Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Prota oarâ tsi amu nvitsatâ di Armânji fu ditu niscânti cãrtsâ veclji, iu Armânjlji iara zuyrâpsits ca unu populu di picurari, emburi sh-armatoli, cari pânâ aoa sh-unu chiro s-dutsea cu cârvãnjili ditu Bizantsu pân tu Venetii shi cari-sh loa aruga (tributlu) ditu cafi hâraru di chiperu tsi s-disfâtsea Viena. Cându, aoa sh ndoi anji, ti prota oarâ anyrâpsiiu di Armânji, tu unu shcurtu eseu iu azburamu di limbili ali Evropâ, mi câftarâ ndoi adyivâsitori, vahi minduia câ taha mini lj-inventaiu Armânjlji, vahi pritu elji sâ-nj adaru teoriili a meali ti pistipseari shi sâ scotu tu migdani niscânti doari, tsi Evropa di mâni va li caftâ di la noi. Aestâ iasti atsea tsi caftâ trisculu/devotatlu predicatoru di dumânica, di la institutsiunli evropeani di prota tesi, iasti ca noi s-himu oaminji dishcljishi, etinji sh-acshi (s-nâ poatâ chealea) s-mutrimu didindi di sinurili a cratlui a nostu natsionalu, sh-ashi s-adrãmu ditu tutâ Evropa unu cratu a nostu. Eh, ama s-veadi câ noi nu para avemu aestâ doarâ, altâ turlii cumu va s-azbura trisculu predicatoru di eali. Ama, aeshtsâ oaminji dishcljishi, oaminjlji di cari zburashti trisculu predicatoru, suntu, elji suntu atselji Armânji, la cari vârâ nu s-mindueashti atumtsea cându si sprigiurâ ta s-veaglji diversitatea evropeanâ, Armânjlji, agâshitslji evropeanji, agârshitslji di-atumtsea, agârshitslji di-adzâ.

„Izvurli istoritsi anyrãpsescu ti armãnji ninti s-asburascã s-dzãtsemu, di danezi, avstriats, flamanzi icã ghermanji. Metropola loru Moscopole iara un tsentru di emburlãki di mari simasilj pitu cari ineau produsi exotitsi ditu Orientu cãtã Nordul ali Evropa, sh ditu Vinitia produsili iarau cãrvãnjisiti cãtã Bagdad, chiro anda la Bonn, iu adzã iasti Ministeria di Icunumilj, iara nica mshatlu „ici-tsiva”. Armãnjilji suntu Evropeanji a protiljei sãhãts.”

Tu kirolu atselu amirǎ eara Mihali III, hiljiulu alu Theophil sh Theodora. Putearea dealithea u avea Bardas, frati ali Theodorâ cari purta numa di Cezar, cata cumu tu amirâria romanâ.

George Pomutz (tu românește: Gheorghe Pomuţ; 31 mai 1818, Gyula, Békés megye, Ungaria — 12 sânmedru 1882, Sankt Petersburg, Arusia) fu un ofițeru tu chirolu a Revoluțiľei Mâgiarești di-tu 1848 contra ali Habsburgi, unu generalu ali Union Army tu Polimlu Civilu Americanu, ș-unu diplomatu.

Redacția eara adratâ di unâ paree di studențâ: C. Sufleri, T. Ceapara, D. Caciona, M. Iancu, I. Foti, N. Badralexi, D. Babuş, N. Caragea, A. Culina, C. Ioţu, N. Papuli şi I. Zuchi.

Unâ insectâ easti unâ prici multu ńicâ cu exoscheletu, ţi easti parti di-tu taifa Insecta, categoria Arthropoda. Unili insecti au numa di bubulicu, bumbâracu, yeațâ etc.

Di hărili a musulmanlui pistimenu cari lipseashti s-pistipsească mashi tu Dumnidză, s-nu arâdâ, s-nu afurâ, s-nu vatâmâ, s-hibă andreptu, s-azburască msheat a oaminjilor, să-i ljiartă pi-atsei tsi alătusescu fatsă di el etc.

Uniuniľea evropeanâ (englezã: European Union, ghirmãneascã Europäische Union, frãntseascã: Union européenne) easti unã uniune di stati tu Evropa.
teara easti partea groasâ (ș-cama grasâ) ți s-adunâ pisupra a laptilui dupâ ți șadi nihertu trâ niheamâ chiro (icâ, tora, ți easti scoasâ ahoryea cu-unâ machinâ adratâ maxus tr-aestu lucru).

Dicționaru ari unâ prefațâ, unâ introducere normativâ, lingvisticâ și ortograficâ și unâ postfatâ istoricâ: Un dodecalog al aromânilor (Unu dodecalogos a Armâńiloru).

Arufeea easti discârcarea ilectricâ ți s-fați (cu vrondu asurdzitor și luńinâ scântiľitoari) cându s-agudescu doi niori (ți cadi di-tu țeru pri loc ș-poati s-lu-agudeascâ și s-lu vatâmâ omlu).

Gâsca icâ pata easti unâ turlie di puľiu di casâ, ma mari di gâľinâ i paphi, cu gușa lungâ, cu peanili sivi pi pâltâri și albi pi pânticâ, ți easti criscutâ trâ carni, oauâ și peanili cu cari s-fac câpitâńi.

Tudor Gheorghe easti unu cunuscutu cântâtoru și scotu cânticu di muzicâ româneascâ, și theatrinu românu, easte faptu 1 Avgustu 1945, Podari, județul Dolj, familia de huryeati.

Ice Bucket Challenge (Stihima a gâlețiľei di gľeațâ) easti unâ campanie di donații trâ agiutarea a ațeloru cari aravdâ di sclerozâ lateralâ amiotroficâ (lângoarea alu Charcot i lângoarea Lou Gehrig) și a cunoașteriľei a aestâľei lângori, di cari tradzi și Stephen Hawking.

The Bill of Rights (1689; England) declared that Englishmen, as embodied by Parliament, possess certain civil and political rights; the Claim of Right (1689; Scotland) was similar but distinct.

Omlu easti unâ hiința (yeața mascurâ i feaminâ) ți s-aflâ tu nai ma-analta scarâ a hiințâloru (cari poati sâ zburascâ, s-mindueascâ, s-facâ hâlâț cu cari s-alâxeascâ loclu di deavârliga, etc.). Adzâ, omlu bândeadzâ tu Locu, ma suntu hoari di cercetari adrati di omińi pi Lunâ i tu spațiu.

Fârina easti pulbirea ți s-fați cându suntu mâținati (di-aradâ tri mâcari), gârnuțâli di yiptu (grânu, sicarâ, misuru etc.) i altâ soe di gârnuțâ i simințâ.

Aistu ditu soni adutsi unâ theorii cari easti ti noi di mari simasii. Nu câ easti dealithea, ama tamam câ poati s-nâ aducâ unâ multu importantâ apandisi la unâ antribari cari nâ frimitâ di multu kiro.

Aestâ limbâ nu-ľ eara limba di dadâ, ma u anviță ascumtândalui cumŭ grea părințăľi a lui. Tuone nu u grii limba di 20 di ańi tu chirolu canda Bartoli adră aestu studiu, eara surdu, eara știrbu și, trâ tuti aesti, nu-ľi eara lișorŭ s-grească.

Caplu di leghislativã shi controlã a cathi unãljei comuna easte contsilu-a comunãljei (rada gminy). Puteare executivã easte tsãnuta di parte-a caplui a comunãljei: wójt (caplu-a comunãljei di hoarã), celnic (burmistrz, caplu-a comunilor mix shi di cãsãbã) icã prezidentu (prezydent, cap-a comunilor di cãsãbã cu cama multu di 100,000 bãnãtori).

POGHIRC Cicerone. 1990 “Romanisation linguistique et culturelle dans les Balkans : survivances et évolution “ in Les Aroumains, Paris : Publications Langues’O, 1989 (Cahiers du Centre d’étude des civilisations d’Europe centrale et du Sud-Est ; 8). P. 9-45.
Grailu armãnescu, Trã armãnami, Ti vruta, Nu plãndzi, Akimari, Dorlu a gionilui, Doru di vruta, Bana, Pãriguria, Miraki, Mãrazi, Sãmbãta mortsãloru, Vruta alu Gioga, Veria, Picurarlu, Sirma, Toamna cãndu fugu armãnji tu arnjiu, Plãnguti ti soia noastã, Sghicu di moarti, Jalea di xinitie, Lãndura, Miha sh furlu, Aumbra, Cãnticlu alu Done, Chita sh Burã.

