Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Vuvven 1935 pruazniekan aigah oli avattu tundietun suistamolazen runonpajattajan Petri Šemeikan mustopačas. Paččahan luadijannu on Alpo Sailo.

Majuat liikutah pimien aigah. Net ollah aktiivizet salvajat. Eletäh pezis, kudamat iče luajitah korgieloih randoih, libo ”mökkizis”, konzu ei sua kaivua peziä muah. Piäzy elätin pezäh vihaniekois pellastamizekse on ainos luajittu alemba vienpindua. Tarvittavan vezitazon pidämizekse majuat luajitah ojazile da joguzile plotinat da pietäh niidy kunnos, aijoinaijal kohendetah niilöi. Korgei vientazo avvuttau majualoile eloittua uuzii kohtii da uittua syömizii talvekse.

Vuozinnu 1980-2001 oli Karjalan Dinamo-sportuliiton piälikön sijahizennu. Vuvvennu 2001 rodih Karjalan tazavallan kulakkutoruajien federatsien piälikökse.

Voltaire [vɔl.tɛːʁ], oigiel nimel François-Marie Arouet [fʁɑ̃.swa ma.ʁi aʁ.wɛ] (21. kylmykuudu 1694 – 30. oraskuudu 1778), oli francielaine kirjuttai, kuduadu tundietah hänen filosoufizis kirjutuksis.

Astrid Lingren kazvoi Näs-fermal lähäl Vimmerbyn hieruu Smålandas. Vanhembat oldih Samuel August Ericsson da Hanna Jonsson. Hänel oli kaksi sizärdy, Stina da Ingegerd, dai vahnembi velli Gunnar. Häi algoi školan Vimmerbys sygyzyl 1914.

Nygyaigaizen pos’olkan paikas rahvas elettih I vuozituhandel enne Iisusan roindua (sen tovvendi suomelaine arheolougu Sakari Pälsi vuvvennu 1935). Enzikerran Värtsiläh näh kirjutettih verokniigois vuozinnu 1499–1500, sil aigua sie oli kolme kodii. Värtsilä kuului Novgorodan muah.

Afriekan manner menöy poikki ekvuatoras da mones ilmastoalovehes. Se on ainavo manner, kudai sijoittuu pohjazes subtropizes ilmastoalovehespäi suvisubtropizessah. Täs vihmuu ylen vähän.

Runoilii kiändi vepsän kieleh muailman da Ven’an kirjalližuon klassiekkoi. Häi kiändi Omar Haijaman, Rabindranat Tagoran, Uil’jam Šekspiran, Pol’ Verlenan, Aleksandr Puškinan, Lev Tolstoin, Sergei Jeseninan, Nikolai Kl’ujevan, Boris Pasternakan, Nikolai Rubtsovan, Jevgeni Jevtušenkon, Vladimir Vysotskin da muuloin kirjuttajien tevoksii. Häi kiändi sežo Kalevipoeg- estounielazen rahavahan eeposan ozii, Komin rahvahan suarnoi, Ven’an suomelasugrilazien kirjuttajoin runoloi da prouzua. Sidä paiči Nikolai Abramov kiändi sežo muailman rokmuuzikan tekstoi: ezim. Yesterday (The Beatles) da We Are The Champions (Queen), kuduat pajatetah vepsän kielel Anna Vasiljeva (Jusne) da Karjalan pajo- da tansi- kanzallisansambl’u ”Kantele”.

Aleksandr Georgijevič Gorškov (8. ligakuudu 1946) on nevvostolaine luistelii, Olimpiadukižoin čempion, monikerdaine Muailman da Jevroupan kilvoin voittai. Gorškov on Nevvostoliiton arvostettu sportumuasteri (1970). Vuvven 2010 kezäkuus on Ven’an luistelijoin federatsien piämies. Kilvois ezitti Moskovan Dinamo-joukkuo.

Rahvahan runohuon tutkijat tallendettih enämbi 30 000 Fedosovan runuo, niilöin joukos ollah itkut-runoelmat, iänel itkut, liirizet pajot, starinat, balluadat, suarnat, sananpolvet, histouriellizet da hengellizet pajot.

Сударева, Ю. «И пусть не думают, что мертвые не слышат, когда о них потомки говорят…» / Юлия Сударева // Новая Кондопога. −2007. −10мая (№ 18). -С.13
Vuvvennu 1909 suadih virralline luba lehten julguandah. Yhtelläh poliittizen tilan periä seura da lehti ei voidu jatkua omua ruaduo. Karjalan Kävijän jälgimäine noumeru piäzi ilmah talvikuul 1909.

Enne hukan levittämine Jevruazies da pohjazes Amerikas oli suurembi. Meijän aijas nämmien eläimien eländypaikan alovehet vähettih enimyölleh ristikanzan toimindah näh: luonnon nägöalan muutokseh, urbanizatsieh da hukkien hävittämizeh näh. Monis mualois hukku on kuolemizes, hos pohjazes Jevrazies da Amerikas niilöin popul’atsii vie on suuri. Kaččomattah sidä, ku hukan lugumiäry on hävittämizes, monis mualois hukkii mečästetäh, sentäh ku vardoijahes nämmien eläimien käzintulendua libo iloituksekse.

Kylä on sijoitunnuhes Torasjärvi-järven rannal. Kyläs läbi kulgou Piiteri-Murmansku-valdudorogu. Torasjärven kauti virduau Aunusjogi pohjazespäi Anuksen kauti Luadogah.

Oliivuvoi on siemenvoi, kudamua luajitah jevrouppalazes oliivas (lat. Olea europaea). Sen väri on muzavanruskiettavan-keldazes vihandankeldazessah. Sen magu on vähäzel kargiettavu.

Joudaval aigua Sandra vedäy eriluaduzii pruazniekkoi da pidoloi. Neidine vedi moizii suurii pidoloi, kui linnan päivy, tazavallan päivy, Olimpiuadantulen estafiettu, Ruočin kul’tuuran päivät da toizii.

juablokkumehu (juomine, kuduadu luajitah juablokkois. Täs mehus on äijy zuaharii da minerualusuolua. Se on terveh juomine da avvuttau, konzu ezim. vačču kivistäy da verenpaine on korgei libo madal.)

Vuvven 1984 talvikuun 22. päivänny Tretjak jälgikerran tuli jiäle, häi lähti jiäkur’oispäi 32-vuodizennu, sendäh ku tahtoi enämbän aigua olla perehenke.

Petrovskoi hora on perustettu 20. kevätkuudu vuvvennu 1936 Törökän kyläh kui kolhozan hora. Se oli enzimäine kolhouzan hora Karjalas. Enziallus horas oli 20 pajattajua kolhouzan ruadajua.

Juomoin marjat ollah syödävät. Niidy syvväh vereksilleh, keitetäh niilöis varen’n’ua, luajitah mehuu da viinua. Juomoloih, niilöi varustajes, ližätäh toizii marjoi (must’oidu, buolua, garbaluo), kudamil on enämbäl tundui magu.

Seppyvuaru (ven. Сеппяваара) on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin vahnu karjalaine kylä, kudai kuuluu Koveran kyläkundah. Tämä kyly on histourien mustomerki.

Petrovskoi hora on karjalan kielel pajattai pajojoukko Munjärvenlahtespäi. Hora on Karjalan vahnimii pajojoukkoloi. Horan perustajannu on tundiettu muuzikkumies Ivan L'ovkin.

Antigua da Barbuda (angl. Antigua and Barbuda) on valdivo, kudai sijaiččou Antigua, Barbuda da Redonda - suaril. Suurinvuitti ristikanzois on protestantat. Antigua da Barbuda on Amerikkalazien valdivoloin yhtymy - järjestön ozanottai. Valdivon piämies on Suurbritanian monarhu. Muan pinduala on 440 km². Rahvahan lugumiäry on 91 295 hengie (2014). Piälinnu on Sent-Džons.

