་ཡང་རླུང་རྣམ་པ་ལྔས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གདངས་བྱེད་དོ། །མེ་རྣམ་པ་ལྔས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྩལ་བྱེད་དོ། །ས་རྣམ་པ་ལྔས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་བྱེད་དོ། །ཆུ་རྣམ་པ་ལྔས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་བྱེད་དོ། །ནམ་མཁའ་རྣམ་པ་ལྔས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གནས་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་ས་ལྔའི་གནས་ཚུལ་ནི། ཀུན་ཏུ་སྣང་བའི་ས་རིག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས། མི་འགྱུར་བ་རྡོ་རྗེའི་ས་སྒྲོན་མ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས། ཐམས་ཅད་འབྱུང་བ་རིན་པོ་ཆེས་ས་ཐིག་ལེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས། སྣང་བ་སྟོང་པ་ཀུན་ཏུ་མཐའ་ཡས་པའི་ས་དབྱིངས་ཡེ་ཤེས་གཉིས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས། སྒྲུབ་པ་མཐར་ཕྱིན་པའི་ས་ཤེས་རབ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་སོ། །ཆུ་ལྔ་ལས། འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཆུ་རྩ་ཐམས་ཅད་ལ་གནས། ཞིབ་གསལ་དག་གི་ཆུ་རུས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་གནས། ཡོན་ཏན་རྒྱས་པའི་ཆུ་ཁྲག་ཐམས་ཅད་ལ་གནས། ཆགས་པ་མེད་པའི་ཆུ་སེར་ཐམས་ཅད་ལ་གནས། འཛིན་མེད་རྫོགས་པའི་ཆུ་མིག་གི་ནང་ན་གནས་སོ། །མེ་ལྔ་ལས། ཕྱི་ནང་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་བྱེད་ཀྱི་མེ་གློ་བ་ན་གནས། ཕྱི་ནང་ཀུན་གསལ་གྱི་མེ་མིག་གཉིས་དང་ཡན་ལག་ལ་གནས། ཕྱི་ནང་ཀུན་ཏུ་མཉམ་པའི་མེ་ཤ་པགས་བར་ན་གནས། ཕྱི་ནང་གི་བྱ་བ་རྟོག་པའི་མེ་རྐང་མཐིལ་གཉིས་ན་གནས། ཕྱི་ནང་གི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་མེ་ལག་མཐིལ་གཉིས་ན་གནས་སོ། །རླུང་ལྔ་ལས། སྲོག་འཛིན་པའི་རླུང་སྲོག་རྩ་ན་གནས། བཀྲག་དང་གཟི་མདངས་སྐྱེད་པའི་རླུང་སྨིན་ཕྲག་ན་གནས། མེ་དང་མཉམ་དུ་གནས་པའི་རླུང་ཕོ་བ་ན་གནས། ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་བྱེད་ཀྱི་རླུང་ལུས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པར་གནས། སྙིང་རྗེ་མེད་པ་བསྐལ་བ་ལས་ཀྱི་རླུང་སྙིང་དང་སྙིང་ཤུན་གྱི་བར་ན་གནས་སོ། །ནམ་མཁའ་ལྔ་ལས། ཀུན་ལ་ཁྱབ་པའི་ནམ་མཁའ་རིག་པ་དངོས་དང་དབྱེར་མེད་དུ་གནས། ཡུལ་མེད་གསལ་དྭངས་ཀྱི་ནམ་མཁའ་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་དབྱེར་མེད་དུ་གནས། མ་འདྲེས་དག་པའི་ནམ་མཁའ་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་དབྱེར་མེད་དུ་གནས། དོན་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་ནམ་མཁའ་རྟགས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་སྟོང་པ་དང་དབྱེར་མེད་དུ་གནས། དག་པའི་ཞིང་དུ་སྒྲོལ་བྱེད་ཀྱི་ནམ་མཁའ་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་དང་དབྱེར་མེད་དུ་གནས་ཞེས་གསུངས་སོ། །
མྱུར་དུ་ཤི་ན་ཤི་བས་དགའ། །རྐྱེན་ངན་གྱིས་བར་དུ་མ་ཆོད་ཅིང་། །མཚམས་སྦྱོར་གྱི་བག་ཆགས་བཟང་འགྲོགས་པས། །མ་ནོར་གྱི་ལམ་དུ་ཚུད་པར་ངེས། ། ཡུན་དུ་གསོན་ན་གསོན་པས་དགའ། །ཉམས་མྱོང་གི་ལོ་ཐོག་སྐྱེས་པ་ལ། ། གདམས་ངག་གི་རླན་དྲོད་མ་ཡལ་བར། །ཡུན་དུ་བསྟེན་པས་སྨིན་པར་འགྱུར། །

ཁ་བའི་མེ་ཏོག་འཕུར་བའི་ཞིང་ཁམས་ན། ། སྡེ་བཞིའི་སྲིད་ཀྱི་སྤོ་ལ་གནས་བཅས་ཏེ། ། སྟོབས་ཀྱི་དཔུང་པའི་རྩལ་རྫོགས་སྤུར་རྒྱལ་ཚོ། ། གངས་ཀྱི་རི་ལ་ཤ་ར་བྷབཞིན་འགྱིང༌། །ཞེས་ཀྱང་སྨྲས་སོ། །

ལྕགས་སྟག་ ༡༨༩༠ ལོར་ ལོར་ཌི་ལན་སི་འདྲོན་ {Lord Lansdown} དང་མན་ཇུའི་ལྷ་སྡོད་ཨམ་བན་ཤན་ཐའི་གཉིས་ནས་བོད་གཞུང་ལ་གོ་བསྡུར་ཙམ་མེད་པར་ཀ་ལི་ཀ་ཏར་ཚོགས་འདུ་ཞིག་ཚོགས་ཏེ་ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་བརྒྱད་ཅན་ཞིག་བཞག་ཡོད་པ་དང་དེའི་ནང་བོད་དང་འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་ས་མཚམས་དབྱེ་འབྱེད་དང་འབྲས་ལྗོངས་དབྱིན་ཇིའི་སྲུང་སྐྱོབ་ཐོག་ནང་སྲིད་དང་ཕྱི་འབྲེལ་ཡོངས་རྫོགས་དབྱིན་གཞུང་ནས་ལྟ་རྟོག་བྱ་རྒྱུ་སོགས་འཁོད་ཡོད། གྲོས་ཆོད་དེ་ལྟར་བཞག་དོན་ནི་ལུང་ཐུར་ལ་དབྱིན་བོད་གཉིས་དམག་འཁྲུག་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་དབྱིན་བོད་གཉིས་ཐད་ཀར་བཀའ་མོལ་དང་འབྲེལ་བ་འབྱུང་ངེས་ཀྱི་དོགས་པ་མན་ཇུའི་གཞུང་ལ་བྱུང་བར་བརྟེན་འབྲེལ་བ་དེ་འགྱངས་ཐབས་སུ་གྲོས་ཆོད་དེ་ལྟར་བཞག་དགོས་བྱུང་བར་ཞྭ་སྒབ་བས་བཞེད་དོ། །ཡང་ཤིང་སྤྲུལ་ ༡༨༩༣ ལོར་དབྱིན་རྒྱ་གཉིས་རྡོར་གླིང་དུ་ཚོང་གི་སྒྲིག་འཛུགས་ཟེར་བའི་གྲོས་ཆོད་དོན་ཚན་དགུ་ཅན་ཞིག་ཀྱང་བཞག་ཡོད། གྲོས་ཆོད་དེའི་ནང་འབྲས་ལྗོངས་དང་བོད་དབར་གྱི་ས་མཚམས་སུ་ཚོང་རྒྱག་རྒྱུའི་ལམ་དང་འབྲེལ་ལམ་ཡག་ཏུ་གཏོང་རྒྱུ་སོགས་འཁོད་ཡོད་ཀྱང་གྲོས་ཆོད་དེ་དག་ཚང་མར་བོད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་མེད་སྟབས་རེ་འདོད་བཞིན་ལག་བསྟར་ཐུབ་མེད།

གལ་ཏེ་སྤྱི་ལོ༡༩༤༩ལོའི་ཚུན་ནས་བརྩིས་ན། ཉིས་སྟོང་ལོའི་གཡས་གཡོན་དུ་པེ་ཅིན་ནས་གཞིས་བཅའ་མཁན་རྣམས་ནི་པེ་ཅིང་གི་བོད་པའི་མི་རབས་གསུམ་པར་བརྩི་བཞིན་འདུག དེའི་ཡར་སྔོན་དུ་པེ་ཅིན་དུ་གཞིས་ཆགས་མཁན་ནི་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་མ་ཐག་སྲིད་དོན་གྱི་དགོས་དབང་གིས་པེ་ཅིན་དུ་གནས་སྤར་ནས་ཡོང་མཁན་བོད་པ་ཁག་གཅིག་དང་དེ་དག་གི་ཕྱི་རབས་པ་ནི་མི་རབས་དང་པོ་དང་། གཞན་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུ་ནས་མགོ་བརྩམས་ཏེ་རིག་གནས་དང་ལས་རིགས་གཞན་དག་སྒྲུབ་མཁན་གྱི་བོད་པ་ཁག་གཅིག་ཡོང་ནས་གཞིས་ཆགས་པ་དེ་ནི་མི་རབས་གཉིས་པར་བརྩི་བཞིན་ཡོད། དེ་ལྟ་བུའི་བོད་པའི་གྲངས་འབོར་ནི་མང་པོ་མེད་ཅིང་གནས་སྐབས་དེ་དག་གི་རིང་ལ་པེ་ཅིན་གྱི་བོད་པ་དག་གིས་ཕལ་ཆེར་ངོ་ཤེས་ཤིང་འདུ་འཛོམས་མང་དུ་སྤེལ། ཡིན་ན་ཡང་སྟོང་ལོའི་སྒོ་ཐེམ་བརྒལ་བ་ནས་བཟུང་པེ་ཅིན་དུ་བོད་པ་གཞིས་ཆགས་མཁན་མང་དུ་འགྲོ་ཞིང་། དེ་བས་ཀྱང་སློབ་གཉེར་དང་ཡུན་ཐུང་གི་ལས་སྒྲུབ་བྱེད་མཁན་མང་ནས་མང་དུ་འགྲོ། ཡར་སྔོན་ལྟར་ད་ནི་བོད་པ་ཡིན་ཡང་ཕན་ཚུན་ངོ་མི་ཤེས་བ་དང་ངོ་ཤེས་ཀྱང་ཡར་སྔོན་ལྟར་གྱི་བོད་པའི་བརྩེ་འདང་ཟབ་མོ་དེ་སྲབ་ཏུ་ཕྱིན་ཡོད་པར་སྣང་བས། པེ་ཅིན་གྱི་རྒན་རབས་བོད་པ་དག་གིས་དུས་རྒྱུན་དུ་ང་ཚོར་སྔོན་ཆད་ཅེས་འདས་དོན་གྱི་དྲོད་འཇམ་ཡང་དང་ཡང་དུ་གླེང་ཡོང་པ་དང་། དེང་སྐབས་དེང་སྐབས་ཞེས་རེ་ཐག་ཆད་པའི་སྐད་ཆ་གྲང་མོ་རེ་ལབ་ཡོང་།
ཞང་ཞུང་སྒོ་པ་ནི་དབུས་ཀྱི་མཁར་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ནས་ཕྱེས་ཏེ་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གཙོས་བོད་ཀྱི་ནུབ་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་ལྗོངས་ཕལ་ཆེ་བ་དང༌། རྒྱ་གར་ནང་གི་ལ་དྭགས་དང་ཁུ་ནུ། བལ་པོའི་ནང་སྟོད་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་ལུང་ཆ་ཚང་ཞང་ཞུང་སྒོ་པའི་ས་ཁྱོན་དུ་བརྩིས་ཡོད། དེ་བཞིན་སྒོ་པ་ལ་ཡང་སྒོ་ཕུགས་བར་གསུམ་དུ་ཕྱེ་རྒྱུ་ཡང་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཕྱིས་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་ཕལ་ཆེ་བའི་ནང་ཞང་ཞུང་ནི་བོད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཏོགས་རྒྱལ་ཕྲན་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས་བསྟན་མེད། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོངས་གྲགས་སུ་དེ་ལས་ལྡོག་ཏེ་ཞང་ཞུང་ཡུལ་ཁྱོན་ནི་ཧ་ཅང་གི་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་དམག་འབུམ་སྡེ་ལྷག་ཡོད་རབས་སོགས་དང༌། བོད་ནི་དེའི་ཟུར་གྱི་རྒྱལ་ཕྲན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་དམག་ཁྲི་སྡེ་ཙམ་ལས་མེད་པར་བསྟན་ཡོད། དང་པོ་བོད་རྒྱལ་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནས་གནམ་གྱི་ཁྲི་བདུན་གྱི་རིང་བོན་སྲིད་མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་མར་བྱུང་བ་དང༌། བོད་རྒྱལ་གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་སྐབས་རྒྱལ་གཤེན་བར་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐོབ་དབང་ཆེད་འགལ་འཁྲུག་ཤོར་བ། སླར་རྒྱལ་སྲས་སྤུ་སྡེ་ནས་སྲོང་བཙན་བར་བོན་སྲིད་མཉམ་འབྲེལ་བྱུང་བའི་བརྒྱུད་རིམ་དང༌། སྲོང་བཙན་ནས་རིམ་པར་བོན་གཤེན་གྱི་སྐུ་དབང་མར་ཉམས་པ་དང་མཐར་བོད་ཡུལ་འདིར་ གཤེན་པོས་སྲིད་ཀྱི་འགྲོ་དོན་གནང་ཕྱོགས་དེ་རེ་ཞིག་མཇུག་བསྡུས།

སི་ཁྲོན་དང་ཡུན་ནན་ནི་ཇ་ཡི་ཕ་ཡུལ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞིང་། བོད་ཡུལ་གྱི་ཁོར་ཡུག་ཁྱད་པར་བའི་དབང་གིས་ཇ་ལས་འཚོ་བཅུད་མི་ལེན་ཐབས་མེད་པ་དང་། དྲེལ་པ་ཚོ་རྒྱལ་ཐང་ནས་ལམ་ལ་ཆས་ཏེ་གདང་ལ་རི་རྟིང་གི་འབྲོག་པ་ཚོར་ཇ་ལོ་སྐྱེལ་བར་བྱེད། སྔོན་ཆད་ཡིན་ན་འབྲོག་པ་ཚོས་བོད་རྟ་དང་ཇ་བརྗེ་བའི་སྲོལ་ཡོད།

ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཀྱི་ཡར་སྔོན་གྱི་གནའ་བོའི་མཁར་རྙིང་དེ་ནི་ད་ལྟའི་པེ་ཅིན་དང་བསྡུར་ཐབས་ཡེ་ནས་ཡོད་པ་མ་རེད། དེ་བཞིན་དུ་ད་ལྟ་པེ་ཅིན་དུ་གཞིས་ཆགས་པའི་བོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཀྱི་གོང་རོལ་གྱི་བོད་པ་པེ་ཅིན་དུ་ཡོང་མཁན་དག་དང་བསྡུར་ན། ཞིབ་ཕྲའི་གནས་ཚུལ་ལ་ཧེ་བག་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་རེད། ཡིན་ན་ཡང་། ངས་དུས་རྒྱུན་དུ་པེ་ཅིན་ནས་རང་གི་མེས་པོ་དེ་དག་དྲན་ཡོང་། ཁོང་རྣམ་པའི་ཞལ་རས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་དང་ཁོང་རྣམ་པའི་པེ་ཅིན་གྲོང་གི་འཚོ་བ་སོགས་ཡང་ཡང་དྲན་ཡོང་། དེ་ལྟ་བུའི་དྲན་ཚོར་གྱི་ཁྲོད་ནས་ངས་ཁོང་ཅག་གི་རྩ་ལམ་ན་བཞུར་བའི་གཉོམ་ཞན་གྱི་ཁྲག་རྒྱུན་ཞིག་དུས་ཚོད་ཀྱི་བར་སྟོང་ལས་མཆོངས་བརྒལ་གྱིས་ངའི་རྩ་ལམ་དུ་འཛུལ་ཡོད་པ་ཚོར་ཅིང་། ངའི་ཁེར་རྐྱང་གི་དྲན་གདུང་དང་། གཉོམ་ཞན་ནུས་མེད་ཀྱི་གཤིས་ཀ ངའི་གཞན་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་གྱི་བྲན་གཤིས། དེ་མིན་ངའི་རྨོངས་འཐོམ་དང་། རབ་རིབ། མིག་ནང་གི་མཆི་མ་སོགས་ནི་ཁོང་རྣམ་པའི་ཟུངས་ཁྲག་གི་རྒྱུན་ལས་ངའི་མི་ཚེའི་གོ་རིམ་ཕྲ་མོ་རེ་རེར་སིམ་ཡོད་པ་རྟོགས། པེ་ཅིན་ནས་མི་ཚེ་སྐྱེལ་བའི་ལོ་ཟླ་འདི་དག་ཏུ། ངས་རང་གི་མེས་པོ་ཚོར་ལེ་བདའ་ཡང་ཡང་བྱེད་འདོད་སྐྱེས། ཚོར་བ་དྲག་པོ་འདི་ནི་ཕ་ཡུལ་གངས་ཅན་ལུང་བར་གཞིས་ཆགས་པའི་བོད་པ་དག་ལས་ཀྱང་ལྡབ་འགྱུར་གྱིས་དྲག་ངེས། ཡིན་ན་ཡང་། ངས་འདི་ཡོད་ཚད་ད་ནི་ལྡོག་ཐབས་མེད་པ་ཚོར། ལོ་རྒྱུས་ལ་ལེ་བདའ་ཅི་བྱས་ཀྱང་དེ་ནི་སྟོང་བ་སྟེ། ད་ནི་མེས་པོ་དག་དུར་ཁྲོད་ལས་ཡར་ལངས་ནས་ང་ལ་ཁོང་རྣམ་པའི་སྐབས་དེ་དག་གི་དཀའ་ཁག་དང་གདམ་གསེས་ལ་འགྲེལ་བཤད་ཅི་ཡང་རྒྱག་མི་སྲིད།

