Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Kaisar Napolèon Bonaparté Bonaparte (lahé di pulau Korsika, 15 buleuën Lapan 1769 – meuninggay 5 buleuën Limöng 1821 nibak umu 51 thôn) teuka nibak saboh keuluarga ulèë balang asoë lhôk ngon nan Napoleone di Buonaparte (lam bahsa Korsika, Nabolione atawa Nabulione). Nibak uroë lheuëh nyan nan nyan jiubah teuma jeuët keu Napolèon Bonaparté nyang leubèh meubèë Peurancih.

Driën (nan Latin: Durio) nakeuh saboh rupa bak kayèë nyang udép di wilayah suum(2 musem). Boh driën meuduroë bak kulét ngon asoë nyang meuwareuna kunèng atawa putéh. Boh driën jeut tapajôh lansông atawa takeubah keu peugèt jruek keu gulèë.

Kampung Baru nakeuh gampông di Keucamatan Semadam, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.10.2014.

Geurapèe karèt (nan Latèn: Epinephelus coeruleopunctatus) nakeuh saboh jeunèh eungkôt kareueng lam kawan geurapèe nyang na di la'ôt Acèh. Eungkôt nyoe kayém geudrop lé ureueng meula'ôt keu geupeubloe.

Geurija Isa Jatoë (Bahsa Indônèsia: Gereja Yesus Sejati) nakeuh geurija non-denominasi (döng keudroë) nyang geupeudöng di Beijing, RRC bak thôn 1917. Geurija nyoë geupeuphôn di Cina bak thôn thôn 1900, di antara Geurija-geurija Protestan, salang teologijih meuukheuë bak Neugrak Pentakosta. Bak thôn 1939, Injil geupeukhôtbah u Éndônèsiya dan Geurija Isa Jatoë pih geupeudöng di Indonesia. Ban dum anggèëta Geurija nyoë na meu 1,5 yuta droë dan na bak limöng beunuwa. Ban siplôh boh peuë nyang geupeucaya paléng peunténg Geurija Isa Jatoë nakeuh:

Ladang Tuha nakeuh gampông di Keucamatan Meukek, Kabupatèn Acèh Seulatan, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.01.05.2010.

New South Wales nakeuh salah saboh nanggroë bagian di Australia, nanggroë bagian nyoe yang paling tuha geu pedueng bak thon 1788. Nang nanggroë nakeuh Sydney. Jeumeulah ureueng duek di da'irah nyo nakeuh 7.272.800 droe.

Propinsi-propinsi nyoë geuweuëk lom lam banda propinsi (thành phố trực thuộc tỉnh), banda (thị xã), ngon da'irah (huyện), nyang geuweuëk lom lam banda-banda ubit (thị trấn) atawa gampông (xã).

Prang Acèh, thôn 1874-1876 nakeuh saboh garéh watèe lam prang Acèh nyang teuntra Hindia Beulanda jipeurintah lé Kolonel Peel thôn 1874-1876.

Muharram (bahsa Arab: محرم‎ Muharram) nakeuh buleuen keu-1 lam thôn Hijriyah. Muharram teuka dari kalimat nyang ma'najih geupeuhareum, nyang areutijih geupeuhareum meuprang atawa meurô-rô darah.

Jeureuman (bahsa Jeureuman: Deutschland, Bundesrepublik Deutschland) nakeuh saboh neugara nyang na di Ierupa Barat ngon nang nanggroëjih nakeuh Berlin.

Pulo Ie nakeuh gampông di Keucamatan Labuhan Haji Barat, Kabupatèn Acèh Seulatan, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.01.12.2008.
Prang nyan geupeuphôn lé kawôm Muslimin nyang geujak theun kafilah Quraisy nyang teungoh woë dari nanggroë Syam u Makkah, kafilah Quraisy nyan geupimpin lé Abu Sufyan bin Harb, meuhat lam gabuëk punca nyan di Abu Sufyan meuhasé peuleupah droë ngon laju geuyuë woë utôsan sidroë u Makkah keu geulakèe beunantu nibak Quraisy disidéh. Peukara nyan dudoë ka jibantu lé qabilah Quraisy ngon jikirém ureuëng meuprang keunan hana kureuëng nibak 1.000 droë ngon 200 droë teuntra meuguda nyang jipimpin lé ulèebalang Quraisy Abu Jahal seureuta uléebalang Quraisy nyang la'én lagèe Umayyah bin Khalaf, Walid bin 'Utbah, Syaibah bin Rabi'ah ngon la'én-la'én. Jumeulah kawôm Muslimin hana ramèe cit na 312 droë ngon 70 boh unta, nyang geupimpin lé Rasulullah SAW. Meunan pih nit jumeulah ureuëng Islam, prang nyan meuhasé keuh geupeutalô Musyrikin Quraisy ngon maté keuh watèe nyan peumimpin prang Quraisy Abu Jahal atawa Amir bin Hisyam Makhzumi. Jumeulah kureubeuën nyawong awak Qurasy nakeuh 70 droë ngon asé geudrop 70 droë nyang la'én. Salang kawôm Muslimin cit na kureubeuën 14 droë sahabat meurumpok syahid disinan.

Peukakaih nyang geurakam teuneugon bumoë dimeuyub la'ôt saban-saban ngon nyang meu-apông di ateuëh ië la'ôt geupeunan bouy. Sistem nyoe phôn that geunguy di Hawaii bak thôn 1920. Dudoë geukeumang lom sistem nyang leubèh hayeuë lheuëh musibah ië beuna nyang brat that bak uroë 1 buleuën 4 thôn 1946 ngon uroë 23 buleuën 5 thôn 1960. Amirika Carékat geupeugot Pusat Peuthèe Ië beuna ( Pasific Tsunami Warning Center ) bak thôn 1949, bak thôn 1965 jaringan data nibak pusat nyan ka meuhubông ngon sistem peuingat internasional. d

Lawe Polak nakeuh gampông di Keucamatan Lawe Sumur, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.14.2015.

Lé Potallah ka Neu-peuteuntèe thôn lahé Fathimah nakeuh bak thôn keu 5 seugolom Rasulullah geupeujeut ke Nabi, bak watee nyan Rasulullah ka jipeucaya lé kawôm Quraisy jeuet seubagoë ureueng dong teungoh lam keujadian gabuëk kawôm Quraisy nyan lam bhah soë nyang po hak jak beu'ôt Hajarul Aswad lheuëh nibak jiseubarô lom peuneudong Ka'bah. Nyan nakeuh saboh keujadian nyang that na peunténg cit lam tarèh hudép Nabi seugohlom Janjôngan Alam neuangkat seubagoë Rasul keuneulheuëh. Lahé Fathimah neusambôt ngon seunang that haté le Rasulullah SAW.

Pulo Ie nakeuh gampông di Keucamatan Kluet Seulatan, Kabupatèn Acèh Seulatan, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.01.03.2006.

Thok kojèk (nan Latèn: Xiphias gladius) nakeuh saboh jeunèh eungkôt nyang na di la’ôt Acèh. Eungkôt nyoe kayém geudrop lé ureueng keumawé keu geupeubloe.

Tiëp propinsi geubagi lam subpropinsi (ilçe lam bahsa Tureuki; le ilçeler). Nan nang nanggroë propinsi, biasajih saban ngon nan propinsi; keucuali Hatay (nang nanggroë: Antakya), Kocaeli (nang nanggroë: İzmit), ngon Sakarya (nang nanggroë: Adapazarı).
Rimuëng Bulôh (Prionailurus bengalensis) nakeuh jeunèh rimuëng ubeut nyang udép kleuët lam uteuën. Meunatang nyoë rôh lam kawan meunatang nyang geulindông di Indônèsia. Lam bahsa Meulayu meunatang nyoë geupeunan kucing batu, lam bahsa Indônèsia geupeunan kucing kuwuk ngon lam bahsa Jawa geupeunan meong congkok. Salang lam Inggréh geupeunan leopard cat.

Alue Meutuwah nakeuh gampông di Keucamatan Meukek, Kabupatèn Acèh Seulatan, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.01.05.2021.