”Eloksen langah” on otettu Vladimir Brendojevan runoloi karjalazis, luonnos, suvaičukses. Zinaida Dubininangi runot ollah samas teemas: karjalazis hierulois da luonnos, karjalan kieles. Georgii Ivanovič sanou Zinaida Dubininua ennustajakse runoilijakse, kudai varaittau meidy, sanou pidäy kallata piädy kieleh, eiga se häviey kogonah. Hyvin nägyy, kui runoilijal vaččua tuskuau karjalan kielen periä.
Karjalan Heimos sanellah karjalazis da suomelas-ugrilazis tapahtumis Suomes, Karjalan tazavallas da muijalgi. Tämän ližäkse Karjalan Heimos alalleh on lugijoin kirjutuksii, kudamis on heijän mustelmii da karjalazii da karjalan kieldy koskijoi dieloloi. Lehten kirjutukset ollah suomen kielel da karjalan kielen eri murdehil.

Azovanmeri on Jevroupan päivännouzupuoles olii Atlantiekan valdumeren meri. Azovanmeri on muailman madalin meri, sen suurin syvys on 13,5 metrii, keskisyvys on läs 7,4 m. Äijät salmet da meret yhtistetäh Azovanmeren Atlantiekan valdumeren kel (Kerčan salmi – Mustumeri – Bosforansalmi – Marmaranmeri – Dardanellisalmi - Egein meri – Välimeri - Gibraltaran salmi - Atlantiekan valdumeri).

Neon (lat. Neon, merkitäh Ne-merkil) on kymmenes elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Neonan atomnoumer on 10. Se on sistiemallizen järjestyksen toizes periodas, 18. joukos. Yksi levittylöis alguainehis muailmas. Helpo aineh neon on jaloguazu, ineertine yksiatomine guazu ilmai värii da hajuu. Sidä avattih vuonnu 1898. Tiedomiehet suadih se notkies ilmas.

Kezäjogi (ven. Летнереченский, suom. Kesäjoki) on Karjalan tazavallan Belomorskan piirin pos’olku. Se on Kezäjoven kyläkunnan haldivolline keskus.

Vuvvennu 1987 loppi Vieljärven školan. Vuvvennu 1992 loppi Petroskoin valdivonyliopiston filolougizen tiedokunnan suomen kielen ozaston, kus opastui suomen kieldy da literatuurua.

Kiändäi monis runolois noudau karjalankielizien runoloin razmierua – horeidu. Karjalan kieles paino on ainos sanan enzimäzel tavul, ližäpaino – kolmandel, viijendel da muga ielleh tavuloil. Yhtelläh kiändäi kiändäjes tahtou rikastuttua kirjutandutaba, ottau käyttöh jamban da kolmetavuhizet razmierat. Luadiu sen mielevästi da čopakosti, ni yhty ei riko kiännettäviä tekstua. Kenlienne, kui sanou Georgii Ivanovič, lujoitti: kiändiä yhtes kielespäi toizele kielele runo, on ku uvvessah kirjuttua se. Sinus rodieu tämän runon toine kirjuttai. Anukselazethäi uuttu kirjua luadijes piettih mieles se, ku kiännettävät da kiännetyt runot oldas lähäzet niilöin mielis da kuulostandas.

Eigo ni enzimäzen, nigo toizen kavven suavutuksien jälles suannuh duumaija, ku jo tulies kavves algavuu Magdalena Forsbergan aigukauzi da se ozuttau erinomazii tuloksii da ei sit sportas, kudamas algavui.

Kristoffer Kolumbus (roinnuhes elo−ligakuus 1451 – kuolluh 20. oraskuudu 1506) oli genovalaine tutkimusmatkailii. Kolumbus piäzi Atlantin yli vuonnu 1492 da astui Ameriekan päivännouzupuolizile suariloile enzimäzenny europpalazis.

Piäero mottorvenehis da laivois rippuu motoran vedoväis. Erähis motorvenehis on stacionarnoi motoran paikku. Kebjielöis motorvenehis on yksi mačtu.

Tavan mugah apel'siinan sangei kettu poistetah enne syömisty da fruktas syvväh vaiku fruktuliha. Apel'siinas voibi sežo puzerdua apel'siinumehuu libo käyttiä sen ketun piälimäzindy vuittii mavustehennu.
Vuvven 2012 pruazniekku kesti kaksi päiviä. Sidä piettih Sortavalan linnan päivien hantuzis. Pruazniekan enzi piän oli seminuaru, kudamas paistih Suomen da Karjalan tutkijat: Reijo Pajamo, Tapio Hämynen, Irina Semakova, Oman Pajon johtai L’ubov’ Nikitina. Seminuaran teemannu oli Raja-Karjalan pajoperindö.

Nikolai Zaitsev on roinnuhes 16. talvikuudu vuvvennu 1938 Alavozen alovehen Antilan kyläs, Anuksen piiris. Jälles školua ruadoi Alavozen meččyzavodal. Jo lapsennu olles ylen suvaičči piirustua. Vuvvennu 1960 Nikolai loppi Moskovan Rahvahallizen Taidoyliopiston. Omah mučoih Galinah N. Zaitsev tuttavui vuvvennu 1963 Alavozen kluubas, nuoret kerras miellyttih toine toizeh, nenga sovus da rakkahuos eletäh 45 vuottu. Yhes hyö kazvatettih kaksi poigua, nygöi autetah kazvattua bunukkoi. Nikolai Petrovič sanou, gu pereh kannattau händy kaikis ruadolois. Nikolai Zaitsev ruadoi meččyzavodal. Nygöi on eläkkehel da eläy Anuksenlinnas. 2005 vuvves algajen rubei kirjuttamah kerdomuksii, novelloi. Novellois Nikolai kuvaillou omua muadu, Karjalan hieruloin histouriedu. Novelloin piäaihiennu on karjalaine ristikanzu, hänen hengi, mielet, duumat, tahtot, ilot da igävät.

Eloksen langu -kirju on yhtehizen ruavon tulos. Sih pandih vägie moni hengie. ”Anuksen karjalažet” kirjutettih projektu, kudaman kannatti Karjalan tazavallan Kanzallizen poliitiekan ministerstvu. Galina Fedulova, Anuksen Kanzallizen kirjaston ruadai, rubei sana sanah kiändämäh karjalan kielespäi ven’akse runoilijoin runoloi. Georgii Černobrovkin, runoilii, sen samazen kirjaston piälikkö, luadi literatuurukiännökset.

Yli 300 vuoksahazien roduu eletäh Jevrazies, Amerikan Pohjaizes, Afrikan Pohjaizes da toiziel mägimualoil. Vuoksahazet ollah vilunkestäjät syöjät, ice omil siivyzil maltetah lämmittiä runguo, nostetah temperatuuru viiputtajen siivil 40 gruadusissah. Se avvuttau lendiä suamah enzimästy kukkien nektuarua ylen aijoi huondeksel, konzu ilmu on vie vilu.

Karjalan kielen rikkahus da kaunehus andau vallan kuvailla eloksen kaikkii puolii parahimah tabah. Sikse ei ole kummallistu, ku karjalan kielel on piästetty ilmah erilazii korgeitazozii da merkičyksen puoles syvii kirjutuksii. Se protsessu jatkuu tänäpäigi. Täs on kohtalleh mainita se, ku karjalazet lahjoitettih kul'tuurumuailmale verrattoman suuri da kallis lahju — oma suusanalline perindö — kalevalamittahizet runot. "Kalevala"-eepossua verdaillah muailmas Gomeran "Iliadah". Tämä kai merkiččöy sidä, gu karjalan kieli on täyttänyh da jatkau esteetiekallizen funksien täyttämisty.

Baski (omakieline nimi euskara) on kieli, kudamua paistah baskit. Sidä paistah Baskimuas, kudai jagavuu Ispanien da Frantsien valdivoloin alovehile. Baskin kieli ei ole suguu ni yhtele toizele kielele, da sendäh sidä kučutah izoluattukielekse. Se on ainavo Päivänlasku-Jevroupan kieli, kudai ei kuulu indojevrouppalazih kielih. Baski voibi olla jälgimäine eloh jiännyh kieli Päivänlasku-Jevroupas enne indojevrouppalazien kielien leviendiä paistus kielijoukos.
Valentina Mihailovna rubei kirjuttamah vuvven 2008 talvel. Kirjuttua livvikse ei maltanuh, ei tiedänyh karjalan kielen kirjaimii. Allus algajen kirjutti ven’an kirjaimil. Omua enzimästy pitkiä kerdomustu ”Kaksi pedäjiägi” rubei kirjuttamah kirillitsal. Sit otti Aberin da opastui livvin kirjaimikon ičepiänneh.