སྒྲུང་དེ་འདྲ་ཞིག་ཡོད་པ《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན》མཛད་པ་པོས་གཟིགས་ཡོད་ཚད་ལས། དེང་སྐབས་སྒྲུང་དེ་འདྲའི་རིགས་བཀོད་པ་ཞིག་སྔོན་ཆད་མ་མཐོང་ཞིང་། ཚོད་དཔག་བྱས་ན《བཀའ་གདམས་བུ་ཆོས》ཀྱི་མཇུག་ཏུ་བཀོད་པའི་ཞུ་ཆོས་ནང་ནེ་ཙོ་གཡུ་མཐིང་གིས་ཚོང་དཔོན་གྱི་ཆུང་མའི་གཡོག་མོ་ལ་མགོ་བསྐོར་བཏང་ནས་ངན་སྤྱོད་འགོག་ཐབས་སུ་ཞག་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་གི་བར་སྒྲུང་རེ་བཤད་དེ་འདྲའི་རིགས་ཞིག་ཡིན་ནམ་སྙམ་སྟེ་དཔྱད་པར་ཞུ།
བོད་རྗེ་ཉེར་དགུ་པ་ཁྲི་གཉན་གཟུངས་བཙན་ནི། སྤྱི་ལོ་(༣༣༣)ལོ་ཡབ་རྒྱལ་པོ་ལྷ་ཐོ་ཐོརི་གཉན་བཙན་དང༌། ཡུམ་གནོ་བཟའ་མང་མོ་རྗེ་ཇི་དགོས་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། སྐུ་བོན་ནི་ཁུའི་མིང་སྒྲ་ལེགས་པས་མཛད། བཙུན་མོ་འབྲོ་བཟའ་དུང་པྱད་བཞེར་ཁབ་ཏུ་བཞེས་ཏེ་རིགས་སྲས་འབྲོང་གཉན་ལྡེའུ་བཙན་སྐུ་འཁྲུངས། བང་སོ་ནི། ཁྲི་གཉན་མཆད་པ་དོན་མཁར་མདའ་རུ་བརྩེགས། །དེ་ཡང་ཕུལ་མེད་ས་ཕུང་བརྡལ་བ་འདྲ། །ཞེས་སོ། །ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་མཛོདལས། སྐུ་གཤེན་ཞང་ཞུང་ཚ་ལ་རྒྱུང་གིས་མཛད། །ཅེས་ཀྱང་གསུངས་སོ།།

དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ལེན་པ། དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ལ། སྲོག་གཅོད། མ་བྱིན་ལེན། ལོག་གཡེམ། རྫུན་སྨྲ་བ། ཆང་འཐུང་བ་བཅས་སྤང་བྱ་ལྔ་སྤོང་བར་ཁས་བླངས་པ་ལ་དགེ་བསྙེན་ནམ་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་བསྲུང་བ་ཟེར།

ད་ལྟ་ཡོད་བཞིན་པའི་སྨན་རྩིས་ཁང་གི་ཡན་ལག་སྨན་ཁང་དག་ནི། གངས་སྐྱིད། དྷ་སྟེང་། སིམ་ལ། ཌལ་ཧོར། སྦིར། མ་ན་ལི། ཇི་སུ་པ། རྟ་བོ། ཅོང་ཏ་ར། སྤོན་ཌ། བདེ་སྐྱིད་གླིང་། དྭང་སློབ། ར་ཇི་སྤུར། ཅོག་ལམ་སར། ལ་དྭགས་རིག་ལྟེ། ནི་ཛམ་མུ་ཏུན། དིལླི་བུདྷ་ཝི་ཧར། ལྡི་ལི་བོད་སྒར། མེ་ར་ཀྲི། མོན་གྷོ་གཞིས་གྲོང་གསུམ་པ། མོན་གྷོ་གཞིས་གྲོང་དྲུག་པ། སྦེལ་ཀོབ། སེ་ར། ཀོ་ལི་སྒར། ཧུན་སུར། སྦེང་ལོར། བྷན་དྷ་ར། ། ཨོ་རི་ས། སྦུབ་ནི་ཤི་ཝར། མན་སྤར། མོམ་བྷེ། མོམ་བྷེ་མ་ལར་ཀྲེ། སེ་དྷར་བ་ཏི། ཅེན་ནེ། ཀོ་ལི་ཀ་ཏ། ས་ལུ་སྒར། ཤིས་ལོང་། བསྟན་འཛིན་སྒང་། ཀ་སྦུག རྡོར་གླིང་། སྒང་ཏོག ཇའི་སྒང་། ར་ཝང་ལ། ཏི་ཛུ། མེའོ། ཨི་ཀྲ་ན་སྒར། ཀྲུ་ཀྲིང་། རྟ་དབང་། ཆ་ཏ་པ་ཀྲི། ཅ་སྤེལ། སྤོག་ར་བྱམས་པ་གླིང་། བཀྲ་དཔལ་ཡན་ལག་སྨན་ཁང་བཅས་ཁྱོན་བསྡོམས་ད་ལྟའི་ཆར་ཡན་ལག་སྨན་ཁང་༥༤ ཡོད།

གཞི་ཁྱོན་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཉིས་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ལྡན་པའི་གངས་ཅན་ཁ་བའི་ལྗོངས་ནི་ཀྲུང་གོ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། ཨེ་ཤ་ཡའི་རིག་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་འབྱུང་ས་དང་། ཆུ་སྣ་མང་པོའི་གཏེར་མཛོད། གཏེར་ཁ་དངོས་རྫས་ཀྱིས་ཕྱུག་པ། སྐྱེ་ཁམས་ལ་གནོད་པ་ཐེབས་མེད་པའི་རང་བྱུང་གི་ཁོར་ཡུག་ལྟ་ན་སྡུག་ཅིང་མེས་རྒྱལ་གྱི་མཐའ་མཚམས་སུ་གནས་ཡོད།

འདི་ནི་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ལྷོ་མཐའ་དང་པ་ཀི་སི་ཐན། རྒྱ་གར། བལ་བོ། འབྲས་ལྗོངས། འབྲུག་ཡུལ་བཅས་ཀྱི་བར་དུ་ཆགས་ཤིང་། འཛམ་གླིང་ཐོག་ཆེས་མཐོ་ཞིང་རིང་ལ་རི་ཚོགས་མང་བའི་རི་རྒྱུད་རེད། རི་རྒྱུད་འདིའི་རིང་ཚད་ལ་སྤྱི་ལེ་2400ལྷག་དང། ཞེང་ཚད་སྤྱི་ལེ་200ནས་300ལྷག་ཡོད། རི་རྒྱུད་ཀྱི་སྣེ་གཉིས་བྱང་དུ་གུག་ཅིང་དཀྱིལ་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་འབུར་བས་གཞུ་དབྱིབས་དང་མཚུངས་ལ་མཐོ་ཞིང་གཟར། ཆ་སྙོམས་ཀྱི་མཐོ་ཚད་མཚོ་ངོས་ནས་སྨི6000ལྷག་ཡོད་པ་དང། མཐོ་ཚད་ལ་སྨི7000ཅན་གྱི་རི་བོ་བཞི་བཅུ་ལྷག་དང་སྨི8000ཅན་གྱི་རི་བོའང་དུ་མ་ཡོད། དེ་ལས་བོད་ཁོངས་དང་བལ་བོད་ས་མཚམས་སུ་ཇོ་མོ་གླང་མ་སོགས་མཐོ་ཚད་སྨི8000ཅན་གྱི་རི་བོ་ལྔ་ཡོད།

བ་ལང་གི་རིགས་ལ་འབྱུང་བའི་འགོ་ནད་དྲག་པོ་ཞིག་སྟེ། དེ་ཡང་ཟོག་ནད་པའི་ལྟེ་བའི་དབང་རྩའི་མ་ལག་ལ་གནོད་འཚེ་ཐེབས་ནས། འདུག་བཟོད་མེད་པ་དང་གོམ་པ་འཆོལ་བ་དང་རེངས་འཁུམ་དུ་འགྱུར་བ་དང་སྙིང་འཕར་བུལ་བ་དང་ཧ་ཅང་རྗིད་པར་འགྱུར་བ་སོགས་ཀྱི་ནད་རྟགས་འབྱུང་ཞིང་མཐར་འཆི་བར་འགྱུར་ཞིང་། ནད་དེ་མི་ལའང་འགོ་ཉེན་ཆེའོ།

ད་ནི་མཚན་མོ་ཆུ་ཚོད་བཅུ་གཉིས་རེད༎ གནམ་ས་བར་སྣང་འགྲིམས་པའི་ཉོབ་སྣང་གིས༎ གཉིད་ཀྱོགས་བརྒྱབ་ནས་མགོ་བོ་མི་ཐེག་པས༎ ད་ནི་ཉལ་ནས་རྨི་ལམ་སྒུག་ན་རན༎ ༢༠༠༩།༡༡།༡༡།མཚན་མོར་ཆུ་ཚོད་ ༡༢ ཐོག ཨི་ཊ་ལི་རོམ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཡོད་པའི་དགའ་བྱང་ཆོས་ཚོགས་ནང་དུ་བྲིས།།

རྩ་རོ་མ་དང་རྐྱང་མ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་རླུང་རྒྱུ་བ་བཀག་ཏེ་ལས་རླུང་ཐམས་ཅད་རྩ་དབུ་མའི་ནང་དུ་ཞུགས་གནས་ཐིམ་གསུམ་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བདེ་སྟོང་གི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བའི་ཐབས་ཤིག་སྟེ་ཞིབ་པར་གསང་སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་གཞུང་རྣམས་ལས་གསལ་བས་འདིར་མ་བྲིས་སོ། །དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།

ཕ་རིའི་ཀོ་མུ་ནེ་(ཧྥ་རན་སིའི་སྐད།: Commune de Paris)ནི་༡༨༧༡ལོའི་ཟླ་བ་༣པའི་ཚེས་༡༨ཉིན་ནས་ཟླ་བ་༥པའི་ཚེས་༢༨པའི་ཉིན་དབང་འཛིན་བྱས་པའི་སྲིད་གཞུང་ཞིག་རེད།
བཀའ་ཡི་ཁྲིམས་ཡིག་ཆེན་པོ་དྲུག་བཀའ་གྲོས་ཆེན་པོ་དྲུག ཡིག་ཚངས་དྲུག བཀའ་ཡི་ཕྱག་རྒྱ་དྲུག རྐྱེན་དྲུག དཔའ་མཚན་དྲུག་བཅས་ཡིན་པར་ཆོས་འབྱུང《མཁས་པའི་དགའ་སྟོན》ནང་གསལ།

{| class="wikitable sortable" |- | ཟླ་གྲངས || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 11 || 12 |- | ཟླ་བའི་མིང || མཆུ་ཟླ་བ || དབོ་ཟླ་བ || ནག་པ་ཟླ་བ || ས་ག་ཟླ་བ || སྣྲོན་ཟླ་བ || ཆུ་སྟོད་ཟླ་བ || གྲོ་བཞིན་ཟླ་བ || ཁྲུམས་སྟོད་ཟླ་བ || དབྱུ་གུ་ཟླ་བ || སྨིན་དྲུག་ཟླ་བ || མགོ་ཟླ་བ || རྒྱལ་ཟླ་བ |- | སྐར་ཁྱིམ་གྱི་མིང || བུམ་པའི་ཁྱིམ || ཉའི་ཁྱིམ || ལུག་གི་ཁྱིམ || གླང་གི་ཁྱིམ || འཁྲིག་པའི་ཁྱིམ || སྦལ་བའི་ཁྱིམ || སེང་གེའི་ཁྱིམ || བུ་མོའི་ཁྱིམ || སྲང་གི་ཁྱིམ || སྡིག་པའི་ཁྱིམ || གཞུའི་ཁྱིམ || ཆུ་སྲིན་གྱི་ཁྱིམ |- | Month || Junuarary || February || March || April || May || June || July || August || September || October || November || December |}

སྐབས་དེའི་རིང་སོག་པོ་ལྷ་བཟང་གིས་རྒྱབ་བ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་ཁྲི་ལས་ཕབ་ཏེ་ལྷ་བཟང་གིས་ངོས་འཛིན་པའི་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་པ་རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པའི་ཁྲིར་བཀོད་པ་སོགས་ཀྱི་ཟང་ཟིང་དང་སྤྱི་ལོ་༡༧༡༧ལོ་ལྷ་བཟང་བཀྲོངས་སོ། ། ༤ སྟག་རྩེ་ལྷ་རྒྱལ་རབ་བརྟན། ༡༧༡༧་་༡༧༢༠ ༥ རྒྱལ་བ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། ༡༧༢༠་་༡༧༢༨ ༦ ཕོ་ལྷ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ། ༡༧༢༨་་༡༧༤༧ ༧ འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ། ༡༧༤༧་་༡༧༥༠ ༨ རྒྱལ་བ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། ༡༧༥༠་་༡༧༥༧ ༩ དེ་མོ་བདེ་ལེགས་རྒྱ་མཚོ། ༡༧༥༧་་༡༧༧༧ ༡༠ ཚེ་སྨོན་གླིང་ངག་དབང་ཚུལ་ཁྲིམས། ༡༧༧༧་་༡༧༨༡ ༡༡ རྒྱལ་བ་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ། ༡༧༨༡་་༡༨༠༤ ༡༢ རྟ་ཚག་བསྟན་པའི་མགོན་པོ། ༡༨༠༤་་༡༨༡༡ ༡༣ དེ་མོ་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད། ༡༨༡༡་་༡༨༡༩ ༡༤ ཚེ་སྨོན་གླིང་འཇམ་དཔལ་ཚུལ་ཁྲིམས། ༡༨༡༩་་༡༨༤༤ ༡༥ པན་ཆེན་བསྟན་པའི་ཉི་མ། ༡༨༤༤་་་་༡༨༤༥ ༡༦ རྭ་སྒྲེང་ངག་དབང་ཡེ་ཤེས། ༡༨༤༥་་༡༨༥༥ ༡༧ རྒྱལ་བ་མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ། ༡༨༥༥ལོ། ༡༨ རྭ་སྒྲེང་ངག་དབང་ཡེ་ཤེས། ༡༨༥༥་་༡༨༦༢ ༡༩ བཤད་སྒྲ་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་པོ། ༡༨༦༢་་༡༨༦༤ ༢༠ སྡེ་དྲུག་མཁྱེན་རབ་དབང་ཕྱུག ༡༨༦༤་་༡༨༧༢ ༢༡ རྒྱལ་བ་འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོ། ༡༨༧༣་་༡༨༧༥ ༢༢ རྟ་ཚག་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས། ༡༨༧༥་་༡༨༨༦ ༢༣ དེ་མོ་འཕྲིན་ལས་རབ་རྒྱས། ༡༨༨༦་་༡༨༩༥ ༢༤ རྒྱལ་བ་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ། ༡༨༩༥་་༡༩༠༦ སྤྱི་ལོ་༡༨༩༥་ནས་༡༩༠༦ཞེས་འཁོད་འདུག་པར་སྦྲགས་ཁང་དང་དངུལ་དཔར་ཁང་བཙུགས་འབྲེལ་མེད་ལྟ་བུར་གྱུར་འདུག་པར་བརྟེན་རྒྱལ་བ་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་སྐུ་མ་གཤེགས་བར་སྲིད་བསྐྱངས་པར་སྙམ་པས་སྤྱི་ལོ་༡༨༩༥ནས་༡༩༣༣བར་ཡིན་པར་སེམས། ། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ལོ་རྒྱུས་རེའུ་མིག་འདི་ནི་པད་མ་ར་གའི་ལྡེ་མིག་གཞིར་བཞག་པ་ཡིན་ནོ། །

