Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Intel XV secolo ła Repùblica de Venesia e'l Dugà Estense i se faséa la guera par torse el Połéxine, e na volta i uni e na volta qûełi altri i gà comandà sora 'sta tera. Intel 1482, co che ghe xe stà la guera del sal, i se gà batajà propi da vanti de ła Fosa de Polxeła; i gà vinto i venesiani e ła xe stà na vìnsita asè inportanta par la guera, cusì che intel 1484 Polxeła ła xe pasà de sota deła Serenìsima insiem co tuta ła tera de Rovigo, che a qûei tenpi łà no ła jera tuto el Połéxine. Polxeła ła xe deventà cusì un sentro asè inportanto parché el Po el faxéa da confin con el dugà Estense solo che tra Polxeła e la Guarda Vèneta; ła Fosa ła jera cusì ła soła maniera deła Serenisima de ndar intel gran fiume par łe só tere.

Cò che taca ła partia, i tochi del xugador bianco e del xugador nero i vien sistemai so ła scachiera inte łe prime do traverse (traversa 1 e 2 pà 'l bianco e traversa 8 e 7 pà'l nero) inte'l modo seguente:

La scorža la è bisastra, fina e slissa co segn de rasa te le part dovene, te le parti vece la è rugosa e la se screpolea in plache co fessure ross scure.

Bonisioło (722 abitanti al 2003). El toponimo el xe conposto dai termini łatini bonum e solum, cioè "suoło fertiłe". El patrono el xe sant'Andrea Apostolo.

Dopo 'na crisi economiga visua 'ntei anni otanta el xè stà rilevà dala Toyota con l'idea de strapar l'organizasion del Gran Premio del Giapon al sircuito de Suzuka, che el xè de proprietà dela Honda.

Atene (en greco Αθήνα, trasliterà come Athína) ła xe ła cavedal de ła Gresia e caołogo deł'Atica. 'Ntel antighità el nome el gera Ἀθῆναι, col nome de ancuo che'l xé sta adotà ufisialmente 'ntel 1970. Ła se cata 'ntel mexo de na pianura al séntro de ła penìxoła del'Àtica e ła se slarga dai pie del monte Parnis fin a ła costa. Ła xé divixa in demi, come ai ténpi de ła polis.

Nel grupo el gà sonà segondo i tòchi, vioła ełetrica, pian e baso ma soratuto, el vołeva un sperimentałismo che smisià al stìłe de Reed rendese tìpego el "son" dei Velvet. I ràdeghi capità 'ntel grupo in ùltima dovùi a l'egocentrismo de Lou Reed (cao del grupo), gavea ròto l'archimìa portando a un segondo disco ("White light/White heat") dai soni pì àcidi, pì "tachénti" e anca pì sperimentałi.

Łe informassioni che gavemo sora el basco mediovałe i' è bastansa scarse e framentarie, visto che le consiste par lo più en antroponimi e poche parołe e fraxi. I scrivani i utiłisava el romanxo par scrivar, nonostante ła łéngoa de uxo quotidián la fuse el basco. Fin al secoło XVI, i unici łibri che incontremo i consiste prinsipalmente in picołi dissionari e gramatiche baxiche, che gavea ła funsión de faciłitar ła comunicassión in tei scanbi comersiałi. Altre testimonianse scrite, molto più interesanti, i' è i framenti de romanxi e cantici che cita łe cronache storiche. Łetare personałi, testi manoscriti o ati de testimoni in giudisi i ga un valor presioxisimo, come unica fonte del basco parlà in chei secołi.

Le attività industriali, oltre a alcune importanti aziende operanti nella produsiòn de atresature agricołe, sono limitate a picole aziende ałimentari, ediłi e dee confesiòni
Nathalia Goyannes Dill Orrico (Rio de Janeiro, 24 de marso 1986) ła xe n'atora del Braxil. Ancora xóvene, ła ga coverto dei roułi prinsipałi 'ntełe telenovelas braxiłiane.

Raquanti críteghi i lo descrive cofà la prima novela moderna e una de le mejo opare de la leteradura universal; ła xe dividesta inte due parti.

Da un ponto de vista architatonego, cavando ła superstite parte setesentesca del moderno Pałaso Nervi-Scattolin, no se ghe afasa edifici de particołàr vałor.

'Ntel 2003 el torna a publicàr nòvo material co' l'albun HoboSapiens, sta volta influensà da ła muxica ełetronica moderna e de l'alternative rock. El disco gà risevùo boni riscontri e xe stà co-prodoto da Cale in conpagnìa de Nick Franglen del Lemon Jelly. Al disco indrìoman xe stà publicà 'ntel 2005 l'albun BlackAcetate.

Łegitimo erede al trono dopo ła morte del frateo Louis Joseph avegnù el 4 de giugno 1789, el xe sta portà dai rivołusionari insieme ała Fameja Reałe 'ntel casteło de Les Tuiléries. Łì el xe visuo fin al 1792, quando el xe sta ałontanà par esare afidà ałe cure de on serto Simon, on rivołusionario. Questi el doveva educarlo ai prinsipi republicani ma, esendo stato ełetto ała Comune de Parigi, el ga lasà el puteo inprixonà 'nte ła prexon del Tenpio (on'ex-cexa dei tenplari trasformà in prexon), disinteresandose dełe so condision de vita e de sałute.

Inte' 1995 programma Strobe, software open-source dedicà al port scanning. Inte' 1997 cołabora ała stesura dèl libro Underground: Tales of Hacking, Madness and Obsession on the Electronic Frontier.