Kirjavun'okkučiirakko peziy meren rannoil Europas, Amerikas, Afrikas da Päivänlasku-Aazies. Suomes se ei pezi, ga linduloi tavatah Suomengi rannoil joga vuozi. Suomespäi lugijen lähimäzet pezindykohtat ollah Estounies.

Kezäl 1967 nuordu vratarii huomai kuulužu Armien keskuskluuban harjaittelii Anatolii Tarasov. Tretjak rubei harjaittelemah yhtes ammatillizien sportumiehienke. Heinykuun puolivälis joukkoveh lähti suveh, a Tretjak tuli järilleh nuorižon joukkoveheh. Yhtes joukkovehenke häi rodih Moskovan čempoinakse, sai parahan vratarin palkindon. Tädä enne Jevroupan kilvois Nevvostoliiton nuorižon joukkoveh, kus Vladislav oli toizennu vratarinnu, piäzi toizele sijale. Tädä joukkovehen ezitysty ei sanottu lykykkähäkse. Ga vuvven peräs Nevvostoliiton sportumiehet roittih jo voittajikse.

Leskizen kaikkii tunnetuimat pajot ollah mm. ”Marilyn”, ”Syksyn sävel”, ”Viidestoista yö”, ”Musta aurinko nousee” da ”Norjalainen villapaita”.

Teismu libo jumalusko on käzitys kudaman mugah on olemas persounalline, vaikuttai jumal. Politeismu libo monijumalallizus on käzitys, kudaman mugah jumalii on moni. Monoteisman libo yksijumalallizuon mugah on vaiku yksi jumal. Deismu on käzitys, kudaman mugah jumal ei kaikkevuon luajittuu ole puutunuh sen kehitykseh libo käzitys, kudaman mugah jumal on kaiken algusyy. Panteismu libo kaijumalallizus samastau jumalan muailmankaikkevuon kel.

Čuajuu kazvatetah plantacielois, kuduat sijoitetah mäin paltiel troppizes libo subtroppizes ilmastos. Kitais, Indies da Afriekas valmistetah suuri oza čuajuu. Čuajulehtet kerätäh käzil. Čuajun luadu riippuu monis syylöis, kudualois lehtilöin igä on yksi tärgiemis. Parahat ollah kazvin ladvan nuoret lehtet. Valmistusprocesan aigua lehtet kuivatah. Kallehimat čuajulajit maksetah sadoi jevruo kilos. Čuajulajit juatah valmistustavan rippujen ezimerkikse mustah, vihandah, valgieh da keldazeh čuajuh.

Apel'siinu on apel'siinupuun (Citrus sinensis) puunandin libo fruktu. Kazvitiijos apel'siinan puunandin miäritelläh marjakse, ku se on pehmeikettuhine, neževy puunandin.

Luadie oma lehti oli piätetty Karjalan Sivistysseuran ielolijan Wienan Karjalaisten Liiton alguhpannuos kerähmös Vaasas sulakuul 1906. Virrallizes alustandukerähmös Tamperel 3.-4.8.1906 lehtes vastuajakse toimittajakse vallittih kirjuttai Iivo Härkönen. Liiton enzimäine lehti piäzi ilmah Karjalaisten pakinoita -nimel.

Suvi-Karjalah nämä linnut tullah aijoi, sulakuun enzimäzinny päivinny libo sulakuun keskipuoles. Pohjazeh tullah vaiku sulakuun lopus-oraskuun allus.

Monivuodehine kazvi, kudai kazvau Jevruazies (Päivänlasku-Jevroupan alovehes, Urualal, Päivänlasku-Sibiries, Päivännouzu-Sibiries, Kazahstuanas, Keski-Azien sego Suvi-Sibirien vuaroil, Vähä-Azies), Pohjazes Afriekas da Pohjazes Ameriekas.
Taloloin syväinpuoles graniittua käytetäh seinien, pordahien piälystämizes, stolalaudazien da paččahien luadimizes, pordahien bal’asinoin da suurien kukkumal’l’oin azumizes. Graniital piälystetäh fontuanoi da avvopäččilöi. Taloloin ulgopuolel, pihal sidä käytetäh alužimien, aidoin da tugiseinien piälystämizes da rakendamizes. Graniitas luajitah mustopaččahii da graniittukivie.

Buolat (lat. Vaccinium) on kanabrokazviloih (Ericaceae) kuului kazviheimo, kudamah kuulutah sego varzinazet buolat sego must'oit, garbalot da juomoit. Buolat juatah 33 sektah, kudamih kuuluu kaikkiedah 150-450 luaduu.

Floran da Lavran kirikkö on pieni puuhine kuvvikkomuodoine kirikkö. Kirikkö on salvettu parzis, vuozisuan XIX aigah on obšivoittu hoikkazil lavvoil sen aijan arhitektuuru-uvvistuksien myödäh. Kirikkö on ainavoluaduzii Novgorodan tyyppizii Ven’an puuhizen arhitektuuran mustomerkilöi. Sit on tundietun Novgorodan F’oudor Stratilatan kirikön piirdehii.

Andrei Arsenjevič Tarkovskii (Андре́й Арсе́ньевич Тарко́вский, 4. sulakuudu 1932 – 29. talvikuudu 1986) oli nevvostoliittolaine kino-ohjuaju da käzikirjuttai. Händy pietäh yhtenny muailman merkittävimis kinoloin luadijois.

Vahalaukku (ven. волнушка) on Kuorisienien roduu. Se on syödävy sieni da syödävis sienis vikse magevimii. Karjalakse vie sidä sanotah vahoi. Vahalaukkuu on eri lajii.

Sri Lanka, virallizesti Sri Lankan demokruattine sosialistine tazavaldu on valdivo Suvi-Azies. Vuozinnu 1948-1972 Sri Lanka tundietttih nimel Ceylon (portug. Ceilão). Se sijaiččou Sri-Lanka-nimizes suarel Indostanan rannikon liidehes. Virallizet kielet ollah sinigalan da tamilan kielet. Piälinnu on Šri-Džajavardenepura-Kotte. Muan pinduala on 65 610 km². Rahvahan lugumiäry on 21 675 648 hengie.

Skansen on pihal, pal’l’ahan taivahan ual olii muzei Ruočin piälinnas – Stokgol’mas. Se on sijoitunnuhes 30 gektuarale muadu da on muailmas enzimäine etnogruaffine ulgoilmumuzei, kudai perustettih vuvvennu 1891.

Suolu libo einehsuolu (natrien hloridu, NaCl) on syömiseineh. Hienondettuna suolu on valgieloin kristualoin muvvos. Luonnon suolas ylen puaksuh ollah toizien minerualusuolien ližäainehii, kuduat annetah suolale eriluaduzii värilöi (tavan mugah harmai libo muzavanruskei). Suolua luajitah eriluadustu: karjan da hienon jauhondua, puhtas, jodal rikostettu, nitritan suolu imi. Suolal on kolme lajii: korgein, enzimäine da toine.

Berlin on Germuanien piälinnu da sežo yksi sen ozavaldivois. Sie eläy nenga 3,4 miljounua ristikanzua. Berlin on Germuanien suurin linnu da Jevroupan unionin toizekse suurin linnu jälles Londonua. Se sijaiččou 70 kilometrin piäs Pol’šan rajalpäi, da sen ymbäri on Brandenburgin ozavaldivo. Linnu on perustettu XII libo XIII vuozisual.

Tuli se pruazniekku Iisusan Hristosan Ylähnouzenduaigua – se on ihan Bibleiskoin historien centru da funduamentu kogo hristianskoin opastundan.

F'edor opastui Mund'ärvenlahten (nyg. Spasskaja Guba) seiččemenvuodehizes školas. Häi loppi Petroskoin opettajan ammattiopiston vuvvennu 1937.

