Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
60-ncı senelerniñ soñlarında ve 70-nci senelerniñ başlarında aliy mertebeli memurlar, devlet erbapları, Ulu Vatan Cenkiniñ iştirakçileri devletten adalet tikleycegine ümütlerini coyıp, ğayet sıqı dairede toplanaraq, halqımız sürgün etilgen bütün yerlerinde Qırımğa qaytuv oğrundaki areketni başlamaq qararına keleler. Özbekistannıñ Bekabad şeerinde "Qızıl Qırım" gazetasınıñ sabıq muarriri Cebbar Akimovnıñ evinde Fazıl Ametov ve Yusuf Bolat toplandılar. Lütfi Bekirov da anda yaşay edi. Onı Cebbar Akimniñ evine çağırıp, qoluna mektüp tutturıp, partizanlarnıñ Baş ştabınıñ qorqubilmez razvedkacısı Bekir Osmanovğa alıp barmağa muracaat ettiler. Lütfi Bekirov Bekir ağanı arbiy gospitalde tapa. Mektüpte qırımtatarca tek bir söz yazılğan edi: "Başlaymız!". Bekir ağa eñ sadıq teşebbüsçilerni etrafına toplap, soñuna qadar areketke sadıq olacaqlarına ant etmege mecbur etken. Er kes yemin etti. Fazıl Ametov itibarlı şahıslarnıñ ğayet tar dairesiniñ keçirgen toplaşuvında yolbaşçı ya da yetekçilerni tayin etmemek teklifinen çıqışta bulunğan. Onıñ bu teklifine er kes qol tuta ve arekette yolbaşçılar olmaycağı, o umumhalq areketi olıp, sürgünlik yerlerinde yaşağan bütün qırımtatarlarnı qavrap almaq kerekligi aqqında qarar qabul etile. Bundan ğayrı, Fazıl ağa qırımtatarlar yaşağan bütün yerlerde eñ faal teşebbüsçilerni saylap alaraq, olarnı Moskvağa yollap turmaqnı teklif etti. Delegatsiyalarnı Moskvağa yollav, anda yerleştirüv ve aşnen teminlev, bazıda atta bütün masraflarnı o öz üstüne ala edi. İlk delegatsiyanıñ 1964 senesi Moskvadaki işi hususındaki esabatnı diñlegende, közleri yaş tolu edi. Fazıl Ametovnıñ Özbekistandan Rusiyege köy hocalığı mahsulatlarını yetkizüvnen daimiy sürette oğraşqanı sebebinden Orta Asiyanıñ er angi vilâyetine iç bir türlü manialarsız barıp kelmek içün mahsus şeadetnamesi bar edi. İşte, bu oña memleketniñ çeşit köşelerinde yaşağan areket iştirakçilerinen bağlanmaq imkânını bere edi.

Azam Amet (1909 - 1941) - qırımtatar edebiyatına yigirminci seneleri kelgen şairdir. 1909 senesi Qalımtay köyünde fuqare Seyid-Ametniñ ailesinde doğdı. 1924 senesi Bağçasarayda açılğan yedi yıllıq qırımtatar mektebine Yağya Bayburtlı, Yaqub Kermençikli, Bilâl Terlikçi kibi büyük bilgi ve medeniyet saibi ocalarnıñ elinde tasil kördi, nefis edebiyatnı sevdi. Azam o devirniñ gürdeli inqilâbiy ömürinen yaşadı. “Qara qan”, “Apayım”, “Komsomol” degen şiirlerini yazıp “Yaş quvet” gazetasında bastırdı. 1928 senesi Aqmescitteki işçi fakultetine (rabfak) kirdi. Bu devirde “Bizim künler”, “Köy”, “Alevli köyler”, “Rabfaklılar sesi” şiirlerini yazdı. 1931 senesi Moskvadaki Lomonosov adına Devlet Universitetiniñ neşriyat şübesine kirdi. Aqmescitte şair Amdi Alimnen beraber “Raport” adlı şiirler kitabı neşir etildi.

Cenübiy Koreya, resmiy adı Kоreya Cumhuriyeti (kоreyaca:대한민국, hanja:大韓民國 - Daehan Minguk) - Asiyada Kоreya yarımadasınıñ cenübiy qısmındaki bir memleket.

Memleketniñ naqliyat ağı qara ve deñiz yolunen yasala. Demiryolları ve qara yolları Moskva, Aşağı Novgorod, Qazan, Ulyanovsk ve paytaht Şupaşkar ile bağlıdır.
1918 senesi fevralniñ 20-nci künü ise Umumbelarus Kongressiniñ Radası "Belarus halqlarına Birinci nizamname yarlığını" (Першая Устаўная грамата да народаў Беларусі) çıqarğan. O vesiqağa binaen, Kongress Radası Belarusniñ "Tesis toplaşuvı cıyılğanğace" muvaqqat idare teşkilâtı dep ilân etilgen edi. 1918 senesi fevralniñ 18-inci künü o teşkilât "Belarus halqlarına Ekinci nizanmame yarlığını çıqarğandan soñ, BHC mustaqil belarus devleti olaraq ilân etilgen. Umumbelarus Kongressi Radasınıñ adı ise BHC Radası dep deñiştirilgen. Belarus Halq Cumhuriyetiniñ birinci Radasınıñ terkibinde belarus milliy areketiniñ çoq vekili olğan, bu cümleden Anton Ausânik, Paluta Badunova, Yazep Varonka, Tamaş Ğrıb, Kastus Yezavitau, Vasil Zaharka, Lâvon Zayats, Makar Krautsou, Pötra Kraçeuski, Yazep Lösik, Yazep Mamonka, Sımon Rak-Mihaylouski, Yan Serada, Arkadz Smoliç, Branislau Taraşkeviç. Vilna Belarus Radasınıñ 6 vekili de BHC Radası terkibine kirgen.

Zlata Ogneviç (ukraince Злата Огневич, aqiqiy adı İnna Leonidivna Bordüg (ukraince Інна Леонідівна Бордюг); 1986 d., Murmansk, Rusiye) - ukrainalı yırcı ve yır yazıcı.

Vılok (ukraince Вилок, macarca Tiszaújlak) - Ukrainanıñ Zakarpattâ vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 422 kişi (90% macar).

Toqtamış han, Altın Ordu hanlığınıñ temelcisi Batu Hannıñ babası, Cuçi Hannıñ 13-nci oğlu Toqay Timur tamırından kelgen Tuy Ocanıñ oğlu. Aq Ordu hanı Urus Han babasını öldürgen soñ, Samarqandğa qaçıp, Timurnıñ qatına sığındı. Timur Altın Ordu hanlığı özüne bağlı bir devlet olsun dep Toqtamışqa qol tuttı. Onıñ bergen desteginen Toqtamış, evelâ Aq Ordu hanı Timur Melikni 1377 senesinde yeñip şarqiy Deşt-i Qıpçaqqa, daa soñra 1381-de Qalqa uruşında Qıyat Mamaynı yeñip ğarbiy Deşt-i Qıpçaqqa akim oldı. Altın Ordu hanlığınıñ birligini yañıdan tekmilledi. 1382 senesinde Moskvanı zapt etti, rus knâzlarını bergige bağladı. Litvaniya ulu printsini yeñip, akimiyetini qazandı.

Küçük Lambat (ukraince Кипарисне, Кючюк-Ламбат, rusça Кипарисное, Кучук-Ламбат) - Qırımnıñ Aluşta şeer şurasında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 365 kişi (2001 senesi).

Mermer portal, qorent başlıqlı payeler, söveler, yarım daire şeklinde bir alınlıqnen ince-ince işlengen kabartma süslemelerinen renessans üslübinde bir eserdir. Alınlıqta Geray sülâlesi ve Qırım Hanlığınıñ timsali Taraq Tamğa ve ortasında kitabe bardır. Kitabede

Qaraman beyliginen Selçuq Devleti arasındaki muarebede yeñilgen Selçuq sultanı II İzzetin Keykavus ve oña qol tutqan 40 türkmen sülâlesini Dobrucağa yerleşmesine qolaylıq kösterdi. Bularnıñ şeyhi olğan Sarı Saltuqnıñ tesiri altında musulmanlıqnıñ Altın Ordu devletinde cayılması içün çoq oğraştı. (Keykavusqa bağlılıqları sebebinen bu sülâleler Keykavus (Gagauz) adını alğan edi. Noğaynıñ vefatından soñ, mınavlarnıñ üstündeki imaye qalqqan içün, bazıları Anadoluğa keri qayttı, qalğanlar da zaman içinde hristian oldı.)

