Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Deapoaia cumu vâsilia persanâ fu bâtutâ di araghi (651 dH), cumândâsearea arabâ câlisi diznău armeanjlji s-yinâ nâpoi tu Apiritâ. Cumu Heraclius tsi eara sh elu di arâzgâ armeanu, ditu fumealjia arsacizloru, avdzâ sh elu di aiestâ acljimari sh nu vrea s-kearâ aieshtsâ armeanji, lj-adusi prota tu câsâbǎlu Philipes ditu Makedonii sh ma nâpoi Andrinopoli iu lâ si pâru ma ghini, ama fârâ ta s-minteascâ cu dunjeaua autohtonâ.”

Luguria murnâ-aroși ți u-acațâ herlu (ș-lu-aroadi) dupâ ți sta niheamâ chiro dizvilit tu nutii s-cľeamâ arudzinâ. Proceslu prit cari arudzina acațâ herlu ari numâli di oxidari.

Brumado është një qytet brazilian në Bahia, rajonin verilindje të Brazilit, pikërisht në rajonin e mesme të shtetit Jug-Qendrore, në të njëjtin emër mikro-rajonit, 555 kilometra nga kryeqyteti i shtetit, Salvador. Zona e saj e tokës është 2 207,612 kilometra katrorë, selia zonë pushtuese 2174 kilometra katrorë dhe lartësi prej 454 metra. Sipas Institutit Brazilian i Gjeografisë dhe Statistikave (IBGE), në vitin 2016 popullsia e saj është vlerësuar në 69,473 njerëz. Indeksi i Zhvillimit Njerëzor (HDI) është 0,656 (mesatare).

IORGA Nicolae, “Histoire des Roumains de la Péninsule des Balkans (Albanie, Macédoine, Epire, Thessalie, etc.)” Bucuresti : Imprimeria Cultura neamului românesc, 1919.

Surtuclu easti unu strańiu bârbâtescu faptu di-aradâ di pustavi i șiac, ți s-poartâ pristi alanti strańi tra s-lu-afireascâ di ploai i s-ľi țânâ câldurâ.

„...dupu niscãnti psefti ieti di dipuneri, va tora, tu soni, s-iasã tu miydani sh ti armãnji alinarea. Cã atsea tsi noi tuts va s-agiundzemu -ominji dishclishi fãrã prigiudicãri, ominji flexibili tsi sh andregu bileili tu itsi locu, evropeanji mplinji di harauã, a curi patridã iasti lumea tutã- emu aiestã suntu armãnjlji di 2000 di anji!”

ANGELOLOPOULOS A. “Population distribution of Grece today according to language, national consciosness and religion” in Balkan Studies 20 (1979).

Cafelu easti unu arburicu (arburili di cafe/cafei) di-tu locurli caldi, cu boea ți poati s-agiungâ pânâ la 6-10m, cu frândzâ ți sta daima verdzâ, ți fați (dauâ ori tu an) lilici albi (cari crescu la sumsoara frândzâlor), ș-cari da fructi aroși ca cireașili (cu dauâ simințâ); simința a arburiclui di cafe, ți easti nvâlitâ cu unâ coaji subțâri ș-sânâtoasâ cari, dupâ dizbiliri, agiungu gârnuțâli di cafe ți s-vindu tu ducheani; pulbirea lai, faptâ dupâ mâținarea a gârnuțâloru arsi di cafe; biutura adratâ di-tu aestâ pulbiri (multu câftatâ ș-biutâ di duńai, faptâ di-tu aestâ pulbiri heartâ cu apâ (tu cari s-adavgâ, multi ori, zahari, lapti și alti lugurii ți va-ľi da unâ aromâ ș-nustimadâ vrutâ);

Videmu ditu documentili di ma-ndzeanâ câ numa di “vlahu” alânceashti câtâ tu ahurhita etâljei 12 sh tuts atselji cari azburăscu di “vlahi”, facu ligâtura cu unu “populu ditu munti”, “picurari” i “cârvânari/călători” cari “alâxea loclu(migratori)”. Tu tuti documentili di cari azburâmu ma-ndzeanâ, zborlu “vlahos” yini ditu limba greacâ. Ma amânatu, cându easti ufilisitu tu alti limbi, ari idyia soie di-anyrâpseari.
Ti Vasili fu prota poartâ tsi-lj si dishcljisi calea câtâ aveari. Vâryarlu vru s-lu mutâ sh s-lu da di padi, ama Vasili armasi ca gurguilju di keatrâ, alâkitu di locu. Dupu aiestâ, Vasili s-ascumbusi, lu mutǎ vâryarlu pânâ pisti capu sh lu-arcǎ mpadi di iu vâryarlu nu mata s-mutǎ.

Aremea easti lângoarea ți s-ľa di la omu la omu (ma multu earna), cari țâni unâ i dauâ stâmâń și s-aspuni cu câlduri, cu dureari di capu și di gurmadzu, cu tusi, cu curarea-a nariľei tut chirolu, etc.

Mineralili suntu substanți di-tu naturâ ți suntu solidi (ma arar fluidi), ți suntu adrati di-tu crustali, adrati di-tu ma multi turlii di elementi chimici. Mineralili suntu parti di-tu cheatri și minereuri.

Great Britain icã Vãsilia Unitã ali Britania Mare shi Irlanda di Aratsile (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) easte statu ilandã tu Unia europeanã tu Europa.

Cazinolu di Constanța easti nai ma cunoscutlu semnu ali Constanța. Fu adrat anlu 1909 și fu dișcľis tu anlu 1910, tu meslu di Avgustu. S-aflâ pi mardzina di Constanța, ninga Amarea Lae.

Hirten und „ihr Land“. Zur Kulturlandschaft griechischer Weidegebiete. În: Choregia (Münstersche Griechenland-Studien) 7: Griechische Landschaften – Sehnsuchts- und Erinnerungsorte, Münster, Viena, New York, p. 149-170.

Zahu Panâ (Zaharia Pană) (20 Avgustu 1921, Beala Disuprâ, ninga Ohrid - muri tu 11 di Apriir, 2001, Yonkers, New York) fu unu scriitor armãnescu și romãnescu.

Papa Ioannis Pavlu II (lat. Ioannes Paulus PP. II, it. Giovanni Paolo II shi pi pol. Jan Paweł II) faptu ca Karol Józef Wojtyła /ˈkaɾɔl ˈjuzεf vɔi̯ˈtɨwa/ pi 18 Mai 1920, tu Wadowice, Polandia - muri tu Vatican pi 2 Aprir 2005. Chirolu di cãndu u-ahurhi pontificatlu ãlj-easte di 18 Xumedru 1978 pãnã tu morte-a lui pi 2 Aprir 2005.

Vulpea easti unu agru-prici di pâduri (mari cât un câni, cu guna ca aroși, alicâ, cu urecľili chipitoasi, cu muța ngustâ) cunuscutâ trâ hârli șireti ți li ari. Easti unu animali carniforu.

"Bisearica di Dealihea al Isus" easte unã bisearicã independentã tsi ira formatã Beijing, Chinã anlu 1917. Azã nãsã are cãtrã 1,5 milionji di ãmbistimenji tu patrudzãtse sh-tsintsi di staturi. Bisearicã featse parte di lumache protestantã di Crishcinizmolu tsi inshea tu ahurhita-a secului yinghits. Cãrciunlu shi Pashcile nu s-yiurtusescu. Bisearicã easte nitrinitarã shi pistipseashce cã tutile ãnvitseri-a Vangheljlui lipseashce s-au referentse biblitse ta s-hibã sustsãnute ta s-putem s-fudzim di interpretatsiuri nibune. Bisearica aistã idhyia ashi are scupo s-u dyivãsescã Vangheljlu ti tutile natsie ninte di Yineare-atsea Dhefthera al Isus. Nãsã idhyia ashi ira unã di treile indighenitse biserits-di-acasã chinezeshce tsi existã di ninte comunizmolu s-u ljea Chinã anlu 1949.