Smolenskan kaldaine on silindrumuvvoine juusto, kuduan paino on 0,8 - 1,2 kiluo, razvumiäry on 45% (Mečästäjän, Smolenskan, Algusyömizen juustot);
Indonezii (indon. Indonesia), viralline nimi - Indonezien tazavaldu (indon. Republik Indonesia) on valdivo Liideh-Azies. Vuvven 2010 tiedoloin mugah rahvahan lugumiäry on 237, 5 miljonua hengie (v. 2011 – 245,6 miljonua hengie), pinduala on 1 919 440 km². Rahvahan lugumiärän da pindualan mugah Indonezii on alovehen suurin mua. Rahvahan lugumiärärän mugah Indonezii on 4.kohtal muailmas, pindulan mugah on 14.kohtal. Piälinnu on Džakarta. Viralline kieli – indonezien kieli.

Aino Lampinen 1953, 2. p. 1978: Karjalainen keittokirja. Maakunnallisia ruokia ja niiden valmistustapoja. Karjalaisen Kulttuurin Edistämissäätiö: Joensuu.

Pos’olkas on Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu. Kalmah on pandu Karjalan frontan 664 saldattua da oficierua.

Kaugoputkel kačotunnu Marsal nävytäh tummembat da valgiembat alovehet (manderehet da meret) sego napalakit, kudamien kogo vaihtelehes vuvvenajan mugah. Tunnetuin Muaspäi nägyi pinnanmuodo on tummu Syrtis Major, kudai ollou tulivuoren tummembua ainehtu. Marsan pindu mustoittau ozakse Kuudu, ozakse Muadu. Pohjazel pallonpuoliskol on enimyölleh valgiembua endisty merenpohjua. Suuremban ozan Marsan suvipallonpuoliskos peitetäh kruatterit.

Syvväh nämmä kalat kaikenmostu: ruakkoinroduhizii, böbökköi, hämähäkkilöi, mal’uskoi, pienembii kaloi, kui gol’janoi. Nimi Thymmalus tulou griekan sanas θύμαλλος, kudai merkiččöy (timjunan tuoksuu). Timjuanan duuhu on harjuskalois.

Iisus, sežo Iisus Nazariettalaine libo Iisus Hristos, on tärgei hengi hristianskois vieros. Biblien Uvven sanan mugah häi oli Jumalan poigu, kudai nouzi kuollielois. Hristianskoit ristikanzat uskotah, gu häi oli Piästäi, kudamah nähte saneltah Vahnas sanas. Histourien tutkijat pietäh Iisussua jevrieläzenny opastajannu, kudai propovieduičči Juudien alovehel I vuozisual. Iisusan kuoltuu hänen opastujat uskottih, gu häi nouzi kuollielois, da aijan aloh hyö perustettih hristianskoi kirikkö.

Mao Zedong (26. talvikuudu 1893, Šaošan’ – 9. syvyskuudu 1976, Pekin) oli kitailaine poliitiekku, kommunistu, maolaižuon piäteourietikku. Nuorennu Mao liityi Kitain kommunistizeh partieh. 1930-luvul Maos tuli Ts’ansin muakunnan kommunistizien alovehien johtai. Häi duumaičči, gu Kitaih niškoi pidäy luadie erinomaine kommunistine ideolougii. Mao johti kommunistat voittoh Kitain rahvahienvälizes voinas da 1. ligakuudu perusti Kitain rahvahan tazavallan. Kuolendassah Mao Zedong oli muan liderannu. Kitais händy kučuttih nimikse «Nelli suurdu»: «Suuri opettai, Suuri johtai, Suuri ylikomandiiru, Suuri rul’amies». Maon paginois da kirjutuksis kerätty muga sanottu Pieni ruskei kirju on arvosteluloin mugah muailman histourien painetuin tevos Biblien da Koranan jälgeh. Sendäh Mao on sežo muailman lugietuin poliittine kirjuttai.

Järven pinduala on 4,9 km², piduhus – 6,8 km, levevys – 1,2 km, randuviivan piduhus – 19,3 km (suariloinke). Sen keskisyvys on 11,9 m, syvin kohtu on 30 m.

Jogahine puolistau iččie. Kai muut kižuajat ollah hänen kilbsilijat. Häi voittau libo jiähäh voitetukse. Tämän moizet kižat ollah šahmatat, preferansu.
Jevropan harjus (lat. Thymallus thymmallus) on suolattoman vien kala, harjus da lohi perehjoukkoloispäi. Leviesti siirdyy Jevroppua myö - Suuri-Britaniespäi Frantsiessah da Urualan mägilöissäh Ven’al.

Vuvves 2003 Kondupohjan piiris pietäh Ivan L'ovkinale omistettuu festivualii ”Karjalan mändylöin pajot”, kudamas alalleh pajattau Petrovskoi hora.

Bern on Šveicuarien poliittine keskus, kus ollah haldivo, parluamentu da keskusbanku. Sie ollah sežo Kogo muailman poštuliiton piäkontoru sego Šveicuarien raudutiet.

Pos’olkas on 2 laukkua, škola da lapsienpäivykodi, feršalipunktu, kul’tuurutaloi, poštu, stadion (nygöi se on pahas kunnos). Pos’olkas ei ole keskivezibutkie.

Karjalas valgiedu päistärikkii on enämbi vezistölöin rannikkoloil. Pezoitundan aigah se voi eliä kuadunuzien meččien kohtal, ojazilluo. Toiči eläy meččykylis da linnoisgi.

Syvyshehkan varzi on oigei, šuarakas, silei libo vähäzel karvaine, ondo. Se voi olla 2,5 metrii pitky. Kazvin lehtet ollah prostoit, puarakkai kazvajat, 10-40 sentii pitkät. Juuret ollah sangieččazet. Joga vuottu kazvin muan piäl kazvai oza kuolou, muah jiäy vai juuri. Kazvin kukat ollah suuret da čomat, värii myöte eriluaduzet. Syvyshehku kukkiu hätken.

Jumal, Jumalus libo Jumalolendo on käziteh, kudai tavan mugah tarkoittau yliluonnollizii olendoloi, kudamien uskotah halliččijan mm. luonnonvägie da ristikanzoin ozua. Uskondot voi jagua sen mugah, kui äijy jumalua libo jumalatardu net palvotah. Monoteistazet uskondot käzitetäh tavan mugah vaiku yhten jumalan olemasolon, ku politeistazet uskondot uskotah monih jumalih.

Kivilouhimot, kuduadu löydi ekonoumiellizen seuran ozanottai Samuil Alopeus, alettih kaivamah vuvvennu 1765, Ekaterina II aigah. Enzimästy kaivamistu ohjai Andrei Pil'ugin.

Kahten tuhanden vuvven aigah Po- da Adidže-jogien del'tat siirryttih Adrienmeren syväh nenga äijäl (täs kohtas Adrienmeren vezi on madal), gu nygöi Adrii on 25 km:n piäs merelpäi.

Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutas mennyt vuozisuan puolivälis oli pandu algu karjalazen folklouran keriändäle. Samal aigua tutkijat kerättih sananpolviloi da sananpiälöi. Tämän ruavon tuloksennu rodih Grigorii Makarovan ilmah piästettu kirju ”Karjalazet sanapolvet, sananpiät da arbaitukset”. Sit kirjas tutkii kehitti rahvastu keriämäh da työndämäh instituuttah sananpolviloi.

Ruskeala-kivipuusto (ven. Го́рный парк «Рускеа́ла») on turistukompleksu, kudai sijaiččou Karjalan tazavallan Sortavalan piiris. Tämän kompleksan pohjas on histourien mustomerki -- pohjuviel täytetty mramorukanjonu.

Paraskeva ylen tarvičči dengoi, sendäh häi meni enzikse folkloristale A. Boreniusale da sit Neovisale, kuduat maksattih rahvahien pajoloin pajattamizes.

