Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
<<ཐུགས་སྣང་ཞུ་རྒྱུ་ཞིག་ལ། >>དྲ་རྒྱ་འདི་བོད་ནང་དུ་ཡོད་པའི་རྩོམ་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་དམིགས་ནས་བཟོས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་རྩོམ་པ་པོ་རྣམ་པས་ཆབ་སྲིད་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོམ་ཡིག་རིགས་མ་བསྐུར་རོགས་ཞེས་རེ་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། དེ་མིན་གཞན་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང༌། ལོ་རྒྱུས་དང་སྐད་ཡིག གནའ་དེང་གི་ཚན་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོམ་ཡིག སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་སོགས་བསྐུར་དང༌། ང་ཚོས་མྱུར་དུ་དྲ་ངོས་སུ་འགོད་ཐུབ་པ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། གཞན་ཡང་མཉེན་ཤོག་ཨེམ་ཨེ་སི་ཝོ་ཌི་༼MS-Word༽དང༌། རབ་བྱུང་ན་ཡུ་ཌི་པེ་༼UDP༽བོད་ཡིག་མཉེན་ཤོག དེ་བཞིན་ཝོ་ཌི་པེ་ཌི་༼Word Pad༽ གང་རུང་དུ་གཏག་རྗེས་གློག་འཕྲིན་ཁ་བྱང་བརྒྱུད་དེ་བསྐུར་ཆོག་ལ། རང་ཉིད་ནས་དྲ་རྒྱར་དེབ་བསྐྱེལ་གནང་སྟེ། རང་མོས་ཀྱིས་དྲ་བའི་སྡེ་ཚན་གང་ཞིག་ཏུ་སྤེལ་ཀྱང་ཆོག

ཡང་ལ་ལས་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་དུས་སུ་ལྷ་མིའི་ལུས་ཁོག་ཏུ་ཞུགས་པའི་སྲོལ་འདི་བྱུང་ཞིང་། རྒྱལ་པོ་འདིའི་སྐུ་རིང་ལ་བོན་ཆོས་བསྣུབས་ཏེ་སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་དར་སྤེལ་བཏང་བའི་ལོ་དེར། བོད་ཀྱི་ས་ཆ་ཁ་ཤས་ཤིག་ལ་སྔར་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་ནད་ཡམས་དང་། སད་དང་སེར་བ། ཐན་པ། ཆུ་ལོག་སོགས་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་དུ་བྱུང་ནས་ཞིང་འབྲོག་ཐོན་སྐྱེད་ལ་གནོད་པ་ཚབས་ཆེན་ཐེབས་པས། སྐབས་དེའི་མི་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཧ་ཅང་ཞན་པའི་ཁར། མང་ཚོགས་མང་པོ་ཞིག་གིས་རང་བྱུང་གི་གནོད་འཚེ་དེ་དག་ཆོས་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་རང་བྱུང་གི་གནོད་འཚེ་ལྡོག་མི་ཐུབ་པ་མ་ཟད། ད་དུང་མུ་མཐུད་དུ་ཆོས་བྱས་ན་ལྷ་ཀླུ་གཉན་གསུམ་མ་དགའ་བར་ལྟས་ངན་པ་འབྱུང་ངེས་རེད་ཟེར་ནས་ལྷ་ཀླུ་གཉན་གསུམ་དགའ་བར་འཇུག་ཆེད་སྟོན་མོ་རྒྱ་ཆེན་གྱི་མཛད་སྒོ་བསྡུས་ཤིང་། ཀླུ་གར་གྱི་རྩེད་རིགས་སྣ་ཚོགས་འཁྲབ་པ་དེ་ལས་རིམ་བཞིན་དར་ཁྱབ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ཟེར་བས། ཀླུ་རོལ་གྱི་ནང་དུ་ལྷ་ཀླུ་གཉན་གསུམ་ལ་མཆོད་འབུལ་རྒྱ་ཆེན་པོ་བྱས་ནས་དགའ་བར་བཅུག་ན་ལོ་གཅིག་གི་མིག་ཐོག་གི་ན་ཚ་དང་། ཕྱུགས་ཐོག་གི་གོད་ཁ། ལོ་ཏོག་ལ་སད་སེར་ཐན་སྐྱོན་སོགས་ཀྱི་གནོད་འཚེ་དང་། བགེགས་རིགས་བར་ཆད་མི་འབྱུང་བའི་བཤད་ཚུལ་ཡོད་པ་རེད།

དགེ་ཟུར་མིང་ཙམ་འདྲེན་པ་བེ་རི་འཇིགས་མེད་དབང་གིས་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་བོད་ཀྱི་མཐོ་སློབ་རྩོམ་རིག་བསྟི་གནས་ཁང་ནས་2014ལོའི་ཟླ 11ཚེས 19གཟའ་ལྷག་པའི་ཉིན་བྲིས།

སྤྱི་ལོའི་གོང་གི་ལོ་ངོ་སུམ་སྟོང་ཡས་མས་སྐབས་ནས་བོད་མི་རྣམས་ལ་གཏན་འཁེལ་གྱི་སྡོད་ས་ཡོད་པར་གྱུར་ཏེ་ཞིང་འབྲོག་གི་ལས་ཀ་བྱེད་ཅིང་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བཞིན་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ་པར་མ་ཟད། ཁབ་དང༌། འབུག རྫ་ཆས་རི་མོ་ཅན། གཡང་ཊི་སོགས་ཉེར་མཁོའི་ལག་ཆ་དང་རྒྱན་ཆ་སོགས་ཡོད་པ་འདི་དག་ལ་བལྟས་ན་སྐབས་དེའི་བོད་མིའི་ཤེས་རིག་ལག་རྩལ་གྱི་ཆུ་ཚད་དེ་སྐབས་དེའི་སྔོན་ཐོན་མི་རིགས་དག་ལས་མི་དམན་པ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་གསལ་ཏེ། རྒྱ་ནག་གི་ཡང་ཧྲའོ་གནའ་རྫས་དང༌། ལོང་ཧྲན་གནའ་རྫས་སོགས་དང་ལག་རྩལ་གྱི་ཆུ་ཚད་འདྲ་པོར་སླེབས་ཡོད་པ་མངོན་སུམ་མིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར། ཆུ་གོང་གནའ་ཤུལ་དུ་བམ་རོ་སུམ་ཅུ་ཙམ་སྦས་པའི་ཉེ་འགྲམ་ན། ས་དོང་བཅུ་ལྷག་ཙམ་གྱི་ནང་དུ་ལག་ཆ་སྣ་ཚོགས་དང༌། རྒྱན་ཆ། སེམས་ཅན་གྱི་རུས་པ་སྣ་ཚོགས་བཅས་རྙེད་པ་འདི་དག་ལ་དཔྱད་ན། གནའ་རྫས་དེ་དག་ནི་མི་ཤི་བའི་རྗེས་སུ་རང་གི་གོས་རྒྱན། ལག་ཆ། གཅེས་ནོར་སོགས་ལྷན་དུ་སྦས་པའི་རྟགས་ཡིན།

རྒྱལ་པོའི་རྣ་ཆ་དང། བཙུན་མོའི་རྣ་ཆ། བློན་པོའ་རྣ་ཆ། བསེ་རུའི་རྭ། བྱུ་རུའི་སྡོང་པོ། གླང་ཆེན་མཆེ་བ། ནོར་བུ་མིག་གསུམ་སྟེ་བདུན། ཡང་ལྷའི་ནོར་བུ་འབར་བ། མིའ་ནོར་བུ་མིག་གསུམ། ཀླུའི་ནོར་བུ་མིག་གཅིག་དགའ་བ་འཁྱིལ་པའོ།།

སྲིད་པ་རྒན་པོ་དག་གི་གཏམ་ཇི་བཞིན།། ཁ་མིག་ཡར་ལྟ་སྐུད་པ་ཡར་འཁེལ་མཛོད།། དག་པའི་སྣང་བ་ཅན་གྱི་སྐྱེས་བུ་དེར།། རིགས་མཐུན་ཕུན་ཚོགས་མཐའ་དག་ངང་གིས་འབྱོར།།
ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་དབུས་སུ་ཡོད་པའི་དཔའ་རིས་རྫོང་གི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི7149ཡོད་པ་དང་། མངའ་ཁོངས་སུ་རབ་རྒྱས་དགོན་དང་། བཀྲ་ཤིས་ལུང་བ། ཏཱ་བན། ཡར་ལུང་། སོལ་ཁུངས་ཉག་ག སེར་རྩིད། སྟག་ལུང་། ཕ་ཁྲི་བཅས་གྲོང་རྡལ8ཡོད། སྟོན་བོན་དང་། སེ་ར་ལུང་། མཆོད་རྟེན་ཐང་། རྒྱ་ཡག ཤུག་ཁྱ། ཨ་རིག འདན་མ། དོར་ཞི། ཞྭ་དམར། བཀྲ་ཤིས་ཕྱུག་ལུང་། བདེ་གཡང་ཐང་བཅས་གྲོང་རྡལ11ཡོད། 2005ལོའི་ལོ་མཇུག་ཏུ་རྫོང་ཡོངས་ལ་དུད་ཚང53871དང་མི་གྲངས་ཁྲི21ཡོད།དེའི་ཁྲོད་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་མི་གྲངས82702ཡོད་ཅིང་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི38.84%ཟིན་པ་དང། བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཁྲི6.74ཡོད་པ་དང་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི31.64%ཟིན་པ་རེད། དེར་བོད་རིགས་དང་། རྒྱ་རིགས། ཧོར་རིགས། སོག་རིགས་སོགས་མི་རིགས22འདུས་སྡོད་བྱས་ཡོད།

ཁོང་ནི་ཡོངས་གྲགས་སུ། ༡༩༠༣ ལོར་རེབ་གོང་ཞོ་འོང་དཔྱི་ཞེས་པར་ཡབ་སྔགས་འཆང་རྡོ་རྗེ་དང་ཡུམ་པདྨ་སྐྱིད་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས་ཤིང་། རྡོར་བྲག་སྤྲུལ་སྐུ་ཡང་འབོད་པར་བཤད། དགུང་གྲངས་བཞི་ཙམ་ནས་ཡབ་ཀྱི་མདུན་དུ་འབྲི་ཀློག་སྦྱངས་ཤིང་། ཐོས་བསམ་ལ་ཐོག་མར་འཇུག་པར་བཤད ། ལོ་གྲངས་བདུན་པའི་དུས་སུ་ཡབ་འདས་པར་གྱུར་པས་རང་གི་བླ་བྲང་དུ་བཞུགས། དགུང་ལོ་བརྒྱད་དགུའི་སྟེང་དགེ་འདུན་བསྟན་འཛིན་ཞེས་པའི་སར་ཡི་གེ་བསླབས་ཤིང་རིམ་བཞིན་དགོན་པའི་གྲྭ་གྲས་སུ་ཞུགས་ཏེ་སུམ་རྟགས་དང་། སྙན་ངག བརྡ་དག་སོགས་ལ་གསན། དགུང་ལོ་བཅོ་ལྔ་ཙམ་དུ་ངྷི་ཚ་དགོན་པར་ཕེབས་ཏེ་བསྡུས་གྲྭ་དང་རིགས་ལམ་སྐོར་ལ་ཐོས་བསམ་བྱས །དེ་རྗེས་དགུང་གྲངས་བཅུ་བདུན་ཙམ་དུ་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་དུ་བཞུགས་ཏེ་ཚད་མའི་གཞུང་ལ་སྦྱངས་པ་མཛད་ཅིང་། རྩོད་པའི་དུས་སུ་རིགས་ལམ་ཕྲ་མོ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་འཇམ་བཞད་ཡིག་ཆ་ཡང་ཁས་མི་ལེན་པ་རང་གིས་ཅི་བསམ་སྨྲས་པ་སོགས་ཀྱིས་རྐྱེན་བྱས་ཏེ། དགོན་པའི་གྲྭ་པ་ཚོ་དང་འགལ་བ་དྲག་པོ་བྱུང་ནས་ས་དེ་དང་འབྲལ་དགོས་པ་བྱུང་། དགུང་གྲངས་ཉེར་ལྔ་ཙམ་ན་སྐུ་འབུམ་བརྒྱུད་དེ་ལྷ་སར་ཕེབས། དེ་རུ་གདན་ས་ཆེན་པོ་དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་གི་ཀླུ་འབུམ་ཁང་ཚན་དུ་ཞུགས་ནས་རྗེ་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོའི་དྲུང་དུ་སློབ་གཉེར་བྱས། མདོ་སྔགས་གཞུང་ལུགས་ཀུན་ལ་སྦྱངས་ཏེ་མཁས་པའི་སྙན་པ་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པར་གྱུར ། དེ་ནས་ཁོང་གི་རྒྱལ་ཁམས་གསེར་ཐང་ལས། འབྲས་སྤུངས་སུ་ལོ་བདུན་ཙམ་སོང་བ་ན། རྒྱ་གར་ནས་པཎྜི་ཏ་ར་ཧུ་ལ་བྱ་བ་ཞིག་བོད་དུ་བྱོན་པ་དང་འཕྲད་ནས་འགྲོ་བའི་སྐུལ་མ་བཏབ་པ་བཞིན་འདོད་ཐོག་ཏུ་སྨིན་ཏེ་ཆས་སོ། ། ཞེས་པ་ལྟར། དམ་པ་འདི་དེ་རུ་འདུག་འདོད་དེ་འདྲ་མེད་པ་དང་། ཁྱད་པར་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་གྲུ་ལ་རྒྱུས་ལོན་གྱི་འདོད་པ་ཆེ་བས། སྔ་ཕྱིར་འཕན་ཡུལ་དང་སྟག་ལུང་། ར་སྒྲེང་། རྒྱལ་རྩེ། ཞ་ལུ། བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་སོགས་སུ་གནས་གཟིགས་སུ་ཕེབས་ཤིང་། དེ་ནས་ལེགས་སྦྱར་སྐད་སྦྱོང་བའི་མགོ་ཚུགས་ལ ། དེ་འཕྲོར་རྒྱ་གར་ལ་བྱོན། རྒྱ་གར་དུ་ལེགས་སྦྱར་སྐད་ལ་བྱང་ཆུབ་པར་གྱུར་ཅིང་། ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་། ར་མ་ཡ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད ། བྱ་ལེན་མ་མངོན་པར་ཤེས་པའི་ཟློས་གར། དཔལ་ལྡན་ནག་པོའི་གླུ་སོགས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར། ༡༩༣༨ ལོར་རྒྱ་གར་གྱི་རི་མོ་མཁས་པ་གཅིག་དང་། དཔར་འདེབས་མཁན་གཅིག་བཅས་ལྷན་དུ་བོད་དུ་བྱོན་ཏེ་ས་སྐྱ་སོགས་དབུས་གཙང་གི་དགོན་རྙིང་ཁག་ཏུ་རྒྱ་དཔེ་བཞུགས་པའི་དཔེ་ཐོ་ཞིབ་ཚགས་བཀོད་དེ་ཕྱིར་རྒྱ་གར་དུ་སླེབས་ཤིང་། དེ་ག་ནས་ཨུ་རུ་སུའི་རི་མོ་བ་རོལ་རིག་ཅེས་པ་དང་མཉམ་དུ༼དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ།༽དབྱིན་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་རོགས་མཛད་དེ་ལོ་གསུམ་ལྷག་བཞུགས།

བདེ་ཆེན་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་དང་ས་དམ་འཇང་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གཉིས་ཀྱི་ས་མཚམས་སུ་ཡོད་པའི་འབྲི་ཆུའི་གྲོག་རོང་ཆེན་མོ་སྟེ། མིང་དུ་གྲགས་པའི་གྲོག་རོང་དེ། འབྲི་ཆུའི་ལྷོར་འཇང་རི་སྨུག་པོ་དང་བྱང་དུ་རི་བོ་ཧ་པཱ་གཉིས་ཕན་ཚུན་བར་ཐག་སྨི་སུམ་ཅུ་ཙམ་ལས་མེད་པའི་གྲོག་རོང་འདི་གྲུབ།