Gramatica ari tu soni texti tsi suntu orighinali shi suntu protili texti litirari ditu litiratura armâneascâ. Suntu Fabuli, Pârvulii shi Isturii anyrâpsiti cu multâ hazi shi cu hari. Suntu texti anyrâpsiti di unu omu anvitsatu câ va s-aflãmu multi maximi (zboarâ mintimeni) latini, gârtseshtsâ shi ditu alti culturi.
Varshava (lãhescu (polãnescu): Warszawa), numa-mplinã Cãsãbãlu Capital Varshava, lãhescu: Miasto Stołeczne Warszawa easte cãsãbãlu capital ali Polandia shi easte nai ma marle cãsãbã tu loclu.

Ti musulmanji, limba arabă easti safe, că easti limba tu cari fu γivăsit Coranlu, Zborlu al Dumnidză. Aeshtsâ pistipsescu că Coranlu easti di-alihea mashi anγrâpsit tu arabă sh-nu poati s-hibâ apridus tu canâ limbă.

Armâńľi tu Bitule vinirâ dupu arsire ali Moscopole di Arbinișia a depoia vinirâ și familiur di Gramoste. Ca și tu Crușuva și tu Bitule, Armâńľi s-misticarâ și formarâ dialectulu di Bitule cai easte multu aprope cu dialectulu di Crușuva, alla tu loc di vocala di sone, "-e" ți easte caracteristicâ ti Crușuva, tu Bitule u-aflâm "-i" (ex. lapte - lapti). Formâ "-ci" easte cama caracteristicâ și s-ufilizeașce tu loc di "ti" (lucreașce - lucreașci - lucreaști). Dhifthonghile armânâ dișcľisi și s-alâxescu cu vocale cama dișcľise (ea - e), (oa/uua - o) câcum și tu limba armâneascâ standardizatâ. Tu Bitule Armâńľi u-disfeațirâ "Lițeulu armânescu" ți ira dheftherâ instituția ti educația analtâ dupu "Nea Academia" di Moscopole.

PAPANACE Constantin, “L’origine et la conscience nationale des Aroumains (la terreur grecque en Macédoine) “ Roma : Editura Armatolii, 1955.

Dzinucľiulu icâ dzânucľiulu easti partea (carni și cheali) di deavârliga di prinodlu (clidusea) di-tu mesea-a ciciorlui, ți agiutâ la nduplicarea-a lui.

Unu isturianu cari nâ deadi curagiu tr-aestu lucru easti Neagu Djuvara, di arâzgâ armâneascâ, cari, dupu tsi bână ma multu di disâ di banâ tu Evropa ditu Ascâpitatâ, dzâtsi adzâ câ s-featsirâ multi alathusi tu isturii, sh maxusu tu atsea ali Românii, iu sâ spuni câ popullu românu s-tradzi di la dacianji sh romanji. Tutu elu dzâtsi câ theoria tsi urdinâ câ dacianjlji suntu parti di popullu trakianu shi câ suntu naima multsâ tu Haemus, nu easti dealithea shi câ aestâ theorii vini di la apridutsearea alâthusitâ alu Herodot. Ti amârtilji, tinjisitlu a nostru isturianu di arâzgâ armâneascâ nu adutsi vârâ nauâ, tu tsi mutreashti popullu armânescu.

Flituru icâ fliturâ easti unâ insectâ di-tu ordinlu Ledpidoptera. Ari chealea di pi trupu ca di catifei, cu gura faptâ trâ suḑeari, ș-cunuscutâ trâ patruli peani mâri cu cari azboairâ, multu mușati ș-cundiľeati cu tuti soili di seamni di tuti bueili.

Dupu bitisire-a sculiil'ei armâneascâ Bitule, tora tu REIM nâs s-duse România, pi studii tu Bucureșci. Pi ilichie di 25 di-an', anlu 1893, Ioryi Murnu ira bâgat ti profesor la Universitatea di Iași, România, și âl-ira datâ stipendia s-hibâ pitricut Ghermânia, Munchen și dupu-ațea s-turna România cu doctorat di filologhia. Dupu ațea ahurhi s-lucrascâ multu și ira bâgat ca profesor di arheologhie la Universitatea di Bucureșci.

Minciuna easti unâ zboarâ i hâbari ți-u spuni omlu ca dealihea (di-aradâ, cându știi câ nu easti dealihea) cu scupolu ca s-lu-arâdâ (s-lu-aplânâseascâ) pri cariva.

Unu palto easti unu strańiu lungu di earnâ ți s-poartâ pristi alanti strańi (di-aradâ pânâ sum dzinucľi), adrat dit stofâ groasâ, cu astari adâvgatâ pi dinuntru, tra s-țânâ câldurâ și s-lu afireascâ omlu di ploai ș-neauâ.
Susamea (den. științificâ Sesamum indicum) easti unâ soi di earbâ ți creaști tu locurli caldi, cu frândzâli mâri, piroasi și lilici galbini, ți fac unâ soi di simințâ ńiț cu untulemnu nuntru. Ma easti și simința datâ di-aestâ earbâ (dit cari s-fați untulemnul șirlanu), bunâ tu mâcari cându-i coaptâ, pispilitâ pi pâni și dulțeńi (tra s-li facâ ma nostimi).

Printsipatlu Monaco (gallica: Principauté de Monaco; monégasque: Principatu de Múnegu; occitan: Principat de Mónegue) easte monarhia parlamentarã shi cãsãbã-stat tu Europa.

Bridgeport (Connecticut), Bristol (Connecticut), Danbury, Derby (Connecticut), Groton, Hartford (Connecticut), Meriden, Middletown, Milford, New Britain, New Haven, New London, Norwalk (Connecticut), Norwich, Shelton, Stamford (Connecticut), Torrington, Waterbury, West Haven, Winsted.

Nai ma-ndreapta apridutseari a titlului easti atsea ditu editsiunea tipusitâ Freiburg, di Prof.Vasili Barba, la 1988: "Gramatica armânâ icâ macedonovlahâ".

FONTAINE Marcel “Frères de malheur : Acadiens français et Macédo-Roumains“ in Noul Album macedo-român, no 1. Freiburg i Br. : Rumänisches Forschungsinstitut, 1959. P 111-114.

Jos halut pizza, tule tane. vittu. perkkele vittu ma sula sanoa eta ma lahetta bo_o heiram sun talo jos sa ei ostta ta tuote ma kertto sule viitu ku ma ei tukka tamone toiminta

Tratatlu di Loghicâ easti unu autografu, anyrâpsitu di mâna alu Cavalioti și ari și dzua pi elu: 5-li di Shcurtu 1755. Atumțea avea Cavalioti 27 di ańi. Aesti tratati eara cursurili ți li țânea Cavalioti la Naua Academie. Alanti dauâ tratati furâ anyrâpsiti di unu di scularľi-a lui, Naum Anastasie Data. Trâ bana alu Cavalioti avemu multi informațiuni di la Johan Thunmann și di la istorițľi greț: Zaviras, Sathas și Vretos. Zaviras tu "Nea Ellas" dzâțea: "T.A.Cavalioti di Cavala, bârbatu ghenialu. Cu agiutorlu a zânâceariloru di halcumâ/bâcâri fu pitricutu Ianina, iu fu anvițatu di Eugeniu Bulgari" Thunmann dzâțea trâ Cavalioti: " Er ist ein gelehrter Mann, der gelehrteste unter seinem Volke, der Sprachen, Philosophie und Mathematik mit Nutzen studiert hat"

Edwin Powell Hubble (20 Brumaru 20, 1889 – 28 Yizmaciuniu 1953) fu unu astronomu americanu. Hubble u-alâxii vidziunea (mutrirea) științificâ a universlui.

CONSTANTIN UCUTA - protopopu di Posen (Prusia), di zârtsinâ moscopoleanu, tipusi Viena, la 1797 unâ carti di mari simasii - "Nea Pedagoghia" (Noaua Pedagoghie) icâ "Abecedarlu lishoru trâ anvitsarea a ficiuritsloru limba armâneascâ".

Tu 1900 s-toarnâ tu Balcani, iu aflâ unu locu di institutoru Mețova și Pretori. Apoaia, institutor-directoru Samarina (veara) ș-Vlahi Iani — tu chirolu a iernâľei. Tu 1924 aprucheaști unâ catedrâ la Lițeulu Românu di Grebena.

Railu (araiu icâ paradisu) easti, tu pistea criștinâ, loclu din țeru mplinu di ghineațâ și iftihii iu s-duc suflitli-a oamińiloru buńi dupâ moarti.