Kirovan lagevol puaksuh pietäh pruazniekkoi. Talvel, konzu tulou Uuzi vuozi, lagevole pystytetäh suuri da šuorei kuuzi. Se čomendetah erivärizil tuliloil da bobazil. Illoil lapset vahnembienke kävväh kižuamah kuuzele. Lapsih niškoi pannah čuravomägizet. Lagevol on ainos äijy rahvastu. Ylen puaksuh voi vastata ulgomualazii gostii, kuduat ihaillah tädä čomua paikkua.
Läs 98% rahvastu on pravosluavizii. Nygyaigaine Gretsii on muinazen Gretsien kul’tuuran perii, kudai on rahvahanvallan, teatran da olimpiuadan kodimua. Ylen äijy rahvastu matkustau Gretsieh, sendäh gu sil on bohattu kul’tuuru da hyvä muantiijolline olopaikku.

Karhumägi sijoittuu Oniegan järven rannal, 152 km Petroskoispäi pohjazeh, Karjalan tazavallan keskiozas, Suuren lahten (Bol’šaja guba) luodehel, Kumsan da Vičkan jovensuulois. Linnan ymbäri ollah čomat kallivot da čuuruvuarat, kudamil kazvetah havumečät.

Vuvvennu 1949 F'odor Terentjevua työttih Moskovah ЦСКА-joukkoh. Talvel vuvvennu 1950 sai hobjazen medalin Nevvostoliiton muasterikilvanvoitos 4x10 km kilvas. Vuvvennu 1951 sai kolmandet sijat 18 da 30-kilometrin kilvois da enzimäzen sijan hiihtäjes joukos "Moskva-1" muasterikilvanvoitos 4x10 km kilvas. Vuvvennu 1954 enzimästy kerdua histouries voitti kaikes kolmes Nevvostoliiton persounallizes kilvas. Sinä vuon sai hobjazen medalin muailman čempionuatas 4x10 km kilvas.

Grenada (angl. Grenada) – on valdivo Kariban meren liidehozas. Valdivo sijaiččou Grenada suarel da Grenadinan suarien puoles, Antilian pienien suarien joukos.

Adrienmeri on Välimeren lahti Italien da Balkanien niemimuan välil. Se on Itualien, Slovenien, Horvatien sego Bosnien da Hertsegovinan rajal.

Pos’olkas on keskiškola da lapsien päivykodi. Enne tiä oli laitos, kudamas kazvatetah tundrureboidu da norkua. Nygöi sidä ei ole. Rahvas ruadau lespromhozas, školas da muulois ruadokohtis.

Paul Cézanne [pɔl sezan] (19. pakkaskuudu 1839 Aix-en-Provence, Bouches-du-Rhône – 22. ligakuudu 1906 Aix-en-Provence, Bouches-du-Rhône) oli frantsielaine taidehmualuaju, kudai tundiettih sežo nimel "Aix'n erakko".

Mägihyppy on talvisportulaji, kudamas on targoitus hyppie suksil hyppyrimäispäi mahtonalaizimman pitkäle mahtonalaizimman stilnoisti. Hyppy on stilnoi, gu hyppäi tegöy ilmulennon da alastulon hallitusti.

On kehitetty erillizet koirien kannat, kuduatruatah eriluadustu ruaduo: mečästetäh, vardojah, vietäh rahkistu da muudu. Ollahgi dekorativizii kandoi (ezimerkikse bolonku, puudeli).

Slovakii on Keski-Jevroupan valdivo. Sen viralline nimi on Slovakien tazavaldu. Rahvahan lugumiäry on enämbi 5,4 milj. hengie (v. 2001), pinduala on 48 845 km². Se on 112. sijal muailmas rahvahan lugumiäryn mugah da 127. sijal pindualan mugah.
Suurien joukkoloin yhtelaigahizen soitandan ideju on roinnuh ennevahnas: vie Jegirtas pienet soittajien joukot yhtes soitettih erilazis pruazniekkois da muahpanendan aigua. Nouttukirjuteksien jagamizen mallinnu on Monteverdin tevoksen ”Orfei” noutat, kuduat oldih valmistettu nellähkymmeneh soittimeh niškoi: sen verdua soittajua oli mantanskoin gertsogan perehenlähiläzien keskes. 17 (seiččementostu) vuozisuan aigah tavan mugah ansambl’at perustettih lähisugulazis soittimis, da vai toiči käytettih yhtes erisugulazii soittimii. 18 (kaheksantostu) vuozisuan allus jo roittih orkestrat, kudamis oldih vai kielisoittimet: enzimäzet da toizet viulut, al’tat, violončelit, kontrabassut. Nengoine soittimien kogomus andoi vallan käyttiä täytty nelli-iänisty yhtehsobuu oktavallizen kahtendetun bassunke. Orkestran johtai yhteltiedy soittigi generalbassun (noumerbassun) partien klavesinal libo organal (kirikön muuziekas). Jälles orkestrah puututtih goboit, fleitat, da fagotat. Puaksuh fleitoil da goboloil soitettih samat soittajat, sendäh nämmä soittimet ei voidu andua iändy yhtelaigua. Toizen 18-vuozisuan puolen aigah orkestrah liityttih klarnietat, torvet da lyöndysoittimet (pompotit da litavrat). Sana ”orkestru”(”orhestra”) tuli kieleh sanas, kudai merkiččöy pyöryziä tilua ennevahnazen griekan teatran lavan ies. Sih sijoitui griekkalaine hora, joga tragiedien libo komiedien ozanottai. Renessansukavven aigah da sit jälles 17-vuozisual orhestra muutui orkestruhavvakse da sentäh andoi nimen soittajien joukole, kudai oli sih orkestruhaudah sijoitunnuh.

Manderen keskikorgevus on 580 metrii. Pitkin päivänlaskualovehtu on Andat-mägijono. Manderen pohjazes on Gvianskoin ylätazango, päivännouzus on Brazilien ylätazango, niilöin keskes on Amazonskoi alango. Päivännouzuh Andat-mägilöispäi ollah alangot.

cite book|last=Schneider|first=Norbert|title=Vermeer, a festői életmű|year=1999|publisher=Taschen, Vince Kiadó|location=Budapest|isbn=978-3-8228-3364-3

Nikolai Viktorovič Abramov (24. pakkaskuudu 1961, Ladva (vep), Leningradan aloveh – 23. pakkaskuudu 2016, Petroskoi) oli vepsäläine da ven’alaine kirjuttai, runoilii, žurnalistu, kirjalližuskiändäi, Karjalan tazavallan arvostettu kul’tuururuavon ruadai.

Mečoidu da koppalii on kaikis Karjalan mečis.Mečoin da koppalin lugu vaihteleh Karjalas. Sille vijannu ollah mečästäjät da pahat siät poigazien havvonduaigah.

Dee Dee Ramone (oigiel nimel Douglas Glenn Colvin, 18. syvyskuudu 1951 Fort Lee, Virginii – 5. kezäkuudu 2002 Hollywood, Kalifornii) oli germuanielas-yhtysvaldulaine muuzikko da pajonluadii, kudai mustetah parahite Ramones-bändin basistannu vuozinnu 1974-1989. Häi luadi yksin libo yhtes Joey Ramonen kel suuriman vuitin joukkovehen pajolois, muga kui pajot ”Commando”, ”Poison Heart” da ”I Wanna Live”.

Nämä juustot kypsetäh da säilytetäh rassalis. Niilöil ei ole kuordu, loukkozet ollah pienet, juuston taigin on rapakko, razvumiäry on 40-45%, suolua - 7% (Osetian juusto, suluguni, brinza da muudu).
Jan Vermeer libo Johannes Vermeer van Delft (1632 Delft - 1675 Delft) oli hollandielaine taidehmualuaju. Häi on Rembrandtan kel tundietuimbii Hollandien kuldukavven mualuajis. Vermeeran kuulužin tevos on T'urbuanupiähine tyttö.

Suvi-Amerikku (isp. América del Sur, Sudamérica, Suramérica, port. América do Sul, angl. South America) on Amerikan suvimanner, kudai sujoittuu muan päivänlasku- da suvipuoliškos da vie vähän pohjazes puoliškos. Päivänlaskus on Tyynimeri, päivännouzus on Atlantien valdumeri, pohjazes on Karibian meri, kudai on luonnonraja kahten Amieriekan välis. Manderen luodehes on Panuaman kannas, kudai yhtistäy Suvi- da Pohjas-Amerikkua.