Cöt Tarum Barôh nakeuh gampông lam Keucamatan Jeumpa, Kabupatèn Bireuen, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.11.04.2043.

Bak 10 uroë buleuën 1 thôn 1942, lam Prang dônya II Pasifik, aseuka Jeupang meuhasé jitamong u Hindia Beulanda. Beulanda nyang jibantu lé teuntra sikutu han ék jipeutheun wilayah jajahan jih di Hindia Beulanda, 3 buleuën lheuëh uroë jitamong teuntra Jeupang Beulanda di Jawa jimeunyeurah bak 8 uroë buleuën 3 thôn 1942.. Jeupang watèe nyan jeipeugah droe jih seubagoë Cahaya Asia ngon meunan jeuet keu bansa Asia di Hindia Beulanda that neuharap Jeupang nyan keu nyang usé peunjajah Eropa dari Asia Teunggara. Mandum ureuëng watèe jitamong Jeupang nyan geusambôt aseuka Jeupang lagèe syèdara nyang teuka dijak bantu bansa Asia la'én. Meuhat dudoë barô leumah kri, nakeuh Jeupang nyan hana kureuë bratcit buët keujam jih nibak bansa-bansa Nusantara nyang barô glah nibak peunjajah Eropa. Peukara teuka Jeupang nyan keuh nyang jeuet keu seubab rayeuek bak runtôn neugara kolonial Hindia Beulanda. Lé Jeupang banmandum struktur peumeurintah kolonial Hindia Beulanda jigantoë ngon struktur barô. Neuduëk paléng peunténg lam nanggroë teutap jimat lé Jeupang, mandum ureuëng Beulanda nyang mantong na di Hindia Beulanda jidrop ngon ji peutamong lam peunjara awak nyan. Lam lhèe thôn leubèh lam jaroë Jeupang na peuët juta droë ureuëng di Hindia Beulanda nyang meuninggai Bak thôn 1945 Jeupang jimeunyeurah ngon hana syarat bak teuntra sikutu. Meunan geukalon Jeupang ka talô lam prang raya nyan, lé peumimpin peujuangan politik Hindia Beulanda laju geupeunyata meurdèka Neugara Indônèsia. Meuhat dudoë jigisa lom Beulanda u euncit nanggroë jajahan jih keuneuk jijak cok pulang lom wilayah nyan. Peuët thôn leubèh kureuëng lam prang geurila, bak buleuën 12 thôn 1949 meubarô keuh Indônèsia geu akô jeuet keu saboh neugara meurdèka. Wilayah nyang jiakô lé Beulanda bak thôn nyan hana rôh Irian Barat, wilayah paléng barat Indônèsia nyan meubarô sah lam jaroë Indônèsia bak buleuën 5 thôn 1963.

Meunasah Lueng nakeuh gampông di Keucamatan Samalanga, Kabupatèn Bireuen, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.11.01.2010.
Ngon luwah 1.564.116 km2, Mongolia nakeuh nanggroë paléng luwah keu 19 ngon peunadat ureuëng duëk paléng jareueng, ngon ureuëng duëk na 2,9 juta droë. Mongolia nakeuh nanggroë nyang hana wilayah la’ôt keuduwa paléng rayek 'oh lheueh Kazakhstan. Tanoh nyang jeuët geupula dit that, sabab wilayahjih meupadang naleuëng, meugunong di barôh ngon barat, ngon Gurôn Gobi na di tunong. Bube 30% ureuëng duëk pinah-pinah tinggaijih (nomad atawa semi nomad). Ugama nyang paléng meupeungarôh nakeuh Budhisme Tibet (Budha nibak Tibet), ngon sukee bansa nyang paleng jay nakeuh Mongol, bahpih Kazakh, Tuva, ngon sukèë nyang ubit la’én na cit tinggai di sinan, teukeuséh siblah barat nanggroë. 20% ureuëng duëkjih udép ngon pèng kureuëng nibak US$1,25 tiëp uroëjih.

Di Kuala Lumpur nakeuh 66 pusat meubeulanja, nyang ngon nyan ka jipeuduëk disinan pusat beulanja ngon fesyen Malaysia. Bak thôn 2006, bideuëng meubeulanja nyan ka jeuët keu ne nibak 7,7 miliar RM atawa 20,8% dari wasé neugara lam bideuëng pariwisata.

Surèe keumöng (nan Latèn: Auxis thazard) nakeuh saboh jeunèh eungkôt surèe nyang na di la’ôt Acèh. Lam basa Indônèsia eungkôt nyoe geuturi ngön nan tongkol krai.

Geurapèe khèp (nan Latèn: Epinephelus microdon) nakeuh saboh jeunèh eungkôt kareueng lam kawan geurapèe nyang na di la'ôt Acèh. Eungkôt nyoe kayém geudrop lé ureueng meula'ôt keu geupeubloe.

Jambur Damar nakeuh gampông di Keucamatan Tanoh Alos, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.15.2002.

Bukét Seulamat nakeuh gampông di Keucamatan Makmur, Kabupatèn Bireuen, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.11.06.2009.

Kulét Manéh kayém geungui keu dabeuh maguën, kulét manéh nyoë na bèë khaih droë nyang ka lazém geungui jeut keu dabeuh maguën, bèë-bèëwan, dan na chit geupeugöt jeut keu ubat. Bak kayèë kulét manèh jeut jitimoh panyang jih sampé 15 mètè. Seula'én kulét, bak kayèë nyoë jipeuhasé cit geutah nyang meuwarna kunèng muda.

Bak sensus India thon 2001, tingkat peurunoe (jeuet mubeuet) banda 3 STR nakeuh 62%, di ateueh tingkat rata-rata nanggroe 59,5%. Nibak jumeulah nyan 60% nakeuh ureueng agam ngon 40% nakeuh ureueng inong. Bube 16% nibak ureueng duek meuumu di yup 6 thon (2001).

Meusebab ngon peumeurèntah keurajeuën Saudi geutakôt keu khurafat lam masyarakat ngon ummat Islam le that ka peuneudong meuseujarah ngon jirat ureuëng Islam awai ka geupeugadoh dari banda Madinah. Le that pusaka keuneubah seujarah masa nabi ngon masa-masa lheuëh nyan ka geu peuancô lé peumeurèntah Keurajeuën Saudi.

Drah kimia nakeuh dat kimia nyang teususôn nibak atôm-atôm nyang na jeumeulah proton nyang saban lam inti atômjih. Sampoë 'an jinoë ka na 118 boh drah nyang ka jiteumèë, nyakni 94 boh drah na alami lam bumoë salang 24 boh drah teuk nakeuh drah nyang geupeugöt.

Blang Panjoe nakeuh gampông lam Keucamatan Kuta Blang, Kabupatèn Bireuen, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.11.17.2021.
Bahsa Inggréh (Bahsa Inggréh: English language) nakeuh saboh bahsa nyang jinguy lé ureueng Inggreh di United Kingdom. Karap ban dum buet administrasi geunguy bahsa nyoe. Asai bahsa nyoe nakeuh nibak nanggroë Inggréh nyang nang nanggroejih London.

Yèrèvan nakeuh nang nanggroë ngön banda nyang paléng rayek di Armènia. Ureuëng duëk di banda nyoë bak thôn 2009 na 1.121.900 droë. Luwaih banda nyoë nakeuh 300 km².

Kutôb han leupah ta jak Barôh nakeuh titéadalah titik terjauh dari pasi di pat mantong, ngon neuduek na di 84°03′N 174°51′W. Kutôb seujeunèh nyan na di La'ôt Pasifik ngon dan La'ôt Hindi.

Umar geuturi ngon kri neu meuudép nyang biyasa mantong, hana neupeureumeun keu kri udép ureuëng meupangkat ngon meuareuta bak masa nyan, gobnyan neuhudép ban nyang ra'yat neuh udép hana leubèh nibak nyan.