ལུང་རིགས་གཉིས་ལས་གཙོ་བོ་གཏན་ཚིགས་ཡང་དག་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་གྲུབ་མཐའི་རྣམ་བཞག་ཁས་ལེན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་དེ་ལྟར་བཏགས་པ་ཡིན།དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ཕྱི་ལོ་ 1817 ལོར་འཇར་མན་གྱིི་རྫས་འགྱུར་རིག་པ་བ་ཌོ་བྷེ་རེའི་ནེར་གྱིས་རྩ་རྫས་ཀྱི་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་གཞི་རྩར་བཟུང་སྟེ་དབྱེ་འབྱེད་གནང་སྐབས། རྩ་རྫས་གསུམ་རེར་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་ངོས་འཛིན་བྱུང་ཡོད་རྐྱེན། ཁོང་གིས་རྩ་རྫས་དེ་རིགས་ལ་སུམ་ཚན་ཞེས་འབོད་པ་དང། རྩ་རྫས་དེ་དག་སོ་སོའི་རྡུལ་གྲངས་གཞིར་བཟུང་སྟེ་གོ་རིམ་སྒྲིག་སྐབས། རྩ་རྫས་བར་མ་དེའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ནི་རྩ་རྫས་གཞན་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་གདོས་ཚད་དང་ཕལ་ཆེར་ མཉམ་པ་བྱུང་ཡོད། དཔེར་ན། རྡོ་རྫས་དང། བུལ་རྫས། དུག་སེལ་བཅས་གསུམ་ནི་སུམ་ཚན་(Triad)ཞིག་ཡིན་ཞིང། དེ་ དག་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ནི་ 6.9 དང། 23.0 དང། 39.0 བཅས་རིམ་པ་བཞིན་ཡིན་རྐྱེན། རྡོ་རྫས་དང་དུག་སེལ་གྱི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ཀྱི་ཆ་སྙོམས་ནི་བུལ་རྫས་ཀྱི་མ་རྡུལ་གདོས་ཚད་དང་ཕལ་ཆེར་མཉམ་པ་ཡིན།

ཐོག་དང་པོར་ལོ་སུ་ལྦེ་ན་ཡའི་མིང་འདི་དུས་རབས་དཀྱིལ་མའི་འཇར་མན་གྱི་ལག་བྲིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དཔེ་ཆ་ཆོད་རྡུ་ལུམ་པིར་རྒུ་ཞེས་པ་ཞིག་གི་ནང་དུ་གླེང་ཡོད་ལ། དུས་དེ་འཁོད་པའི་ལོ་ཚིགས་ནི་ཕྱི་ལོ1009ཟླ་2པའི14རེད། ལེ་སུ་ལྦེ་ན་ལྗོངས་ནི་རྨེན་རྡུ་རྒ་སིས་ཀྱིས1236ལོར་གཅིག་གྱུར་བྱས་ཏེ་དེའི་མཐའ་འཁོར་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་དག་གིས་ལེ་སུ་ལྦེ་ན་རྒྱལ་ཁབ་ཞེས་སུ་འབོད།

༢ མི་བཞིས་སྐྱོར་བྱམས་བྱེད་ཐབས། ཐབས་ལམ། མྱུར་ སྐྱོབ་པ་གསུམ་ནད་པའི་གཞོགས་གཅིག་ནས་བསྡད་ཅིང་ནད་པའི་མགོ་དང་སྐེད་པ། སྒྱིད་ཁུག་བཅས་ནས་སྐྱོར་བ་དང་། མི་བཞི་པས་གཞོགས་གཞན་ནས་སྐྱོར་བྱམས་བྱེད་དགོས། མི་བཞི་བོས་པུས་བཙུགས་ཀྱིས་རྨས་མའི་སྐེ་དང་ཕྲག་པ། ལྟག་རྒྱབ། གཞོགས། སྒྱིད་ཁུག་བཅས་ནས་བསྐྱོར་ཅིང་དུས་མཉམ་ངང་ནད་པ་ཡར་བཀྱགས་ཤིང་འགྲོ་དགོས། མི་བཞིས་ སྐྱོར་བྱམས་བྱེད་ཐབས། Template:རྒྱུན་ཤེས

གཡུལ་འཁྲུག་གིས་མཚོན་ཆའི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྐུལ་འདེད་ཆེན་པོ་བཏང་བ་དང་། གཡུལ་འགྱེད་ཕྱོགས་གཉིས་ཀས་མཚོན་ཆ་ཆེས་གསར་བ་དག་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས། རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོར་བསྡོམས་པས་མེ་སྒྱོགས་ཁྲེ་༩ཡོད་པ་དང་། ཁ་ཆེ་བ་དང་འཕེན་ཐག་རིང་བའི་མེ་སྒྱོགས་ཀྱི་འཕེན་ཐག་སྟོང་སྨི་༢༠ལྷག་ལ་སླེབས་ཐུབ་པ་བྱུང་།

བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ཤར་སྒོ་ལྟ་བུར་ཆགས་པའི་ཆབ་མདོའི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི11ཡོད་པ་དང་། ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་སྡོད་གནས་ཆབ་མདོ་རྫོང་དུ་ཡོད། མངའ་ཁོངས་སུ་ཆབ་མདོ་དང་། འཇོ་མདའ། གོ་འཇོ། རི་བོ་ཆེ། སྟེང་ཆེན། བྲག་གཡབ། དཔའ་ཤོད། མཛོ་སྒང་། སྨར་ཁམས། ལྷོ་རོང་། དཔའ་འབར་བཅས་རྫོང་ཁག11ཡོད་པ་རེད། སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི55ཡི་ཁྲོད་བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཀྱིས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི98.26%ཟིན་ཡོད་པ་དང་། དེར་བོད་རིགས་དང་། རྒྱ་རིགས། འཇང་རིགས། ལྷོ་པ། མོན་པ་སོགས་མི་རིགས21ཡོད།

དེང་སྐབས་མི་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཆུ་ཚད་ཇེ་མཐོར་སོང་ནས་ཟས་རིགས་ལ་ཆ་བཞག་ན་འབྲུའི་རིགས་དང་ཤའི་རིགས།སྣུམ་གྱི་རིགས།མངར་ཆའི་རིགས།སྔོ་ཚོད་ཀྱི་རིགས་རྣམ་གྲངས་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ་བྲོ་བ་དང་རང་བཞིན་མི་འདྲ་བ་རེ་ཡོད་པ་མ་ཟད།ནུས་པ་ཡང་མི་འདྲ་བ་རེ་ཡོད།དེར་བརྟེན་ང་ཚོས་རྒྱུན་དུ་ཟས་རིགས་སོ་སོའི་རང་བཞིན་དང་ནུས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་བྱས་ནས་ལུས་ཁམས་ལ་འཕྲོད་པ་དང་བཅུད་ལྡན་པ།འཇུ་བདེ་བ་བཅས་ཀྱི་ཟས་སྐོམ་མང་ཙམ་ཟ་བ་དང་།ལུས་ཁམས་ལ་མི་འཕྲོད་པའི་ཟས་སྐོམ་དང་འཇུ་མི་བདེ་བའི་ཟས་སྐོམ།ཡང་ན་ཕོག་དུག་ཡོད་པའི་ཟས་སྐོམ་སྟེ་དཔེར་ན་ཆང་རག་དང་ལ་ཅོ་སོགས་ཉུང་ཙམ་ཟ་བ་དང་།ལྷག་པར་དུ་ཟས་སྐོམ་རྙིང་བ་དང་རུལ་བ།བཙོག་པ།མ་ཚོས་པ།རྗེན་པ།ནད་བྱུང་ནས་ཤི་བའི་ཕྱུགས་རིགས་ཀྱི་ཤ་སོགས་དེ་བས་ཟ་མི་རུང་།གལ་ཏེ་ཁ་ཟས་ཟ་སྟངས་ལ་དོ་སྣང་མ་བྱས་པར་གང་བྱུང་དུ་ཟོས་པ་ཡིན་ན་ཕོ་བའི་མེ་དྲོད་ཀྱི་ནུས་པ་ཉམས་ནས་ལུས་སྟོབས་ཇེ་ཞན་དུ་འགྲོ་བ་དང་ནད་འགོག་པའི་ནུས་པ་ཇེ་ཞན་དུ་འགྲོ་བ།མ་ཞུ་བའི་ཕོ་བའི་ནད་སོགས་ནད་མང་པོ་སློང་བ་མ་ཟད།ཐ་ན་ཟས་དུག་ཕོག་པ་སོགས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་ཡང་འབྱུང་སྲིད།
དེ་སྔ་རྒྱ་ནག་མན་ཇུའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱིས་དབང་སྒྱུར་བྱེད་སྐབས་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་ལ་བྱུས་མེད་བྱུས་འཁྲིའི་ཐེ་བྱུས་བྱས་ཏེ་རིམ་པས་དབང་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་བཏང་བའི་བྱས་ཉེས་ལ་༡༩༡༡ ལོར་བོད་མིས་ངོ་རྒོལ་མཐར་སྐྱེལ་བྱས་ཤིང༌། སྐབས་དེར་ལྷ་སར་ཡོད་པའི་ཨམ་བྷན་དཔོན་དམག་བཅས་ལ་རྒྱ་ནག་མན་ཇུའི་གཞུང་ནས་ རྒྱབ་རོགས་དཔུང་སྣོན་གང་བྱེད་མ་ནུས་པར་བོད་དུ་ལོ་ ༡༨༠ཙམ་བསྡད་པའི་མན་ཇུའི་དཔོན་དམག་རྣམས་ ༡༩༡༢ ལོར་བོད་མིས་མཐར་སྐྲོད་བཏང་སྟེ་ཤུལ་མེད་བཟོས་པ་རེད། ལོ་དེར་ྋགོང་ས་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པོ་ཆེན་པོ་མཆོག་རྒྱ་གར་ནས་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་སྟེ་བོད་འདི་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་གསལ་བསྒྲགས་བསྐྱངས་པར་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་སུས་ཀྱང་དགག་བྱ་ཞུས་མེད་པར་བོད་ཀྱི་ཁྲིམས་མཐུན་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་སྟངས་སྔར་བས་བརྟན་དུ་གྱུར་པ་མ་ཟད། བོད་ལྗོངས་ལྷ་མིས་ཕུལ་བའི་གསེར་ཐམ་ཆེན་མོ་སྟེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའི་ལུང་གིས་ས་སྟེང་རྒྱལ་བསྟན་གྱི་བདག་པོ་ཞེས་འཁོད་པའི་ཐམ་ག་ཕབ།

རིན་སྤུངས་པའི་སྡེ་པ་ནི་སྣེ་གདོང་གོང་མའི་ཞབས་འབྲིང་ནང་མར་གཏོགས་པ་ཞིག་ཡིན་ཡང༌། རིན་སྤུངས་པ་ནོར་བཟང་གི་སྲིང་མོ་ཞིག་སྣེ་གདོང་གོང་མ་སངས་རྒྱས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་བདག་མོར་བཞེས་ཏེ། ཁོང་གཉིས་ལ་སྲས་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས་དང་ཀུན་དགའ་ལེགས་པ་གཉིས་འཁྲུངས། རྗེས་སུའང་སྣེ་གདོང་པ་དང་རིན་སྤུངས་པའི་དབར་གཉེན་འབྲེལ་ཐེངས་ཁ་ཤས་བྱུང་བར་བརྟེན། སྣེ་གདོང་གི་སྲིད་དབང་ནང་རིན་སྤུངས་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་སླེབས་པ་དང༌། ལྷག་པར་དུ་སྣེ་གདོང་གི་གདན་ས་པ་དགུང་ན་ཕྲ་བའི་སྐབས་རིན་སྤུངས་པ་མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེ་སོགས་ཀྱིས་དཔོན་ཚབ་དང༌། ཐེལ་གཏོང་བྱས་པ་སོགས་ཀྱིས་དབུས་ཁུལ་དུ་རིན་སྤུངས་པའི་དབང་ཤུགས་གང་ཆེ་སླེབས། རིམ་གྱིས་རིན་སྤུངས་ནོར་བུ་བཟང་པོ་ལ་སྲས་ལྔ་ཡོད་པ་ལས་སྲས་བཞི་པ་མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེས་ཡར་ཀླུང་མཁར་ཐོག་གི་རྫོང་བཟུང་ཞིང༌། མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེས་ཕོ་བྲང་སྣེ་གདོང་རྩེའི་དཔོན་ཚབ་དང་ཐེལ་གཏོང་ཡང་མཛད། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་རིན་སྤུངས་པའི་དབང་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་སོང་ངོ༌།།

བདེ་ཆེན་འབར་བའི་རྡོ་རྗེའི་ཐུགས་ཀྱི་སྲས་གཅིག གསང་བདག་རས་ཆུང་དངོས་སྣང་། ཀརྨ་བཀའ་བརྒྱུད་བཀྲ་ཤིས་མཆོག་དང་། ཁྱད་པར་གང་གི་ཐུགས་སྲས་སྦས་པའི་རྣལ་འབྱོར་དབང་པོའི་མཚན་ཅན་ལས་འབའ་རོམ་སྙན་བརྒྱུད་ཐབས་ལམ་ན་རོ་ཆོས་དྲུག གྲོལ་ལམ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ། གསེང་ལམ་རིག་པ་རྐྱང་འདེད་སོགས་གདམས་ཟབ་བདུད་རྩིའི་སྙིང་ཁུ་རྣམས་བུམ་པ་གང་བྱོའི་ཚུལ་དུ་གསན་ནས། སྒྲུབ་བརྒྱུད་འབའ་རོམ་པའི་བསྟན་པའི་བཙས་སུ་གྱུར། གཞན་ཡང་སྐལ་བཟང་གདུལ་བྱའི་ལེགས་བྱས་ཀྱི་དཔལ་དུ་གྱུར་པའི་ཡོངས་འཛིན་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཐོ་རག་རིམས་ཙམ་བཀོད་ན། སྒྲུབ་བླ་སེར་རྩ་ཀར་གྲགས། རླངས་ནག་མཁས་གྲུབ། ངག་འཕྲིན་སྤྲུལ་སྐུ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ། བླ་མ་གསང་སྔགས། གཏེར་
༡༩༤༨ ལོར་བོད་གཞུང་ནས་ཚོང་དོན་དོན་གཅོད་ཚོགས་པ་ཞིག་རྒྱ་གར་དང༌། ཨ་རི། ཨི་ཀྲ་ལི། ཕ་རན་སི། དབྱིན་ཇི། རྒྱ་ནག་བཅས་པར་བོད་གཞུང་གི་ལག་འཁྱེར་བསྣམས་ཏེ་ཕེབས་ཡོད་པ་དེས་ཀྱང་བོད་རང་ བཙན་ཡིནཔ་གསལ་པོ་བསྟན་ཐུབ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༧ ཉིན་སྲིད་བློན་མཆོག་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་གྲོས་ཚོགས་འོག་མའི་ནང་གསུང་བཤད་གནང་བའི་ ནང༌། བོད་དང་འབྲེལ་བའི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་བོད་མི་རང་ཉིད་ཀྱི་འདོད་འབབ་མ་གཏོགས་གཞན་ དག་སུས་ཀྱང་བྱེད་པའི་ཐོབ་ཐང་མེད་ལུགས་གསུངས་པ་འདིས་བོད་ཀྱི་སྐོར་རང་དབང་རང་ སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་བོད་མི་ཁོ་ནར་ཡོད་པ་ཤུགས་ལ་བསྟན་ཡོད། ༡༩༥༡ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་པེ་ཅིང་དུ་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་ ༡༧ ཟེར་བཞག་པ་དེ་ནི་རྒྱ་མིའི་དཔུང་སྟོབས་དང༌། དབང་ཤེད་ཀྱི་བསྡིགས་རའི་འོག་བཞག་དགོས་བྱུང་བ་ལས། འཛམ་གླིང་སྤྱི་སྲོལ་དང་མཐུན་པའི་ཆིངས་ཡིག་མིན་སྟབས་ང་ཚོས་དུས་ནམ་ཡང་ཁས་ལེན་ བྱེད་ཐུབ་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་རེད། གྲོས་མཐུན་དེ་འཇོག་སྐབས་ནང་དོན་ཟུར་རྒྱན་གྲོས་ཆོད་ལྔ་བཞག་ཡོད་པ་དེའི་ནང་ བོད་དངུལ་ཕྱིར་བསྡུ་དང༌། བོད་དམག་རྒྱས་བསྡུས་གནང་ཕྱོགས་སྐོར་སོགས་དོན་ཚན་བརྒྱད་འཁོད་ཀྱི་དེབ་ཆུང་ གཅིག་ཡོད། དེ་དག་ནས་ཀྱང་བོད་ནང་བོད་དངུལ་ལས་རྒྱ་དངུལ་འགྲོ་རྒྱུགས་བྱེད་ཀྱི་མེད་པ་དང༌། རང་དབང་སྲུང་སྐྱོབ་སླད་བོད་དམག་ཟུར་དུ་ཡོད་པའང་གསལ་པོ་བསྟན་པ་རེད། ༡༩༥༡ ལོ་རྒྱ་བོད་ཞི་ཆིངས་ཀྱི་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་ ༡༧ ལ་མིང་རྟགས་བཀོད་པ་ནས་བཟུང་ ༡༩༥༩ བར་ལོ་དགུའི་རིང་བོད་འབངས་ཀྱི་བདེ་རྩའི་སླད་རྒྱ་ནག་དབང་འཛིན་པ་དང་ཐབས་མཁས་ ཀྱི་སྒོ་ནས་འགྲིགས་འཇགས་ཡོང་ཐབས་འབད་བརྩོན་གནང༌། འོན་ཏེ་གྲོས་མཐུན་དེ་དག་རྒྱ་དམར་རང་ཉིད་ནས་རྒྱབ་འགལ་ཐོག་མ་བྱས་པར་བརྟེན་ ཁྲིམས་འགལ་གྱི་ནག་ཉེས་ཐམས་ཅད་ཁོང་ཚོས་འཁྱེར་དགོས་ཀྱི་རེད། ༡༩༥༩ ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱ་མིའི་དམག་སྒར་དུ་གཟིགས་མོར་གདན་ཞུས་ལྟར་ནང་དོན་ཕེབས་ རྒྱུ་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་བ་ལྷ་ས་ཁུལ་གྱི་རྒྱ་ཆེའི་སེར་སྐྱ་མི་མང་ཡོངསནས་ཤེས་ཏེ་ ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་གློ་བུར་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་ཏུ་གདན་འདྲེན་ཞུ་རྒྱུའི་ཉེན་ འགན་མ་བཟོད་པར་བཀའ་ཤག་བརྒྱུད་ཕེབས་བཤོལ་ཡོང་བའི་གསོལ་འདེབས་ཞུས་པ་དང་ཆབས་ ཅིག་སྐུ་ཕྱྭར་བསྡོ་བའི་བྱ་ངན་ལ་གདོང་ལེན་བྱེད་ཆེད་མི་མང་སེར་སྐྱ་སྟོང་ཕྲག་ མང་པོ་ནོར་གླིང་ཕོ་བྲང་ཉེན་སྲུང་གི་དང་བླངས་དམག་དང་རང་དབང་སྒེར་ལངས་ཀྱི་ རྔམ་སྟོན་ཁྲོམ་སྐོར་གྱི་ལས་འགུལ་ནང་ཞུགས་ཡོད་པ་རེད། ཕྱི་ཚེས་ ༡༧ ཉིན་བོད་ཀྱི་བསྟན་སྲིད་བདེ་ཐབས་ལ་དགོངས་ནས་སྐུ་ངལ་ལ་མ་འཛེམས་པར་ཆིབས་སྒྱུར་ གནང་རྒྱུ་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་ཏེ་མཚན་མོ་ཆུ་ཚོད་ ༩ པར་ན་བཟའ་སྐྱ་ཆས་གསོལ་ཏེ་སྐུ་འཁོར་ཧྲག་བསྡུས་དང་བཅས་ཐོག་མར་ལྷོ་ཁ་ཁུལ་དང༌། དེ་ནས་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་ཆིབས་སྒྱུར་གནང༌།

