Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Bizantińsczi òbrządk òpierô sã na liturgii sw. Jakùba z Jerozolëmë ze zmianama, jaczé wprowadzëlë sw. Bazyl i sw. Jón Chrizostom. Nen òbrządk je ùżiwóny we wszëtczich prawòsławnëch cerkwiach i w grekòkatolëcëzmie. W liturgii można ùżëwac nôrodowé jãzëczi, chòc westrzód słowiańsczich nôrodów rozkòscerzony je przede wszëtczim cerkwiowòsłowiańsczi.

Pierszô zmiónka ò Dërszewie w znónëch nama zdrojach pòchôdô z 1198 rokù, czej w dokùmańce wëstawionym przez ksyżëca Grzëmisłôwa pòjawiô sã miono Trsow.

W słowiańsczich i bôłtëcczich jãzëkach rodzôcz pòjawił sã w rezultace sparłãczeniô indoeùropejsczégò genetiwa i ablatiwa i zachòwôł tak jegò kùnôszk, jak i fùnkcjã (brëkòwóny je w znaczeniu pòczątkòwégò pùnktu ruchù, z taczima przëmiónkama, jak „z” abò „òd”).

Ùczba je całownotą ùsystematizowóny, lëdzczi wiedzbë, jakô mòże bëc wielerazowò empiriczno (dokôzama) werifikòwónô. Słowò "ùczba" mòże òznôczac téż òglową spòlëznã ùczałich ôs metodë, jaczima sã òni pòsługòwają przë dochôdanim do wiedzbë.

Knéga Zôczątków, z hebrajsczégò jãzëka na kaszëbsczi przełożił ò Adam Ryszard Sikora OFM, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, Gdańsk 2015, s. 40.

Pùńktë są dëbelt, czedë je strzéloné do òbrãczë. Strzél z cross zone do òbrãczë wôrt je 8 pùńktów – i taczi strzél nazywô sã kronum. Jeżlë mecz kùńczi sã remisã, arbiter zarządzywô seriã sztrôfòwëch rzutów. Strzél do brómczi z karnégò wôrt je 3 pùńktë; bez òbrącz wôrt je 6 pùńktów.

Czôrnô borówka rosce na lóznëch, mòkrawëch, kwasnëch zemiach, przede wszëtczim w jiglastëch lasach. Kwiatë są zapiszoné przez òwadë [4]. Roscëna ta je wskôzywôczem kwasnych zem. Kwitnie òd łżëkwiata do czerwińca.

W pierszi pòłowie XX-gò stolatégò dlô wikszoscë ùczałich termin "Wszechswiat" (łac. universum, an. universe) òznaczôł całé continuum rëmòczasu w jaczim jistniejemë, razã z całą energiją i materëją w nim zamkłą. Próbë zrozmieniégò Wszechswiata w tim znaczënkù dokònuje sã w kòsmòlogiji, ùczbie jakô pòwsta ze sparłãczeniô fizyczi z astronomiją. W drëdżi pòłowie XX-gò stolatégò miół plac pòdzélënk kòsmòlogiji na òbserwacëjną (zwóną téż fizyczną) i teòreticzną. Òbserwacëjny kòsmòlogòwie są dbë, że nie je mòżlëwé badérowanié całégò continuum rëmòczasu. Teòreticzny kòsmòlogòwie zato mają nôdzejã duńc do pòznaniégò cawnotë rëmòczasu, mimò wiôldżi grãdoscë z zachòwanim empiricznëch ògrańczeniów w taczich rozważaniach.

Miona wëmienionëch niżi plemion ùchòwałë sã w historëcznëch zdrojach. Króm nich archeòlodzë wëapartniają téż jinsze plemiona, chtërnëch miona sã nié ùchòwałë.

Genowefa - to pòdług stôri legendë je miono nôbòżny i snôżi ksãżniczczi, chtërna bëła przez lëdzką òbmòwã niedowinnie wënëkónô z pałacu. Genowefa mia sëna, a w lese towarził jima dëczi zwiérz - jelenica.
Grif - pòzwa pòchòdzy z grecczigò gryps, łac. gryphus i òznôczało cos héklowatigò. To pòwiôstkòwi zwiérz ,w pòłowie lew, w pòłowie rabùszny ptôch. Òrzłową mô głowã, sznobel, skrzidła i krale. Òn téż mô pótë, srąb i ògón lwa. Lëdze antikòwi ùznôwelë, że grifë pilëją górów złota, a dzérzników, chtërny próbùją tam pòdéńc, pòriwają razã z kòniama.W strzédnëch wiekach szlachòtë grifa zjawiłë sã w Europie. Mòże bëc, że przęnioslë je pierwsi ricerze, co wãdrowelë pò rozmajitëch krajach.W Pòmòrsce i Kaszëbsce grif je òd XII wiekù, ale òstateczno za herb Kaszëb ùznôł gò Aleksander Majkòwsczi.

Ùtwórczinié mô téż dzejóné na gazétniczim gónie. Przédno sparłãczonô bëła z cządnikã „Medicina Sportiva”, w jaczim przede wszëtczim sã zajima redagòwanim napisónëch w anielsczim jãzëkù artiklów.

Je to 1788 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 788. rok drëdżégò tësąclecô, 88. rok XVIII stolatégò, 8. rok 9-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.

Je to 1864 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 864. rok drëdżégò tësąclecô, 64. rok XIX stolatégò, 4. rok 7-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.

K-Meleon dôwô mòżnotã brëkòwaniégò ùlëbników z Netscapa, Operë czë MSIE ë dopasowaniégò do se: menu, lëstwë przërëchtënków ë skródzeniów (na swòjizna je sparłączónô z jegò mionã), kòntrolã nad òknama 'popup'. Baro zdatną òsoblëwòtą K-meleona je gwës téż mòżnota parłączenia lënków w karna, przë czim lënczi mògą sã pòwtôrzac w wszelejaczich karnach, przezérnik zamëkô téż w se RSS-czëtôrza.

Je to 1429 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 429. rok drëdżégò tësąclecô, 29. rok XV stolatégò, 9. rok 3-égò dzesãcolecô XV stolatégò.

Bëdli gzél (Hypoderma bovis) - to je ôrt òwada z rodzëznë gzykòwatëch. Z tima gzélama béł skweres m. jin. na Kaszëbsczim Pòjezerzu. Krowa czasem mia na chrzepce swãgòrë, a òb lato sã gzëła ë ùcéka do krownie. To je cëzożiwca.

Kòsôkòwò - to je wies w gminie Kòsôkòwò, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w 2008 rokù mieszkało750 lëdzy. Kòsôkòwò to je gminowô wies.

Łasëca (Vespula) - to je szlach òwadów colemało żôłto-czôrnëch z rodzëznë łasëcowatëch. Łasëce żëją m. jin. na Kaszëbach, np. dakòwô łasëca (Vespula germanica).

Kromlech (z kelticczigòcrom - wёdżiãti, lech – kam) – krąg zbùdowóny z ùstawionёch pionowo kamów, czãstowkół grobu abò placu kultu. Stôwiónébёłё w neolicie i téż w epoce bronksu terenach Bretanii, Anglii i Irlandii. Pierszé kromlechё pòkôzałё sã w drёdżié połowie IV tёsąclata p.n.e.Béłto bòdôj plac kùltu i zéńdzeniówplemieniowёch. Do nôbarżiznónёchnôleżiStonehenge.