Letteratura: se afferma la poesia provenzal e in Italia vien scriti i primissimi documenti in volgare, come el placito capuano e l'indovinel veronese

Poche setimane drìo ła prusision, ł'epidemia subiva prima un garbéto rałentamento par po' adaxiéto regredir fin a destuàrse definitivamente 'ntel novenbre 1631. El biłancio finàl xe stà stimà in squaxi 47 000 morti nel soło teritòrio çitadìn (oltra un quarto de ła popołasion) e squaxi 100 000 'ntel teritòrio del Dogado . El goerno gà ałora decretà de ripèter ogni ano, in segno de ringrasiamento, ła prusision in onor de ła Madona da quel momento ciamàda de ła "Sałute".

Łéngoe caucaxiche nordorientałi, come el ceceno, i' è più plauxibilmente candidè par na conesión molto distante. È stà oservà na concordansa łénguistega tra basco e diałeti caucaxici pari al 6%.

El tratamento duro che i francexi i riservava a i africani el ga creà na forte reasion. André Matswa pol esar considerà el pare de el nasionalismo congolexe. Nato en tel 1899 a Mandzakala, el ga scominsià a laorar par l’aministrasion francexe de Brazzaville en tel 1919. Dopo pochi ani, el xe ndà en Fransa e el ga combatù par i francexi en Maroco durante la rebelion del 1924-25. En tel 1926, a Parigi, el ga fondà la Asociasione de i Indigeni de l’Africa Equatorile Francexe e el ga vù el sostegno del partito comunista francexe e de i masoni. Co l’Asociasion la xe diventà ativa anca en Congo en tel 1929, i francexi i ga disolto el grupo, meso i dirigenti en prison e mandà Matswa en exilio en Ciad.
Un tempo Regno independente, dal 1707, co l'Ato de Union la xe ndada a far parte del Regno de Gran Bretagna, insieme a l'Inghiltera. I regni de Scozia e Inghiltera i jera par altro zà unii dinasticamente dal 1603.

eubateri, i contien ła magior parte dei altri bateri; qualche grupo inportante: i micoplasmi, łe rickettsie, i attinomiceti, łe spirochete, i pseudomonadi, e i azotofisadori.

Sul scominsio dei ani '60 xe stà costruìi a Vinovo do ipodromi: uno par le corse al troto e uno par quełe al gałopo. Recentemente (2005) ł'ipodromo del gałopo xe stà butà xo par farghe posto al Juventus Center e ad un futuro groso conpleso comerciałe. Xe restà quindi ativo soło che ł'ipodromo del troto.

Drio el sistema tasònomego proposto da Robert Whittaker 'ntel 1969, insieme a quee ciamade "àłeghe azure" o "cianoficee" (ancuo ciamade in maniera più sceta cianobateri) łe costituise el regno de łe monere. La più resente clasifegasion (1990) proposta da Carl Woese ła vol tre domini: Bacteria, Archaea e Eukarya (chel contien tuti i eucarioti, monosełułari e plurisełułari).

En tel 1926, el governo de la Liberia gha dato a la industria americana Firestone el dirito de utilizar un teritorio vasto par le piantagioni de l'albero de la goma. Stà concesion gha parmeso no svilupo legero del resto del paexe, ma gha anca formà el nucleo de un problema che scioparà pì vanti.

Ła paroła carneval ła vien forma dal łatin "carnem levare" ("levar via ła carne"), parché 'ntei ténpi antichi el endegava el bancheto che'l se tegniva l'ùltimo giorno de carneval (marti graso), sùbito prima del ténpo de astinensa e dexun de ła Quaréxema. Infati el carneval el xé anca un ténpo de magnar tanto e ben, spece dolsi. In Vèneto i se cata sénpre, per exénpio, i gałani e łe frìtołe.

Le dodixi curve del sircuito le gha la denominasion ufisial, soto riportà. La letera R la xè riferia a l'angolo radial dee curve misurà en gradi.

A seguito de ła publicasión del video de "Assa perdare i Pin Floi", i Rumatera scominsia a aparìre, in rotasión so Rock TV. In particołàr el 12 otobre 2010, i Rumatera xe ospiti de Pino Scotto ne ła trasmisión "Data Base" in onda so Rock TV.

L'energia ła xe la bonésa de on sistema de tore vanti on laoro. La unegà de misura, baso el ponto de vista de el Sistema Internasionałe, ła xe el Joule (sinboło: J), ciamà cusì da el nome de el fìxico James Prescott Joule. La xe comuncue na cuantità astrata difixiłe da visuałixar façilmente e par on prinsipio basiłare de ła fìxica clásica se dixe che: ła energia no ła se crea né ła se desfa, soło ła se pol trasformar (prinsipio de ła conservasión de ła energia)

Calogero Vizzini , soprannominato Don Calò, (Villalba, 24 de lujo 1877 – Villalba, 12 de lujo 1954) xe stà un criminale itałian, boss della Mafia siciliana.
Al cesso al è na costružjon co 'l unico scopo de ndarghe entro par chegar e pissar. Al pol esser costruì de sass (o matoi) o de legn. Se al è de legn de solito al à an teler costituì da cuatro pai de legn inpjantadi in tera e qualchedun par stravers, e da na muradura de tole. Al cuert al è spjovente de legn, cop o lamjera. Al à na unica porta de legn. Se al è de matoi o sass al à na strutura a seti portanti, an paviment de ciment, na porta de legn e na finestrela senža seramento par far passar la luce. Tante olte al è de fianco de na stia o de 'n nantro local de 'l genere. Al cuert al pol esser spjovente de cop, ma le pì trope olte al è pjan de ciment armà. Te 'l secondo caso al gnen cuatà da 'n strato de teren par isolarlo da 'n punto de vista termico.