Seațita icâ xera easti chirolu cându nu cadi ploai, cându loclu armâni uscatu și virdețurli nu-au apa ți lâ lipseaști tra s-creascâ și s-bâneadzâ.

VAKALOPOULOS Apostolos “Recherches historiques à Samarina de la Macédoine occidentale” in Grégoire Palamas XXI (1937) pp; 316-323, 363-369, 424-438.

Heavra easti lângoarea ți poati si s-ľia di la unu omu la altu (datâ di unâ yeațâ) și s-aspuni cu câlduri mâri (pirito alinat) și cu hiori (ca di-arcoari) ți trec prit tut truplu.

Sã shtie cã tuts romanji, Nordu- sh Sudu- di Dunã, ãshi dzãcu cu unu zboru tsi lu continueadzã pi latinescul ROMANUS. Shtimu cã tuts xenji lj numãsirã pi tuts romanji vlahi ( tuti turliili). Altsã lj numãsira pi armãnji MACEDO_ROMÃNJI. Mini minduiescu cã aiestã numã iasti cicãrdãsitã, sh ti atsea vas alegu MACEDO_VLAH, numa tsi nã u deadi sh Mihail Boiagi afendi ali yramatica makedonovlaha. Aiestã numã iasti limbidã ti armãnji. Ashitsi nu vas achicãseascã macedo-slavi tsi sh adrarã numa di "makedonji". Ti atsea minduiescu mini cã naima uidisitã numa iasti Macedo-Vlah .

CAMPBELL J.K. “Honour, family and patronage : a study of institutions and moral values in Greek mountain community” Oxford : Oxford University Press, 1964.

Filip doilu ali Machidunia, fendi alu Alexandru Marli, fu vasalje chiro di vara 20 anji. Elu fu atselu tsi mindui apitruseara a Asielj sh construi ascherea sh maxus falanga machiduneana cu cai Alexandru aminta ahanta anami tu tuti polimli.

Mihai Eminescu Poezii - versiune în grai aromân de Ionel Zeana, Bucureşti : Editura Fundaţiei Culturale Aromâne Dimândarea Părintească, 1997.

Ciuciuľianlu (icâ ciuciurlia, puľilu picurar), easti unu agru-puľiu cunuscutu trâ ciuciula cu cari s-câmâruseaști ș-cari u-aspuni pirifan pri creaștitlu-a caplui.

Zborlu a nostru easte unã revistã culturalã armãneascã fundatã di Prof.Dr.Vasile G. Barba. Revista easi tu editura "Zborlu a nostru" la "Tsentrul European di Studii Armãneshci" (CESA) di Freiburg, Ghermãnia.

Relighia icâ Piste easte organizația tu cai pistipsescu cama multu di omińľi și partițipeadzâ tu ași-dzâsâ 'liturghie' iu s-liturghiseșce piste câtrâ Dumnidzâlu. Ca relighii s-declaredzâ nai ma multu relighiile monotheistițe (tu cai s-pistipseașce sade tu un Dumnidzâ).

Dupu ancheta di Eurobarometer tu anlu 2005, 19% di tsitizenjľi ceheshci spusirã cã "pistipsecu cã are Dumnidzâ" (tsi easte tu loclu defther cu nai ma putsãn numir anamisa di staturli di Unia europeanã dupu Estonia, tsi are 16%), a 50% spusirã cã "pistipsescu cã existeadzã tsiva cã un spirit icã puteare yia" shi 30% spusirã cã "nu pistipseascã cã existeadzâ nitsi spirit, nitsi Dumnidzã nitsi puteare yia".

Etnonime la aromâni. În: Academia Română, Institutul de Filologie Română (Ed.), Spațiul lingvistic și literar românesc din perspectiva integrării europene, Iași, 264-273.
Periodlu di ninte Moscopole s-caracterizeashce cu formare-a limbãljei literarã armãnescã. Ti nai ma veclju documentu-a Armãnjlor easte scriitura-a Ayiului Naun di Ohãrda di seculu VIII scriat cu alfavita slavicã. Ti jale documentulu aistu s-tsãne tu arhivile di REIM shi nu s-da ti publica. Tu periodlu-a Amirãrililjei Byzantinã limba armãneascã ahurhi s-hibã scriatã cu alfavita gãrtsescã, cu tsi s-formã alfavita traditsionalã-a limbãljei.

Ca forme scriate pi-armãneashce ti jale iara nu avem multe dãturi, a shcim siyurã cã tu arhivile a staturlor di tora Vurgaria shi Gãrtsia are documente aflate di periodlu a statilor byzantenji di Armãnamea Mare, Armãnamea Njicã shi Armãnamea di-Nsus cãcum shi documente di periodlu-a fratslor Chetru shi Asen cãcum shi di Imperatorlu Caloian di Imperia Armãneascã-Vurgareascã.

Thede Kahl (n. 30 marțu 1971, Hamburg) easte profesor la Universitatea di Jena, Ghermânia, di isturil'i și studii evropeani, maxus ti populili ditu Balkanu.

Stumahia easti unu mâdularu di-tu truplu a omlui (a pravdâľei) ți ș-u-aduți cu-unâ soi di pungâ ți yini dupâ glâcâ (gârgâlanu), tu cari s-hunipseaști mâcarea ninti ca s-treacâ tu pântica cu mațâ.

„Ei (Armãnjlji) iesu tu miydani ditu scutidea isturielj diadun cu veclilj grets, a curi evropeanjlji di adzã lã adarã mari miraki anda voru tas lã pãrãstãseascã tsivilizatsia, dimocratia, individualitetlu ca clirunumilj, pi cari canã nu poati su contestã. Armanjlji dipriunã cu alti dauã populi, suntu tu Balkanu di totna. Di itia cã au capiti di zdanganu, ei nu suntu slavi ama romanji (latinji). Tu locu s-aproachi froninji di defturlu popul romanu, di daco-romãnji, nãshi s-orienteadzã pirifanji dupu grets, cu cai, linvistic nu au tsiva comun.”

Pavel Banya, Parvomay, Pavlikeni, Pazardzhik, Pernik, Perushtitsa, Peshtera, Petrich, Pirdop, Plachkovtsi, Pleven, Pliska, Plovdiv, Plovdiv Province, Pomorie, Pravets, Primorsko, Provadiya, Polski Trambesh, Popovo, Pordim.

Polonia easti unu statu tu Evropa Centralã, cari ari sinuromati cu Ghermãnia tu ascãpitatã, Cehia shi Slovacia la notu, cu Ucraina shi Belarusu la apiritã shi cu Lithuania, Arusia shi Amarea Balticã la njiadzãnoapti.

2. Periodlu ali Moscopole. Di fãtseare-a Moscopoliljei (tu seculu XIV) pãnã destructsia-a lui di parte al Ali-Pãshelu tu seculu XVIII. Aistu period di amalãmã didea unã bunã bazã ti developare a literaturãljei armãneascã cu cama multe tradutsiuri. Idhyia ashi shi di idhyia ispete, nu avem multe documente armase dupu destructsia a Moscopoliljei ma ãndao cãrtsã cai armasirã di ninte. Iara ti hãrao avem shi documente alante cai armasirã shi cai zburãscu ti periodlu cu tsi iara putem s-avem informatsia ti aistu period.

Locu (cu alti zboari: planeta Terra icâ planeta albastrâ) easti a treia planetâ cari s-anvârteaști unâoarâ deavârliga-a soarilui, tu Sistemlu solaru.