Acı İbram (ukraince Ключі, Аджи-Ібрам, rusça Ключи, Аджи-Ибрам) - Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 262 kişi (2001 senesi).
Korsun-Şevçenkivskıy (ukraince Корсунь-Шевченківський) - Ukrainanıñ Çerkası vilâyetinde bir şeer. Korsun-Şevçenkivskıy rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 18 266 kişi (2007 senesi).

Acay Qat (ukraince Орденоносне, Аджай-Кат, rusça Орденоносное, Аджай-Кат) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 108 kişi (2001 senesi).

Bötke (ukraince Дубки, Ботке, rusça Дубки, Новое Будке) - Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 799 kişi (2007 senesi).

Zemaneviy Aqmescitniñ topraqlarında insannıñ ilk yerleşmeleri daa qadimiy devirlerde peyda oldı. Şeerniñ seleflerinden eñ bellisi milâttan evel III asırda meydanğa kelgen ve tahminen hunnular tarafından viran olunğan skit devletiniñ paytahtı Neapolistir. Neapolisniñ viranesini Salğırnıñ sol yalısındaki Petrovskaya Balka (Петровская Балка) adlı yerde körmek mümkün.

Taşlı Yar (ukraince Зелений Яр, Ташли-Яр, rusça Зелёный Яр, Ташлы-Яр) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 70 kişi (2001 senesi).

Vaqıt keçkeninen mimarcılıq ve örnek üslüpleri deñişe. XVII asırda keniş olğan divar yazuvlarnıñ sade örnekleri yüzüm salqımlarnı ve mermer taşlarını aks etken. XVIII asırda ise saray ressamları “Qırım rokoko” üslübinde mürekkep tizilişlerni yaratqanlar. XVI asırda tantanalar içün salonlar qura ediler, XVIII asırda ise olarnıñ yerine yengil nazik binalar peyda olıp başladı. Bu cedvelni daa çoq devam etmek mümkün: Saraynıñ diqqatlı ögrenüvi qırımtatar mimarcılıq sanatında üslüplerniñ ardı-sıralığını kösterir.

Bediiy icadını 1887 senesi “Frenkistan mektüpleri”, “Dar ür-Rahat musulmanları”, “Afrika mektüpleri”, “Qadınlar ülkesi” kibi nesir eserleri, özüniñ esas qaramanları ve süjet yenelişleriniñ bir-birine mantıqiy surette bağlanuvınen, şartlı olaraq “Molla Abbas” roman-epopeyasını teşkil eteler. Bu yerdeki bediy metin – avtobiografik mizac taşığan elementler, tarih, cemiyetniñ iqtisadiy ve siyasiy qurulışı, çeşit farazlar kibi şeylerni qavrap ala. Öz vaqtında “Dar ür-Rahat musulmanları” parçası arap ve fars tillerine çevirilgendir. Cenkten soñ bu parça çeşit añlatmalar ve luğatlar ile “Yıldız” mecmuası (1993, No.1) ve “Qırımtatar edebiyatı” (1995) qullanma dersliginde neşir olundı.

Aq-uquq qorçalav işinde zemaneviy usullarını qullanmaq içün, teşkilâmız “halqara” statusnı ala. Bilgenimiz kibi, halqımıznıñ büyük bir diasporası bar ve onı milletimizniñ faydası içün halqara seviyede de qullanmaqnı doğru olur edi dep esaplaymız. Dünyada yaşağan qırımlılarnıñ imkânlarını Vatanlarına doğurtmağa tırışacaqmız. "Bizim Qırım" adlı halqara cemaat teşkilâtı bütün qırımtatar milleti kibi, öz kelecegine işanıp, Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Meclisini - halqımıznıñ tek yuqarı milliy organı olaraq tanıy. Biz öz faaliyetimizde Milliy Qurultay qanunlarına, Milliy Meclis emirlerine esaslanacaqmız.

Bu saife meydanığına köre devletler cedvelidir. Cedvelde Birleşken Milletler Teşkilâtı tarafından mustaqil devlet olaraq qabul etilgen devletler, qaplağanlar meydanlarına köre büyükten küçükke doğru derecelendirilgendir. İçki suvlar (göller ve özenler) bu ölçümniñ bir parçasıdır, amma qıta şelfleri ve Antarktidadaki aq iddiaları sayılmağandır.
1474 senesinde Moskva knâzı III İvan ile Qırım hanı Meñli Geray arasında ittifaq antlaşması imzalandı. Qırım ve Rus ordularınıñ ortaqlaşa askeri areketleri neticesinde Rus knâzlığı Altın Ordunıñ vasallığından qurtuldı. 1491 senesi Meñli Geray Altın Ordunı Özü ve Don özenleriniñ aşasından 60 biñ asker yardımınen sıqıp çıqardı ve Qara Kermen qalesini qurdurdı. 1502 senesi, iyün 28-de I Meñli Geray Altın Ordunıñ hanı Şeyh Ahmedni tar-mar etti. Bu ğalebeler sayesinde Qırım Hanlığı Özü ile Edil özenleri arasında topraqlarnı öz kontroli altına aldı. Qırım Hanlığınıñ meydanğa kelüvi yekünlendi. Ortaq duşmanları (Altın Ordu) bozğunğa oğratılgandan soñ müteffik olğan Qırım ve Moskva arasındaki munasebetler yavaş-yavaş kerginleşmege başladı. Rusiye mınavı Hanlıqlar üstündeki tazıyıqnı bundan soñ, daa çoq arttırdı. Meñli Geray han, ögey oğlu Abdüllâtifni Qazan hanı tayinledi. Bir vaqıt soñra Qazan halqı Rus knâzı III İvanğa muracaat etti. Abdüllâtif hannıñ yaramay idaresinden şikâyet etip tahttan qaytarılmasını istedi. Abdüllâtif han vazifesinden alınıp yerine qardaşı Muhammed Emin ketirildi. Meñli Geray han, knâz III İvanğa sert bir mektüp yazdı. Qırım Hanlığınen Rusiyeniñ arası açıldı. Mınavı kerginlik, III İvannıñ ölüminden soñ yerine keçken İV Vasiliy vaqtında yoq oldı, dostluq munasebeti yañıdan quruldı. Meñli Geray hannıñ apayı Nur Sultan bike, oğlu Abdüllâtifni körmek içün, Meñli Geray handan olğan oğlu Sahib Giray ve üç elçinen beraber, 1508 senesinde Moskvağa ketti. Anda bir ay qaldı. Qazanğa han tayinlengen diger oğlu Muhammed Emin hannı Qazanda ziyaret etti. Qayta ekende, Rus çarınıñ sarayında altı ay musafir qaldı.

Singlniñ cıltı qırımtatar ressamı Rustem Eminovnıñ "Ay sonatası" degen resmi oldı. Eminov resmileriniñ esas mevzusı – qırımtatarlarnıñ sürgünligidir.

Noğayğa bağlı qabileler, özlerine Noğay dep aytıp başladılar. Aşağı Edil ve Cem (Emba) özenleri yalısındaki Noğaylar (Manğıtlar) mınavlar edi.

1923 senesi Veli İbraimovnıñ yardımı ile İstanbulğa ketip andaki dar ül-fünunnıñ edebiyat şübesinde üç yıl oqudı ve 1926 senesiniñ soñlarında Qırımğa qayttı.. Milliy maarif ve medeniyetiniñ inkişafı yolunda elal hızmetlerde bulundı.

Mardin - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti.Türkmen Oğuz devleti Artuklular Selçuklular Akoyunlular ve Osmanlılar yönetmiştir.Türk Tarihinin eşsiz eserleri bulunmaktadır.