1809 / MDCCCIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1809 rokù przëpôdł na piątk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

Je to 1863 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 863. rok drëdżégò tësąclecô, 63. rok XIX stolatégò, 3. rok 7-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.
Wiodro je baro wôżné w żëcym człowieka. Òd niégò zanôlégò wiele robòtów i wëpòczink. Z pògòdą parłãczi sã nasze zdrowié i przëòdzéwk. Òd wiodra zanôlégô téż w wiôldżim dzélu nasze zdrowié. Zmianë pògòdë wpłiwają na to, jak człowiek sã czëje.[1]

Je to 1453 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 453. rok drëdżégò tësąclecô, 53. rok XV stolatégò, 3. rok 6-égò dzesãcolecô XV stolatégò.

Dërszewò (abò téż: Tczewò; we zdrojach: Trsow 1198 (falsyfikat); Dersowe 1252; Dirszowe 1255; Dersow 1256; Dersoue 1256 (fals.); Dersouiensi (adj.) 1256 ; Dirssowe, Dyrssowe 1252 (kòpijô falsyfikatu); Dyrsowe 1252, kòpijô); Dersowe ; Dersoviensis; Trssew 1263; Dyrsow 1269, fals.); Dersov 1272; Tressev 1277; Dirssovia 1282; Tresev 1284, kòpijô); Tresw 1284, kòpijô); Tersew 1286; Derszew 1284, kòpijô); Trsew 1288; Dersouia 1289; Thsczow sive Derschaw 1289, kòpijô Długosza z XV w.); Trsev 1290; Trscew 1290; Trcsev 1293; Dersouie 1294; Dersow 1295, kòpijô) ; Tersew 1295 ; Trsew 1295; Dirsouia 1299; Derschow 1301, kòpijô); Therssouiensi (adj.) 1301, kòpijô) ; Dirschouiensi (adj.) 1304, kòpijô); Dersoaua 1305; Dersovia 1305; Trsov 1308, kòpijô); Dirsovia 1309; Dersowe 1309; Dirsovie 1309; Dirsovie 1312, kòpijô); Trschow 1320, kòpijô); Trschovia; Derschowia 1321, kòpijô z 1411 r.); Tirsovia 1323; Dirsow 1330; Dirsaw 1332, kòpijô XV w.); Dersow 1334, kòpijô); Darsowiensium 1335; Dirssaw, Dyrsoviensi 1335, kòpijô XVIII w.); Dirsavie 1338, kòpijô); Tarszoviensis 1339; Tharsoviensi 1339; Dyrsoviam 1342; Dirschaw 1347 ; Dirsoviensis (adj.) 1358 ; Dirssow 1376 ; Dirssow 1393; Dirsaw 1394; Dirssow 1399; Dirsow 1399; Dyrsow 1399; dirsow 1400; Dirssaw 1400 ; Dirsaw 1407; Dirsowisschen wege 1407; Dirssawschen 1411; Dirschaw 1411; Dyrsschaw 1411; Dirsschaw 1412; Dirszaw 1413; Dirschaw 1415; Dyrssaw 1415; Dirsawe 1416; Dirschow 1418; Dirschaw 1420; Dirszow 1437; Dirschawsch (adj.) 1440; Derschaw 1456; Derschowa 1474; Thszczow kòl 1475, Thszczoviensis (adj.) (kòl 1475; Tsczow kòl 1475; Tsczow kòl 1475; Tsczow kòl 1475; Derschawa 1484; Derschaua 1502; Derssaua 1502; Derszaw 1504; Derschova 1504; Derschewa 1504; Derszawa 1532; Derschovia 1534; Dirssow 1534 ; Dirssow 1565, Dirszow 1565 ; od Tczewa 1565; Dirschaw 1570; Czewo 1583; Czczewensis (adj.); Tczow 1664; Tczewo 1682; Tczew 1683; Dirchau 1783; Dirschau 1790; Tczew, Dirschau 1879; Tczew, Dirschau 1892; Tczew 1925, Dirschau 1925, Tczewo (Cenôwa); pòl. Tczew, miem. Dirschau) - krézewi gard w pòrénkòwim dzélu Pòmòrzczégò Wòjewództwa, nad rzéką Wisłą. Dërszewò je nôwikszim gardã Kòcéwsczi.

Kaszëbskô Karznica - to je wies w gminie Pòtãgòwò, w stołpsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. To pò miemieckù bëła Wendisch Karstnitz, ale ju w latach 1938–1945 Ramnitz.
Chwaszczëno (pòl. Chwaszczyno) – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Chwaszczinsczich Grzëp, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Żukòwò. Tu je stóri kòscół. W nim òdprôwiónô je czasem w niedzelã Mszô Sw. z liturgią słowa w kaszëbsczim jãzëkù. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã miészé kòlonie: Czôrné Błoto, Kaczé Bùczi, Kòwôle, Lësé Błoto ë Rewerendô. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi ë krajowczi dardżi .

pòwstôwô z rësznotë lëftu. Mòże òn wiôc z wszelejaczich czerënków i zrozmajitą mòcą. Òd ti mòcë téż mòże zanôlegac jegò miono, mòże òn tedë bëc: dzëwi/niespodziewany/, głëchi/zapowiadający burzę/, krziżewi/przeciwny/, niegòdzëwi/silny/, prosti, procemny, sësznik, szôlińc, krãcëszk, zerwańc.

Eùropejskô Ùnijô je zrzeszą 28 eùropejsczich państwów. (skrodzena w pòlsczim jãzëkù: EÙ) - gòspòdarczo-pòliticzne sparłãczenié demokraticznéch państwów europejsczich pòwstałich 1 lëstopadnika 1993 rokù na mocë ugòdë z Maastricht.Òd 1 stëcznika 2007 rokù je to zrzëszenk 28 państwów.Jakno organizacëja midzënôrodnô funkcjonëje òd 1 gòdnika 2009 rokù.

Bòrowi Młin (Bòrowy Młijn, pòl. Borowy Młyn) to kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Charzëkòwsczi Rówiznë, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Lëpnica. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã wse ë mniészé kòlonie: Bùksewò, Bëdògszcz (lëdztwò: 4), Dembòwò (lëdztwò: 13), Katarzinczi (lëdztwò: 6), Klôsztór (lëdztwò: 20), Kòbëlé Gòrë (lëdztwò: 10), Rosochë, Smòlné (lëdztwò: 11), Stôri Mòst (lëdztwò: 5), Ùpëłka (lëdztwò: 129), Wiecziwno (lëdztwò: 10), Wierzchòcëna (lëdztwò: 52) i Zgniti Mòst (lëdztwò: 9). Tu je kòscół ë szkòła. W ni dzece ùczą sã m. jin. kaszëbsczégò jãzëka. Tu ùrodzył sã Jan Bińczyk.

Miastkò (we zdrojach: Rumzbork 1565, Rummelsborch 1618, Stettlin Rummelsburg 1628, Rummelsburgk 1628, Rummelsburg 1789, Ramelsburg 1807, Rumelsburg 1807, Miastko 1885, Miastków 1885, Mjastko (Cenôwa), Miastkò (Ramułt); pòl. Miastko, miem. Rummelsburg) – gard leżący w bëtowsczim krézu w Pòrénkòwi Pòmòrsce, nad rzéką Stëdnicą (lewim dopłiwã Wieprzë). Stolëca Miastecczi Gminë.

Òkrãgłolëstny zwónk (Campanula rotundifolia L.) - to je roscëna z rodzëznë zwónkowatëch (Campanulaceae Juss.). Na Kaszëbach rosce dosc wiele òkrãgłolëstnëch zwónków.

Bògùsława Labùdda (ùr. 17 strëmiannika 1956) w Wejrowie. Òna skùncziła strzédną szkòłã w Kòscérznie, a je aùtorką òpòwiôdaniô "Roczëzna" i jin.

Je to 942 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 942. rok pierszégò tësąclecégò, 42. rok X stolatégò, 2. rok 5-égò dzesãcolecô X stolatégò.