Jean-Baptiste Pierre Antoine de Monet, Chevalier de Lamarck 1 avgustulu 1744, Bazentin, Somme–18 andreulu 1829, Parij) ira un biolog gallichescu.

cumâț multu ńiț ș-lâi (di cârbuni), ți esu multi deadun (ca unâ negurâ) di-tu unu lucru cându nchiseaști s-ardâ, icâ atumțea cându nu ardi ghini;
4.Limba armâneascâ ari unu fondu di zboarâ deadunu/comunu cu limba greacâ sh limba latinâ tu unâ proportsiuni di 70-80%(isa-isa), la cari s-adavgâ 20-30% di zboarâ comuni cu limba arbineasâ, slavona ditu Notu sh turca. Easti ti tsâneari minti câ limba armâneascâ nu fu canâ oarâ anvitsatâ tu sculii, pânâ tu deftira parti di eta 19, cându ahurhirâ protili sculii, tu-ahurhitâ pi armâneashti shi deapoaia pi limba românâ, di Bucureshti. Acâ fu anvitsatâ mash pi cali oralâ sh armânjilji furâ dispârtsâts sh-bâna tu ma multi craturi dupu 1878 (Thesalia fu datâ la Gârtsia) sh maxusu dupu 1913 (defturlu polimu balcanicu), limba armâneascâ azburâtâ easti idyea pisti tutu.

Agnesa (Antigona) Gongea Boiagi icã Dada Thereza (Scopia, 26 di Avgustu, 1910 – 5 di Yizmãciunj, 1997, Calcutta) ira arbinesã sorã di njiluiame, unã aradã catholicã tsi nãsã singurã u-formã. Tu Xumedrulu 2003, Pãpãlu Ioannis Pavlu Dhefterlu le-proclãmã ti Macariosã, shi tora nãsã easte cunuscutã ca Macariosa icã Beatificatã Dada Thereza di Catholitslji tu lumea tutã.

Peana luguria cu cari easti acupirit truplu a puľiloru (ți ș-u-aduți cu unu cheaptini di-unâ parti ș-di-alantâ di-un trup ți ș-u-aduți cu unu sul lungu ș-moali). Unâ aripâ easti adratâ di-tu ma multi peani.

Familia Averoff easti dit marea armaneasca hoarâ Aminciu cari s-aflâ tu Epir, aproapea di câsâbâlu Ianina. Aistâ ira unâ familii di mari pârmâteftsâ shi avea datâ cunuscuts pârmâteftsâ pânâ tu Rusii shi tu Alexandria ca shi ahârdzits oaminj tu politica gârtseascâ tu Athina, tu etâ XIX shi XX.

Spiritlu ayiu - Apruchiare a Spiritlui ayiu easte garantsia ti aprucheare-a noastrã di Vãsilia tu Tserlu.Bisearicã pistipseashce cã "zburare pi limbe" easte provã ti aprucheare-a Spiritlui ayiu.

Di-tu anlu 2000, easti curunatu cu `nâ francezâ, Valérie Cioloș-Villemin. Numta s-feați Zalău, Românii. Dacian Cioloș azburaști limbâli francezâ și englezâ.

Makedonji suntu Protlu Lao Crishtinatu ditu Evropa (prota mnjeari crishtinatã iasti Lidia, di isnafi makedonã). Evangheliili lã furã pãrãstãsiti di Apostol Pavlu (Maxus tu cãsãbadzlj Filipi, Sãrunã sh Veria, tu anji 50-60 dupu Hristolu).

Multipart Singing among the Aromanians (Vlachs). În: Ahmedaja, Ardian; Haid, Gerlinde (ed.): European Voices I. Multipart Singing in the Balkans and the Mediterranean. Viena, Köln, Weimar (Böhlau) 2008, p. 267-280, 329.

Anyrapsi Dictsiunarlu Armanescu turnatu dupu "Dalamatra", "Boiagi" i "Mihaileanu" cu apridutseari tu limba anglicheasca, frantseasca i rumaneasca.

Ciuculata easti unâ dulțeami faptâ di pulbiri di “cacao” amisticatâ cu zahari, tu cari s-adavgâ multi ori și nuț, aluni, fructi, lugurii tra sâ-ľ da unâ nustimadâ și unâ aromâ bunâ, etc.

Fimirida internatsionalã ti politicã, business shi economia di Unia Europeanã, Balcanlu, Arusia shi Euroazia. Are shi analize-a hãbãrlor, editoriali shi Carte ali Kassandra. : Fimirida Europa Nao

Cu agiutorlu di bãsearicã, tsi irra sum patronatlu a Patriarhului di Constantinopoli, multi zboarã gãrtseshci intrarã tu limba armãneascã, a cu vinire a Turcului Ottoman pi Balcanu, shi multi zboarã ãnturtseshci.
Curcu (ari ma multi numi, trâ cari miscu, horhanu, pilicanu) easti unâ turlie di puľiu mari di casâ (cari vińi tu Ivropi dit Amirichii iu s-aflâ ninga ca agru-puľ) cu coada lathâ cari s-disfați (trâ mascuru) ca unâ avrițâ.

Mari contributsii Gheorge Averoff deadi ti construirea-a Sculiiljei militarâ "Evelpides" shi ti construirea-a Stadionlu tu capitala-a li Gârtsii, iu lipseas hibâ ashtiptats shi filipsits atselj tsi va s- lja parti Agiocurlji olimpidili tu anjlji 1896 shi 1906. Dupu moartea al Gheorge sumili di pradz tsi iraalâsati ca clironomi di partea a lui, statlu gârtseascu avea borgi s- lu constituiadzâ ncrutsishi Averoff shi s- osiguripseascâ mari controlâ tu chirolu anamisa di doilji polimi balcaneashti.

Kurów easte hoarã tu Polandia di Not-Datlu, shi s-aflã anamisã di Chelmno shi Torun. Easte cãsãbãlu capital-a unãljei gmina ahoryea, unã comunã ãn cadur-a Voivodãmea ali Lublin shi are 177 di bãnãtori (dit anlu 2014).

Die Zigeuner und das Rumänische. Zur Sprache und Kultur der Vlach-Roma, Bajeschi und Rudari. În: Doppelbauer, Max; Kremnitz, Georg; Stiehler, Heinrich. Țigan, Zingaro, Gitane, Gitano, Cigano – Die Sprache der Roma in der Romania. Bonn, Barcelona 2011, p. 199-231.

Republica Cehia (Česká republika, literal s-tradutse ca Republica cechescã), pi shcurtu s-dzãse shi Česko (Cehia) easte statu tu Unia europeanâ shi tu Europa țentralâ. Cehia are sinurle cu Polandia tu Aratsile-Datlu, Ghermãnia tu Westu shi Aratsile-Westu, Austria tu Datlu shi Slovachia tu Notlu. Republica cecã easte membrã ali NATO dit anlu 1999 shi ali Unia europeanã dit anlu 2004. Idghia ashitse easte membrã tu Organizatsia ti Securitate shi Cooperatsia tu Europa (OSCE). Ca unã membrã ali OSCE, lucãrle ali Republica cecã di nãforã sãntu monitorats dupu mandatlu ali Comisia Helsinki di SUA. Di tu 1 ianar 2009 pãnã 30 di Cirishar 2009, Republica cecã u-avea Prezidentsia ali Consiliulu ali Unia europeanã.

Ninti s-agiundzemu la unâ apofasi, vremu s-mutrimu ndauâ documenti tsi suntu adusi aminti di atselji cari avurâ mirakea s-anyrâpseascâ trâ armânji, ca trâ elementu ditu “romanitatea di Notu-Apiritu”, i ca trâ “armânji”, numa cu cari furâ cânâscuts di ma multi eti ncoa.

Elu dzâtsi câ arâzga loru dealithea easti di la Philip II sh Alexandru Makedon sh aiestâ arâzgâ fu totna nsusu tsânutâ di tuts amiradzlji cari ishirâ ditu aiestâ fumealji. Siyura câ putemu s-lomu aiestâ apofasi ca hiindalui zborlu di “arâzgâ dila populu alu Philip II sh Alexandru Makedon”, acshi cumu sh adzâ ninga multsâ di Armânji minduiescu câ arâzga loru easti di la Alexandru sh populu makedoneanu.
Unâ analizâ ahândoasâ la tsi pirmituseashti Kedrenos ascoati tu miydani multi alathusi, maxusu chronoloyitsi. Prota, sâ shtii tora câ Arsacizlji furâ vâsiljadz tu Armenia di la anlu 250 ndH pânâ la 225 dH. Artaban V fu vâtâmatu tu polimu sh nu s-cânoashti desi avu vârâ frati. Leon Protlu (câ di elu easti zborlu) fu amirǎ la 457-474 dH sh Heraclius fu amirǎ la 610 – 641 dH. Vasili s-amintǎ la 812. Cumu s-pistipseshtsâ câ vârâ ditu Arsacizi dila anlu 225 dH agiumsi tâshi dupu ma multu di 200 di anji tu Byzantsu, sh dupu ninga 150 di anji Heraclius (cari eara mortu la 651 dH) lj-ari mutatâ Andrinopoli, iu dupu altsâ 200 di anji s-amintǎ Vasili cari pistipsea câ ari arâzgâ makedonâ?