Granița easti mardzinea (cijdia) ți-aspuni iu bitiseaști unu loc și nchiseasti unu altu; mardzinea a unui crat ți-l disparti di-un altu (un agru di-un altu, loclu ți țâni di-unâ hoarâ di-ațel ți țâni di-unâ altâ hoarâ, etc.).
Apa easti luguria ți curâ tu-arâuri, ți s-aflâ tu-amari, di cari suntu adrati chicutli di ploai, etc. Apa easti unu di cama maxoasu elementlu trâ bânarea plantiloru i a animaliloru.

Ofițial, unâ sârbâtoari easti dzua astâsitâ di statu ca s-hibâ unâ dzuâ pisimâ, cându lumea nu lucreadzâ (poati s-facâ ți va, s-aibâ arihati, etc.).

Freddie Mercury (Farrokh Bulsara; Gujarati: Pharōkh Balsārā‌;faptu 5 Yizmaciunu 1946 - muri 24 Brumaru 1991) ira unu muzicianu şi cântâtoru di-tu America.

Liviu Rebreanu (a. 27-li di Brumaru 1885, Târliușa, Bistrița-Năsăud – d. 1 Yizmâciunu 1944, Valea Mare, Argeș) fu unu mari scriitoru românu.

Shi unâ altâ mari idhee umanistâ: ananghea di-aprucheari "fârâ arushini" di zboarâ xeani (neologhismi): "Shi si nu u-ai trâ arushini câ trâ tsi lomu yramili a Elinjiloru i câ trâ tsi nâ mprâmutãmu di la altâ limbâ, câ tute limbile tsi suntu tru etâ s mprâmuteadzâ unâ di la alantâ: câ di la Elinji ncoa se mprâmutarâ tuti plãsili (miletsli) sh cu yrami, sh cu zboarâ shi tsiniva (canu) nu poati su arniseascâ aistâ, câ lâ si vedu shi yramili sh lâ si acâchisescu shi zboarâli (ca sh-noi)."

Bambuslu easti unu arburi exoticu (di-tu locurli caldi), cu truplu supțâri ș-limnos, golu nâuntru și cu multi noadi (ciupoari, aroazi), ufilisit tu anâlțarea di-adârâminti (di binadz).

PAPAHAGI Tache, “Dicționarul dialectului aromân, general și etimologic = Dictionnaire aroumain (macédo-roumain) “ București : Ed. Academiei RPR, 1963 [2e éd. 1974]

NOULAS assilis (Hrsg.), “Aromounische Hirtenerzählungen aus dem Pindusgebirge : von Nereiden, Moiren, Dämonen, Drachen, Toten und Träume gesammelt” Zürich : Verlag Madliger-Schwab, 1981

Αα Alpha, Ββ Beta, Γγ Gamma, Δδ Delta, Εε Epsilon, Ζζ Zeta, Ηη Eta, Θθ Theta, Ιι Iota, Κκ Kappa, Λλ Lambda, Μμ Mu, Νν Nu, Ξξ Xi, Οο Omicron, Ππ Pi, Ρρ Rho Σσς Sigma, Ττ Tau, Υυ Upsilon, Φφ Phi, Χχ Chi, Ψψ Psi, Ωω Omega.

Sicara easti unu soiu di earbâ-analtâ criscutâ di om tu agri (ți va siminari cati an tra s-creascâ), cu paľ lungu și schic ncârcat cu-arâdz di gârnuțâ, ți ș-u-aduți multu cu grânlu tu videari (maș câ paľlu easti ma analtu, pânâ di 2m, și schiclu ma ascur); gârnuțlu faptu di-aestâ earbâ, bun trâ hrana a oamińloru și a prâvdzâlor (câ di-tu nâsâ s-fați unâ pâni niheamâ ma lai ca di-ațea di grân, s-fați arâchii, etc.).

The United States Bill of Rights (1789–1791; United States), the first ten amendments of the United States Constitution specified rights of individuals in which government could not interfere, including the rights of free assembly, freedom of religion, trial by jury, and so forth.

Romãnia (România) easti unu statu tu Unia europeanã shi tu Europa.Bucureşti easti nai ma mare cãsãbã shi cãsãbãlu capital. Limba ofitsialã tu Romãnia easti limba româneşti. Populatsia fu (tu anlu 2011) 21 000 000. Prezidentu statlui easti Klaus Iohannis.
„...le le ...himu dupu soari cu hãrli tsi nã li caftã Evropa a nauã, evropeanjilji di adzã sh di mãni. Ama cu tuti aiesti, bãneadzã aieshtsã ominji, armãnjilj, daima ljetinji s-angãldãseascã tutu tsi existã tu dunjeauã, cari nu-sh deapirã bana tas amintã anami mash ti ciuflikli a lor natsionali; a curi nu lã ini zori tas minduiascã sh s-asburascã tu 2 icã ma multi limbi; tsi nu-shi adapã nadiili sh praxili ti anchirdãsearea a mash unui cratu, tsi di daima ti cama multi; ti cari sinurli nu suntu unã obsesilj ama unã minari cotidianã; tsi di totna adarã emburlãki namisa di Apiritã sh Ascãpitatã, Njiadzã-Noapti sh Njiadzã-Dzuã; tsi shi-s scoati tu miydani identitetlu chiola pitu contactulu cu alanti culturi; ominji tsi a curi ti tuti aiesti hãri, nu lipseashti s-li si bagã zori, ti itia cã ti nãshi, di daima, aiestã iasti turlia di bãnari cu alanti populi. Pi shcurtu: existã nãulu omu evropeanu. Elu iasti Armãnlu!”

Pâlatea easti unâ casâ mari, mușatâ, fanuminâ, cu multu luxu nuntru, tu cari lucreadzâ oamińi mâri dit chivernisea-a statlui, tu cari s-aflâ giudețlu iu s-fac giudicâțli, icâ aclo iu șadi unu omu multu avut i vâsiľe.

Tu Eta ditu Mesi, rollu a loru ca emburi di tutiputâ sh-bunuri spirituali iara pricânuscutu di tuts. Comertsulu cu textili ditu tutu sudlu ali Evropâ nu iara di elji dominatu, ama fãrã elji, emburlji di lânâ shi stofi, nu putea ta s-hibâ minduitu aestu comertsu. Histureanjlji apudhixirâ câ relatsiunli icunomitsi ali Armânjloru tu etili ditu ahurhitâ agiundzea pânâ tu nordlu ali Evropâ. Tu Moscopoli, unu câsâbã armânescu, tsi tora agiumsi mash gumârãdz di cheatrâ tu Arbinishii, s-andâmusea emburilji icã câlitorilji ditu Sârbii, Gârtsii, Ungarii, Siria, Venetii, Levant, Anglii sh-Frântsii, cari dusirã anamea ali Moscopoli, cu tipografia-lj sh-avdzâta-lj bibliotecâ, tu tutâ lumea.

Bitule (mak.Битола) easte câsâbâ tu Republica ali Machedonia iu are cama mare conțentrația di Armâń. Tu Bitule funcționedzâ Comuna Armâneascâ "Fraț Manachia" și tu bisearicâ armâneascâ, tu mâhâlâlu armânescu, "Ay. Constantin și Elena" s-țânâ yiavase pi Limba armâneascâ. Tu Bitule idhyia ași s-aflâ nai ma mârle Mirmințâ Armâneșci (Tsimitiriu armânescu) aprope di comunâ Bucovo.

Gogu Puiu ira alumtâtoru contra al Comunismulu în Romănia. Haiducii Dobrogei cãrshilãtisiriu tu Securitate a sud di Dobrogea. Muri tu alunaru 1949, s-utcidi pi el cu ghiule.

Erghili sun multi soi di planti ți crescu cathi anu, ńiț ș-cu frândzâli ca apali supțâri, verdzâ ți fați ghela a prâvdzâloru (ca: di banâ, a oaiľei, a caprâľei, a callui etc.).

Grâsimea easti unu compusu chimicu ți ari hârili-a umtului (a umturâľiei, a untulemnului, etc.), s-aspuni umtoasâ cându dai di ea, alasâ urmi umtoasi cându cadi pri țiva și s-aflâ multi ori sum chealea-a omlui ș-a prâvdzâlor, acupirindalui mușcľiľi cu un petur supțâri.