Yırnıñ esas mevzusı - 1944 senesi olğan Qırımtatar sürgünligi ve umumen keçmişte olğan büyük facialarnıñ kelecekte olmaması kerek olğanıdır.

Sahnovşçına (ukraince Сахновщина) - Ukrainanıñ Harkiv vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Sahnovşçına rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 8 625 kişi (2001 senesi).

Osman Asanov (1923 s. dekabr 24, Yalta, Küçükköy - 2005 s. noyabr, Aqmescit) – belli qırımtatar professional yırcı, calğıcı, artist ve оcadır.

Qaraqalpaq tili (öz adı Qaraqalpaq tili) – türkiy gruppadaki qıpçaq tillerinden bir tildir, Özbekistan terkibindeki Qaraqalpaqistannıñ resmiy tili.

Yağmurça (ukraince Фонтани, Ягмурча, rusça Фонтаны, Ягмурча) - Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 885 kişi (2001 senesi).
Bay Sarı (ukraince Богачівка, Бай-Сари, rusça Богачёвка, Байсары) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 101 kişi (2001 senesi).

Troyitske (ukraince Троїцьке) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Troyitske rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 7 975 kişi (2011 senesi).

Selanikte Gümrük Muhafaza Teşkilâtında memur Ali Rıza Efendi ile 1871 yılında 14 yaşında ekende evlendi. Ali Rıza Bey, sarışın ve mavı közlü bir apaqaynen evlenmeni tüşleyekende, özünden 20 yaş kiçik olğan, qara saçlı ve derin mavı közlü bu apaqayğa sevdalandığanını aytqandır.

Marşall Adaları, resmiy adı Marşall Adaları Cumhuriyeti (marşallca Aolepān Aorōkin M̧ajeļ, inglizce Republic of the Marshall Islands) - Okeaniyadaki Mikroneziya regionında bir memleket.

Curçı (ukraince Первомайське, rusça Первомайское) – Qırımnıñ bir şeer şeklinde qasaba. Curçı rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 9 019 kişi (2011 senesi).

1917-de Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ davetinen Aqmescitke kelip, "Haq Ses" gazetinde çalıştı ve daa soñ qısqa bir vaqıt içün Bağçasaraydaki Zıncırlı Medreseniñ müderrisligini yasadı. 1920-de, Qırımtatar Milliy Qurultayı darqatılğan soñ, Romaniyağa keri qaytıp kene ocalıqnen oğraştı.

Ratne (ukraince Ратне) - Ukrainanıñ Volın vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ratne rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 9 483 kişi (2011 senesi).

Bölge İmtian Eyyetleri (lehçe Okręgowa Komisja Egzaminacyjna) ile birlikte imtiancı rutbesine namzetler ve çalışqan imtiancılar içün materiallarnı azırlav;

"You Are My Thrill" (qırımca Sen menim titrevim; muz. Jay Gorney, sözl. Sidney Clare) – 1930-seneleri caz standartı sayılğan popular yırı. İcracıları: Billie Holiday, Ella Fitzgerald ve başqaları.

Kişine (ukraince Табачне, Кішіне, rusça Табачное, Кишине) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2 062 kişi (2001 senesi).

Bencamin Valyami (inglizce Benjamin Vulliamy; 1747 senesi London şeerinde doğğan, 1811 senesi ölgen) — ingliz saatçısı (aslı isviçreli), mehanikiy saatnı qurma içün mesüliyetli. 1780—1884 senelerinde Londonnıñ resmiy vaqtı onıñ saatınen teñeştirilgen.. Şimdi bazı saatları Derbi müzeyi ve sanat galereyasında saqlana.

1568 senesinde kanalnıñ üçte biri qazılğan edi. Faqat Osmanlı-Qırım ordusı qışnıñ şiddetli ayazından saqınıp qazuv işlerini kelecek senege qaldırıp ketti. Ne bar ki, bu planlar kerçekleşemedi.

Rus Biy Ğazı (ukraince Дворіччя, Бій-Гази Російські, Карпівка, rusça Двуречье, Бий-Газы Русские, Карповка) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 493 kişi (2001 senesi).

Anton Pavloviç Çehov (rusça Антон Павлович Чехов; 1860 s. yanvar 17 [29], Taganrog, Rusiye — 1904 s. iyül 2 [15], Badenvayler, Almaniya) rus ekim ve yazıcısıdır. İkâyeleri ve pyesaları onı bütün dünyada meşur etti.
Siz milliy tertipte donatılğan odanı kördiñizmi? Mına, şimdi öyle odanı köz ögüne ketiriñiz. Keñ ve ruşen oda, qarşı divar boylap, bir köşeden diger köşege qadar set qurulğan. Set üstünde sıranen dülber örnekli divar yastıqları tizilgen. Olarnıñ üstüne ise beyaz örme peşkir çekilgen. Köşede çeşit renkli yiplernen nağışlanğan yüzbez asılğan. Pencerede bürmeli perde sarqıp tura. Sıcaq soba yanında ise minder töşelgen. Böyle bir odada cıyın keçirile…

Otuz (ukraince Щебетовка, rusça Щебетовка) — şarqiy Qırımnıñ Kefe şeer şurasında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3434 kişi (2011 senesi).

Büyük Aqtaçı (ukraince Гаршине, Биюк-Актачи, rusça Гаршино, Биюк-Актачи) - Qırımnıñ Saq rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 599 kişi (2001 senesi).

Tair Üsein 1911 senesi Manğıt köyünde (şimdiki Seyitler rayоnı) doğdı. Yaşlıqtan oquvğa sarılğan Tair Kefede açılğan sovet mektebiniñ birinci talebelerinden oldı. 1927 senesi Aqmescit ocalar tehnikumına kirdi. Onıñ birinci şiirleri “İleri”, “Qadınlar sotsializm yolunda”, “Yaş Leninciler”, “Yaş quvet”, “Bolşevik yolu” kibi mecmua ve gazetalarda basıldılar. Otuz, Büyük Taraq Taş köylerinde ocalıq etti, 1941 senesi kommunist fırqası safına kirdi.

Fazıl Ametov, Cebbar Akim, Şamil Alâdin, Yusuf Bolat (cenkten evelki yazıci ve jurnalistler), on üç yıl devamında ana tilinde qonuşmaq, oqumaq ve yazmaq uquqından marum olğan halq onı zaten ğayıp ete bilecegini añlap, milliy gazetni meydanğa ketirüv meselesini aliy seviyede çezmek üzerinde çalışıp başladılar. Niayet, 1957 senesi mayıs 1-de "Lenin bayrağı"nıñ birinci sanı dünya yüzüni köre. Çoq yıl devamında gazetada "qırımtatar" degen sözni yazmaq qatiyen yasaq etilgenine baqmadan, bu neşir 34 yıl devamında bütün qırımtatar halqı içün em derslik, em mektep, em aliy oquv yurtu oldı. Aradan yigirmi yıl keçken soñ Fazıl Ametov qırımtatar tilinde mecmuanı meydanğa ketirüv meselesini köterip başladı. Çoqtan-çoq muracaatlar sayesinde başta almanah, soñra ise daimiy sürette neşir etilgen mecmua olaraq "Yıldız" peyda oldı. Fazıl Ametov ise ömrüniñ soñuna qadar gazeta ve mecmuanıñ sadıq ve işançlı yardımcısı oldı. Bu aqta onıñ "Lenin bayrağı" gazetasınıñ mühbiri şeadetnamesi delâlet bermekte.

Bağça Eli (ukraince Багате, Багча-Елі, rusça Богатое, Бахчи-Эли) - Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1062 kişi (2001 senesi).

Qırım yarımadasınıñ ilk Vilâyet prokurorı mahkeme muşaviri Dmitriy Yegoroviç Lesli olğan edi. Prokuror olaraq onıñ adı «Milâtnıñ 1785 yılında devletteki memurlarnıñ cedvelinde» añıla. Bu II Yekaterina vaqıtında edi, o zaman il islâatı ötkerilgen edi.

Şair ve oca Tair Üsein “Ne Aruv” serlevalı şiirler cıyıntığı azırlağan edi, amma, kitapnı çıqarmaq oña qısmet olmadı. Ulu Vatan cenkine ketti ve uruşlardan birinde (1942 senesi), vzvod komandanı rutbesinde elâk oldı.