The International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights (1966) is another follow-up to the Universal Declaration of Human Rights, concerning economic, social and cultural rights.

Ahurhindalui cu anveturli a lui s-amintã Confutsianismlu , multu ma amãnat di nasa ti anfluipsi yinghit eti culturli shi bana dit Lihura-Apirita (Extremlu Orientu).

Piperca, icâ pipiryeaua, easti unâ plantâ (zârzâvati) criscutâ di omu, cu lilici albi ș-cu yimiși ți ș-u-aduc cu un cloput âncľis, verdzâ, galbini i aroși, stronghili i sprilundzi, multu buni tu mâcari (proaspiti, fripti i bâgati tu ghelâ).

Loclu easti unica planetâ pi cari s-cunoaști că existâ hiinți (ma unlii dzicu câ existeadzâ extratireștrilii, ți suntu hiinți dit nafoarâ-a Loclui).

Ţindilinâ galbilâ (Melilotus officinalis) numâ datâ la dauâ turlii di erburi (jumeari) ți crescu prit pâșuń, pădz , vâlodz, etc., cu trupu disfaptu, cu frândzâ (adrati di trei frândzâ ma ńiț), ș-cu arapuni di lilici ńiț ți ańurzescu mușat (galbini ti unâ ș-albi ti-alantâ), cai adarâ fructi ca pâstâľi ńiț. Alantâ plantâ easti tindlina.

Exxon Mobil iasti naima marea companilj ditu lumi (adara activiteti tu dumenea petrolui), tsi tu anlu 2006 avu turnari limbidi di 40 miliardi dolars. Tu pareea di cumanduseari suntu sh ominj ditu fumealja Rockefeller ditu Americhia.

Tu biologie, piper easti unâ taifâ di Piperaceae, ți cuprindi 1 000–2 000 speții di planti. Nai ma maxoasâ specie di piperu easti Piper nigrum, icâ piperu laiu.

Țeapa (Allium cepa) easti unâ soiu di zârzâvati (ți ș-u-aduți tu videari cu earba, cându easti tinirâ), ți bâneadzâ 2-3 ań, cu-unâ arâdâținâ tu loc ți sâ ngroași multu tu bitisita a andoilui an di banâ (și s-fați ca unâ topâ mari ngrupatâ tu loc ș-adratâ di peturi ți sta unu pisti-alantu), di-tu cari creaști truplu ndreptu, cu frândzâ lundzi, subțâri, ca chelindri (sulini) goľ nuntru, ți scoati lilici ńiț, albi-verdzâ adunati stog ca unâ topâ (la capitlu a unei frândzâ di-tu mesi, ma mari ș-ma groasâ di-alanti), ți ari unâ-ańurizmâ greauâ ți-l fați omlu s-lâcrimeadzâ lișor și easti bunâ (veardi i uscatâ) trâ mâcari tut anlu (s-bagâ tu gheli icâ tu pitili di veardzâ tra s-lâ da unâ nustimadâ ahoryea).

„Tensiunea dintre mine si obiecte e de ordinul amorului“. Interviu cu Irina NICOLAU, Raluca Alexandrescu, Observator cultural - numărul 14, mai 2000 (Românâ).
Cilechea easti unâ pacfoni (ameastic) di heru ș-alti lugurii (di-aradâ cârbunili), tra s-lu facâ herlu s-hibâ ma jilav, ma bun, ma dur, s-dânâseascâ ma multu.

Minduieri, Steaua pãpãnjiloru, Grailu armãnescu, Pãpãnji a mei, Cãnticu ti paplu a meu, Moscopolea, Fumeaie, Adutseri aminti, Fãntãna farãei, Alu Eminescu, Yisu cu Alexandru Makedon, Cãnticu di vreari, Luna nu s priimnã, Mashi mãnji di arcoari, Distihuri, Noaptea iara-nji taie ca unã pãni, Ali dadi, Stãmãna fãrã dumãnicã.

Carbonlu (numiru atomicu 6, C) easti unu elementu chimicu multu maxosu tri yiața-a animaleloru i a plantiloru. Ari unâ numâru mari di compuși organiți ți au atomi di carbonu, ca bunâoarâ substanțili organiți.

Michelangelo Buonarroti (6 Marţu 1475 tu Caprese Michelangelo – 18 februarie 1564 tu Roma) fu unu maxusu sculptor, pictor, arhitect şi scripturu di-tu Italia.

Dupu a țea ahurhi ofanziva di partea-a Turțâlor și dupu dauâ sâhâț pozițiili a revoluționarlu ira arupti a unâ cietâ putu s-esâ nafoarâ di nvârligarea turțeascâ. La localitatea Sliva chirura 40 di resculatori ncap cu voivodalu Todor Hristov. Bombardarea-a turțeacscâľei artilerii ahurhi s-ardâ câsâbâ Crușuva. Ia ti Pitlu ți dzâsi Naum Tomalevși: Dupu liberarea a câsâbâlui Pitu cu a lui armatuladz s-dusi tu hoara Birina, aproapea di Crușuva, cu 240 di armatuladz. Candu s-turna Crușuva, iu lo parti la adunarea-a voivodadzlor, lu lo fotograflu Cocia și tu muntili di Birina s fotografisi diadun cu cieta tutâ. Pitu Guli ira contra pridarea-a ștablui, Pitu s-dusi acasâ iu s-ghinui ci familia-a lui și di aclo trapsi ti Birina. Turțaľ cu a lor oasti, cari vinirâ dit hoara Crivogaștani, agudirâ și tu hoara Ostrilți. Pitu, nu putea ți facâ, și cu cieta-a lui trapsi câtrâ localitatea Cheatra-a Ursaľei. Turțaľ lu nvârligarâ di tuți pârțâli. Atumțea Pitlu al Guli lu țânu un scurtu zbor zbor a armatuladzlor a lui, u arsirâ arhiva și dupu ți u bârgarâ flambura revoluționarâ tu mesi, s bâșâre și ľrtatrâ un cu alantu și li acâțara pozițiili ti alumtari. Ahurhi un mari alumtu. Ma, turțâľ cari ira mulțâ, ľi vâtâmarâ pi giońľi di alumatori pânâ un.

2.Numa sumu cari suntu cânâscuts tu reghiunli iu bâneadzâ easti “vlahi i cutzovlahi” tu Gârtsii, “vlahi i ciobanji” tu Albania, “vlahi i vlasi” tu Vârgârii sh FYROM, “tsintsari” tu Sârghii sh “macedo-românji icâ makedonji” tu România, ahurhinda cu daua parti a etuslui 19.

Nisii icâ nisie easte unu loc anvãrligat di tuti pãrtsãli di apâ (namisa di-amari, lac i arâu); (fig: nisii = lucri di-unã singurã soi, anvãrligati di tuti pãrtsãli di lucri di-altã soi).

Format:Pp-semi-vandalism Format:Infocaseta Om politic Klaus Iohannis (n. 13 Cirișaru 1959, Sibiu) easte prezidentlu ali Râmânii tu chirolu 2014-2019.

Nicolae Dică, amitat tu 9 mai 1980 tu hoara Pitești, easte tricut giucãtor di futbol di tu Romãnia shi tora easte trainer. Nicuchira-a lui easte Corina. Cu nãsã are 1 fumelji Marco.

Isa Hristo (Greacescã: Ἰησοῦς, tr. "Iesous", 7/2 E.N. - 26/36), ira un anvitsat tsi sãntu bãgate tu Naua Clirunumilj a Hristolui. Ahurhindalui cu anveturli a lui s-amintã Crishinizmo.
Frédéric François Chopin (1 Marţu 1810 – 17 Xumedru 1849) fu unu pianistu şi compozitoru maxusu di-tu Polonia, şi s-află tu câsâbălu Żelazowa Wola.