བོད་དུ་ཆུར་གཤེགས་པ་ནི་དེ་འདྲའི་རྒྱུན་སྤྱོད་ཆེ་བ་ཞིག་མ་ཡིན་ཏེ་འཕྲིན་ལས་ཆོས་གྲགས་ལགས་ཀྱིས་སྤྲང་པོ་དང་ཡུགས་ས།དྭ་ཕྲུག་བཅས་ཤི་རྗེས་བེམ་པོ་ཆུ་ལ་འདེབས་ཞེས་གསུངས་འདུག དེ་ཡང་སི་ཁྲོན་དཀར་མཛེས་ཁུལ་དུ་སྔོན་ཆད་ཆུ་དུར་བྱེད་པའི་སྲོལ་ཡོད་ལ་མི་འདས་རྗེས་ཐོག་མར་བེམ་པོ་ཉིན་གཅིག་ནས་གསུམ་ལྷག་ཏུ་བསྐྱུར་ལ།དེ་ནས་བེམ་པོ་རྡོ་ལ་བཏགས་ནས་ཆུར་འཕེན་པ་དང་ལ་ལས་བེམ་པོ་དུ་མར་གཏུབས་ཏེ་ཆུ་ལ་གཏོར།འདས་པོའི་ཤུལ་རྫས་ཆ་གཉིས་སུ་ཕྱེས་ཏེ་ཆ་གཅིག་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་དང་ཆ་གཅིག་ས་དེའི་དགོན་པར་འབུལ་ཟེར།ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱིས་བོད་དུ་ཆུ་དུར་ལ་གཙོ་བོ་ཕྱིའི་ཆག་སྒོ་དང་ནད་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཤི་ན་ད་གཟོད་ཆུ་ལ་འཕེན་པ་དང་།ཡར་ཀླུང་གཙང་པོའི་འགྲམ་རྒྱུད་དུ་ཆགས་པའི་བོད་མིས་ཆུ་དུར་གྱི་འདས་མཆོད་བྱེད་ལ་ལྷག་པར་དུ་ཁོ་ཚོས་དབྱར་ཆུ་རྒྱས་སྐབས་ཆུ་དུར་བྱས་ན་དེ་བྱ་གཏོར་དང་གཉིས་སུ་མེད་པར་འདོད།ཡང་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་ཆ་ནས་བཤད་ན་བོད་དུ་ཆུ་དུར་ལ་དེ་འདྲའི་མཐོང་ཆེན་བྱེད་ཀྱིན་མེད་དོ།།

མྱུར་སྐྱོབ་པ་རྨས་མའི་གཞོགས་ཟུར་ནས་པུས་བཙུགས་ཀྱིས་བསྡད་ཅིང་། གདོང་རྨས་མར་ཕྱོགས། ལག་ཡ་གཅིག་རྨས་མའི་སྒྱིད་ཁུག་ཏུ་བཞག་ཅིང་། ལག་ཡ་རྨས་པའི་རྒྱབ་ཕྱོགས་ནས་ཁྱེར་ཏེ་དལ་མོས་རྨས་མ་ཚུརབསྐྱོར་ཅིང་འཁྱེར་ དགོས། གལ་ཏེ་སྒལ་ཚིགས་དང་བླ་རུས་ལ་སྐྱོན་ཕོག་ཡོད་པའི་ནད་པ་ཡིན་ན་ཐབས་འདི་གཏན་ནས་ སྤྱོད་མི་རུང་།
གསལ་འདེབས། བོད་ཀྱི་དམག་སྤྱི་ཆེ་བ་ཚ་རོང་ཟླ་བཟང་དགྲ་འདུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གནས་བབ་ཛ་དྲག་ཅན་རྒྱལ་མཆོག་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་སྐབས་ཏག་ཏག་ལ་འཁེལ་ཡོད་ཅིང་། དམག་སྤྱི་ཚ་རོང་ཁོང་ནི་ལོ་རྒྱུས་གནས་བབ་ཛ་དྲག་ཅན་དེའི་ནང་གི་གལ་འགངས་ཆེན་པའི་མི་སྣ་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ཡོད་སྟབས། དུས་རབས༢༠པའི་སྟོད་ཀྱི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཤེས་དགོས་ན། ཁོང་གི་ལོ་རྒྱུས་མ་ཤེས་ཐབས་མེད་ལྟ་བུར་ཆགས་ཡོད། དེ་བས་དམག་སྤྱི་ཚ་རོང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཆ་ཚང་གཟིགས་འདོད་ན། ཚ་རོང་དབྱངས་ཅན་སྒྲོལ་དཀར་གྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་མཛད་པའི《བོད་ཀྱི་དམག་སྤྱི་ཆེ་བ་ཚ་རོང་ཟླ་བཟང་དགྲ་འདུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས》ཞེས་པ་ནི་རྒྱུས་ཤོས་དང་ཁུངས་བཙུན་ཤོས་ཡིན། དེབ་འདི་ཚ་རོང་གི་ལོ་རྒྱུས་རྐྱང་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་བོད་སྤྱི་པའི་ལས་ཀྱི་དབང་ཐང་གི་དར་རྒུད་གསལ་བོར་མཐོང་ཐུབ་པས་ན། དེབ་འདིར་ལན་གཅིག་གཟིགས་རྒྱུ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བ་ལགས།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ ཟླ་བ་ ༦ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་བོད་ཀྱི་ཚོང་དོན་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཨ་རིར་འབྱོར་ཡང༌། རྒྱ་ནག་གི་གནོན་ཤུགས་ཀྱི་རྐྱེན་པས་ཁོང་ཚོ་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་ Truman དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་ཐུབ་མེད། དེ་ལྟ་ནའང་རྒྱ་ནག་གི་གནོན་ཤུགས་ལ་མི་ལྟོས་པར་ཨ་རིའི་དྲུང་ཆེས་བོད་ཀྱྀ་སྐུ་ཚབ་རྣམས་དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་བ་མ་ཟད། ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་ཐོག་ལ་དམིགས་བསལ་དོ་སྣང་གི་རྣམ་པ་བསྟན་ཡོད་པ་དང༌། ཚོགས་མི་ཚོ་དང་ཐུགས་འཕྲད་བྱུང་བར་དགའ་པོ་བྱུང་ཞེས་གསུངས། སྐུ་ཚབ་ཚོགས་མི་ཚོས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་དོན་ལྷན་ཚོགས་(Bureau of International Trade) ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་སྐུ་ཞབས་ George Marshall མཆོག་དང༌། ཚོང་དོན་(Commerce) དྲུང་ཆེའི་ལས་རོགས་སྐུ་ཞབས་ Thomas Blasdell མཆོག ཕྱི་རྒྱལ་ཚོང་དོན་ལས་ཁུངས་ཀྱི་འགན་འཛིན་སྐུ་ཞབས་ Henry Dempey བཅས་དངམཉམ་དུ་ཚོང་འབྲེལ་གྲོས་ཆོད་བཞག ཨ་རི་གཞུང་ནས་དེ་སྐབས་རྒྱ་གར་དང་དབྱིན་ཇིའི་འབྲེལ་ལམ་བརྒྱུད་བོད་ནས་བལ་དང་སེམས་ཅན་གྱི་པགས་པ་ཉོ་རྒྱུ་མང་རུ་གཏོང་རྒྱུ་ཁས་ལེན་བྱས་པ་དང། དེའི་ཚབ་ཏུ་བོད་གཞུང་གི་དངུལ་ལོར་གྱི་རྒྱབ་རྟེན་གསེར་དངུལ་གསོག་འཇོག་མང་ཏུ་གཏོང་ཆེད་ཨ་རི་ནས་གསེར་དང་དངུལ་ལེན་རྒྱུར་ཨ་རིའི་ཕྱི་སྲིད་ལས་ཁུངས་ལ་སྙན་སེང་ཞུས།

སྤྱིར་ན་ཟས་གང་སྐོམ་གང་ཡིན་རུང་ངེས་པར་དུ་ཕོ་བ་བརྒྱུད་ནས་འཇུ་ཞིང་ལུས་ཀྱི་ཟུངས་སུ་གྱུར་བ་ཡིན་པས།ཕོ་བ་བདེ་སྲུང་ལེགས་པོ་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ།དེ་ཡང་ཕོ་བ་བདེ་སྲུང་བཟང་བོ་བྱེད་དགོས་ན་ཐོག་མར་ངེས་པར་དུ་ཕོ་བའི་མེ་དྲོད་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་དགོས།
༄༅། བོད་རྒྱལ་རབས་དེ་སྤྱིར་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཧ་ཅང་འབྲེལ་ཡོད། རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ནི་བོད་རིགས་དང་ སོག་རིགས་ མན་ཇུ་རིགས་སོགས་ཀྱི་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་དང་འབྲེལ་ཡོད་ མ་ཟད་སྔོན་བྱོན་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མཁས་ཅན་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་ནང་ཆོས་རྒྱུད་འཛིན་པ་ཡིན།།བོད་གངས་ཅན་ཞེས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད། ཆེས་སྔ་བའི་དུས་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ཆ་ཤས་རྒྱ་ཆེ་བ་རྒྱ་མཚོ་ཡིན་པ་དང༌། རིམ་གྱིས་མཚོའི་རྒྱུན་སྐམ་ནས་ཡུལ་ལྗོངས་ཆགས། དེ་ནས་མིའི་འགྲོ་བ་བྱུང་ཞིང༌། དེ་ཡང་མིའི་འགྲོ་བ་ནི་འཕགས་མཆོག་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་ཕ་སྤྲེའུ་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང༌། མ་སྒྲོལ་མའི་རྣམ་སྤྲུལ་མ་བྲག་སྲིན་མོ་གཉིས་དུས་པ་ལས་ བྱུང་བ་ཡིན་པ་རེད། གངས་ཅན་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཁྱོན་ནི་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་འབུམ་ ༢༥ ཡིན་ཞིང༌། རྒྱ་ཁྱོན་དེ་ནི་བལ་ཡུལ་གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ལྔ་བཅུ་ཙམ་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། ཁོར་ཡུག་ནི། ཤར་དུ་རྒྱ་ནག་དང༌། མན་ཇུ། སོག་པོ། ནུབ་ཏུ་བལ་ཡུལ་དང༌། རྒྱ་གར། པ་ཀི་སི་ཐན། ཨབ་གྷ་ནི་སི་ཏན། བྱང་དུ་ཏུར་ཀི་སི་ ཏན་དང༌། ཨུ་རུ་སུ། ལྷོ་རུ་འབྲུག་དང༌། འབྲས་ལྗོངས། འབར་མ། བྷང་ལ་སྡེ་ཤི་བཅས་ཀྱི་དབུས་སུ་གནས་ཡོད། དེ་ལྟ་བུའི་རྒྱ་ཁྱོན་ཅན་གྱི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་དེ། ཕྱི་ལོ་མ་བྱུང་བའི་ལོ་ ༡༢༧ གོང་རྒྱལ་པོའི་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་རྒྱལ་པོ་གླང་ དར་མའི་བར་མི་ལོ་དགུ་བརྒྱ་ལྷག་གི་རིང་ཆོས་དང་སྲིད་ཀྱི་བྱུང་བ་མཐའ་ཡས་པ་བྱུང། ཕྱི་ལོ་ ༩༠༠ ཙམ་ནས་མི་ལོ་ ༣༤༧ ཙམ་རིང་བོད་ཡུལ་མདོ་སྟོད་སྨད་དང༌། དབུས་གཙང་བཅས་པ་སིལ་བུར་འཐོར་ཏེ་བོད་ཁམས་ཉམས་རྒྱུད་ཇེ་ཆེར་གྱུར། རིམ་པས་ས་སྐྱའི་ཁྲི་རབས་ཉི་ཤུས་ལོ་ ༩༦ རིང་བོད་སྤྱི་ལ་དབང་བསྒྱུར་ཞིང༌། དེ་རྗེས་ཕག་མོ་གྲུབ་པ་ཁྲི་རབས་བཅུ་གཅིག་གིས་ལོ་ ༨༦དང༌། རིན་སྤུངས་པ་ཁྲི་རབས་བཞི་ནས་ལོ་ ༡༣༠ དང༌། སྡེ་པ་གཙང་པའི་ཁྲི་རབས་གསུམ་གྱིས་ལོ་ ༧༦ བཅས་དབང་སྒྱུར། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་དུས་རབས། སྤྱི་ལོ་ ༡༦༤༢ ནས་ ༡༩༥༠ བར་ལོ་ ༣༦༧སོགས་ཡིན།

རྗེ་ཉིད་ནས་སྐྱོ་བྲག་དབུ་རྩེར་ཡོད་པའི་ཆོས་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་གདུང་འབུམ་མདུན་མཎྜལ་བརྒྱ་རྩ་སོགས་མཆོད་སྤྲིན་ཚོགས་བསགས་རྒྱ་ཆེན་ཕུལ་ཞིང་། ཆོས་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་ལས་ལུང་ནོད་ཀྱི་ཆོ་གའི་ཐུགས་བསྐྱེད་བཅས་བཀའ་འབུམ་དག་ཚར་གཅིག་ལྗགས་ཀློག་མཛད། བསྟན་འགྲོའི་དོན་དུ་འཁོར་གསུམ་རྣམ་དག་གིས་མཚམས་སྦྱོར་དང་། ཐུགས་སྨོན་རྒྱ་ཆེན་བཅས་ཐུགས་བཞེད་ལེགས་པར་གྲུབ། འདིའང་སྔོན་གྱི་གོང་མ་རྣམས་ཀྱི་བཀའ་འབུམ་ཆོས་མཛོད་ཆེན་པོའི་ཁྲོད་དུ་གཏེར་རྒྱས་གདབ་པ། དུས་སུ་བབས་དུས་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་ནས་བཞེས་པ་མངོན་སུམ་དུ་འདུག།
以下所有时间皆為巴西官方时间（UTC-3），举办赛事的十二座球场中有十座位於此时区内，其餘两座库亚巴的-{zh-hans:潘塔纳尔体育场; zh-hk:潘塔纳尔体育场; zh-tw:潘特纳尔体育场;}-、玛瑙斯的亚马逊体育场则属於亚马逊时间（UTC-4）的时区，因此当地比赛时间会比下表快一个小时。

ད་ནི་ལངས་ཚོའི་འཕེལ་ཁ་གྲིབས་པ་དང༌༎ རྒྱུན་ལྡན་འགྲོ་བསྐྱོད་མང་བས་སུན་ན་ཡང༌༎ ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེའི་འགྲོ་དོན་ལྡན་པས་ན༎ ཐེངས་འདིའི་ཕྱོགས་བསྐྱོད་སྤྲོ་བ་ཅི་བས་བརྟས༎

གླེགས་བམ་འདི་ནི་རྫ་དཔལ་སྤྲུལ་ལམ་ཨོ་རྒྱན་འཇིགས་མེད་ཆོས་ཀྱི་དབང་པོས་མཛད་ཅིང་། འདིའི་ནང་དུ་ཐུན་མོང་ཕྱིའི་སྔོན་འགྲོ་དང་ཐུན་མིན་ནང་གི་སྔོན་འགྲོ་གཉིས་སུ་བཀར་ཡོད་ལ། ཐུན་མིན་ཕྱིའི་སྔོན་འགྲོ་རུ་དལ་འབྱོར་རྙེད་དཀའ་དང་། ཐར་བའི་ཕན་ཡོན། བཤེས་གཉེན་བསྟེན་ཚུལ་སོགས་བརྗོད་ཡོད།