སྐམ་སའི་གཡུལ་འཐབ་ཀྱི་རྣམ་པ་གཙོ་བོ་ནི་ཐེན་ཁི་ཡིས་རྒོལ་བ་དང་འོབས་དོང་གིས་འགོག་པ་དེ་རེད། ༡༩༡༦ལོ་ནས་བཟུང་། དབྱིན་ཇིས་གསར་གཏོད་བཟོ་སྐྲུན་བྱས་པའི་ཐེན་ཁི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་གཡུལ་ངོར་རྒྱང་སྐྱོད་བྱས། ཐེན་ཁི་དམག་དཔུང་གི་རྒོལ་ཤུགས་དང་འགོག་ནུས་ཧ་ཅང་ཆེ་ནའང་། འཇར་མན་དང་ཐུར་ཁེའི་དམག་དཔུང་གིས་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱང་སྐྱོད་དམག་དཔུང་ལ་དཔའ་མཛངས་རྟུལ་ཕོད་ཀྱིས་འགོག་རྒོལ་བྱས། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་གཡུལ་ས་རུ་ཧྥ་རན་སེའི་དམག་གིས་འོབས་དོང་ལ་བརྟེན་ནས་འཇར་མན་དམག་ལ་འགོག་རྒོལ་བྱས།

མཆོད་ཡུལ་གོང་མ་སྤྱིར་གཏོར་མ་ཆ་གཅིག རིགས་དྲུག་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་གདོན་བགེགས་ལ་གཏོར་མ་ཆ་གཅིག་སྟེ་ཆ་གསུམ། ཡང་ན། དུམ་བུ་གསུམ་མམ། ཆ་ཤས་གསུམ། ཟུང་དུ་གྱུར་པའི་ཆ་གསུམ།
འདི་བོད་ཡིག་རྙིང་པའི་བྲི་སྲོལ་ལ་སྡུག་སྐད་ཀྱི་མིང་ལ་སྨྲེ་སྔགས་ཞེས་ས་མགོ་ཅན་གྱི་ང་ལ་ག་སའི་མཐའ་ཅན་ཡོད་པ་བྲིས་ཀྱང་། བོད་ཡིག་གསར་པའི་བྲི་སྲོལ་སྨྲེ་ངག་ཅེས་ས་མགོ་དང་ཡང་འཇུག་དོར་ནས་འབྲི་དགོས་པ་ཡོད། །

བོད་རྗེ་ལྔ་པ་མེར་ཁྲི་བཙན་པོ་ནི། སྤྱི་ལོ་སྔོན་དུས་རབས་གསུམ་པའི་ནང་ཡབ་སོ་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་། ཡུམ་དོག་མེར་མེར་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས། གསས་མཁར་ཟོ་བོ་ཁྱུང་ལག་བཞེངས། སྐུ་གཤེན་ཅོའུ་ཤངས་དཀར་གྱིས་མཛད། བཙུན་མོ་གདགས་ལྷ་དཀར་མོའམ་དར་བཟའ་མ་ཁབ་ཏུ་བསུས། རིགས་སྲས་གདགས་ཁྲི་བཙན་པོ་འམ་ཁྲི་སྤེན་ཁྲི་བཙན་པོ་འཁྲུངས། བང་ས་ོགནམ་ལ་བཏབ་ཅིང་གནམ་གྱི་ཁྲི་ལྔ་པ་གྲག

ཁ་ཆེའི་ཡུལ་དུ་ཡོད་པའི་གནའ་རབས་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ཞིག་གི་མིང་སྟེ། འདི་བཞེངས་པ་པོ་སུ་ཡིན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ད་ཕན་མ་མཐོང་ཞིང༌། 《དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ》དང《རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང》གཉིས་ཀའི་ནང་བཀའ་བསྡུ་གསུམ་པ་གཙུག་ལག་ཁང་འདིར་མཛད་ཅེས་གཅིག་མཐུན་དུ་གསལ། དེ་མིན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་གསལ་བ་ད་ཕན་མ་མཇལ།

དེ་དང་དེ་འདྲ་ང་དང་ཁྱོད་ལ་ཡང་།། སྔོན་དང་ད་ལྟར་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད།། ཞིབ་ཏུ་བསམ་ཚེ་གཞན་གྱི་རྒྱུ་འབྲས་གང་།། རང་གི་སྡུག་གི་སྣོན་མར་བླངས་བ་ཡིན།། ཅིས་ཀྱང་དོན་མེད་གཏིང་ནས་ཡིད་ཕྱུང་སྟེ།། དག་པའི་སྣང་བ་ཁོ་ནས་འཚོ་བར་མཛོད།།
རྒྱུས་མེད་ཚུལ་ལབ་ན། པེ་ཅིན་ལ་གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་པོར་དམིགས་སུ་མངའ་བའི་བརྩེ་མེད་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་དེ་ལྡན་ཏེ། མི་ཚོགས་ཁྲི་མ་འབུམ་ཀྱི་འདུ་འཛི་རྒོད་ན་ཡང་དེ་ནི་ཁྱེད་དང་འབྲེལ་བ་མེད་ཅིང་། མི་དེ་དག་ཁྱེད་ཀྱི་མི་ཚེའི་འགྲུལ་བཞུད་ཀྱི་ལམ་ལ་སྣོལ་མཚམས་ཏོག་ཙམ་ཡང་ཡོད་མི་སྲིད། བརྒྱ་ལ་རེ་གཉིས་ཤིག་ཡོད་སྲིད་ན་ཡང་ཁ་ཕར་འཁོར་ཙམ་གྱིས་རྒྱུས་མེད་པར་ཆགས་སླ། འདི་ནི་གྲོང་ཁྱེར་ཏེ། འདི་རུ་ལོ་བཅུའི་ཁྱིམ་མཚེས་ཡིན་ཀྱང་ངོ་མི་ཤེས། འདི་རུ་མི་དང་མིའི་དབར་དུ་འཛེམ་དོགས་ཆེ་ཞིང་། འདི་རུ་འཇིག་རྟེན་རྒྱ་ཅི་འདྲ་ཆེ་ན་ཡང་ཁྱེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དེ་ལྟར་ཇེ་ཆུང་དུ་གྱུར་ནས་མཐའ་མར་ཁྱེད་ལ་དབང་བའི་ཁང་མིག་དོག་མོ་དེ་ལས་ཅི་ཡང་ལྷག་མེད། འདི་རུ་དབྱར་དགུན་སྟོན་དཔྱིད་ཀྱི་དུས་ཚིགས་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར་དེ་གོས་སྒམ་ནང་གི་གོས་ལྭའི་སྲབ་མཐུག་གི་བདམས་ཀར་གྱུར་ཡོད། ངས་འདི་ལྟར་པེ་ཅིན་གྱི་བོད་པ་དག་ལ་འཚོ་བའི་ཚོར་སྣང་ལབ་གླེང་བྱ་དུས། ཁོ་ཚོ་མང་ཆེ་ཤོས་ཀྱིས་མོས་མཐུན་ཡོད་པར་སྨྲ། ད་དུང་ཁ་སྣོན་གྱི་ཚུལ་དུ་པེ་ཅིན་དུ་དུས་ཚོད་ཅི་འདྲའི་མགྱོགས་ཨང་ཟེར། གལ་ཏེ་པེ་ཅིན་ནི་མུ་མེད་ཀྱི་བྱེ་ཐང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ཚེ། དུས་ཚོད་ནི་ཐོགས་རེག་མེད་པར་གང་མྱུར་གྱིས་རྒྱུ་བའི་རླུང་ཤ་དེ་ཡིན་ལ། རླུང་ནང་ན་ཁེར་རྐྱང་གིས་འདུར་རྒྱུགས་བྱེད་བཞིན་པའི་སྤྱང་ཀའི་སྣང་བརྙན་དེ་ནི་པེ་ཅིན་གྱི་བོད་པ་ཡིན་ངེས། སྤྱང་ཀི་དེ་དག་གིས་བྱེ་ཐང་གི་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱའི་བྱེ་རྡུལ་གྱི་གསེང་ལ་སྣོམ་བཞིན་རང་གི་རིགས་མཐུན་གྱི་དྲི་མ་འཚོལ། ལས་གྲོལ་གྱི་བར་གསེང་ནས་འཚོལ་ཅིང་གཟའ་མཇུག་གི་ཁོམ་སྐབས་སུ་འཚོལ། མི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཀྱི་གོང་རོལ་ནས་གོང་མའི་དབུ་བླ་ཡིན་ཟེར་མཁན་དེ་དག་གིས་དེ་རིང་གི་བོད་པ་འདི་དག་དང་མཚུངས་བར་འདི་ལྟར་རིགས་མཐུན་སྤུན་ཟླ་དག་དང་མཉམ་འཛོམས་ཀྱི་གོ་སྐབས་བཙལ་མྱོང་ཡོད་མེད་མི་རྟོགས་ཀྱང་། ད་ལྟའི་པེ་ཅིན་གྱི་བོད་པས་ནི་འདི་ལྟར་ཕན་ཚུན་བཙལ་ནས་མཉམ་འཛོམས་ཡང་ཡང་བྱེད་ཅིང་། དེ་ལྟའི་མཉམ་འཛོམས་ཀྱི་དུས་ཚོད་དུ་ཡུན་རིང་ལ་ཡལ་ཟིན་པའི་གདོང་གི་འཛུམ་རིས་སླར་ཡང་བཞད་སྲིད་པ་དང་། ཡུན་རིང་གྲེ་བ་ནས་འཇགས་ཟིན་པའི་གནའ་བོའི་གླུ་གཞས་དེ་སླར་ཡང་གྲགས་ཡོང་། བར་ཐག་མེད་པའི་ཀུ་རེ་དང་། སྙིང་ཉེ་བའི་གཏམ་གླེང་། བག་དྲོ་བའི་དགོད་སྒྲ་སྟེ། དེ་བས་ཀྱང་ཞིམ་མངར་གྱི་ནས་ཆང་སྔོན་མོ། བཅུད་ལྡན་གྱི་ལུག་ཤ་ཚོན་པོ། སྦྲང་དཀར་གྱི་རྩམ་པ་སོགས་ལ་རོལ། ང་ཚོས་དར་ཅིག་ལ་སྒེའུ་ཁུང་ཕྱི་རོལ་གྱི་འཇིག་རྟེན་དེ་ཕ་ཡུལ་གངས་ལྗོངས་ལུང་པ་དང་ལེ་བར་སྟོང་ཕྲག་གིས་ཆོད་པའི་པེ་ཅིན་ཡིན་པ་རྨང་ནས་བརྗེད། སྣང་བ་ཞིག་ལ་ང་ཚོ་ཚང་མ་ལྷན་དུ་ཡུན་རིང་གྱེས་པའི་ཕ་ཡུལ་དུ་ལོག་ཡོད་པའི་ཉམས་སྣང་སྐྱེས། མཚན་གྱི་གློག་སྒྲོན་གྱི་འོད་འཁྱུག་པའི་སྣང་བ་རབ་རིབ་ཀྱི་ཁྲོད་དུ། པེ་ཅིན་གྱི་བོད་པའི་གདོང་དུ་དམར་མདངངས་རྒྱས་ཤིང་མིག་ཀོང་དུ་མངོན་ཆུང་གི་གཤེར་ཁུ་ཞིག་ལ་འོད་འཁྱུག་ཙམ་འཁྱུག་ཙམ་བྱེད།

གདུང་སེམས་མཉམ་དུ་བསྐྱེད་པའི་སེམས་ཁུལ་གྱིས།། ཁ་ཚ་ཁོག་ལ་གཏུགས་པའི་དོན་གྱི་གནད།། ད་ལྟར་དགོས་པའི་ལག་བསྟར་རྣོན་པོ་དང།། འབྱུང་འགྱུར་བརྟན་ལྷིངས་ལྡན་པའི་ལམ་སྟོན་གནང༌།།
ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ནུབ་བྱང་དུ་ཡོད་པའི་བདེ་ཆེན་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ23870ཡོད་པ་དང་། ཁུལ་སྲིད་གཞུང་སེམས་ཀྱི་ཉི་ཟླ་རྫོང་རྒྱལ་སྟེང་གྲོང་རྡལ་དུ་ཡོད་པ་རེད། སྲིད་འཛིན་མངའ་ཁོངས་སུ་སེམས་ཀྱི་ཉི་ཟླ་རྫོང་དང་། འཇོལ་རྫོང་། འབའ་ལུང་ལི་སུའུ་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་བཅས་གསུམ་ཡོད་ལ། ཁུལ་ཡོངས་སུ་ཡུལ་ཚོ(གྲོང་རྡལ)29དང་། སྲིད་འཛིན་སྡེ་བ(དོན་གཅོད་ཁང)183ཡོད། 2007ལོའི་ལོ་མཇུག་ཏུ་ཁུལ་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི37.45ཡོད་པ་དང་། དེའི་ཁྲོད་བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཁྲི12.66དང་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི33.81%ཟིན་ཡོད་པ་རེད། གཞན་ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན་གྱི་གོང་ཧྲན་རྫོང་དང་ལི་ཅང་ས་ཁུལ། སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཕིན་ཝའོ་རྫོང་དང་། པེ་ཁྲོན་རྫོང་། པའོ་ཞིན་རྫོང་། ཧྲི་མན་རྫོང་། ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་ལུན་ནན་ཝུན་རྫོང་དང་། ཝའོ་ཏུའུ། མདོ་ལ་རི་རྒྱུད། ཞིན་ཅང་གི་པཱ་ཡིན་ཀའོ་ལིན་ཁུལ། ནང་སོག་གི་ཨ་ལ་ཧྲན་སོགས་སུ་ཡང་བོད་རིགས་འཚོ་སྡོད་བྱས་ཡོད་མོད། མི་གྲངས་ཅུང་ཉུང་བས་རེ་རེ་བཞིན་མི་བརྗོད་དོ། །