Cenkten soñ şeer kurort olaraq inkişaf olmaqta edi. 1960 senesinden berli bir qaç yıl devamında Yalta terkibine yaqında bulunğan Ay Vasıl, Autka ve Dereköy qasabaları qoşuldılar. Aynı zamanda Yaltadan Aluşta, Aqmescit ve Aqyarğa yolnı çoq qısqartqan Yalı boyu şossesi quruldı ve Aqmescitnen trolleybus qatnav yolu açılğan edi.
Şeer aqqında ilk zikir XIII asırğa dair. Keç Orta asırlar devrinde Qarasuvbazar Kezlev ve Kefege yetici kervan yollarında iri tranzit noqta edi. Qırım Hanlığı zamanında şeer asıl Şirin tayfası saip olğan yerleriniñ merkezi oldı. Zaporoj qazaqları şeerni bir qaç kere (1624, 1628, 1630, 1675) berbat ettiler. 1736 senesi Minih yolbaşçılığı altında olğan Rusiye askeriy quvetleri Qırımnıñ o zamandaki paytahtı Bağçasaraynı yandırğandan soñ Qarasuvbazar II Fetih Geray hannıñ rezidentsiyası olğan edi, amma bir yıl keçken soñ şeerni Duglas generalnıñ ordusı yandırdı. Tap 1944 senesi mayıs 18 künündeki qırımtatarlar sürgünligine qadar Qarasuvbazar qırımtatar ealisi çoqusı olğan üç şeerniñ biri (Bağçasaray ve Aluştanen beraber) olğan edi.

Osman Asanov 1991 senesi Vatanğa köçip keldi ve mında ömüriniñ soñuna qadar bütün medeniy tedbirlerde ğayet faal iştirak etti. Bunı köz ögüne alaraq oña Ukrainada nam qazanğan artist unvanı berildi.

Vitebsk (belarusça Ві́цебск; rusça Витебск) – Belarusde bir şeerdir, Vitebsk vilâyetiniñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 350 000 kişi (2006 senesi).

Tarihta Qırım ASSC prokurorlarınıñ böyle adları saqlanılğan – Reşid Nagayev, Osman Bekirov, Plinikos, Sofu, Memet Emir-Saliyev. Soñkisi 1932 mart ayında vazifege tainlenip, 1934 senesine qadar eki yıl devamında çalışqan edi.

Zübeyde Hanım (1857, Selânik, Langaza - 1923 yanvar 14, İzmir) - Türkiye Cumhuriyetiniñ qurucısı olğan Mustafa Kemal Atatürkniñ anasıdır. Aslen Konya-Karamanlıdır.

Fraydorf (ukraince Новосільці, Фрайдорф, rusça Новосельцы, Фрайдорф) - Qırımnıñ Qurman rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 452 kişi (2001 senesi).

Kadir Mısıroğlu (d. 24.01.1933 s., Akçaabat, Trabzon, Türkiye) - Türk yazıcı. İstanbul Universiteti Uquq Fakultetiniñ mezunıdır. Osmanlılar İlim ve İrfan Vakfı reisidir.

44.866667, 9.55 Pigattsano (italyanca Pigazzano) - şimaliy İtaliyada bir şeerdir. Ealisi - 1000 adam (2009 s.). Deñizge nisbeten yüksekligi: 464 m.

Velıkokamyanka (ukraince Великокам'янка) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 163 kişi (2011 senesi).

Qırım ve Romaniyada Hristianlarnen bir arada yaşağan Qırımtatarlar paskalyanı özüniñ adetlerine yavur yüzü dep avuştırğanlar. Adından da añlaşılğanınday miladiy taqvimge köre yüzünci künde, Aprel ayınıñ birinci aftasından soñ paskalyanen aynı vaqıtta olur. Yavur yüzünde qırğa ketip, yüksekçe yerlerden tomalanır(avurlığım yavurğa bolsun dep aytılır), yımırtalar boyanır, qalaç (qolaş olaraq da belli) degen börekler pişirilir ve quşaq küreşleri yapılır. Yaşlarnen qızlar ep beraber yırlar aytıp eglenir.
Ukrainağa bağlı olğan Ulu Vatanımızda, milliy devletçiligimizni tiklemekni maqsat dep bilemiz. Teşkilâtnıñ diger ve eñ müim maqsatlarından biri de, kün sayın unutılmaqta olıp, ayaqastı etileyatqan ve ulu şairimiz Eşref Şemi-zade aytqanı kibi “türkiy tiller gülzarınıñ, eñ çiçekli fidanı” olğan ana tilimizni canlandıraraq, halqımız tarafından oña nisbeten añlı sayğı ve sevgini arttırmaqtan ibaret olacaqtır. Teşkiâtımız öz faaliyetine başlar eken, Allah ve namusımız, ecdatlarımız ve kelecekteki nesillerimiz ögündeki mesüliyeti aqqında unutmayaraq, milletimizniñ yaşayışınen bağlı bütün saalarnıñ inkişaf etmesi içün daa ziyade şarait yaratmağa tırışıp, milliy menfaatlarımıznı qorçalamağa areket etecektir.

Levitskiy bu qadar kütleviy köçüviniñ tedqiq etkende bir qaç meseleni köz ögüne ala: Qırım Cenki zamanında Qazaq patrulleri Qırımda kezip tatarlarnıñ ihanet kerekçesinen apis etip qabar bermegenleri taqdirde, duşman tarafına keçmek istegenler dep, amirlerine teslim eter ediler. Bu sebepten bir çoq tatar Oröl, Kursk, Herson, Yekaterinburg guberniyalarına sürülgen edi.

Qırımnıñ Tış ve İçeri dağ sıraları arasındaki vadiy Salğır özeniniñ deresi ile çatışuvı neticesinde asıl olunğan yılğada buluna. Şeerniñ yanındaki özende Aqmescit suv anbarı meydanğa ketirildi.

Kolomak (ukraince Коломак) - Ukrainanıñ Harkiv vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Kolomak rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 3 258 kişi (2001 senesi).

Osman Asanov 1923 senesi dekabr 24-te Yalta civarındaki Küçükköyde doğdı. Oğlançıq yaş ekende babası bağışlağan eski mandolinanı çalmağa ögrengen Osman mektepke barğanda endi yahşı çalmağa bile edi.

Fazıl Meñliamet (Meñlâmet) oğlu Ametov (rusça Фазы́л Менлиаме́тович Аме́тов; 1917 s. dekabr 27 – 1984 s. fevral 15) — qırımtatarlarnıñ Vatanğa qaytuv oğrundaki milliy areket iştirakçileriniñ biri, metsenat.

Çernâhiv (ukraince Черняхів) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Çernâhiv rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 10 416 kişi.

Dong Hoi Airport (vyetnamca Sân bay Đồng Hới) - airport, Dong Hoy, Vyetnamda bir şeer, Kuang Bin vilâyetiniñ merkeziMeydanlığı 1,76 km². The runway is 2400 m – 45 m.

Kereyit (ukraince Комунарне, Кереїт, rusça Коммунарное, Кереит) — Qırımnıñ Aqşeyh rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 118 kişi (2001 senesi).

Uluslararası demiryolu bağlantıları arasında çalışır Пхеньяном ve başkentleri, Çin ve Rusya'nın yanı sıra, Khabarovsk. Yol Pekin arabayla 25 saat, 25 dakika (2-3 беспересадочных vagon, dilleri arsa Pekin — Dandong tren ile K27/K28, arsa Dandong — Pyongyang ile kuzey kore, tren ve pazartesi, çarşamba, perşembe ve cumartesi günleri); yol Moskova'ya arabayla 7 gece ve seyahat trenle Rusya'ya 2011 yılında izin verilir, sadece vatandaşlarının kuzey KORE bırakarak çalışmak için Rusya'ya.
I Mehmed Geray (arap urufatında: ۱محمد كراى‎‎; 1465—1523) - I Meñli Geraynıñ sekiz oğlundan üykenidir. 1515 senesi babası ölgen soñ tahtqa keçti ve 1523 senesine qadar sekiz yıl tahtta qaldı. O devirde inkişaf etken Moskva Knâzlığına qarşı şiddetli ücümler yapmağa başladı. Qardaşı I Sahib Geray ile 1521-de Qazan şeerini aldı. I Sahib Geraynı Qazan Hanlığınıñ tahtına oturttı. Moskva üzerine seferge barıp, Moskva yanına qadar kelip etrafnı ateşke berdi. 1523 senesi Hacı Tarhannı zapt etti ve Moskva ulu knâzı IV İvannı bergige bağladı. Amma ondan soñ noğay mırzaları onı aldatıp Hacı Tarhandan çıqarıp öldürdi.