རབ་གསལ་བཙན་ཁང་ནི། བར་སྐོར་གདུང་རྩེ་ཟུར་གྱི་ལྷོ་ངོས་ཀུན་བཟང་རྩེའི་ཤར་ངོས། མཚམས་ཁུང་དགོན་གྱི་ནུབ་ངོས་སུ་བཙན་ཁང་དེ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། རབ་གསལ་ཞེས་པ་ནི། སྔོན་སྐྱིད་ཆུའི་ཆུ་རགས་ཀྱི་ཟེ་ལ་གནས་པའི་“རགས་ཟེ་”སྟེ་རྗེས་སུ་རབ་གསལ་ཞེས་པར་སྒྲ་འགྱུར་ཞེས་གསུང་། བཙན་ཁང་དེ་ནི་ཀླུ་བཙན་མཐུ་སྟོབས་དབང་ཕྱུག་གི་བཙན་ཁང་ཡིན་ཅིང་། ཀླུ་བཙན་མཐུ་སྟོབས་དབང་ཕྱུག་ནི་ཇོ་བོ་ཤཱཀྱ་མུ་ནེའི་བཀའ་སྲུང་ཡིན་ཅིང་། སྔོན་ཇོ་བོ་ཤཱཀྱ་མུ་ནེ་རྒྱ་གར་དུ་བཞུགས་སྐབས་བཀའ་སྲུང་འདི་ཉིད་རྒྱ་གར་དུ་ཡོད་པ་དང་། དེ་རྗེས་ཤཱཀྱ་མུ་ནེ་རྒྱ་ནག་ཏུ་གདན་དྲངས་རྗེས་རྒྱ་ནག་ཏུ་དུ་བྱོན་པ། ཡང་ཤཱཀྱ་མུ་ནེ་བོད་དུ་གདན་དྲངས་རྗེས་བོད་དུ་ཕེབས་པ་བཅས་ཡིན་གསུངས། ཐོག་མར་རྙིང་ལུགས་ཡིན་པ་ལ་རྗེས་སུ་བཙན་ཁང་དེ་དང་། ཀརྨ་ཤག་ལ་སོགས་པ་རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པའི་དུས་སེར་སྨད་གྲྭ་ཚང་ལ་གནང་བ་ནས་བཟུང་སེར་སྨད་གྲྭ་ཚང་ནས་རྒྱུན་བཞུགས་དགེ་འདུན་བཞི་རེས་ཐབ་འགོག་གི་གསོལ་ཁ་གཞིར་བཟུང་གསོལ་ཁ་གནང་བ་དང་། ཀླུ་བཙན་སྐུ་གསོལ་ཀྱང་གནང་བ་ཡིན། སྔོན་བཙན་ཁང་དེར་ཀླུ་བཙན་གྱི་སྐུ་བརྙན། དགྲ་སྤྱི་ལྷ་མོ། ཐབ་འོག་དགྲ་ལྷ་སོགས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་དང་། འོ་ཐང་མཚོ་ལས་བཞེས་པའི་ཀླུ་བཙན་གྱི་བླ་རྡོ་དང་། ཆོས་རྒྱལ་གྱི་ཞབས་རྗེས་དང་སྙན་ཅོག་གི་རྗེས་གསལ་བའི་རྡོ་བཅས་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། ད་ལྟ་སྔོན་གྱི་བཙན་ཁང་ཉམས་གསོ་གནང་བའི་ནང་སྔོན་གྱི་སྐུ་བརྙན་དེ་དག་གི་སྐུ་ཚབ་གསར་བཞེངས་གནང་བ་དང་། ཀླུ་བཙན་གྱི་བླ་རྡོ། ཆོས་རྒྱལ་གྱི་ཞབས་རྗེས་དང་སྙན་ཅོག་གི་རྗེས་གསལ་བའི་རྡོ་བཅས་བཞུགས་སུ་གསོལ་བ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། ཡང་དེ་དང་ཉེ་བར་རགས་རྒྱབ་དུར་ཁྲོད་ཅེས་པ་ཡོད་ཅེས་གསུངས།

དམངས་གཙོའི་ལྟ་གྲུབ་ལྡན་པའི་གྲོས་ཚོགས་ནང༌༎ སྨྲ་བརྗོད་རང་དབང་ཡོད་པའི་བགྲོ་གླེང་ཐོག། གྲོས་འཆར་བགྲོ་གླེང་ལངས་འདུག་གང་བྱས་ཀྱང༌༎ ཁྲིམས་དང་སྒྲིག་འགལ་མིན་པའི་ཚུལ་ལུགས་ཞུས༎

སྤྱི་ལོ་1956ལོར་ནག་ཆུའི་ས་ཁུལ་དུ་གནའ་བོའི་མི་རིགས་ཀྱི་ཤུལ་ལུས་རྡོ་ཆས་རྙིང་པ་རིགས་གཉིས་རྙེད་པ་དང༌། དེ་རྗེས་གཉའ་ལམ་དང༌། དིང་རི། ཤན་ཚ། སྤུ་ཧྲེང༌། སུམ་མདོ། རྣམ་གླིང་སོགས་ཀྱི་ཡུལ་ནས་རྡོ་ཆས་རྙིང་པའི་དུས་རབས་ཀྱི་གནའ་རྫས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་རྙེད་པར་བརྟགས་ན་བོད་འདིར་ལོ་ངོ་ཁྲི་ཕྲག་གི་གོང་དུ་རོང་འབྲོག་གཉིས་ཀའི་ཡུལ་དུ་མི་རྣམས་འཚོ་ཞིང་གནས་པར་ངེས་ཏེ། འདི་ནས་ལོ་ངོ་ཁྲི་ཕྲག་ཙམ་གྱི་གོང་དུ་འཇིག་རྟེན་འདིར་མཚོན་ཆ་དང༌། ལག་ཆ་བཟོ་རྒྱུའི་ལག་རྩལ་ཡར་རྒྱས་བྱུང་བའི་དུས་རབས་ཤིག་ཏུ་སླེབས་ཡོད་པ་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ཆེད་རམས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཞེད་པ་གཅིག་ཏུ་མཐུན།

རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་སྐུ་དུས་སུ་བོད་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་ཐོག་མ་འབྲེལ་བ་གནང་སྟེ་ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་ཁག་ཏུ་སློབ་ཕྲུག་ཆེད་གཏོངགནང་བ་དང༌། དྲག་པོའི་སྒྲིག་འཛུགས་ལ་ལེགས་བཅོས་དང་རྒྱ་བསྐྱེད། ཕྱི་སྲིད་དང་དམག་སྤྱི་ལས་ཁུངས་གསར་འཛུགས། བཟོ་ལས་ཆུངཁག་གི་བཟོ་གྲྭ་དང༌། གློག་ཁང༌། སྦྲག་ཏར་ཁང་བཅས་གསར་འཛུགས། སྦྲག་འཛིན་གསར་བཟོ། བོད་ཀྱི་དངུལ་ཊམ་སྔར་ཡོད་ཀྱི་ཐོག་གསེར་དངུལ་ཟངས་གསུམ་གྱི་ཊམ་སྒོར་ཆེ་ཆུང་ དང༌། ཤོག་དངུལ་སོགས་རྣམ་གྲངས་མང་པོ་གསར་དུ་དཔར་བསྐྲུན། རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་ཆིངས་ཡིག་ཁག་གསར་འཇོག་སོགས་གནང་ཡོད་པ་རེད།

དོན་གཅོད་ཁང་ནས་མཐོང་ཁྱེར་ལག་འཁྱེར་འབྱོར༎ གོ་སྒྲིག་པ་ལས་གནམ་གྲུའི་པ་སེ་བླངས༎ ནམ་ཕྱེད་རྒྱལ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཏག་ཏག་ལ༎ བསམ་ཡས་གླིང་ནས་ལྡི་ལི་གནམ་ཐང་འགྲིམས༎
བདེ་སྐྱིད་ཤང་ནས་གུར་གསར་པ་་གསུམ་དང་། རྩྭ་རས་བཅོ་ལྔ་（དེའི་ནང་རྙིང་པ་བདུན་）ཉིན་བདུན་རིང་གཡར་སོན་བྱུང་་བ་དུས་ཐོག་ཏུ་ཉམས་མེད་་གྲངས་ཚང་འདི་ཐོག་ནས་རྩིས་འབུལ་ཞུ་འཛིན་དུ། སྐྱིད་ཁང་ཕྱུགས་རྫི་བ་རྟ་འགྲིན་གྱིས། ××××ལོའི་ཟླ××ཚེས××ལ།

འགན་འཛིན་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མིའི་ཁོངས་སུ་མཚན་གནས་རྗེས་འབྲེལ་མི་རྗེ་འཕྲོད་བསྟེན་བཀའ་བློན་མཆོག་ཚོགས་གཙོ་དང་། མཚན་གནས་རྗེས་འབྲེལ་འཕྲོད་བསྟེན་དྲུང་ཆེ་ཚོགས་གཞོན། བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ཆོས་ནང་ཤེས་གསུམ་གྱི་དྲུང་ཆེ་རྣམ་པ་མཚན་གནས་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་ཚོགས་མི། སྨན་རྩིས་ཁང་གི་འགན་འཛིན་རྒྱུན་ཞུགས་འགན་འཛིན། མཚན་གནས་རྗེས་འབྲེལ་བདེ་ལེགས་སྨན་ཁང་གི་འགན་འཛིན། མཚན་གནས་རྗེས་འབྲེལ་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་འགན་འཛིན། སྨན་རྩིས་ཁང་གི་སྨན་པ་གཙོ་བོ་བཅས་འགན་འཛིན་ལྷན་ཚོགས་སུ་ཚོགས་མི་གྲངས་དགུ་ཡོད། བོད་ཀྱི་སྨན་རྩིས་ཁང་གི་འགན་འཛིན་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ངམ་བཀའ་ཤག་གང་རུང་ནས་ཐད་བསྐོས་གནང་བའམ་ཡང་ན། སྨན་རྩིས་ཁང་གིས་འོས་བསྡུའི་ལམ་ནས་འདེམས་སྒྲུག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

དུས་རབས་༡༩པར་དབྱིན་ཇིའི་སློབ་གྲྭ་ཁག་ཏུ་བྱུང་བའི་རྩེད་མོ་ཞིག་སྟེ། འགྱིག་དང་ཤིང་འབག་གིས་བཟོས་པའི་སྤོ་ལོ་དེ་ལུག་སྤགས་ཤོག་བུས་བཏུམས་པའི་ཁྱེམ་བུས་ཅོག་ཙེའི་སྟེང་ཕར་ཚུར་རྡེག་རེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ངརྩེད་མོ་དེ་ནི་ཏན་ནེ་སི་སྤོ་ལོར་དཔེ་བལྟས་ཏེ་བྱུང་བས་ན་"ཅོག་ཐོག་ཏན་ནེ་སི་"ཡང་ཟེར། ༡༨༩༠ལོར་ཨ་རིར་འགྱིག་ཤོག་གི་བཟོས་པའི་"སན་ལུ་ལུ་"སྤོ་ལོ་བྱུང་བ་དེ་རྡེག་སྐབས་ཕིན་ཕིན་ཕང་ཕང་གི་སྒྲ་གྲགས་པས་ཕིན་ཕང་ཞེས་པའི་མིང་ཐོགས་པ་རེད། དེང་སང་ཕིན་ཕང་སྤོ་ལོ་ནི་འཛམ་གླིང་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་དར་ཁྱབ་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་ལུས་རྩེད་ཅིག་ཆགས་ཚར་ཡོད་ལ། རང་རྒྱལ་ཡང་ཕིན་ཕང་རྩེད་མོའི་རྒྱལ་ཁབ་དྲག་ཤོས་སུ་གྱུར་ཡོད།
བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་དང་། གཞིས་ཀ་རྩེ་ས་ཁུལ། ཆབ་མདོ་ས་ཁུལ། ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ། ཉིང་ཁྲི་ས་ཁུལ། ནག་ཆུ་ས་ཁུལ། མངའ་རིས་ས་ཁུལ་བཅས་ས་ཁུལ་དྲུག་ཡོད་ལ། བོད་ལྗོངས་སུ་ཐེངས་དྲུག་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་མི་གྲངས་རྩིས་བཤེར་བྱས་པའི་གྲངས་ཀ་ལྟར་ན་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་རྒྱུན་སྡོད་མི་གྲངས་ཁྲི300.22ཀྱི་ཁྲོད་བོད་རིགས་དང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གཞན་གྱི་མི་གྲངས་ཁྲི275.69ཡོད་པ་དེས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི91.83%ཟིན་ཡོད་པ་རེད།

འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་རྒྱུད་ཡོངས་ལ་སྐྱེས་ཙམ་ཉིད་ནས་ཆེ་མཐོངས་དང༌། ཐོབ་ཐངགི་རང་དབང་འདྲ་མཉམ་དུ་ཡོད་ལ། ཁོང་ཚོར་རང་བྱུང་གི་བློ་རྩལ་དང་བསམ་ཚུལ་བཟང་པོ་འདོན་པའི་འོས་བབས་ཀྱང་ཡོད། དེ་བཞིན་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་བུ་སྤུན་གྱི་འདུ་ཤེས་འཛིན་པའི་བྱ་སྤྱོད་ཀྱང་ལག་ལེན་བསྟར་དགོས་པ་ཡིན༎

ཤིང་རྟ་སྤྱི་ལོ་ 1834 ལོར་སིང་པ་ཌོག་རའི་རྒྱལ་པོས་ལ་དྭགས་བཙན་བཟུང་བྱས་ཏེ། བོད་དང་ལ་དྭགས་དབར་གྱི་ཚོང་ལམ་བཅད་པ་མ་ཟད། ལྕགས་གླང་སྤྱི་ལོ་ 1841 ལོར་ལ་དྭགས་དང་སིང་པ་བསྒྲིལ་བའི་དམག་དཔུང་ཁྱོན་ཆེ་བཏང་སྟེ་བོད་ཀྱི་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས། བོད་གཞུང་གིས་ཟུར་ཁང་པ་ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ་དམག་སྤྱིར་བསྐོས་ཏེ་ཕར་རྒོལ་ལན་མང་བྱས་ཀྱང༌། སིང་པ་རྣམས་གོ་ལག་བཙན་པས་བོད་དམག་རྣམས་གཡུལ་རྒྱལ་མ་ཐུབ། སླར་ཡང་བོད་གཞུང་གིས་མདའ་དཔོན་བཤད་སྒྲ་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་པོ་དང༌། དབུས་གཙང་གི་ཡུལ་དམག་བཅས་རྒྱབ་སྣོན་དུ་བཏང་སྟེ་ཕར་རྒོལ་སྔར་ལས་ཤུགས་ཆེར་བྱས་པས། བོད་ས་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་ཡོངས་རྫོགས་ཚུར་བླངས་པ་ཟད། ལ་དྭགས་ཀྱི་ས་ཆ་ནས་སིང་པ་ཡོངས་རྫོགས་མཐར་སྐྲོད་བཏང༌། སྐབས་དེར་བོད་དམག་རྣམས་ཤི་རྨས་གང་འཚམ་བྱུང་ནའང༌། བོད་ཕྱོགས་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་ཏེ་བོད་སིང་གཉིས་ཕན་ཚུན་གཉིས་མོས་ཀྱི་ཆིངས་ཡིག་བཞག་སྟེ་དཔའ་མཛངས་རྟུལ་ཕོད་ངང་ཕྱི་རོལ་བཙན་འཛུལ་པར་འཐབ་འཛིང་བྱས་ཏེ་བོད་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་བརྟན་སྲུང་བྱས་པའི་མཛད་རྗེས་རླབས་ཆེན་བཞག་གོ།

འཁོར་ཚན་གྱི་གཡོན་ཕྱོགས་ནས་གཡས་ཕྱོགས་སུ་མ་རྡུལ་སོ་སོའི་ལྟེ་ཉིང་གི་ཁུར་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་སོང་སྟེ། སྡེབ་བྱེད་གློག་རྡུལ་འདུ་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་སོང་བ་ཡིན་རྐྱེན། གློག་རྡུལ་དོར་ནུས་ཇེ་ཞན་དུ་འགྲོ་བ་དང། རིགས་ཚན་གྱི་གོང་ནས་འོག་ཏུ་འགྲོ་སྐབས། ལྟེ་ཉིང་དང་མ་རྡུལ་གྱི་སྡེབ་བྱེད་འཁོར་ལམ་རྒྱང་ཐག་རིང་དུ་སོང་བ་ཡིན་རྐྱེན། ལྟེ་ཉིང་གི་ཁུར་ཤུགས་ཇེ་ཆུང་དུ་སོང་སྟེ། སྡེབ་བྱེད་གློག་རྡུལ་ལས་སླ་པོའི་ངང་དོར་ཐུབ། དེས་ན། འཁོར་ཚན་གྱི་གཡོན་ཕྱོགས་ནས་གཡས་ཕྱོགས་སུ་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཇེ་ཆུང་དུ་འགྲོ་བ་དང། རིགས་ཚན་གྱི་གོང་ནས་འོག་ཏུ་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བ་ཡིན།