རྒྱལ་རིགས་ཆེ་བ། རྗེའི་རིགས་བཙུན་པ། བྲམ་ཟེ་རིགས་གཙང་བ། དམངས་རིགས་མང་བ་བཞི་སྟེ་སྤྱིའི་རིགས་བཞི་བརྒྱ་ལྷ་ལས་ཆད། རྒྱ་ནག་ཀླུ་ལས་ཆད། ཧོར་ལྷ་མ་ཡིན་ལས་ཆད། བོད་སྤྲེའུ་དང་བྲག་སྲིན་ཏེ་འདྲེ་ལས་ཆད། དེ་བཞི་ལ་བར་གྱི་རིགས་བཞི། ལྡོང་དང་སྟོང་གཉིས། སེ་དང་རྨུ་གཉིས་ཏེ་ནང་གི་རིགས་ཀྱི་ཕྱི་མོ་བཞིའོ། །
སློབ་ཆེན་གྱི་འཚོ་བར་གོམ་པ་དང་པོ་དེ་སྤོས་མ་ཐག་སེམས་ནང་དགའ་བ་དང་འཇིགས་སྣང་ཞིག་གཅིག་བཅར་དུ་བྱུང་།གོང་དུ་ངས་སློབ་གྲོགས་གཞན་པ་རྒྱུད་མེད་པར་བརྟེན་རང་ཉིད་ཁེར་རྐྱང་དུ་གཞན་ཡུལ་ལ་འཚོ་བ་བསྐྱེལ་གྱི་ཡོད་པ་དང་འདྲ་པོ་འདུག སྐབས་དེ་དུས་ཕ་ཡུལ་ལ་འདོད་མེད་ཀྱི་འཚོ་བར་རོལ་བའི་འཚོར་སྣང་དེ་ཚོ་བྱུང་དུས་ད་ལྟ་ཉིད་དུ་ཕ་ཡུལ་དུ་ལོག་རྒྱུ་བྱུང་ན་སྙམ་པའི་རེ་བ་བཅངས།ཡང་སྐབས་འགར་མལ་ཁྲིའི་སྟེང་ཉལ་ནས་མནོ་བསམ་རེ་གཏོང་དུས་ད་ཆ་རང་ཉིད་ནི་སོ་སོའི་མི་ཚེའི་འོད་ཟེར་གྱི་ཆེད་དུ་དཀའ་ལས་བརྒྱབ་པ་ཡིན་བསམ་པའི་སྣང་བ་ཕྲན་ཙམ་ཡོད།དེ་དུས་ཀྱི་ང་རང་ནི་བསམ་བློ་རྗེས་ལུས་ཐེབས་པའི་སློབ་མ་ཞིག་ཡིན།ཡིན་ཀྱང་ང་ལ་དུས་རབས་ཀྱི་ཕོ་ཉས་རྟག་པར་ཨུ་ཚུགས་ཀྱིས་བྱེད་མི་འདོད་པའི་ལས་ཐ་དག་བྱེད་དུ་བཅུག ཟ་མི་འདོད་པའི་ཟས་ཐ་དག་ཟ་རུ་བཅུག ལྟ་མི་འདོད་པའི་གནས་ཚུལ་ཐ་དག་ལྟ་རུ་བཅུག ཐ་ན་དུས་ཀྱི་ཕོ་ཉས་ངས་དེ་ཚོ་དང་ལེན་ཐུབ་པའི་ཆེད་དུ་ང་ལ་སྙིང་སྟོབས་ཀྱང་ཤུགས་ཆེན་སྤྲད། ཉི་མ་གཅིག་སོང་གཉིས་སོང་། ཟླ་བ་གཅིག་སོང་གཉིས་སོང་། ད་ཆ་ལོ་ཡི་བང་རིམ་དེ་ཡང་ངའི་སློབ་ཆེན་གྱི་འཚོ་བའི་དཀྱིལ་ཙམ་དུ་སླེབས་དུས་ངའི་སེམས་ཀྱིས་དེ་དག་ཡོངས་སུ་དང་ལེན་བྱས་ནས་གཞོན་ནུའི་དུས་སྐབས་དེ་སྤྲོ་སྣང་གི་འཇིག་རྟེན་དུ་ཁ་ཕྱོགས་སྒོ་བརྩམས་སོང་། ང་དང་ང་འདྲ་བའི་གཞོན་ནུ་མང་ཆེ་བ་སྤྲིན་པའི་སྟེང་དུ་བཞོན་ནས་བསྡད་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་སྤྲོ་སྣང་གིས་རང་ཉིད་ཀྱི་རྩ་བའི་དམིགས་ཡུལ་ཡོངས་སུ་གཏིང་རྗེས་སུ་བཏང་། འགའ་རེ་བརྩེ་དུང་གི་བཞག་པས་དམ་པོར་བཅིངས་ནས་ལུས། འགའ་རེ་ནི་ཆང་རག་གིས་བཟི་ནས་ཉིན་མཚན་དབྱེ་བ་ཆོད་རྒྱུ་མེད། འགའ་རེ་ནི་དྲ་ཐོག་གི་རོལ་རྩེད་འཇོག་རྟེན་དུ་རང་ཉིད་ཡོངས་སུ་འཐིམས་ནས་ཕྱིར་ཐོན་པའི་སྒོ་མ་བརྙེད་པར་ལུས།

འདས་པའི་ཁྲག་རིས་སྙིང་གི་དཀྱིལ་ན་བྲིས།། ད་ལྟའི་དཀའ་སྡུག་པང་གི་ནང་དུ་བླངས༎ མ་འོངས་ཕུག་བསམ་གོམ་པའི་སྣེ་ལ་སྟེགས༎ རྒྱལ་ཁའི་སྔོན་བརྡ་བསུ་བའི་ལམ་སྟོན་ཞུས༎

ཕྱག་རྒྱ་ལྔ་ནི། འཁོར་ལོ་དང༌། རྣ་ཆ་དང༌། ནོར་བུ་སྟེ་མགུལ་རྒྱན་དང༌། ལག་གདུབ་དང༌། སྐེ་རགས་ནི། མི་བསྐྱོད་པ་དང༌། འོད་དཔག་མེད་དང༌། རིན་འབྱུང་དང༌། རྣམ་སྣང་དང༌། དོན་ཡོད་དེ་སངས་རྒྱས་ལྔ་རྣམ་པར་དག་པ་འདི་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱས་གདབ་པའི་ཕྱིར་ཕྱག་རྒྱར་རབ་དུ་གྲགས་སོ། ། ཞེས་དང་། ཕྱག་རྒྱ་ལྔ་ནི། སྤྱི་བོའི་ནོར་བུའམ་འཁོར་ལོ་དང་རྣ་ཆ་དང་མགུལ་རྒྱན་དང་ལག་གདུབ་དང་མཆོད་ཕྱིར་ཐོགས་ལྔའོ། ། ཞེས་དང་། ཕྱག་རྒྱ་ལྔ་ནི། འཁོར་ལོ་དང་། སྙན་ཆ་དང་། མགུལ་རྒྱན་དང་། ལག་གདུབ་དང་། སྐེ་རགས་རྣམས་ཀྱིས་བརྒྱན་པའོ། །སོགས་འབྱུང་།
མཚན་གཞན་ལ་སྤྱང་ལུང་ཆོས་སྡེ་ཞེས་ཞུ། སྤྱང་ལུང་ཞེས་པ་ནི་བཀའ་གདམས་པའི་དགེ་བཤེས་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་བདུན་གྱི་སྐུ་ན་བགྲེས་ཤོས་དེ་ཡིན་པ་དང་། གང་གི་རྩ་བའི་བླ་མ་སྒྲུབ་ཆེན་ཤྭ་བ་རི་པས་ཁྱོད་ཀྱི་གདུལ་བྱ་འཕན་པོ་ཞེས་ལུང་པ་རྟ་རོ་ཁ་ཕྱེས་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་པས་དེར་སོང་ཞེས་པའི་བཀའ་ལྟར་ཐོག་མར་ད་ལྟའི་དགོན་གསར་གནས་ཡུལ་ཀླུ་རྒྱལ་ཞེས་པར་ཕེབས་ཏེ་འདིར་མིན་ནམ་སྙམ་སྟེ་ཞག་བདུན་བཞུགས། ཆིབས་སྣ་བཏགས་སའི་རྡོའི་སྣ་ལུང་བྲག་ལྡེབས་སུ་ཆིབས་སྣའི་ཞབས་རྗེས་ཀྱང་ཡོད། དེ་ནས་དེའི་ལྟག་ཏུ་དགོན་རྩེ་ཞེས་རིའི་སྟེང་དུ་ཕྱག་བཏབ་གནང་བའི་གྱང་རོ་ཡོད། དེ་ནས་ཉིན་ལྟར་གསུངས་གཏོར་གནང་ནས་བཞུགས་སྐབས་བྱ་རོག་ཅིག་གིས་གཏོར་སྡེར་འཁྱེར་ནས་སྔོན་གྱི་དགོན་རྙིང་ཡོད་ས་དེར་ཁྱེར་སོང་བ་འཚོལ་དུ་ཕེབས་སྐབས་སྤྱང་གི་མ་སྨད་དགུས་ལུང་བསྟན་པ་ལྟར་ཕེབས་པས་དེར་སྤྱང་ཚང་ཞིག་དང་ཐུག་པས་ད་ངའི་དགོན་པ་འདེབས་ས་འདིར་རེད་དགོངས་ནས་དགོན་པ་གནས་དེར་སྤོས་གནང་མཛད། དགོན་པའི་མཚན་ལ་སྤྱང་ལུང་ཆོས་སྡེ་ཞུ་བའང་དེ་ལྟར་བྱུང་། གཏོར་སྡེར་བྱ་རོག་གིས་ཁྱེར་སྟབས་བཀའ་སྲུང་མགོན་པོ་གུར་ཞལ་དུ་བཅོལ། སྔོན་འདུ་ཁང་ཀ་བ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་གཙང་ཁང་སྦུག་མར་དགྱེས་རྡོར་དང་། ཕྱག་རྡོར་འབྱུང་བསྡུས། མགོན་པོ་གུར་དང་། མགོན་པོ་ཞལ། ལྷ་མོ་འདོད་ཁམས་མ་སོགས་དང་། འདུ་ཁང་ནང་སྨྲ་སྟོན་རིན་ཆེན་ཤཱཀྱའམ་དགེ་བཤེས་སྤྱང་ལུང་བ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་སྐུ་བརྙན་བཞུགས་སུ་གསོལ་ཡོད། དགེ་འདུན་ཞལ་གྲངས་དོན་ལྔ་ཙམ་གྱིས་ཐོག་མར་ཇོ་བོ་བཀའ་གདམ་ལུགས་ནས་རྗེས་སུ་རི་བོ་དགེ་ལྡན་ཕྱག་བཞེད་གནང་གི་ཡོད། དགོན་བདག་རྭ་སྒྲེང་དགོན་ཡིན། བོད་ཟླ་༧ཚེས་༡༤.༡༥སོ་སོར་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པའི་སྒོ་ནས་གར་འཆམ་བསྐྱོན་སྲོལ་ཡོད། དེ་ནི་སྤྱང་ལུང་པ་སྐུ་གཤེགས་རྗེས་ཀྱི་གདུང་རྟེན་ལ་རབ་གནས་དང་སྦྲགས་གར་ཐིག་དབྱངས་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་ཕྱོགས་བཅུའི་རྒྱལ་བ་སྲས་བཅས་ལ་མཆོད་འབུལ་གྱི་ཚུལ་དུ་ཡིན་གསུངས། ད་ལྟ་ཀླུ་རྒྱལ་ཞེས་པའི་ཡུལ་དུ་གསར་བཞེངས་གནང་བའི་འདུ་ཁང་ཀ་བ་སྔོན་མཚུངས་ནང་སྔོན་གྱི་སྐུ་བརྙན་དེ་དག་གི་སྐུ་ཚབ་གསར་བཞེངས་གནང་བ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། ཡང་དགོན་དེ་དང་ཉེ་བའི་སྲི་འབུམ་ནང་ཞེས་པར་སྲི་འབུམ་ཞེས་པའི་དགོན་ཤུལ་ཞིག་ཀྱང་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།

སྟག་སེང་ཁྱུང་འབྲུག་སྡེབ་པའི་སྟོང་སྡེ་འབུམ། ། རྟ་མཆོག་ཁྲོས་བའི་སྐད་དང་བསྡོངས་བྱས་ཏེ། ། ས་ཆེན་འགྲམ་པའི་ཐིག་ལེ་བརྡར་བ་ནས། ། ལུགས་ཟུང་གདུགས་དཀར་སུམ་རྩེན་དབྱིངས་ན་འཁོར། ། སྟོབས་ཀྱི་དཔུང་པས་ས་ཆེན་དབང་དུ་བསྒྱུར། ། སྡེ་བཞི་སྲིད་ཀྱིས་རྫོགས་ལྡན་མགྲོན་དུ་བསུས། ། ཆོས་རིག་སྣང་བ་གསར་པའི་ཤིས་པ་སྒྲུབ། ། སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་མཛད་རྗེས་བརྗོད་ལས་འགོངས། །ཞེས་ཀྱང་སྨྲས་སོ། །

བཀའ་འཁོར་ལོ་ཐ་མ་ངེས་དོན་གཙོ་བོར་བྱས་ཏེ་ཕྱི་ནང་གསང་གསུམ་དུ་བསྟན་ཏེ། མདོ་འདུས་ལས། ཕྱི་རྒྱུད་འདུལ་བ་ཁྲིམས་ཀྱི་བོན། །ནང་རྒྱུད་གསང་བ་སྔགས་ཀྱི་བོན། །གསང་རྒྱུད་བླ་མེད་དོན་གྱི་བོན། །ཡང་གསང་དོན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། །བཀའ་ལ་ཐོག་མཐའ་བར་དང་གསུམ། །ཞེས་ཕྱི་སྤང་ལམ་མདོ་ཡི་ཐེག་པ་དང་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཐེག་པ་སྟེ། མདོ་ཡི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་ལྟ་བུའོ། །ནང་བསྒྱུར་ལམ་དང་མཐུན་པའི་སྔགས་ཀྱི་བོན་ཏེ། ཁྲོ་བོ་རྒྱུད་དྲུག་དང་ཞི་བ་དོན་དྲུག་ལྟ་བུའོ། །གསང་བ་གྲོལ་ལམ་གྱི་དོན་དང་མཐུན་པའི་བླ་མེད་ཀྱི་བོན་ཏེ། རྫོགས་ཆེན་བསྒྲགས་པ་སྐོར་གསུམ་དང་། སྙན་བརྒྱུད་བཀའ་བརྒྱུད་སྐོར་བཞི་ལྟ་བུའོ། །དེའང་མཛད་པ་བཅུ་གཉིས་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ནས་མྱང་འདས་ཡན་ཆད་དོན་དམ་ཚུལ་དུ་གསུངས་པར་བཤད། སྤྱིར་རྒྱལ་བའི་བཀའ་ལ་གདུལ་བྱའི་བློ་དང་འཚམས་པའི་དྲང་ངེས་ཀྱི་དབྱེ་སྒོ་མང་དུ་མཆིས་ཀྱང་བཀའ་འཁོར་རིམ་པ་གསུམ་གྱི་ཁོངས་སུ་མ་འདུས་པ་མེད་དེ། མདོ་ལས། གཡུང་དྲུང་བོན་ལ་རྒྱ་ཆེ་གྲངས་མང་ཡང་། །མདོ་རུ་བསྡུ་ན་ཐེག་པ་རིམ་པ་དགུ། །སྒོ་བཞི་མཛོད་ལྔ་ཕྱི་ནང་གསང་བ་གསུམ། །ཞེས་སོ། །དེ་ལྟར་འཁོར་ལོ་གསུམ་གྱི་རྣམ་བཞག་མདོར་བསྡུས་ཤིང་གོ་སླ་བ། ལས་དང་པོ་བ་རྣམས་ལ་ཕན་པའི་འདུ་ཤེས་སུ་བཟུང་ནས་བྲིས་པའོ། །རྒྱས་པར་ཤེས་འདོད་ན་ཕར་ཕྱིན་སོགས་གཞན་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ། །
（ཇ་སིག）ཇ་ནི་ཇ་ཤིང་གི་ལོ་མ་ལས་བསྡུས་པའི་ཁུ་བ་ཡིན་ཅིང་། ཇ་སིག་ནི་ཇ་ཤིང་ལོ་མ་ཚུར་བསྡུས་ནས་བསྐམས་ཏེ་ཇ་སྦག་དང་ཇ་རིལ་སོགས་སྣ་ཚོགས་བཟོས་པ་སྨྱུག་མས་ལྷས་པའི་སིག་རའི་ནང་དུ་བླུགས་ཡོད་པ་ལ་ཇ་སིག་ཟེར།