Ła prima data serta, quando che conpare ła paroła regata, risałe al 1274, a 'na nòda de còdexe anonemo che recita "Splendor magnificissime Urbis Venetorum, 1274, die 16 septenbris, indicta regatta cum navigiis habentibus remos viginti". Xe quindi serto che regate intra barche de grande dimensión se desvolzesse xa 'ntel XIII secoło. I podéri publici de ł'epoca scominisia a precasàr sto tipo de atività sportiva, vedendoghene óltra che un benefico e utiłe exercisio fixico nel tenpo łibaro, anca 'na pratica co'l fin de ridar vigorìa e preparar i equipagi de łe marinarésse da batàgia a sostegnir i sforsi in caxo de ràdeghi in mar.

Gandalf (IPA: /'gandalf/) xe uno dei persònagi del romanxo fantasy El sior dei anełi de John Ronald Reuel Tolkien. El xe un vecio mago co 'na barba bianca longa fin tera.

I karanga, ła etnìa che deso ła vien ciamà shona, xera fàvari e ghe i resti de piasè do miła miniere de fero, ran, oro e stagno a far da testimoni. El re de i karanga, el Monomotapa, controlaa el Zinbàbue, un toco de Mozanbico e zone del Malawi.

Ła identificassión del basco con ła vita rurałe e quindi con una idealixà arcadia basca, coxì atrativa par tanti baschi, la dura fin al ricanbio generasional de i ani Sinquanta e sesanta. L' è ałora che en un anbiente de efervesensa cultural e połitica, el basco el scominsia a sentirse in boca a i xoini universitari e in te l' anbito urbano, diventando sinboło de ła dixobediensa davanti al sistema.

Tante ipotexi su l' origine del basco i' è considerè controverse, e łe prove sugeríe generalmente no i' è mia acetè da ła majoransa dei linguisti. In ogni caxo, ła situasión la podarea canbiar in futuro. Alcune de ste ipotetiche conesioni i' è:
Le entrate de i minerai le ga parmeso al governo de programar on piano de svilupo nasionale. El governo el ga subito costruio na strada par colegarse a Kazungula, en Zanbia. En sto modo, el Botswana el ga na via de comunicasion internasional che no la dipende ne dal Sudafrica ne dal Zinbabwe. A quel tenpo sti do Stati i xera razisti e i podea schisar el Botswan co i volea. A livel internasional el Botswana el ga laorà par formar on fronte unio contro el Sudafrica e la Rhodesia (ancò Zinbabwe). En tel 1974, co Zanbia e Tanzania, la ga forma el Front Line State, l’organizasion de i Stati che frontegiava el Sudafrica de l’apartheid. A lo steso tenpo, el Botswana el ga dovù star atento a no tirar masa la corda, visto che importasioni e esportasioni le continuava a pasar par el Sudafrica. El Botswana el ga anca dato vita a la Comunità de Svilupo de l’Africa Australe (SADC). La SADC la ga i so ufisi sentrali a Gaborone e la funsiona dal 1992.

Secont i studiós, al nome "canpana" al deriva da 'l latin vasa campana, espression ke la indichéa cadin semisferici de bronđo fati 'te la zona de Napoli, la sagoma de i quai la era recordada da le canpane.

No se sa ben da dove el vien el nome de sto paese, se pensa che el vegna da na pianta che la se ciama Sanguinelo (l'è un arbusto che el produse dele bache rose) ma l'è piasè probabile che el nome Sanguinè el ghe sia sta dato dopo le bataglie che i gavea fato par conquistar el teritorio, che lè situà in na zona strategica. Le prime notizie storiche che catemo ìè del 1300.

Ł'Hampshire ła xe 'na popołare meta turistega, co łe so stasion balneari, el porto de Portsmouth, el muxeo dełe machine de Beaulieu e ła sità storega de Winchester, famoxa par ła so catedrale. L'Hampshire el ga 'na longa tradision maritima e el ga du dei pì grandi porti del Regno Unìo: Portsmouth e Southampton (da dove ca xe partìo el Titanic). I scritori Jane Austen e Charles Dickens e gera originari deła contea come anca Jessie White Mario.

Par quanto riguarda la data de nasìta de John Schneider pol capitàr de lezer che l'ator sipia nassùo 'ntel 1954. Sto stramboto xe dovùo al fato che. al provìn par la parte de Bo Duke, John gavea dito de aver 24 ani (in realtà el ghe n'avea 18): i creatori de ła serie Hazzard çercava, infati, un ator che gavesse i ani conprexi tra 24 e 30.

Gli studenti della salvezza nazionale movimento dinastia Song, la Editrice commerciale, Shanghai,all'inizio edizione 1936; Taiwan Man Bookstore, Re-pubblicato, Taipei, 1956, 1965; Fotocopia versione, Shanghai, 1996.

I swazi – el grupo che ancò el xe majoritario – i xe on grupo bantu che el xe rivà dal Mozanbico en tel XVIII secolo. I swazi i se cata ancò en Mozanbico, Sudafrica (do vive la majoria de la etnia) e en Swaziland. El clan de i Dlamini el xe stà bon de controlare i vari capi en te la region de el Swaziland e, col re Sobhuza I, formar on regno unico. El re Mswati II (regno 1840-1865) el ga espanso el teritorio e stabilizà el confin co i zulu del Natal (ancò Kwa Zulu-Natal).