Jaromira Labùdda - (ùr. 24 łżëkwiata 1961) w Wejrowie. Òna skùncziła strzédną szkòłã w Kartuzach, a pòlską filologiã na Gduńsczim Ùniwersytece. Je aùtorką zbiérkù "Kôrba cëchotë" (1986) i jin. Òna napisa ùczbòwniczi do nôùczi kaszëbsczégò jãzëka zacwierdzoné do ùżëtkù w szkòłach przez mynysterstwò np. "Zdrój słowa". Za lëteracką robòtã w 1984 r. òna dosta nôdgrodã Romana Wróblewsczégò.
Artisticznô gimnastika to spòrt, w chtërnym miónkarczi abò karna (piãc- abò szescòsobòwé) wëkònywają cwiczënczi z jednym abò pôroma przëbòrama: balą, blewiązką, òbrãczą, skôczónką abò tuńcowò-akrobaticzny ùłożënk (bez przëbòrów).

Kubuntu je òficjalną sostrną ùdbą distribùcëji Ubuntu brëkùjącą graficznegò òkrãżô KDE, w placu ùżëwónegò w Ubuntu GNOME. Òd wersëji 6.06 Dapper platczi z Kubuntu mòże zamôwiac darmôk na starnie shipit.kubuntu.org.

Domôcô kòza (Capra hircus, syn. Capra hirca) - to je susk z rodzëznë wòłowatëch (Bovidae). Òna słëchô do dzegwnëch zwiérzãt. M. jin. Kaszëbi miéwają te kòzë òd dôwnëch czasów, ale mléka òd nich nié ma wiele.

Jang Yeong-sil béł kòrejańsczim ùczałim ë astronomã òbczas dinastëji Joseon (1392-1910). Ùrodzëł sã jakno słëga, leno nowô pòlitika króla Sejonga znosënia klasnëch różnic pòzwòliła Jangòwi robic w nôrodny cywilny służbie. Wënalôzczi Janga, jakno deszczomierzôk czë wòdomierzôk pòdczorchniają technologòwé awansowónié dynastëji Joseon.

W rzëmskòkatolëcczim Kòscele nôùka ò sétmë sakrameńtach bëła ùgòdzonô na sobòrach jakò dogmat – nôprzód na drëdżim lyonsczim sobòrze w 1274, a za régą na sobòrze we Florencji w 1439. Do negò karna słëchają taczé sakrameńtë, jak:

Ludwik Prądzyński przëszedł na swiat w 1956 rokù w Tëchómiu kòl Bëtowa. Ùcził sã w Gduńskù. Béł jednym z trzech, chtërny w séwnikù 1980 rokù zaczãle sztrajk w Gduńsczi Òkrãtowni mionã Lenina. Òd 1980 rokù aktiwny w Solidarnosce. W latach 1984 - 1993 robił jak gbùr w gminie Tëchómie. Òn je czestnym mieszkańcem Gardu Gduńsk i przënôlégô do karna lëdzy wëprzédnionëch przez pòlsczégò prezydenta.

Grif - céch ksyżëców, chtërny czedës rządzelë na Kaszëbach. Ten pòwiôstkòwi zwiérz mô tylny dzél lwa, ale téż dzëbã i dwa skrzidła wiôldzégò òrzła. Na głowie òn mô ùszë. Jakno céch Lãbòrzkò-bëtowsczi Zemi òn béł czôrny na żôłtim tle. Zdrzi w lewò, ógón mô zwiniãti midzë nogoma.

1843 / MDCCCXLIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1843 rokù przëpôdł na piątk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

1693 / MDCXCIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1693 rokù przëpôdł na niedzelã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 10 dni.

Magicznô roscëna – wierzenié w lecznicze mòce, co bë ùzdrowic bòlejącé zãbë i gardło /,, Pòwiédz że mi, pòwiédz mój kòchóny dãbie, jaczim spòsobã léczëc zãbë w mòji gãbie”/.
Kòrónowò (w zdrojach: Smeysche 1288, Smexe 1292, Corunowo 1426, Corunow 1476, 1495, Choronowo 1484, Korunowo 1511/12, Coronow 1583, Corunau 1612 (Langenes), Koronów 1699, Pohln. Crone, Coronowo 1796-1802 Koronowo, Polnisch Crone, Crone an der Brahe, Krone a. Brahe; pòl. Koronowo, miem. Polnisch Krone, Crone an der Brahe, 1942-45 Krone an der Brahe) - gard w bëdgòsczim krézu w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie nad Brdą.

Slovianski je sztëcznym midzësłowiańsczim jãzëkã nôtërnegò zortu, ùsadzonym w 2006 rokù òb karno interlingwistów (Jan van Steenbergen, Gabriel Svoboda, Ondrej Recznik, Igor Poliakow). Pòwstôł w zatôrczënim ò stôrosłowiańsczi ë dzysdniowe słowiańsczé jãzëczi, a gramatika ë słowizna są dobróne ze słowiańsczich jãzëków. Slovianski mô w se zbiérną baro òprosconą gramatikã ë je prosto rozmiona, bez rëchleszi naùczi, przez lëdzy gôdôjącëch słowiańsczima jãzëkama.

Żagań (miem. Sagan, czes. Záhaň) je gardã ë gminą w żagańsczim krézu w lubùsczim województwù. Na pôłnie òd gardu rozcëgają sã Dolnoszląsczé Borë, skądka wëpłëwają ë wpôdają do rzéczi Bóbr jegò lewòstarnowe dolecënë: Kwisa ë Czerna. Na zôpôd òd Żagania są Żarsczé Wëszawë, a na pòrénkù gard grańczë z Dalkòwsczima Rzmóma. W latach 1975 - 1998 Żagań ùrzãdno słëcha zelonogórsczémù wòjewództwù.

1724 / MDCCXXIV – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na strzodã i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.

Je to 1002 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 2. rok drëdżégò tësąclecégò, 2. rok XI stolatégò, 2. rok 1-égò dzesãcolecô XI stolatégò.

Seul (kor. 서울, Seoul, Sŏul; ùczëjë apartną wëmòwã) to òd wicy jakno 600 lat stolëca Kòreji. Òd kùńca II swiatowi wòjnë, pò pòdzélënkù Kòreji na dwa państwa, Seul òstôł stolëcã Repùbliczi Kòreji, a P'yŏngyang - Nordowi Kòreji. Òbczas kòrejańsczi wòjnë òb krótczi czas Seul béł zajëmniãti przez kòmùnisticznëch òkùpantów, a stolëca Pôłniowi Kòreji przeniosłô bëła do jińszëgò gardu.

Lilewô szczipówka (Carabus (Megodontus) violaceus) - to je dosc wiôldżi bączk z rodzëznë szczipówkòwatëch (Carabidae). Òna żëje np. w lasach m. jin. na Kaszëbach.

Antón Ôbram (téż: Tóna Ôbram, ((pòl.): Antoni Abraham) béł pro-pòlsczi kaszëbsczi dzejôrz. Ùrodzył sã 19 gòdnika 1869 rokù w Zdradze kòl Pùcka. Ùmôrł 23 czerwińca 1923 w Gdini.

blink-182 (Blink) je punk rockòwé karno z San Diego w Kalifòrnijë. Pòwstało òno w 1992 rokù w San Diego z jinicjatiwë Marka Hoppus'a (spiôw/basowô gitara)Toma DeLonge'a (spiôw/gitara), ë Scotta Raynor'a (perkùsëjô).