བྱེ་བྲག་ནང་ཆེན་རྒྱལ་སྲས་ཨ་ཆེན་ནས་རྗེ་ཉིད་ལ་ཞབས་བརྟན་སྨོན་ཚིག་ཕུལ་བ་དང་། སྐུ་མཆེད་མགོན་པོ་བསྟན་གྲགས་སྤྲུལ་སྐུ་ནས་འབའ་རོམ་དགེ་བསྙེན་རྩམ་ཆེན་ལྷ་སྒོའམ། བསམ་གཏན་གང་བ་བཟང་པོའི་གསོལ་བསྡུས་བརྩམས་པས་རྟེན་འབྲེལ་ལེགས་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་སོགས་མཐའ་ཡས་ཀྱང་མཚོན་ཙམ་དང་། རྒྱལ་དབང་ཀརྨ་པ་བཅུ་དྲུག་རིག་པའི་རྡོ་རྗེ། རབ་རྒྱལ་ལྕགས་འབྲུག་ལོ་མཇུག༡༩༤༡ལོར་རང་དགོན་དུ་གདན་དྲངས་ནས་ཆིབས་བསུ། སེར་སྦྲེང་། བསྙེན་བཀུར་འབུལ་ཆེན་བཏེགས་པ་སོགས་རླབས་ཆེན་ཚོགས་གཉིས་གསོག་པའི་ཐུགས་སྟོབས་ཆེན་པོས་ཟང་ཟིང་རྒྱུ་ནོར་གྱི་དངོས་པོ་སྐུ་ཡིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་མཐའ་དག་སྤོང་དག་གིས་ལེགས་འབུལ་སུས་ཀྱང་འགྲན་ཟླ་བྲལ་བར་མཛད། རྟ་རྣ་དགོན་དུ་ཞབས་སྐྱེལ་དུ་ཕེབས་ཏེ་རྟ་རྣའི་ནང་རྟེན་དམ་འབྱར་མ་རྣམས་རྒྱལ་དབང་རིན་པོ་ཆེས་ཞིབ་གཟིགས་མཛད་པའི་ཞར་བྱུང་དུ་གླིང་གི་ཕྱག་རལ་རྣམས་ཞིབ་མཇལ་མཛད།
བོད་རྗེ་སོ་བཞི་པ་གུང་རུ་གུང་བཙན་ནི། ཡབ་རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་དང༌། ཡུམ་མོང་བཟའ་ཁྲི་ལྕམ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་རབ་བྱུང་མ་ཚུགས་གོང་གི་ས་ཁྱི་ལོ་(སྤྱི་ལོ་༦༣༨)ལོར་ཕོ་བྲང་དམར་པོ་རི་ལ་སྐུ་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་བཅུ་གསུམ་པ་ལྕགས་ཁྱི་(སྤྱི་ལོ་༦༥༠)ལོར་ཡབ་ཀྱི་རྒྱལ་སར་འཁོད། སྐུ་གཤེན་ཞང་ཞུང་ཁྱུང་སྐར་བྱས། ལོ་ངོ་ལྔའི་རིང་དུ་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས། བཙུན་མོ་འ་ཞ་བཟའ་ཁོ་འཇོ་མང་མོ་རྗེ་ཁབ་ཏུ་བཞེས། རིགས་སྲས་མང་སྲོང་མང་བཙན་སྐུ་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་བཅོ་བརྒྱད་པ་རབ་བྱུང་མ་ཚུགས་གོང་གི་ཤིང་ཡོས་(སྤྱི་ལོ་༦༥༥)ལོར་སྐུ་གཤེགས། བང་སོ་དོན་མཁར་མདའ་རུ་བརྩིགས་ཤིང་གྲལ་ནི་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་གྱི་གཡོན་ན་ཡོད། འདིའི་མཚན་གཞན་ལ་གུང་སྲོང་གུང་བཙན་དང་གུང་རི་གུང་ཆེན་ཡང་ཟེར། ལོ་རྒྱུས་འགའ་ཞིག་ཏུ་རྒྱལ་པོ་འདི་ཡབ་མ་འདས་པའི་སྔོན་ནས་རྒྱལ་སྲིད་ཅུང་ཟད་བཟུང་ནས་འདས་པར་བཤད་པ་ནི། སྲོང་བཙན་དགུང་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་བཞུགས་པའི་ཨུ་ཚུགས་ཀྱིས་བྱས་པ་ཙམ་ཡིན་ནོ། །

༡．ནམ་མཁའ། ༢．རླུང། ༣．མེ། ༤．ཆུ། ༥．ས། ༦．བརྟན་པ། ༧．གཡོ་བ། ༨．གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས། ༩．ཉི་མ། ༡༠．ཟླ་བ་བཅས་ཏེ།། སྣ་ཚོགས་པདྨ་ཉི་མ་ཟླ་བ་དང།། སྒྲ་གཅན་དུས་མེ་ལ་སོགས་གདན་གྱི་སྟེང།། རླུང་ཁམས་ཡ་ལྗང་ར་དམར་མེ་ཡི་ཁམས་།། ཝ་དཀར་ལྕགས་ཁམས་ལ་སེར་ས་ཡི་ཁམས།། མ་ནི་སྣ་ཚོགས་ཁམས་ལས་གྲུབ་པ་སྟེ།། ྐྵ་ནི་ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་རྟོགས་གྱུར་པ།། དེ་སྟེང་ཧམ་དཀར་སྐྱེ་མེད་ཆོས་སྟོན་པ།། སྣ་ཚོགས་པདྨའི་སྟེང་དུ་ཟླ་བ་དཀར།། དེ་སྟེང་མེ་ཤེལ་ལས་གྲུབ་ཉི་མ་དམར།། ནཱ་ད་སྔོན་པོ་དུ་བའི་མདོག་ཅན་སོ།། སྤྲིན་རིས་སྨུག་པོ་པདྨའི་ཚལ་དང་མཉམ།། ཡིག་རྐང་མང་ཉུང་རྒྱ་གར་ཡུལ་རིགས་ཁྱད།། ཅེས་བྱུང་ངོ།།

རྒྱལ་ས་པ་རེ་སི་ལ་གནས་བཅས་པའི༎ སྐྱབས་བཅོལ་བོད་རིགས་ཚོགས་པའི་གདན་ཞུ་ལྟར༎ ཤ་ཁྲག་གཅིག་པའི་སྤུན་ཟླ་བརྒྱ་ཕྲག་དང༌༎ ལྷན་ཅིག་འཛོམས་པའི་སྐལ་བཟང་དགའ་སྟོན་ཐོབ༎

འདབས་མའི་དབྱིབས་ལ་ལྟས་ནས་རིགས་དབྱེ་བྱས་ན་རྗེལ་ཚལ་གྱི་རིགས་༡༠༠ལྷག་ཙམ་ཡོད་པ་དང་མཐོང་མང་ཤོས་ཀྱི་རིགས་ལྔ་ཡོད་（Boston、Bipp、Butterhead）、Iceburg、（Romaine、Cos）。

འཛམ་གླིང་དམངས་གཙོའི་སྲོལ་གཏོད་རྒྱལ་ཁམས་འདིར།། གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་སུམ་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་འདུག། དམངས་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁམས་ནང༌།། སྔོན་དུ་ཐོན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཤིན་ཏུ་མང༌།།

འཇའ་ཚོན་གྱི་མིང་སྟེ་ས་གཞིའི་དྲོད་དང་མཁའ་དབུགས་ཕྲད་ནས་བྱུང་བ་དང་། ཚོས་གཞི་སྣ་ཚོགས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་ཤམ་བུ་བརྩེགས་པ་ལྟར་ཡོད་པས་ན་མིང་དེ་ལྟར་བཏགས།དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།

ཡོབ་རོབ་མཉམ་འབྲེལ་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི༎ ཚོགས་གཙོ་མཆོག་གི་བོད་དོན་འབྲེལ་བའི་གཏམ༎ རྟག་ཆད་གཡང་ས་གང་དུའང་མི་ལྷུང་བའི༎ དོན་ཚན་གསུམ་གྱི་ལམ་སྟོན་ལྷུག་པོ་གནང༌༎

དྲི་ཟ་ནི་འདོད་པའི་བར་སྲིད་དེ་སྐལ་བ་བཟང་ངན་ཀུན་གྱིས་དྲི་ཞིམ་པ་དང་མི་ཞིམ་པ་ཐམས་ཅད་ཟ་བའི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པས་མིང་དེ་ལྟར་ཐོགས་ཤིང༌། ལྷའི་གླུ་མཁན་ཡང་ཡིན་ཏེ་དྲི་ཟའི་གླུ་ཞེས་སྙན་པའི་ཚད་དུ་བྱེད། ཡོངས་གྲགས་སུ་དྲི་ཟའི་རྒྱལ་པོ་ཏཁྲི་ར་དང༌། དྲི་ཟའི་རྒྱལ་བོ་ལྗོན་པ་རྟ་མགོ་ཅན་སོགས་ཀྱང་དྲི་ཟའི་རིགས་ཡིན་ནོ།། གདོན་ཞེས་པ་ནི། མི་མིན་གྱི་རིགས་ཏེ་མིའི་ཁོག་པར་ཞུགས་པའམ། ཡང་ན་ནད་དང་རྐྱེན་ངན་སྣ་ཚོགས་གཏོང་བའི་རིགས་ཤིག་སྟེ། བྱིས་པའི་གདོན་ཆེན་བཅོ་ལྔ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་སྟེང་གདོན་དང༌། བར་གདོན། འོག་གདོན། ཕོ་གདོན་དང་མོ་གདོན་སོགས་གདོན་གྱི་རིགས་མང་པོ་ཡོད་པར་གསུངས། འདྲེ་ཞེས་པ་ནི། མི་མ་ཡིན་གྱི་བྱེ་བྲག་ཅིག་སྟེ། མི་ལ་གནོད་འཚེ་གཏོང་བ་དང༌། མིའི་ཁོག་པར་ཞུགས་ཏེ་སྣང་བ་གཞན་དབང་དུ་བསྒྱུར་ནས། གང་ཞུགས་པའི་འདྲེའི་བསམ་བློ་དང་བྱ་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་བཤད་པ་ཞིག་ཡིན། སྲི་ཞེས་པ་ནི། གནོད་བྱེད་ཀྱི་གདོན་འདྲེའི་རིགས་ཤིག་ཏེ། ཀཱི་ལ་ཡའི་སྲི་ཆུང་གི་ལོ་རྒྱུས་སུ། རྒྱལ་བོའི་ཕུང་སྲི་དང༌། བློན་པོའི་ཕུང་སྲི། རྣལ་འབྱོར་བའི་དམ་སྲི། དགྲ་སྲི། གོད་སྲི། སྒོ་སྲི། ཆུང་སྲི། དུར་སྲི། གཡལ་མོའི་གོད་སྲི། སྡང་བོའི་སྲི། ལྟས་ངན་ཆོ་འཕྲུལ་གྱི་སྲི། དེ་རྣམས་ཕ་ཕ་བདུད་དང༌། མ་མ་བདུད་དེ་སྲི་བཅུ་གསུམ་དུ་གསུངས་སོ། །
མཐར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༣ ལོའི་ཟླ་བ་ ༥ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་རྩོམ་བཞིནཔ་དེ་མཇུག་སྐྱེལ་ཆེད་གཞུང་གི་ལས་ཁུར་ནས་རྩ་དགོངས་ཞུས། དེའི་རྗེས་ཁོང་ནང་མི་དང་བཅས་པ་Asian Foundation ནས་གནང་བའི་སློབ་ཡོན་རོགས་རམ་འོག་ཨ་རིར་སློབ་གཉེར་དུ་ཕེབས་ཞིང༌། ཨ་རིའི་ཡེལ་གཙུག་ལག་ཁང་ནས་ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མཐའ་མའི་ཉམས་ཞིབ་དང་ཞུ་དག་གནང་སྟེ། གཙུག་ལག་ཁང་དེ་རང་ནས་ ༡༩༦༧ ལོར་ཁོང་གི་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་དེ་དཔར་འདེབས་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་གང་སར་འགྲེམས་སྤེལ་གནང་ཡོད།

མྱུར་སྐྱོབ་པ་རྨས་མའི་ཟུར་དུ་ལངས་ཏེ།ནད་པའི་ལག་ཡ་མྱུར་སྐྱོབ་པའི་ སྐེ་ཐོག་ནས་འཁྱེར་དགོས་ལ།མྱུར་སྐྱོབ་པས་ལག་ཡ་ཡིས་སྐེ་ཐོག་ནས་ཁྱེར་བའི་ནད་ པའི་ལག་ཡ་ནས་བཟུང་ཞིང་། ལག་ཡ་ཡིས་ནད་པའི་རྒྱབ་ཕྱོགས་ནས་བསྐྱོར་ཏེ་དལ་མོས་ངང་འགྲོ་དགོས།

བདོས་བཅས་གཟུགས་པོ་ཕྱོགས་མཐར་གྲམས་ན་ཡང༌༎ མ་བཅོས་སེམས་ཀྱི་རྡོག་རྩ་གཅིག་ཏུ་སྒྲིལ༎ ཕྱོགས་འདིའི་བོད་རིགས་ཚོགས་པའི་ལས་འགུལ་ཁག། མ་ལྷག་མ་ཆད་ལས་སྡོམ་ཚུལ་དུ་བགྲངས༎

མཚོ་སྔོན་པོའི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་མཚོ་ཤར་ས་ཁུལ་གྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི12801ཡོད་པ་དང་། ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་སྡོད་གནས་དམར་གཙང་རྫོང་དམར་གཙང་གྲོང་རྡལ་དུ་ཡོད། མངའ་ཁོངས་སུ་དམར་གཙང་དང་། གྲོ་ཚང་། དགོན་ལུང་ཧོར་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་། གཞོང་ཐང་ངམ་མཛོ་མོ་ཁ་ཆེ་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་། བར་ལུང་ཁ་ཆེ་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་། ཡ་རྫི་ས་ལར་རིགས་བཅས་རྫོང་ཁག་དྲུག་དང་། གྲོང་རྡལ་དང་ཡུལ་ཚོ150 སྡེ་བ180བཅས་ཡོད། སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི147(2004ལོ)ཡོད་པའི་ཁྲོད་གཙོ་བོ་རྒྱ་རིགས་དང་། གཞན་ཁ་ཆེ་རིགས། བོད་རིགས། ཧོར་རིགས། ས་ལར་རིགས་སོགས་མི་རིགས་མང་པོ་འདུས་སྡོད་བྱས་ཡོད།

རྒྱུན་གཏན་དངོས་རྫས་དང་སྐྱེ་དངོས་སོ་སོའི་དབྱེ་བ་འབྱེད་དགོས་ཚེ། དེ་དག་གི་ཁྱད་ཆོས་ལ་ལྟོས་ཏེ་དབྱེ་བ་འབྱེད་པ་ཡིན། དཔེར་ན། ཚོང་ཁང་ནང་དུ་ཚོང་ཟོག་སྒྲིག་གཤོམ་བྱེད་སྐབས། ཁྲུས་རྫས་ཀྱི་རིགས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་སྒྲིག་པ་དང། བཟའ་བཅའི་རིགས་ལོགས་གཞན་ཞིག་ཏུ་སྒྲིག་པ་མ་ཟད། ཁྲུས་རྫས་ཀྱི་རིགས་ཀྱང་འདག་ཆལ་དང་ཡི་ཙི་སོ་སོར་སྒྲིག་པ་ཡིན། དེ་བཞིན་ཚན་རིག་པ་ཚོས་ཀྱང། རྩ་རྫས་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་ལ་ལྟོས་ཏེ་གོ་རིམ་སྒྲིག་ཐབས་གནང་ཡོད། ཆེས་ཐོག་མར་རྩ་རྫས་ཤིག་ལྕགས་རིགས་ཡིན་དང་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་གཞི་རྩར་བཟུང་སྟེ་དབྱེ་འབྱེད་བྱས་ཡོད་ཀྱང། རིམ་བཞིན་རྩ་རྫས་ཀྱི་གྲངས་འབོར་ཇེ་མང་དུ་ཕྱིན་པ་ཆབ་ཅིག་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་ཞིབ་ཕྲའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་ཟབ་ཏུ་སོང་སྟེ། གོ་རིམ་སྒྲིག་ཐབས་ཀྱང་ལེགས་སུ་སོང་ཡོད།

བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ཤར་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་ཉིང་ཁྲི་ས་ཁུལ་གྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི11.7ཡོད་པ་དང་། ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་སྡོད་གནས་བརྒྱད་གཅིག་གྲོང་རྡལ་དུ་ཡོད། མངའ་ཁོངས་སུ་ཉང་ཁྲི་དང་། སྨན་གླིང་། ཀོང་པོ་རྒྱ་མདའ་། མེ་ཏོག སྤོ་མེས། རྫ་ཡུལ། སྣང་རྫོང་བཅས་རྫོང་ཁག་བདུན་ཡོད། སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི17.3གྱི་ཁྲོད་བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཁྲི11ལྷག་ཡོད་པ་དང་། དེས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི90%ཡན་ཟིན་ཡོད་པ་རེད། ཉིང་ཁྲི་ས་ཁུལ་དུ་བོད་རིགས་དང་། རྒྱ་རིགས། ལྷོ་པ། འཇང་རིགས། ཁ་ཆེ་རིགས་སོགས་མི་རིགས10ཡོད། མེ་ཏོག་རྫོང་མ་གཏོགས་གཞན་པའི་རྫོང་དྲུག་གི་སྡོད་དམངས་ཁྲོད་གཙོ་བོ་བོད་རིགས་ཡིན།
སྨན་རྩིས་ཁང་ (English: Men-Tsee-Khang or Tibetan Medical & Astro Institute )ནི་རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་མེ་འབྲུག ཕྱི་ལོ་༡༩༡༦ ལོར་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་ཆེན་པོས་ལྷ་སར་གསར་བཙུགས་གནང་བ་དང་ཕྱིས་དུས་འགྱུར་གྱིས་བོད་ས་ཡོངས་རྗོགས་རྒྱ་དམར་གྱིས་བཙན་བཟུང་བྱས་རྗེས་༌༸གོང་ས་ཏ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པ་མཆོག་རྒྱ་གར་དུ་བཙན་བྱོལ་ལ་ཕེབས། སྐབས་དེ་དུས་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་པའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་བཞིན་པར་བརྟེན། ཕྱི་ལོ་༡༩༦༡ ལོར་༸གོང་ས་མཆོག་ནས་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པ་དང་སྐར་དཔྱད་རྩིས་རིག་གཉིས་མ་ཉམས་རྒྱུད་འཛིན་དང་ཉམས་པ་སོར་ཆུད་བྱས་ཏེ་འགྲོ་བ་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་ནད་ཀྱིས་མནར་བའི་ཉམ་ཐག་སྐྱེ་འགྲོ་རྣམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བའི་ཐབས་སུ་དྷ་རམ་ཤ་ལ་སྨན་རྩིས་བསྐྱར་དུ་སྨན་རྩིས་ཁང་བསྐྲུན་བཞེངས་མཛད། སྨན་རྩིས་ཁང་ལ་སྡེ་ཚན་གཉིས་སུ་དབྱེ་བའི་འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན་དང་རིག་གཞུང་སྡེ་ཚན་གཉིས་ཡོད། འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཁོངས་སུ་འགན་འཛིན་ལྷན་ཚོགས། ཡན་ལག་སྤྱི་ཁྱབ་སྡེ་ཚན། ནང་ཞིབ་སྡེ་ཚན། དངུལ་རྩིས་ཁང་། ས་ཁང་ཚོགས་ཆུང་། སྨན་མཛོད་དང་སྨན་ཚོང་སྡེ་ཚན་སོགས་ཡོད་། རིག་གཞུང་སྡེ་ཚན་ཁོངས་སུ་སྨན་རྩིས་མཐོ་སློབ་ཁང་། སྨན་སྦྱོར་སྡེ་ཚན། ཉམས་ཞིབ་སྡེ་ཚན། སྔོ་སྦྱོར་ཉམས་ཞིབ་སྡེ་ཚན། སྨན་རྗས་ཉམས་ཞིབ་སྡེ་ཚན། དཔེ་དེབ་ཞིབ་འཇུག་དང་པར་སྐྲུན་སྡེ་ཚན། སྨན་རྩིས་བོད་ཡིག་དུས་དེབ་ཚོགས་ཆུང༌དང་སྨན་རྩིས་དབྱིན་ཡིག་དུས་དེབ་ཚོགས་ཆུང༌སོགས་ཡོད།

ཉིན་ཞིག་གི་ཞོགས་པ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་དང་བློན་པོ་རྣམས་རྩེ་ཕོ་བྲང་གི་ཡང་སྟེང་དུ་ཕེབས་ནས་ཕྱོགས་བཞིའི་ཡུལ་ལྗོངས་ལ་གཟིགས་ཞིབ་གནང་སྐབས་གློ་བུར་དུ་བྱང་ངོས་ཀྱི་བདེ་མཆོག་རིའི་འདབས་ཀྱི་ལྗོན་ཤིང་སྔོན་པོའི་ཁྲོད་དུ་དངོས་པོ་ནག་རིལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་གཟིགས་ནས་དཔོན་བློན་ཐམས་ཅད་ངོ་མཚར་ཆེན་པོ་བྱུང་ཞིང་། སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་ནག་རིལ་དེ་ནི་ཐག་ཞགས་ཁ་ཤས་ཀྱིས་འཇལ་ཐུབ་ཙམ་ཡོད་པའི་རྡོ་ནག་རུས་སྦལ་འདྲ་བ་ཞིག་ཡོད་པས་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊ་མཆོག་ལ་ཆེད་མངགས་ཕོ་བྲང་ཞིག་བཞེངས་ནས་བོད་ཡིག་གསར་གཏོད་གནང་རྒྱུར་ཕན་པའི་ཆ་རྐྱེན་བསྐྲུན། ཐོག་བརྩེགས་དགུ་ཡོད་པའི་ཕོ་བྲང་ཞིག་མགྱོགས་ནས་མྱུར་དུ་རྡོ་ནག་ལས་གྲུབ་པའི་རུས་སྦལ་གྱི་སྒལ་སྟེང་དུ་འགྱིང་ངེར་བཞེངས་ལ། ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊས་སྐུ་མཁར་མ་རུར་ལོ་ངོ་ལྔ་ལ་འབད་པ་གནང་མཐར་བོད་རང་གི་ཡི་གེ་གསར་གཏོད་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་བ་དང་། སྲོང་བཙན་པོས་ལོ་གསུམ་ལ་ཐུ་མི་མཆོག་རང་གི་སློབ་དཔོན་དུ་བསྟེན་ནས་ཡི་གེ་བསླབས་པར་གྲགས།

ཉི་མའི་གོ་ལ་ནུབ་མཐའི་སྤྲིན་གསེབ་ཡིབས༎ ལས་གྲྭ་ཕལ་ཆེར་ལས་ཐག་གཅོད་ལ་ཉེ༎ ན་ལེནྡྲ་ནས་ས་འོག་མེ་འཁོར་རྒྱུད༎ བྷེལ་ཇམ་བོད་རིགས་ཚོགས་པའི་མཇལ་འཕྲད་བཅར༎
མི་ལ་རང་རྩིས་མེད་པ་ན།། འཇིག་རྟེན་འདི་ལས་གནས་པར་དཀའ།།དམངས་ལ་རང་རྟོན་མེད་པ་ན།། འཚོ་བའི་གཞི་རྟེན་སྟོང་བར་འགྱུར།། གལ་ཏེ་མི་ཞིག་ལ་རང་རྩིས་མེད་པར་རང་ཉིད་རང་གིས་ཀྱང་རྩིས་མཐོང་མེད་ན་གཞན་གྱིས་མི་བརྩི་བ་ནི་སྨྲས་མི་དགོས་ལ། མི་རིགས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཡིན།དེ་བས་མི་ཞིག་ཡིན་ན་འདྲ། མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ན་འདྲ། རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་ནའང་འདྲ་སྟེ། རང་རྩིས་རང་རྟོན་ནི་རང་ཉིད་མདུན་སྐྱོད་ཀྱི་དར་རྒུད་དང་འབྲལ་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་རེད། བོད་མི་རིགས་ཞེས་འཛམ་གླིང་གི་ཡང་རྩེའམ་ས་སྒང་གི་སྣེ་གསུམ་པ་རུ་གྲགས་པའི་གངས་ལྗོངས་ཀྱི་མཐོ་སྒང་འདིར། རང་ཉིད་ཀྱི་ངལ་རྩོལ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས། རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་རྩལ་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་མིའི་རིགས་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་ལ་ངོ་མཚར་བའི་མཛད་རྗེས་བསྐྲུན་ཡོད། མི་ལོ་ཁྲི་ཕྲག་ཡས་མས་ཀྱི་ཡར་སྔོན་རྡོ་ཆས་དུས་རབས་ནས་བཟུང་། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་མེས་པོ་དག་གིས་ཡར་ལུང་ཁོག་ནས་ཕྱོགས་བཞིར་གནས་སྤོར་གྱི་དབུ་ཚུགས་པ་དང་། ཤར་ཕྱོགས་སུ་གྱེས་པའི་བོད་མི་དག་ལ་རྒྱའི་ཡིག་ཚང་འགའ་ལས་ཆང་ཞེས་འབོད་པ་དང་། དེ་དག་གིས་འབྲོག་ལས་ཤེས་བྱ་དང་། རྡོ་ཆས་དང་རྫ་ཆས། རུས་ཆས། བཙོ་སྦྱོང་རིག་པ། གསོ་བ་རིག་པ། བཟོ་སྐྲུན་རིག་པ་སོགས་དབུས་རྒྱུད་དུ་སྤེལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་རྨ་ཆུའི་སྨད་རྒྱུད་དུ་འཚོ་སྡོད་བྱེད་པའི་རྒྱ་མི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་དང་། དབུས་རྒྱུད་དམ་ཀྲུང་གོའི་རིག་གནས་གྲུབ་པ་ལ་སྐུལ་ལྕགས་ཐེབས་ཡོད། ཡུལ་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་ལྷོ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་གྱེས་པ་དག་ནི། གནས་དེ་གའི་རུས་རྒྱུད་ཚོ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཡབ་མེས་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། དེ་མིན་ལྷོ་རུ་གྱེས་པས་ཡར་ལུང་ཁོག་དང་། བྱང་དུ་གྱེས་པས་ཞང་ཞུང་། ནུབ་ཏུ་གྱེས་པས་ཨེ་ཤ་ཡའི་དབུས་རྒྱུད་སོགས་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་བསྐྲུན་ཡོད། བོད་མི་རིགས་ནི་རྒྱུན་རིང་བའི་ལོ་རྒྱུས་དང་འོད་སྟོང་འབར་བའི་རིག་གནས་སོགས་ཀྱིས་བསྐྱངས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རླབས་ཆེན་གྱི་མི་རིགས་ཤིག་རེད། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ནི་ཀྲུང་ཧྭ་དཔལ་ཡོན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཅིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། ད་དུང་གནའ་བོའི་དཔལ་ཡོན་དར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་རྒྱ་གར་དང་། ཨེ་ཇིབ། བྷ་བྷེ་ལོན་གྱི་དཔལ་ཡོན་ལའང་འགྲན་པའི་དོ་ཟླ་ཚུད་ཡོད། གནའ་བོའི་བོད་པ་དང་རྒྱ་གར། སྟག་གཟིག་གི་དཔལ་ཡོན་བར་ན་ཟམ་མ་ཆད་པའི་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་འབྲེལ་བ་ཟབ་མོ་ཆགས་ཡོད་པ་དང་།དེ་དག་གི་འབྱུང་ཁུངས་ནི་གནའ་བོའི་ཞང་ཞུང་གི་དཔལ་ཡོན་ཡིན་པར་འདོད་དོ།།

ཤེས་བྱ་དེ་རིགས་སྤྱི་ཡིན་ལ་ཚོགས་སྤྱི་མ་ཡིན་པའི་མུ། ཀ་བུམ་གཉིས་ཚོགས་སྤྱི་ཡིན་ལ་རིགས་སྤྱི་མ་ཡིན་པའི་མུ། གཟུགས་དེ་རིགས་སྤྱི་དང་ཚོགས་སྤྱི་གཉིས་ཀ་ཡིན་པའི་མུ། དངོས་པོའི་ལྡོག་པ་དེ་རིགས་སྤྱི་དང་ཚོགས་སྤྱི་གཉིས་ཀ་གང་ཡང་མ་ཡིན་པའི་མུའོ། །དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།

གུང་ལོ་སོ་ལྔ་པའི་སྤྱི་ལོ་797པའི མེ་གླང་ལོར་མུ་ནེ་བཙན་པོ་ལ་ཚེ་སྤོང་བཟས་དུག་བརྒྱབ་ཏེ་བཀྲོང་པས་མུ་ཏིག་བཙན་པོ་རྒྱལ་སར་འཁོད། སྐབས་དེར་དམག་ཤུགས་ཧ་ཅང་ཆེ་བས་ཕྱོགས་བཞིའི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ལ་དཔུང་འཇུག་བྱས། རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་པོ་དྷརྨ་པ་ལ་བོད་དུ་ཁྲིད་དེ་བཟང་བཙོན་བྱས་ཟེར་བའང་གྲགས། དགུང་ལོ་ཞེ་གཉིས་པའི་ཤིང་སྤྲེལ་སྤྱི་ལོ་804ལོར་ཕོ་ཡོངས་བཟའ་འམ་སྣ་ནམ་པས་ཇུས་ངན་བཏོན་ནས་བཀྲོངས་སོ།

སྤྱི་ལོ་༡༦༧༤ལོར། སྡེ་སྲིད་བློ་བཟང་མཐུ་སྟོབས་ལས་གནས་ལས་འཐེན་སྐབས་གདན་ས་གསུམ་གྱི་མཁན་པོ་དང་དྲུང་སྤྱིའི་ཞུས་ངོར་བརྟེན་ནས་ཞེས་དང་། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་དང་། ལྷ་བཟང་ཁང་རྩོད་སྐབས་གདན་ས་གསུམ་གྱི་མཁན་པོར་འདྲི་བསྡུར་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་འདུག་པས། རྒྱལ་དབང་ལྔ་བའི་སྐབས་མིང་དངོས་སུ་མ་དོན་རུང་། དེ་ལྟའི་ཚོགས་འདུ་ཞིག་སྐོང་ཚོགས་བྱ་བའི་ལུགས་ཤིག་དོན་ཚར་བ་ཐག་མཆོད་རེད། དེ་ནས། རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པའི་སྐབས་དངོས་སུ་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་ཞེས་དོན་ཡོད་པ་རེད།
བོད་སྐད་ཀྱི་ཝེ་ཁེ་སྣ་མང་དྲ་བ་དབུ་བརྙེས་པ་ནས་（༢༠༠༢ལོའི་ཟླ་བ་༡༠པའི་ཚེས་༢༤ཉིན།）དེ་རིང་གི་（༢༠༡༨ལོའི་ཟླ་བ་༠༡པའི་ཚེས་༣ཉིན་）ལ་དུས་མཚམས་འཇོག་རྒྱུ། སྤྱིར་-{}-སྤྱོད། ཉིན་ནང་དོན་ཚན་ཁག་༥,༧༢༦ལེགས་གྲུབ་བྱེད་རྒྱུ་དང་ཆ་སྙོམས་ཉིན་རེར་དོན་ཚན་ཁག་༤༧མང་དུ་གཏོང་རྒྱུ།

ཀུན་བཟང་བླ་མའི་ཞལ་ལུང་ནི་རྫ་དཔལ་སྤྲུལ་ཨོ་རྒྱན་འཇིགས་མེད་ཆོས་ཀྱི་དབང་པོས་མཛད་པའི་ཀློང་ཆེན་སྙིང་ཐིག་གི་སྔོན་འགྲོའི་ཁྲིད་ཡིག་ཅིག་སྟེ། འདི་ཡིག་རིགས་གཞན་དུ་ཡང་བསྒྱུར་ཚར་འདུག གསུང་རྩོམ་འདིའི་ཕྲིན་ལས་ཤིན་ཏུ་ཆེའོ། །