Preftulu (icî popâ; femina easti prifteasâ, nicuchira a preftului) easti unu omu ți easti dus la unâ sculii maxus adratâ (iu easti nvițat ș-deapoea hirotonusitu) tra s-aibâ ndreptulu s-lituryiseascâ la bisearicâ și s-facâ tuti arâdzli criștinești icâ religioasi.

Câmplu easti unu locu mari ș-tes (padi) fârâ vâľiuri, dzeńi și ohturi (di-aradâ cu agri ți s-lucreadzâ icâ țânut cu earbâ ti hrana a prâvdzâloru).

Abdülhamid II (turțescâ otomanâ: عبد الحميد ثانی [`Abdü’l-Ḥamīd-i sânî], turțescâ: İkinci Abdülhamid) (21 Yizmâciunu, 1842 – 10 Șcurtu, 1918) eara al 34-lu Sultanu a Imperiiľei Otomanâ. Eara protlu Sultanu s-lu pricunoascâ popullu armânescu cu documentulu "Irade" pi 23-li di Maiu 1905.

Cochillu easti omlu ńic (cilimean ma ńic, i hilandru, ma mari tu ilichii) faptu di doi pârințâ (muľeari și bârbatu) ncurunaț un cu-alantu. Mascurlu s-cľeamâ ficioru, i feamina featâ.

Roba easti unu strańiu lungu ș-largu, cu mâniț lârdzi, purtat multi ori pristi strańili di cati dzuâ. Unâ arobâ easti unâ fustani lungâ cu mâniț lârdzi.

Ca scriitoru, angrâpsi mași teatru, cari fu giucatu di ficiorľi la sculiili Armâneșțâ di Ianina, Grebini, Veria i Sârunâ. Ca unâ carti, dauli piesi furâ publicati tu revista Zborlu a Nostru di Freiburg, tu ańľi 1985-1986, a deapoia ș ca carti di Editura Cartea Aromână, tu anlu 1993, sum titlulu Pirușeana și Furľii.

New York (angliceascâ: The City of New York icâ NY) easti nai ma mari câsâbă di-tu Statili Uniti ali America, cu unâ populație di 8.175.133 bânâtori (tu anlu 2010), și unâ di nai ma mari câsâbă di pi Locu.

Protlu cu numa di Makednes, adusu aminti di Herodot, tsi deadi numa di Makedonia, sh defturlu (vahi protlu) cu numa di Armenus, adusu aminti di Strabon, tsi deadi numa di Armân icâ Arâmeanu.

1.Loclu iu băneadză armânjilji di totna easti reghiunea ditu Balkanu sh maxusu ditu Gârtsii, cânâscutâ sumu numa di Makedonia anticâ, tu cari intrâ Makedonia, Thesalia, Epirlu, iu avurâ shi au nica tu protâ tesi zânatea di picurari shi cârvânari. Easti singurlu populu tu Balkanu cari di totna easti cânâscutu ca “picurari tsi alâxescu loclu, migratori”.

Zborlu mythologhia (di gãrtseascã μυϑολογία, tsi yine di μυθολογείν "ligare di mythuri" shi dit μύθος tsi scljamã pirmith; shi λόγος tsi scljamã zburare icã argumentu) tu noima nai ma literalã scljamã iarã-spunare (cu gurã) di mythuri - pirmithi tsi cultura nativã di univerzumlu shi humanitate. Tu ufilizire-a ljei modernã, "mythologhia" easte i corpuslu di mythuri di vãrã culturã icã relighia (cãcum Mythologhia gãrtseascã, Mythologhia romanicã, Mythologhia misireascã icã Mythologhia nordicã) i lumãche di shciare tsi easte ligatã cu colectsia, ãnvitsare shi interpretatsia di mythuri, idhyia dzãsã ca mythografia.

Earba di banâ easti unâ numâ datâ la ma multi erburi minuti, ți crescu agri pri-tu pâșuńi, tu locuri vlângoasi, ma suntu ș-criscuti di omu ca hranâ trâ prâvdzâ, cu frândzâli fapti di trei frândzâ ma ńiț și lilicili albi-vińiti-trandafilii adunati stogu ca unâ balâ ńicâ; trifoľ.
Herman Melville (1 Avgustu 1819 – 28 Yizmâciunu 1891) fu unu mari scriitoru di-tu Vâsâliili Diadunu ali Americhie (SUA). Elu easti cunuscutu trâ opera a lui, Moby-Dick.

Republica Turtsescã di Chipro di Aratsile (tur.Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti) easte unã "de facto" republica pi ilandã Chipro tu Europa. Nãsã s-adrã dupu invazia ãnturtsescã-a Chiprolui, shi ofitsial nãsã easte parte ali Turchia.

3: Are statur suverenj cai au structura cama multu icã cama putsãn tu forma di federatsia. Cama multu ti aistu lucru putets s-aflats pi lista di federatsiur.

"Diploma di Excelentsa" cu medalia (fluria di asimi) de argint durusitã di Fundatsia Culturalã ANDREI SAGUNA "Pentru distinsa contributie la revigorarea romãnitatii balcanice si in semn de aleasa pretuire pentru remarcabila Dumneavoastra personalitate" la 22.08.2003.

Dan Coe (8lu di Yizmãciunj 1941 — 19lu di Yizmãciunj 1981) ira golman romãnescu di soi armãnescã. Ira faptu tu Bucureshci shi ahurhi s-giocã tu Divizia A cu Rapid Bucureshti tu anlu 1962.

Cãsãbãlu easte cunuscut di seculu XIII, shi le-apruche ãndrepturle di Magdeburg anamisa di seculile XIII shi XIV. Ira parte ali Ghermãnia pãnã anlu 1920 (sh-pi ningã atsea cã 51,9% di populatsia votã s-armãnã tu Ghermãnie), atumtsea s-fãtsea parte di Polandia, tu anlu 1939 iara s-fãtsea parte ali Ghermãnie shi tu sone anlu 1945 s-turnã tu Polandia.

Pliumbulu (numiru atomicu 82, Pb) easti unu elementu chimicu, unu metalu moali ș-greu ți ari unâ hromâ sivâ (sumolcâ, grivâ, etc.) ca cinușa di-tu cari s-fac multi lucri (ca bunâoarâ, sulini, chiunghi, curșumi, etc.).

Dante Alighieri (1265 – 14 Yizmâciunu 1321) fu unu scriitoru italianu di-tu Firenze, Italia. Elu easti cunuscutu trâ opera a lui, La divina commedia.

Cârâbușlu easti unu bubulicu icâ insectâ di hroma a câstâńiľei, cu arpitli nduplicati pi-anumiru, ți easi câtâ tu nchisita a meslui Maiu și s-hrâneaști cu frândzâ di arburi, lâludz, erghi etc.

BARBA V. “Juridische und öconomische Aspekte der Transhumanz bei den Aromunen von Livedz” in Odredbe pozitivnog zakonodatstva i obikajno prava o sezonskim kretajnima stocara u Jugostocnoj Evropi kroz vekove. Beograd : 1976. P. 5-22.

Vrapciulu easti unu agru-puľiu ńic ți si-anvârteaști priningâ casili-a oamińloru (cu truplu murnu chindisit cu dâmți lâi, cu pântica ca di cinuși, cioclu șcurtu si coada ca tâľatâ). Puľilii aestâ suntu di-tu taifa ali Passerideloru.

Stizma easti partea-a casâľei (stizma ți sta mproastâ) cari disparti un udâ di-alantu (icâ nâuntrul di nafoara a casâľei) ș-tu cari s-aflâ astâsiti multi ori firidzli și ușli, icâ adârâmintul anâlțat tra s-dispartâ unâ parti di altâ parti a unui lucru (vedz și gardu).