Dąb - /z łac. Quercus/- ôrt lëscastëch drzewów. Drzewò chtërne żëje strzédno w zależnosce òd jegò gatunkù òk. 300-400 nawetka 700 lat. Przënôlégò do rodzënë bùkòwatëch. Przënôleżi do negò òk. 200 zortów spòtikónëch nôczãscy w razny conie na nordowi półkùli a téż w wëższich dzélach górów tropikòwi conë. Dąb rozrôstô sã do ògromné miarë. Stôri òkazë są chronioné jakò pomniczi nôtërë. Tipòwi gatunk to dąb szëpùłkòwi
935 / CMXXXV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

1459 / MCDLIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Zôpadno-Kaszëbsczé Mùzeum w Bëtowie je w dôwnym krzëżacczim zómkù. Zajimô tu pôrã zalów. To je jinstitucją kùlturë, jakô pòwsta w 1972 rokù. Jegò robòta polégô na rozkòscérzanim kaszëbsczi kùlturë w kraju ë za grańcą. Dlô realizacji sztatutowëch célów òni wespółrobią z ùtwórcama na Kaszëbach. Jednym z nich je Józef Chełmòwsczi z Brus. To je kùmkôrz i wiele kùńsztów kùńsztôrz.

Остатки славян на южном берегу Балтийского Моря, Sankt-Petersburg 1862 (wyd. polskie Resztki Słowian na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego, tłum. Nina Perczyńska, oprac. Jerzy Treder, Gdańsk 1989, ss. 66-67.

W 63 r. Paweł, po sprawie sądowi uniewinniony, wëchôdô ze sôdzë i jedze do Szpaniji (co nie je czësto pewné), a potemu do Efezu (1 Tm 1,3), odwiédzô Kretę (Tt 1,5), po czim przebiwô ob jaczis czas w Macedoniji, gdze redaguje Pierwszi Lëst do Timoteusza ë Lëst do Titusa.

Zbiorowé grëpë, czëlë tzw. zbiorówczi, skłôdają sã z 5 abò 6 miónkôrków, co zanôlégô òd wiekù grëpë. Młodszé juniorczi i juniorczi mają do pòkôzaniô 1 ùłożënk, a seniorczi (klasa méstrów) 2 ùłożënczi. Czas jednégò ùłożënkù wënosy kòl 2:30 min. W juniorkach je to 6 miónkarków, le w seniorkach grëpa skłôdô sã z 5 miónkôrków. Òcena juniorsczich grëpów wënosy do 30 pkt za ùłożënk, za to w seniorkach nôwiãkszé òbtaksowanié to 20 pkt za ùłożënk.

Knéga Zôczątków, hebrajsczégò jãzëka na kaszëbsczi przełożił ò Adam Ryszard Sikora OFM, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, Gdańsk 2015, ss. 29 – 30.

Gòdzynka sédemkropka mô òwalny, wëpùkłi sztôłt i je dłudżé do 8 mm. Ji głowa, nodżi i krzebt są czôrné, z biôłą plamką z dwóch stronów. Pòkrëwë gòdzynczi sédemkropczi są czerwioné, a na nich je sédmë kropków, trzë pò òbù stronach i jedna na westrzódkù.

Kubuntu je distribùcëją, chtërnô jakô pierszô zamëkała w se króm kaszëbsczégò ùstôwù klawiaturë téż mòżnotã winstalowaniô kaszëbsczegò jãzëka jakno domëslnegò jãzëka dlô òperacjowi systemë. Je òb bëtny w ni òd rujana 2007 rokù, t.j. wersëji Kubutu 7.10 dzãka robòce kaszëbsczégò karna dolmôczów przë KDE ë Ubuntu. W 2009 rokù ùprzëstãpniło kaszëbsczé karno dolmôczów Linuksa do zladënkù òbrôz ISO platczi ò mionie Kaszëbsczi Remix Kubuntu 9.10 z nastôwiony prosto z dodomù kaszëbsczim jãzëkã, dzãka chtërny mògą brëkòwnicë zapòznac sã z pierszą kaszëbską òperacjową systemą. Kubuntu je nôbarżi zdolmaczoną na kaszëbsczi jãzëk distribùcëją Linuksa.

Drewno – òd dãbù je cãżczi i cwiardi. Z negò chãtno są przërëchtowùje méble i je szerok wëkòrzëstiwóny w bùdowiznie; Wëkòrzëstiwóny w bednarstwie.
Miemieckô rozdzélô sã na 295 krezów ë 107 gardów wëapartnionëch z krezu. Pòdle miemiecczégò gminnégò prawa, kréz je zrzeszã gminów ë jednostką sprôwnégò pòdzeleniégò. Jegò òbéńda je sprôwionô na zasadach samòsprôwnotë. Lëczba, wiôlgosc ë ùdowierzenia krezów zanôlegają na rozpòrajeniach stôwornëch krajów.

Domôtowò – to je kaszëbskô wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu urodzył sã Abdon Stryszak, a béł szkólnym Jan Drzéżdżón.

Je ódmôwióny ò dowolnym cządze dnia (nôprzód je werset, pózni himn, trzë psalmë, wiôldżi czëtanié ze Swiãtégò Pisma i drëdżi czëtanié z dzełów Òjców Kòscoła abò dokumentów Magisterium Kòscoła, a na kùńcu òracëjô).

Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s.176 (Feldthymian).

Gduńskô Kòlegiata p.w. Nôswiãtszégò Serca Jezësowégò we Wrzészczu - je kòscołã - òd pòczątkù katolëcczim - wëbùdowónym w latach 1909-1911 na neogòticczé mòdło. Tu we Wrzészczu je parafiô òd 1910 rokù, a jak ji probòszczã béł ksądz Walter Wienke, to òn òrechcył m. jin. przińdnégò noblistã - G. Grassa. Ten pisôrz czasã ò tim kòscele pisôł.

Òdargòwò - to je kaszëbskô wies w gminie Krokòwa. Krótkò ti wsë je kam, a ò nim pisôł Aùgùstin Dominik, że nôstarszi pùrtk (diôchôł) pòstanowił zniszczëc kòscół ë klôsztór w Żarnówcu, tak:

W kòrejańsczim jãzëkù Kòreja zwóna je "Hanguk" (한국; 韓國) w Pôłniowi Kòreji a "Chosŏn" (조선; 朝鮮) w Nordowi. Kôżde z mion tikô sã òbéndë, na chtërnej je brëkòwóna. Miono "Korea" abò czasã "Corea" (wëprowôdzô sã je òd miona Koryŏ (고려; 高麗)) je neùtralnym mionã brëkòwanym dô dwóch państw. Chińsczé merczi 高麗 (Koryŏ), wëmowiô sã w Chinach jakno Gaoli, co Marco Polo zapisôł jakò Cauli.

Ó, ó – lëtra rozszerzonégò łacyńsczégò alfabétu, ùżiwónô w rédżi jãzëków: kaszëbsczim, pòlsczim, czesczim, słowacczim, òbù łużicczich, madżarsczim, farersczim, jislandczim. Jakno warijant lëtrë „o” ùżiwónô je téż w jirlandczim, katalońsczim, oksytańsczim, pòrtugalsczim, szpańsczim i wietnamsczim jãzëkù.

G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016.[1]

Norda je regionã Kaszëbsczi òbjimającym krézë: pùcczi ë wejrowsczi (bez jegò pôłniowégò dzélu). Je to tradicëjnô òbéńda nordowòkaszëbsczich dialektów.

1718 / MDCCXVIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na strzodã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.
Klasicznô je nôbarżi popularnô zwóny Camino Frances, zaczinô są pò francesczi, nordowy starnie Pirenejów i chòtkò przechódzy na szpańsczi starnã. Jiny darga je barżi spòkójny i zwóny Camino Norte, wëznaczënô na nordowym strądze Szpanijô. cëtat

Je to 1427 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 427. rok drëdżégò tësąclecô, 27. rok XV stolatégò, 7. rok 3-égò dzesãcolecô XV stolatégò.