6.Rabinlu Benjamin de Tudela, di arâzgâ ditu Spanii, anyrâpsea, dupu tsi fu tu Balkanu, tu anjilji 1159-1173, câ anaparti di arâulu Σπερχειός (latin Spercheus) eara Vlâhia sh bânâtorlji di-aclo eara oaminji cu curagiu sh câ nitsi unu amiră nu poati sâ-lj cumândâseascâ.
Deadunu cu Wilfried Heller, Peter Jordan & Josef Sallanz (ed.): Ethnizität in der Transformation. Zur Situation nationaler Minderheiten in Rumänien. Wiener Osteuropa-Studien 21, Viena 2005.

numa datâ a ma multoru arburi fanumińi di pâduri, analțâ, cu lemnulu vârtosu ș-frândzâli mâri cu mârdzińi hârâxiti, a curi fructu easti gľinda.

Filmu lo premiulu „Maestrale unica”, datu di Parlamentlu Italianu și distincția alu Parlamentlu Europeanu, trâ nai ma bunâ pârâstâseari a unâ minoritati lingvisticâ Europa, tu Festivalu di Filmu Babel (tu Sardinia, Andreulu 2013).

Vurcolaclu easti unâ hiințâ dit pârmitili di-tu lao (di-tu mitoloyie), cari nu-ari moarti (ș-easi tu lumi maș noaptea dit murmințâ) ș-cari bâneadzâ maș cu sândzili ți-l sudzi di la oamińi.

Iannis Butaris (gãr. Γιάννης Μπουτάρης) s-aflã pi 6 Ianarlu anlu 1942 ãn Sãrunã, shi easte pãrmãteftu shi politician Elladha, are diploma di tu departamentu di Himie pi Univerzitate di Aristotelis shi un inolog cu diploma. Di tu 1lu Ianar 2011 easte al 60le celnic a Sãrunãljei dit anlu 1869 cãndu s-fundã comuna-a cãsãbãlui.

Constelația easti faptâ di-tu nai ma multi steali și s-veadi pi țeru. Zborlu yini di-tu limba latineascâ: con- deadunu și stella- steauâ. Ca bunâoară, constelațiľi suntu Ursa Major, Orionlu și Andromeda.

Câlâmbuchilu (Zea mays; icâ misuru, arapositi) easti unâ plantâ di yiptu cu truplu analtu (cât omlu ș-cama), sânâtos ș-gros, cu frândzâli lundzi și chipitoasi, cu lilicili mascuri ți sta adunati tu unu arapun tu chipita a truplui și ațeali feamini ți sta tu-un cucuci anvâlit cu frândzâ, lungu di vârâ palmâ, cu yimiși-gârnuțâ (lugursiti ca yiptu) ți crescu pri cucean, cari s-maținâ ș-da unâ fârinâ galbinâ di cari s-fați culeașlu (câcimaclu).

function(point) { // Si encontramos el punto if (point) { // Marcamos el punto map.setCenter(point, 15); map.addControl(new GSmallMapControl(); map.addControl(new GMapTypeControl(); var marker = new GMarker(point); map.addOverlay(marker); }else{ // Ocultamos el mapa document.getElementById("map").style.display = "none"; } } ); } } //]]> </script>

Aburii suntu chicutli (ca unâ soi di negurâ) ți es dit apa (dzama, grâsimea, etc.) ți hearbi (i sta tu vimtu i la soari), cari va s-dzâcâ tu stari di vapori.

Nai ma di simasii lucru la aestâ carti easti "Protuzborlu"( Nâinti zboru) di iu s veadi câ, tu atselu chiro, Moscopole, s andridzea bâgarea tu sculii a limbâljei armâneshtsâ. Easti protlu tsi vru s lunjineadzâ mâduua Armânjiloru tu limba loru di dadâ.

Câstrâvețlu (Cucumis sativus) easti unâ plantâ criscutâ di om tu bâhce i bustani, cu truplu acupirit di peri ascuri, ți s-tradzi azvarna pri loc icâ si ngârlimâ di alti planti, cu frândzâ lârdzi ș-piroasi, cu lilici ńiț, galbini, cari da unu fructu supțâri și lungu (di vârâ 5-25 cm), cu peaja veardi, ți s-mâcâ (cu simințâ cu tut), di-aradâ, proaspit tu salatâ, i faptu turșii trâ earnâ.

Cartea s tipusi tu tipuyrafia a marchizloru Puljiu, tsi irrau Armânji. Ma multu di cãrtsâli alu Cavalioti shi D.Moscopoleanlu, cartea alu Ucuta fu avinatâ di Patriarhia di Fanaru shi autorlu fu excomunicatu.
2016 clown sightings ferwiist nei ynsidinten wêrby't sabeare sightings fan minsken klaaide as in kwea clown yn incongruous ynstellings, lykas by bosken en skoallen. De ynsidinten waarden rapportearre yn de Feriene Steaten en dêrnei yn oare westerske lannen út augustus 2016.

Numa di crișcinu (gâr. Χριστιανός) ți s-cľamâ "ațel cai pricade al Hristolu" icâ "partizanlu al Hristolu", ti protâ oarâ ira ufilizitâ pi scularľi di Antiohia, ași cum easte bâgatâ tu Vivlia di Fapte-a Apostoľlor 11:26. Ti protâ oarâ numâ Crișcinizmo (gâr. Χριστιανισμός) ira ufilizitâ di Ignație di Antiohia.

Anlu 1989, Shkodra avea 79920 bânâtori. Tu 2001, 85798, și tu 2005: 89102. La numirarea di-tu soni, ațea di-tu 2013, earau 111.686 bânâtori.

Ocľiul a soarilui easti unâ plantâ irboasâ cu trupu multu analtu ți easti criscutâ di omu (ma poati si s-aflâ ș-agrâ), cu frândzâ mâri, ascuri, ș-cu-unâ lilici mari, stronghilâ ca nâ turtâ, galbinâ, ți-ș șuțâ fața ntreaga dzuâ dupâ cum s-minâ soarili, multu câftatâ di alghini, criscutâ di omu, tu grâdiń i agri, ti simințâli ți s-mâcâ ș-dit cari s-adarâ untulemnu bun trâ mâcari.

Cadena muntoasâ ş'ari 'nâ avutâ vegetațiuni hindalui aprucheat di amarea Adriatca. Cima cama analtâ i muntili Smolcu i Smolikas gr. cu a lui 2637 metri. Muntili s'ara sâmtu a Dionlui Apollo ş'trâ Musi .

Systemlu di vocali tu limba armãneascã easte adrat di vocalile: a, e, i, o, u deadun cu semivocalã ã. Di parte di vocalile aiste, limbã armãneascã are shi "diftonghi" cai s-adarã di cama multu vocali. Diftonghilji tu limba armãneascã sãntu: ea, oa, ua, cai s-aflã la dialectile di Gãrtsie, a cai sãntu alãxite cu e, o, u tu limba standardã.

Tusea icâ tușirea suntu ațea ți le fați unu omu cându easti arâțit și scoati vimtu dit plimunu cu puteari ș-cu vrondu, multi ori cu ascucheat i hârpi. Easti unu actu reflexu.

Anlu 1837 adrară Bisearica ali Dumnidză-Fâcâtoarea – unu multu maxusu monumentu naționalu, cunuscutu trâ arhitectura și trâ pilichisirea a lui. Tru meslu secollui XIX, Parazgiklu agiumsi unu centru culturalu cama aleptu: si discľisi unâ șculii tu 1847, unâ șculii trâ feati tu 1848, unu centru a comunitățiľei tu 1868 ș-unâ adunari a muľeriloru – Prosveta – tu 1870.
Nusha ghimnazia u nvitsâ Biligradi a studiili di ndreptu li bitisi Biligradi tu anlu 1886 Nâs ca voluntar lo parti tu sârbescul- vurgareascu polim tu anlu 1885. Branislav lucrâ tu multi locuri, anamisa di cari tu diplomatii, ncap tu sârbescul conzulatu tu câsâbâlu Prizren tu turtsescul chiro, ira chef tu districtul di Bituli, ghini ma nai cama lungu period armasi pi functsia ca director la teatrul tu Biligradi, Scopia, Novi Sad shi Saraevo shi tu ministuriatlu ti educatsii a li Yugoslavii ( ira protlu shef tu depatmentul di arti). Fantazer shi multu bun organizator dâdea initsiativi ti multi actsii sotsiali shi cu susctses li adultsea pânâ mardzinâ titi idei.Nai cama marli comediograf sârbescu dupu Steria Popovici, initsiator shi redactor a revitsâljei Predionica ( Torcâtoarâ ), , protlu conducâtor tu libera Bituli, organizatorlu a teatrului shi director a teaturlui Scopia tu anlu 1913, redactor a jurnalui Srpski jug ( Sârbescul not) protlu conducâtor tu ministarijatlu ti ndreptu tu Biligradi tu anlu 1919 shi nai cama popularlu jurnalistu tu dzuarlu Politika di Biligradi.