Bak masa prang Genghis Khan, sukèë nyoë geuturi deungon nan sukèë Salyr dari Khurasan. Sidroë ulèë balang Salyr geuseutuju panglima-panglima jih Aqman ngon Qaraman jeuët keu teuntra nyang geubayeuë bak laskar prang Mongol. Bak haba nyoë, sukèë Salyr Turkmen nyoë geupinah sabab teuntra Mongol ka geupeuhancô Keurajeun Khwarizm. 40 thôn oh lheuh Genghis Khan kuasa ateuh Khwarizm, panglima Salyr Aqman ngon Qaraman geuseutöt prang Genghis Khan geukeupông Diaoyu nibak Sichuan, saboh kuta kong bak masa Song.

Lawe Hijo nakeuh gampông di Keucamatan Bambel, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.03.2005.

Meusabab na bida lam luwaih ngön jeumeulah ureuëng duëk, neuweuëk wilayah nibak neugara-neugara bagian nyoë meula'én-la'én, kusuihjih antara neugara bagian banda (Stadtstaaten) ngön neugara bagian nyang wilayahjih leubèh luwaih (Flächenländer). Keu tujuan administrasi wilayah, 5 boh neugara bagian, nyakni Baden-Württemberg, Bavaria, Hesse, Rhine-Westphalia Utara ngon Saxony, geuweuëk lam 22 boh distrik peumeurintah (Regierungsbezirke). Lam thôn 2009, di Jeureuman na 403 boh distrik (Kreise), nyakni 301 boh distrik gampông ngön 102 boh distrik banda.

Bak beunileuëng thôn 1405 M teuka u Samudra Pasè armada la'ôt Tiongkok nyang geuba lé Lakseumana Chèng Hô. Lam neupiyôh armada nyan di Samudra Pasè, neukeubah saboh hadiah nibak Kaisar China nyang nakeuh hadiah nyan saboh luncéng raya, geupeunan luncéng nyan ngon Cakra Dônya. Teutap luncéng nyan di Samudra Pasè sampoë dudoë nanggroë nyan geupeusaboh ngon Keurajeuën Acèh Darussalam bak thôn 1524 M

Thailand ka geupaban saboh proposal nyang neulakèe peugot saboh terusan barô di da'irah Tanoh Geunténg Kra, deungon jadèh na terusan barô nyan jarak ra'uëh kapai la'ôt dari Afrika ngon timu Teungoh nyang geujak u La'ôt Pasifik ka leubèh toë lom bak keunira 600 mil. Reuncana nyoë jeuët keu peuneulah neugara Thailand jeuet duwa beunagi.

Tubôh rab mandum meuwareuna itam, blah rot meuyub badan meuwareuna mirah. Na bacut meujampu wareuna biru bak ulèe. Iku panyang nyang jipeucot meunyo teukejôt atawa 'oh watèe di meusu. Panyang badan jih 14-17 cm.

Hiyori Sakurada (桜田 ひより, Sakurada Hiyori, lahé di Chiba, Jeupang, 19 uroe Buleuën Dua Blaih 2002; umu 15 thôn) nakeuh sidroe aktris Jeupang nyang jithèe bak drama TV Ashita, Mama ga Inai.
Tambang-tambang nyoë meukeumang ngon bagah jeuët keu saboh da'irah meuniaga nyang that bagah geuteurimong keu banda bak ceuë. Le cit harô-hara nyang geutunyum lé ureuëng Kuala Lumpur, lagèe Prang Syèdara Selangor, waba peunyakét, tutông, ngon ië raya. Bak kira-kira thôn 1870, Kapitan China Kuala Lumpur, Yap Ah Loy, jeuët keu ulèe nyang meutanggông jaweuëb bak peutheun ngon peutimoh banda nyan. Lé jih ka phôn laju jipuga Kuala Lumpur dari saboh teumpat ubeut nyang hana meupat jeuet keu saboh banda tambang ngon ekonomi nyang hudép. Nibak ujông abad keu-19, Mohamed Taib bin Haji Abdul Samad sidroë sèdaga Meulayu teuka keunan dari Minangkabau, ngon lé gobnyan geupuga da'irah Chow Kit ngon Kampung Bahru jeuët keu da'irah mukim masyarakat Meulayu.

Nabi Ishaq na geu meukawén ngön salah sidröe ureuëng nyang nan gopnyan Rifqah. Bak Rifqah nyoë keuh lahè duwa droë aneuk. Nyang phôn Ish, nyang keu duwa Ya'qub. Ish that geu gaséh lé ayah geuh, meunyoë Ya'qub brat that geu sayang lé mak gop nyan.

Alu Seumirah nakeuh gampông di Keucamatan Samadua, Kabupatèn Acèh Seulatan, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.01.06.2007.

Film nyoë jipeusak lé Indônèsia keu Academy Awards keu-62 thôn 1990 keu peuneuyum film meubahsa aséng nyang paléng got. Meuhat keuh film nyan hana leupah bak peucalon phôn tamong keunan.

Train 6 (Arun Project III) jipeudong bak phôn buleuën Siblah thôn 1984 ngon leungka bak buleuën Sikureuëng thôn 1986 nyang jikeurija lé Japan Gas Corporation (JGC)

Hikayat Prang Sabi na bak duwa macam jeunèh teunuléh, nyang phôn geurasi nan ngon tambéh (lam bahsa Arab meuma'na nasihat peuingat) ngon teunuléh calitra pahlawan (kisah jihad) lam seuëh prang Sabilillah di Acéh bak geulawan Kaphé.

Terutung Peyung Hilir nakeuh gampông di Keucamatan Bambel, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.03.2015.

‘Oh lheuëh nyan, bahsa da’irah la'én di Acèh nakeuh bahsa Simeuluë. Bahsa Simeuluë geupakèk lé ureuëng nyang tinggai di pulo Simeuluë. Di sampéng bahsa Simeuluë, di sidéh na cit bahsa Dèvayan, bahsa Sigulai, bahsa Lekon ngon bahsa Jamèë.

Lam riwayat, nyang phôn-phôn that peubeuët ibadah haji nakeuh nabi Adam As. Nyang geu haji geujak ngon tapak nibak nanggroë Hindi. Na 40 gö haji nyang ka geu peu beuët lé Nabi Adam As.

Na ulama fiqah, tauhid, tasawôh. Na chit ulama lam bidang èleumèë tajwid, nahu, sharaf, lugat, bayan, balaghah, mantiq atawa falsafah Iseulam, meunankeuh lam èleumèë ugama.

Panté Rhéng nakeuh gampông di Keucamatan Samalanga, Kabupatèn Bireuen, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.11.01.2003.

Leumo nakeuh saboh bagoë meunatang nyang cukôp le na di Acèh, 'oh watèë karap puasa atawa uroë raya haji le geusië keu sië meugang, meunyo bak uroë raya haji na cit nyang geusië leumo keu kureubeuën. Padum-padum watèë nyang ka trép u likôt, leumo na cit geuba u blang keu jak meugoë.

Pulo Latong nakeuh gampông di Keucamatan Babussalam, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.04.2015.
Ratéb Meuseukat nakeuh saboh peyasan nyang na di Acèh. Nan Ratéb Meuseukat nakeuh nibak bahsa Arab, narit ratéb teuka nibak narit ratib areutijih ibadat ngon meuseukat teuka nibak narit sakat nyang meu-areuti iëm.

Fathimah neu meunikah ngon Ali bin Abi Thalib di Madinah, Sayyidina Ali neujak lakèe Fathimah langsông bak Nabi. Keu jeunamèe meunikah antara Fathimah ngon Ali nakeuh saboh bajèe beusoë wareuna itam nyang neujok lé Nabi bak Ali. Bajèe beusoë nyan geu peubloë keu Sayyidina 'Utsman bin 'Affan ngo yum bajèe beusoë nyan keuh Rasulullah neubloë peukakaih nyang peureulèe bak neupeukawén Fathimah ngon Ali.

Tanjông Sirön nakeuh gampông lam Keucamatan Kuta Blang, Kabupatèn Bireuen, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.11.17.2005.

Sukèë Salar ka na bak Propinsi Qinghai di masa Yuan. Meuabad-abad sukèë nyoë mantöng geupeulara bahsa Oghuzjih nyang leupah that saban ngon bahsa Turkmen nyang geumarit bak Qaraqum.