Kaszëbi wiele razy chãtno zażiwają tobakã. Òni gôdają czasã przë tim "Chcëme le so zażëc". Wedle pòwióstczi, to pǜrtk pòòrôł swòjima pazurama sztëk pòla ë zasadzył tobakã.

Pòmòrskô gãs - to je rasa domôcy gãsé. Bëka ti rasë òprowôdzô gãsãta. To dô pòmòrską gãs kartësczégò zortu. Na zymkù, czej môłé gãsë bëłë pasłé - na łące abò kòl chëczi wënëkóné - czasã gapë je brałë, tak na Kaszëbach człowiek mùszôł przë nich bëc.

Pòklôsztorny kòscół sostrów z zôkònu sw. Norberta. W jegò miészi wieżi nad dachã je strzédny (dólnô strzédnica 32,5 cm) kòscelny zwónk z 1749 rokù. Bùdowa kòscoła bëła równak napòczãtô w XIII-im stalatim (1212-1214). Béł to nôstarszi białgowsczi klôsztór w Pòmòrsce, chtëren pòstawic dôł Mscëwòj I.[1] W tim pòklôsztornym kòscele je czasã w niedzelã Mszô Sw. dlô Kaszëbów i mòże czëc kaszëbsczi jãzëk. Żukòwò je kòlibką kaszëbsczégò wësziwkù.

10 stëcznika 2006 rokù ùkôza sã wersëjô 0.9.2. Òna je òpiartô na Mozilli 1.7.12. W przërówaniém do wersëji 0.9 je pòdniosły bezpiek przezérnika .

Grëdządz (we zdrojach: Grudenczch 1065 (falsyfikat); Grudomsch 1065, kòpijô 1155?); Grudonisk 1066 ; Grudenz 1222 (kòpijô); Gruzenz 1223, Cruzencz 1223, Grodzancz 1223; Grudencz 1230; Chrudencz 1254; Grawdecz 1291; Graudencz 1298 (kòpijô); Grudencz 1312, Grudenzc 1312; Grudenz 1313; Growdentcz 1328, (kòpijô z 1472 r.); Graudencz 1328 (kòpijô); Graudnicz 1335 (kòpijô XVI w.); Grudencz 1335; Graudencz 1338 (kòpijô 1592); Grudenz 1361; Grudzencz 1430; Grudecz 1422; Grawdentcz 1455; Grudentcz; Graudentz alias Grudzancz 1466; Grudzancz 1472; Grudzyandz 1484; Grudziądz 1565; Graudencz 1570; Grudziądz 1572; Graudencz 1611; Grudziądz 1682; Graudenz 1772; Graudentz kòl 1790; Grudziądz, pierwotnie Grudzieniec, niem. Grudenz albo Graudenz 1881, Grédządz (Cenôwa); Grudziądz, niem. Graudenz 1921; Grudziądz, -dza 1971; pòl. Grudziądz, miem. Graudenz) – to je stôri gard nad Wisłą w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie. W Grudządzu w 2011 rokù mieszkało 98 726 lëdzy, a czedës wiele Kaszëbów biwało tã w wòjskù.

Kòmisjô Gbùrzeniô i Rozwiju Wsë – to je jedna ze sztabilnëch sejmòwëch kòmisjów. W ni są pòsélce. Òna zajimô sã sprawama gbùrzeniô, brzadnictwa, ògrództwa i jinfrasztrukturë wsë. Téż przerobizna rëbów i jiné jistné sprawë do ni słëchają.
Stolem - pòdług Kaszëbów òn bëł jak lëdze, ale tak wiôldżi, że jegò głowa przewiższała nôwiąkszé chójczi. Przez jezora stolemi szlë naprost jak przez plëtã. Òni nosëlë dłudżi włosë, a mielë je jasné jak len. Jak jeden z nich sedzôł na jednym brzegù jezora, a jiny na drëdżim, to òni sobie mòglë letkò pòdac róg z tobaką. Pod nogama stolemów drżała zemia, że jaż w piekle bëło czëc. Nôwikszima kamieniama òni szmërgalë jak kòłôczami. Stolemi mielë taką mòc, bò jedlë kóńsczé miãso i pilë kóńsczé mlékò. Òni ùsëpale òstrowë i retczi na kaszëbsczëch jezorach, a nawetka całi je zasëpale i tam dzys są łączi. Z czasem stolemi wëmarlë. W swòjim słowôrzu Zëchta (1972) napisôł: "Przë Bòrzëstowie mieszkôł stolem. Rôz stolemòwô córka szła na Redunią rëbë łowic. Pò drodze spòtkała chłopa, co w sztërë wòłë òrôł. Òna wzãła te chłopa i te wòłë i ten pług w swój fartuch i zaniosła to wszëstkò dodóm i wésëpa przed swòjim òjcem na pòdwòrzé. "Cëż to są tatkù za bączi" - òna sã spita. Córeczkò zbierz to wszëstkò nazôd w klin i zanies na ten sóm môl, gdze to bëło. Czej më wëdżiniemë, tej pò nas bãdą taczi lëdze małi, jak ten chłop je" (Chmielno, 1938).

Jan Mòrdawsczi: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb; dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gduńsk 2008, s. 18

Kònstitucjô (z łacyńsczégò constituo, -ere — ‘ùrządzac’ , ‘ùstanawiac’) – prawny akt, òkresliwóny téż jakò zasadniczô ùstawa, chtëren mô nôwiãkszą prawną mòc w systemie zdrzódłów prawa w państwie. W skłôd materii kònstitucji mògą wchòdzëc rozmajité problemë. Kònstitucjô mòże òkresliwac pòdstawë spòłeczno-gòspòdarczégò i pòliticznégò ùrządzenia państwa. Do tégò zawierô spòsób pòwòłiwaniô nôwëższich państwòwich òrganów, a téż pòdstawòwi òbòwiązczi òbëwatela. Za pierszą ùznôwô sã Kònstitucjô USA (1787). Za drëgą na swiece, a pierszą w Europie, ùznôwô sã Kònstitucjô 3 Maja.

Lézno (pl. Leźno) – kaszëbskô wies w Pòlsce, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Żukòwò. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.

Kaszëbskô malëna zawiërô wôrtny substancëcje,witamina C,fosfor, żelazò.Pòtrownice nadają sã do jôdë na serowò,są téż dobri na mrożenié i rozmajiti przerobiznë, lëste sëszi sã na arbatã. Z brzadu robi sã miodny pòdôwk,kompotë,marmòladë i mrożony werobiznë.

Nôdolé - kaszëbskô wies w gminie Gniéwino, chtërna je nad zôpôdnym ùbrzegiem Żarnowsczégò Jezora. Tu je òd 1987 rokù Gbùrskô ë Rëbackô Zôgroda w Nôdolim. Dzysdnia mòże tu òbezdrzec chëcz familie Rutzów z pòłowë XIX stalata, stodołã, chléw dlô chòwë, szaruzniô, kùlã, gòłãbnik, manglowniã, rëbacką chëcz familie Kùhrów z Nadolégò, sécarniã, a téż rozwerk. Ò tã zôgrodã mô starã Mùzeum z Pùcka.

Kret - oznôczô 12 szlachów môłëch susków z rodzëznë kretowatëch (Talpidae). Eùropejsczi kret je ôrtem z tegò szlachu, a òn żëje i robi kretowiszcza m. jin. na Kaszëbach.

Je to 1843 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 843. rok drëdżégò tësąclecô, 43. rok XIX stolatégò, 3. rok 5-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.