Țercľilu easti mardzinea-a unui lucru gurguľitos (arucutos, stronghil) iu cati punctu (locu) a ľei s-aflâ tu idyea dipârtari di-un altu punctu (locu) di-tu mesi ți s-acľamâ chentru; forma di nelu ți u ari un lucru arucutos (stronghil).
"Bre, cu coasa, uryisită! Cui vrei oclji si-lji scots?" "E cu foartica, bârbate; Strigâ tini câtu s-pots!" "Nu si-aravdâ" dzbtsi omlu! Vini suflitlu la nari. "Ia grea ghini, dzâ cu coasa, Yinu pri minti, lea muljeare!" Ma muljearea - ts-aflashi omlu! "Nu cu coasa, nu shi nu!" Nu vrea s-dzâcâ, blâstimata; De, uryia lji-u putu. "S-ti ljea draclu, nathimatc, Altâ halâ nu-i cu tini: Va ti necu, s-tsâ ljiai zverca Shi si-ascap un'-oarâ ghini!" Unâ dzâsi shi ts-u-arucâ Tu-unâ baltâ cama mari. "Aidi, du-ti la tuts dratslji, Ghidi capu ca di muljeari!" S-dusi, s-dusi, u lo apa, Pân' di gushi i nicatâ. "Dzâ cu coasa" strigâ omlu; "Dzâ ca s-eshtsâ ascbpatâ!" Ma muljeare mutâ mâna Shi ca foarticâ u minâ "Nu cu coasa, crechi, bârbate!" Sh-cadi-nghiosu, tu balta-mplinâ.

Yiptu (icâ grâni) easti unu zboru cu cari s-cunoaști un, i ma multi deadun, sicara, grânlu, ordzul, urizlu, uvedzlu, etc. Tu alti lâmbi, zboru aestu easti cunoscutu și ca cerealâ.

Cosova (sãr. Косово и Метохија (Космет), arb. Kosovë/Kosova) easte protectorat-a Natsiilor Unite a "de iure" nica s-aflã tu teritoria ali Sãrghia.

„...Anda vremu s-asburamu di isturia Armãnjloru/Vlahi, lipseashti s-ahurhimu cu Olimpia sh Filip Makedon " (Winnifrith T.J. "The Vlachs: history of a Balkan people", London:duckworth, 1987).

Arâchia easti unâ di ma multi turlii di șpirtu (alcoolu) adratu di-tu fermentarea (aprindearea) a dzamâľei di-auâ (di fructi, di grâni etc.). Zborlu yini di-tu limba turcâ, rakı, cari yini di-tu arâpeascâ: عرق (IPA: ʕaraq), cari ari noima di „distilatu”.

Icoana easti unu cadru zugrâfsit di-aradâ pi lemnu (câtivârâoarâ scâlsit), ți-aspuni fațâ di ayi i fapti di-tu bana criștineascâ, ți s-aflâ di-aradâ tu bisearicâ (și n casili a oamińlor), la cari criștińiľi sâ ncľinâ al Dumnidzâ.

Șoariclu easti unâ prici ńicâ ți bâneadzâ pristi tut (tu câmpu, pâduri, pampori, casa a omlui, etc.), cu chealea ți ari unâ hromâ grivâ, cu zurnâlu sumigos ș-cu mustâț lundzâ.

Molovishci (pi dialectulu local Malovishtea, alante nume: Маловишта, Маловиште, Μολοβήστη) easte unã hoarã tu reghionlu di Bitule, tu REIM. Populatsia-a hoarãljei easte anvãrligã di 1.200 di bãnãtori (tora), a di cãndu ira fundatã hoarã ira un cãsãbã njic, cu vãrã 4.000 di bãnãtori. Bãnãtorlji shi atumtsea shi tora ira sade armãnescu. Armãnjlji atsia vinirã nai ma multu ca pãrmãteftsã di Moscopole, a dupu atsea vinirã shi picurarlji di Gramoste.

Siddhartha Gautama, Gautama Buddha (sanscrită și pali: सिद्धार्थ गौतम, tr. "Siddhattha Gotama", 566 E.N. - 486 E.N.) ira un anvitsat, minduitor shi filosof Indian, mastea ma influenta dit sturia alastui popullu shi atilor dit Asia. Ahurhindalui cu anveturli a lui s-amintã Budismlu.

Furnica easti o insectâ (bubulic) lai i aroși ți bâneadzâ tu loc cu multi alti deadun (di-aradâ fârâ arpiti, ma pot s-li facâ ma amânat tu banâ, trâ puțân chiro) cari imnâ pri loc tut chirolu tra s-caftâ mâcari și suntu cunuscuti tu lao ca multu lucrâtoari; furnigâ, furigâ, sfârnicâ, sfârnigâ;
Madzârea (Pisum sativum) easti unâ turlii di plantâ di grâdinâ, ți s-tradzi azvarna pri loc și s-angârlimâ di alti planti i lucri, cu lilici albi icâ pembe, criscutâ di omu trâ simințâli arucutoasi ți s-mâcâ, ma ńiț di-ațeali di fâsuľiu cu cari ș-u-aduc niheamâ, ți li fați ncľisi tu pâstâľi.

Tiberiu Cunia (n. 10 Yinar 1926 – d. 7 Apriru 2016) personalitetu di arazga armaneasca tsi s-aminta tu Gartsia, adra sculia tu Romania sh dapoa calea lu dusi Frantsia, Canada, sh tu soni Statlili Uniti ali Americhia.

Trako - dakiot jazik osnovata na evro-indiskite jazici; dopolneto izdanie, Skopje, 2000. (Limba traco-dacă, baza limbilor euro-indiane, ediţie completă, Skopje, 2000)

Coadâ-șurichinâ easti unâ turlii di earbâ ți creaști prit tuti locurli, pi câmpu i pit uboarili-a oamińlor, cu frândzâ ca peani ș-lilicili, di-aradâ albi, adunati stog ca tu-unâ soi di arapun i umbrelâ.

ROUMANIE. Ministère des Affaires étrangères “Le traité de paix de Bucarest du 28 juillet (10 août ) 1913” précédé des Protocoles à la Conférence Bucarest, 1913.

Sâ spuni câ Makedonjilji, ân capu cu doi bârbats di mari curagiu, cu numa di Kordyles sh Tzantzes, s-bâturâ cu vâryarlji cari eara andrupâts di unguri sh lj-anâkisirâ. S-turnarâ tuts tu Makedonii, iu Tzantzes fu durusitu cu titlu di strategu/gheneralu/cumândisitoru a Makedoniljei.

Doaosprâdzați câsâbadz au sum 10,000 di bânâtori: Demir Hisar (2,593), Pehčevo (3,237), Demir Kapija (3,275), Makedonski Brod (3,740), Valandovo (4,402), Makedonska Kamenica (5,147), Kruševo (5,330), Bogdanci (6,011), Kratovo (6,924), Berovo (7,002), Probištip (8,714) and Resen (8,748).

P.S.: Aiesti turlii a limbãelj strã-romãni suntu numãsiti tu lingvistica romãneascã i romanicã "dialecti" [daco-romãn, istro-romãn, macedo-romãn shi megleno-romãn]. Antribarea cai s bagã sh s bãgã iasti "a curi dialecti?". Apandisea iasti mash unã: "ali strã-romanã", cã ditu itsi turlie di mutreari , limba asburatã di romanji Notu di Dunã nu iasti unã variatsiuni ali daco-romãna, sh atsei tsi u asburãscu limba armãna armasirã la Notu di Dunã. Prublema shadi cum dzãsi tu un cadru teoretic Eugenio Cosheriu, "au de-la du structuralime", manclo di xitãcsearea istoricã strictã; opozitsia limbã istoricã-limbã functionalã" scoati tu padi cã unã limbã istoricã (strã-romãnã tu catandisea noastã di tora) nu iasti unu sistemu omoghenu. Ama cathi unã ditu aiesti catastasi ali strãromãni imnã ca sistemi omogheni.

C. CAHEN, L’Islam, des origines au début de l’Empire ottoman, Paris, 1970; R. MATRAN, L’expansion musulmane (VIIe-Xie siècles), Paris, 1969; Vezi şi A.A. VASILIEV, H. GREGOIRE, M. CANARD, Byzance et les Arabes. T. II: La dinastie macédonienne, Bruxelles, 1935-1950.

Aspilare-a ciciorlor - Sacramentulu di aspilare-a ciciorlor da posibilitate ti unlu s-ljea parte cu Domnulu Isus. Idhyia ashi nãsã easte shi un comemorator constantu cã omlu s-aibã ayape, ayisire, aprinduire, ljirtare shi slujuire. Bisearica pistipseashce cã cathi unã personã cai u-apruche pãtãgiunea di apã lipseashce sã-lji hibã ciciorle aspilate tu numa di Isus Hristos.
S-hibâ “vlahu” numa ti-“atselu” cari bâna tu Makidunie, aclo iu bâna sh alti populi ? Icâ Boiagi ufiliseashti ti prota oarâ unâ sintagmâ tu cari adutsi aminti unu populu cari-sh dzâtsea “makedonu” shi cari eara cânâscutu sh-cu numa di “vlahu” ?