Madinah atawa Madinah Al Munawwarah: مدينة رسول الله atawa المدينه, (geupeunan cit Madinatur Rasulullah, Madīnah an-Nabī) nakeuh banda utama di Arab Saudi. Nyoëkeuh banda nyang that rameè geukunjông lé ureuëng Islam. Disinan keuh Rasulullah SAW neuwafeuët ngon disinan keuh kubu neuh. Nyan nakeuh banda suci keu-2 bagi ummat Islam. Bak masa Nabi Muhammad SAW, banda nyoë jeuët keu pusat da'wah, meurunoë, ngon peumeurèntah Islam. Dari banda nyoë Islam meukeumang keu sigom tanoh Arab 'oh lheuëh nyan ban sigom dônya. Bak thôn 1 H (622 M) Nabi Muhammad SAW ngon ureuëng Islam dari Makkah ka neu Hijrah u Madinah. Ngon trôh laju keunan mandum ureuëng Islam nyang phôn-phôn that meuagama Islam keunan keu geujak meurunoë agama langsông nibak Nabi. Madinah nakeuh teumpat bak teudong lhèe boh peuneudong meuseujid nyang that utaa lam tarèh Islam. Nakeuh disinan Meuseujid Nabawi (meuseujid Nabi), Meuseujid Quba (meuseujid phôn lam Islam), Meuseujid Qiblatain (meuseujid dua qiblat) di meuseujid nyan teumpat qiblat neupinah dari Yerusalem u Makkah.

Ban geusurat lam tarèh, le that prang rayeuk lam seujarah phôn Islam peuta'lôk dônya. Prang Yarmuk, nyang keujadian rab Damaskus bak thôn 636, 20 ribèe teuntra Islam ka geupeutalô teuntra Rôm nyang na jumeulah awaknyan 70 ribèe droë ngon prang nyan ka meuakhé keuh kuwasa Rôm di Asia Ubit blah rot tunong. Teuntra Islam la'én lam jumeulah nyang leubèh dit ka meuhasé cok meunang cit ateuëh teuntra Parsi nyang leubèh ramèe jumeulah jih lam prang Qadissiyah (thôn 636), di binèh kruëng Eufrat. Lam prang nyan panglima teuntra Islam Sa`ad bin Abi Waqqas ka geupeutalô teuntra Sassanid ngon meuhasé geupoh panglima Parsi nyang that jithèe, Rustam Farrukhzad.

Tianjin nakeuh saboh banda rayek di China. Wilayah jih nakeuh di teungoh propinsi Hebei. Bah that meunan, di siblah timu Tianjin mantong na ceuë deungon Panté Bohai.

Surat Yusuf (bahsa Arab: يوسف‎, Yūsuf, "Nabi Yusuf") nakeuh surat keu-12 lam Al-Qur'an nyang jeumeulah ayatjih 111 ayat. Surat nyoe neupeutrön di Meukah saweueb nyan surat nyoe nakeuh surat Makkiyah. Neupeunan ngön Surat Yusuf saweueb ban dum asoe surat nyoe neupeugah bhah Nabi Yusuf.
Aleuh nyan na lom 40 droë nibak Samarqand nyang geuseutöt tanda gaki kawôm nyang ka leupah away – awak nyoë geujak rod barôh Tian Shan sampoë geutamöng u Qinghai. Awak nyoë geujak rod ranto Qinghai ngon Hunan u Wilayah Guide jinoë, 12 droë dari awak nyan tinggai di sinan. 28 droë teuk mantöng geujak lom laju ngon dudoë meurumpok deungon awak Haraman bak wilayah Ganjiatan, lheuh nyan kawôm nyoë geujak lom u Wilayah Xunhua (nan wilayah jih jinoë). Oh ka jula, unta awak nyan geupluëng, teuma awak nyoë geumita unta nyan ngon sulôh. Singoh jih, awak nyoë geu’ék u saboh glé nyang na thoë di sinan mangat jeuët kalon hoë ka unta nyan geupluëng. Aleuh geutrön, awak nyoë geukalon tanoh disinan leupah basô ngon geupiké gèt tinggai di sinan. Si’at aleuh nyan, awak nyoë meurumpok mata ië ngon geukalon unta nyang gadoh nyan ka geuduk di binèh ië. Awak nyoë cok tanoh ngon ië di sinan ngon geukèra, dari sinan keuh awak nyoë teupeu bahwa tanoh ngon ië jih saban lagèë tanoh ngon ië nyang geumèë lé awak nyan di Samarqand. Dua kawôm nyoë dudoë tinggai bak Wilayah Xunhua nyoë. Masa meugantoë, awak nyoë meucawoe deungon sukèë Tibet, Hui, China Han, ngon Mongol nyang ka away na di sinan, awak nyoe keuneulheuh jih jeuët keu sukèë Salar jinoë.

Maté syahid/chahid, na keuh maté atawa meuninggai sidröe-sidröe ureuëng Islam bak geu jak meuprang ngön ureuëng Kaphé. Hukôm ureuëng maté syahid, hareuëm ta seumanöe, hareuëm ta seumbahyang mayèt ureuëng nyan. Teuma nyang wajéb 2 macam sagai ta peukafan ngon ija-bajè nyang geu pakèk bak watè syahid nyan ngön ta kubu mantong.

Meunyo bahsa Jamèë atawa bahsa Aneuk Jamèë, hanya geugunakan awak nyang tinggai di da’irah Acèh Seulatan, Acèh Barat Daya, seubagian ubit da’irah Acèh Barat, Acèh Singkil, ngön Simeuluë. Meunan cit ngön bahsa Kluët, geupakèk lé ureueng nyang tinggai di Acèh Seulatan, nyang peunyeubaranjih di Kluët Utara, Kluët Seulatan, Kluët Timu ngon Kluët Teungöh.

Bahsa Acèh nyoë hana nyang beutoi-beutoi teupeuë pakri awayjih ngon pat nèjih. Teuma nibak nyan, linguis (ureuëng nyang geumeurunoë nè bahsa) Acèh that nit. Bah pih meunan, jinoë ka na cit hasé ureuëng geuteuliti pasay bahsa Aceh nyoë, padum boh tèori geukheun nè bahsa Acèh nakeuh nibak tanoh Champa nyang taturi deungon Vietnam teungoh ngon tunong jinoë. Geupeuna tèori nyan sabab struktur bahsa Cham nyang paléng meuhi ngon bahsa Aceh bah pih ka trép that meupisah nibak maséng bahsa nyan. Nibak nyan, ahli-ahli bahsa Austronesia jinoë geupeutamong bahsa Acèh lam cabeuëng bahsa Acèh-Chamic nyang nakeuh cabeuëng di bahsa Malayo-Polynèsia Inti nyang nakeuh cabeuëng cit di rumpun bahsa Malayo-Polynèsia nyang nakeuh cabeuëng cit di rumpun bahsa Austronèsia. Nibak nyan, rumpun bahsa Acèh-Chamic na meuhubông cit ubé 70% kira jih ngon bahsa Moken nyang geumarit le sukèë Moken nyang tinggai di pulo-pulo panté timu la'ot Andaman di Thailand ngon pulo-pulo Mergui di ujông tunong Myanmar.
Pulo-pulo Falkland (Bahsa Spanyol: Islas Malvinas, Bahsa Inggréh: Falkland Islands) nakeuh wilayah seubrang la'ôt Britania Raya di La'ôt Atlantik Tunong nyang na nibak duwa pulo utama, Falkland Timu ngon Falkland Barat, seureuta na padum-padum boh pulo ubeut. Nang nanggroë Pulo-pulo Falkland,Stanley, neuduek kota nyan na di Falkland Timu.

Nibak CIA World Factbook, 50% nibak ureuëng duëk Mongolia meu’agama Budhisme Tibet, 40% kapéta, 6% Syamaniyah, Baha’i, Kristèn, ngon 4% teuk Muslim. Meubagoë rupa Syamanisme ngon Tengriisme kayém geupeulaku bak rata nanggroë Mongolia nibak jameun kön. Dudoë ugama-ugama nyan meucawoë deungon Budhisme Tibet. Bak raja-raja ngon ulèëbalang-ulèëbalang Keurajeun Mongol, Islam nakeuh nyang paleng geupiléh, daléhjih nakeuh lhèë nibak peuët Khan raya tamong Islam. Bak abad 20 M, kuwasa komunis geutindéh ugama-ugama di Mongolia. Khorloogiin Choibalsan deungon maklumat nibak Joseph Stalin, geupeuhancô leubèh nibak 700 biara Budha ngon geupoh maté meuribèë peundita (biksu) di Mongolia. Bileuëng peundita Budha ji’ôh meukureuëng nibak 100.000 droë di 1924 u 110 droë bak 1990. Aleuh kuwasa komunis rhöt bak 1991 udép teuma ugama-ugama di Mongolia, nyang sigoë teuk geupeujeuët ugama Budhisme Tibet seubagoë ugama nyang paléng meupeungarôh. Ugama-ugama la’én lagèë Islam, Baha’i, ngon Kristèn geupeulheuh cit aleuh 1990. Muslim keudroèë bak thôn 2007 lam peubileuëng nanggroë meubileuëng 140.152 droë (5,39% nibak ureuëng duëk mandum) nyang le di siblah barat nanggroë lagèë Propinsi Bayan Olgii ngon Propinsi Khovd, lawétjih nakeuh sukèë Kazakh.

Nabi Harun nakeuh syèdara nabi Musa. Man duwa geuh keu turônan (bièëk) keuleuarga Imran. Lam saboh riwayat, bak sa'ah nabi Musa as geu parèntah lé Allah ta'ala untôk geu jak u bukét Thursina, supaya geu jak teuëng kitab Taurat lam trép 40 malam, bak watè nyan keuh umat nabi Musa geu yuw satoh (bimbing?) bak nabi Harun as, deungon teu leubèh ilèi geu angkat nabi Harun jeuët keu Rasul lé Allah ta'ala.

Lhôk Awé Teungöh nakeuh gampông lam Keucamatan Kota Juang, Kabupatèn Bireuen, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.11.13.2011.

Awé Geutah nakeuh gampông di Peusangan Siblah Krueng, Kabupatèn Bireuen, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.11.15.2016.

Ceubrék nakeuh sijeuneh bak kayee nyang roh lam familia Fabaceae (=Leguminosae). Bak nyoe kayem geupula jeuet keu bak peucheue rot. Nan bak kayee nyoe lam basa-basa la'en nakeuh juwar (Betawi, Jawa, Sunda), johor (Malaysia). Lam bahsa Inggréh bak kayee nyoe geukheun black-wood cassia, Bombay blackwood, kassod tree, Siamese senna ngon la'en-la'en.

La'ôt Andaman (bahsa Myanmar : မုတ္တမ) nakeuh saboh la'ôt nyang na di siblah teunggara Lhôk Benggali, siblah seulatan Myanmar, siblah barat Thailand, siblah timu Pulo-pulo Andaman, ngon siblah utara Acèh (Pulo Ruja). La'ôt nyoë tamong lam Samudra Hindia.

Salim Pipit nakeuh gampông di Keucamatan Babul Rahmah, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.11.2009.

Pasar Lama nakeuh gampông di Keucamatan Labuhan Haji, Kabupatèn Acèh Seulatan, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.01.04.2004.
Samuti Rayek nakeuh gampông lam Keucamatan Gandapura, Kabupatèn Bireuen, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.11.07.2013.

Kayu Mbelin nakeuh gampông di Keucamatan Lawe Sigala-Gala, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.02.2031.

Haji husôh geupeubeuët lam beuleuën-beuleuën nyang ka meuteuntè, mulai beuleuën Syawal, Zulqa'idah tamah 10 uroë beuleuën Zulhijjah. Ibadah haji nyoe geupeubeuët bak teumpat-teumpat nyang ka meuteuntè, hanjeuët barang kapat.

Khutubah nyoë saban lagèë khutubah uroë jumeu'at, bida bacut khutubah jumeu'at yôh goh lom seumayang, teuma meunyo bak khutubah uroë raya oh lheuëh seumayang. Bak away-away khutubah phôn, khatib (ureuëng nyang ba khutubah) sunat geukheun takeubi sikureuëng go, bak khutubah keuduwa tujôh go. Hay nyang geupeugah lam khutubah uroë raya puasa nakeuh masalah jakeuët fitrah atawa la'én nyang peunténg-peunténg. Lam khutubah uroë raya haji geupeugalak peugah bhah hukôm kureubeuën.

Pidië seugolomjih nakeuh saboh keurajeuen nyang hana rôh lam Keurajeuen Acèh. Yôh karu ngön Portugal, Keurajeuen nyoe meuuké seubagoe dairah nyang luah ngön tanoh nyang subur, jeut geumeuduek ureung ngön makmu. ceue keurajeuen nyoe meupawôt röt blah timu ngön Keurajeuen Samudra Pasè, blah barat ngön Keurajeuen Acèh Darussalam, blah tunong ngön gunong-gunong, lom ngön seulat Malaka röt blah Barôh. Akhéjih Keurajeuen Pidië geupeusaho droegeuh ngön Keurajeuen Acèh keu geujak lawan Peutugéh.

Teuka ië raya di Kuala Lumpur nakeuh meuseubab ngon ië kruëng nyan ngon kruëng la'én Kruëng Batu. Sampoë lé peumeurèntah Malaysia ka geupeugot saboh keurija peuteupat peukara kruëng nyan ngon geupeuna saboh kanal ië nyang ka leungka geupeugot bak buleuën sikureuëng thôn 2007.

Lam seujarah, Madinah that meuceuhu ngon hasé nibak Kurma. Kurma Madinah nakeuh nyang that mangat didônya, ngon le that bagoë kurma nyang jitimoh ngon meuboh disinan. Bak thôn 1920 mantong na leubèh kureuëng 139 macam kurma nyang na ban sigom Madinah. Madinah geuthèe cit keu hasé nibak macam-macam peunula gulèe.

Timön-timön (nan Latèn: Kyphosus valginensis) nakeuh saboh jeunèh eungkôt nyang na di la’ôt Acèh. Eungkôt nyoe kayém geudrop lé ureueng keumawé keu geupeubloe.

Okseøerne (Bahsa Denmark) atawa Ochseninseln (Bahsa Jeureuman) nakeuh pulo-pulo nyang na di Kuala Flensburg di nanggroë Denmark. Nan Okseøerne meumakna pulo-pulo leumo meunyo lam bahsa Acèh. Okseøerne geuweuëk lam dua boh wilayah, Lille Okseø (Okseø Cut) ngön Store Okseø (Okseø Rayek). Luwaih wilayah pulo-pulo nyoë nakeuh 0,11 km² ngön ramè ureuëng duëk 3 droë.

Pulo Kunashir nakeuh saboh pulo nibak pulo-pulo Kuril di timu la'ot Okhotsk di timu baroh Asia. Pulo Kunashir jinoe kuwasajih geumat le Rusia. Bah pih meunan, pulo nyoe geuklaim le Jeupang.

Mamplam atawa bak mamplam (nan Latin: Mangifera indica) nakeuh simacam bak kayèë nyang boh jih jeut tapajôh. Bak mamplam jeut timoh ngon manyang 35-40 mètè. Bak mamplam na le macam, miseuë mamplam acèh, mamplam gadong, mamplam heut, ngon le laén lom. Di Acèh, bak mamplam le geupula di Acèh Rayek, teutapi jareuëng na di panté barat Acèh atawa panté barôh Acèh.
Aljazair (Bahsa Arab: الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية- Bahsa Peurancih: Algérie. République algérienne démocratique et populaire- Bahsa Tifinagh: ⵟⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵎⴻⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴰⵏⵜ ⵜⴰⵣⵣⴰⵢⵔⵉⵜ), raseumi Republik Demokratik Rakyat Aljazair nakeuh saboh neugara nyang na di kawasan Afrika Utara ngon pante Mediterania. Nang nanggroe Aljazair nakeuh banda Al-Jazair. Aljazair nakeuh nanggroe deungon sistem republik presidensil. Beunagi wilayah geuh dari nyang rayek nakeuh 48 wilayah (propinsi), 553 dairah (distrik), 1541 balad (mukim). Ngon le ureueng duek leubeh nibak 37 juta, Aljazair nakeuh neugara paleng le ureueng duek ke 34 di bumoe. Sonatrach, badan useuha minyeuk neugara nyoe nakeuh badan useuha nyang paleng rayek di Afrika. Aseuka Aljazair nakeuh nyang rayek keu 2 deungon dana paleng le di Afrika.

Bandar Udara Rach Gia atawa Rach Gia Airport na keuh saboh bandara yang geulayang wilayah Rach Gia di Propinsi Kien Giang, Viètnam. Geubuka nibak 17 Buleun Dua 1964, bandara nyoe nakeuh keu gantoe bagi Bandara Pleiku nyang ukeu geu bri kode kode IATA VKG sudangkan kode ICAOnya nakeuh VVRG.

Pulo Nancowry nakeuh nan nyang geubôh keu saboh pulo ngon pulo-pulo lingkajih di teungoh pulo-pulo Nikobar, India. Pulo Nancowry keudroë luwahjih 67 km². Lage pulo-pulo Nikobar la'én ië beuna 2004 teuka u pulo nyoë cit.

Bahsa Parisi (nan aseuli: Farsi , Tajiki atawa Dari), nakeuh saboh bahsa lam kawan bahsa Indo-Iran aneuk nibak peureudee bahsa Indo-Ierupa. Bahsa nyoe geupeututô di Iran, Tajikistan, Afganistan ngon Uzbekistan. Beunileueng ureueng meututô mandum nakeuh keunira 75 juta droe. Di Iran, ureueng meututô aseuli bahsa nyan na keunira 60% nibak rakyat Iran.

Surat Asy-Syams neupeutrang cit meunyoe manusia neuyue peugléh jiwa mangat meutumèe bahgia lam dônya ngön uroe akhé. Ureueng-ureueng nyang peureulöh jiwa droejih akan neubri azeub keu ureueng-ureueng nyan lagèe neubri azeub keu kawôm Tsamud.

Buleuen Islam geupeuphôn watèe leumah aneuek buleuen (hilal). Di miyub nyo nakeuh watèe phôn buleuen Shafar nibak thôn-thôn nyang ka meuteuntèe.

Teumiki nakeuh peunula tamah muda ngon meuyub nyang jitimoh pat mantong na tanoh soh nyang lapang seureuta tampah ngon cahya mata uroë. Bak teumiki nyan meucabeuëng le ngon ônjih meubulèë bungongjih mirah muda.

Talô lom Napolèon bak jak prang Rusia seubab hayeuë that ngon carong that kri strategi Jenderal Mikhail Kutuzov ngön Tsar Aleksandr I dari Rusia lam jilawan teuntra Peurancih ngön jimanfa'at keuneunöng leupië Rusia nyang jeuët peumaté ureuëng nyan ban leupië jih. Watèe nyan Napolèon talô seubab jikhianat lé Raja Swedia, Jendral Bernadotte. Strategi Rusia lam hai nyoë nakeuh jitet banda Moskow lheuëh Napolèon asé peutaklôk banda nyan lam prang nyang that brat di Borodino.

Lhôk Seuntang nakeuh gampông di Keucamatan Lhôksukôn, Kabupatèn Acèh Barôh, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.08.04.2071.

Cöt Tunong nakeuh gampông lam Keucamatan Gandapura, Kabupatèn Bireuen, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.11.07.2021.
Teumpat neutuju wisata nyang that peunténg di Kuala Lumpur nakeuh Lapangan Merdeka, Parlemen Malaysia, Istana Budaya, Istana Neugara, Meunara Kuala Lumpur, Museum Neugara, Pusat Niaga Dunia Putra, Tugu Neugara, ngon teumpat-teumpat ibadah lagèe Meuseujid Jamek, Meuseujid Neugara, ngon Meusejid Wilayah Meusikutu. Teumpat la'én nyan nakeuh Aquaria KLCC, Batu Caves, Makam Pahlawan, Pusat Sains Neugara, Jalan Petaling, Royal Selangor, ngon Keubôn Meunatang Neugara. La'én nyan nakeuh peyasan nyang na bak pusat budaya Melayu, peyasan budaya China di Tokong Thean Hou, ngon pawè Thaipusam di Kuil Sri Maha Mariamman. Di Sagoë Lhèe Meuh (pusat meuniaga Kuala Lumpur) teudong keuh Meunara Keumbeuë Petronas nyang nakeuh meunara keumbeuë nyang paléng manyang di dônya.

Bahsa Inggréh ka meuceuhu ban saboh donya. Nanggroë-nanggroë rayek nyang ka geunguy bahsa Inggréh nakeih Amirika Syarikat, Australia ngon Kanada.

Subulussalam Timur nakeuh gampông di Simpang Kiri, Kabupatèn Subulussalam, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.08.05.2042.

Seuneubôk Lhông nakeuh gampông lam Keucamatan Jeumpa, Kabupatèn Bireuen, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.11.04.2073.

Ureuëng Salar (Bahsa Salar: Salar, Bahsa Tureuki: Salar, Bahsa China: 撒拉族, Pinyin: Sālāzú) nakeuh ureueng nyang meucabeung nibak ureuëng Turki Oghuz nyang lughatjih paléng toë ngon ureuëng Turuki bak nanggroë Turuki. Ureueng nyoë nakeuh saboh sukèë nibak 56 sukèë nyang geupeusah lé kuwasa Rèpublik Rakyat China. Sukèë nyoë meubileuëng 104.503 droë bak peusipé akhé nyang geupeugèt bak thôn 2000, sukèë nyoë udép bak Propinsi Qinghai (bak Wilayah Otonomi Salar Xunhua 循化撒拉族自治縣 deungon Wilayah Otonomi Sukèë Hui Hualong 化隆回族自治縣 ) Propinsi Gansu (bak Wilayah Otonomi Sukèë Bonan, Dongxiang, ngon Salar 積石山保安族東鄉族撒拉族自治縣) ngon Propinsi Xinjiang (bak Wilayah Otonomi Kazakh Ili 伊犁哈薩克自治州). Èndatu sukèë nyoë nakeuh ureuëng Turki Oghuz nyang geupinah-pinah nyang dudoë meukawén deungon sukèë-sukèë Tibet, China Han, ngon Hui. Sukèë nyoë nakeuh sukèë nyang udép geumeulampôh, geupeujeut ayah seubagoë ulèë di ai, ngon meu’ugama Islam.

Bandum nyan jeuet keu seubab wilayah seulat nyan nakeuh saboh neuduëk lanun, ngon nyang la,én nibak nyan lagèe (mungkén cit) terorisme. Lanun di Seulat Malaka nakeuh kawan peurompak la'ôt nyang that ceubeuëh dari masa jameun kon' lam riwayat nanggroë Melayu Raya that le kisah lanun nyang na lam ceunatét hikayat atawa lam teunuléh raseumi tarèh nanggroë. Bhaih lanun nyan jeuet ke peukara nyang that meu kri'et lawét nyoë, saweuëb peukara jeuheuet nyan ka di ék dari 25 go keujadian bak thôn 1994 sampoë na bak puncak 220 go bak thôn 2000. Ngon na leubèh nibak 150 go keujadian lanun bak thôn 2003. Bandum nyan nakeuh meujumeulah sa weuëk lhèe neubuët jeuheuët lanun bak thôn 2003. Meubagoë cara geusatoh lé aseuka la'ôt Indônèsia, Malaysia ngon Singapura bak geupeuseuleusoë peukara nyan, antara la'én ngon keurija saban lhèe boh neugara nyan keu geutamah patroli la'ôt di seulingka seulat nyan bak buleuën nam thôn 2004.
Bahsa Meulayu nyang jeuët keu bahsa raseumi, nakeuh bahsa utama di Kuala Lumpur. Bahsa la'én nyang geunguy di banda nyan nakeuh Kanton, Mandarin, ngon Tamil. Bahsa Inggréh na cit geunguy lé ureuëng meuniaga ngon jeuët keu bideuëng meurunoë bahsa bak rumoh sikula.

Bak watèe bicah Prang Acèh akibat agresi Beulanda ateuëh Keurajeuën Acèh Darussalam, Teungku Chik Muhammad Panté Kulu teungoh neubeuët di Mekah. Seubagoe sidroe pahlawan nyang ka neutië ngon kisah hudép pahlawan Islam, laju gobnyan meuhajat nyang raya keu gisa u nanggroë, keu neujak bantu prang jihad di nanggroë jak lawan kaphé saban-saban ngon banmandum Bansa Acèh nyang geu pimpén lé ulama seureuta peumimpén Acèh.

Syawwal, nakeuh buleuen nyang keu-10 lam thôn Hijriyah. Taréh nyang that peunténg lam buleuen Syawwal nakeuh bak uroe 1 Syawwal, uroe rayek umat Islam, atawa geukheuen deungön Idul Fitri seubagoe uroe rayek watèe kalheuh geupuasa bak buleuen Ramadhan.

Darul Aman Ginansing nakeuh gampông di Longkib, Kabupatèn Subulussalam, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.14.08.2010.

Bahsa Haloban geupakèk lé ureueng nyang tinggai di wilayah pulo Banyak. Sayangjih, bahsa Haloban dalam ancaman keupunahan, kareuna awak nyan leubèh seunang geupakèk bahsa Jamèë seubagoë bahsa pengantar dalam komunikasi siuroë-uroë. Di sampéng nyan, di sinoë na cit bahsa Boang.

Hikayat Prang Sabi jeunèh tambeh phôn that geupeunan ngon bahsa Arab Haadzihi Qishshah Nafsiyyah nakeuh neucok nibak risalah ulama Abdussamad al-Falimbani bak kitab gobnyan nyang geupeunan Nashihatul Muslimin. Naseukah awai nyan geutuléh bak thôn 1834 rab 40 thôn seugolom Prang Acèh, salang keunarang phôn nyang geupeunan Hikayat Prang Sabi nakeuh teunuléh nibak Teungku Chik Panté Kulu nyang geutuléh bak neulakèe lé 'cut aduën' neuh. Meuhat keu nyo cut aduën nyang neumeukeusud nyan nakeuh Teungku Chik di Tiro, nyang bak thôn 1881 ulama mujahid nyoe geuangkèe keu panglima prang sabilillah, salang Teungku Chik Panté Kulu nakeuh sidroë jaroe uneun gobnyan.

Jambô Keupok nakeuh gampông di Keucamatan Kota Bahagia, Kabupatèn Acèh Seulatan, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.01.17.2009.

Sichuan nakeuh saboh propinsi di Rèpublik Rakyat Cina. Propinsi Sichuan meurumpok ceuë deungon propinsi Guizhou, Yunnan, Xizang (Tibèt), Qinghai, Gansu, Shaanxi ngon banda rayek Chongqing. Propinsi nyoë nang nanggroëjih nakeuh banda Chengdu.

Lancôk Panté Ara nakeuh gampông lam Keucamatan Kuala, Kabupatèn Bireuen, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.11.14.2013.

Uroe-uroe Mina (uroe tasyrek, tgl 11-12-13 Zulhijjah) na keuh uroe-uroe pajoh makanan ngon jeb ie ngon meuzikir-ta ingat Allah Ta'ala. (Shaheh Muslim)

La’ôt Banggali nakeuh saboh la’ôt nyang na bak rot timu la’ôt Samudra Hindia. La’ôt nyoe na bak blah rot barat Malaya ngon timu India. La’ôt nyoe deuh lagee lhee sagoe. Geukheun la’ôt Banggali keureuna la'ôt nyoe na di yup nanggroë beunagi India Banggali Barat ngon nanggroë Bangladesh.

Matang Munjee nakeuh gampông di Keucamatan Lhôksukôn, Kabupatèn Acèh Barôh, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.08.04.2039.
Luwah seulat nyoë lam keunira na 150 km meunyo geusipat phôn di Pulo Kalimantan trôk u Pulo Belitông. Belitông geupeumeuklèh ngon Pulo Bangka lé Seulat Gaspar. Neuduëk Bangka na rab ngon pasi timu Pulo Ruja nyang geupeumeuklèh lé Seulat Bangka. Pulo-pulo Karimata na di Seulat Karimata.

Kuala Lumpur geusahèh jeuët keu saboh banda bak thôn 1972, ngon laju jeuët keu neuduëk wilayah ureuëng duëk phôn di Malaysia nyang meuteumèe status nyan lam masa Malaysia meucok meurdèka. Bak uroë 1 buleuën duwa thôn 1974, Kuala Lumpur jeuët keu Wilayah Meusikutu, sampoë keuh ngon nyan nang nanggroë Selangor laju geupinah u Shah Alam bak thôn 1978.

Umpeuën meulatang nyan pih le macam curak, na nyang pajôh ôn kayèë, naleuëng lagèë kamèng, bubiri, leumo, keubeuë, rusa atawa la'én nibak nyan.

Huang Xianfan(Bahsa Zhuang:Vangz Yenfanh; China geupeupaneuk: 黄现璠; haraih china aseuli: 黄現璠; pinyin: Huáng Xiànfán) (Guangxi, Cina 1899 M - Guilin Cina, 1982 M). Nakeuh sidroe profesor taréh rayeuk Cina yang that dituri.Gopnyan na peungarug yang rayeuk lam penyebaran Studi Zhuang di Cina.

Sugohlom Prang Dônya II, di seulingka pusat banda tuha le that ta teumèe rumoh keudèe, le bak peuneudong nyan meutingkat duwa. Dum rumoh keudeè nyan meucurak ban adat reusam peuneudong awak China meujampu Iërupa. Bahthat pih jino ëka le peuneudong tuha nyan ka jipeurubah ngon jipeugot nyang barô, mantong le cit rumoh keudèe away nyang mantong teudong di silingka da'irah Medan Pasar, Ra'uëh Petaling, Ra'uëh Tuanku Abdul Rahman, Ra'uëh Doraisamy, Bukit Bintang, ngon Tengkat Tong Shin.

Antara 2001 ngon 2003, Nessen leubèh bak sithôn na di Acèh. Ban ka jithèe lé peumeurintah ngon militè Indônèsia, meu-ulang-ulang Nessen jiyuë piyôh meukeurija bak da'irah geunabuk nyang jikuwasa lé peujuang GAM. Lheuëh jimeunyeurah Nessen jikurông badan na 40 uroë, ngon jitudôh lé militè jih ka meukeurija spionase lam wilayah prang, salah nyan meunyoë lam hukôm militè jeuët keu jihukôm maté, lam masalah nyan bak mahkamah Indônèsia Nessen ka meurupok beunantu cit bak duta Amirika Carékat di Jakarta.

Nyan bandum jih nan cabeuëng èleumèë lam bahsa Arab. Deungon na tameureunoë èleumèë nyan tanyö akan jeuet ta bôh makna Al-Qur'an ngon Hadih seureuta Kitab-kitab Ulama.

Blang Kubu nakeuh gampông lam Keucamatan Gandapura, Kabupatèn Bireuen, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.11.07.2035.

Penosan nakeuh gampông di Keucamatan Lawe Sumur, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.14.2010.

Bak watèe haba wafeuët Nabi Muhammad S.A.W. bak uroë 8 Buleuën Nam thôn 632 M (12 Rabiul Awal, 10 Hijriyah) di Madinah sampoë bak mandum ureuëng Islam, Umar pih nakeuh sidroë ureuëng nyang that teukeujôt ngon keujadian nyan, gobnyan ka geutham soë mantong nyang keuneuk peumanoë ngon peusiëp manyèt Nabi keu meujak kubu. Meusuebab ngon nyum teukuejôt ngon han neupatéh Nabi kana lé Umar ka neumeukreuëh nyang nakeuh Nabi Muhammad golom wafeuët, Nabi cit pangsan mantong ngon keuneuk neubeudoh pajan-pajan.
Na ladôm dairah nyang meu bida laku tutô ret ta kalon cara tutô, na nyang baca harah R (Èr) deungon jeulah, na cit nyang lagè meujampu antara harah G ngon R. Miseuë jih tutô Baroë, na nyang kheuën Baroë, na chit nyang peugah Baghroë lagè nyang na ladôm di dairah Idi, Peureulak, Garôt Pidië atawa dairah la'én.

Surat Al-Ahqaf (bahsa Arab: الأحقاف‎, Al-Ahqāf, "Bukét-bukét Anoe") nakeuh surat keu-46 lam Al-Qur'an nyang jeumeulah ayat surat nyoe nakeuh 35 boh ayat. Nan surat nyoe teuka nibak Al-Ahqaf nyang na lam ayat keu-21. Bak ayat nyan, geupeutrang meunyoe Nabi Hud ka neupeutrôh risalah keu kawômneuh nyang jiduek di Al-Ahqaf (nyang jinoe jithèe ngön nan Ar-Rab'ul Khali). Adak pih meunan, kawôm Nabi Hud mantöng cit hana jipatéh peu-peu nyang geukheun lé Nabi Hud. Saweub nyan, Allah neupeutrôh bala angèn nyang jeuet keu tanda keu ureueng-ureueng musyrék meunyoe ureueng-ureueng nyan bak saboh masa geupeuancô meunyoe hana jipatéh haba nibak rasul.

Lam masa lheuëh meurdèka Malaysia, le that peuneudong meucurak Islam nyang teudong di nang nanggroë. Padum-padum boh peuneudong meucurak Islam nakeuh Meunara Telekom, Meunara Maybank, ngon Kompleks Dayabumi. Conto la'én nakeuh Meunara Keumbeuë Petronas nyang jipeugot rancangan rab saban rupa ngon curak-curak lam seni Islam.

Bak 1945, pulo nyoë nakeuh teumpat prang teuntra Jeupang ngon Rusia paléng akhé. Prang nyan mulaijih tanggai 18 Agustus, lhèë uroë aleuh teubitjih surat talo nanggroë lé Kaisa Hirohito.

Geulumpang Payông nakeuh gampông lam Keucamatan Jeumpa, Kabupatèn Bireuen, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.11.04.2032.

Triëng Gadéng nakeuh saboh keucamatan nyang na di Kabupaten Pidie Jaya. Ngon keudèe Triëng Gadéng nyang jeuët keu nang nanggroë. Kecamatan nyoe na jeu'ôh jih 147 km dari Banda Acèh.

Khan Mongol nyang paléng akhé nakeuh Ligden Khan bak away abad 17. Jih meupaké ngon sukèë Manchu lam hai hareuta rampaih nibak banda-banda China. Jih mangkat bak 1634 watèë teungoh jak u Tibet, ngon meukeusud meuprang Manchu ngon geupeuhancô jeuma’ah Budha Kupiah Kunèng. Bak 1636, sukèë-sukèë di Mongolia Dalam ka geutamöng u Manchu. Sukèë Khalkha beulasah u Qing bak 1691, nyang meuhareutoë mandum Mongolia keucuwali siblah baratjih geutamöng lam kuwasa Beijing. Aleuh padum go prang, Keurajeun Dzungar geupeuhancô lé Qing bak 1757-1758. Amban, “ulèëbalang rayek” Manchu geupuduëk di Khüree, Uliastai, ngon Khovd. Sukèë Manchu geumat kuwasa di Mongolia trôk thôn 1911, watèë kuwasa Masa Qing rhöt.

Salang Baru nakeuh gampông di Keucamatan Deleng Pokhkisen, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.13.2001.

Batu Hamparan nakeuh gampông di Keucamatan Lawe Alas, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.01.2021.

Lam hay seumayang uroë raya, man duwa seumayang uroë raya puasa ngon uroë raya haji nyan saban cara pubuëtjih, keucuali na padum-padum peukara nyang meubida lagèë nyang akan geupeugah u keuë.
Geupeuhina ureueng-ureueng nyang kaphé bak uroe kiamat, nyang jilakèe adak jeut geupeuriwang lom u dônya mangat jeut jipeubuet buet nyang jroh, tapi Allah han neuteurimöng peu-peu nyang jilakèe lé ureueng kaphé nyan.

Pulo Teressa nakeuh saboh pulo nibak pulo-pulo Nikobar, India. Luwahjih nakeuh 101 km². Austria (1778-1884) ngon Denmark (1754/56-1868) geuklaim daulat ateuh pulo-pulo Nikobar. Teressa nakeuh meu'ukeu di nan sidroë putroë Austria, Maria Theresia.

Kisam Kue Khambe nakeuh gampông di Keucamatan Lawe Sumur, Kabupatèn Acèh Teunggara, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.02.14.2014.

Meunyoë gata neuteumèe ayéb bak sidroë-droë ureuëng ngon gata keuneuk caci ureuëng nyan, leubèh gèt gata caci keuh droë di gata dilèe. Saweuëb ayéb gata leubèh na le nibak ureuëng nyang gata peugah ayéb nyan.

Seubeutôijih nyang geukheun gaki limong nyan nakeuh saboh neuatô nyang jinguy lé awak Beulanda jameun kolonial. Neuatô nibak peumeurèntah Beulanda masa nyan nakeuh bak tiëp-tiëp rot nyang jinguy lé ureuëng beu na meuseudia luwah limong gaki keu ureuëng nyang jak ngon tapak.

Bandar Udara Phù Cát atawa Phù Cát Airport na keuh saboh bandara yang geulayang wilayah Quy Nhon di Propinsi Binh Dinh, Viètnam. Geubuka nibak 18 Buleun Dua 1966, bandara nyoe nakeuh keu gantoe bagi Bandara Phu Cat nyang ukeu geu bri kode kode IATA UIH sudangkan kode ICAOnya nakeuh VVPC.

Seuleukat nakeuh gampông di Keucamatan Bakôngan Timue, Kabupatèn Acèh Seulatan, Acèh. Lumbôi gampông nyoe lam data peumeurèntah nakeuh 11.01.15.2008.

Tugaih peumeurètah banda nakeuh tanggông jaweuëb nibak Diwan Bandaraya Kuala Lumpur, saboh teunubôh peumeurèntah dimeuyub Meuntroë Wilayah Meusikutu Malaysia. Diwan Bandaraya Kuala Lumpur meutanggông jaweuëb keu bideuëng peugléh ngon peusihat umum, meu atô peukara brôh ngon ië peuneuboh lam banda, meurancang banda, peulindông alam, meukalon keurija peuneudong, peuneugot sosial ngon ekonomi seureuta meuhiro peuë mantong nyang peureulèe bagi ureuëng banda. Kuwasa eksekutif geumat lé Datuk Bandar nyang geuangkè ngon masa meutugaih lhèe thôn lé Meuntroë Wilayah Meusikutu. Sistem peuangkè datuk bandar nyoë mula phôn lheuëh piléhan raya disinan geutunda lé peumeurèntah bak thôn 1970.

Ame-ame (nan Latèn: Katsuwonus pelamis) nakeuh saboh jeunèh eungkôt nyang na di la’ôt Acèh. Eungkôt nyoe kayém geudrop lé ureueng keumawé keu geupeubloe.

Makèë atawa Makô (bahsa Inggréh: Macau) nakeuh saboh Wilayah Otonomi Teukeuséh di tunong China. Banda rayek di China nyang paléng thoë deungon Macao nakeuh Hong Kong ngon Guangzhou (Canton).

Na lhèe buh uteuën di Kuala Lumpur, nakeuh Uteuën Simpan Bukét Nanas (10.52 ha), Uteuën Simpan Bukét Sungai Putih (7.41 ha),ngon Uteuën Simpan Bukit Sungai Besi (42.11 ha).

Uni Soviet geunguy sistem politik saboh peureute nyang geudominasi uleh Peureute Komunih Uni Soviet sampoe 1990. Bah pih Uni Soviet seubeutoijih nakeuh saboh nanggroe kesatuan pulitek dari nanggroe-nanggroe nyang na di wilayah nyan deungon nang nanggroejih di Moskow, nyatajih Uni Soviet meurupa jeuet keu nanggroe nyang peumeurintahanjih that meusentral ngon sistem ekonomi kumando.