Hermann von Salza (ùr. kòl. 1165 – ùm. 1239 rokù) [1] - to béł wiôldżi méster krzëżacczégò zôkònu òd 1210 rokù do 1239 r. Òd 1230 rokù òn z Krzëżôkama dzejôł m.jin. w Chełmińsczi Zemie.
Agroturistika - to je spòsób wëpòczinkù w leżnoscach, chtërne szlachùją za wiesczima. Wiejsczé terenë kòl nas to są snôżé widzënczi, czësti lëft, bògactwò nôtërë, architektoniczné stôrôdôwnotë, kaszëbskô kùchniô, lëdowi kùńszt i żëczny gòspòdôrze. Corôz wicy lëdzy chce òdpòczëwac na wsë, w agroturisticznëch gòspòdarstwach. Czej są na to chãtny tej corôz wicy gbùrów jidze na to, żebë dac swòjë jizbë gòscóm. Temù dërch rosce wielëna i baza agroturisticznëch gòspòdarstwów.

Samica daje òd 3000- 200000 tësąców jaj chtërny kleją sã do roscënów i wszëtczégò co je pòd wódą. Mółi szczëczi jedzą zeloné z wòdë, le barô flot stają sã rabusznikama.Szczëczi jedzą jedna-drëgą, są kanibalama. Baro drãgò ję jich hodowla.Szczëka chòwô sã w wòdnëch roscënach i żdaje tam na swòja ofiarã. Żeżérô ją w jednym sztëku. Flot rozmieje płënąc, le na baro krótczich sztrasach. Na Kaszëbsczich jezorach je barô spòpularizowónô.

- Zédżerë, chtërne wëkòrzëstëwają do pokazaniô na tarczã i wskôzë, - Zédżerë, chtërne wëkòrzëstëwają do pokazaniô symbolów fazów miesąca itp. - Zédżerë cyfrowë, chtërne wëkòrzëstëwają do pokazaniô cekłokristaliczné wëswietlaczë abò diodowé.

Kòrejańsczi jãzëk òstôł zakôzany w òficjalnëch dokùmentach a Kòrejanie zmùszani do adoptowania swòjich mionów na japòńsczi ôrt. Wiele z kòrejańsczich kùlturowëch dokôzów òsta zniszczonëch abò wzãtëch do Japòńsczi. Do dzysô téż wiele z nich nalezc jidze w japòńsczich mùzeach abò wëstrzód priwatnëch kòlekcjonérów w USA ë Japòńsczi.
Królewsczé Prësë historicznô krôjna przënôleżny òd 1466 r. do Pòlsczi. Na kaszëbsczi òbéńdze wikszi dzél lëdztwa żił z gbùrzëznë, rëbaczeniô i lasëznë, w céni cëskù miasta Gduńska. Mieszkeńcë Królewsczich Prës czëlë sã z ùrodzeniô Prësôkama. Bëła tu mòzajika religii i kùlturów. Òb czôs kòntrrefòrmacji pò tridencczim sobòrze, m.jin. dzãka jezujitóm, chtërny wzãlë na se ùczbã diecezjalnégò kleru, ògreńczony òstôł rozwij lëtrzëznë i przëszło nazôd wiele przedstôwców szlachtë i wiesczich parafialnëch zrzesznic - òsoblëwie kaszëbsczich - do katolëcczégò Kòscoła. Dosc tëli znaczënk miało téż dzejanié jinëch, czãsto òdnowionëch klôsztorów, m.jin. norbertanków z Żukòwa, a jesz barżi freńcëszkanów, òpiekùnów nowégò sanktuarium w Wejrowie. Jesz długò problemë i nôbòżné zjinaczeniô, a téż ekònomiczné pòdzéle rozsądzywałë ò codniowòscë żëcô Kaszëbów, doswiôdczonëch téż przez wòjnë, òsoblëwie ze Szwédama. Òstawiłë òne prãgã w historiowy pamiãcë Kaszëbów - negatiwną. Jinaczi bëło z wòjnama pòlskò-tërecczima, a òsoblëwò z Pòmòcą wiedeńską w 1683 r., w jaczi téż bëtnictwò mielë kaszëbsczé szlachcëce i chłopi. To òni dozéralë tradicjã, pamiãc dobrégò króla Jana III Sobiesczégò. Tej téż niejedné z kaszëbsczi szlachtë doszlë nawetka do równiszcza tipòwégò dlô panownégò òkrãżô np. do pòczestnotë senatorów Repùbliczi i wòjewòdów w tich Prësach. Samòstójnosc Królewsczich Prës i z nią sparłãczoné m.jin. prawò indigenatu, òsóbné generalné sejmiczi ti prowincji, ùrëszniłë w pùblicznym dzejanim téż całotã kaszëbsczi szlachtë, nawetka ti biédniészi, chtërna próbòwa ùtrzimac swòją apartnotã w Repùblice Òbùch Nôrodów. Trzeba téż napisac ò przedstôwcach prësczich gardów w sejmikù, jich wikszi niezanôleżnoce, niżlë całotë mieszczaniznë w szlachecczi Pòlsce. Kaszëbi mieszkalë tu colemało w Pòmòrsczim wòjewództwie.

Je to 1395 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 395. rok drëdżégò tësąclecô, 95. rok XIV stolatégò, 5. rok 10-égò dzesãcolecô XIV stolatégò.

Je to 1000 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 1000. rok pierszégò tësąclecégò, 100. rok X stolatégò, 10 rok 10-égò dzesãcolecô X stolatégò.

Je to 1817 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 817. rok drëdżégò tësąclecô, 17. rok XIX stolatégò, 7. rok 2-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.

998 / CMXCVIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Bizantińsczi òbrządk (grecczi òbrządk) – wschòdny liturgiczny òbrządk, jaczi rozwinął sã w stôrożëtnym kònstantinopòlitańsczim patrijarchace i rozkòscerził sã pózni na aleksandrijsczi i antiochijsczi patrijarchat. Słowiónie i Rumùni bizantińsczi òbrządk przëjãlë z Kònstantinopòla.
W 2001 rokù warcô sã do karna Brett Gurewitz a karno, pò zakòńczéniém kòntraktu z Atlantic Records, warcô sã do Epitaph Records, jaczé ùrosło w midzëczasu do nôwòkszi punk-rockòwi wëdowizne. W skłôdzé pòkôza sã téż jesz jednô zmiana, Bobby Schayer przez swòjã chòrobã krziża nié mòże ju wicy grac na perkùsëji ë jegò plac zajimô Brooks Wackerman, chtëren je trzëmôny za jednegò z nôlepszich pùnkòwich pekùsjowników - grôł ju w Suicidal Tendencies ë The Vandals ë pòchôdô z falimilëji mùzyków, jegò bracëna Chad grôł ju na pekùsëji z Frankã Zappą. Takno wëchôdô w 2002 rokù albùm The Process Of Belief (Epitaph Records, 2002) z melodicznym ë chùtczim punk-rockã - w sztélu nawiąziwô do rëchliszégò Stranger Than Fiction. Nôslédnô plata, The Empire Strikes First (Epitaph Records, 2004), je kòntinuacëją tipicznégò sztélu grë Bad Religion z nôlepszich czasów, tekstama pòrósziwô pòliticzne témë sparłączoné z wòjną w Irakù.

Kaszëbskô Droga zaczinô sã w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù w Gôrczu (na skrzëżowaniu z drogą nr ) i jidze przez Chmielno, Zôwòrë, Rãbòszewò, Dólną Brodnicã i Òstrzëce, a kuńczi sã krótkò Wieżëcë.

Kònople (Cannabis sativa L.) - to roscëna z rodzëznë kònoplowatëch (Cannabaceae Endl.). Kònople na Kaszëbach są znóné jakno nitkòwatô sërowina.

Je to 966 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 966. rok pierszégò tësąclecégò, 66. rok X stolatégò, 6. rok 7-égò dzesãcolecô X stolatégò.