ཕ་ཡུལ་དང་ཁ་བྲལ་ནས་གྲོང་ཁྱེར་ན་ལས་རིགས་གསར་གཉེར་བྱེད་སྐབས་ངེས་པར་དུ་དཀའ་ངལ་གང་དང་གང་ལ་འཕྲད་ཀྱང་ཕྱི་བཤོལ་དང་ལེ་ལོ་ཅུང་ཙམ་ཡང་མི་བྱ་བར་སྔར་བཞིན་བརྩོན་པ་དང་སྙིང་སྟོབས་བརྟན་དགོས། རང་ཉིད་ཀྱིས་ལས་ཞུགས་དུས་ཚོད་དང་སྒྲིག་གཞི་སོགས་ངེས་པར་དུ་སྲུང་རྩི་བྱ་དགོས། དེ་ནི་ལས་གཉེར་ལ་ངེས་པར་དུ་ཚང་དགོས་པའི་ཆ་རྐྱེན་ཡིན་པར་མ་ཟད་འཚོ་བའི་སྒུལ་ཤུགས་ཀྱང་ཡིན། དངོས་སྦྱོང་སྐབས་སུ་དགེ་རྒན་ལ་བཀུར་བ་དང་། ལས་ཞུགས་སྐབས་སྦྱིན་བདག་གམ་འགོ་ཁྲིད་ལ་བཀུར་བ། ཁ་དཔེར། དགེ་རྒན་བྱ་འདོད་མེད་པའི་སློབ་མ་ནི་སློབ་མ་བཟང་པོ་མིན་ལ། སྦྱིན་བདག་བྱ་འདོད་མེད་པའི་ལས་གཉེར་བ་ནི་ལས་བཟོ་བ་བཟང་པོ་ཞིག་མིན་ཟེར་བ་དེ་རིན་ཐང་ཆེ་བར་འདོད་དེ། ལས་གཉེར་གསར་སྤེལ་བྱེད་མཁན་ཚོར་ཁ་ཕྱོགས་སྟོན་ཐུབ་པའི་མན་ངག་ཅིག་ཏུ་འདོད་ནའང་ཆོག་པར་སེམས།

ལྗང་བུ། སྐྱེས་མིང་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རིང་། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་རྨ་ལྷོ་རྫོང་གི་མི། རྫས་འགྱུར་དགེ་རྒན་དང་སྲིད་གཞུང་གི་དྲུང་ཡིག རྩོམ་རིག་རྩོམ་སྒྲིག ཆེད་ལས་རྩོམ་པ་པོ་བཅས་ཀྱི་ལས་ཀ་གཉེར་མྱོང་། ད་ལྟ་ཧྥ་ནར་སེ་ཡི་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་ག་གེ་མོ་རུ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་སྐོར་གྱི་ དཔེ་ཁྲིད་དགེ་རྒན་གནང་མུས་སུ་ཡོད། བོད་ཡིག་གི་བརྩམས་ཆོས་ལ༼ལྗང་བུའི་རྩོམ་བཏུས-སྙན་ངག་དེབ༽དང་༼ལྗང་བུའི་རྩོམ་བཏུས-ལྷུག་རྩོམ་དེབ༽ ༼གཟི་མིག་དགུ་བ༽བཅས་ཡོད། ལྗང་བུ། སྙན་ངག་པ་འདི་ཉིད་ཀླད་དབང་གི་རིམ་པ་མཐོ་ཞིང་མཐོང་རྒྱ་ཡངས་པའི་བོད་སྔ་མའི་གསར་དར་སྙན་ངག་གི་སྲོལ་འབྱེད་པའི་རིགས་སུ་མཐོང་ཞིང༌། དྲ་ཕབ་རྒྱུར་དགའ་བའི་སེམས་བྱུང་དེས་སྙན་ངག་རང་སྟེང་གི་མཛེས་པ་དེ་ཉིང་བཅུད་ལས་དགོས་མཁོ་ཆེ་ཙམ་དུ་མཐོང་མཁན་ཞིག་ཏུ་འདུག་པས་ན། བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་གསར་བའི་ཆུ་མགོ་དེ་ཁ་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ཏུ་འཁྲིད་པའི་དགེ་མཚན་གྱིས་སྤྲས་ཡོད་ཅིང༌། རང་གི་གཞུང་ལུགས་ལྟ་བུ་ཞིག་ལྟོས་བཅས་ཀྱིས་གྲུབ་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་པ་ཐོག་མ་རང་ཡིན་ཞིང༌། གཏན་ཚིགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གཏོར་བའི་སྙན་ཚིག་གི་རིག་པ་ཡ་མཚན་པ་དེས་མི་རྣམས་ལ་བསམ་པའི་རྒྱགས་ཕྱེ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་གསར་དུ་འདོན་སྤྲོད་ཐུབ་ཡོད་མོད། ཁོ་བོ་ལྟར་ན་སྙན་ངག་པ་འདིའི་འགྱུར་བཟོའི་དོད་ཀྱི་འཕེལ་ཚུལ་དེ་ཡིས། མཐར་ཐུག་གི་ཉེན་ཁའང་ཆེས་ཆེན་པོ་བཟོ་མཁན་གྱི་སྙན་ངག་པ་ཞིག་ཏུ་མི་འགྱུར་བའི་ངེས་པའང་མེད་སྙམ། །

ཁོང་གི་མཁྱེན་རྩལ་དང༌། ལྷག་བསམ། མཛད་རྗེས་བཅས་སུ་གུས་བཀུར་ཡི་རིང་བྱེད་རྒྱུའི་ཚབ་ཏུ་བཟང་ལན་ངན་འཇལ་དང༌། ཇ་ལན་གཅིན་འཇལ་བྱེད་བཞིན་པ་འདི་བོད་རིགས་ཤེས་ལྡན་མི་སྣའི་ངོ་ཚའི་བྱ་གཞག་ཅིག་ཡིན་པ་ཤོད་ཅི་དགོས། དེར་བརྟེན་ཕྲན་གྱིས་གཞུང་ས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་རྩིས་དཔོན་མི་རྗེ་དམ་པ་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བའི་མཁས་དབང་ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུགས་བདེ་ལྡན་མཆོག་ལ་གུས་བརྩི་བླ་མེད་སྒོས་དམ་པ་གང་ཉིད་སྐུ་གཤེགས་ནས་ལོ་ངོ་ཧྲིལ་བོ་བཅུ་བདུན་འཁོར་བའི་རྗེས་དྲན་ཆེད་ཁོང་གི་ལྷག་བསམ་དག་པའི་མཛད་བཟང་ལ་གུས་བརྩི་དང་འབྲེལ། ཁོང་གི་ལོ་རྒྱུས་དང༌། གཞན་བོད་རིགས་ན་གཞོན་རྣམས་ལ་གྲོས་འདེབས་སུ་ཕུལ་པའི་ཞལ་གདམས་རྒྱལ་རབས་རང་གི་མཇུག་ཏུ་གསལ་བ་འདི་གཉིས་ཁ་བརྡ་དྲྭ་རྒྱ་བརྒྱུད་དེ་བོད་རིགས་བསམ་ཡོད་རྣམ་པའི་སྤྱན་ལམ་དུ་ཆེད་འགོད་ཞུས་པ་ཡིན་ན་ཁོང་གི་ཡུན་རིང་གི་ཉམས་མྱོང་དང༌། མཁྱེན་སྟོབས་ཀྱིས་སྔོན་དཔག་མཛད་པའི་གཞེན་སྐུལ་དེར་ཐུགས་སྣང་གང་ཟབ་གནང་རེ་ཤིན་ཏུ་ཆེ།
༢ ཧི་མ་ལ་ཡ་བོད་ཡིག་གཏག་ཆས་ཞེས། 2007ལོར་Microsoftནས་བཟོས་པའི་གློག་ཀླད་ཐོག་བོད་ཡིག་གཏམ་ཆས་ཀྱི་མིང་། དེ་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་གཅིག་འགྱུར་ཨང་རྟགས་Unicodeལས་བཟོས་པའི་བོད་ཡིག་གཏག་ཆས་ཐོག་མ་ད་རེད་ལ་བོད་ཡིག་འདི་ཉིད་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་དྲྭ་རྒྱལ་ཅན་ལ་ཁ་ཕྱོགས་པའི་གོམ་པ་དང་པོ་དེ་ཡང་རེད། དེ་རྗེས་གྲྭ་པ་སྨོན་ལམ་ལགས་ཀྱིས་བཟོས་གནང་བའི་Monlamཐོན་རིམ་དེ་དག་ཀྱང་རྒྱལ་སྤྱིའི་གཅིག་འགྱུར་ཨང་རྟགས་ཀྱི་གཏག་ཆས་དང་ཡིག་གཟུགས་ཤ་སྟག་རེད། གློག་ཀླད་མཉེན་ཆས་དེ་དག་གིས་བོད་ཡིག་དྲྭ་རྒྱའི་ཐོག་ཁྱབ་སྤེལ་བྱེད་པར་ཕན་ནུས་ཤུགས་ཆེན་ཐོན་ཡོད། དེས་མི་ཚད་སྤྱི་ཚོགས་དང་སློབ་གྲྭ་སོགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་དང་། འདུ་འཛོམས། བགྲོ་གླེང་སོགས་ཀྱི་སྐབས་བོད་ཡིག་གི་ཡིག་བྱང་དང་། སྒོ་བྱང་། བརྡ་ཁྱབ། འགྲེམས་ཡིག་སོགས་དཔར་སྒྲིག་བྱས་པར་ཡང་སྟབས་བདེ་དང་འཐུས་ཚང་གི་ཆ་རྐྱེན་ཤུགས་ཆེན་བསྐྲུན་ཡོད། ་་་་་་ཆ་མི་ཚང་བ།

ཕྱི་ལོ 1990 ཟླ་གསུམ་པའི་ཚེས 11 ཉིན་ནས་ལེ་སུ་ནི་ཡྰས་རང་བཙན་ཡིན་པ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་རྗེས། དམངས་གཙོའི་སྲོལ་རྒྱུན་དེ་ཡན་པོར་བཏང་མེད། རང་བཙན་ཐོབ་རྗེས་ཀྱི 1992 ལོ་ཟླ་བརྒྱད་པའི་ཚེས 25 པར་སྤེལ་བའི་འདེམས་བསྐོ་ཚོགས་འདུའི་བརྒྱ་ཆའི་གྲངས 56.75 ཉེ་བའི་དམངས་ཀྱིས་རྩ་ཁྲིམས་གསར་བར་མོས་མཐུན་བྱས།

ཧ་ལམ༡༩༩༧ལོར་རྡ་རམ་སཱ་ལ་ནས་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ངོ་བོའི་སྟེང་ནས་སྲིད་དོན་བཙོན་ཟུར་མི་གྲངས་བཅུ་ལྷག་གྲོང་ཁྱེར་སིའི་ནེའུ་ནང་གཞིས་ཆགས་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལྟར་ལོ་རེར་བཙོན་ཟུར་གཞིས་སྤོར་བ་གང་མང་སླེབས་པས། ཕྱི་ལོ ༢༠༡༤ལོ་བར་ཨོ་སི་ཁྲི་ལི་ཡ་རྒྱལ་ཡོངས་ནང་གནས་སྡོད་བོད་མི་ཆིག་སྟོང་ལྷག་བརྒལ་ཡོད་པར་མ་ཟད། ལོ་རེར་བཙོན་ཟུར་གཞིས་སྤོར་བའི་གྲངས་འབོར་བརྒྱ་ཕྲག་གཉིས་ལ་སྤར་འདུག

སྟོན་པ་ཤྭཀྱ་ཐུབ་པའི་མཛད་ཆེན་བཞིའི་ཡ་གྱལ་ཆོ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་མཛད་པ་བཞེས་སྐབས་ཕམ་པར་མཛད་པའི་མུ་སྟེགས་ཀྱི་སྟོན་པ་དྲུགསྟེ། སྟོན་པ་རྫོགས་བྱེད་དང་། གནག་ལྷས་ཀྱི་བུ། ཡང་དག་རྒྱལ་བ་ཅན། མི་ཕམ་སྐྲའི་ལ་བ་ཅན། ཀ་ཏའི་བུ་ནོག་ཅན། གཅེར་བུ་གཉེན་གྱི་བུ་བཅས་དྲུག་ཡིན། དེ་ཡང་སྟོན་པ་ཤྭཀྱ་ཐུབ་པ་མངོན་པར་རྫོགས་པ་སངས་རྒྱས་ནས་འདུལ་བྱ་གྲངས་ལས་འདས་པ་ཞིག་སྨིན་གྲོལ་ལམ་དུ་འགོད་པར་མཛད། དེའི་ཚེ་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་རྣམས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་དད་དེ་མུ་སྟེགས་ཀྱི་སྟོན་པ་དྲུག་ལ་བསྙེན་བཀུར་མི་བྱེད་པས། དེ་རྣམས་ཕྲག་དོག་གིས་ཡིད་དཀྲུགས་ཏེ་ཆོའཕྲུལ་འགྲན་དུ་ཡང་ཡང་བསྐུལ་བ་ན། སྟོན་པ་དགུང་གྲངས་ང་བདུན་ལ་ཕེབས་པ་མེ་ཕོ་འབྲུག་གི་ལོ་ལ་ཆོ་འཕྲུལ་མཛད་པའི་དངོས་ཀྱི་འདུལ་བྱ་མུ་སྟེགས་སྟོན་པ་དྲུག་དང་ཕྱི་རོལ་པའི་འདུལ་བྱ་སྐྱེ་བོ་དགུ་ཁྲི་འཁོར་དང་བཅས་པ་འདུལ་བའི་དུས་ལ་གཟིགས་ནས་གྲོང་ཁྱེར་མཉན་ཡོད་དུ་ཟླ་བ་དང་པོའི་ཚེས་གཅིག་ནས་བཅོ་ལྔ་བར་ཆོ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་སྟོན་པར་མཛད། དེ་ལའང་འགྲན་པའི་ཚུལ་གྱི་མཛད་པ་གཉིས་སོ། དང་པོ་ནི་ཚེས་གཅིག་ནས་བདུན་གྱི་དབར་མུ་སྟེགས་སྟོན་པ་དྲུག་པོས་ཀྱང་རྫུ་འཕྲུལ་འགྲན་པའི་ཁུལ་གྱིས་གནས་པས་འགྲན་ཟླ་དང་བཅས་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་ཞེས་བརྗོད། གཉིས་པ་ནི་ཚེས་བརྒྱད་ནས་བཅོ་ལྔའི་བར་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་ལ་འགྲན་ཟླ་མེད་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་ཞེས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་ཡིན་ཏེ། ཚེས་བརྒྱད་ཉིན་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་ངོ་མཚར་ཆེ་བ་ལ་མུ་སྟེགས་སྟོན་པ་དྲུག་པོ་དཔའ་ཞུམ་ནས་འགྲན་པར་མི་ནུས་པར་གྱུར་ཏེ་ཕམ་པར་མཛད་པས། ལ་ལ་ནི་ཆུར་མཆོངས། ལ་ལ་ནི་ཡུལ་གཞན་དུ་བྲོས། དེ་རྣམས་ཀྱི་འཁོར་མུ་སྟེགས་ཅན་དགུ་ཁྲི་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་མཛད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དད་ཅིང་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཡིན་པས། ཚེས་བརྒྱད་ནས་བཅོ་ལྔའི་བར་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་ནི་འགྲན་ཟླ་མེད་པར་ལྷ་དང་མིའི་འགྲོ་བ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ལ་སྟོན་པར་མཛད་དོ། ། དེ་ལྟར་སྟོན་པས་མཉན་ཡོད་དུ་ཆོ་འཕྲུལ་ཆེན་མོ་བསྟན་པས་ན་ལྷ་དང་མི་དད་པ་ཅན་དག་གིས་མཉན་ཡོད་ཛེ་ཏཱའི་ཚལ་དུ་མཆོད་རྟེན་དབྱིབས་གྲུ་བཞི་བང་རིམ་བཞི་པ་ཕྱོགས་རེར་གློ་འབུར་དང་བཅས་པ་བརྩིགས། གོང་སྨོས་འདི་རྣམས་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལུགས་ལྟར་ཉིན་བཅོ་ལྔར་བྱས་པ་ལས་ཐེག་དམན་ལུགས་ལ་ཆོ་འཕྲུལ་ཉིན་གཅིག་ཁོ་ནར་བཞེད་དོ། །
དམར་གདུང་ནི་དང་ཐོག་རྒྱ་གར་ནས་དར་བའི་འདས་མཆོད་སྲོལ་ཀ་ཞིག་ཡིན།བོད་དུ་ཆེས་ཐོག་མར་དམར་གདུང་བྱུང་དུས་ནི་དུས་རབས༨པའི་ནང་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་དུས་སུ་བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་བཏབ་ནས་བོད་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་སྤེལ་ཕྱིར་ཆེད་དུ་རྒྱ་གར་ནས་མཁན་ཆེན་ཞི་བ་ཚོ་བོད་དུ་གདན་འདྲེན་བྱས།ཁོ་ནི་ཟ་ཧོར་རྒྱལ་པོས་སྲས་ཡིན་ལ་བོད་དུ་ལོ་བཅུ་ལྷག་ལ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ཀྱི་མཛད་འཕྲིན་མང་དུ་སྤེལ་མཐར་བོད་དུ་སྐུ་གཤེགས།ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་ཁོར་རྗེས་དྲན་གྱི་ཆེད་རྒྱ་གར་གྱི་སྲོལ་བཞིན་ལྷོ་ཁར་སངས་རྒྱས་ཚེམས་ཀྱི་མཆོད་རྟེན་བཞེངས་ནས་འདས་མཆོད་རྒྱ་ཆེན་སྤེལ།དེ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ཆེས་སྔ་བའི་དམར་གདུང་ཡིན་ལ་ད་ལྟའི་བར་ལོ་ངོ༡༣༠༠ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད།དུས་དེ་ནས་བཟུང་དམར་གདུང་དེ་བོད་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ཀྱི་དགོངས་པ་རྫོགས་པའི་བླ་ཆེན་དག་གི་ཆེད་སྤྱོད་ཀྱི་འདས་མཆོད་རིགས་ཤིག་ཏུ་ཆགས།《བྱ་གཏོར་ཏེ་བོད་ཀྱི་འདས་མཆོད་རིག་གནས》ནང་དུ་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་བར་ཀི་ཤྲི་ཧན་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་འོག་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་དགའ་ལྡན་སྲིད་དབང་བཙུགས་ལ་ཆོས་དང་སྲིད་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་བདག་པོར་གྱུར།ཁོང་ཉིད་སྐུ་གཤེགས་རྗེས་གསེར་གདུང་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གཅིག་བཞེངས་ཞེས་འཁོད་ཡོད།སྔ་གཞུག་ཏུ་རྙིང་མ་བ་དང་།བཀའ་བརྒྱུད་པ།ས་སྐྱ་པ།དགེ་ལུགས་པ་བཅས་གྲུབ་མཐའ་མི་འདྲ་བའི་བླ་མའི་དམར་གདུང་བསྡོམས་པས་སུམ་ཅུ་ལྷག་ཡོད།ལ་ལར་ལོ་ངོ་སྟོང་ལྷག་དང་།མང་ཆེ་བར་ལོ་ངོ་བདུན་བརྒྱའི་ཚུན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་མངའ།《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན》དུ་ཤངས་པ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་སྲོལ་བཏོད་པ་མཁས་ཆེན་ཁྱུང་བོ་གཡུ་ཁྲི་འདས་རྗེས་སངས་རྒྱས་ཚེམས་ཀྱི་དམར་གདུང་བཞེངས་ཞེས་བཀོད་འདུག གཞན་ད་དུང་གཞིས་ཀ་རྩེ་རུ་མཁས་དབང་བཀྲ་ཤིས་རྡོ་རྗེའི་དམར་གདུང་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད།དེ་ལས་དམར་གདུང་ནི་ལོ་སྟོང་གི་སྔ་རོལ་དུ་བྱུང་ལ་རྗེས་སུ་བོད་ཀྱི་བླ་མ་དང་མཁས་ཆེན་ཁོ་ནར་གཏོགས་པའི་འདས་མཆོད་སྲོལ་ཀ་ཞིག་ཏུ་གྱུར།