Karjalan Heimon piätoimittajinnu oldih Wasili Keynäs (vuodessah 1954), Huoti Koski (1954–1956) da Kosti Pamilo (1956–1959). Kosti Pamilon jälgeh Karjalan Heimon piätoimittajakse vallittiih Karjalan Sivistysseuran aktiivine liittolaine Boris Karppela (1959–1987).

Hiilisuadu libo ugleruodu (hiimielline merki on C, lat. Carboneum) Mendelejevan sistiemallizen järjestyksen mugah on nellädentostu joukon toizen periodan alguaineh. Sen atomunoumer on 6. Sen atomumassu on 12,0107.

Kižan allus joga kižuajal on 16 šahmuattufigurua. Yhten kižuajan figuroi sanotah valgieloikse, toizen – mustikse. Iče kižuajiigi sanotah valgieloikse da mustikse.

Vuvvennu 1963 ligakuun 23. päivänny Londonas Jašin kižai Muailman joukos Anglien joukkuo vastah. Se kiža oli omistettu anglielazen jalgumiäčyn 100-vuozipäiväle. Silloi voitettih anglielazet 2:1. Jašin ei andanuh potkie ni yhty miäččyy omih vorotoih, kaksi miäččy työttih niilöih, konzu händy vaihtoi kižan toizes ozas jugosluavu Milutin Šoškič.

Apel'siinu tulou Liideh-Aaziespäi. Apel'siinu-sana tulou hollandien sanaspäi (appelsien libo sinaasappel), kudai merkiččöy "Kitain juablokku".

Karjalan Kanzallizes teatras Vieno Kettunen ruadau piäle kuvvenkymmenen vuvven. Täh aigah on ozutettu monii kymmenii rouliloi karjalan, suomen da ven’an kielel, suadu kaččojien da suurien kriitiekoin arvostus. Vieno Kettuzen rouliloin luvus on karjalazen naizen roulii.

Ruskienmeren rannikol on troopilline ilmasto, vai peräpohjazes on Välimeren ilmasto. Ilman lämbötila talvikuus-pakkaskuus on 20-25 astettu lämmiä, elokuus on 35-40 gruadussua lämmiä, aijoitellen ilmu lämbenöy 50 pl'usastiessah.

Ga jo tulien kavven Magdalena algoi poudiuman ”valloitandas”. Omas kodoimuas Ruočis Östersundas Muailman sportumal’l’an kilvoin enzimäzel etuapal häi tuli kolmandennu iččenäzes hiihtoammundas. Toizel etuapal Norveegien Holmenkollenas sai kuldumedalin samas hiihtoammundas. Kavven loppussah Forsberg vie kaksi kerdua sai bronzumedalin da moni kerdua yhtyi kukkutseremounieh.

Henry Fordan Minun elaigu, minun suavutukset – kirju on tiijollizen ruavon ohjuamizen kluassine tevos. Ford vaikutti modernukul’tuurah da sit vaikutustu sanotah nimel fordizmu. Henry Fordan eloskerdua kuvaillou Epton Sinkleran Mašinan kuningas - tevokses.

Majai (jogimajai) on puolivezine jyrzijöin joukkoh kuului elätti, se on yksi kahtes nygyaigazes majualoin perehen edustajas (yhtes Kanuadanmajuan kel, kuduadu enne piettih alalajinnu). Majai on Vahnan manderen suurin jyrzii da toine suurin jyrzii vezipočin jälles.
Fernan Magellan (port. Fernão de Magalhães) (20. kylmykuudu 1480 – 27. sulakuudu 1521) oli portugualielaine da ispuanielaine merdy kulgii. Häi oli enzimäine, ken kierdi muailman ymbäri. Magalhães avai salmen, kudai myöhembä sai hänen nimen. Oli enzimäine jevrouppalazis, ken kulgi merdy myöte Atlantiekas Tyyneh valdumereh.

Rajat: pohjas da koillisozas on Braziilii, liidehes on Paragvai, suves - Argentiinu da lounazes on Čili da Peru. Ei ole meren rajua, ga vuvvennu 2010 oli kirjutettu sobimus Perun kel, kudaman mugah Peru andau Boliviele 2109 vuvvessah merirannan alovehtu vuograh portan nostamizeh näh. Valdivon pinduala on 1 098 581 km², rahvahan lugumiäry on 10 461 053 hengie (2013). Piälinnu on Sukre.

Miäritettyh kižuajah niškoi — eriluaduzet lougillizet da kiihuzet kižat. On äijy kižua, kudualois kižuajat istutah toine tostu vastalpäi — šahmatat, šuaškat, go, nardat. Dominoh voijah kižata 2-4 hengie, madžongah - 3 libo 4.

Tormozuvagonu on gruuzulava, kudamas on yksi libo kaksi akselii. Vagonan eduozan al on hierotespliittu. Toine tärgei oza on painojuaššiekku, kudamas on čugunas libo čugunas da betonas valmistettuloi painoloi. Painojuaššiekku on vevon algajes vagonan tagaozas da sen paino suundavuu kogonah vagonan tagarattahih. Ku vagonu lähtöy liikkehel, painojuaššiekku lähtöy siirdymäh edehpäi da paino, kudai suundavuu hierotespliittah, lizävyy vähitellen. Painojuaššiekan siirdymisvauhtii reguliiruijah vaihteistol. Jeuropas on kahtenluaduzii tormozuvagonoi: muga sanottuloi suurii vagonoi da pienikogozii tormozuvagonoi.

Skansen on mägyričäl erähäl Stokgol’man suarel – Jurgordenal. Sil kohtua, konzu perustettih muzei, oli pieni puolustuskohtu, sidä voibi sanuo pienekse linnoituksekse. Täs sanas tulougi Skansenan nimi, ruočikse ”skansen” tarkoittau samua.

Orapihl’ai (ven. боярышник, lat. Crataégus) on korgei tuhjo libo pieni puu, kudai kuuluu Rouzovoin pereheh. Orapihl’ai on lehtipuu da talvekse sen lehtet pakutah. Orapihl’uadu istutetah dekoratiivizennu da rohtukazvinnu. Sen andimet ollah syödävät.

Irlandii libo Irlandien tazavaldu on Pohjas-Jevroupan valdivo, kudai täyttäy Irlandien suaren suuriman ozan. Pohjazes se rajoittuu Velikobritanienke. Pinduala on 70,2 tuh. km². Muan nimi tuli irlandien sanaspäi ”Éire”, kudai merkiččöy valdivuo. Muan piälinnu on Dublinu, kudamas eläy kogo muan rahvahan läs nelländesoza (1,4 milj. hengie). Valdivon rahvahan lugumiäry on 4 593 100 hengie.

Šipainiekku on perindölline karjalaine avvonaine ruispiirai, kudaman syväimekse pannah riisu- libo ozrukuassua libo kartohkua. Ven'alazis syömizis šipainekku mustoittau 'kalitka'-nimizii piirualoi, kudamii pastetah Karjalan tazavallan ližäkse Vologdan, Leningruadan da Arhangel'skoin alovehil. Suomenkielizen perindön mugah piiruadu kučutah 'karjalanpiirakka'.

Irak (arab. العراق, sorani عێراق), viralline nimi - Irakan tazavaldu (arab. جمهورية العراق‎, sorani کۆماری عێراق) – valdivo Lähizes Päivännouzus. Vuvven 2014 tiedoloin mugah rahavahan lugumiäry on 36 miljonua hengie , pinduala on 435 052 km². Rahvahan lugumiärän mugah Irak on 39. Kohtal muailmas, pindualan mugah on 57.kohtal.
Enimälleh georgiinua kazvau Meksikan, Gvatemalan da Kolumbien mägižikkömualois. Meksikkua pietäh tämän kazvin roindumuannu. Ylen ammui tämän kazvin juuriloi syödih muinas-actekat. Jevroupashäi sen magu ei roinnuh mieldy myöte, ga kukkazen čomuoh sie miellyttih da ruvettih sidä istuttamah.