O 1803 senesi iyünniñ 30-nda, Tavriya Guberniyası meydanğa kelgen soñ bütün guberniya muessiseleriniñ açılışınen beraber, bu vazifege tainlengen edi.

1919 senesinde Anadoluğa çıqqanından berli körmegeni ve üstelik Osmanlı Padişahı tarafından aqqında ölüm emri berilgenini ögrengeni oğlu Mustafa Kemal ile ancaq 1922 s. iyün 14-te Adapazarında tekrar tabışqan Zübeyde Hanım, onıñ qatında Anqarağa yerleşti. Ancaq bu şeerniñ sert iklim şartları sağlığına menfiy tesir etti tedaviy maqsadınen İzmirge ketti. 1923 s. yanvar 14 künü 66 yaşında öldi. İzmirniñ Qarşıyaqa rayonında 1940 yılında yaptırılğan anıt mezarda yatmaqtadır.

1399 senesinde devlet idaresini yañıdan almaq istegen Toqtamış han, Litvaniya, Lehistan, Moskva Knâzlığı quvetlerinen beraber areketke kirişti, lâkin Edige mırza 200 000 askerlik bu balaban ordunı Özü özeni boyunda qarşılap yeñdi. Toqtamış Sibirdeki qıpçaq qabileleriniñ qatına qaçtı. Edige mırza onı 1405 senesi tapıp öldürdi. Lâkin Toqtamış hannıñ oğullarınen davaları bitmedi.

Mırzaköy (ukraince Дивне, Мурза-Кой, rusça Дивное, Мурзакой, Мырзакой) - Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 29 kişi (2001 senesi).

Adel, London'daki "Ebbi-Roud" (ingl. Abbey Road) degen studiyasında Paolo Nutininiñ "Iron Sky" yırnıñ canlı icrasını işitip, öz twitter'saifesinde coşqun ile böyle sozler yazğan: "Ömürimde işitkenimden, o eñ acayip yırlardan biridir!".

Şay, yırnıñ böyle satırları mevcut: "Evelki dayın men endi olamam,//Tek birini isteyim mayıstaki sağanaqlardan://Küçlü-küçlü yağıp yağmur alıp ketsin//Bayağı bezdirgen bizim qış-qıyanetli avasını." (ukr. "Я навряд чи буду тим, ким я був до//Одного прошу травневих злив://Най би дощ пішов і зиму змив//І зиму змив”).

1983 senesi Kiyevge kelip, fabrikada dülger olıp çalışa, amma 5 yıldan soñra bu işten boşatıla, çünki protest aktsiyalarında iştirak etmege devam ete.

Osmanlı zamanında , Fatih Sultan Mehmet zamanında Anadoludan (İzmir) Rumelige köçken ve Selânik yaqınlarındaki Langazada topraq işleri ile meşğul bir Türkmen ailesi olğan Acı Sofi ailesindendir. Babası: Sofuzade Feyzullah (Sadullah) Ağa, anası : Molla hanım nam Aişe hanımdır. Zamanında apaqaylarnıñ mektepke barması yayğın olmağanı içün, oqur-yazar olması sebebinen özü de Zübeyde Molla dep añıla edi.

Rus ve başqa yabancı tillerinde yunan tilinden alınma "Simferopol" adı (eski yunanca ἡ Συμφερούπολις, /hē sümferúpolis/ - “umumiy fayda şeeri”) qullanıla.
Alem-i Nisvan İsmail Gasprinskiy matbaasında basılıp neşir etildi. Qadınlarnıñ medeniyetke inkişaf etmeleri maqsadınen İsmail Gasprinskiyniñ qızı Şefiqa Sultan Gasprinskaya tarafından Rusya'da çıkarılan ilk kadın dergisidir.

Sofiyivka (ukraince Софіївка) - Ukrainanıñ Dnipropetrovsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Sofiyivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 8 243 kişi (2001 senesi).

Aqsaqal Merkit (ukraince Бахчівка, Аксакал-Меркіт, rusça Бахчёвка, Аксакал-Меркит) — Qırımnıñ Aqşeyh rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 203 kişi (2001 senesi).

Nova Uşıtsâ (ukraince Нова Ушиця) - Ukrainanıñ Hmelnıtskıy vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Nova Uşıtsâ rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 4 724 kişi (2001 senesi).

1972 senesi 14 yanvar künü onı tevqif eteler. Bir yıldan kendi esseler ve çıqışlar yapqan içün "Antisovet teşviqat ve propaganda" maddesine köre maksimal müddetine mahküm ola – 7 yıl qattı intizamlı lagerge em de 5 yıllıq sürgünlikke. Müddetini Perm lagerlerinde keçirdi, em anda da çeşit-türlü protest aktsiyalarda iştirak etti.

Brunettes Shoot Blondes (ukraince Брюнетки стріляють блондинок) – 2010 senesin başında Krıvıy Rig şeerinde Andrey Kovalövnen esaslanğan yaş ukrainalı muzıka taqımı. İngliz tilinde icra etip, indi, brit-pop, brit-rok yonelişlerinde çalışa bileler. 2014 s. sentâbrde taqımnın "Knock Knock" videoyazısı internetni patlattı, demek mümkün, çünki YouTube'de şu klip bir afta içinde 1,5 milliondan ziyade insan baqıp çıqtı, bir qaç aftadan ise – 6 milliondan ziyade; qara-beyaz animatsiya şekilinde çıqarılğan videonı esas qaramanları ekrandan ekranga kezip yürgen qızçıq ve onı uzun qulaqlı dostı olalar, ve şay etip, videoda 14 Apple şirketni gadjetleri qullanıla.

Üsküt (ukraince Привітне, Ускют, rusça Приветное, Ускют) - Qırımnıñ Aluşta şeer şurasında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 845 kişi (2001 senesi).

Qırımnıñ aliy oquv yurtlarınıñ ekseriyeti Aqmescitte buluna. Olarnıñ sırasında cumhuriyetniñ baş universiteti – V.N. Vernadskiy adında Tavriya Milliy universitetidir. Diqqata lâyıq universitetlerden Agrar universiteti, Tibbiyet universiteti, Müendislik ve pedagogika universiteti, Tabiat qoruv ve kurort qurucılığınıñ milliy akademiyasını añmaq lâzim. Şeerde 12 orta mahsus oquv yurtu, 37 ihtisasiy oquv yurtu, Qırım ve Ukraina İlimler Akademiyasınıñ ilmiy-araştırma institutları buluna.

Ç ç - zemaneviy Qırımtatar latin elifbesiniñ dörtünci arfidir. Qırımtatar imlâsında [ʧ] sesini ifade ete. Bu arif Latin elifbesini qullanğan er bir tiline kirmeydir. Başqa tillerde [ʧ] sesi ch (İngliz tilinde), tsch (Alman tilinde), tch (Frenk tilinde), tx (Katalan tilinde), cs (Macar tilinde), cz (Leh tilinde) kibi yazıla.

Oleksandrivske (ukraince Олександрівське) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 609 kişi (2013 senesi).