སྤྱིར་ན་ཁ་ཟས་ཟ་ཚོད་རན་པར་བྱེད་རྒྱུ་ནི་མིའི་ངལ་རྩོལ་བྱེད་ཤུགས་དང་ཕོ་བའི་མེ་དྲོད་ཀྱི་ནུས་པ་ཆེ་ཆུང་བཅས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་མ་ཟད།ཟས་རིགས་འཇུ་བདེ་དང་མི་བདེའི་ཁྱད་པར་ཡང་ཡོད།དེས་ན་རབ་ཡིན་ན་ཁ་ཟས་ཟ་ཚོད་རན་པར་བྱེད་རྒྱུ་ནི་མི་སོ་སོའི་ཕོ་བ་ཆ་བཞི་ལ་བགོས་ཏེ་ཆ་གཅིག་ཟས་དང་ཆ་གཉིས་སྐོམ།ཆ་གཅིག་སྟོང་ཆ་སྟེ་རླུང་འགུལ་སྐྱོད་ཀྱི་གནས་སུ་འཇོག་པ་བཅས་བྱས་ན་ལུས་སྟོབས་རྒྱས་ཤིང་འཕེལ་བ་དང་།ལུས་པོ་ཡང་ཞིང་ཟས་ཀྱི་དང་ག་བདེ་བ།མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་བོ་རྣམས་གསལ་བ།གཅིན་པ་དང་བཙོག་པ་དུས་ཐོག་ཏུ་འབབ་པ་བཅས་འབྱུང་ཐུབ། དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པར་རང་ཉིད་ཀྱི་འདོད་པ་ལྟར་ཁ་ཟས་བཟང་བོ་ཡོད་ན་མང་དུ་ཟ་བ་དང་།ཁ་ཟས་མ་བཟང་ན་མ་ཟོས་པར་ལྟོ་སྟོང་དུ་བསྡད་ཚེ་ཁ་ཟས་ཉུང་དྲགས་པ་དེས་ལུས་ཀྱི་སྟོབས་དང་མདངས་ཤོར་བ་དང་མགོ་ཡུ་འཁོར་བ།རྣ་བ་འུར་བ།སྙིང་སྟོབས་ཉམས་པ་སོགས་རླུང་གི་ནད་མང་པོ་སློང་བ་དང་།ཚད་ལས་བརྒལ་ཏེ་ཁ་ཟས་མང་དྲགས་པ་ཟོས་ན་ཕོ་བའི་མེ་དྲོད་ཀྱིས་འཇུ་མི་ཐུབ་པ་དང་།ཕོ་བར་བེ་སྣབས་འཕེལ་ཏེ་མེ་དྲོད་དང་འཇུ་བྱེད་ཀྱི་ནུས་པ་ཤོར་ནས་ལུས་ཕུང་བདེ་ཐང་ལ་གནོད་པ་འབྱུང་སྲིད།

ཁོང་སྐུ་ཚེ་རིང་པོ་བཞུགས་ཐུབ་ཡོད་ཅིང་བོདཀྱི་རྒྱལ་རབ་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ངེས་པར་འགོད་དགོས་ངེས་ཀྱི་བྱས་པ་ཅན་གྱི་མི་སྣ་ཞིག་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། ཞྭ་སྒབ་པ་ཁོང་རང་གི་ཁུ་བོ་བཀའ་བློན་ཁྲི་སྨོན་ནོར་བུ་དབང་རྒྱལ་ལགས་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༡ ལོར་དེ་སྔ་དབྱིན་བོད་རྒྱ་གསུམ་མཉམ་སྦྲེལ་གྱིས་བཞག་པའི་སིམ་ལའི་ཆིངས་ཡིག་གི་ངོ་བཤུས་སོགས་གནང་སྟེ་རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀྱི་རྙོག་གླེང་གི་སྐོར་ངོ་སྤྲོད་ཐོག་མར་གནང་བ་དང༌། དེ་ཡང་ཉིན་གཅིག་ཁོང་ཁྲི་སྨོན་གྱིས་ནང་དུ་སྐད་བཏང་ནས་སིམ་ལའི་ཆིངས་ཡིག་གི་ཡིག་ཆ་དང༌། ས་ཁྲ། མཇལ་དར་དང་བཅས་ཁོང་གི་ཕྱག་ཏུ་གནང་ནས་དུས་རབས་ཀྱི་གཟིགས་རྟོགས་དང༌། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་གང་ཅིར་རྣམ་དཔྱོད་ལྡན་པའི་སྔོན་དཔག་བྱས་ཏེ། ཞྭ་སྒབ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན་མཆོག་ལ་ཡིག་ཆ་དང་ས་ཁྲ་འདི་ཚོར་ཉམས་ཞིབ་ཡག་པོ་གནང་སྟེ་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ཤིག་རྩོམ་འབྲི་གནང་ཐུབ་ན་འཕྲལ་ཕུགས་གང་ཅིར་བོད་ལ་ཕན་ཐོགས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོང་ངེས་རེད་ཅེས་སྐུལ་མ་བྱས་ཡོད།
ངའི་བསམ་པར་ད་ལྟའི་འུ་ཅག་གི་སྤྱི་ཚོགས་གནས་བབས་སོགས་ཕྱོགས་གང་ཐད་ནས་བལྟས་ན་རེག་དུག་སྔོན་འགོག་གི་ཐབས་ཤེས་གཉིས་འདུག གཅིག གོང་རིམ་ལ་ཁྲིམས་གཏུགས་སྙན་ཞུ་འབུལ་རྒྱུ་དང༌། གཉིས། གཞི་རིམ་མང་ཚོགས་ལ་རེག་དུག་འགོས་ནད་ཀྱི་ཉེན་ཚབས་སྐོར་གྱི་གོ་རྟོག་སྤེལ་རྒྱུ་དེ་རེད། གོང་རིམ་ལ་ཁྲིམས་གཏུགས་སྙན་ཞུ་འབུལ་ཕྱོགས་ནི། ས་གནས་སོ་སོའི་ཤེས་ལྡན་པ་དག་མཉམ་རོབ་ཀྱིས་འབྲེལ་ཡོད་ལས་ཁུངས་ལ་སྙན་ཞུ་ཕུལ་ཏེ་ས་ཁུལ་སོ་སོར་ཡོད་པའི་སྨད་འཚོང་སྤྲོ་ཁང་དག་ཁྲིམས་གཏུགས་བྱས་ཏེ་སྨད་འཚོང་མའི་བསྟི་གནས་དག་མེད་པ་བཟོ་རྒྱུ་དང༌། གཉིས་ནས་ས་གནས་བདེ་འཇགས་ལས་ཁུངས་གིས་གྲོང་ཁྱེར་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བདེ་འཇགས་དོ་དམ་གྱི་འགན་འཁྲི་གཙང་ལེན་བྱེད་ཀྱིན་མེད་པའི་དངོས་དོན་ཐེར་འདོན་བྱ་རྒྱུ་དེ་རེད། གཞི་རིམ་མང་ཚོགས་ལ་གོ་རྟོག་སྤེལ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་ནས། རེག་དུག་འགོས་ནད་སྐོར་གྱི་དུས་དེབ་དང་ཚགས་པར་འགྲེགས་སྤེལ་དང་གཞི་རིམ་ས་ཁུལ་དུ་དངོས་སུ་སོང་སྟེ་རེག་དུག་འགོས་ནད་ཀྱི་ཉེ་ཁའི་རང་བཞིན་དང་སྔོན་འགོག་ལག་ཐབས་སོགས་ངོ་སྤྲོད་བྱས་ཏེ། མི་མང་རང་ངོས་ནས་འགོས་ནད་ལ་འཛེམས་དོགས་བྱེད་པའི་འདུ་ཤེས་བསྐྲུན་རྒྱུ་དེ་རེད། གལ་སྲིད་བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་སྨད་འཚོང་མའི་རིགས་མེད་པ་བཟོ་ཐུབ་ཚེ་རེག་དུག་སྔོན་འགོག་ལ་ཕན་པ་ཁོ་ན་ཙམ་མ་ཡིན་པར། སྤྱི་ཚོགས་སྤྱིའི་ཤེས་ཡོན་དར་རྒྱས་དང་ཀུན་སྤྱོད་དག་གཙང་ཡོངས་པར་ཀྱང་ནུས་བ་གལ་ཆེན་འདོན་ཐུབ་པར་སེམས། དེ་བས། མཇུག་མཐར་ངས་ཡང་བསྐྱར་ཟིན་བྲིས་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་སོ་སོའི་བསམ་ཚུལ་གང་ཡོད་པ་མཐའ་དག་ཁོག་ཏུ་སྦོས་མི་འདུག་པར། སྤྱི་ཚོགས་སུ་བཏོན་དེ་འུ་ཅག་གཞོན་སྐྱེས་ཚང་མས་རང་རེའུ་སྤྱི་ཚོགས་འདིར་མཉམ་རོབ་ཀྱི་ནུས་བ་ཞིག་འདོན་ཐུབ་རྒྱུར་རེ་བ་ཡོད་ལ། ཡིད་ཆེས་ཀྱང་ཡོད།

༣ ས་ཡི་ལེགས་དྲུག དེ་ནས་ས་ཡི་ལེགས་དྲུག་ནི། ཨི་ཤོ་ལེགས་དང་། དེ་ཤོ་ལེགས། ཐི་ཤོ་ལེགས། གུང་རུ་ལེགས། འབྲོང་གཞེར་ལེགས། ཨེ་ཤོ་ལེགས་བཅས་ཡིན་ལ། འདི་དག་གི་མཚན་ཟུར་ཡང་རང་རང་གི་མ་ཡུམ་གྱི་མཚན་དང་སྦྲེལ་ནས་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། ཨི་ཤོ་ལེགས་ཀྱི་མ་ཡུམ་འོམ་ཐང་སྨན་འཚོ་ཕུད་པའི་གཞན་རྣམས་རིམ་པ་བཞིན། རྨུ་ལྕམ་བྲལ་མ། ཀླུ་ལྕམ་མེར་མ། མཚན་མོ་གུང་སྨན། མཚོ་སྨན་འབྲོང་མ་བཅས་ཡིན་པ་ལས་ཤེས་ཐུབ་ཅིང༌། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཕལ་ཆེ་བའི་མཚན་ཟུར་དུ་ཡུམ་གྱི་མིང་ཟུར་རེ་རུས་མིང་གི་ཚུལ་དུ་འཇུག་ཡོད་པ་འདིས། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་ནང་མེས་དབོན་རིམ་བྱུང་གི་བཙུན་མོ་ཚོས་ཀྱང་རྒྱལ་སྲིད་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་རིམ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་གི་ཐོག་དབང་ཚད་ངེས་ཅན་རེ་བཟུང་ཡོད་པ་དེ་ཤེས་ཐུབ་པ་ཡིན། རྒྱལ་པོ་འདི་དག་གི་ལོ་རྒྱུས་རགས་ཙམ་རེ་གླེང་ན་དེ་ཡང་།

ཐ་མར་དགེ་བ་སྒྲུབ་བརྒྱུད་སྙིང་པོའི་གདམས་ཟབ་ཀྱི་གཙོས་ཟབ་རྒྱས་ཆོས་ཀྱི་ཆར་ཆེན་ཕབས་ནས། གདུལ་བྱ་རྣམས་སྨིན་གྲོལ་གྱི་ལམ་ལ་བཀོད་དེ། གཟུགས་སྐུ་ཞི་བ་ཆེན་པོའི་ནང་དབྱིངས་སུ་བསྡུས་ནས་ཟུང་འཇུག་རྡོ་རྗེའི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བརྙེས་པའི་སྐབས་དང་གསུམ་ལས།

དེ་ལྟར་གུ་ཤྲི་ཧན་གྱིས་ཐོག་མར་མདོ་ཁམས་བཟུང་ཞིང་དེ་ནས་རིམ་གྱིས་གཙང་པ་སྡེ་སྲིད་མངའ་དབང་དུ་བཅུག་སྟེ། རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཆུ་རྟ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་ 1642 ལོའི་ཟླ་བ་གསུམ་པའི་ནང་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་མཆོག་དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་ནས་གཞིས་ཀ་བསམ་གྲུབ་རྩེར་གདན་དྲངས། བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་ཆོས་སྲིད་དབང་ཆ་ཡོངས་རྫོགས་དང་གཙང་རྒྱལ་གྱི་ཕོ་བྲང་གཞིས་ཀ་བསམ་གྲུབ་རྩེ་ནས་བླངས་པའི་རྒྱུ་ནོར་རིན་ཐང་ཅན་ཆེས་མང་ཕུལ་བ་མ་ཟད། གུ་ཤྲི་ཧན་རང་ཉིད་རིགས་རྒྱུད་དང་བཅས་པ་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གི་ཆོས་འབངས་སུ་འབུལ་སྦྱོར་མཛད་དེ། ལོ་འདི་གའི་ནང་མདོར་ན་གཙོ་བོ་སོག་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་སོགས་རྒྱུ་རྐྱེན་མང་པོ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་རིམ་གྱིས་ྋརྒྱལ་དབང་མཆོག་གི་བཞུགས་གནས་ཀྱི་མཚན་དང་འབྲེལ་ནས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ཞེས་པའི་སྲིད་དབང་འདི་དངོས་སུ་བཙུགས་ཐུབ་པ་བྱུང།

གོང་གི་རེའུ་མིག་ནས་རྩ་རྫས་ཀྱི་རིགས་ཁ་པ་དང་ག་པ་གཉིས་ནི་ཌོ་བྷེ་རེའི་ནེར་གྱི་སུམ་ཚན་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ། རེའི་མིག་ནང་དུ་གསལ་བ་བཞིན། ཌོ་བྷེ་རེའི་ནེར་གྱིས་དེའི་སྐབས་སུ་སུམ་ཚན་གསུམ་མ་གཏོགས་ངོས་འཛིན་ཐུབ་མེད་རྐྱེན། དབྱེ་འབྱེད་བྱེད་ཐབས་འདི་ནི་འོས་འཚམས་ཤིག་མིན་པ་མཐོང་ཡོད།