Herodot (gãrtseascã: Ήροδοτος, Herodotos) ditu Halicarnas/Halikarnassos fu unu isturianu grecu tsi bãnã tu ieta V-a ninti di Hristolu (484 - 425 ) sh iasti luyursitu afendul isturiei.

Brașov easti unu câsâbă mari tu Armâńie. Câsâbă aestu easti multu maxosu trâ isturie a lui și trâ turizmolu. Dupu populație, easti unlu di nai ma mari câsâbă di-tu Armâńie.

Di-aradâ, la armâńi easti faptu di-unâ i ma multi frândzâ di vilendzâ i pândzâ sânâtoasâ di peru di caprâ (tra s-nu treacâ apa di ploai) arcati pristi pari hipțâ tu locu, iu omlu poati si sta dzua icâ s-doarmâ noaptea afiritu di ploai, neauâ, soari etc.

Cumnicãturã ayia - Cumnicãtura aya easte sacramentulu ti fãtseare di comemorasia a moartiljei di Domnulu Isus Hristolu. Nã-featse ta s-putem s-loam parte di truplu shi sãndzã-a Domnului a nostru shi s-him tu cumincãtura cu Nãs ta s-putem s-loam bana ti totãna shi s-him alinats pi Dzua di tu Sone. Mash unã pãne fãrã zime (mayia) shi bitur di auã easte ufilizatã di bisearicã.

Pilicanu (ari ma multi numi, trâ cari lelicu, stârcu, ștârcu) easti unâ turlie di puľiu câlitoru (ți sta veara tu locurli-a noastri ma earna s-duți di bâneadzâ tu locurli caldi), multu mari, cu gușa ș-cicioarli lundzi și areapitili di-aradâ albi i grivi ca cinușa.

Unâ pâduri icâ codru easti unu locu multu tesu tu cari crescu arburi (di-aradâ agri, icâ siminaț di omu) ți s-taľi trâ lemnu (cându omlu ari ananghi trâ focu, sculari casi, fâtearea di cârțâ etc.), tu cari creaști ș-earbâ, lilici, mușcľi etc. ș-bâneadzâ agru prici, agru puľi etc. Ca bunâoarâ, pot s-hibâ:

frândzâ compusă – frândzâ ma mari, adratâ di-tu ma multi frândzâ ma ńiț, ți pârńescu (i) di-tu unu singur loc icâ (ii) di pri unâ ńicâ lumâchițâ (axâ);

Ñiarea easci un alimentu, dulti si alichiciosu ti easci faptu di alghina, ti ahurheasti cu anarea di nectaru di la lilici di alghinili lalatoari si misticat cu edzimili digestivi ali istei insecti, hindalui anat tru bosu ca macari tru chirolu arñiu.
Lacrima easti muľitura (fârâ hromâ ș-ca nsâratâ) ți s-aflâ tu ocľi și easi câtivârâoarâ cându omlu plândzi, arâdi multu icâ easti ocľul lândzit.

Amarea Caspicâ (icâ Laclu Caspicu) easti unâ amari anamisa di Evropa și Asia. Aclo curâ multi arâuri maxoasi. Easti unâ mari cari ari, di-anvârliga, mași pimintu. Suprafața a Amăril'ei Caspicâ (fârâ Kara Bogaz Gol) ari 371.000 km2, i adânțimea a ei maximâ easti di 1025 m.

Ti prota oarã limba armãńascã s-adrã limba ofitsialã tu cãsãbãlu Crushuva, Republica ali Machedonia cu detsizia-a Consiliumlu a Comunãljei Crushuva. Nãsã idhyia ashi irra cãftatã s-hibã pricunuscutã shi tu Comunile Bituli shi Shtip iu are cama multsã Armãnji, alla aiestã luyurii nica nu s-apruche.

'Națiile Unite (ang.United Nations, ghirm.Vereinten Nationeń, gal. ĽOrganisation des Nations Unies, isp. Naciones Unidas, it. Nazioni Unite, arus.Организация Объединённых Наций) easti organizația internaționalâ ți ira fundatâ anlu 1945. Scupaḑle a Organizațiiľei suntu s-u lișureaḑâ ndreptulu internaționalu, avigľare internaționalâ, dezvoltari economicâ și antribările ti ândrepturile ominești.

Membrâľi ali Oda a Deputațlor s-aleagâ ti un mandat ti patru ań cu reprezentația proporționalâ, cu prag ti votare di 5%. Are 14 reghiońi ti votare, cai sântu idhyii cu reghiońľi administrative a statlui. Oda a Deputațlor, cai yine dupu Consiliulu Național Ceh, le-are puterle și responsabilitâțle di parlamentulu federal (tora nifuncțional) tu Cehoslovachia di ninte.

Pânia (icâ pânie) easti cârveaľi di-aloat adrat di-tu fârinâ di grânu (sicarâ, misuru, etc.) amisticatâ ș-frimintatâ cu apâ (sari, maeauâ, etc.) cari, dupâ ți creaști, s-bagâ tu cireap tra si s-coacâ.

The Charter of Fundamental Rights of the European Union (2000) is one of the most recent proposed legal instruments concerning human rights.

Teodor Anastasie Cavalioti (n. 1728, Moscopole - d. 1786, Moscopole) easti directorlu ali Nea Academia (Noaua Academie) di Moscopole, tu-ațelu chiro nai ma analta Sculie/Academie tu Balcanu. Easti autoru di cursuri di gramaticâ, filosofie, poeticâ.

Institutul Național de Statistică, Recensământul populației și al locuințelor - martie 2002 (conform structurii administrativ-teritoriale de la 7 ianuarie 2008)

Dumata (icâ tumata; Solanum lycopersicum) easti unâ zârzâvati ți yini di-tu Amirichii, criscutâ di omu tu ntreaga lumi, cu trup ți si ngârlimâ (di multi ori di dârmi), cu frândzâ mâri (fapte di ma multi frândzâ ma ńiț) și lilici galbini, ți da unâ yimiși mari cât unu meru, aroși, dzâmoasâ, cu gustu acru-dulți ți s-mâcâ multu, proaspitâ tu sâlâț icâ bâgatâ tu mâcâruri.

Mandulinlu icâ mandulina easti unâ hâlati muzicalâ ți ari optu coardi icâ teľiuri (dauâ câti dauâ teľiuri cu idyea boați deadun) teasi pri unâ soi di cutii di lemnu ți-asunâ cându un i ma multi teľiuri treamburâ di-agudirea ți lâ si fați cu unâ cumatâ ńicâ di plasticâ i cu dzeadzitli.

Anlu 1989, Elbasan avea 80650 bânâtori. Tu 2001, 95554, și tu 2005: 100903. La numirarea di-tu soni, ațea di-tu 2013, earau 124.179 bânâtori.
Nicolae Guli Balada livezilor - Noua Gramoste = Balada livãdzilor - Noaua Gramosti (transpuniri pri limba armãnă di Ionel Zeana shi Costa Guli) Editura Cartea Aromãnã - 1994

Gioea easti anpatra dzuâ di siptâmânâ, namisa di Ńiercuri și Vińiri. Gioea Mari easti gioea dit siptâmâna di nâinti di Paști, dit stâmâna-a Paștilui.

Limâreaua easti partea di strańi ți s-aflâ tu mardzinea di nsus, deavârliga di guși (di-aradâ ndu-plicatâ), icâ ma poati hi partea strimtatâ a unui lucru (ca gușa di șiși, bunâoarâ).