'Ntel april del 2011 vien prexentà un EP de 5 brani, co' ła cołaborasión de diversi artisti, intitołà La Grande V. De l'omonemo brano xe reałixà anca el video.
Eschimexe l'è un nome che in genare se tende a evitar, ma che se mantien par indicar łe łéngoe Yuit-Yup'ik-Inuit in tel so conpleso. In Canada se preferise uxar ła denominasion Inuit, mentre in Alaska va par ła major Yup'ik, Inupiaq, o Inuit, a seconda de ci s'è drio parlar.

El carneval o carnevałe el xe na festa che ła se svolxe 'ntei paéxi de tradision cristiana (soratuto in quełi de tradision catòłica). I festixamenti i se fa speso in pùbliche parade 'nte łe qual i predòmina ełeménti piéni de xógo e fantaxia; in particołar, l'ełeménto de destinsion e particołarità del carneval el xe l'uxo de łe màscare.

'Ntel 1775 parte del casteło vien adibìa a fabrica par la łavorasión de łe magiòliche e de łe porsełane e dopo 'l 1780 gà traversà un periodo d'oro soto ła diresiòn de Vittorio Amedeo Gioanetti. Ała fin de l'800 ała rinomà industria ceramica s'a fiancà łe fornàxe e łe fiłànde, 'na ròba che gà portà a 'na progresiva cresésta de ła popołasión, co' 'na conseguente espansión del paéxe, e ała necesaria costrusión de edifici publici 'fa el Comùn, łe scołe, l'axiło e ła Caxa del Cotołengo. Par quanto riguarda ła vita culturałe, 'ntel 1847 xe stà fondà ła Filarmonica Vinovexa Giuseppe Verdi, corpo muxicałe bandistico de ła sità, da łóra dagnóra ativo. Segno de progreso e de aquixìa inportansa xe stà anca, 'ntel 1882, ł'inaugurasión de 'na łinea tranviaria che unìva ła stasión de Porta Nova de Torin a Vinovo. 'Ntel 1941 el paexe gà subìo un bonbardamento da parte dei aerei de ła RAF łe cui conseguense xe stàe de tre ferìi e tante caxe desfàe.

Jason Segel el xe Marshall Eriksen, el mejor amigo de Ted (anca sa Barney el dixe de èsar lù). El ga maridà Lily, ca 'l ama dal primo àno de universidà, e insieme co' eła el xe na ispirasión par Ted e ła so riçèrca del vero amor; cofà Ted, el vien da fora New York (el xe naxésto in Minesota), ma ła considera ła só vera caxa. El ga el sònho de deventar on avocà de ł'anbiente, ma el xe stà tenporaneamente blocà dal łaoro co' Barney a ła GNB (Goliath National Bank) ca ga fato par pagar el maridaùro co' Lily, e el se pente de onhi altro momento pasà rento lìve.

Mosè Piccio (vèneto: Moxè Piccio; ebrèo: משה בן יוסף פיגו, Moshe ben Yosef Figo; m. 1576) l’è stà rabin otoman de orìxene vèneto, scridor de Zikhron Torat Moshe.
A Nairobi ghe boni ospedali, tra i meio de el continente: Kenyatta Hospital, Nairobi Hospital, Mater Hospital, Aga Khan Hospital e Karen Hospital. El centro sità l’è dominà da el Kenyatta International Conference Centre, e la so tore, costruio par ricordar el primo presidente del paexe. L’aeroporto se cata a sud, a 1661 m. Su el livel del mar, so i Kaputiei Plains – la spianata de i maasai kaputiei – e el xe el secondo aeroporto africano par el trafico, dopo quel de el Cairo. A nord se cata la zona de Gigiri – che saria Thighiri ne la lengoa kikuyu – dove ghe le Nasioni Unite. Quela de Gigiri xe la pi grande sede de l’ONU fora da New York. Le catedrali catolega – Holy Family Basilica – e anglicana – All Saints Church – xe en tel sentro de la sità. La sità gha anca de i parchi ben tegnui. Uhuru Park (Parco de la Libartà) xe rente al distreto governativo, el Nairobi Park l’è l’unico parco nasionale rente a ona sità in Africa.

Area totale: 30 355 km² Totale frontiere terestri: 909 km Elevasioni estreme:Punto pi alto: Thabana Ntlenyana 3 482 mPunto pi basso: Confluenza del fiume Orange co el fiume Makhaleng a 1 400 m

Computer Science (lèxi Compiùter Sàins) xe ła paroła americana par dir enformatega, e ła gèra usada finamente'l 1990, quando che'l fancese Philippe Dreyfus ga inventà el termine informatique.

Al oselaž al fa sù an unico nit su alberi o su crode. La mastcia de solito la fa 2 o 3 ovi (qualche olta 1 o 4) te 'l nit tra marž e giugno. I ovi i è bianchi co mace bise o negre. La coa la dura de solito 34 dì, e se alterna al mastcio e la mastcia. I cei i sta te 'l nit par i 40-50 dì che gnen dopo.

El distreto de Valmagia el xe on distreto del Canton Tisin, in Svisera. El confina coi distreti de Leventina a nord e nord-est e de Locarno a est e a sud e co ł'Itałia (Provincia del Verbano Cuxio Osoła in Piemonte) a ovest. El cavołogo el xe Cevio.