Juomoin marjat da mehu on diettah kuului syömine. Se parandau ainehien suluandua rungas da alendau zuaharimiäriä. Marjat lujendetah verisuonii, ollah hyvät syömizensulatandale da sydämele.

Vuvven 2005 kylmykuus miärättih kohtu da azetettih ristu, a vuvvennu 2013 nostettih puukirikkö Jelisei Sumskin mustokse, kudai oli Soloveckoi čuvvonluadii. Se on enzimäine da ainavo kirikkö hänen mustokse.

Senegalu, virrallizesti Senegalan tazavaldu on valdivo Päivänlasku-Afriekas. Se sijaiččou suvehpäi Senegalu-jovespäi. Päivänlaskus se rajoittuu Atlantan valdumerenke, pohjazes Mavritanienke, päivännouzus Malinke da Gvineanke, suves Gvinea-Bisaunke. Senegalan alovehes on Gambii-valdivo. Virralline kieli on frantsien kieli. Piälinnu on Dakar. Muan pinduala on 196 722 km². Rahvahan lugumiäry on 13 300 410 hengie.

Koutajoki (ven. Ковда, Софьянга, Кундозерка, Кума, Ругозерка, Ковдочка, Иова) on jogi Murmanskan alovehel da Karjalas. Sen piduhus on 233 km. Jovenalan pinduala on 26 100 km². Jogi laskeh Kandalahten Koutasuuh (Vienanmeri).

Syömiseinehet, kuduat ollah juustos, sulatah organizmal pošti kogonah (98-99%). Juustos ollah vitamiinua A, D, E, B1, B12, PP, C, pantotenoin happameh da muudu.

1890-luvul Paraskeva sai tovvellizen kuulužuon. Hänet kučuttih Helsingforsah (Helsinkih) da toizih Suomen linnoih pajattamah ižoralazii runoloi. Parasken kuva luajittih E. Järnefelt, E. Nordlund da B.Lagerstam. Larinan itkuvirzii kuundeli da kirjoitti Jan Sibelius. Enzimäine Larin Parasken pajokogomus piäzi ilmoih vuvvennu 1893.

Majuan luguh pahasti vaikutetah suuret pedoelätit, semmite hukat, myös voimattomukset da syöjät. Majai on mečästyselätti, sendäh meččuičendua sežo voibi pidiä elätin luvun tazoittamizen faktorannu. Yhtelläh täl aigua tämä faktoru ei ole tiel mollembien majualoin luvule Karjalan tazavallas.

Muumit eletäh Muuminotkos olijas Muumitalois. Muumipereheh kuulutah Muumipeigoi da hänen muamah Muumimami da tuattah Muumitata, sego perehen ottolapsi Nipsu. Muuminotkon eläjih kuulutah sežo ezimerkikse Ninnineidoi, Mymmeli, pieni Myy, Ninnettäi, Vilijonka omissah lapsienke, Muikkuine, Mörgö, Hemuli da Haižuli. Harvembah nähtylöi hahmoloi ollah ezimerkikse Tiedoiniekku, Tuu-tikki, Surku, Jenni-t’outa sego Tiuhti da Viuhti. Sobii muumit ei käytetä, hos Muumimamil ainos ongi piäl peredniekky da Muumitatal omassah piäs tsilindruhattu. Yhtelläh kezoidu kylbijes muumit šuorivutah uindusobih. Muumipeigoi on Tove Janssonan alter ego, ga pieni Myy da Tiuhti sežo ollah häneh päi, hemulitgi. Muumimamin selgienny ezikuvannu oli kirjuttajan muamo. Voijah sanuo, muumiloih äijäl vaikutettih Tove Janssonan oma pereh da dovarišat.

Stolakižan histourii algavui ei vähembi 5500 vuottu tagaperin. Histouriekat mietitäh, ku kaikil stolakižoil on yhtehine histourii, ku kai nygyaigazil kižoil on muinazet prototipat.
Valentina Kondratjeva on roinnuhes vuvvennu 1950 karjalazes Issoilan hierus, tänäpäi se kuuluu Immalan kyläh. Enne sil čupul oli mondu pikkarastu hieruu: Issoilu, Liettii, Niemi, Päččil. Pereh oli aiga suuri, tuatal da muamal oli kaheksa lastu. Valentinan tuattah oli karjalaine, muamah – inkeriläine. Muamal oli Rikkinen sugunimi, tuatal – Rikkijev. Pakkaskuul 1947 vuvvel Valentinan vahnembat mendih yhteh.

Majuan händy on airon jyttyine, äijäl lačettu ylähänpäi alahpäi, sen piduhus on läs 30 sm, levevys – 10-13 sm. Majual on kaunis nahku - karhakot karvat, kudamien ual ollah turbiet pehmiet villat. Nahkan väri on kaštanan jyttyine libo maksankarvaine. Händy da käbälät ollah mustat.

Portugalii on Päivänlasku-Jevroupan valdivo. Viralline nimi on Portugalien tazavaldu. Se sijoittuu Pirenei-niemimuan lounasozas. Pohjazes da päivännouzus se rajoittuu Ispuanienke, suves da päivänlaskus – Atlantien valdumerenke. Muan nimi tuli Portu-linnan nimes (lat. Portus Cale).

Ortodoksilazet rahvas Äijänpäivän stuatussua pietäh kallehemban kallehennu pruazniekannu, kuduadu suau tunzie sanois «pruazniekoin pruazniekku da ilolline ilo».

Ven'an kieli on Ven'an virralline kieli da sil on virrallizen kielen azemu vie Kazahstanas da Valgo-Ven'al. Ven'akse paistah muijalgi Iččenäzien valdivoloin liiton mualois sego ezimerkikse Mongolies. Ven'an kieli on yksi Yhtistynnyzien kanzakundoin kuvves virrallizis kielis. Ven'a oli aijemba Nevvostoliiton virralline kieli. Ven'an kieli on yksi muailman kaheksas suurembas kieles.

Rahvanvallan piämiärii on rajoittua vägivaldua da vallan viärähkäyttämisty. Puaksuh tädä piämiäriä ei sua tavoittua. Se tapahtuu, gu ristikanzan oigevuot da muut arvot ei olla kaikkien tunnustettavat da niidy ei puolisteta hyvin. Nygöi äijis mualois rahvahanvaldu - terminiä käytetäh tarkoittajen liberualuvaldua. Moizes valdumuvvos pietäh johtajien aijanmugazet, kaikilekuulujat da kunnollizet valličukset, kus kandiduatat häirivöloittäh kilbaillah valliččijoin iänis. Sidä paiči sih liittyy oigevuon johtuo, vallan jaguo, enimistön vallan rajoittumistu peruszakonan mugah da persounu- da joukkovällyzien turvuamistu. Toizielpäi, erähät huralistoliikkeehet ajatellah, gu oigevus luadie poliitiekalline piätös vuadiu yhteiskunnallizien oigevuksien taguttu da ristikanzoin talovuollizen eriarvožuon madalua tazuo.

Lissabonas on Välimerenilmasto, sie ollah lämmät talvet – talvikuus tuhukuussah keskilämbötila on 15 gruadussua lämmiä (päiväl) da 8 gruadussua lämmiä (yöl). Tavan mugah kezä kestäy läs kuuttu kuudu – oraskuus ligakuussah, sulakuusgi ilmu voi lämmetä 25 gruadusassah.

Albuanii (alb. Shqipëria), täyzi viralline muodo on Albuanien tazavaldu (alb. Republika e Shqipërisë), on valdivo Balkanan niemimuan päivänlaskus, Adrianmeren da Ionianmeren rannal. Se on NATO:n ozanottai vuvves 2009 algajen.
Botsvana (Botsvanan Tazavaldu) on valdivo suvizes Afriekas. Sen susiedumuat ollah Suvi Afriekku suves, Namibii päivänlaskupuoles da pohjazes, Zambii koillizes, [[Zimbabve päivännouzupuoles. Muan rajal ei ole merdy. Botsvanan alovehen suurin oza (70%) on Kalahari - hiekkumua. Vuonnu 1966 syvyskuun 30. päivänny Bečuanamuan brituanielaine protektoruattu hyväksyi Botsvanan iččenäžyön Kanzukundien ystävysliiton hantuzis da andoi muale nygyaigaizen nimen. Muan piälinnu on Gaborone. Botsvanan pinduala on 581 730 kvadruattukilometrii. Sie eläy (vuvven 2013 tiedoloin mugah) 2 112 049 hengie.

Tuatto ei kannatannuh poijan kiinnostustu, sanoi, ku jiäkur’oihkižuaju on ku pihankabrastai vastanke. Lauhtui, konzu poijale oli jo 15-16 vuottu igiä. Silloi Vladislav rubei tuomah kodih enzimäzii dengoi, kudamii hänele maksettih kižois.

Suuričiirakko peziy kaikil manderehil, ga ei Antarktidas. Suomes peziy kudakui tuhat puarua, kudamis enimät pezitäh meren suaril. Vuonnu 2009 huomattih enzimäine pezindy syväinmuasgi Vanajaviel.

Rahvahan lugumiäry on 64,7 milj. hengie (pakkaskuu, 2010), läs 90% ollah Frantsien kanzalazet. Vierolazet ollah katoliekat (80% vierolazien luvuspäi libo 43% kogo rahvahan lugumiäryspäi), 45% rahvastu sanotah, gu ei uskota jumalah.

Karjalan kieli on igivahnu kieli. Sen peräjuuret upotah syväle hämäräh muinažuoh. Kaikis suomi-ugrilazis kirjutettulois mustomerkilöis, midä on löydynyh täh aigah suate, karjalankielizet kirjutukset ollah toizekse vahnimat kogo suomi-ugrilazes kieliperehes (kaikis vahnimat ollah ungarinkielizet 1100-vuozisuan aigah kirjutetut tekstat). Karjalankielizet tuohikirjutukset, kudamii on löytty arheologat Suures Novgorodas, kuulutah 1200-1300 vuozisavoin aigoih. Kai toizet muinazet suomi-ugrilazet kirjutetut mustomerkit kuulutah myöhembih aigoih.

On vie kaikenmostu aittua, melliččiä da pajua. Kai pajat ollah avvoi da niilöis kui enne ruatah rahvas. On puusepän, sepän, padaniekan da st’oklanpuhaldajan pajat. Voibi kaččuo, kui rodieu se libo tämä azutes. Joga pajal on oma laukku, kus luajittuloi azuteksii voibi ostua. Ymbäri taloloi da huonuksiigi nägyy, ku niilöis eletäh rahvas. Sit on peldo kynnetty, tuas on vil’l’ua istutettu. Kolmandes kohtas nägyy žiivattua pietäh.

Kymmene kerdua häi oli Muailman čempionannu (1970, 1971, 1972, 1973, 1975, 1978, 1979, 1981, 1982, 1983), sai hobjumedalin nämmis kilvois vuvvennu 1972 da 1976, bronzumedalin vuvvennu 1977.

Kostamuš (ven. Костомукша, suom. Kostamus on Karjalan tazavallan linnu, perustettu vuvvennu 1983. Kostamukšes eli 29 356 hengie vuvvennu 2015. Kostamuš muvvostau oman linnupiirin da on kolmandekse suurin Karjalan tazavallan linnois.

Rahvahanvaldu tagustau oigevuttu joga ristikanzale. Arvos pietäh zakonanmugažuttu, ristikanzoin yhtenarvožuttu zakonan ies, vällytty, ristikanzan oigevuzii da muga ielleh.

Prostoi aineh raudu on tavottu hobjankarvaine da valgei metallu, kudamal on korgei hiimielline reaksii: raudu terväh ruostuu, konzu on korgei lämbötila libo korgei ilman kostevus. Puhtahas kislorodas raudu palau, a hienos olotilas ičepäivil’l’eh viriey ilmalgi.
Bjorn Deli sai kaheksa kuldumedalii Olimpiadukižois. Kaikkien medaliloin luvun puoles häi on toizel sijal muailmas jälles tundiettuu hiihtoambujua Ole Einar Bjorndalenua.

Rokforan kaldaine - on juusto sinizenvihandanke homehenke, silindrumuvvoine juusto, kuduan paino on 2 - 3,5 kiluo, razvumiäry on 60% (Rokfor).

Elias Lönnrot (9. sulakuudu 1802 - 19. kevätkuudu 1884) – suomelaine kielentutkii, folkloristu da karjalas-suomelazen eeposan keräilii. Rodivui sovanombelijan perehes, Sammatti-prihodas. Opastui Åbon Kuningahan akadeemies yhteisgumanitarizel tiedekunnal, sit rubei opastumah Helsingforsan yliopistos dohtorakse. Eli da ruadoi Kajaanis, kudamas eli 21 vuottu. Sie Elias rubei keriämäh karjalas-suomelazien folklourua. Lönnrot ajoi Suomen da Ven’an Karjalah 11 kerdua (1828-1842). Vuvvennu 1835 häi kogonah keräi Kalevalan runot yhteh kniigah. Kalevalan enzimäine painos oli vuvvennu 1835, toine – 1849.

Karjalazis svuad'bois käzpaikoil oli ylen tärgie oza ezitellä neveskän nerokkahie maltajan taidoloi da varakkahuttu. Muahpannes da muistajazis käzpaikat oldih tärgiet, niilöin kautti simvoulistu dorogua myö piästih täs muailmas tuonilmazih kulgemah, da net tuulipaikkazekse jiädih ristoin piäl. Käzpaikkazil kiriköis on ylen tärgie oza, pravoslavnoit tuodih niidy kirikkölöih čomistamah da Tuattuo kiitettih niilöinke. Käzpaikat kuulutah kaikis kul'tuurois pravoslavoin pyhih taboloih.

Internet on muailmanlajuine tiedoverko, kudai yhtistäy paikallizet tiedoverkot toine toizeh. Internet ei ole yksi tiedoverkolois, a nimitys tarkoittau kaikkien yhteh liitettylöin tiedoverkoloin kogonažuttu. Internet on avvonaine kaikile, ket tahtotah sih liittyö. Pidäy novvattua sen tehniellizii viestindysiändölöi libo protokoloi.

Danii libo Danien kuningaskundu on Pohjas-Jevroupan valdivo. Se on suvizin mua Skandinuavies. Suves se rajoittuu Germuanienke, päivänlaskus – Pohjanmerenke, päivännouzus – Baltiekkumerenke. Danien aloveheh kuuluu Jutlandien suuri niemimua da 409 Danien suariston suardu.

Charles ”Charlie” Spencer Chaplin (16. sulakuudu 1889 London – 25. talvikuudu 1977 Corsier-sur-Vevey) oli eräs muailman merkittävimis aigazis ozuttelijois da kino-ohjuajis. Häi rodivui Suures-Britannies, ga ruadoi suuriman vuitin omas elaijas Yhtysvallois. Händy äijäl tundiettih omas "Pikkarazen kulgurin" (angl. The Little Tramp) roulis.

Vaski on yksi käytettävimis metallois, sendäh ku sidä on kebjei suaha ruvas da sen sulatuksen lämbötila ei ole korgei. Vaski on seiččemes metallas, kuduadu rahvas tietäh ammuzis aijois. Se metallu vastavuu luonnos paksumpi, migu kuldu, hobju da raudu. Vaskikauzi oli moine aigu, konzu äijän levitettu oldih vaskituottehii. Enne vaskikauttu oli kivikauzi. Enne vahnas vaskistu käytettih sežo segasulatehennu yhtes tinan kel. Enzimäzen vasken da tinan segasulatehtu (bronzua) suadih jo enne 3000 vuottu eKr. Jälles kuparikauttu oli bronzukauzi. Bronzas enne vahnae luajittih orožua, astettu, čomendustu. Ven'al enzimäzet vaskikaivokset roittih 2000 vuottu eKr. Niilöin jiännyksii löytäh Urualas (kaikis tundiettu kohtu on Kargalat), Kavkazan mägielöin tuas, Siberias da Altajas.