ཉིན་བྱེད་འཁོར་ལོ་གནམ་གྱི་དཀྱིལ་ནས་འཁོར༎ མོ་ཊའི་ནང་ནས་སྤྱི་ལེ་བརྒྱ་ཕྲག་བརྒལ༎ ཡིད་འོངས་མཛེས་ལྗོངས་མིག་གིས་སྤྱད་པའི་ཞོར༎ བྷེལ་ཇམ་གྲོང་ཁྱེར་བྷ་ར་སི་ལ་འབྱོར༎

ཐོགས་མེད་གནམ་གྱི་དགུ་ཚིགས་ཤུགས་ཀྱིས་གཤགས༎ ཤར་མཐའ་ཊུ་ཀི་རྒྱལ་མཚམས་ཧད་ཀྱིས་བརྒལ༎ སྤྲིན་དང་སྨུག་པ་འཐུག་པོའི་བར་སྲུབ་ནས༎ ཨི་ཊ་ལི་ཡི་གདོད་མའི་རྒྱ་མཚོ་མཐོང༌༎

སྡེ་ཚན་འདི་ནི་རིག་གཞུང་དང་འབྲེལ་བའི་སྡེ་ཚན་ནང་ནས་གཞི་རྒྱ་ཆེ་ཤོས་གཅིག་ཡིན་ལ། སྡེ་ཚན་འདི་ལ་སྨན་པའི་ཡིག་ཚང་དང་བཟོ་སྐྲུན་ཚན་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་ཡོད་པ་དང་། བཟོ་སྐྲུན་ཚན་པ་ལའང་ནང་གསེས་སྨན་རྒྱུ་མཁོ་སྒྲུབ་དང༌། གཙང་བཟོ། ལས་སྣོན། འཕྲུལ་འཐག རིལ་སྒྲིལ། གྲངས་བཤེར་བཅས་སྡེ་ཚན་ཁག་དྲུག་ཡོད། སྨན་སྦྱོར་སྡེ་ཚན་ནས་བོད་དང་། རྒྱ་བལ་འབྲུག་གསུམ་སོགས་ནས་ཐོན་པའི་སྔོ་སྨན་དང་། གཏེར་སྨན། རིན་པོ་ཆེའི་སྨན་སོགས་སྨན་སྣ་གྲངས་ཆིག་སྟོང་ལ་ཉེ་བ་མཁོ་སྒྲུབ་དང༌། ལས་སྣོན་འདུལ་སྦྱངས་གང་དགོས་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མཐོང་བརྒྱུད་མན་ངག་ལྟར་ལག་ལེན་དང་། བདུད་རྩིའི་བཅུད་རྒྱལ་དངུལ་ཆུ་བཙོ་ཐལ་ཆེན་མོ་དང༌། ཟ་འཆིང་ཁམས་སོ་སོའི་ཐལ་བཟོ་སོགས་ཕྱག་ལེན་གྱི་རིམ་པ་ཆ་ཚང་བྱེད་བཞིན་པ་དང་། དེང་དུས་རིག་གསར་འཕྲུལ་ཆས་ལ་བརྟེན་ནས་གཙང་འཕྲོད་དང་ལས་ཆོད་ཇེ་ཆེར་གཏོང་བ་དང་། གསོལ་སྨན་རྣམས་ལ་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྔར་སྲོལ་སྨན་བླའི་ཆོ་གའི་སྒོ་ནས་སྨན་སྒྲུབ་རྒྱུན་སྲོལ་ཡང་མ་ཉམས་རྒྱུད་འཛིན་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

བོད་རྗེ་ཉི་ཤུ་པ་ལྡེ་སྣོལ་ནམ་ནི། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་དང་པོའི་ནང་དུ་ཡབ་རྒྱལ་པོ་སེ་སྣོལ་པོ་ལྡེ་དང༌། ཡུམ་འོ་བཟའ་རི་མོ་མཚོ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། སྐུ་བོན་ཞང་ཞུང་ཨ་ལ་ནན་ཅིས་མཛད་ཅིང་གསས་ཁང་ཞིག་ཀྱང་བཞེངས། བཙུན་མོ་ཁྲི་སྨན་རྗེ་མ་ཁབ་ཏུ་བཞེས། རིགས་སྲས་ལྡེ་སྣོལ་པོ་སྐུ་འཁྲུངས། བང་སོ་ཆུ་བོའི་གཞུང་ལ་བཏབ། འདི་ཉིད་ཆུ་ཡི་ལྡེ་བརྒྱད་ལས་ལྡེ་ལྔ་པ་ཡིན་ནོ། །

ཡོབ་དངུལ་འགྲོ་རྒྱུག་ཆེ་བའི་ཤར་གླིང་གི༎ ཏུ་ཀི་གནམ་ཐང་ཁོར་ལག་ཤིན་ཏུ་ཡངས༎ འཕུར་བསྐྱོད་གནམ་གྲུ་འཚང་ཁ་ཅི་བས་ཆེ༎ ཚོང་དང་ཟ་ཁང་འདུ་ལོངས་གཞན་ལས་བྲེལ༎

མ་བསྡམས་པར་འཇུག་པ། གོས་ལེགས་པར་མ་བགོས་པར་འཇུག་པ། ཅ་ཅོའི་སྒྲ་མ་བསྐྱུངས་པར་འགྲོ་བ། མིག་གཡེངས་ཏེ་འགྲོ་བ། དགོས་མེད་དུ་གཉའ་ཤིང་གང་ལས་ལྷག་པར་ལྟ་ཞིང་འགྲོ་བ། མགོ་རས་སོགས་ཀྱིས་གཡོགས་ཤིང་འགྲོ་བ། ཆོས་གོས་བརྗེས་ཏེ་འགྲོ་བ། ཆོས་གོས་ཕྲག་པ་གཉིས་ཀར་གཟར་བ། ལག་པ་གཉའ་གོང་དུ་བསྙོལ་བ། ལག་པ་ལྟག་པར་བསྣོལ་བ། མཆོང་ཞིང་འགྲོ་བ། སྒྱིད་པ་བརྐྱངས་སྐུམ་བྱེད་ཅིང་འགྲོ་བ། ཙོག་པུས་འགྲོ་བ། རྟིང་པ་བཏེགས་ཏེ་བྲང་བས་འགྲོ་བ། གྲུ་མོ་སྙུང་བོར་བྱས་ཏེ་འགྲོ་བ། ལུས་བསྒྱུར་ཅིང་འགྲོ་བ། ལག་པ་ཀྱོག་ཅིང་འགྲོ་བ། མགོ་བསྒྱུར་ཅིང་འགྲོ་བ། གཞན་དང་ཕྲག་པ་གཉིས་སྤྲད་ཅིང་འགྲོ་བ། གཞན་དང་ལག་སྦྲེལ་ཏེ་ཁྱིམ་གཞན་དུ་འགྲོ་བའོ། །

རྗེས་འཇུག་ལ་ལྟོས་མི་དགོས་པའི་རང་དབང་ཅན་གྱི་ཚིག་ཕྲད་དྲུག་ནི། ༡.ནི་སྒྲ་དང་། ༢.དང་སྒྲ། ༣.དེ་སྒྲ། ༤.སྤྱི་སྒྲ། ༥.བདག་སྒྲ། ༦.དགག་སྒྲ། ༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།
ལུས་ཁམས་ཀྱི་རླུང་ལྔའི་ནང་གསེས་ཤིག་སྟེ་གཙོ་བོར་སྙིང་ལ་གནས་ཤིང་ལུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པར་རྒྱུ་ཞིང༌། རྐང་ལག་རྣམས་འདེགས་འཇོག་དང༌། ཁ་མིག་འབྱེད་འཛུམ་སོགས་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་བྱ་བ་ཕལ་ཆེ་བ་རླུང་འདི་ཉིད་ཀྱི་བྱེད་པ་ལ་རག་ལུས་པ་ཡིན།

སྤྱིར་སྨད་འཚོང་མ་དང་དུ་ནག ནང་རུལ་གསང་མྱུལ་བ། ཇག་རྐུན་ནག་ཚོགས་བཅས་ནི་དབང་བསྒྱུར་མཁན་དག་གི་ལག་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ལ། དེ་སྔོན་འཇར་ཕན་གྱིས་ཀྲུང་གོར་བཙན་འཛུལ་བྱེད་སྐབས་ཀྱང་ལག་ཆ་འདི་དག་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཏེ། ཀྲུང་གོའི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་དུ་ནག་ནང་འདྲེན་དང་སྨད་འཚོང་སྤྲོ་ཁང་བཙུགས་ཏེ་ཆེད་དུ་སྤྱི་ཚོགས་ཟང་ཟིང་བདེ་འཇགས་མེད་པ་དང༌། མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཉ་ཉོག་འཁྲིག་ཆ་དོད་པ། མི་རིགས་ནང་ཁུལ་དུ་འཁོན་འཛིན་ཆགས་སྡང་སློངས་པ། ཇག་རྐུན་ནག་ཚོགས་ཀྱི་དཔུང་ཤུགས་འདྲ་མིན་བསྐྱེད་སྲིང་བྱས་ཏེ་མི་མང་མགོ་རྙོག་ཐེབས་སུ་འཇུག་པ་དང༌། ནག་ཚོགས་དང་སྨད་འཚོང་མ་བེད་སྤྱད་དེ་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་ཀྱི་ཤེས་ལྡན་པ་དག་གིས་མི་དམངས་ལ་གོ་རྟོག་སྤེལ་བའི་བྱ་གཞག་ལ་བར་ཆད་གཏོང་པར་མ་ཟད། མི་མང་གྱིས་གོང་བཀུར་ཡི་རང་བྱེད་པའི་གནད་ཡོད་ཤེས་ལྡན་པ་དག་དམར་གསོད་གཏོང་བའི་རིགས་ཀྱང་བྱུང་ཡོད། དེས་རྐྱེན་གྱིས་འུ་ཅག་ཤེས་ལྡན་པ་དག་གིས་ནག་ཉེས་ཅན་གྱི་བྱ་བ་འདིའི་རིགས་གཙང་ཕྱག་བྱེད་པར་བློ་རིག་གྲུང་པོས་འབད་དགོས་ལ། དེ་ལས་ཀྱང་རེག་དུག་འགོས་ནད་སྔོན་འགོག་གི་བྱ་གཞག་འདི་ནི་རིགས་དང་རུས་སུ་མ་ཆད་པའི་འཛམ་གླིང་གི་གཞོན་སྐྱེས་ཤེས་ལྡན་པ་སྤྱིའི་ཕྲག་པར་བབས་པའི་འོས་འགན་ཉག་གཅིག་ཡིན་པས་ང་ཚོས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གྱིས་རང་འགན་དང་ལེན་བྱེད་དགོས་པ་སྨྲས་མེད་རེད། ཡིན་ནའང༌། གསོན་ཤུགས་ལྡན་ལ་ཚོར་ཤུགས་བསྐྱེན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གཙང་ཉར་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ལས་སླ་བོའི་བྱ་གཞག་ཅིག་ཡིན་མི་སྲིད། དེས་རྐྱེན་གྱིས་སྤྱི་ཚོགས་གང་ཞིག་ཡིན་ཡང་གཞོན་ནུ་ཤེས་ལྡན་པའི་མཉམ་རོབ་ནི་འགུལ་ཤུགས་ལྡན་པའི་ནུས་པ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ལ། མང་མོས་དཔྱད་ཞིབ་ལས་ཐོན་པའི་ཐབས་ཤེས་ནི་ལག་ལེན་དངོས་དང་འཚམས་པ་ཞིག་ཡིན་སྲིད། དེ་བས་ང་ཚོས་ཀྱང་སྤྱི་ཚོགས་ཞབས་ཞུའི་ལས་གཞི་གང་ཞིག་ཡིན་ཡང་མཉམ་རོབ་ཀྱི་ནུས་པ་འདོད་རྒྱུ་དང༌། དགག་སྒྲུབ་དཔྱད་བསྡུར་གྱི་ཆ་གཉིས་འཛོམས་པའི་ཀུ་ཡངས་ཀྱི་བསམ་བློ་ཞིག་ལ་གཞི་བཅོལ་དེ་ཐབས་ཤེས་འཚོལ་དགོས།

དེ་ཡང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་བས་སོག་པོའི་རྒྱལ་རིགས་གུ་ཤྲི་བསྟན་འཛིན་གྱི་དཔུང་སྟོབས་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གི་སྲིད་དབང་བཙུགས་པ་ཡིན་ལ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་བ་ཆེན་པོ་ཞལ་བཞུགས་རིང་གུ་ཤྲི་ཧན་གྱིས་རྒྱལ་དབང་མཆོག་ལ་ཤིན་ཏུ་བཀུར་ཞིང་ཁོང་རྒྱལ་པོའི་མཚན་འཛིན་ཙམ་ལས་དབྱར་རིང་འདམ་གཞུང་དང་དགུན་ངོར་ལྷ་སར་བསྡད་དེ་བོད་སོག་ལས་དོན་གཙོ་ཆེའི་ཐད་ལ་དགོངས་འཆར་འདོན་པ་དང་སོག་དམག་གི་མགོ་འཛིན་བྱས་པ་མ་གཏོགས། བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ལ་ཐད་ཀར་ཐེ་གཏོགས་བྱེད་རིགས་མེད་སྟབས་མཆོད་ཡོན་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་ཐོག་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་བའི་རྒྱབ་སྣོན་དང་དགེ་ལུགས་པའི་སྦྱིན་བདག་མཐིལ་ཕྱིན་མཛད་འདུག རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཤིང་རྟ་སྤྱི་ལོ1654ལ་གུ་ཤྲི་ཧན་གྲོངས་ཤིང་དེ་ནས་ལོ་བཞི་སོང་མཚམས་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ས་ཁྱི་སྤྱི་ལོ1658ལ་གུ་ཤྲི་བསྟན་འཛིན་གྱི་བུ་ཆེ་བ་བསྟན་འཛིན་རྡོ་རྗེ་བྱ་བར་ད་ཡན་ཧན་ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་དང་བཅས་ཡབ་ཀྱི་ཤུལ་འཛིན་དུ་རྒྱལ་བོའི་གོ་སར་བཏོན་ཞིང་ཁོང་སྔར་གྱི་ཡབ་གཞིས་རིང་གི་ལུགས་ལྟར་མཆོད་ཡོན་མཐུན་འབྲེལ་གྱིས་སྡོད་པ་ཡིན། དེ་ནས་བཟུང་གུ་ཤྲི་ཧན་གྱི་བུ་རྒྱུད་རྣམས་བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་རྒྱབ་རྟེན་གྱི་ཚུལ་དུ་དམག་དོན་སོགས་དྲག་ལས་ཀྱི་འགན་བཞེས་གཙོ་བོ་གནང་བཞིན་ཡོད་དོ།།
གསེར་གྱི་རྟ་ཕོའི་ཏོག་ལྡན་ཁང་བཟང་དང༌༎ བྱིས་པས་གཅིན་རྒྱང་བྱེད་པའི་འདྲ་བརྙན་སོགས༎ གཏམ་རྒྱུད་སྣ་མང་ལྡན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཅན༎ གྲགས་སྙན་གང་སར་ཁྱབ་པའི་ལྟད་མོ་མང༌༎