Velıka Novosilka (ukraince Велика Новосілка) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Velıka Novosilka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 6 265 kişi (2011 senesi).
Sırbistandaki macarlar (macarca Szerbiai magyarok, sırbca Mađari u Srbiji) — Sırbistanda yaşağan bir qavimdir, memleketniñ sayıca eñ büyük qavimleriniñ biridir. Sırbistannıñ Statistika İdaresi tarafından yayınlanğan ealini cedvelge aluv neticelerine binaen, 2011 senesi devletniñ Kosovodan tış territoriyasında 253 899 macar yaşağan. Olarnıñ çoqusı (251 136 kişi) Voyvodina muhtar ülkesinde yaşay (ve şu ülke ealisiniñ 13%-ini teşkil ete), şu sebepten macar tili Voyvodinanıñ resmiy tilleriniñ biridir. Sırbistanda yaşağan macarlarnıñ çoqusı katolik dinindedir, bazıları kalvinciler ya da başqa protestantlardır.

Bugünki Bağçasaray toprağında evel-ezelden bir qaç meskün yer bar edi. XVI asırnıñ birinci yarımında şeer meydanğa kelgen vaqıtta üç esas meskün yer bar edi: Qırq Yer qalesi (şimdiki Çufut Qale), Salaçıq ve Eski Yurt köyleri. Salaçıqta ve Qırq Yerde Altın Ordu zamanlarından berli memuriy merkezler bar edi. XV ile XVI asırlarnıñ sıñırında I Meñli Geray Salaçıqtan iri paytaht yaptırmaq niyetinen anda qurucılıq başlattı. 1532 senesinece Salaçıq Qırım Hanlığınıñ paytahtı edi. İşbu senede Meñli Geraynıñ oğlu I Sahib Geray Salaçıqtan 2 km uzaqlıqta yañı han rezidentsiyasınıñ temelini qoydurıp onı Bağçasaray dep adlandırdı. Soñ yañı han rezidentsiyasınıñ etrafında şeer meydanğa keldi.

Savurçı (ukraince Завітне, Савурчи, rusça Заветное, Савурчы) — Qırımnıñ İçki rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 841 kişi (2001 senesi).

Ukraina Radası Qurultay toplantısına hayırlama mektübini yolladı, Rusiyeniñ Bolşevik Ükümeti ise Qırımtatar Qurultayını ve Ükümetini tanımadı.

Aqtaçı Qıyat (ukraince Білоглинка, Актачі-Кият, rusça Белоглинка, Актачи-Кият) - Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 070 kişi (2001 senesi).

I Cian Cenkinde ağır qayıplar alğan Rusiyede mualefet ayaqlana ve II Nikolay İmperatorı tahttan çekeler. Ükümetke “Vaqtınca Ükümet” (Временное Правительство) keçe. Monarhiyadan vazgeçip, bütün zemaneviy dünyada olğanı kibi, Rusiye de deñişmege mecbur edi.

“Közyaş divar” destanı Eşref Şem’i-zadeniñ yaratıcılığını ve zemaneviy qırımtatar edebiyatını cian seviyesine kötergen eserdir. Bu eser qadimiy facialı efsane esasında yazılğan. Efsanede böyle vaqia tasvirlene: yaş qadınnı ğarez, pahıl, küncü insanlar beftan yerde cin-şeytanğa uydı dep, qabaatlaylar ve tiriley taş isar içine qalaylar. Yaş qadın isar içinde taş kesile, isarda qaldırılğan eki teşikniñ birinden közyaş kibi temiz suv aqa, ekinciden ise ana sütü aqa.
Yaltanıñ iklimi — Aq deñiz tipindedir. İyülniñ orta arareti +24°С, yanvarniñ orta arareti +4°С, ayazlı qışlarda suvuq arktik tsiklon ya da Sibir antitsiklonı kelgende araret minus derecege alçaqlaşuvınıñ ihtimalı bar. 2006 senesiniñ yanvari Yalta içün anomal suvuq edi, ayrı künlerde köz etüv bütün tarihınıñ vaqtı içün eñ alçaq araret belgilendi — gecede minus 16°С-ge yaqın ve kündüz minus 11°С. Qar örtüsi yılda tek bir qaç kün tutula. Adetince Yaltada dekabr bayağı issi, ayrı küneşli künlerde araret +17..18°С-ge yete bilir. Yanvarde ava keskin tarzda suvuqlaşa: kündüz araret +5..7°С-ge alçaqlaşa, faqat adetince eñ suvuq ay — fevraldir, amma +10°С-ge ve ondan da ziyade ava yımşamaları sıq ola. Qırım çölüne baqqanda Yaltağa baar keç kele, çünki deñiz avanı suvuta, şunıñ içün fevralden berli aprel ortasınace avanıñ arareti — +10°С-ge yaqın. Yaz mayıstan berli sentâbrge qadar devam ete. Adetince sentâbrde ve oktâbr başında eñ yahşı ava, bu mevsim qadife mevsim denile. Noyabrde furtunalar başlanalar, lâkin ale daa suv avadan issice (farqı 10 derecege qadar yetip ola).

XIX asırda ve XX asırnıñ başında şeer qırımtatarlarnıñ medeniy ve içtimaiy yaşayışlarınıñ merkezi edi. 1944 senesi mayıs 18 künündeki qırımtatar halqınıñ sürgünligine qadar Bağçasaray ealiniñ çoqluğını qırımtatarlar teşkil etken 3 şeerlerden biri (Qarasuvbazar ve Aluştanen beraber) edi.

1945 senesi iyünniñ 16-ndan başlap, şeer ve rayon prokuraturaları endi Qırım ASSC prokuraturasınıñ erkânında degil de, Qırım vilâyetiniñ prokuratırasında işini devam etti. 1944 senesi qırımtatar halqı Qırımdan sürgün etilgen soñ, Qırımnıñ avtonomiyalı statusı lâğu etildi ve devletniñ memuriy-territorial tertibi deñiştirilgen edi.

Biy Eli (ukraince Дорожнє, Бій-Ель, rusça Дорожное, Би-Эль) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 181 kişi (2001 senesi).

Bilozerka (ukraince Білозерка) - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Bilozerka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 9 804 kişi (2011 senesi).

Kompaniyivka (ukraince Компаніївка) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Kompaniyivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 4 538 kişi (2011 senesi).

Oy Quyu (ukraince Владиславівка, Ой-Кую, rusça Владиславовка, Ой-Кую) – Qırımnıñ İslâm Terek rayonında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 461 kişi.

Alem-i Sübyan İsmail Gasprinskiy matbaasında basılıp neşir etildi. Bu mecmuada, külünç ikâyeler, tapmacalar, masallar bar edi. Bular em balalar, em de muallimlerniñ faydalanuvı içün edi.

Küçük Eşkene (ukraince Сєрове, Малий Ешкене, Кучук-Ешкене, rusça Серово, Кучук-Эшкене) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 119 kişi (2001 senesi).

Malokaterınivka (ukraince Малокатеринівка) - Ukrainanıñ Zaporijjâ vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 3 473 kişi (2011 senesi).

Başlıca mahsulatı zahire, kenevir, qartop, sebze, keten, şeker çükündir ve tütündir. Regionda ayvancılıqnıñ domuz asravcılığı de müim yer tuta. Ziraat kolhoz ve sovhozlarda yasala. Et, süt, yımırta işlep çıqaruvı yüksektir.
"Neçün çiçeklerniñ közleri bar" (ukraince Чому квіти мають очі) – Harkivde "Yetekleyici" filmniñ çıqarıluvı vaqtında Camalanıñ yazğan yırı, soñra şu filmniñ de saundtreklerden birisi olğan soyu. Muzıkası – Camalanıñ, sözleri Viktoriya Platovanıñ.

Atalıq Eli (ukraince Солов'ївка, Аталик-Елі, rusça Соловьёвка, Аталык-Эли) – Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 74 kişi (2001 senesi).

Smail Bay (ukraince Волочаївка, Смаїл-Бай, rusça Волочаевка, Смаил-Бай) — Qırımnıñ Aqşeyh rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 409 kişi (2001 senesi).

Büyük Eşkene (ukraince Кісточківка, Великий Ешкене, Буюк-Ешкене, rusça Косточковка, Эшкене) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1082 kişi (2001 senesi).