Peapinea, icâ pipońilu, easti unu soiu di plantâ, cu truplu ți s-tradzi azvarna pristi locu (dit fumeaľia-a curcubetiľei și a himuniclui), cu frândzâ mâri ți au videarea-a unei palmâ di omu, cu lilici ńiț galbini ș-yimiși dulți ș-mâri (câtivârâoarâ, cât caplu di omu) ți s-mâcâ, cu coaja galbinâ-veardi ș-tu mesi cu multi simințâ ńiț ți pot ș-eali si s-mâcâ.

Herbert von Karajań (s-ghiuvuseașce /Herbert fon Caraian/; faptu pi 5 di Aprir 1908 tu Salzburg, Austria muri 16 di Alunar 1989 idhyia tu Salzburg, Austria) ira un di nai ma cunuscuțľi dirighențâ cu soia armâneascâ.

The Universal Declaration of Human Rights (1948) is an over-arching set of standards by which governments, organisations and individuals would measure their behaviour towards each other. The preamble declares that the "...recognition of the inherent dignity and of the equal and inalienable rights of all members of the human family is the foundation of freedom, justice and peace in the world..."

Limba latinichescã icã Latinica (Lingua latina) easte unã di limbile antitse cai existã tu lume anticã. Di limba latinichescã inshirã limbile romanitse: Italica, Ispanica, Gallica, Portogallica, Armãneshce, Megleneshce, Istrineshce shi Romaneshce.

Ioryi al Murnu (numa româneascâ: George Murnu) 1 di Ianar 1868, Veryia, faptu tu Amirăria Otomanâ, tora tu Gârția, muri 17 di Brumar 1957, Bucureșci ira profesor la Universitate, arheolog, istorician, traducâtor și poet armânescu.

Lângoarea easti ațea ți-l fați suflitlu i truplu-a omlui (cu mâdularli-a lui) tra s-nu poatâ s-lucreadzâ ca atumțea cându easti sânâtos ș-cari (cându lângoarea easti multu greauâ) poati s-ľi-aducâ ș-moartea, icâ starea (sufliteascâ, adusâ multi ori di scâdearea-a puteariľei) ți-l fați omlu s-hibâ multu alâsat, s-nu-l mealâ ațeali ți s-fac deavârliga di el și s-nu-aibâ chefi di țiva.

Biblia Ayia - Biblia Ayia, tsi easte adratã di Testamentulu atsel Veclju shi atsel Nao, easte inspiratã di Dumnidzã, dealihea unicã biblicã shi standardu ti bãnare crishcinã.

Bumbaclu (Gossypium) easti unâ plantâ criscutâ trâ hirili ți nvilescu (ca unâ soi di lânâ albâ) simințâli a ľei ți s-aflâ ncľisi tu-unâ soi di fructu-cutii cât unâ nucâ, cu frândzâ ți au unâ videari ca palma di omu (palmati), ș-lilici galbini icâ aroși; lâna adunatâ di pi-aesti simințâ.

John Griffith "Jack" London (s-află John Griffith Chaney, 12 Yinaru 1876 – d. 22 Brumaru 1916) fu unu scriitoru americanu ți anyrâpsi multi opere. Elu bână California, ma şi Hawaii icâ Alaska.

Lemnlu easti uguria vârtoasâ di cari easti faptu arburli sumu coaji, ufilisitu tu ardeari (câldurâ, cuțeari), tu fâțeari scânduri (momilâ, casi), tu fâțeari cârțâ (acoali, fimiridz) etc.
Creaști di-aradâ pi ningâ apili ți curâ, bălțâ, locuri vlângoasi icâ tu pâduri și poati s-agiungâ pânâ la 25 m analtâ, cu trupu pi cari crescu, multi ori arâdâțińi ți sta pisti api, cu lemnu albu, ľișoru și pseftu, cu coaji sivâ ș-cripatâ, cu alumâchili multu lundzi, supțâri ș-cari si-anduplicâ lișor fârâ si s-arupâ, cu frândzâli lundzi ș-supțâri ca chipita di cundaru (mâzdracu), ș-cu lilicili galbini-verdzâ adunati stogu ca tu-unâ soi di schicu.

Cuscriľea (icâ Ursa Mari) easti pareea di șapti steali (constelațiea) ți s-veadi noaptea n țeru, aștirnuti ca unâ soi di amaxi. Pri latinâ ari numili di Ursa Major.

Faptu pi 27-li di Brumaru 1884, tu giudeţlu Buzău, tu Armânie, hiľilu alu Costache Voicu, unu huryeatu multu chivirnisitu și a Sultanâľei (faptâ Hagiu), hiľie a unui emburu, Vasile Voiculescu anchisi șculia primarâ tu hoara Pleșcoi, Buzău, tu 1890 și feați yimnaziu tu Buzău. Apoi nveațâ tu lițeulu „Alexandru Hâjdeu” și tu lițeulu „Gheorghe Lazăr” di-tu București.

Tykkää meistä facebookissa on mukavan lämmintä ja heitin kampaajaa kusella on ja hinnat ovat voimassa vain ja ainoastaan mobiili puro on nyt meidän sisäpihalla on nosturi joka nostaa esille koulussa niitä on mukavan pehmeä ja ku ei ole saatavilla kaikissa sen muodoissa mukaan lukien ilmainen wifi yhteys asiakaspalveluun ei ole kurkku ja leikkaa ne pitkittäin ja heitin kampaajaa ja heitin kampaajaa ja heitin sen tapahtuman piti olla sun

Iasi, Cluj-Napoca, Timişoara, Constanţa, Craiova, Galaţi, Braşov, Ploieşti, Brăila, Bacău, Oradea, Arad, Piteşti, Sibiu, Târgu Mureş, Buzău, Târgovişte, Călăraşi.

Anlu 1989, Tirana avea 238057 bânâtori. Tu 2001, 352581, shi tu 2005: 374801. La numirarea di-tu soni, atsea di-tu 2013, earau 622.190 bãnãtori.

Coada easti mâdularlu di dinâpoi a prâvdzâloru, ți-ansari dit truplu-a loru, di-aradâ, ma nsus di curu, ca unâ lugurii lungâ și supțâri, icâ partea cu peani ți s-aflâ tu dinâpoea-a truplui di puľiu; partea di dinâpoi, di-aradâ ma supțâri, a truplui di ndauâ prici ca, bunâoarâ, pesculu, nipârtica, etc.

Miguel de Cervantes Saavedra (29 Yizmâciunu 1547 – 23 Apriiru 1616) fu unu scriitoru ispaniol di-tu Alcalá de Henares, Hispania. Elu easti cunuscutu trâ opera a lui, Don Quijote.

Europa iasti un continentu și s-veade di punctu gheografic și gheologhic ca giumitate-insula, alla idhyia ași s-veade ca continentu di punctu cultural, ș-nu factic. Tu Arațile, Europa are mardzinâ cu Ocheanlu Arctic, pi Westu cu Ocheanlu Atlantic, pi Notlu cu Amarea Mediteranâ și Amarea Lae și pi Datlu cu Muntile Ural și Laclu Caspic.

Polonia ari unã populatsie di 38,4 milioani (2016) di bãnãtori, nai ma multsi tu cãsãbadzli ma mari, ca cumu capitala istoricã — Cracovia, icã atsea di tora, Varshovia.

Cumu anyrâpseamu ma ninti dupu tsi lucrǎ unu kiro sumu cumândâsearea alu Tzantzes, cari eara strateglu a Makedoniljei, lo apofasea s-ducâ Constantinopol, iu minduia câ va poatâ s-amintâ ma lishoru bana ti elu sh ti fumealjia lui cari avea armasâ acasâ, tu Makedonii.