ཕོ་བའི་མེ་དྲོད་ཟེར་བ་ནི་ང་ཚོས་རྒྱུན་པར་ཟས་སྐོམ་གང་ཞིག་ཟོས་པ་འཇུ་བ་དང་དྭངས་སྙིསག་འབྱེད་པ་སོགས་ཀྱི་ནུས་དེ་ལ་ཟེར་ཞིང་།ཕོ་བའི་མེ་དྲོད་དེས་རྒྱུན་དུ་ཟས་སྐོམ་རྣམས་འཇུ་ཞིང་དྭངས་སྙིགས་འབྱེད་པ་སོགས་ཀྱི་ལས་སྣོན་བྱས་ཏེ་དྭངས་མ་རྣམས་ལུས་ཟུངས་ཀྱི་གནས་སུ་འགྲོ་རུ་བཅུག་ནས་ལུས་སྟོབས་རྒྱས་ཤིང་འཕེལ་དུ་འཇུག་པ་དང་།སྙིགས་མ་རྣམས་བཙོག་པ་དང་གཅིན་པར་གྱུར་ནས་ཐུར་དུ་འགྲོ་རུ་འཇུག་པ།ཟས་སྐོམ་དྭངས་སྙིགས་མ་འབྱེད་པར་གང་བྱུང་དུ་མི་གཏོང་བ་སོགས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།གལ་ཏེ་ཕོ་བའི་མེ་དྲོད་ཞན་པོ་ཡིན་ན་ཟས་སྐོམ་གང་ཞིག་ཟོས་བ་དང་འཐུང་ནའང་འཇུ་མི་ཐུབ་པར་ཡར་སྐྱུགས་པ་དང་མར་བཤལ་བ།ཡང་ན་བཤལ་སྐྱུགས་མི་ཐུབ་པར་སྦོས་རྒྱངས་བྱེད་པ་སོགས་བྱས་ནས་ལུས་སྟོབས་ཉམས་འགྲོ་བ་དང་ལྷག་པར་དུ་དྭངས་མའི་གནས་སུ་སྙིགས་མ་ཤོར་ན་ཁྲག་ལ་སོགས་པའི་ལུས་ཟུངས་ཀྱི་སྤུས་ཚད་ཞན་པར་གྱུར་ནས་ཕོ་བ་སྨུག་པོའི་ནད་དང་འབྲས་སྐྲན་སོགས་ཀྱི་ནད་མང་པོ་བསྐྱེད་སྲིད་པས།ཕོ་བའི་མེ་དྲོད་ཟེར་བ་དེ་ནི་ལུས་སྟོབས་རྒྱས་པ་དང་ལུས་ཁམས་བདེ་ཐང་དུ་གནས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་སྟབས།དུས་ནམ་ཡང་ཟས་སྐོམ་འཇུ་བདེ་བ་དང་སྤྱོད་ལམ་དྲོ་བ་བསྟེན་པ་མ་ཟད།རྒྱུན་དུ་ཕོ་བའི་མེ་དྲོད་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་སྨན་སེ་འབྲུ་བཞི་བའམ་ཡང་ན་སེ་འབྲུ་ལྔ་བ་བཏང་ན་ལུས་ཀྱི་སྟོབས་དང་གཟི་མདངས་རྒྱས་ཐུབ་ལ་ཕོ་བའི་ནད་གཞི་ཡང་སྔོན་འགོག་བྱེད་ཐུབ།
བོད་རྗེ་སོ་གཉིས་པ་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་ནི། ཡབ་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་དང་ཡུམ་སྟོང་བཙུན་འབྲོ་དཀར་གྱི་སྲས་སུ་བོད་ས་སྟག་(སྤྱི་ལོ་༥༥༨)ལོར་འཁྲུངས་སྐད། གཙོའི་བོན་པོ་ཁྲི་ཁྱུང་གྲགས་པས་སྐུ་བོན་བྱས། དབས་སྣང་བཞེར་དང༌། ཚེ་སྤོང་ན་གནག་སེར། ཉང་ཙེང་ཀུམས་ཀྱིས་བློན་པོ་བྱས། ཚེ་སྤོང་བཟའ་འབྲི་མ་ཐོད་དཀར་ཁབ་ཏུ་བཞེས། རིགས་སྲས་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་དང༌། སྲས་མོ་སད་མ་དཀར། གཅུང་མོ་སློན་ཀོང་བཅས་འཁྲུངས། གཅུང་པོ་འོལ་གོད་ཚ་སློན་གེར་ལེགས་བྱ་བ་ཐང་མཚམས་སུ་ཕབ། རྒྱལ་པོ་འདིའི་མཛད་རྗེས་ནི། རྒྱ་ནག་གི་ཡུལ་ནས་རྩིས་དང་སྨན་དཔྱད་བླངས། མཐའ་ཡི་རྒྱ་དང་གྲུ་གུ་འོག་ཏུ་བཏུལ། རྒྱལ་པོ་སྐུ་ངོ་མས་དམག་མི་ཁྲི་ཕྲག་ཙམ་ཁྲིད་ནས་གཡུལ་བཤམས་ཏེ་མཁར་ཡུ་སྣ་ནི་གཏོར། དགུ་གྲི་ཟིང་པོ་རྗེ་ནི་བརླགས། མང་པོ་རྗེ་གསུམ་བུ་ནི་དྲུ་གུའི་ཡུལ་དུ་བྲོས། ཕག་གི་ཡུང་བ་སྣ་མན་ཆད་ཀོང་པོ་བྲེ་སྣ་ཡན་ཆད་བཙན་པོའི་ཕྱག་ཏུ་ལོན་ཞིང༌། བཙན་པོས་བཀའ་ཕབ་སྟེ་སྔར་ཡུལ་ངས་པོ་ཟེར་བ་ལ་འཕན་ཡུལ་ཞེས་མིང་བརྗེས་སོ། དེ་སྐབས་མྱང་ཙེང་སྐུ་དང༌། དབས་དབྱི་ཚབ། མནོན་འདྲོན་པོ། ཚེས་པོང་ནག་སེང་བཅས་ཀྱིས་སྤུ་རྒྱལ་ལ་བློ་དཀར་བྱས་པས་བྲན་གཡོག་ཁྱིམ་དུད་མང་པོ་དང༌། ཡུལ་ཆེན་པོ་གནང་བ་མ་ཟད། རྒྱལ་པོའི་བློན་པོར་བཅུག་པ་དང༌། ཁྱུང་པོ་སྤུང་སད་ཀྱིས་རྩང་བོད་ཀྱི་རྗེ་བོ་མར་མུན་ཞེས་པའི་མགོ་བཅད་དེ་རྩང་བོད་ཀྱི་འབངས་མི་ཁྱིམ་དུད་ཁྲི་ཕྲག་གཉིས་སྤུར་རྒྱལ་བཙན་པོའི་མངའ་འབངས་སུ་ཕུལ་བ་དང༌། སེང་གོ་མི་ཆེན་གྱིས་དྭགས་པོ་ཡོངས་རྫོགས་སླར་ཡང་བཙན་པོའི་མངའ་འབངས་སུ་བཀུག་པ་སོགས་དབུས་གཙང་ཕལ་ཆེ་བ་སྤུ་རྒྱལ་གྱི་མངའ་ཞབས་སུ་ཚུད། གཞན་ཡང་སྐུ་མཁར་ཁྲི་བརྩེགས་འབུམ་གདུཊ་བྱ་བ། བ་དམར་པོའི་འོ་མའི་འཇིམ་པས་བརྩིཊ་པ་དང༌། དམུས་ཏེ་ལོང་བ་ཁྲིད་དེ་བྲག་གསུམ་དེང་མའི་མཚོ་འགྲམ་ནས་རྟ་མདོ་བ་ཅང་ཤེས་རྙེད་དེ་རྒྱལ་པོའི་ཆིབས་པ་བྱས། སྦྲང་དགའ་བོ་དང་རྨུ་དཔུང་རི་བྱ་བའི་གྱད་གཉིས་ཀྱིས་ཞབས་ཏོག་བྱས་ཏེ་ཕུང་གཡག་ཐལ་ཀ་རུ་རིང་བྱ་བའི་བྱང་འབྲོང་སྨྱོན་པ་བསད་ནས་ཤ་རྟ་སྒ་ལ་བཏགས་པ་སར་ལྷུང་བ་ལ་ཚྭ་འགོས་པས་བྲོ་བ་ཚོར་ཏེ་ལན་ཚྭ་ངོ་ཤེས་ནས་ཚྭ་ལེན་པའི་སྲོལ་བྱུང་སྐད། སྐབས་དེར་རྒྱལ་པོའི་བཞུགས་གནས་ཀྱང་ཡར་ལུང་གཙང་པོའི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་སྤོས་ཏེ་མལ་གྲོའི་ཕོ་བྲང་བྱམས་པ་མི་འགྱུར་གླིང་བཞེངས་པར་སྣང༌། མཐར་རྒྱལ་པོ་འདི་ཉིད་མོན་དུག་ཕུལ་ནས་བཀྲོངས་པར་གྲགས་ཤིང༌། བང་སོ་དོན་མཁར་མདར་བརྩིགས་པ་དང༌། བང་སོ་གྲུ་བཞིར་བཙིགས་པ་དེ་ནས་བྱུང༌། །གྲལ་ནི་ཁྲི་གཟུང་བང་སོའི་གཡས་ན་ཡོད། །ཕུལ་ཆེ་དབྱིབས་ནི་གྲུ་བཞི་སོག་ཀ་རིས། །མིང་དུ་གུང་རི་སོག་ཀར་བཏགས་སོ་སྐད། ། མདོར་ན་རྒྱལ་པོ་འདི་དག་གི་སྐབས་ས་ཁྱོན་རྒྱ་བསྐྱེད་ཇེ་ཆེར་བཏང་ཞིང་། ལྷག་པར་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་སྐབས་ཡུལ་ཡར་ཀླུང་ཧྲིལ་པོ་དབང་བྱས་པར་མ་ཟད། ད་དུང་གཙང་དང་། དྭགས་ཀོང་མྱང་གསུམ། སུམ་པ། དབུས་ཀྱི་འཕན་པོ་སོགས་སུའང་ལུང་རྒྱུགས། རྒྱ་ནག་དང་ཡང་འབྲེལ་བ་རགས་ཙམ་བྱུང་སྟེ། སྨན་དང་རྩིའི་ཚོང་བྱས། ཇ་དང་ཁ་ཟས་ལན་ཚྭ་སྤྱོད་པའི་སྲོལ་དར་བ་སོགས་ཡར་ཀླུང་ཆོས་འབྱུང་དུ་བཤད། རྒྱལ་པོ་འདི་ནང་ཁུལ་བློན་པོ་དག་དང་འགལ་བ་ཅི་ཆེར་བྱུང་བ་ལས་ལྐོག་ཏུ་དུག་དྲངས་ནས་བཀྲོངས་པ་དང་། བཙན་པོ་བཀྲོངས་པའི་རྗེས་སུ་ཡབ་འབངས་ཐམས་ཅད་ཡུས་ཆེ་བ་དང་། ཡུམ་འབངས་ཐམས་ཅད་ངོ་ལོག་པར་མ་ཟད། ཞང་ཞུང་དང་། སུམ་པ། དྭགས་ཀོང། མྱང་སོགས་ཀྱང་ངོ་ལོག་ནས་གཅིག་གྱུར་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཏེ་སིལ་བུར་འཐོར།།

སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བཤད་ཚུལ་ལྟར་ན། འཛམ་བུ་གླིང་འདི་མ་དག་པའི་ཞིང་དུ་ཁས་བླངས་པ་ཡིན། དག་ཞིང་དང་། མ་དག་པའི་ཞིང་གཉིས་ཀྱི་དག་མ་དག་ནི་སྡུག་བདེན་གྱིས་དག་མ་དག་ཡིན།

ལྷ་སྲས་ཚེ་དབང་བདུད་འདུལ་གྱི་སྐུ་རིང་ལ་འཇུ་མི་ཕམ་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་གསུང་འབུམ།མི་ཉག་ཀུན་བཟང་བསོད་ནམས་ཀྱི་གསུང་འབུམ་སོགས་པར་ཤིང་གསར་དུ་བརྐོས་ནས། སྔ་ཕྱི་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱོན་གྱིས་པར་དུ་བརྐོས་པའི་པར་ཤིང་གི་གྲངས་ནི་ལྡེབ་ཚད་རིང་ཐུང་ཁྱོན་སྡོམ་ཁྲི་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ལ་ཉེ་བར་བཞུགས་ཡོད་པ་བཅས་སོ།།
བཙན་པོ་ཁྲི་ལྡེ་གཙུག་བརྟན་གྱིས་བཞེངས་པའི་ལྷ་ཁང་ལྔ་ཡི་གྲས་ཤིག་ཡིན། རྦ་བཞེད་ཀྱི་དཔེ་རྙིང་པ་གཞན་ཞིག་གི་ནང་བསམ་ཡས་མ་ས་གོང་གི་གཙུག་ལག་ཁང་ཞེས་གསལ་བ་ལྟར་ན་བསམ་ཡས་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་ཞིག་ཏུ་ཡོད་འདྲ་སྙམ།

བོད་རྗེ་བཅོ་བརྒྱད་པ་སེ་སྣོལ་ནམ་ལྡེ་ནི། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་དང་པོའི་ནང་དུ་ཡབ་རྒྱལ་པོ་ལྡེ་འཕྲུལ་ནམ་གཞུང་བཙན་དང༌། ཡུམ་བསེ་གཉན་མེར་མོ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། བཙུན་མོ་ཀླུ་ཐང་མེར་མོ་ཁབ་ཏུ་བཞེས།་རིགས་སྲས་སེ་སྣོལ་པོ་ལྡེ་འཁྲུངས། བང་སོ་ཆུ་བོའི་གཞུང་ལ་བཏབ། འདི་ཉིད་ཆུ་ཡི་ལྡེ་བརྒྱད་ལས་ལྡེ་གསུམ་པ་ཡིན་ནོ། །

དགུང་ལོ་གསུམ་གྱིི་ཐོག དཔལ་བྱམས་མགོན་ཏཱ་ཡི་སི་ཏུ་པདྨ་དབང་མཆོག་རྒྱལ་པོས་ཚངས་གསར་གནམ་དགོན་གྱི་བླ་མ་ཙ་མི་སངས་རྒྱས་གྲགས་པའི་རྣམ་འཕྲུལ། གུ་རུ་དྷརྨ་ཙཀྲའམ་བླ་མཁྱེན་ཆོས་འཁོར་གྱི་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པར་ངོས་འཛིན་གནང་། མཚན༧ཀརྨ་སྒྲུབ་བརྒྱུད་བསྟན་འཛིན་བློ་གྲོས་ཕྲིན་ལས་ཀུན་ཁྱབ་དཔལ་བཟང་པོར་གསོལ། དགུང་ལོ་བཞི་ཐོག་ཚངས་གསར་གནམ་དགོན་ཐུབ་བསྟན་རྣམ་དག་གླིང་གི་བསྟན་འགྲོའི་སྤྱི་དཔལ་ཆེན་པོར་མི་འཇིགས་གདོང་ལྔས་སྟེགས་པའི་གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ། ཡོངས་འཛིན་ཀརྨ་ཕྲིན་ལས་མདུན་ནས་ཡི་གེ་འབྲི་ཀློག་དང་། རང་དགོན་གྱིི་ཆོ་གའི་བཅའ་ཕྱག་ལེན། གར་ཐིག་དབྱངས་རོལ། སྨན་རྩིས། ས་རིས་སོགས་རིག་གནས་སྐོར་ཞིབ་ཁྲིད་མཛད་པས། སྐུ་ཚེགས་ངལ་བ་གང་ཡང་མ་དགོས་པར་མཐར་ཕྱིན། སྐྱེས་ཐོབ་ཀྱི་མཁྱེན་རབ་གཞན་དྲིང་མི་འཇོག་པའི་རྩལ་འབར་ཞིང་། རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་འགྲོ་ལ་བྱམས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེ་བ། ཐུགས་སྒམ་སྤྱོད་གཙང་སོགས་དམ་པའི་ངང་ཚུལ་ལ་ཀུན་གྱིས་དྭངས་བ་འདྲེན་པ་དང་། བྱིན་རླབས་ནུས་རྩལ། ལྐོག་གྱུར་མངོན་མཁྱེན་སོགས་ངོ་མཚར་གྱི་རྣམ་ཐར་དུ་མ་ཚུར་མཐོང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གསལ།