4.Cronicarlu byzantinu Georgios Kedrenus anyrâpseashti câtâ anlu 1100-1150, câ vlahilji “călători/nomadz” suntu atselji cari vâtâmarâ David, fratili a vâsiljelui vâryaru Samuel, elu ishisi s-pari vlahu, dupu cumu anyrâpseashti T.J.Winnifrith. Loclu iu fu vâtâmatu eara pi calea di Kastoria câtâ Ohrida, iu eara capitala tsaratlui vâryaru.

Va nâ dânâsimu aoa cu epopeia alu Vasili sh va nâ turnǎmu niheamâ la tsi anyrâpseashti Constantin VII Porphyrogenetlu ti arâzga a fumealjei a pap-su-lj.

Sevold Braga - Die Rechtslage der aromunischen Minderheit in Griechenland, Albumul Macedo-Romãn, re-editsia ali Unia ti culturã-a Armãnjlor di tu Machedonia (2005).

1.Naima vecljiulu documentu cari anyrâpseashti trâ limba latinâ cari s-azbura tu tutu areallu balkanicu, yini di la Priscus, isturianu di arâzgâ greacâ, tsi fu deadunu cu Maximin, ambasadoru a Amirălui Teodose II-lu (401 – 450) pi ninga Attila. Priscus dzâtsi câ tu kirolu atselu tu Balkanu s-azbura iutsido limba latinâ. Siyura câ elu azburashti trâ atselji cari eara anvitsats, i cari fâtsea imburlâki shi s-priimna pisti tutu shi avea ananghi sâ s-acâkiseascâ cu-alanti milets. Tsi easti intirisantu trâ noi la Priscus easti câ elu pirmituseashti cumu la Attila, s-adună cu unu omu tsi pârea “scythu”, ama cari azbura sh gârtseashti. Priscus dzâtsi câ fu njiratu, ti itia câ azbura gârtseashti poati mash atselji cari eara sclayi di Thrakia icâ di Ilyria. Priscus dzâtsi câ omlu cu cari azbura eara emburu, eara di arâzgâ grecu, ama nu undzea ca trakianu icâ iliru. Priscus dzâtsi câ aclo iu eara Attila, s-azbura, pi ninga limbili barbari a loclui, limba gothicâ, hunica icâ latina. Loclu zuyrâpsitu di Priscus easti pi Dunâ, tu unu câsâbă cu numa Mesie(?) shi s-pari câ easti tru România di adzâ (Oltenia icâ Muntenia). Cumu shtimu câ sh-altsâ armânji emburi dânâsea pritu locurli atseali, n-antribămu desi omlu alu Priscus nu eara vârâ armânu cari, tu-atselu kiro, ca sh-adzâ, azbura multu efcula tuti limbili.

Aestâ easti unâ listâ a câsâbadzloru di-tu Republica Machedonia. Tu aestu cratu ari 34 di câsâbadz, di-tu cari ținț au unâ populație ma mari di 50 di ńii și doaosprâdzați câsâbadz cu populație ma ńicâ di 10 ńii di bânâtori. Capitala, Scopia, easti casâ ti un cirecu di bânâtorli di-tu tutu cratlu. Tu anlu 2002, 59.5% di-tu bânâtori ș-avea casili tu zonili urbani.

TRIFUNOSKI Jovan, “Die heutigen aromunischen Katunen in Mazedonien “ in Sonderausgaben der wissenschaftlichen Gesellschaft, B. 2. Sarajevo : 1963.

Cuțutu easti unâ hâlati cu cari s-taľi lucri (pâni, carni, cârțâ, etc.) faptâ di-aradâ di-unâ lipidâ nturyisitâ ghini (trâ tâľeari) ș-unâ mâneari (trâ țâneari cu mâna).
5.Tu memoria colectivâ, armanjilji dzâcu câ s-tragu di la popullu alu Philip sh Alexandru, ca “makedonji”. Intirisantu easti câ aestâ minduiari u-au multsâ armânji tu tuti craturli iu bâneadzâ. Cumu poati s-hibâ exiyisitâ aestâ minduiari?

Iasti intirisantu ti tsâneari minti câ, di naima ptsânu dauâ suti di anji, di la anyâpserli alu Pouqueville (1810), numa di “vlahu“ icâ “cutzovlahu” eara datâ armânjiloru di grets shi s-acâkisea câ easti zborlu di unu populu di “picurari”, acshi cumu sh numa di “tschobanu” eara ufilisitâ di arbineshi / iliri ti idyiulu populu. Cumu videmu, dauli numi suntu ufilisiti di naima vecljili populi ditu Balkanu shi eali zburăscu di idyiulu populu, atselu cari adzâ-sh dzâtsi “armânu” icâ “rrâmânu”.

Aestu proectu fu ahurhitu 22 di Sumedru 2014. Ma câ vreț s-daț unâ mânâ di agiutoru, vâ pâlâcârsimu multu s-u scrieț numa a voastrâ na-nghiosu, la secțiuniľea Participanți.

Unu veru (bârbatu) icâ unâ vearâ (muľeari) easti soea-a aților ți dipun dit unu omu i muľari (ńiț, nipoț și strânipoț) cu-ațeľ ți dipun dit unu frati i sorâ di-a lui (di-a ľei).

Pindu (latin Pindus) i 'nâ cadenâ di munțâ ţi s'tindi di la sudestu la nordvestu trâ cama di 180 chilometri tru balcani ti ancurpileadz 'nâ parti dit Arbinișii cu Epir, Machedonia și Tesalia tru Gârția .

Leonardo da Vinci (15 Apriru 1452 – 2 Maiu 1519) fu unu geniu maxusu şi om di științâ maxusu di-tu Italia, tu chirolu a renașteriľei. Elu fu bunacu la multi lucri, ma maxusu la picturâ.

Robert Nesta "Bob" Marley (6-li di Șcurtu, 1945 – 11-li di Maiu, 1981) fu unu cântâtoru jamaicanu cama importantu tu ańli '70 și '80. Cu lucrulu a lui feați muzica reggae cama cunuscutâ tu tutâ duńeaua.

U bitisi Academia di Muzicâ „Gheorghe Dima”, di-tu Cluj-Napoca, Facultatea di Interpretari (Fagotu), azâ hiindalui yiatru tu Muzicâ și profesoru asociatu a Facultățiľei di Literi (Gramati), Universitatea București și a Universitățiľei di Muzicâ București. Cântâ cântiți vecľi, cari yinu di-tu folcloru autenticu, di-alihea, a zonâľei și trâ evenimentili multu maxusi tu bana a unui omu. Grigore Leșe cântâ și la ma multi halati muzicali.

LACEA Constantin “Sânt în Transilvania așezări de Români veniți din sudul Dunării sau nu sunt? “ în Dacoromania : buletinul Muzeului limbii române, no 4 (1924-1926) P. 353-370. Cluj.

Armãnjili (icã Ellino-Latinili, Rãmãnjã, Vlaho-Machedonjili, Vlahili) suntu oaminili (bãrbats icã muľari) d -unã mileti tsi bãneadzã tu Balcani (shi dipuni dit dauãli populi, atsel trac sh'atsel roman, dupã tsi Trachia fu azvimtã sh'acãtsatã aoa sh'ma nsus di 2000 di anj di miletea romanã).

Karl Markus Gauss: „Was wir erst noch lernen mussen” (atsea tsi di tora sh ninti nica avemu ti anvitsari). Inshi tu miydani tu fimirida vieneza „Die Presse” 12.11.1997.

Avea lucratâ ca birberŭ și avea prânoama di Burbur («birberŭ» pi dalmatâ). Chiru vâtâmatu di unâ bombâ alŭ unŭ anarhistŭ 10-li di Alunarŭ 1898 și, ași cara, limba dalmatâ chiru și nâsâ cu elŭ.
Avondale, Benson, Bisbee, Buckeye, Bullhead City, Camp Verde, Carefree, Casa Grande, Cave Creek, Chandler, Chino Valley, Clarkdale, Clifton, Colorado City, Coolidge, Cottonwood (Arizona), Dewey-Humboldt, Douglas (Arizona), Duncan, Eagar, El Mirage, Eloy, Flagstaff, Florence (Arizona), Fountain Hills, Fredonia, Gila Bend, Gilbert, Glendale, Globe, Goodyear, Guadalupe, Hayden (Arizona), Holbrook, Huachuca City, Jerome, Kearny, Kingman, Lake Havasu City, Litchfield Park, Mammoth, Marana, Maricopa, Mesa, Miami, Oro Valley, Page, Paradise Valley, Parker, Patagonia, Payson, Peoria, Phoenix, Pima, Pinetop-Lakeside, Prescott, Prescott Valley, Quartzsite, Queen Creek, Safford, Sahuarita, San Luis, Scottsdale, Sedona, Show Low, Sierra Vista, Snowflake, Somerton (Arizona), South Tucson, Springerville, St. Johns, Star Valley, Superior, Surprise, Taylor (Arizona), Tempe, Thatcher, Tolleson, Tombstone, Tucson, Tusayan, Wellton, Wickenburg, Willcox, Williams, Winkelman, Winslow (Arizona), Youngtown, Yuma.

Überlegungen zum Prozess des Sprachsterbens. În: Botoșineanu, Luminița ș.a. (ed.): Români majoritari / Români minoritari: interferențe și coabitări lingvistice, literare și etnologice. Editura Alfa, p. 155-173 (apărut și în traducere românească: Considerații privind dispariția limbilor cu trimitere la romanitatea balcanică. Philologica Jassyensia IV / 1, 2008, p. 129-146).

Pitu Guli easti faptu Crușuva anlu 1865 a ardâțina-a lui easi dit armâneasca fumeľa cari vini Crușuva di Gramos.Temporańiľi a lui spun câ Pitlu bitisi 2 clase di sculii primarâ și tu tinireațâ lucra ca picurar, cafegiu a ira hâpsângiu și cumit. Pitu Guli criscu tu un mari revoluționar cu caracter impulsiv și inimos. Pisti tutâ-a istâ nâs ira și mușat om cu buni maniri și li vrea tuti ghineț ți li da bana. Tahina, tu 2 di avgustu anlu 1903 Pitu Guli țânu un zbor câtrâ-a lui armatuladz tu cari lu adusi aminti ti giuraticlu ți lu deadirâ și ti s-ľi ascultâ a lor voivodaz. Seara, ninti di Aiyul Ilia, Crușuva ira apitrusitâ di revoluționarľi, dupu ți turțeasca administrații și poliția ira aghuniti dit câsâbâ. Niheam cama greu ira priloarea-a câșľâiľei, cari, dupu ți agiumsi Pitlu cu a lui cieta nâsâ câdzu tu mâńľi a revoluționarlor. Cu itia câ Crușuva ti un șcurtu chiro ira liberatâ du Turțaľ, atmosfera aclo ira multu hâriosâ-a Pitu Guli ncalicat pi cal albu intrâ ca heroi Crușuva. Imperia Otomanâ din Mpoli nu putea cama su hunupseascâ aistâ situații cu cari ira compromitaț ca mari puteari. Nâș ti un șcurtu adunarâ cama mari oasti și ncap cu Bahtiar-pașa di Pârleap traspirâ su ľa Crușuva. Câsâbâ ira nvârligat di tuti pârțâli di turțaľ. Bahtiar-pașa lu âcâțe Costa Njiclu al Bajdavela și lu pitrucu cu a lui dimândari: "S-prida tuț la ńila-a sultanlui" și cu ultimatimlu: "Ma s-nu s-prida și s-li apleacâ capitli câsâbâlu va s-hiba bombardat și aprimtu". Tu ștablu a revoluționarlor ahurhirâ s-miduiascâ disi su aproachi aistâ dimandari icâ s-nu-u aproachi. Voivodalu Todor Hristov deadi propuniri revoluționarľi Pitlu al Guliși dzâsi: "Cându iram bârbaț s-lu lom câsâbâlu, lipseaști și cabârbați s-lu apârâm.. dupu a țea s-adusi soluții s-lu dimândâ-a Turțalor câ câsâbâ Crușuva va s-hibâ apârat.
Ich wurde geboren zu Karaferia (Berrhoea) in Makedonien am 1. Januar 1868. Meine Gymnasialstudien machte ich, an dem rumänischen und griechischen Gymnasium in Monastir (Bitolia); nach der Absolutorialprüfung (1888) übersiedelte ich mit meinen Eltern nach Budapest, wo ich die dortige Universität ein Semester besuchte. Im Herbst 1889 bezog ich die Universität Bukarest und nach dreijährigen Studien an der philosophischen Fakultät, bezw. in der historisch-philologischen Sektion, bestand ich mein Lizenzexamen. Ein Jahr später wurde ich von der rumänischen Staatsregierung zum Professor des Griechischen in Jassy ernannt. Ein amtlicher Urlaub ermöglichte es mir zur Fortsetzung meiner Studien vier Semester an der Universität München zuzubringen; daselbst hörte ich Vorlesungen bei den Herren Professoren Dr. K. Krumbacher, Dr. v. Christ, Dr. Lipps und Dr. Furtwängler, welchen ich auch an dieser Stelle meinen ergebensten Dank ausspreche.

Frãntsia icã Gallia (frãntseascã: République française) easti unu statu tu Europa. Nai mai marli cãsãbã shi capitala easti Paris. Frãntsia easti parti di-tu Uniunea Europeanã. Statu aestu easti cunuscut trã culturã, arhitecturã ãi literaturã.

Fizica (gârțeaști: φύσις (fisis), "naturâ" și φυσικῆ (phisiké), "șteari ti naturâ") easte unâ științâ ți easte ligatâ cu aflare și caracterizare a nomloru universali cari suntu aflati tu materie, energie, spațiu și chiro.

Câldura easti harea ți u-ari lucrul ți nu easti arați, ma caldu. Ma poati s-hibâ și ațea ți ari unu omu ți easti lândzitu (arâțitu) și truplu-ľi s-ari ncâldzâtâ multu (heavrâ).

Armãnji ditu itsi cratu, maca voru, sh adarã sutsati shi s arãdãpseascã ca minoriteti tash amintã dikiul tsi lã si pricadi. Armãnji tsi bãneadzã tu Rumania, dupu minduita meau, au altã catastisi. Nãshi aleapsirã tas inã aua, nui pimsi canã. Ti atsea dzãcu cã, unã minoritati armãneasca legalã tu Romãnia, adzã, iasti naima mari cicãrdãseari a isturiei contemporani.

1905 Sultanlu Otoman, Abdul Hamid Dheftherlu u-nsimnã documentulu "Iradeo" cu tsi-a Armãnjlor lã-dide ãndrepturle natsionale cu tsi Armãnjlji puturã s-alegã muhtãri (celnits)-a lor aclo iu bãnarã, s-aibã limba armãneascã tu sculiile-a lor, s-aleagã inspectori di sculie armãneshci shi s-u au limba armãnescã tu biseritsle. Vizirlu Mare Safet Pasha u-nsimnã Communiquelu unã dzuã dupu atsea shi lã-dide tu shcire-a Patriarhishcilor s-nu bagã chedits piste ãndrepturle aiste.

Tu tricutlu tu hoarã functsionã patru sculiur tu cai sã-nvitsã pi armãneashce. Nai ma importantulu evenimentu-a hoarãljei Molovishci easte "Ethno-Festivalu Malovishtea" cai cathi an s-tsãne tu meshlji di vearã (Alunarlu-Avgustulu) tu cai sã-spune folclorlu, cãnticlu shi poezia armãnescu, di tu 2001. Festivalu sã-ndreapse di Organizatsia ti Promovare-a Hoarãljei Molovishci (EKE). Nai ma cunuscutã personã di tu Molovishci easte Constantin Belemace.

Cârbunili easti unu lucru, ca unâ soi di cheatrâ, sumulai ș-ți s-frândzi lișor, cari s-aflâ tu loc și ardi cându-ľi dai focu, icâ ași cum s-fați jarlu cându lu-astindzi cu apâ ș-arâțeaști.
Balgarovo, Batanovtsi, Bansko, Batak, Belene, Belitsa, Belogradchik, Beloslav, Belovo (Vurgaria), Berkovitsa, Blagoevgrad, Bobov Dol, Boboshevo, Bolyarovo, Borovo, Botevgrad, Boychinovtsi, Bozhurishte, Bratsigovo, Bregovo, Breznik, Brezovo, Brusartsi, Burgas, Byala (1), Byala, Byala Cherkva, Byala Slatina.

Elementili suntu aflati tu Tabellu periodicu a elementiľoru. Protlu elementu easti hidrogenulu (H). Nai ma articulu elementu easti astatiniulu.

Tru multi relighil'i s'da aesta Numâ pit ea s'achicâseasti Fendi i Dumnidză. Tru Iudaismu i cl'imat Fendi tri atea câ Nâs Plâsi, Cumândâseaşti şi Difendi tutâ duneaua.

Tu analiza ti cari avemu sinferu, dânâsimu la unu zboru cari lu dzâsi Alexandru dinintea makedonjiloru, cându s-turna, dupu polimlu cu Porus.

Nâs ira aligat ca membru âmplin di Academia rumânescâ. Azâ unâ stradâ pi portu rumânescu pi Amare Alae di Mangalia (jud. Constanța) și hoara 23 August (jud. Constanța) u-are numa a lui.

Paphea (icâ papcâ, bibâ) easti unâ turlie di puľiu di casâ ma mari di gâľinâ ș-ma ńicâ di gâscâ (ți easti criscutâ trâ carni și oauâ). Mascurlu-a paphiľiei ari numâli di pataroc (icâ patoc, bib).

Tu Brumaru 2009, Emil Carageorge alâxi numa a bloglui tu Zboarâ Niangrăpsiti. Di-tu Alunaru 2010, bloglu easti administratu di Izabela Papazicu, cari publică și-unu manifestu, la 8-li di Yinaru 2011.

Sculiea u feasi tu câsâbălu iu s-afla și Lițeulu di Bituli, deapoia Facultatea di Literaturâ și Filosofii di București. Lucră ca dhascalu la Ghimnaziulu di Ianina ș-deapoea la Lițeulu di Grebini ș-tu soni la Lițeulu di Sârunâ.

Ca unâ concluziuni ditu soni, minduimu câ ipoteza pi cari u prezentǎmu tu câftarea noastrâ easti dealithea, fârâ câsuri sh câ zborlu di “armânu” i “arâmeanu” fu ufilisitu di Armânji di naima vecljiulu kiro. Sh ma largu, câ tu perspectiva aiestâ easti limbidu câ multi di personalitǎtsli tsi pânâ adzâ furâ cânâuscuti ca “Armenji” icâ di arâzgâ “armeanâ” eara dealithealui Armânji i Makedonji.

Putemu s-dzãtsemu cã isturia modernã a Armãńiloru easti isturia a craturiloru natsionali tu cari suntu bãnãtori loiali, tinjisits, ashi cumu furã di daima.

Nikola Tesla icâ Nicolae Tesla (10 Alunaru 1856 – 7 Yinaru 1943; sârbeascâ: Никола Тесла) fu unu inventatoru, fizicianu și ingineru Sârbu-Americanu.

Tu proectu intrarâ și activități editoriali pri suportu di carti (cărțâ, rivisti, broșuri), producție multimedia (CD audio, filmu etc.) și va bagâ pri cali și va-ndreagâ andamusi, simposioani, sculii di vearâ și programi culturali.

Aestu proectu fu ahurhitu 22 di Sumedru 2014. Ma câ vreț s-daț unâ mânâ di agiutoru, vâ pâlâcârsimu multu s-u scrieț numa a voastrâ na-nghiosu, la secțiuniľea Participanți.

1. Periodlu di ninte Moscopole. Easte periodlu di tu formare-a limbãljei armãnescã (di ninte-a yineariljei a Turtsãlor) cãndu ira scriatã cu cama multe alfavituri (nai cama multu cu alfavita gãrtsescã, depoia cu yineare-a Vãryãrlor shi alfavita slavicã.)

Schińii suntu ațea ți ș-u-aduți cu aclu și easi di-tu truplu a unei plantâ (rugu, pâľuru, etc.), cari nțapâ ș-intrâ lișor tu carnea a omlui.
Di la anlu 1920 șapte ań ira student la Academia di Mușata artâ Bucureșľi, cai u bitisi cu mari sucteses ca prot tu ghenerație și amintâ premie. Dupu ațea doi ań di dzali ira Parișľi și aistu period iaste nai ma importantu tu bana a lui, câ atumtețea s-deelopâ alui stil orighinal.

5.Geoffroy de Villehardouin, cronicaru frântsescu (1150-1213) tsi lucra pi ninga Boniface de Monferant, vâsiljelu a Saloniclui tu kirolu a Crutsiadâljei IV, anyrâpseashti di Njica Vlâhii, Marea Vlâhii sh Vlâhia Albâ.

Anlu 1947 ira dispãrtsatã dupu criteriile relighiosh pi parte di dat - cu ma multu musulmanj, tsi azã easte statulu Pakistan shi parte di vestu - cu ma multu hinuits, tsi s-fãtsea di staturle tsi sãntu parte di India, dupu numã di Bengal di Vestu.

Optu microeleyii ti unu Ver, Pastelu di acasã, Boatsi di searã, Bitisiri, Intermezzo, Pastelu di noapti, Limane, Vreari, Apãrnãsiri, Pãrãvulie bitisitã, Hoarã armãneascã, Trivhiaua.

Końskowola (AFI [kɔɲskɔ'vɔla]) easte hoarã tu Polandia di Not-Datlu, shi s-aflã anamisã di Puławy shi Kurów, pi arãolu Kurówka. Easte cãsãbãlu capital-a unãljei gmina ahoryea, unã comunã ãn cadur-a Voivodãmea ali Lublin shi are 2207 di bãnãtori (dit anlu 2014).

Ca bunâoarâ, suntu hâlati muzicalâ, ca chitara; suntu şi hâlati di științâ, ca telescopu icâ microscopu. Suntu şi halati cari suntu ufilisati î toti dzilili, ca bunâoarâ aclu.

Ușea (icâ dera) easti loclu dișcľis alâsat tu-unâ stizmâ di casâ (unâ machinâ, etc.), ți nu easti firidâ și ș-u-aduți cu poarta (prit cari poati s-treacâ lișor țiva i cariva).

Câsâbălul, cu ună populație de cca 15.000 bân., fu thimil'iusit de norvegianul Hans Egede, un misionar. Tu câsâbă bâneadză mulți danezi, ma nai ma mulțâ suntu inuiți, cari zburăscu limba groenlandeză. Zboru nuuk, tu groenlandeză, ari noima de capu (geografic).

Oulu easti ațea ți fați gâľina, gurguľitos (aru-cutos, stronghil) și mari cât unu mer ńic, cu coaji albâ, bun trâ mâcari ș-dit cari, dupâ ți easti clucit di gâľinâ, easi unu puľiu.

Naum Fãrsheri (numa arbinishascã ãl-ira alãxitã tu Naim Frashãri; faptu pi 25 di Mai 1846 ira faptu tu hoarã Fãrsher, a muri pi 20 di Xumedru 1900 tu Kadıköy, Turchia) cai ãnvitsã limba gãrtseascã tu sculia armãneascã di Ianina, Gãrtsia di azã. Numa a lui easte ligatã cu Fãrshirotslor cai ti jale ira bãgats sum presia-a Arbineshlor cai u-alãxi shi ethnoslu-a lui di armãnescu tu gãrtsescu.

Tu Vãsãlia Makedonia di adzã, naima multsãi bãnãtori suntu vãryarlj, dupu nãshi arbineshlj sh dapoa miletea makedonã/armãnã. Nanaparti di aiesti treili, bãneadzã sh alti milets.

Toamna suntu treiľi meș ți s-aflâ namisa di vearâ și earnâ (di-tu 23-li di Yizmâciunu tu 22-li di-Andreu) cându chirolu arcuredzâ, da ploi multi și virdeața ș-pońiľi s-mâlânghipsescu.

Poșta icâ posta easti partea a chivernisiľei (i adzâ, poati, a unei cumpanii) cari ari sarțina s-ducâ cârțâ i teľuri di la om la om. Pustagiu easti omlu ți-aduți la casili a oamińlor, cârțâli pitricuti cu poșta.

Bunela, icâ piruna, furculița, easti unâ hâlati ńicâ di casâ (cu mâneari di-unâ parti și trei-patru dințâ lundzi, supțâri ș-nduplicaț niheamâ di-alantâ) cu cari omlu acațâ (nțapâ) mâcarea di-tu pheat tra s-u ducâ la gurâ și s-u mâcâ.