Bağçasaray (ukraince Бахчисарай, rusça Бахчисарай) – cenüp-ğarbiy Qırımda tarihiy bir şeerdir, Qırım Hanlığınıñ sabıq paytahtı, Bağçasaray rayonınıñ merkezi. Qırımnıñ İçeri dağ sıralarınıñ capında, Çürük Suv özeniniñ yılğasında buluna. Qırımnıñ paytahtı olğan Aqmescit ve Bağçasaray arasındaki mesafe 38 km.

Noman Çelebicihan (arap urufatında: نومان چلبى جهان‎) (1885 - 1918) - şeit ketken Qırımtatar milliy qaramanıdır. Qırım musulmanlarınıñ müftisi, siyasetçi, şair, I Qırımtatar Milliy Qurultayı prezidiumınıñ azası, Qırım Halq Cumhuriyetiniñ ükümet reisi.

Rusiyege bağlı olıp yaşalğan yıllar ne edi? Siyasiy çökte zamanı yerleşik ayatqa keçüv ve Rusiye ile körünişte barışçı munasebetlerde bulunma devridir. Bunıñnen aynı zamanda artı kesilmegen icret esnası, topraq ğayıpları, gizlice ya da açıq-açıq Qırımdan quvulma zamanıdır. Ve XIX asırnıñ soñlarında maneviy canlanma ve Rusiyeniñ tesiri altında milliy Qırımtatar ziyalılarnıñ peyda oluvı yıllarıdır. Niayet 1921 senesi Qırım Muhtar Şuralar Sotsialist Cumhuriyeti qurulğan soñ onlarnen yıl müddet kelgen aqsızlıqlardan soñra qırımtatar halqı özüniñ medeniyeti ve devletçiliginiñ pek mesüliyetli bir saibi olaraq duymağa başlağan edi.

Stara Vıjivka (ukraince Стара Вижівка) - Ukrainanıñ Volın vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Stara Vıjivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 5 161 kişi (2011 senesi).

Çaqmaq (ukraince Кремнівка, Чакмак, rusça Кремневка, Чакмак) - Qırımnıñ Qurman rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 626 kişi (2001 senesi).

Meyva ve böceklernen beslenir. Köçüci degildir. Tereklerge, quvuqlarğa, dam astlarına tüzgün olmağan yuvalar yasar. Boş qarılğaç yuvalarınada kirer. Bütün dünyağa darqalğandır.

“Terciman” gazetası Rusiye İmperiyasında yaşağan türk-musulman halqlarınıñ yaşayışları ve vaziyetleri aqqında malümatlarnıñ çoqrağı oldı. Tek Qırımda degil, Avropa memleketlerinde, İndistanda, Qıtayda, Acemistanda, Mısırda, AQŞda darqatıla edi.

Gоrоpaşnik (ukraince Ліснівка, Горопашнік, rusça Лесновка, Новосёловка, Горопашник) - Qırımnıñ Saq rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 209 kişi (2001 senesi).

Turiysk (ukraince Турійськ) - Ukrainanıñ Volın vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Turiysk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 5 697 kişi (2011 senesi).

Bunevats şivesiniñ statusı açıq tayin etilmegen, hırvat lisaniyatçıları ve şivedу laf etkenlerniñ bazıları onı ayrı bir til olaraq degil, hırvat (ya da sırb) tiliniñ bir şivesi olaraq tanıydır.
Tamir işlerniñ tarihı 1787 senesinden başlana. O sene Bağçasaraynı II Yekaterinanıñ ziyaretine azırlay ediler. Bu tamir işleri çar qorantasınıñ temsilceleri kelgen vaqıtları da alıp barıla edi. Çoqusı allarda, tüzetme işleri bu saada mütehassıs olmağan insanlar ile alıp barıla edi. İşni usta başlağanda ise – olar yerli mimarcılıq adetlerinen meraqlanmay ediler. İşke ise öz ölçülerinen qatnaşa ediler. Neticede, Hansaraynıñ içki qıyafeti Avropanıñ hucur üslübine beñzep, bugünki künümizge onıñ eñ beterli izarında yetip keldi. Çünki belli olğanı kibi, Hansraynıñ “tamir” işlerini bu meselede mütehassıs olmağan unter-ofitserler yaptılar. Eski binalar, tamir yerine, yıqıla edi. Meselâ, 1820 seneleri Kolodin adlı mimarcı dört binalı aremniñ üç binasını yıqtı – Qışlıq sarayını, ammam hanelerni ve daa çoq emiyetli inşaatlarnı yoq etti. İşte, bu areketler neticesinde saraynıñ 18-gektarlıq dairesi 4 ga eksildi.

Bangladeş, resmiy adı Bangladeş Halq Cumhuriyeti (bengali বাংলাদেশ – Bangladesh, গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ – Gônoprojatontri Bangladesh) – Asiyada bir memleket.

Aqmescit okrug mahkemesiniñ erkânına yolbaşçı, reis muavinleri ve azalar kire edi. Mahkemeniñ prokurorı, taqiqatçısı, notariatı bar edi. Nizamnamesine köre, a vaqıtnıñ mahkemesi qabatlayıcı akimiyetke çevirilgen edi. Prokurornıñ mesüliyetinde ise aynı şekilde – nezaret vazifeleri qalmaqta edi. Aqmescit okrug mahkemesiniñ prokurorı Okrug mahkemesiniñ ve memuriyet, hocalıq, medeniyet-maarifçilik müessiseleri ve cemaat teşkilâtlarınıñ faaliyetini taqip ete edi.

Anna Sedokova (ukraince Анна Володимирівна Сєдокова, rusça Анна Владимировна Седокова; 1982 dekabr 12 doğ.) - Ukrainalı yırcı, film oyuncı ve yazıcı. Şimdi Amerika Qoşma Ştatlarında otura.

Qırım Hanlığı (öz adı Qırım Yurtu, arap urufatında: قريم يورتى‎) - tarihiy Qırımtatar devleti. 1441 s. peyda olıp 1783 s. Rusiye tarafından zapt etildi. Qırım Hanlığında üküm sürgen hanlar Geray sülâlesinden edi.

M.S. II asırnıñ ekinci yarımı — Bosporos devleti soñki qalğan Qırım skitlerinen küreşe. Skitler mağlübiyetke oğradılar ve yerleri Bosporos, Roma ve sarmatlar arasında bölündi.

Qırmızı zemin üztüne aq hilal (yarıay) ve yıldız olğan bayraq ilk sefer Osmanlı Devleti tarafından 1844 senesi qabul etildi. Bayraq, 1936 s. quralay 29 künü Türkiyeniñ milliy bayrağı olaraq qabul etilgen.

Bu yır - Eurovision'da qırımtatarca sözleri olğan birinci yırdır. 1944 yırı Camalanıñ mini-albomına kirdi, albomnıñ taqdimi 2016 senesi mayısnıñ 7-sinde olıp keçti.

Novogrigoryevka (ukraince Новогригорівка, rusça Новогригорьевка) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 311 kişi (2001 senesi).

Küçük Süyren (ukraince Мале Садове, Кючук-Сюйрен, rusça Малое Садовое, Кучук Сюрень) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 331 kişi (2001 senesi).

Yalı Moynaq (ukraince Заозерне, rusça Заозёрное) — Qırımnıñ Kezlev şeer şurasında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 7700 kişi (2011 senesi).

Ulu Vatan cenki vaqtında esirlikke tüşti. Qurtarılğandan soñ Vatanğa hiyanet etüv qabaatlavına oğrap sürgün etildi. 1953 senesi Andican şeerinde ağır hastalanıp vefat etti.
Alma Tamaq (ukraince Піщане, Алма-Тамак, rusça Песчаное, Алма-Тамак) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 938 kişi (2001 senesi).

Qarasuvbazar (ukraince Білогірськ, Карасубазар, rusça Белого́рск, Карасубаза́р) — merkeziy Qırımda Aqmescitten şarqqa taba 42 km qadar uzaqlıqta Büyük Qarasuv özeni yalısındaki bir şeer. Qarasuvbazar rayonınıñ merkezidir. Qarasuvbazardan Aqmescitni şarqiy Qırımnen (Sudaq, Kefe, Kerç) alâqadar etken yol keçe.