དེ་ནས་བར་གྱི་བཙན་ལྔ་ནི། ཏོ་རེ་ལོང་བཙན་དང་། ཁྲི་བཙན་ནམ། ཁྲི་སྒྲ་དཔུང་བཙན། ཁྲི་ཐོག་རྗེ་བཙན། ཐོ་རི་སྙན་བཙན་བཅས་ཡིན་ཞིང་། རྒྱལ་པོ་འདི་དག་གི་ལོ་རྒྱུས་རགས་ཙམ་རེ་གླེང་ན་དེ་ཡང་།
ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་སྐབས། བཀའ་བློན་ཕུད། དྲུང་རྩིས་དང་། ཤོད་སྐོར་རྩིས་དཔོན། ཞི་དྲག་དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ་ཡོངས་རྫོགས། གདན་ས་གསུམ་གྱི་མཁན་ངོ་མཁན་ཟུར། རྣ་ཆེན་གྱི་མཐུས་མི། བཀྲིས་ལྷུན་པོ་དང་ས་སྐྱའི་མཐུས་མི། རྒྱུད་གྲྭ་སྟོད་མེད་ཀྱི་མཁན་པོ། རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་དང་། གནས་ཆུང་དགོན། རྨེ་རུ། བཞི་སྡེ། ཚེ་མཆོག་གླིང་། ཚེ་སྨོན་གླིང་། ཀུན་བདེ་གླིང་། བསྟན་རྒྱས་གླིང་བཅས་ཀྱོ་ལས་སྣེ། དམག་སྒར་ཁག་གི་རུ་བརྒྱའི་ལྡིང་གསུམ། རྩེ་ཤོད་ཕྱག་མཛོད་ནང་ཟན་དང་། རྩེ་གཉེར་ཁང་། ལྷ་ས་གཉེར་ཚང་ནང་ཚན། ཞོལ་པ་ནང་ཟན། གར་པ་ནང་ཟན། ཆིབས་རྭ་བ། འངོད་དཔལ་ཞེས་ཟངས་རྡུང་གསེར་དངུལ་ལུགས་རྒྱག་གི་ཆེ་མོ་བ། རྡོ་ཤིང་། ཚེམས་བཟོ། ལྷ་བྲིས་བཅས་ཀྱི་ཆེ་མོ་བ་རྣམས་དང་། གཞན་ཡང་དབུས་གཙང་ཚོ་ཆེན་ཞེས་པའི་འཐུས་མི། གཞུང་སོག་འགོ་པ་ཞེས་པ། ལྷ་ས་ཚོ་ཆེན། མངའ་རིས། དྭགས་ཀོང་། མདོ་ཁམས་མངའ་ཁུལ་བཅས་ཀྱི་འཐུས་མི་ལྷ་འབྱོར་སོགས་བོད་ལྗོངས་་མི་སྡེ་ཡོངས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཡོད།

དེ་ཡང CPU ཞེས་པ་ནི་རྩིས་འཁོར་གྱི་སྒུལ་བསྐྱོད་དང་དེའི་བྱེད་ནུས། འགྲོས་ཤུགས། རྩོད་ལས་བཅས་ཀྱི་ཆེས་མཐོ་རིམ་གྱི་སྲོག་སྙིང་དེར་གོ་སྟེ། གལ་སྲིད་རྩིས་འཁོར་གྱིས་ལས་ག་གེ་མོ་ཞིག་སྒྲུབ་ན CPU ནི་དེའི་ཐོག་མའི་འགུལ་བསྐྱོད་ཀྱི་རྩོད་ལས་མཐོ་ཤོས་དེ་ཡིན། དེས་ན CPU གྱི་གོ་དོན་ལ་སྤྱིར་བཏང་དུ་ངེས་གཏན་གྱི་ཚད་གཞི་ཞིག་མེད་དེ་དོན་དངོས CPUཞེས་པ་ནི༼ Central Processing Unit ༽ ཀྱི་བསྡུས་མིང་དང་། དེ་ལ་རྒྱ་སྐད་ཀྱིས ༼中央处理器 ༽ ཟེར། དེས་ནCPUགྱི་བཟང་ངན་ལ་བལྟ་དུས་དང་ཐོག་དེའི་བཟོ་རྩལ་དང་ཚོང་རྟགས་ལ་བལྟ་བ་ནི་ཆེས་ཡང་དག་གི་ཚད་གཞི་ཞིག་ཡིན་ཏེ། མིག་སྔར CPU བཟོ་གྲྭ་ལ་ཆེས་ཡག་ཤོས་ཀྱི་ཀུང་ཟི་གཉིས་ཡོད།

བུ་འདོད་པས་ནི་བུ་ཐོབ་འགྱུར་ཞིང་། །ནོར་འདོད་པས་ནི་ནོར་རྣམས་ཉིད་ཐོབ། ། འདོད་པ་ཐམས་ཅད་ཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། བགེགས་རྣམས་མེད་ཅིང་སོ་སོར་འཇོམས་འགྱུར་ཅིག།།

དགུང་ལོ་བཅུ་གཅིག་པར་དགའ་ལྡན་ཁྲི་རབས་སོ་ལྔ་བ་འཇམ་དབྱངས་དཀོན་མཆོག་ཆོས་འཕེལ་ཡོངས་འཛིན་དུ་བསྟེན་ནས་གཞུང་པོད་ལྔ་ལ་སློབ་གཉེར་མཛད། དགུང་ལོ་ཉེར་ལྔ་བར་གོ་ཤྲྰི་ཧན་གྱིས་གཙང་བ་རྒྱལ་བོ་གཙོས་མདོ་སྨད་ནས་ཆོག་ཐུ་དང་མདོ་སྟོད་དུ་བེ་རི་རྒྱལ་བོ་བཅས་པ་བཅོམ་སྟེ་ཁོང་ཉིད་གཞིས་ཀ་རྩེར་གདན་དྲངས། གཙང་བ་རྒྱལ་བོའི་ཕོ་བྲང་གཞིས་ཀ་བསམ་གྲུབ་རྩེས་ཐོག་དྲངས་པའི་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་དབང་ཆ་ཡོངས་རྫོགས་ཕུལ་བ་ཡིན་ཞེས་ཁྱབ་བསྒྲགས་མཇད་དེ་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་གཞུང་ཐོག་མར་བཙུགས། དགུང་ལོ་སུམ་ཅུ་བར་པོ་ཏ་ལའི་ཕོ་བྲང་དཀར་བོ་བཞེངས་པ་མཛད།

མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་བྱང་ཤར་དང་མཚོ་སྔོན་པོའི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི4.6ཡོད་པ་དང་། ཁུལ་སྲིད་གཞུང་གསེར་ཆེན་རྫོང་ཆབ་ཆ་གྲོང་རྡལ་དུ་ཡོད། སྲིད་འཛིན་མངའ་ཁོངས་སུ་གསེར་ཆེན་རྫོང་དང་། ཁྲི་ཀ་རྫོང་། མང་རྫོང་། འབའ་རྫོང་། བྲག་དཀར་རྫོང་བཅས་རྫོང5དང་། ཡུལ་ཚོ་དང་གྲོང་རྡལ41བཅས་ཡོད་པ་རེད། 2009ལོའི་ལོ་མཇུག་བར་དུ་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི44.92ཡོད་པ་དང་། དེའི་ཁྲོད་བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཁྲི28.28ཡོད་ཅིང་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི62.95%ཟིན་ཡོད་པ་རེད།

བོད་རྒྱའི་ཟླའི་ཛ་དྲག་མེ་རླབས་འཕྱུར་བ་དང༌༎ འགག་ལ་ཐུག་པའི་རྩ་དོན་གཉན་འཕྲང་སྐབས༎ གཅིག་རྒྱབ་གཅིག་མཆོང་གནང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ལས༎ ཕྱིར་བཀྱེད་བྱས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་མེད་ཚུལ་གླེང༌༎

བློ་དེས་དངོས་སུ་རྟོགས་པའམ། དངོས་སུ་གཞལ་བའི་ཆོས་ཞིག་ལ་བློ་དེའི་དངོས་གཞལ་དུ་འཇོག་པ་ཡིན། སྒྲ་མི་རྟག་པ་སྒྲ་མི་རྟག་རྟོགས་ཀྱི་རྗེས་དཔག་གི་དངོས་གཞལ་དུ་འཇོག་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། ༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
སྡེ་དགེ་པར་ཁང་ཆོས་མཛོད་ཆེན་མོ་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བོད་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ས་བྱ་ལོ་སྤྱི་ལོ་1729ལོར་སྡེ་དགེ་རྒྱལ་པོའི་གདུང་རབས་ཞེ་ལྔ་པ་དང་།སྡེ་དགེའི་རྒྱལ་རབས་བཅུ་གཉིས་པ།ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་རབས་དྲུག་པ་བསྟན་པ་ཚེ་རིང་གིས་ཨ་ལོ་དཔལ་འབྱོར་དགོན་ནས་སི་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་ཆོས་རྒྱལ་ཉིད་ཀྱིས་ཐུགས་བཞེད་ལྟར་སྒྲུབས་ཤིང་།ཤིང་དང་པར་བརྐོའི་མཐུན་རྐྱེན་ཁོང་གིས་སྒྲུབ་ཆོག་ཅེས་སྐུལ་བ་དང་།དགེ་མཚན་ལ་བརྟག་དཔྱད་ནན་ཏན་མཛད་དེ་སྡེ་བཞི་དགེ་བཅུའི་རབ་ཏུ་འབྱོར་བའི་གནས་དཔལ་ལྡན་ལྷུན་གྲུབ་སྟེང་དུ་བཞེངས་རྒྱུའི་ཐུགས་ཐག་བཅད་དེ་ཧོར་ཟླ་གཉིས་པའི་ཚེས་བཟང་ཉིན་རྨང་བཏིང་།རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་མཚལ་པར་གསར་བཞེངས་ཀྱི་ལས་གྲྭ་དངོས་སུ་དབུ་ཚུགས།སི་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་སྐུ་དངོས་ནས་ཞུ་དག་པའི་ཁུར་བཞེས་ནས་དཔེ་རྒྱུན་རྙིང་བ་ཁུངས་བཙུན་འགའ་ལ་དཔེ་བསྡུར་བྱས་ཏེ།རིག་པར་སྨྲ་བའི་བློ་ལྡན་དུ་མ་དང་ལྷན་དུ་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ལྕགས་ཁྱི་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1730ལོའི་ཟླ་2པའི་ཚེས་3ཉིན་ཞུ་དག་བྱ་རྒྱུའི་དབུ་ཚུགས། པར་རྐོ་མཁན་ཆིག་སྟོང་ཙམ་གྱི་ནང་ནས་ཡང་དུ་ཕུལ་བྱུང་པར་རྐོ་བ་བཞི་བརྒྱ་གདམས་གསེས་བྱས་ཏེ་པར་རྐོ་རྒྱུའི་དབུ་བརྩམས། དེ་དག་གིས་ཀྱང་བདེ་ལས་དང་མགྱོགས་མ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་མི་རེས་ཉིན་རེ་ལ་ལྡེབ་ངོས་རེ་ལས་རྐོ་མི་ཆོག་པའི་བཅའ་ཁྲིམས་བཞག་ནས་ཟབ་ཚད་ཀྱང་ངེས་པར་གཏན་ལ་ཕབ།ཆོས་རྒྱལ་གང་གི་རྟེན་བཀའ་འགྱུར་རོ་ཅོག་མཚལ་གྱི་པར་དུ་བཞེངས་གྲུབ་ནས།བཞུགས་སུ་གསོལ་བའི་བརྟེན་པ་གཙུག་ལག་ཁང་བཅས་ལེགས་པར་བསྐྲུན་ཏེ་དེང་གི་དུས་སུའང་གཟི་བྱིན་འབུམ་ཕྲག་འབར་བཞིན་བཞུགས་པ་དང་།གཞན་ཡང་པར་ཤིང་དང་ཤོག་བུ། སྣག་ཚ་སོགས་བཟོ་མཁན་དང་། ཞུ་དག་མཁན། བྲིས་མཁན།རྐོ་བཙུགས་མཁན།གཡོག་མཁན་བཅས་མི་གྲངས་བརྒྱ་ལ་ཉེ་བ་ནས་ལོ་གྲངས་ལྔའི་རིང་ལ་བརྩོན་པ་ཆེར་བསྐྱེད་ཀྱིས་རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེ་སྲིད་གསུམ་ན་འགྲན་ཟླ་དང་བྲལ་བ་འདི་ཉིད་པོད་བརྒྱ་དང་གསུམ་ལེགས་བྱས་པར་དུ་བསྐྲུན་ཐུབ་པར་བྱུང་།

ལོ་རབས་དགུ་བཅུ་པ་ནས་བཟུང་པར་ཁང་གིས་པར་འདེབས་ཀྱི་ལས་ཀའི་བྱ་བ་ཇེ་ཉུང་དུ་བཏང་ནས། ལས་ཀའི་གཙོ་བོ་རིག་དངོས་དོ་དམ་བྱ་བ་དམ་འཛིན་བྱས་པ་དང་། 1999ལོ་ནས་བཟུང་དཀར་མཛེས་ཁུལ་གྱིས་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་ལས་སྒོ་དར་སྤེལ་གཏོང་བ་དང་ཆབས་ཅིག པར་ཁང་ཡང་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་གྱི་ལྟེ་གནས་སུ་གྱུར་ནས་ཁམས་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཞེས་པའི་མཚན་སྒྲོན་ཕུལ་ནས་ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་ལ་སྔོན་མེད་ལེགས་སྐྱེས་བཟང་པོ་འབུལ་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།

དགུང་གྲངས་བརྒྱད་ཕེབས་སྐབས། དེལ་ཡག་དགོན་དུ་ཟླ་བཟང་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ། ངེས་དོན་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་མདུན་དུ་ཕེབས་ནས། སྒྲུབ་བརྒྱུད་ཀརྨ་ཀམ་ཚང་གི་ཐུགས་དམ། སྨིན་གྲོལ་གདམས་པ་སོགས་ཟབ་རྒྱས་ཆོས་ཀྱི་དགའ་སྟོན་ལ་ཅི་གར་རོལ། སྡོམ་གསུམ་བདུད་རྩིའི་ཟབ་བཅུད་ཀྱིས་ཐུགས་ཀྱི་བུམ་བཟང་ཡོངས་སུ་འགེངས་པར་མཛད་དེ། ཐུན་མིན་གྱི་བརྒྱུད་འཛིན་དུ་དབུགས་དབྱུང་བསྩལ། རིགས་བརྒྱའི་ཁྱབ་བདག་ཚངས་གསར་འཆི་མེད་གྲུབ་པའི་རྡོ་རྗེ་དང་། གྲུབ་དབང་སེར་རྩ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན། ཀརྨ་ལུང་རིགས་རྣམ་རྒྱལ་གསུམ་ཀའི་མདུན་ནས། འབའ་རོམ་རང་ལུགས་ཚངས་གསར་པའི་ཡབ་ཆོས་མཐའ་དག་ཚང་ལ་མ་ནོར་བར་ཕ་ནོར་བུ་ལ་གནང་བ་བཞིན་བསྩལ་ཏེ། སྒྲུབ་བརྒྱུད་བསྟན་པའི་གཙུག་རྒྱན་དུ་མངའ་གསོལ།

དགུང་དུས་མུན་པའི་རུ་ཚོན་སྒྲེངས་པའི་གསེབ༎ གྲོང་ཁྱེར་དཀྱིལ་གྱི་མེ་འཁོར་འབབ་ཚུགས་རྒྱུད༎ ཧྥ་རན་སི་ལ་མཐའ་མའི་གྱེས་མཇལ་གྱིས༎ བྷེལ་ཇམ་འགྲིམས་པའི་ལམ་སྣེ་ཁད་ཀྱིས་བཟུང༌༎
རྒྱ་གར་ལྡི་ལི་གསར་པར་ Governor-general, Rajagopalachari Jawaharlal Nehru, K.P.S. Menon བཅས་མཉམ་དུ་བགྲོ་གླེང་ཐེངས་གཉིས་པ་གནང༌། སྲིད་བློན་ནེཧེ་རུ་མཆོག་ནས་རྒྱ་གར་དང་བོད་གཉིས་པར་ཚོང་འབྲེལ་ཆིངས་ཡིག་དགོས་པ་བསྐྱར་བཤད་ཀྱང་གནང༌། ཁོང་གིས་ཞྭ་སྒབ་པར་བོད་ཀྱིས་གཞན་ལ་འབྲེལ་བ་མ་བྱས་པར་ཐ་དད་རྒྱུན་རིང་གནས་ཐབས་མེད་པ་དང་བོད་ནང་མང་གཅོ་བཅོས་འགྱུར་ངེས་པར་དུ་དགོས་པ་སོགས་ཀྱི་སློབ་སྟོན་གནང་ཡོད། བོད་མིའི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་ལྡི་ལིར་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ལས་ཁུངས་ཤིག་འཛུགས་ཆོག་པའིརེ་སྐུལ་ཞུས་པར་ནེ་ཧ་རུས་སྔ་འཕྲོས་བོད་ཀྱི་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་ཞིག་ལྡི་་ལིར་བཙུགས་ན་ཡག་པོ་ཡོད་ཚུལ་གསུངས་ཡོད།

བོད་རྗེ་དྲུག་པ་གདགས་ཁྲི་བཙན་པོ་ནི། སྤྱི་ལོ་སྔོན་དུས་རབས་གསུམ་པའི་ནང་ཡབ་མེར་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་། ཡུམ་གདགས་ལྷ་དཀར་མོ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས། གསས་མཁར་གཡུང་དྲུང་ལྷ་རྩེ་བཞེངས། སྐུ་གཤེན་ཅོའུ་ན་མི་ཆེན་གྱིས་མཛད། བཙུན་མོ་སྲིབ་ལྷ་སྔོན་མོ་ཁབ་ཏུ་བསུས། རིགས་སྲས་སྲིབ་ཁྲི་བཙན་པོ་འཁྲུངས། བང་སོ་གནམ་ལ་བཏབ་ཅིང་གནམ་གྱི་ཁྲི་དྲུག་པ་གྲག

རྒྱལ་མཆོག་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་སྐུ་དུས་སུ། རྒྱལ་ཐང་པཎྜི་ཏ་དགའ་ལྡན་བསྟན་སྐྱོང་ཟུ་བ་མཚན་སྙན་ཅན་ཞིག་བྱུང་འདུག་པ་དེས་རྒྱལ་དབང་མཆོག་ཉིད་ལ་དད་པའི་དངོས་འབུལ་རྒྱ་ཆེན་པོ་དང་བཅས་ཞབས་བརྟན་འབུལ་ཚུལ་བཅས་རྒྱལ་མཆོག་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ཆེན་མོར་གསལ།

ཀུན་བཟང་དགོངས་པ་ཟང་ཐལ་ཞེས་པ་ནི་གཏེར་སྟོན་རིག་འཛིན་ཆེན་པོ་རྒོད་ལྡེམ་ཅན་གྱིས་བྱང་ཟང་ཟང་ལྷ་བྲག་གི་བྲག་རི་དུག་སྦྲུལ་སྤུངས་འདྲའི་སྐེད་བསེ་སྒྲོམ་སྨུག་པོ་ནས་གཏེར་དུ་བཞེས་པའི་མན་ངག་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་སྐོར་གྱི་གཏེར་ཆོས་ལ་གོ

༄༅། །གཡར་འཛིན་ནི་ཚན་པའམ་མི་སྒེར་གྱི་ས་ནས་གནས་སྐབས་ཤིག་རིང་དངོས་རིགས་ཚུར་གཡར་བ་ཕྱིར་སྤྲོད་བྱ་རྒྱུའི་གཞི་འཛིན་ས་ཞིག་ཡིན། གཡར་འཛིན་འབྲི་སྐབས་ཡིག་སྲོལ་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས་པ་སྟེ། ༡ .ཐོག་མར་འཛིན་ཡིག་གི་འགོ་ཐོད་དཀྱིལ་དབུས་སུ “ གཡར་འཛིན ” ཞེས་འཛིན་ཡིག་གི་རིགས་གྲས་མཚོན་པའི་ཁ་བྱང་བྲི་དགོས། ༢ .གཡར་ཁུངས་ཀྱི་ཚན་པའམ་མི་སྒེར་གང་དང་སུ་ ཡི ན་བྲི་དགོས། ༣ .གཡར་པོ་བྱུང་བའི་དངོས་པོའི་མིང་དང༌། ལེགས་ཉེས། ཆེ་ཆུང༌། ཁ་གྲངས་སོགས་ཞིབ་ཚགས་བྲི་དགོས། ༤.ཚན་པའམ་རང་མིང་དང༌། ལོ་ཟླ་ཚེས་གྲངས་བཅས་ཁ་གསལ་བྲིས་ཐོག་ཚན་པའམ་མི་སྒེར་གྱི་རྟགས་ཐམ་རྒྱག་དགོས།

འབའ་པ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་དང་ཕུན་དབང་ཡང་ཟེར། རྒྱ་མིང་དུ（闵志成）ཟེར། ༡༩༢༢ལོར་དཀར་མཛེས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོངས་ཁུལ་འབའ་ཐང་རྫོང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་། ཁྱིམ་ནང་དུ་བྲུ་ཕྲུག་དྲུག་ཡོད་པའི་ནང་ནས་ཆེ་ཤོས་ཡིན། དེང་རབས་ཀྱི་བོད་རིགས་གསར་བརྗེ་བ་དང་ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་ཏང་ཡོན་དང་མཚན་ཉིད་སྨྲ་བ་པོ་ཞིག་ཡིན།

ནེའུ་ལེན་ཌེ་ཡི་བརྒྱད་ཚན་གྱི་གཏན་སྲོལ་ལ་དགག་བྱ་ཕྲད་ནས་རྒྱུན་མཐུད་མི་ཐུབ་པར་འགྱུར་ཡོད་ཀྱང། ཚན་རིག་པ་ཁག་ཅིག་གིས་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ལ་ཞིབ་འཇུག་རྒྱུན་མཐུད་དེ་བྱས་ཏེ་རྩ་རྫས་ཀྱི་གོ་རིམ་སྒྲིག་པར་འབད་བརྩོན་གནང་ཡོད། ཨུ་རུ་སུའི་རྫས་འགྱུར་རིག་པ་བ་མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ནི་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་དང། རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་གཙོས་པའི་གཞི་རྩའི་ཁྱད་ཆོས་གཞི་རུ་བཟུང་སྟེ་གོ་རིམ་བསྒྲིགས་པའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གྱི་སྲོལ་ཐོག་མར་གཏོད་མཁན་ཡིན་དེ་རྐྱེན། ཁོང་ནི་རྩ་རྫས་དབྱེ་འབྱེད་བྱེད་པའི་མིང་གྲགས་ཆེ་ཤོས་ཡིན།
པེ་གལ་མཚེའུ་ནི་སེ་པོ་རི་ཡའི་མཚེའུ་ཆེ་ཤོས་ཡིན་ལ་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་གཏིང་ཟབ་ཤོས་ཀྱི་མཚེའུ་ཡང་ཡིན། སྐམ་སའི་ལོགས་སུ་འཁྱིལ་བའི་མཚེའུ་དེའི་ནང་དུ་རྒྱ་མཚེའུ་སྐྱེ་དངོས་དང་ཧ་ཅང་འདྲ་མཚུངས་ཡིན་པའི་སྐྱེ་དངོས་མི་ཉུང་བ་ཞིག་གནས་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་མཚོ་གཟིག་དང་དུང་དཀར་སོགས་སོ།

1 གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་རིམ་གྲས་ཤིག་གི་མིང་སྟེ། སྐུ་དྲག་རིམ་གྲས་ནང་གི་རིམ་པ་གཉིས་པ་ཡིན། 2 རྒྱ་གར་ཆོས་ལུགས་རིགས་ཤིག་དང་ཆོས་དེ་ལ་དད་པ་བྱེད་མཁན་ཆོས་ལུགས་པ་ལ་ཡང་གོ།

བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་གྲུབ་ནི། རབ་བྱུང་ལྔ་པའི་ལྕགས་སྟག་སྤྱི་ལོ་ ༡༢༩༠ ལོ་ཤབ་སྨད་སྒོམ་གནས་ཞེས་པར་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་བདུན་ལ་ཁྲོ་ཕུ་རིན་པོ་ཆེ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བསོད་ནམས་སེངྒེའི་དྲུང་དུ་སེམས་བསྐྱེད་དང་། བརྒྱད་པ་ལ་སྨིན་བྱེད་ཀྱི་དབང་ཟབ་མོ་ནོད། བཅོ་བརྒྱད་ལོན་པའི་ཚེ་མཁན་པོ་རིན་པོ་ཆེ་སེངྒེ་དཔལ་དང་། སློབ་དཔོན་ཚད་མའི་སྐྱེས་བུ་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་། དེ་ནས་མཁས་མཆོག་ཚད་མའི་སྐྱེས་བུ། རིག་པའི་ཐེག་པ། བསོད་ནམས་མགོན་པོ་ཞེས་གསུམ་ལྡན་གྱི་དམ་པ་དེའི་དྲུང་ནས་ཕར་ཚད་སོགས་ལ་སྦྱངས་ཏེ་ཉེར་གཅིག་པ་ལ་ཡབ་དང་ལྷན་ཅིག་དབུས་གཙང་གཉིས་སུ་གྲྭ་སྐོར་མཛད། དབུས་ནས་མཁས་པ་ཤཱཀྱ་གཞོན་ནུ་དང་། ཁ་རག་བྱང་གཞོན། གཙང་ནས་མཁས་པ་དཔལ་ལྡན་སེངྒེ་དང་། འཇམ་སྐྱ་སོགས་ལུང་རིགས་ཀྱིས་བཏུལ་བས་ཕ་བུ་སྟོན་དུ་གྲགས། གཞན་ལས་ཕ་སྟོན་པ་ལ་བུ་སྟོན་པར་འདུག་ཅེས་བསྔགས་པས་བུ་སྟོན་དུ་གྲགས་ཞེས་འབྱུང་།
མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡིས་རྩ་རྫས་ཀྱི་བང་རིམ་སྒྲིག་སྐབས། ངོས་འཛིན་ཐུབ་པའི་རྩ་རྫས་ 63 ལས་མེད། ཁོང་གིས་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་དང། གཟུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས། རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཕན་ཚུན་བར་གྱི་འབྲེལ་བར་ཞིབ་འཇུག་གནང་ཡོད། འཚོ་རླུང་དང་ཡང་རླུང་ནི་ཧ་ཅང་རྫས་འགྱུར་བྱེད་ཤུགས་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་རྐྱེན། ཁོང་གི་ཞིབ་འཇུག་གནང་གཞི་གཙོ་བོ་ནི། རྩ་རྫས་ཤིག་གིས་འཚོ་རླུང་ངམ། ཡང་ན། ཡང་རླུང་མཉམ་དུ་གྲུབ་པའི་འདུས་རྫས་ཡིན། རྩ་རྫས་ཤིག་གིས་ཡང་རླུང་ངམ། ཡང་ན། འཚོ་རླུང་མཉམ་དུ་འདུས་ཏེ། རྩ་རྫས་ཡང་ལྡན་ནམ། ཡང་ན། རྩ་རྫས་འཚོ་ལྡན་ནི་རྩ་རྫས་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་གཞི་རྩའི་ཁྱད་ཆོས་སུ་ངོས་འཛིན་གནང་ཡོད། དེའི་སྐབས་སུ་ཁོང་གིས་ཤོག་བྱང་ 63 རེའི་རྒྱབ་ཏུ་རྩ་རྫས་རེའི་ཁྱད་ཆོས་བྲིས་རྗེས། འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་རྩ་རྫས་དེ་དག་ལོགས་སུ་དགར་ཏེ་གྱང་སྟེང་དུ་སྦྱར་བའི་ སྐབས། རྩ་རྫས་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་རིམ་འཕར་ (Increasing order) ངང་དུས་མཚམས་རེར་རེའུ་མིག་ནང་གོ་རིམ་དུ་གྲུབ་པའི་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པ་མ་ཟད། གཟུགས་དང་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་འདྲ་བའི་རྩ་རྫས་དེ་དག་དུས་མཚམས་རེ་རེའི་ནང་བསྐྱར་འཁོར་བྱུང་བ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་ཡོད། མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡིས་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་འབྲས་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ དུས་འཁོར་གྱི་གཏན་སྲོལ་གཏན་འབེབས་གནང་ཡོད། དུས་འཁོར་གྱི་གཏན་སྲོལ་དེས་‟རྩ་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ནི་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་དང་དུས་མཚམས་ཀྱི་བྱེད་ལས་ཤིག་ཡིན།”ཞེས་བརྗོད།

（杭州）སྔར་་ཀྲེ་ཅང་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཧང་ཀྲའུ་ལ་སུང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཁའི་ཧོང་ཁྲི་ལོའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་ཀྲའུ་རིམ་པའི་སྲིད་གཞུང་གི་གནས་ཡུལ་དང་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་ཆེན་ཐང་ཞེས་མིང་བསྒྱུར་བྱས། རྒྱལ་རབས་ལྔའི་（五代）སྐབས་སུ་ཝུ་གཡོད་（吴越）རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་ས་བྱས་ཤིང་མིང་ལ་ཤིས་ཧྥུ་（西府）ཟེར། སུང་ལྷོ་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཅིའན་ཡན་（建炎）ཁྲི་ལོ་གསུམ་པར་ནན་ཅིན་ནས་འདིར་རྒྱལ་ས་སྤོས་ཤིང། མིང་ལ་ལོན་ཨན་（临安府）ཟེར། ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཀླུ་（路）རིམ་པའི་སྲིད་གཞུང་དུ་བསྒྱུར་ཏེ་ཧང་ཀྲའུ་ཀླུ་（杭州路）ཟེར། མིང་རྒྱལ་རབས་དང་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཧྥུ་（府）རིམ་པའི་སྲིད་གཞུང་གནས་ཡུལ་ཡིན་ལ། རྒྱལ་ཡོངས་བཅིངས་འགྲོལ་ཐོབ་རྗེས་ཀྲེ་ཅང་ཞིང་ཆེན་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གནས་ཡུལ་ཡིན། ས་གནས་དེར་སྔར་དར་གོས་འཐག་ལས་ཀྱི་ལྟེ་གནས་རེད།

རྫོང་འདི་སྟག་རྩ་ཞེས་པའི་ས་ཆ་ཞིག་ལ་ཆགས་སྟབས་ཡུལ་མི་དག་གིས་རྫོང་འདི་ལ་སྟག་རྩ་ཡང་ཟེར་རོ། མཛོད་དགེ་ཞེས་པའི་མིང་འདི་མཛོད་དགེ་ཕྱོགས་བཅུ་གཉིས་ཞེས་པའི་གནའ་བོའི་ཡུལ་ཕྱོགས་བཅུ་གཉིས་ཡོད་པ་ལས་བཏགས་པའོ

མཛད་པ་པོས་སྔར་མེད་ལེགས་བཤད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ལོ་རྒྱུས་བཤད་པ་དང་ལྟ་བ་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁོ་བའི་ཐ་སྙད་གལ་ཆེན་འགའི་འགྲེལ་པ་གནང་ནས། ལོ་རྒྱུས་ལས་རྒྱལ་རབས་དང་ཆོས་འབྱུང་གཉིས་ལ་འཆད་ཚུལ་ཐ་དད་དགོས་པར་བསྟན། དེ་ནས་ཏུན་ཧོང་གི་ཡིག་རྙིང་དང་རྒྱ་ནག་གི་ཐང་ཡིག་སོགས་ལ་ཁུངས་བཅོལ་ནས་མཛད་པའི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་རྩོམ་འཕྲོ་ཅན་ཞིག་གོ དེ་ལས་རྒྱལ་རབས་ཡིག་ཆ་བྱིངས་དང་མི་མཐུན་པ་ནི་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྐུ་ཚེའི་ཚད་ཡིན། ལོ་ཚིགས་བརྗོད་པར་སྟོན་པའི་འདས་ལོ་སྤྱད་པའང་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ཏུ་མངོན་ནོ། །