Karol Wyrwicz (ùr. 1717 rokù, ùm. 1793 rokù) - to beł pòlsczi geògrafa i jezujita. Òn w 1773 rokù napisôł: "Kaszuby" to je òbéńda, chtërna słëchô do tich co "osobliwe noszą nazwiska". To są: starostwo bytowskie, "lawemburskie (w maństwo domowi brandenburskiemu oddane)", puckie i człuchowskie. Jegò Geografia powszechna..., ni mô grańców dlô Kaszëb, le administracjowò to są historiczné starostwa: bëtowsczi, lãbòrsczi, pùcczi i człëchòwsczi.

Walka z nazyzmã dała mù wiôldżi autoritet w zestawienim z jinszima pòlitikama òskôrżiwónyma ò kolabòracjã z Niemcama. Òd 24 XI 1947 do 26 lëpińca 1947 pełnił fónkcjã Premiera Francji. W latach 1948-1953 pełnił fónkcjã minystra zagreńcznëch sprawów Francji.

Klészcze (Ixodida) – to są môłé zwierzãta z rzãdu Parasitiformes. Òne piją krew, mògą przenôszac chòrobë, a żëją m.jin. na Kaszëbach. Jak klészcz je na człowiekù to trzeba gò jak nôblëżi skórë złapic pincetą i wëjąc. Òne kąsk szlachùją za krziżëwim pajkã.

Mùzeum Wòjnowi Marinarczi w Gdini je jinstitucją z 1953 rokù. Mùzeum zbiérô stôré rzecze sparłãczoné z Wòjnową Marinarką RP i tu mòże je òbzérac. Sedzbą Mùzeum je gard Gdiniô. Dłëgszi czas rekruce z Kaszëb nie mògle służëc w wòjnowi òkrãcëznie, szlë za to do kòpalni.

Malëne – roscëna dwóch ortów czerwony jagòde . Mô wiele pòzwów: czerwonô jagòda, potrôwnica,czãsto nazywôno je malëną.Lëdze sadzą je bò mają òne jôdny brzôd.

Równo w pòlsczim, jak i lëtewsczim jãzëkù je ósmą lëtrą. W lëtewsczim pòzéwô sã „nosowé e” (lët. e nosinė) i służi do zaznaczaniô nosowégò zwãkù tam, gdze wczasni historyczno miescył sã diftong en.

Je to 1859 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 859. rok drëdżégò tësąclecô, 59. rok XIX stolatégò, 9. rok 6-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.
Krëczczi jedzą wszëtkò. Nôbarżi rôd jedzą semiona, orzechë, òdpôdczi. Òb jeséń i zëmã jedzą przede wszëtczim roscënë, zërenka i kiełczi zbóż. Òb lato krëczk zjada pònarewë chrząszczy i mòtili, grëzôczi, wieszczórczi, żaby, pizglãta i jôjka jinszich ptôchów. Na zymkù sznëkrëją jestkù na przeòranëch pólach.

Przëmierzé – 1) zrzesz midze Bògã a Jizraelitama. Bóg przërzekł jiscënk ò Jizraelsczi naród, prowadzëc gò ë bëc z nim. Jizraelicë przërzeklë Bògu bëc Jegò narodã, kòchac Gò ë przestrzegac przëkôzënków (Wj 19,40). Nie bëlë temù do kùca wierny. Robiëlë lëchò w òczach Bòga. Nie przëjãlë téż Jezësa jakno Mesjasza – Sëna Bòżégò. Zrzesz zawiérôł Bóg w Starim Testamence z prorokama Noem, Abrahamem i z całim Jizaelem pòd Sënajem (zalakowóny krwią celców). To òstatny òbrzeszało Jizraela do wiernote Jahwe ë pòswiącëwało naród dlô Bòga. Dlô proroków je òno wiernotą Bògù wobec niewierny òblubienice Jizraela. Równoczasno je òno pòdstawą òdnowieniô na przindnosc związkù òsłabłégò przez ta niewiernotã. Òdnowienié mô charakter Nowégò Zrzeszeniô zawartégò przez Bòga z Jégò ludem, z Kòscołem, zalakowóné òstało Krwią Jezësa Christusa,chtëren je rãczelnikom ë arciksãdzem tegò Zrzeszeniô 2) Przez smierc Jezësa òstało zrobioné z lëdzama nowé ë wieczné zrzeszenié (1 Kor 11,25)

Mają długòtã 1,5 cm. Cało tegò òwôda je czôrno-żôłté i prawie całé we włoskach. Mają 12- człónowi różczi. Ji maklënë są dosc krótczé, a skrzidła przezérné. Na tëlnëch òdnogach mają kòsziczczi, chtërne są do przënoszeniô kwiatowégò piszkù. Pszczołë mògą latac òd wczasnégò zymkù tam, gdze są kwiatë z chtërnëch mògą wząc kwiatowi piszk i nektar (kwiatny sok). Zajimajã sã fùdrowaniém królewionczi i pònarwów, bùdowaniém flastra, wërôbianiém miodë i pierzdżi, òchróną gniôzda, zbieraniem nektarë i kwiatowégò piszkù. Òb czas 1 sekundë lôtaniégò robią òd 3 do 6 métrów i walą skrzidłama 190 razë.

1002 / MII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Zédżerë nalôzłë zastosowanié do mierzeniô i wskazëwaniô czasu w rozmaitëch célów: • w astronomji (astronomiczné zédżerë i atomowé zédżerë), • w òglowim codniowim użytku (dodómowé zédżerë, bùdzëdła, banowiszczowé zédżerë, minutniczi, zédżerczi,wieżowé zédżerë), • w spòrce (stoperë, szachòwé zédżerë,gòłąbczé zédżerë), • w nawigacji i w żeglarstwié (chronometrë, wachtowé zédżerë), • w samoczinnëch urządzeniach (ùkłôdowë zédżerë, téż należą zédżerë kómpùtrów, rozmaite programatorë np. piérnic), • jakò włãcznczi i wëłãczniczi (czasowi zómk).

Minysterstwò Nôrodny Edukacji (pòl. Ministerstwo Edukacji Narodowej) - je jednym z minysterstwów we Warszawie. Òno je wierã òd 1944 rokù, a zajimô sã edukacją, m.jin. kaszëbizną.

Katolëcczi Kòscół Syrijsczégò Òbrządkù - to je wëzaniowô zrzesznica, głoszącô regle wiarë ë żëcô zwóné katolëcëzną. W nim są m. jin. Syrijczicë.
Wedle biôłorusczégò òglowégò spisënkù z 2009 doma pò biôłoruskù gôdało 2 073 853 lëdzy biôłorusczi nôrodnoscë i 153 271 przedstôwców jinëch nôrodów (w tim 120 378 Pòlôchów), co dôwô 23,43 % lëdztwa tegò państwa.

Je to 1462 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 462. rok drëdżégò tësąclecô, 62. rok XV stolatégò, 2. rok 7-égò dzesãcolecô XV stolatégò.

1891 / MDCCCXCI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1891 rokù przëpôdł na wtórk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

1698 / MDCXCVIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1698 rokù przëpôdł na sobòtã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 10 dni.

K-Meleon je malińczim ë chùtczim internetowim przezérnikã zjisconym pòd GPL ë òpiartim na pòchòdzącym z Mozilli nëkù Gecko na platfòrmã Microsoft Windows, juwerny do Galeona ë Epiphany pòd GNU/Linuksã czë Camino pòd Mac OS X.

Czeliszczi Matczi Bòsczi (Convolvulus arvensis L.) - wielelatnô roscëna z rodzëznë pòwijôczowatëch (Convolvulaceae Juss.). Òne roscą m. jin. na Kaszëbach.

Je to 1910 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 910. rok drëdżégò tësąclecô, 10. rok XX stolatégò, 10. rok 1-égò dzesãcolecô XX stolatégò.

1815 / MDCCCXV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1815 rokù przëpôdł na piątk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

1801 / MDCCCI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1801 rokù przëpôdł na wtórk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

Pòmieczëńskô Hëta (pl. Pomieczyńska Huta) – kaszëbskô wies w Pòlsce, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë. Tu ùrodzył są Francyszk Grucza. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã miészé kòlonie:

Je to 1007 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 7. rok drëdżégò tësąclecégò, 7. rok XI stolatégò, 7. rok 1-égò dzesãcolecô XI stolatégò.
944 / CMXLIV – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

"Ùdôł sã w nocë nad mòrze, dze na strądze niedalek Rozewiô leżałë ògromné kamienie. Wëbrôł ten nôwikszi, stãknął, dwignął gò ë wzął na pùczel. Òbłapił gò przë tim swòjima łapama ò dłudżich zakrzëwionëch pazurach, że jaż wlazłë głãbòk bënë[...] Lecôł z nim terô na Żarnówc, żebë gò rzëcëc na kòscoł ë w gruz gò pòtłuc. Kamiéń béł jednak za cãżczi nawet na jegò czartowską mòc ë mùszôł dwa razë òdpòczëwac. Noc timczasã mia sã pòmale do kùńca. Jak béł ju niedalek Òdargòwa ë w blôskù ksãżëca bëło widzec swiécący szpëc wieżë żarnowsczégò kòscoła, że pùrtk zaczął sã ju ceszëc swòją zemstą, te w Òdargòwie zaczãłë piôc kùrë. W tim mòmeńce skùńczëła sã jegò czartowskô mòc ë mùszôł rzëcëc swój cãżôr." W swòjim słowôrzu (1972) napisôł ksądz dr Bernard Zëchta, że w dokùmence Mscëwòja II z 1277 rokù je napisóné ò kamie "Stójc" midzé Krokòwã a Òdargòwã. Kaszëbi gôdają "Kòle Stójca", a pò łacëznie bëło Stoyce".

Miona Szawłowëch starszëch nie są znóné, równak je wiedzec, że òn pòchòdzył z rodzëznë żëdowsczi, z pokoleniégò Beniamina (Rdz 11,1; Flp 3,5). Ojc Szawła béł téż rzimsczim krajewiónę. Jednak nie wiémë, cziej i w jaczi sposób poprzédcowie Szawła dostelë to krajewióństwo (Dz 16,37n; 22,25-29; 23-27). Pierwszą nôukę młodi Szaweł odebrôł w Jeruzalemie u Gamalijela (Dz 22,3; 26,4n; Ga 1,14; Flp 3,5), jednégo z nôgłosniészëch wnenczas rabbich. Më nie wiémë, w jaczi sposób Szaweł zetkł se z notejszą kulturą grecką. Ale wiémë, że ob dłudżi czas on béł ostrim ustëgownikę chrzescëjanów, o czim sóm wspominô (Ga 1,13; Flp 3,6; 1 Tm 1,13). Poswiôdcziwają to téż Dzeje Aposztołów, w jaczich Szaweł wëstępuje pierwszi rôz przë leżnoce męczélstwa Szczepana, nié leno jako bezczinny swiôdk ti smiercë (Dz 7,58; 22,20; 26,10). Obczas jedyny z taczich udtëgownëch rézów, kòle 36 r. zdarził sę przëtrôfk, jaczi sczierowôł żëcową drogę Szawła w czësto jiną stronę: hewo zmartwichwstóny Jezës Christus ukôzôł sę Szawłowi pod Damaszkę ë kôzôł mu przëjimnąc chrzest swięti, do te, żebë z niego zrobic wëbróny statk, to je wiôldżiégo aposztoła poganów. (Dz 9,3-16; Ga 1,12.15n; Ef 3,2n).

Je to 1394 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 394. rok drëdżégò tësąclecô, 94. rok XIV stolatégò, 4. rok 10-égò dzesãcolecô XIV stolatégò.

Pòzdzewôłk (we zdrojach: Posduwlc XI w., Pozdewolk 1177, 1178, 1216, Posduwolc 1195, Pozwolc 1241, Poswalc 1260, 1322, Poswalk 1260, 1276, 1355, Pasewalk 1240; dólnomiem. Pasewalk; miem. Pasewalk) - gard we Ùkrzańskò-Rãdowsczim Krézu w krôju Meczelbòrzkô-Przédné Pòmrë nad Ùkrą.

Stanisław Tołpa, Jan Radomski, Botanika. Podręcznik dla techników rolniczych, wyd. dziesiąte, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1975, s.319-322.
1847 / MDCCCXLVII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1847 rokù przëpôdł na strzodã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

Biblëjô, Swiãté Pismò (z grecczégò βιβλιον biblion - zwój papirusu, ksãga, w.l. biblia - ksãdzi) - zbiér ksąg, spisany pierwoszno pò hebrjskù, aramejskù i greckù, ùznôny przez żëdów i chrzescëjôn za zôwzãti przez Bòga. Biblëjô i apartné ji dzéle mają jinszé znaczenié nôbòżné dlô różnëch wëznań. Na chrzescëjańskô Biblëjã składô sã Stôri Testameńt i Nowi Testameńt. Biblëjô hebrajskô - Tanach òbjimô ksãdzi Stôrégò Testameńtù.

Mechelińsczè Łączi to je rezerwat w Nadmòrsczim Parkù Krajòbraznym założony w 2000 rokù nad Bôłtem na Kaszëbach. W tim rezerwace żëje wiele ptôchów, a gniôzda miałë nawetka biegôcze. Rosce tu m.jin. kòlmòrsczi òstropùs.

Andżelika Cëchòckô (pòl. Angelika Cichocka) - ùr. 15 strëmiannika 1988 rokù, to je strzébrznô medalëstka halowëch mésterstwów swiata [1] Òna biegô wnetka jak skra ògnia, a ùrodza sã w Kartuzach.

W domëslenim bës pòzwã môlowô séc rozmiejemë kòmpùtrë sparłączony drutã. Chùtkòsc taczi sécy zanôlégò òd ùżiwóny technologii. Dzysô mómë mòżlëwòta przesélac pòdôwczi w chutkòscą 10 Mb/s, 100 Mb/s ë 1 Gb/s.

Wësëno (pòl. Wysin) - to je kòcéwskô-kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Liniewò. Tu je kòscół ë szkòła.

Nordowô gwiôzda abò Panajezësów pies (Alfa Ursae Minoris) – òd stalat ta gwiôzda je wiedno na nordze i pòmôgô lëdzóm nalezc czierënczi swiata.

Protestancëzna je baro zróżnicowónô żle to jidze ò rozmienié pòjãcô sakrameńtu. Lëtërstwò ùznôwô dwa sakrameńtë: chrzest (ùdzeliwóny je dzecóm) i swiãtą kòmóniã. Nôprzód Luter ùwôżôł, że sakrameńtë są trzë (òkróm nëch dwùch jesz spòwiédz).

Swiecëno to je starô kaszëbskô wies w gminie Krokòwa, w pùcczim krézu. W 1462 rokù kòl ti wsë bëła pòlskò-krzëżackô bitwa. Pòlôcë dobëlë, równak to bëłë cążczé czasë dlô Kaszëbów. Tu ùrodzył sã Alojzy Bùdzysz.

Je to 1871 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 871. rok drëdżégò tësąclecô, 71. rok XIX stolatégò, 1. rok 8-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.

Luksembùrg (luks. Lëtzebuerg, fr. Luxembourg, niem. Luxemburg) je stolëcznym gardã ë financowim centróm Wiôldżégò Ksyżestwa Luksembùrga. Wielëna lëdztwa: 75,377 (1991).

1440 / MCDXL – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).