2013 yılında ilk Arsen Oyun tasarımı "MC-Silah" (n. Usta silahlar) kurdu. Başlangıçta, bu projenin sadece klan "Oyun Bitti" üyeleri için, ama 2015 yılında, "MC-Silah" biri oldu Ünlü portallar oyuncular.

Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Mustafa Cemilev 1993 senesi Türkiyege kelgende başta hasta töşegindeki Müstecib Ülküsalnı ziyaret etti. Hasta olsa bile musafirlerni ayaqta qarşılağan, oğurlay ekende alsız olması sebebinden ayaqqa turmasına mani olmaq istegenlerge “Qırımtatar Milliy Meclisi reisini ayaqta oğurlamağa isteyim, buña küçüm bar, bunıñ böyle olması kerek” dep köstergeni davranış onıñ qadiy bir dava adamı olğanını añlatmağa yetecektir. Bağçasarayda bir soqaqqa adınıñ berilmesin özüne berilgen eñ balaban mukâfat sayğandır. Ayatı sıqıntı içinde keçmesine, bütün ömrüniñ milliy davağa adamına baqmadan iç kimseden bir qarşılıq beklemegendir.

Bay Buluş (ukraince Орлівське, Бай-Болуш, rusça Орловское, Бий Болуш) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 436 kişi (2001 senesi).

Rusiyedeki Vatandaşlıq cenki vaqtında Aqmescitte biri-birini tez deñiştirgen ükümetler yerleşe ediler. Cenkniñ bitmesinen ise şeer Qırım Muhtar Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetiniñ paytahtı oldı. 1941-1944 seneleri Aqmescit natsistlerniñ istilâsını ve qırımtatar halqnıñ sürgün etilüvini başından keçirdi. 1945 senesi cumhuriyetiniñ yoq olunuvınen Rusiye Şuralar Federativ Sotsialistik Cumhuriyetiniñ terkibine kirgen Qırım vilâyetiniñ merkezi oldı. 1954 senesi Qırım vilâyeti Ukraina Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetiniñ terkibine kirsetildi. 1991 senesi cumhuriyetniñ yañıdan tiklenüvinen şeerge kene paytaht mertebesi qaytarıldı.

Rus Köp Qarı (ukraince Комишне, Кьоп-Кари-Руський, rusça Камышное, Коп-Кары-Русские) — Qırımnıñ Aqşeyh rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 431 kişi (2001 senesi).

Qırımda cenkniñ sedası daa 80-nci yıllarğa qadar eşitile edi: 1986 senesi Zinoviy Tesaknıñ reberliginde prokuratura tarafından Fedor Fedorenkoğa – yekâne nazi arbiy cinayetçisine qarşı – davanıñ baqılması nezaret etile edi. Cinaiy davada Zinoviy Dmitriyeviç şahsen kendisi qabaatlayıcı olıp iştirak etken edi. Sabıq rottenvahman 1986 senesi iyünniñ 19-nda ölüm cezasına maküm etilgen edi.

Ennan Alimov 1912 senesi Köpürliköyde (şimdiki Qarasuvbazar rayonı) doğdı. Qarasuv doquz yıllıq mektebinde ders alğan soñ, tütün fabrikalarında işçi olaraq çalıştı. 1933 senesi cumhuriyet halq emek komissarlığı apparatında çalıştı ve Aqmescit nefis sanat tehnikumında oqudı. Yazıcı ve ressam sıfatında öseyatqan bu yaş talant 1936 senesi akademik Samohin adına ressamlar tehnikumına direktor tayin etildi. Rus tilini mükemmel ögrendi, klassiklerni çoq oqudı.
Kore savaşı sırasında (1950-1953 yılları) şehir ağır yaralanan ve daha sonra neredeyse tamamen yeniden inşa edildi. Yeni düzen bakımından daha geniş caddeleri, çok sayıda anıtlar ve anıtsal yapılar. Şehir mimarisi büyük ölçüde benzer bir mimari sovyet tipi.

Kozova (ukraince Козова) - Ukrainanıñ Ternopil vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Kozova rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 8,9 biñ kişi (2006 senesi).

Мангендэ-гуек (만경대구역, 萬景台區域) Моранбон-гуек (모란봉구역, 牡丹峰區域) Потхонган-гуек (보통강구역, 普通江區域) Пхенчхон-гуек (평천구역, 平川區域) Наннан-гуек (락랑구역, 樂浪區域) Йокпхо-гуек (력포구역, 樂浪區域) Йонсон-гуек (룡성구역, 龍城區域) Садон-гуек (사동구역, 寺洞區域) Самсок-куек (삼석구역, 三石區域) Сонге-гуек (선교구역, 船橋區域) Сосон-гуек (서성구역, 西城區域) Sünen-гуек (순안구역, 順安區域) Тондэвон-гуек (동대원구역, 東大院區域) Taedong river gelip-гуек (대동강구역, 大同江區域) Тэсон-гуек (대성구역, 大城區域) Хенджесан-гуек (형제산구역, 兄弟山區域) Chun-гуек (중구역, 中區域) Ынджон-гуек (은정구역, 恩情區域)

Cedvelde Yalta şeeri ealisiniñ sayısı onıñnen birleşken qasabalar (Massandra, Livadiya ve başqaları) ealisiniñ sayısı esapqa almayıp yazılğan. Büyük Yaltanıñ ealisi — 125 biñden biraz ziyade.

Vanuatu, resmiy adı Vanuatu Cumhuriyeti (bislama Vaunatu, Ripablik blong Vanuatu; inglizce Vanuatu, Republic of Vanuatu; frenkçe Vanuatu, République de Vanuatu) - Okeaniyada memleket.

Qamış qaval - ince qamıştan yapılğan alettir. Onıñ yuqarı tarafı qapalı, aşağı tarafı ise açıq ola. Yuqarı tarafında mahsus ara açıp oña til qoyalar. Qavalnıñ üst tarafında yedi dane teşik ola, olarnıñ üçüni sol eliñniñ üç parmağınen qapatasıñ, dörtüni ise sağ eliñniñ parmaqlarınen qapatasıñ. Aletniñ diapazonı - bir oktava. Lâkin icracılar dudağınen tilni qısqartıp onıñ diapazonını bir buçuq ve atta eki oktavağa yetkizip, hromatik davuş çıqara bileler. Qamış qavalnıñ davuşı keskin lâkin yımşaq ola. Onıñ sesler sırası çeşit, lâkin daima diatoniktir. Esasen çobanlarda qullanılğan bu alet şimdi bütünley ğayıp oldı demek mümkün.

Oleksandr Polojınskıy, Oleg Skrıpka, Camala, Svâtoslav Vakarçük, Mariya Burmaka, Natalya Mogılevska, Ruslana, Oleksiy Moçanov, Petro Poroşenko, Anatoliy Grıtsenko, Oleksandr Turçinov Kuzmanıñ hatırısına 24tv.ua

2013'ten günümüze en büyük projenin kurucusu olan programcıların "Wye" (2014) forumunun kurucusu "AM" ve "Zombaga" nın direktörü olan çevrimiçi sinema yönetmeni "We-cinema" (2013), MC-Arms Kırım Radyosu "MAK" ın kurucusu ve devletin "Umbrial" radyosunun (2016) arama motorunun baş yönetici ve "Opaxdo" şirketi (2015), "(2015)

Dobruca (romence Dobrogea; bulğarca Добруджа, Dobrudja) - Qara deñiz ile Tuna özeni arasında qalğan, Romaniyanıñ Köstence ve Tulça vilâyetleri ile Bulğaristannıñ Dobriç ve Silistre vilâyetlerini içine alğan tarihiy ve coğrafiy bir bölgedir.

Borlaq (ukraince Краснодольне, Борлак, rusça Краснодольное, Борлак) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 482 kişi (2001 senesi).

BQnıñ maqsadı – milletimizni öz Vatanında ğayrıdan er taraflama tiklemek ve inkişaf ettirip ögümizge qoyulğan milliy maqsatlarımızğa iriştirmek, milliy menfaatlarımıznı qorçalamaqtır.

Bek Qazı (ukraince Рубинівка, Бек-Кази, rusça Рубиновка, Бек-Казы) - Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 449 kişi (2001 senesi).