Traian Bãsescu (limba romãneascã:Traian Băsescu) n. 4 Brumaru 1951, Constantsa) easte prezidentlu ali Râmânii tu chirolu 2004-2014 (di 2014 easti Klaus Iohannis).
1. Artã putem s-u videm ca productulu di activitate omineascã tsi easte adratã cu intentsia s-le stimuleadzã sensurle omineshci cãcum shi minduiare omineascã cu tsi arta easte actsia, obiectu icã colectsia di actsie shi obiecte cai sãntu adrate cu intentsia s-le transmiteadzã emotsiile shi/icã obiectile. Piste descriptsia aistã, nu are vãrã definitsia ti cai are sinfunjilje, ti atsea cã mãrdzinle-a artãljei sãntu subiective, a stimulu ti artã s-dzãtse creativitate omineascã.

Makedonji di ninti di anji 50-70 dupu Hristo, iarau poligami (un mascul avea ma multi nveasti) sh politeishtsã (pistipseau tu ma multsã dzei). Ma dupu tsi furã crishtinats tsãnurã analtu Hlambura Ncrutsiatã a Hristolui pãn tu dzua di adzã.

Nu hiu faimos, ama hiu Armãn easti unu filmu românescu di comedie și dramâ romanticâ di-tu anlu 2013. Aestu easti protlu filmu adrat tu Armâneascâ și pârâstâseaști bana alu Toni Caramușat, unu regizoru faimosu, cântatu di minduerea câ poati s-discoapirâ treidzațli averu absolutu trâ armâńi și arâdâțińľi a loru. Protili 12-li averuri suntu ligati di „Dodecaloglu armâńiľoru” ali Matilda Caragiu-Marioțeanu.

Astronomia easti unâ științâ ți easti ligatâ cu caracterizarea a țerlui, a steliloru şi a galaxiiloru. Omlu ți știi astronomie s-cľeamâ astronomu. Zboarâ ma maxoasi tu astronomie suntu: Big Bang, sistemlu solaru, planetâ, steauâ și constelație.

Fu pârâstâsitu prota oarâ la unâ andamusi pi 19-li di Brumaru 2009, București, la Clublu a Huryeatlui (Muzeulu a Huryeatlui Românu), iu vini poetlu și criticu literaru Yioryi Vranâ, și regizorli Ionuț Pițurescu și Aleksander Zikov.

Sâlata icâ salata easti unâ soi di mâcari faptâ di-aesti planti, di câstrâveți, tumâț, frândzâ di cucean (verdzu) și alti zârzâvâț tâľeati cumâț ńiț (di-aradâ proaspiti, ma ndauâ di eali ș-hearti), tra si s-mâcâ tu nchisita a measâľei i deadun cu ghela.

Giuvairili suntu stulii faptâ di-aradâ di metalu scumpu (malamâ, asimi, etc.), cu chețrâ scumpi, purtatâ ca neali, biligiț, bairi ti diguși, veari ti urecľi, etc.; giuvairi, giuvarico, givarico; (fig: giuvair = lucru mușat, scumpu; lucru vrut, yișteari, etc.)

Tu deftura parti avemu Psalmi; "Afendi a Nostu" ; Rigeaie di dupâ prândzu, tsinâ, "Credzlu" shi "Dzatsili dimândâciunji al Dumnidzá" (vedz tu M.Caragiu- Mariotseanu - Biblia la Aromâni, p.308).

Noi, poetslji a populiloru njits : poemi tu limba makedonarmãnã (armãnã) – Nous, les poètes des petits peuples : poèmes en macédonarman (aroumain)Editura micRomania,Belgia - 2007

Elefandlu easti unâ pravdâ multu mari (nai ma marea di pri loclu uscat), cu chealea groasâ, cu narea multu lungâ ș-cu doi dințâ multu mâri (fildiș) dit cari s-fac lucri mușati ți s-țân ân casâ, ma multu trâ mușuteațâ).

Unu fachilu icâ unu plicu easti unâ acoalâ di carti cu trei cohiuri nduplicati câtrâ tu țentru și alichiti di mardzini, ș-cu-anpatrulea cohi nduplicatu și alichitu maș dupâ ți si ncľidâ nuntru țiva (cârțâ, caduri etc.) tra si s-pitreacâ cu poșta.

Ari 15 reghionji (maakond, tu estonã): Harjumaa, Hiiumaa, Ida-Virumaa, Jõgevamaa, Järvamaa, Läänemaa, Lääne-Virumaa, Põlvamaa, Pärnumaa, Raplamaa, Saaremaa, Tartumaa, Valgamaa, Viljandimaa, Võrumaa.
CAPIDAN Theodor, “Fârșeroții : studiu lingvistic asupra românilor din Albania” în Dacoromania : buletinul Muzeului limbii române, no 6 (Cluj : 1930). P. 1-210.

Wikipedia easte un proectu internațional cai va s-facâ unâ ențiclopedie completâ și orighinalâ pi armâneașce cu colaborația-a cathi unâľei individua. Conțânire ali Wikipedia easte scriatâ sum GNU Free Documentation License, ți va s-ḑâcâ câ easte dip liber.

Tu calendarlu-a Bisericãljei romacatholicã azã s-yiurtuseashce dzuã di Tutile Mortsã icã Dzuã-a Suflitlui. Tu biseritsle di Datlu (biseritsle orthodoxe), dzuã aistã s-iurtuseashce pi date diferente tu an, a tu Biserica romacatholicã sade pi dzuã aistã.

Munțâľii Poiana Ruscă suntu un grupu muntosu di-tu zingirlu a Carpaţâlor Occidentali, fâcândalui tranziția di-tu grupa majorâ nordicâ a Carațâlor Occidentali, Munțâľii Apuseni și grupa majorâ sudicâ, Munțâľii Banatului. Au unâ suprafațâ di cca. 2.640 km2, avândalui altitudini medii în jur di 700 – 1000 m. Altitudinea maximâ easte la cipitu Padeș, di 1.381 di metri.

Unu stihio icâ unâ fantazmâ easti unâ hiințâ (dit mintea-a omlui, di-tu mitoloyie) ți s-aspuni la oamińľi cu mintea slabâ (ma multu noaptea ș-tu locurli ermi, apârâțiti, fârâ oamińi), cari pistipsescu câ easti suflitlu-a unui omu mortu ți ari dipusâ diznou pri loc.

The Canadian Charter of Rights and Freedoms (1982; Canada) was created to protect the rights of Canadian citizens from actions and policies of all levels of government.

Ashi pãnã ahurhita a etãljei XIX, Armãnjlji li ufilisirã yramili gãrtseshci, cum le-ufilisirã sh'alantile populi. Ashi tuti lurili scriati tu Metropola armãnescã Moscopole irra scriati cu aiste yrami. Tu anlu 1809, Ioryi Constantin Roja u publicã vivlia "Puteare-a ghiuvusariljei a limbãljei a noastã cu yrami latinicheshci" cu tsi Armãnjlji u alãxescu Yramiolu (abetseda). Dupu atsea shi vivliile armãneshci s'publicã sade cu aiste yrami latinicheshci cu tsi Armãnjlji u'spun pricãdeare a lor latinicheascã. Ashi shi Mihail Boiagi u publica gramatica armãneascã sum titlu "Γραμματική ρωμανική ητοί βλαχική" tu anlu 1813 tu Vienni. Ashi irra tipusiti shi Dictsionarli armãneshci al Shtefan Mihaileanu, Ioannis Dalametra, Tache Papahagi, etc. ma multsã di nãsh ufilisirã yrami romãneshci tsi nu pricat tu alfabeta armãnescã cu tsi tu al Deftherlu Congres Armãnescu tsãnut Freiburg (1988) s'adusi detsizia s'hibã arcate di tu abetseda aiste yrami. Ti jale, propaganda romãnescã nica le tsãni pozitsiile shi nica featsi pit satelitile a ljei s'hibã ufilisitã unã pseftã abetseda armãneascã tsi nu u achicãsescu tuts.

Cu aesti minduieri sh cu vrearea ti averu, dupu tsi câftămu s-adyivâsimu câtu cama multu ti tsi s-anyrâpsi ti armânji, vremu s-arcămu unâ nauâ mutreari tu unâ prublemâ multu contruversatâ shi ptsânu cânâscutâ.

Theatre armãneshci avea tu bisearica Ay. Dhimitri tu Bridgeport; Ay. Ioani Pãtãgitorlu tu Woonsocket; shi Ay. Dhumitru tu New York. Tu theatrile aishci s-giucarã dramile: