Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Yuqanaka [13]: Simón Andrés Rafael de Santa Cruz, Pedro Octavio de Santa Cruz, María Trinidad Eulalia Enriqueta de Santa Cruz, Elena Basilia de Santa Cruz, Andrés Octavio de Santa Cruz, María Mercedes Clementina de Santa Cruz, María Victoria de Santa Cruz, Manuel Alejandro Óscar de Santa Cruz, Andrés Domingo Friso de Santa Cruz.

Ulliru jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Olleros). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Chachapuyas jisk'a suyu.

Mankas jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Mangas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Bolognesi jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Santa Rosa Saqu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Santa Rosa de Sacco). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Hunin jach'a suyu, Yawli jisk'a suyu.

Santa Rosa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Santa Rosa). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Jaén jisk'a suyu.

Los Andes jisk'a t'aqa suyux 14ni kamachirjam Waranqa llätunk patak tunka paqalqun (1917) maranw utt'asiwaytana. Aka jisk'a suyux pusi municipios ukhamaniwa, ukanakax akanakawa: nayrïrix Pukarani, payïrix Laja, kimsïrix Btallas, pusïrix Puerto Perez.

Pasïr urunakax Eliseox katuqañawjan irnaqaskäna ukat irnaqäwipan jan pachanipinïnwa. Urut sarxañatakix jupax wali arumirjat irnaqañ qalltäna. Uka urux kimsa chikataniruw warmipamp anatir sarxäna. Jupanankax kaphiy umañ utan jikisipxäna ukat anatañ parkiruw k’uchirtasir sarxapxarakïna.

José Pedro Infante Cruz, El Ídolo de Guamuchil, suti (* Mazatlán, 1917 mara 18 uru Awti phaxsin yuritayna - Mérida, 1957 mara 15 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi), Mïxiku jacha marka yäpari & Ranchera q'uchu arsuyañami.

Ch'ayña, Ch'iyar jamach'i, ch'ayñita, ch'añarix jisk'a pampa jamach'iwa, (zool. mf. cientifico suti: Carduelis atrata. Tama: Fringillidae) ukham uñt'atarakiwa.

Amantani jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Amantaní) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Punu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

San Juan de Licupis jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Juan de Licupis). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu.

Georg Friedrich Händel (* Halle, 1685 mara 23 uru Anata phaxsin yuritayna – London, 1759 mara 14 uru Yapu apthapi phaxsin sarawayxarakitayna) Alimaña jacha marka suma urukipan jumanakataki, jilatanaka, kullakanaka.

San Nicolás jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Nicolás) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Carlos Fermin Fitzcarrald jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Taray jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Taray) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Khallka jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

San Francisco Daguas jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Francisco de Daguas). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Chachapuyas jisk'a suyu.

Patiwillka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pativilca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Barranca jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Paul Adrien Maurice Dirac, suti (Bristol, 1902 mara 20 uru Thaya phaxsin yuritayna - Tallahassee, 1984 mara 20 uru Taypi sata phaxsin yuriwi) huk Inlatirra jacha marka jakhuri & fisika yatxatawiri.

Samanco jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Samanco) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Santa jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Louisa May Alcott (* Germantown, Pennsylvania suyu, Istadus Unidus, 1832 mara 29 uru Awti phaxsin yuritayna — † Boston, Massachusetts suyu 1888 mara 8 uru Achuqa phaxsin yuriwi) Istadus Unidos jacha marka qillqiri.

Zhao Ziyang 赵紫阳 (* Henan, 1919 mara 17 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - Pekin, 2005 mara 17 uru Chichu phaxsin sarawayxarakitayna), China jacha marka kumunista anakithiri. Markani Republika China Uma kamayuq.

Pukyura jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pucyura) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Anta jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Batman (Episodiukuna: "Spell of Tut" 26 ñiqin tarpuy killapi 1966, "A Piece of the Action" 1 ñiqin pawqar waray killapi 1966, "Batman's Satisfaction" 2 ñiqin pawqar waray killapi 1966) .... Kato

Sillq'u (kastilla aru: Lombriz), siwita siwi janchin jakir kasta laq'uwa. Uraq manqhan yaqhip jaqin uywan jiphill manqhan sarnaqir laq'uwa. Sillq'ux ch'arañ uraq maqhan utji.

Jichha urux walja lunthatanakax utji, qullqichasawipax aljapxi jacha utaru, uka jacha utax sutipax “empresa” satawa ukaru achunaka aljapxi, uka empresa q‘añuchi pachamamaru, umanaka q‘añuchapxi uka quimikunakampi ukat nanakax janiw amuyasipxtanti uka quimikunakax pachamamaru jiwayaskiwa.

Aka amtax aka amuyump lurt’atawa tiknulujiya achunakampi, aymar laxrampi yaticht’awinak tuq nayraqatar sarantayañatakiwa ukjamata waynanakan aruskipawinakap, yatiñanakap utxayañapatak ch’amañchawiwa ukampirus aymara arusas Internet tuqinkaspa uka jisk’a amtanakampi lurt’atawa.¿Qhitinakamp lurawayatasa?

San Pidru jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Pedro) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qanchi jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

WAKULLA Wakullax k'ink'u ñiqit lluchit una uskusiñawa. Jach'a yuru saraksnawa. Wakullarux walja umaw imasiña, ukatx qhiri thiyawjankarakiwa, ukjamat jasak uma apsusiñatakiwa.

Marka (kastilla aru: Ciudad) , mä markax mä tama tamachäwiwa. Walja Ayllunakrakwa mayachthapi. Ukjamaraki walja walja markanakapuniwa aka uraqpachanxa utjaraki. Sapa mä suyux walja jach'a markanakaniwa. Ukjamaraki aka uraqpachanxa nä pä patak jach'a suyunakaw utji. Ukat uka jach'a suyunakaxa, sapa mayniw walja markanakani.

Molinopampa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Molinopampa). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Chachapuyas jisk'a suyu.

San Pidru jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Pedru) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Uqrus jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Icharati jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Echarate) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kumbinsyun jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Phinax juyranak llmaythapisin jicchump imatawa. Uka phinanakax juyphi puriniñkamakiw anqakaspa, yaqhipanakax niya sata puriniñapkama, ukat uksarux jicchukiw arkt'xaña.

Kikihana jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Quiquijana) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qispiqanchi jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

José Domingo Chuqiwanka Béjar (* Asankaru, 1792 mara 4 uru Thaya phaxsin yuritayna - Asankaru, 1854 mara 14 uru Anata phaxsin yuriwi) Piruw jacha marka arxatiri & anakithiri.

Nayaja wali cuchis'tua hichaja part'ama aymarana aca putala auntua jumanacaruja quichactuajatania maya portal enternitanja hichaja partaujañani muntuara higuasanacata.

El Andarín de la Noche. Obra poética completa. Edición, prólogo y notas de Juan Manuel Bonet. Madrid: Huerga y Fierro Editores – Colección Signos, 2008

Nipiña jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Nepeña) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Santa jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Jisk'a laq'u (kastilla aru: Bacteria), nayrampi jani uñjaña ali kasta laq'unaka, yaqhipa jisk'a laq'unakaxa usuntayiriwa, yaqhipaxa waliñataki yanapt'arakiwa.

Ukaru sirista nanakax sinti jayranka yatiqtan, nanakax janiw qamir jaqipxtanti, jiwasax sum sarnaqasiñaspawa jan lunthatasiñampi, ukat sirista aymar arusa sumaya

Chakayán jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Chacayán). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Pasqu jach'a suyu, Daniel Alcides Carrión jisk'a suyu.

Musuqllaqta jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Mosoc Llacta) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Aqumayu jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

K'isimira, qanlli (kastilla aru: Hormiga), jani ch'akani, uraqi manqhana jakiri jisk'a uywa. Qanlli satarakiwa. Ch'iyara k'isimiranakaxa kusi kusiruxa k'atakiwa manq'antapxixa. Laqa witnaqiri, uraqina jakasiri jisk'a laq'u. Uka laq'unakaxa qala manqhanakaruwa k'awnapxi.

Franz Tamayo uka suyunja, jiwakiwa, juntu uraqinkiwa, wali jaqinakaniwa, uksanja sillpa isinakampikiwa sarnakasipji, chojña pampa, muxsa manq'añanaka achu.

Juraj Dobrila Pula Jach'a Yatiñ Uta (kruwatiya aru: Sveučilište Jurja Dobrile u Puli, latin aru: Universitas studiorum Polensis Georgii Dobrila), jach'a yatiñ uta, Pula marka, Kruwatiya.

Marka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Marca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Rikuway jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Aqumarka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Accomarca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Willkawaman jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Independencia jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Independencia) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Pisku jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Wachuqullpa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Huachocolpa). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Wankawillka jisk'a suyu.

Wayakuntu Arma jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Huayacundo). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Waytara jisk'a suyu.
Fryderyk Franciszek Chopin (Frédéric Chopin) (Żelazowa Wola, 1810 mara 1 uru Achuqa phaxsin yuritayna - Paris, 1849 mara 17 uru Taypi sata phaxsin sarawayxarakitayna), Puluña jacha marka ankirïw suma q'uchux achuyirin pyanirichiw.

Tikllus jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ticllo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Bolognesi jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Alaxpacha yänakata (kastilla aru: Astronomía).Alajjpach toqet yatjjatatanakajja (cosmólogos) “kunanakatí alajjpachan utjki ukanakatjja, sapa patakat 95 janiw uñjaskiti ukat janirakiw cientificonakan maquinanakapas ukanak yatjjatirjamákiti” sasaw sapjje. Ukanakarojj materia oscura ukat energía oscura sasinwa sutichapjje. ¿Kunas ukanakajja? Janiw khitis yatkiti.

Los intereses creados (1907), comedia sobre las aventuras de dos pícaros que buscan hacer fortuna con engaños y fingimientos. Probablemente su mejor obra.

Maqati jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Macate) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Santa jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Alberto Aguilera Valadez suti Juan Gabriel (* Parácuaro, 1950 mara 7 uru Chichu phaxsin yuritayna - Santa Mónica, 2016 mara 28 uru Thaya phaxsin yuriwi) Mïxiku jacha marka q'uchu arsuyaña & Jaylliphust'ari.

Paqupampa t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pacobamba) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Haruki Murakami (村上 春樹 Murakami Haruki?) suti ( * Kyoto, 1949 mara 12 uru Chichu phaxsin yuritayna - ) Plantilla:JAP Nihun jacha marka qillqiri.

Yupan jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Yupán) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kurunku jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

La Cuesta jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de La Cuesta). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Utusku jisk'a suyu.

Mikaela Bastidas (* Tampurqu, 1745 mara yuritayna - Qusqu, 1781 mara 18 uru Llamayu phaxsin sarawayxarakitayna) Piruw jacha marka amtawi jaqi Amerika Latinu.

San Jerónimo jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Jerónimo). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Luya jisk'a suyu.

“Kunapachatix patrunax Qullasuyunkk ukkhax jan chachan tawaqunakaruw phayañapatak jawsayiri, mayninakax aliqakiw yanapapxirïta. Kunawrasatix La Paz markat jutki ukkhax kawallutpun jutapxiri. Sapa phaxsin mä kutis pä kutis wiraxuchas siñuras jutapunirïnwa. Juytapk ukapachax jupanakarux thakhir suyiriw katuqañatak jutañayri. Urasax yuqanakapam kunas jutapxiri. Yuqapax Gastón Ruíz, phuchaparak Teresa Ruíz. Qhipa maranakax yuqapas phuchapas Estados Unidos markaruw sarxaxäna.

Pacha Alto patat uñtasax Huayna Potosí qullux thiyat uñsti Marpachaw pachax sinti thaya, janiw junt’u pachans 17°C purkiti. Ukampins juyphi pacha willjtanakanx wali thayawa, ukampis qhirwa tuqinakatx sinti thayaniraki.

Ripan jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Ripán). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wanuku jach'a suyu, Llamayu phaxsi paya jisk'a suyu.
Ayllux Inka Tawantinsuyu nayraqatatpach utjapunitayna. Mä Ayllunsti waljan wilamasinakarakiw qamapxi, yapunaks yapuchapxaraki, ukajamarak uywanaks uywapxaraki Mä ayllunx Wak'anakaw utji, ukanakarakiw marka uywirinakaxa, achachilanak awichanakas qullunakankiwa, ukjamarus jupanakarakiw awatiripxi. Mä Ayllux ( Jilaqata)nakaw mamat'allamp chikt'at uñjapxi, ukjamarak taqi kuns Ayllu taypinx amuyapxi. Ayllu taypinx yatiqäwisa manqä'wis maynit maynikam yatichatawa, ukjamarak jan walt'awinak kuna manq'at t'aqhisiwinak utjipans taqiniw yanapt'asipxi. Ayllu taypinx taqikunas jakawiniwa, ukhamaraki jakäwitak utt'ayatawa

Qalltat yupaychawit uka qhanañchirinkax jupanakakiw patapampan yatiyapxi ukhamat patapampanakan jupanakax amuyasipxana janiw qamaqipun yatiskapati pachatuqita waya uywanakaw yatiyir utjapxaraki .kunjamatix liq` liq` ukax uñtasakiw sarnaqapxana pachamama uksatuqina.sarnaqapxana. Ukhamarakiw jichha pachan janiw yaqhapxiti qhanañchir uywanakaru.

Basadre, Jorge: Historia de la República del Perú. 1822 - 1933, Octava Edición, corregida y aumentada. Tomos 5 y 6. Editada por el Diario "La República" de Lima y la Universidad "Ricardo Palma". Impreso en Santiago de Chile, 1998.

Heinrich Rudolf Hertz suti (Hamburg, 1857 mara 22 uru Anata phaxsin yuritayna - Bonn, 1894 mara 1 uru Chichu phaxsin yuriwi) huk Alimaña jacha marka pachaykamay Yatxatawiri.

Kilmana jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Quilmaná) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kañiti jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

A gondolatnyi csend, amíg a kivégzőosztag újratölt, 1998. Trad. Un instante de silencio en el paredón, Herder, 2002; diez ensayos. (Incluye: A holocaust mint kultúra: három elöadás, conferencia de Viena sobre Améry, 1992; trad. El holocausto como cultura).

Cientificonakajj waljanakwa jan qhanahchirjamapkiti. Mä wali uht’at neurologojj akham siwa: “Janiw taqe kun sum yatksnati, ma cientificojj janiw amuyupampik apayasinapakiti, jan ukasti juk’amp yatjjataskakinapawa” sasa.

Qarwakallanka jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Carhuacallanga) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Wankayu jisk'a suyu.

Getúlio Dornelles Vargas (* São Borja, 1882 mara 19 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - † Rio de Janeiro, 1954 mara 24 uru Thaya phaxsin yuriwi), Wrasil jacha marka arxatiri & anakithiri, Wrasil Prisidinti (1930-1934, 1934-1937, 1937-1945, 1951-1954).

Español: El muro redondo está ubicado en el cerro. Su estructura es de piedra. English: The round wall is located on the hill. Its structure is built of stone. Quechua: Wayra jark'achi urqu patapi kasan. Rumi pirqa.

Bautista Saavedra Jisk'a Suyu; (kastilla arupi: Bautista Saavedra ) Aka jisk'a suyux Ch'uqiyapu jach'a suyun jikxatasi. Willka jalsu tuqiruxa ... jisk'a suyumpiw qurpasi, willka jalantarusti ... jisk'a suyumpiw qurpasi, alayarux .... jisk'a suyumpiw qurpasi, aynacharusti .... jisk'a supyumpirakiw qurpasi.

Chuqlluqucha, (kastilla aru: Castrovirreyna qhichwa aru: Chuqlluqucha), Piruw marka, nayriri marka Chuqlluqucha jisk'a t'aqa suyu wan Chuqlluqucha jisk'a suyu.
Santa Rusa Ukupa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Santa Rosa de Ocopa). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Hunin jach'a suyu, Kunsipsyun jisk'a suyu.

Tupaq Amaru Inka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Túpac Amaru Inca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Pisku jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Bartolomé Esteban Pérez Murillo suti ( * Sevilla 1617 mara 31 uru Jallu qallta phaxsin yuritayna - † Cádiz, 1682 mara 3 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi) Ispaña jaxcha marka yäpa llimphyri.

María Cristina Vilanova Castro de Árbenz , warmi, (* San Salvador, 1915 mara 7 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - San Jusiy, 2009 mara 5 uru Chichu phaxsin yuriwi) Plantilla:GUA jacha marka anakithiri.

Amy Jade Winehouse suti (* London, 1983 mara 14 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - London, 2011 mara 22 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi) huk Inlatirra jacha marka rock q'uchu arsuyaña.

K'añaskux jan ukasti awtu, jaqir uywar yänak apiriwa. Mä yäwa, taqi chiqanakaruw q'ipirakstaspa. Ukhamarus taqi markanakaruw sari, wali jathi q'ipinaksa apnaqarakiwa.

K’uwisux, ñuñur ch’aslalir wank’uwa. Ukampirus walja sutinakamp uñt’atarakiwa, uka sutinakax aknïrinakawa: Guinea pigs, kuwayus, kawya, India kunijillus, akuri ukhamarus kuri. Awyayala uraqisan uñstanitayna, Peru, Bolivia, Colombia markanakan uta uywapxataynawa.

Miraflores jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Miraflores) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Antonio Lucio Vivaldi, (* Venezia, 1678 mara 4 uru Achuqa phaxsin yuritayna - Wien, 1741 mara 28 Huillka kuti phaxsin sarawayxarakitayna), Italiya jacha marka ankirïw.

Akira Kurosawa suti ( * Ota, 1910 mara 23 uru Achuqa phaxsin yuritayna - Setagaya, 1998 mara 6 uru Juyphi phaxsin yuriwi) Plantilla:JAP Nihun jacha marka kuyu walltay pusaq.

Francisco Diez Canseco Corbacho (* Ariqipa, 1821 mara 21 uru Awti phaxsin yuritayna - † Lima, 1884 mara 5 uru Llamayu phaxsin yuriwi), Piruw jacha marka militar & anakithiri.

Justo Apu Sawarawra jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Justo Apu Sahuaraura) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ay maru jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Miguel Gregorio Antonio Ignacio Hidalgo y Costilla Gallaga Mandarte Villaseñor (* Guanajuato, 1753 mara 8 uru Llamayu phaxsin yuritayna - † Chihuahua, 1811 mara 30 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi), Mïxiku jacha marka Awkikura & anakithiri. Mïxiku amtawi jaqi Amerika Latinu. "Padre de la Patria"

Ukat nayax jupakampiw parliriwa, wawanakar yanpt´aw tuqita, yanapañax wali ch´amanchañatakiw jiska wawanakax taqikunaw lurañ yatiñapa, mä wawast taqikun yatki ukasti wali sumapuniwa, janiw anch irnaqañaxit uka wawampixa.

Wanta jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huanta) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wanta jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Wachis jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huachis) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wari jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Pimintil jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Pimentel). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Lampalliqi jach'a suyu, Chiklayu jisk'a suyu.

Ukat niy mä phaxs jalkiptawäx ukat phisi qallunakax jach’itanakäxapxiwa. Ukjamïpanx jaqipax janiw taqpach uywkaspati, jupax yaqhanakaruw jisk’a phisinakx uywxañapa. Ukjaman jan manq’at jaktayaskañapataki. Jichhax khithiti mä phis uywasiñ munk ukjax, jupax phisimp turkasiñatakix kuns apasiñappiniw. Jan ukjamäkas ukax phisix janiw achak katxirïxiti, ina pisi amuyukiw jilsuri. Patanx ukjam saräwinipxiwa, ukat sipan jach’a markanakanx janiw pachpäkiti. Jupanakax qulqimpikiw phisx alasxapxi.

San Antonio jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Antonio). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, San Martín jach'a suyu, San Martín jisk'a suyu.

Matapalu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Matapalo). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Tumpis jach'a suyu, Sarumilla jisk'a suyu.

Juan Crisóstomo Torrico Gonzáles (* Lima, 1808 mara 21 uru Chichu phaxsin yuritayna - † París, 1875 mara 27 uru Achuqa phaxsin yuriwi), Piruw jacha marka militar & anakithiri.

3ir amuyu, Jaqi Aru ukxa layqanakarakiwa apnaqapxi. Kunawsatix quqat uñxatt'ayarix saratakixa ukjax jupanakaxa, akax jaqi arurakisa sañ yatipxi. Ukax sañ muniwa yaqha jaqiw parlasisktama, yaqha jaqiw arunak apnaqi, sañrak muni.

San Antonio jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Antonio) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Punu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Nayra urunxa p‘iqinchirix tata mallku, mama t‘allampi jupanakax irnaqana, janiw lunthatasirikanti wali suma irnaqapxana. Fiestanakapax jiwakiwa utjana tarkiada, waka waka, musiñana, pinkillada, ukhamaraki chunchu thuqhupxana.

Llamayu phaxsi, Qasïwi phaxsi (kastilla aru: Mayo), marana phisqayri phaxsipa, kimsa tunka maya uruni, akïri phaxsinxa jaqinakaxa puquta yapunakapa utarkamawa apthapxapxi.

Chiway jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Chivay) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kaylluma jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

El Milagro jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de El Milagro ). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Utkupampa jisk'a suyu.

Bruce Jun Fan Lee (李振藩, 李小龍; pinyin: Lǐ Zhènfān, Lǐ Xiăolóng); icha Bruce Lee, suti (* San Francisco marka, 1940 mara 27 uru Awti phaxsin yuritayna - Hong Kong, 1973 mara 20 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi) huk Istadus Unidos jacha marka yäpari.

Wuliwyax (kastilla aru: Bolivia) Awya Yalan mä jach'a suyupawa. Kawkinkkitix Bolivia Markax ukawjax nayra pachanakax Qullasuyu sutimp uñt'atataynawa. Aka Qullasuyust pusi suyunkiritaynaw Tawantinsuyu taypinxa. Aka Tawantinsuyunst Inka jila kullakanakaw jakasipxiritayna. Taqi jupanakast wali suman jakañrakw taqi jach'a jisk'a suyunakarux apawayapxiritayna. Uka laq'a achachilanakax taqi kunans wali amuyumpipuniw sartapxiritayna. Ukhamatw arst'asipxiritayna "Qhip nayr uñtasapuniw sarnaqaña" sasina. Ukjamaraki taqi yänakatix utjkäna, taqi uywanakatix utjkäna, jupanakampix wali askinxampunwa qamasipxiritayna. Ukjamatwa uraqixa Pachamamamatayna.
Harry S. Truman suti (* Lamar, 1884 mara 8 uru Llamayu phaxsin yuritayna - † Kansas marka, 1972 mara 26 uru Jallu qallta phaxsin yuriwi) huk Istadus Unidos jacha marka anakithiri.

Kasma jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Casma) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kasma jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Luya Viejo jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Luya Viejo). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Luya jisk'a suyu.

Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy (Hamburg, 1809 mara 3 uru Anata phaxsin yuritayna - Leipzig, 1847 mara 4 uru Awti phaxsin sarawayxarakitayna), Alimaña jacha marka ankirïw suma q'uchux achuyirin pyanirichiw.

Sara Sara jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Sara Sara) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sarasara Pawqar jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Rosalind Franklin, warmi, (Notting Hill, 1920 mara 26 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - Chelsea, 1958 mara 16 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi) huk Inlatirra jacha marka Jakaña yatxatawiti, Yatxatawiri Kimika yachaq.

Manserichi jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Manserichi). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Luritu jach'a suyu, Datem del Marañon jisk'a suyu.

Khallka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Calca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Khallka jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Luriqucha jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Luricocha) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wanta jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Chillka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Chilcas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lamar jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Chhijchhimpi Q'ixuq'ixumpixa mä Aymara siwsäwiwa. Aka siwsawxa nayra laq'a achachilanakatpachwa wawat wawar parlaniwayapxiritayna. Jichhurunakkamasa taqiwjana arsutapunirakiwa.

Sillapata jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Sillapata). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wanuku jach'a suyu, Llamayu phaxsi paya jisk'a suyu.

Winpayuq jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Huimbayoc). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, San Martín jach'a suyu, San Martín jisk'a suyu.

San José de los Molinos t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San José de los Molinos) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ika jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Juan Francisco de Vidal La Hoz (* Supe, 1800 mara 2 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - † Lima, 1863 mara 23 uru Llamp'u phaxsin yuriwi) Piruw jacha marka militar & anakithiri.

Andrés de Santa Cruz Villavicencio y Calaumana (* Chuqiyapu, 1792 mara 31 uru Jallu qallta phaxsin yuritayna - † Beauvoir, 1865 mara 25 uru Llamp'u phaxsin yuriwi), Piruw- Wuliwya jacha marka militar & anakithiri.
3. ch´ikhinak amuyaña. Akä pachasti aru pirwapast walpuniw jiljatxi sapürutkamawa, aruw pirwapax pä tunkaruw yäpt´axi. Ukhamarus niya, pä marar purkix ukhswa, Phisqa maranix ukati, aru pirwapast makatxiwa mä waranq phisq patakaniruwa. Ukhaskti qalltakiniw thiwjanakampinkaw amuyt´ayasiñatakix ukhasti, palasjañatak uñt´at sutinaka. Qhiphänakarust arsuskaniwa, aruchirinaka, suti lantinaka, taqi ukanaka. Ukhaskti apnaqarakiw arukax walja kastanakatawa sun arsuñkama.

José Sabogal jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de José Sabogal). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, San Markus jisk'a suyu.

Cristo Nos Valga jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Cristo Nos Valga). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Piwra jach'a suyu, Sichura jisk'a suyu.

Pillchaka jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Pilchaca). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Wankawillka jisk'a suyu.

Ho Chi Minh suti, vietnam aru Hồ Chí Minh, chino aru: 胡志明, Nguyen Tat Thanh ( Hoang Tru, 1890 mara 19 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - Hanoi, 1969 mara 2 uru Llamp'u phaxsin yuriwi) Plantilla:VNM Vietnam jacha marka militar, anakithiri & qillqiri.

Jehová Diosan Qhanañchirinakapaxa sapa maraw jach’a tantachäwinak lurapxi. Uka jach’a tantachäwinakarux walja tamanakaw sarapxi Biblian yatichäwinakap ist’añataki. Uka tantachäwinakanwa machaqanakax bautisasipxi.

Tampupampa t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Tambobamba) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qutapampa jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Pumaqucha t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pomacocha) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Жеребцов Василий Семёнович — (03.01.1924-05.05.1975), Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 21.02.1945. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 69-мĕш çарĕн 4-мĕш татса тухакан артиллери корпусĕн 12-мĕш артиллери дивизин 46-мĕш çăмăл артиллери бригадин 786-мĕш çăмăл артиллери полкĕн артиллери орудин тĕллекенĕ, кĕçĕн сержант.

Туманчă — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 206 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453873, ОКАТО кочĕ — 80241810005.

Кĕçĕн Тота-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Тота-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 178 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 57 км.

Авалхи паллă çырулăх йĕрки — шумер çырулăхĕ, аталаннă çем савăл çырулăхĕ пулса тăрать. Савăл çырулăхĕ — çыру йĕрки, хăмăш патакĕпе (стилпа) нӳрлĕ тăм таблици çине паллăсем лартаççĕ. Савăл çырулăхĕ Икшывхушшинче сарăлнă, пирĕн эрăччен I ĕмĕрчен Çывăх Тухăçри авалхи патшалăхсен тĕп çырулăхĕ пулать.

Вирьял шевлисем (вирьял - тури чăвашсем) — регионсем хушшинче Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Элĕк ялĕнче кашни çул çу пуçламăшĕнче ирттерекен чăваш эстрада юррине кăмăллакансен мусăк фестивалĕ.

Елисеев Михаил Григорьевич — (7.11.1899(26.10)-17.01.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 19.06.1943. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Воронеж фрончĕн 3-мĕш танк çарĕн 12-мĕш танк корпусĕн 106-мĕш танк бригадин танка хирĕç батареин оруди командирĕ, кĕçĕн сержант.

Мусино — Пушкăрт Республикин Кукарча районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 139 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453342, ОКАТО кочĕ — 80238860003.

Цыпка — Раççей территоринчи юханшыв. Краснодар Ен территорипе юхать. Юханшыв Туапсе юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 14 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.

Григорьев М. А. Справочник молодого столяра и плотника:Учебн. пособие для профтехучилищ. — 2-мĕш кăл. — М.: Лесная промышленность, 1984. — 70 000 экз.

Яман-Су —Раççей территоринчи юханшыв. Кабарда-Балкар Республики, Ставрополь Ен территорипе юхать. Юханшыв Сугаруга алына юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.

Прахов А. В. Воспоминания о Врубеле // Московская городская художественная галерея П. М. и С. М. Третьяковых / Под общ. ред. И. С. Остроухова. — М., 1909. — Кн. 1, ч. 2. — С. 157—168.

Метин, П. Н. А. И. Мефодьев (Сантӑр Аксар) пурнăçĕнчи тата пултарулăхĕнчи тĕп йĕрсем / П. Н. Метин // Чăваш чĕлхипе литератури : теори тата методика. – Шупашкар, 2009. – 9-мĕш кăларăм. – С. 3-8.

Косогорка — Раççей территоринчи юханшыв. Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Ница юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 215 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.

Хорова-Юр-Сё — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Сарембой-Яга юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 12 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 21 км.

Фестиваль 1997 çулта районти чăваш эстрада юррин ăмăртăвĕ евĕр йĕркеленсе каять. Çулсерен вăл хăйне кăмăллакансен шутне ӳстерсе районăн культура уçлăхĕнче тĕплĕ вырăна йышăнса республика тулашĕнче те хăйĕн сĕмне сарать, Чăваш Енĕн мусăк ĕçĕ-хĕлĕнче ятлă-сумлă пулса тăрать.
Балтийск (1946 çулччен ним.: Pillau), — Калининград облаçĕнчи хула. Калининград заливне Балтика тинĕсĕпе пĕрлешлекен пролив хĕрринче ларать. Балтийск Раççейĕн чи хĕвеланăç хули.

1975 çулхи пуш уйăхĕн 5-мĕншĕнче Йĕпреç районĕнчи Костёр ялĕнче çуралнă. Ачаранах велоспортпа тăрмашнă. Пĕрремĕш тренерĕ - Н.Бибкова. Чăваш педагогика институтне пĕтернĕ. Пекинти Олимпиадăна хутшăннă. Халĕ "Катюша" командинче .

Юханшыв çăлкуçĕ Пестово ятлă ялтан икĕ çухрăм мальенелле вырнаçнă. Шаранкă посёлока çитиччен хĕвеланăçнелле юхать, кайран вара çурçĕрелле çул тытать те Малиновски ял çвăхĕнче Уста шывĕпе пĕрлешет.

Финистер — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче пулса иртнĕ Францин Аслă революциĕ вăхăтĕнче йĕркеленĕ чи пĕрремеш департаментсем шутне кĕрет. Бретань провинци çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ. Ячĕ тĕппине куçарсан «тĕнче хĕрри» пек куçарăнать.

Гайана (акăлч. Guyana) — Кăнтăр Америка континенчĕн çурçĕр-тухăç çыранĕ хĕрринче вырнаçнă патшалăх. Çурçĕр енчи çĕрĕсем Атлантика океанĕ енне тухаççĕ, анăç енче Венесуэла, кăнтăрта енче Бразили, тухăç енче Суринам вырнаçнă.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Ик. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Урал (бассейнăн раççей пайĕ).

Спасский А. А. История догматических движений в эпоху Вселенских соборов (в связи с философскими учениями того времени). Тринитарный вопрос (История учения о св. Троице). — Сергиев Посад: 1914.

Кĕçĕн Лагорта — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Войкар юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 110 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 44 км.

Гермио́на Гре́йнджер (акăл. Hermione Jean Granger , /hərˈmaɪ.əni ˈdʒiːn ˈɡreɪndʒər/, Хэ(р)мˈаени Джин Гр’эйндже(р); авăн, 19, 1979) — Гарри Поттер пирки романсенчи, тĕп хĕрача-персонаж.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе [[Шурă тинĕс юханшывсен бассейнĕ Золотница юханшывĕн бассейнĕн Çурçĕр-тухăç чиккинчен Воронов сăмсахĕччен (Çурçĕр Двина юханшывсăр)]]не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Вычегдăпа Кĕçĕн Çурçĕр Двина пĕрлешинчен анатарах, Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.

Чĕнтĕрпе (#) палăртнă пĕлтерĕшсене экспериментсенчен кăна мар, юнашар вырнаçнă нукличĕсен системăллă тренчĕсенчен кăштах та пулин илнĕ. Çаврăну пĕлтерĕшĕсем шанчăклă пулмасан вĕсене хытаркăчсене хупнă.

Рерихсен аслă ывăлĕ Карл Май шкулне пĕтернĕ хыççăн тĕнчери паллă университетсенче вĕреннĕ. 1919-мĕш çулта Лондон университечĕ çумĕнчи Тухăç чĕлхисен шкулĕн индо-иран уйрăмĕнчен вĕренсе тухса санскрит тата персид чĕлхисене алла илет, 1922-мĕш çулта АПШри Гарвард университечĕн инди филологийĕн уйрăмне бакалавр степенĕпе пĕтерет, 1923-мĕш çулта Париж хулинчи Сорбоннăри Тухăç чĕлхисен шкулĕнчен вĕренсе тухать, инди филологийĕн магистрĕн ятне илет. Лондонри Ази Патшалăх обществин пайташĕ пулать.

2011 çулта ушкăн Красноярск Енне çак тăрăхра пурăнан чăвашсен Чӳклеме уявне хутшăннă. Инçе çултан каялла таврăнма май Тĕмен тата Екатеринбург хулисенче концертсемпе аякри чăвашсене савăнтарнă.
Анчугов Александр Галактионович — ( 05.08.1923-06.04.1979), 1-мĕш Украина фрончĕн 31-мĕш танк корпусĕн 242-мĕш танк бригадин]] 1-мĕш танк батальонĕн рота командирĕ, аслă лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 23.09.1944.

Волкова — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Лонтын-Ях юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.

Ирланд халăх тум-тирĕ — чĕркуççине çити апельсин тĕслĕ килт, вăрăм жакет, çухавсăр кĕпе тата берет (çемçе çавра калапак). Тум-тирне çухатнă теме пулать. Ăна мусăкçăсем кăна тăхăнаççĕ.

1940 çулхи çу уйăхĕн 7-мĕшĕнче университета М. В. Ломоносов ятне панă. Университет уйрăмĕсем Севастопольте, Казахстанра, Пущинăра, Черноголовкăра вырнаçнă. МПУн ăслăлах вулавăшĕ — Раççейри чи пысăк вулавăшсенчен пĕри.

Краски, употребляемые для живописи Петрушевский Ф. Ф., // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб.: 1890—1907. (2011 çулхи Ака уйăхĕн 18-мĕшĕнче тĕрĕсленĕ.)

Усал, — ахăр усал йышне кĕрекен усал ячĕ, тата çăвăн пекех ку сăмахпа пĕтĕм сиен кӳрекен выйсене калаççĕ. Пайăр ятлă сиенлĕ вăй, нумай халап-юмаха кĕрсе юлнă.

Арефьев Пётр Алексеевич — ( Шаблон:СС-01.04.1950), 1-мĕш Балтиçум фрончĕн 3-мĕш сывлăш çарĕн335-мĕш штурмлакан авиаци дивизин 826-мĕш штурмлакан авиаци полкĕн эскадрилья командирĕ, капитан, Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 23.02.1945.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн анăç чиккинчен Скуратов сăмсахĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывесĕм, Печорăпа Обь хушшинче.

Весляна () — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики , Перĕм Ен территорипе юхать. Юханшыв Чулман Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 266 км, бассейн лаптăкĕ 7490 км2.

Кармала — Раççей территоринчи юханшыв. Чĕмпĕр облаçĕ, Самар облаçĕ территорипе юхать. Мăн Чирмешән юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 66 км.

Парус-Щелья-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО/Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв белгісіз сулахай çыранĕпе юппинчен 10 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Васюган кĕнинчен Вах юханшыв таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Васюган, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.

30-80 см çÿллĕш ÿсентăран çÿлти пайенче туратланакан туналлă. Çулсисем нумай мар, сайра, ланцет формăллă, шĕвĕр вĕçлĕ, хĕррисем тикĕс е вĕтĕ шăллă, туни çуменче çемрен еверлĕ, тăршшĕ 10 см таран , 2-15 мм сарлакăш.

Каргызакова — Раççей территоринчи юханшыв. Кемĕр облаçĕ, Алтай Ен, Алтай Республики территорипе юхать. Юханшыв Кондома юханшывăн сулахай çыранпе вăрринчен 16 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 29 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран.. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Тудовка — Раççей территоринчи юханшыв. Тĕвер облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 103 км, бассейн лаптăкĕ 1140 км2.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.

1-мĕшпе 2-мĕш сăпатĕнчи хормăсемпе кулленхи калаçура сайра усă кураççĕ. 3-мĕш сăпат хормипе вара тăтăшрах усă кураççĕ: курĕçин, илтĕçин, вулин.

Нит (акăл. River Nith, гэл. Abhainn Nid) — Аслă Британи территоринчи юханшыв. Шотландитерриторипе юхать. Юханшыв Дамфриса юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 112 км, бассейн лаптăкĕ 1230 км2.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Рыбинск шывуправĕн бассейнĕн юханшывĕсем. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл Куйбышев шывуправĕнчен (Хура Атăл бассейнĕсĕр).

Франци тепчевçисем, Пьер тата Мария Кюри, Чехири Иоахимсталь хули патĕнчи уран тăпринчен уран кăларнă хыççăн юлнă каяшĕсен радиохастарлăхĕ таса уранăн радиохастрлăхĕнчен пысăкрахине сăнанă. Темиçе çул хушши ĕçленĕ хыççăн вĕсем çак каяшран икĕ радиохастар элемент уйăрнă: полони тата ради. 1898-мĕш çулхи раштавăн 26-мĕшĕнче Пьрпа Мари Кюри Франци Ăслăлăхсен академинче ради тупни (барипе хутăш) çинчен пĕлтернĕ. 1902-мĕш çулта Кюрисем тата Андре Дебьерн ради хлоридĕнчен электролизпа таса ради туса илнĕ. Вĕсем ради-226 изотопа уйăрма пултарнă. Радипе полони уçнăшăн Кюрисене Нобель парни панă. Ради çутçанатлăкра уран-238 кил-йышне кĕрет, çавăнпа уран пулнă çĕрте сахал шайра яланах тĕл пулать.

Шупашкар районĕнчи Шемшер вăтам шкулĕнче вӗренсе тухсан, Шупашкарти учительсен институтӗнче аслă пĕлӳ илнĕ. ВЛКСМ Ишлей райкомӗнче, ВЛКСМ Чӑваш обкомӗнче, «Молодой коммунист» хаçатра ĕçленĕ, «Ялав» журналăн яваплă секретарĕ, тĕп редактор çумĕ, «Тăван Атăлăн» тĕп редакторĕ пулса тăрăшнă. Унтан Чӑваш телекураӗнче, Чӑваш çыравçисен пĕрлешĕвĕн правленинче ĕçленĕ. 1963 çултанпа СССР çыравçисен пĕрлешĕвĕнче тӑнӑ. Пӗрремӗш сӑввисем 1950-мӗш ҫулсен пуçламăшĕнче пичетленме тытăнă. Ытларах проза жанрӗнче палӑрнӑ.

Тури Тесовка — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Тесовка юханшывăн сылтăм çыранĕпе 16 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.

Шывуправĕн тĕп ĕçĕ — электроэнерги туса кăларасси. Ккунта пăрахутсене çӳреме питĕ лайăх, çаплах хулана шывпа тивĕçтересси, уй-хире шăварасси ĕçшĕн çав тери ансат. Унсăр пуçне, шыв пулă пуянлăхне ӳстерме пулăшать.

Мегхна (акăл. Meghna , бенг. মেঘনা নদী) — Бангладеш территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ км, бассейн лаптăкĕ км2.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.

Естимесов Саптар каз. Естемісов Саптар — (1919 -1944, авăн (хыпарсăр çухалнă)), Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 04.06.1944. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Калинин фрончĕн 39-мĕш çарĕн 134-мĕш перевçĕсен дивизин 515-мĕш перевçĕсен полкĕн пулемёт отделенин командирĕ, сержант.
Аффиксоид (гр. affix + oid «евĕрлĕ») , — аффикс евĕрлĕ морфема тенине пĕлтерет. Çак ыйтăва час-часах хутлă сăмахсене тишкернĕ чух пăхаççĕ, ку тĕлĕшрен уйрăмах кĕскелсе пулнă хутлă сăмахсенчи элементсем кăсăклă.

Сам —Раççей территоринчи юханшыв. Тĕвер облаçĕ, Вологда облаçĕ, Новгород облаçĕ, Ленинград облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Быстрая юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 14 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.

Ер-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Гыданс кӳлмекĕ юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 41 км.

Ивановка — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 115 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453861, ОКАТО кочĕ — 80241865009.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн анăç чиккинчен Скуратов сăмсахĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывесĕм, Печорăпа Обь хушшинче.

Софья Ивановна (Шейндля-Сура Лейбовна) Блювштейн (хĕр чухне Соломониак); 1846, Повонзки Варшава кĕперни, Поляк Патшалăхĕ, Раççей империйĕ — 1902, пост Александровский о. Сахалин у. (халĕ. Александровск-Сахалинский хула, Сахалин облаçĕ, Раççей Федерацийĕ) — халаплă раççей сăтăрçи-авантюрисчĕ, еврей хĕрĕ, «Сонька Ылтăн Алă» витлевпе паллă пулнăскер.

1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Чăваш Енĕн Вăрнар районне, 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17-мĕшĕ хыççăн Калинин районне кĕнĕ. 1956 çулхи чӳк уйăхĕн 26-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Вăрнар районне кĕрет.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.

Нальчик крепоçне 1818 çулта никĕсленĕ. 1838 çулта кунта çар селениĕ пулса тăнă. 1862 çулта ăна слабода туса хунă, вăл вăхăтра унта 2300 çын пурăннă. 1921 çулта вара Нальчика хула шайне кĕртнĕ.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Ница Реж тата Нейва пĕрлешнинчен вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тобол, юханшыв бассейнĕ — Иртыш.

Имму́н систе́ми — шыçмак клеткисемпе патогенсене палăртса тата пĕтерсе çурăм шăммиллĕ чĕр-чунсене чир-амакран хӳтĕлекен органсемпе тĕртсене пĕрлештерекен кĕçĕн тытăм. Иммун системи тĕрлĕ тĕслĕ нумай чире вăратакана, вирусран пуçласа паразит хурчĕсем таранах, вĕсене харпăр клеткин биомолекулисенчен уйăрса илет.

Чаохэ (китай 潮河) — Китай территоринчи юханшыв. Хэбэй территорипе юхать. Юханшыв вулăс Миюнь (Пекин, вулăс)|Миюнь, Пекин юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ км, бассейн лаптăкĕ км2.

Крёз — 1790 çулхи пуш уйăхĕнче пулса иртнĕ Францин Аслă революциĕ вăхăтĕнче йĕркеленĕ чи пĕрремеш департаментсем шутне кĕрет. Марш провинци çĕрĕсем çинче йĕркеленнĕ. Ячĕ Крёз юханшыв юханшыв ячĕнчен пулса кайнă.

Яра-Седа-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Малха-Яха юханшывăн сулахай çыранĕпе юппинчен 5 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Мезень пуçĕнчен Малонисогорская ялĕ патĕнчи шыв виçекен пост таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Мезень.

Раççейĕн Тинĕс Çар Флочĕ Азов тинĕсĕнчен пуçланса каять. [[1695] вырăс çарĕ Азов турккă карманне илесшĕн вăрçнă, анчах та хупăрлани ăнăçсăр пулнă, меншен тесен тинĕс енчен хупарлама вырăссен çар карапĕсем пулман. Турккăсем кармана тинĕсрен салтаксемпе, провиантпа, хĕçпăшалпа пулăшса тăнă.

Изья-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Неру-Ю юханшывăн сулахай çыранĕпе, 18 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.

Пржевальский Николай Михайлович, — Раççейĕн çулçӳревçи, Тĕп Азине тĕпчекенĕ. 1839 çулхи ака уйăхĕн 12 (ç.с.) Смоленск кĕперниĕн (халĕ Смоленск облаçĕн Починково районĕ) Киборы ялĕнче çуралнă. 1888 çулхи чӳкĕн 1 Каракол (халĕ Пржевальск) хулинче вилнĕ.

Соболиная — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Заячья юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 3 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Баренц тинĕсĕн юханшывĕсен бассейнĕ Канин сăмсахĕнчен Печора юханшывĕн бассейнĕ таран не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Мезень юханшывсем хушшинчи бассейн.

Çил-тăман – çил юра çĕр çийĕн вĕçтерни. Çил-тăман юр çунă вăхăтра та, юр çуман чухне те пулма пултарать. Юр çуман чухне вĕçтерекен сий çӳллĕшĕ темиçе сантиметртан пуçласа темиçе метра çити пулма пултарать

Кашаля — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 1 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453870, ОКАТО кочĕ — 80241860002.

1953 çулта Еншикри çичĕ çул вĕренмелли шкулта, 1956 çулта Шăнкăртамри вăтам шкултан вĕренсе тухнă. 1961-1967 çулсенче И.Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика институтĕнче куçăн мар майпа вĕреннĕ. 1972-1975 çулсенче — И.Н. Ульянов ячĕллĕ Чăваш патшалăх университечĕн аспиранчĕ.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.

Юханшыв тăршшĕ 658 çухрăм. Çăлкуçĕ Пушкăртстанра, Уралтау хребечĕн хĕвелтухăç енче вырнаçнă. Бассейн лаптăкĕ 21 800 км2, Исете юхса кĕнĕ çĕрте вăтамран пĕр çеккунтра 15,4 м³ шыв юхать.

Пальмира: Альбом / Текст: Казимеж Михаловский; Фотографии: Анджей Дзевановский; Перевод с польского: Юзеф Недома. — Варшава: Аркады, 1968. — (Искусство и культура древнего мира). (куç., суперхуп.)

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анăç Каçпи шыв бассейн округĕĕыне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Малка Кура-Марьино каналĕнчен вăрриччен, Баксан юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши .
С. Григорьева, Т. Путинцева, Е. Михелевич, Л. Коган, Д. Каравкина, И. Зусманович, Вс. Розанов, Е. Янова, Б. Замарин, Н. Касаткина, Н. Аверьянова, А. Авербах.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ — бассейн çук.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Ница Реж тата Нейва пĕрлешнинчен вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тобол, юханшыв бассейнĕ — Иртыш.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Таз юханшывăн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккинчен Енисей кӳлмекĕн бассейнĕн чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ — Таз.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Таз юханшывăн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккинчен Енисей кӳлмекĕн бассейнĕн чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ — Таз.

Друть — Беларуç территоринчи юханшыв. Орша тӳремсăртлăхĕнчи Новое Село (Толочин районĕ) патĕнче пуçланса Тăнăвар юханшыва Рогачёв хулинче (Гомель облаçĕ) юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 295 км.

Моркă районĕ Атăлăн сулахай çыранĕнчи Илет юханшывăн вăтам юхам тăрăхĕнче вырнаçнă. Район территорипе Илет тата унăн сылтăм юппи Юшут, çаплах пĕчĕк шывсем — Арă, Вонжа, Ировка, Тюшумка, Шалинка, Шора, Яранка тата урăххисем — юхаççĕ.

Городишна — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Сухона юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 88 км.

Васильев Павел Фёдорович — (6.11.1906(24.10)- 15.08.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 08.09.1945. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Байкал лешьен фрончĕн 39-мĕш çарĕн 17-мĕш гварди перевçĕсен дивизин артиллери командующийĕ, гварди полковник.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.

Роди платина рудисенче, Кăнтăр Америкăри хăшпĕр ылтăн хăйăрĕсенче пур. Родин 43 % таран мекискари ылтăнра вырнаçнă. Осмиллĕ иридинче 3,3 % таран, пăхăр-никĕль рудисенче тĕл пулать. Осмиллĕ иридинче сайра тĕл пулакан тĕсĕ- родиллĕ невьянскит - чи нумай родиллĕ минерал.

Уйрăма 2003 çулхи авăн уйăхĕнче уçнă, 2007 çулта 10000 статья шутĕнчен иртсе каять. 2010 çулхи нарăсăн 3-мĕшĕнче 2010 38235 статья çырса кĕртнĕ.

Вăта Хадыта — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Обь тинĕс тути юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 93 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.