Un Stato cuaxi intèrno el ga soło un tochetin cèo de mar. Vien considarai cuaxi intèrni i Stati co na còsta che l'è manco del 5% de ła frontiera totałe. Ghen'è òto:

Premesse alle riforme agrarie, Comunicazione svolta al 1º convegno interregionale di agricoltura dell'Unione Cristiana Imprenditori Dirigenti. Bologna, 4 luglio 1948, UCID,, Padova, 1948

Sto Stato el xè ła sede de ła General Motors, ła pì importante asienda de machine nei Stati Unii; in pi' ghe xe 'n inportante industria turistega che atira 'n boto de foresti ogni ano.

Ła łéngoa basca (ciamà anca euskara, euskera, vasco o basque) l'è na łéngoa no indoeuropea atualmente parlà in tel nord de ła Spagna (in tel Paexe Basco spagnoło) e in tel sud de ła Fransa (Paexe Basco francese), dipartimento Pirenei Atlantici. Anticamente el so anbito łenguistego el se estendea a le xone de Aquitania, Ła Rioja, Cantabria, Huesca, Burgos, nord de Zaragoza, fin al Mediteraneo: el nord de ła atuałe Catałogna e parte de i Pirenei Sentrałi. Ghè inportanti comunità parlanti basco in tuto el continente american, ndo se pol catar baschi de seconda e tersa generassión che ancora i parla ła łéngoa in tel diałeto original o secondo forme ibride rixultè da l' incontro de baschi de difarenti rejoni.
1846 - William Green Morton, doparando l'etere, el ghe permete a John Collins Warren de praticar el primo intervento chirurgico in anestexia.

Loch Ness el xe proavilménte el pi conosést par i avistaménti de ła mìtica "Nessie", l'ipotètico móstro de Loch Ness, che par l'afasinante paexajo.

Rivà a New York City, el s'a catà co' vari influenti conponidori intrando in contato co' ła "controcultura" de ła metropołi. El 9 setenbre 1963, in conpagnìa de John Cage e tanti altri, Cale gà parteçipà a 'na maratona pianistica łonga disdòto ore che xe stàda ła prima raprexentasion integrałe de l'òpara de Erik Satie ''''Vexations"''. Dopo la performance, Cale xe aparìo in tełevixion nel spetacoło (show) ''I've Got a Secret''. In seguito el xe intrà a far parte del 'ensemble muxicałe direto da La Monte Young, il Theater of Eternal Music conosùo anca cofà "The Dream Syndicate", (da no confusionarse co' l grupo ani otanta che se ciamava conpagno).

Nicolas Sarkozy - nome completo fransexizà: Nicolas Paul Stéphane Sarkozy de Nagy-Bocsa - (Parigi, 28 de genaro 1955) xe un połitego fransexe. Dal 16 de majo 2007 el xe el ventitreeximo presidente deła Republica fransexe, el sesto deła Quinta Republica.

Costruìa 'ntel 1451 cofà anpliamento de ła capeła privàda dei Della Rovere e dedicàda a San Bortoło, gera subintràda ałora cofà céxa parochiałe a queła de San Desiderio. 'Ntel 1472 ła parochia vien fornìa de un pestrìn. 'Ntel 1615 ła céxa xe stà anplià e ristruturà 'nte łe forme che groso modo se połe vedare unco'. Durante ła guera del Monferato, el 4 agosto 1630 alcuni squadroni de cavałarìa gà bruxà ła céxa parochiałe indove el Podestà gavea fato saràr łe masarìe e i beni de ła popołasión vinovexe. Finìa ła bataja ła céxa l'è stà ricostruìda.

C: climi tenperati caldi (o pi coretamente mexotermici), el mexe pì fredo el ga na tenperadura media inferior a 18 °C ma superior a -3 °C, almanco un mexe el ga na tenperadura media sora i 10 °C.

Ła Baviera(o Bavaria), o Łibaro Stato de Baviera (en todesco Bayern o Freistaat Bayern), el xe uno dei sedexe Bundesland ("Stati federati") deła Xermania.

D' altra parte, certi intełetuałi del tenpo come Miguel de Unamuno i ciamava ad acetar con dołor e rasegnassión ła morte del basco, łéngoa con ła qual -secondo lu- no se podea mia traxmetar idee astrate. El filoxofo el rivava ad afermar in momenti de pesimixmo depresivo che i baschi i gavea da abandonar ła so łéngoa e tradissioni par entrar en ła modernità spagnoła. Esendo sta qua ła poxissión de progresisti e łiberałi in chel momento, tanto al nord come al sud dei Paexi Baschi, i majori difensori de ła łéngoa i' è stè i setori più tradisionałisti e del nasionałimo de Sabino Arana.

L'Aia se tróva tra Rotterdam e Leida (rispettivamente a nord deła prima e a sud deła seconda) , a sirca 67 km a ovest de Utrecht e a circa 60 km a sud de Amsterdam.

I swahili i conta el tempo da el tramonto del di al tramonto del giorno dopo. Le sie de la sera scominsia el di. La una de sera xe le 19:00 del nostro modo de contar. Mezanote xe le sie. Par distinguar da le sete de sera a le sete del matin basta xontar asubuhi (matina) o jioni (sera).
Dimora seicentesca de ispirasiòn paładiana, costruia come residensa estiva dea la fameja patrisia venesiana Badoer - Canal, nea campagna visentina tra le risaie e le roge de risorgiva

La musica swahili la se ciama bango e la xe doparà sopratuto ne le feste de matrimonio. N'altra forma popolare de musica la xe el taarab, che el vien da Zanzibar.

«Santa Sede» e «Vatican» spéso i vien considerài na stésa roba, ma i raprexenta dó enti diversi: uno ła Céxa l'altro el Stato. I xe unìi soło dal fato de aver come capo na stésa persona (el Papa)

I partisipi i pol èser ativi o pasivi e i pol aver tenpo prexente, pasà o anca futuro ma łe łéngue no łe ga mìa senpre tute quante łe conbinasion.

Ła paxe ła xé un dei pónti fondamentałi del pensièr cristian, orixenà da Gesù Cristo, che, 'ntel giórno de Pasqua el ga dito ai sói apòstołi «Ła paxe ła sia co voialtri». Ancó sto verso el se cata 'nte ła mesa. Gesù el portava n'idea de paxe più fàsiłe a interpretar come comunion col Siór, anca a costo de scóntri co chi nol vogia sta roba.

El so nome pare derivar dal łatin Barbaria parché a łongo ła xe sta 'na zona rexistente ała cołonizasion romana deła Sardegna, tanto da łatinisarse in ritardo rispeto al resto de ł'ixoła: in tal senso a va ricordà che el termine "Barbarus" i gera i foresti che no i parlava i diałeti łatini.

Metendo insieme ste letere se otien el codexe conpleto de un determinato clima. A volte ła tersa letera nó ła serve ma in çerti caxi ghe vołe tute e tre łe letare pa' identificar un clima.

In tel 2005 el quotidian Berria l' à publicà na nova mapa dei diałeti, agiornà da Koldo Zuazo, profesor de fiłołogia basca in te l' Università de i Paexi Baschi (UPV-EHU). In sta nova mapa el distingue i diałeti tra osidental, sentral, nafarrera, nafarrera-lapurtera e zuberera.

L'inpestàda se gà diramà a Venesia in seguito a l'arivo de alcuni inbasadóri de Mantova, çità xa masima colpìa da ł'epidemia, mandài a domandar agiuti a ła Republica de Venesia>. I inbasaóri gera stài loxài in quarantena 'nte ł'ixoła de San Servoło ma tutociò sta precausion alcune maestrànse entràe in contato coi ospiti gà subìo ł'inpestàda e gà sparpagnà el morbo ne ł'area çitadina. L'epidemia xe stàda masime virułenta: nel xiro de poche setimane ła çità gera stàda colpìa patòca, co' pexanti perdite infra i abitanti e ghe ne xe stàe vitime el steso doxe Nicolà Contarini e 'l patriarca Giovanni Tiepolo.

Nel corso de l’ Otosento el basco el vive un rapido declino in Navara. Comuqnue, dopo che el nasionalixmo basco l’ à fato de ła łéngoa un segno identitario, e con ła costitussión de i governi autonomi, ghè stà un modesto ritorno. Łe scołe de łéngoa basca le gà portà ła łéngoa in aree come Encartaciones o ła Navara Ribera ndo el podarea no esar mai stà parlà gnanca in tei tenpi storici. .

Vardando più en drénto, ła paxe ła vien dita (o ła dovarìe eser considarada, drio el pensièr de ancó) un vałor riconosuo da tuti chel sia bón a suparar qualsiasi bariera social e/o rełigióxa e ogni pregiudisio ideołòxico, en maniera da scanar situasion de guera fra dó o più persóne, dó o più conpagnie, dó o più nasion, dó o più rełigion.
Łe varianse diałetai del łonbardo osidental o insubre łe xe tradisionalmente: Miłanexe, Łomelin, Vigevanasco, Bustoco, Legnanexe , San Giorgexe (parlà intel comun de San Giorgio su Legnano), Briansol, Monzexe, Trezzexe, Laghée (parlà inteła parte setentional del Łago de Como), Lecchexe, Comasco, Valasinexe, Canzexe, Saronexe, Tisinexe (parlà intel Canton Tisin), Ossolan, Valtełinexe, Varesot, Verbanexe, Lodixan, Novarexe, Tortonexe.

El Tałian ( o vèneto braxiłian) el xe ła variante vèneta del Braxil, variante de koinè formà e parlà in Braxil (Stadi de Rio Grando do Sul, Santa Catarina e Paranà) dai disendenti dei emigranti vèneti del Otosento-Novesento.

L'evoluxion del traciato l'è stà senpre rivolta al mejioramento dej standard de sicureza dei qual el circuito toscano rapresenta lo stato dell'arte.

Borgo Trieste l'è un quartier de Verona. El confina con San Michel, Borgo Venesia, Borgo Santa Croxe e el Porto San Pancrasio. El Borgo Trieste l'è nato ne i ani sesanta, la majoria de la gente la laoraa a la Mondadori ne le fabriche de lana, vero, e colori de la zona. A Borgo Trieste ge na cexa sola, Santa Maria de i Dolori, e la Piasa Cavalleri. I abitanti i xe setemila.

Ła Rejon łitoraneo-montana ła xe divisa in 14 sità e 21 comuni, chi soto elencai (fra parentexi el dato rełativo al censimento deła popołasion del 2001).

El Michigan, dal 26 gennaio 1837, el costituise el 26° Stato dei Stati Unìi de Amèrica; el xe el 8° Stato pì popołoxo e el 11° pì estexo dei USA.

Łe barche uxàe par ła regata xe contradistinte no soło da un nùmaro ma anca da scafi piturài patòchi in diversi cołori, che antigamente desferensia łe varie xone de Venesia e de ła łaguna. El nùmaro identifega anca ła poxisión che ła barca gà da tegnir ne l'ałineamento de łe partense e vien asegnà a un equipagio paròmo co' sortegio. L'abinamento intra nùmaro e cołór de l'inbarcasión xe fiso, segóndo ła tabeła drìo.

Canpo San Maurizio xe un canpo de Venesia, 'ntel sestièr de San Marco, situà a viçin a Canpo Santo Stefano, so ła całe che cołega sto ultimo a Piasa San Marco. El canpo gà un çerto rimàrco sia quanto par le dimension, sia par i edifici che se leva.

Dopo ch'el gà renonsià de interpretàr el ròło de "Vin" nel film I magnifici sette (sta parte vegnarà interpretà da Steve McQueen), xe deventà indesmentegabiłe cofà coprotagonista mas-cio de Audrey Hepburn in Colazione da Tiffany, che ghe gà dà un bon suceso fasendoghe scoverxer a tuti el so tałento. 'Ntel 1962 tòca a La conquista del West, 'ntel 1963 I Vincitori e 'ntel 1964 L'uomo che non sapeva amare co' Carroll Baker, che anca se film de minor rimàrco aconparandoło co'l caołaor de Blake Edwards, Colazione da Tiffany, gà fato cussì conoser George dando un prestigio a ła so carièra. Anpò, drìo el suceso otegnùo in quei ani, ła so paraboła gà tacà un fià adàxio decadèr partesipando senpre pì speso a film senpre più andànti.
El re Mswati el ga domandà a i inglexi de jutarlo contro le invasioni de i zulu. El re Mswati el ga anca tratà co i boeri del Transvaal so i confini e l’uso de le risorse. Co i boeri i ga roto i pati, i inglexi i xe intervegnudi, dandoge protesion al regno del Swaziland da el 1894 al 1899. E tel 1902 i inglexi i xe ritornà e i ga inposto el governo coloniale. El governatore inglexe el ga governà acordandose co el governatore del Sudafrica, i bianchi ch ei vivea en Swaziland e scoltando anca la casa reale.

How I Met Your Mother (łeteralmentre Come go catà vostra Mare (titoło Tałian: E alla fine arriva Mamma par łe prime dó stajón, pò conpanho al titoło Inglexe), ła xe na serie tełevixiva ndà in onda par ła prima òlta el 19 de Seténvro 2005 in Mèrica. Kéła de i àni 2013-2014 ła serà ła nòna e oltima stajón. Sta serie ła va drìo al personajo prinçipał, Ted Mosby, e el só s'ciapo de amighi k'i stà de caxa a Manhattan, ł'ìxoła de New York. Ted, nte ł'àno 2030, el ghe cónta a só fiółi i fati ca i ło ga portà a catar só mare de łuri.

Verso la metà del Trexento, durante la signoria scalixera, el teritorio de Grumolo el fu sottoposto, soto l'aspetto aministrativo, al Vicariato siviłe de Camisan e tale el rimase, anca sotto la dominasiòn venesiana, sin a la fine del XVIII secoło.

Risałente al XV secoło come el adiacente Pałaso Bellavite, Pałaso Molin se conpone de do edifici gotici, paromo co' na quadrifora ogivałe. Sia el corpo de baxe che ła çima de l' edificio xe fruto di rimanixamenti sucesivi. Inportante el portal, sorastà dal stèma de ła famegia Molin, de gran dimension e in pièra.

'Nte ła parte meridionałe de ła provincia ghe xe na vale pi larga de le altre, ła Valbelluna, onde che se alsa łe Prealpi vènete, che deso łe fa parte del Parco Nazionale delle Dolomiti Bellunesi.

Ła sità, da sénpre inseria 'nte ła Venesia marìtima, ła ga avuo na serta autonomia fin al 1171, có ła xé stada unìa al sestièr de Santa Cróxe. Dal 1275 ła xé stada invese governada da un só podestà; ła ga anca avuo el vantagio de poterse gare qualche lege, varantìa da un Magior Consegio formà da un bon nùmero de nòbiłi muranéxi (a ocio sinquexénto e co un Podestà a cao), e de cugnar na sóa monea (l'Oxea).

La pratica de la sciavitù la ga creà insodisfasion tra i bakongo. I bakongo i se sa reoltà contro i portoghexi soto la guida de Tchimpa Vita, na suora congolexe che la gavea visto de le visone de San Antonio da Padoa che el la gavea dito de batarse par l’indipendensa del so popolo. El 25 otobre 1665, 20 000 bakongo i se sa scontrà co l’esercito portoghexe. Co la bataja la ga scominsià, el re Antonio I el xe stà copà subito e i congolexi i gha perso la bataja. I congolexi i xera anca divisa tra de lori par le lote par la sucesion al trono.

- Ła Copa Intercontinentale, che xe el nome usà par ła Coppa Europeo-Sudamericana, xe stada na conpetision de Bałon anuałe xogada (prima in partia dopia, dopo in finałe unica), dal 1960 al 2004, fra ła vinsitrice deła Copa dei Canpioni europea, desso UEFA Champions League, e ła vinsitrice deła Copa Libertadores, in Mèrica del Sud. Dal 2005 no a xe stada pì xogada parché xe riscominsià el Canpionato mondiale per club FIFA.
L'Alsazia ła gà na superfise de 8280 km², e ła xe ła region picenina de ła Fransa (1,5% del total). Ła so łongheza ła xe aprosimativamente quatro oltre ła so łargheza, 190 km de łóngo par 50 km de łargo, e fà na łéngua ła se estendénde sora na pianura (Pleine d'Alsace) sedimentaria del perìodo tersiario serada intra ła cónca del Réno e el sistema montagner vosgian. Ła val de l'Alsazia ła xe na xona de zontamento tetònego sentrada asialmente da ła faja onde che core el Reno a est de sto fiume se cata, inveze, ła Foresta Mora.

Łe só aque łe ałiméntano numaróxe sentrałi idroełètriche tacae sul só parcórso. Ła só vałe ła xe na renomada rejon vidivinìcoła, se ricorda el vitigno DOC Ribera del Duero.

Contrapeso o Scatola dei contrappesi: parte de sóra del ceppo ambrosiano ke, riempiđa con piastre de fer, bilanča ralentando la rotažión dela campana.

Conejan (par tałian Conegliano) l'è un comun de 35 520 abitanti 'nte ła provincia de Treviso. Ła çità de Conejan ła se cata ai piè de ła fasa pedemontana, drioghe al fiume Montegan.

Le è canpane dotade de 'n portante lidjer, cioè poch contrapesade, e par sto motiu le pol er ossilažion svelte, fando cossì bot vesini te 'l tenp un a quelaltro.

Ła Ciàrgna (Cjargne in furlan, pronunce łocałi Cjargno, Cjargna; Karnien in todesco), ła xe 'na rejon storego-giografega del Friuli, che ła fa parte deła provincia de Udine.

Altre locałità o contrade le xè: Al Passo, Baruchelle, Bottegon, Ca' Longa, Case sparse, Giardini, Grezzi, Leopardi, Monteverdi, Nicolin, Ponte del Becco, Ponte Settimo, Rasega, Scuole, Serenissima, Storte.

di- l'è uxà al prexente quando el verbo el ga un sojeto (ergativo), un ojeto direto (asołutivo), e un ojeto indireto, e l' ojeto l'è elo/ela/queło/quei

La Storia de Gibuti la scominsia co l’ocupasion francexe. Prima de l’arivo de i francexi, la zona de Gibuti la gha condiviso la storia de la Somalia.

le è canpane dotade de 'l portante pesante, cioè tant contrapesade, e par sto tant le pol far ossilažion pitost lente, fando cossì na serie de bot distanti 'te 'l tenp un da quelaltro. Da' che le è tant contrapesade le donde fažilmente la posižion "a goto", cioè le fa fažilmente na rotažion de 180° dopo poche ossilažion. le sona pena che le gnen inclinade, parchè 'ten sto tipo de canpane al batocio al è ingancià pì in sù o a 'l stesso livel rispeto a la alteža de i perni de rotažion sichè al va a petar te 'l bronđo senpre verso al bass.

Dal XVI sec. a campagna de Mojan deventa uno dei lioghi preferii da i patrissi venessiani: qui e sorge tutora 'na gran quantità de vile venete, sopratuto drio 'a strada de 'l Terajo.

Alessandro Pertini dito Sandro (Stella San Giovanni, 25 de setenbre 1896 – Roma, 24 de febraro 1990) xe stà un połitego, avocato e giornałista itałian, insignì co ła Medaja d'Oro e queła d'Argento al Vałor Miłitare, setimo Presidente deła Republica dal 1978 al 1985, quando el ga ciapà, de dirito e fin ała morte avegnua intel 1990, ł'uficio de senadore a vita.

Ła łista de łe republiche che ga costituio ła federasion, existia dal 1922 al 1991, ntel corso dei ani ła xe varià. Ntei ani precedenti el só siojmento, a ne faxeva parte 15 Republiche Sociałiste Sovietiche (RSS).
En tel magio 2005, durante el fredo inverno de el Zimbabwe, el ditator Robert Mugabe el gha ordinà la distrusion de le baracopoli (Operation Murambatsvina). Oficialmente el presidente volea parar via i sensa laoro che alimentava la criminalità ne la cavedal. En realtà, el volea parar via quei che gha votà contro de lu.

Batteri comensałi (simbionti), bateri chei xé prexénti de sòłito su ła superfisie de un serto tesùo, sénsa cauxar małatia e/o i pol svolxer funsion che łe pol eser ùtiłi al'òrgano steso.

La Storia del Sentrafica la pol esar scrita baxandose so de le testimonianze indirete fin a l’arivo de i eoropei. I primi abitanti de la Republica Sentrafricana i xe stà i pigmei babinga. Vari grupi bantu i xe pasà de qi durante le grandi migrasioni de i secoli VI e XI d.C. El teritorio ancò cuerto da la Republica Sentraficana el xe stà de tenpo en tenpo controlà da i regni del Kanem-Bornu, del Ouaddai, e del Baguirmi. Anca i regni de i fur i ga a olte interesà el nord del paexe. En te i secoli XVIII e XIX, popolasioni zande, banda e baya-mandjia le xe rivà en tel Sentrafica da el Congo e dal Sudan. Verso la fine del XIX secolo, el nord de el paexe el xera controla dal sultan sudanexe Rabih az-Zubeir.

Ła RAI – Radiotełevixion itałiana (abreviaxion de Radio Audiovixion Itałiana), comunèmente abrevia in RAI o Rai, xè ła società conçesionaria in esclusìva del servixio publico radiotełevixivo itałiano. Xè ona dełe pì grandi axiende de comunicaxion d'Europa, el cuinto grupo tełevixivo del continènte: ła opera, oltre che inte' setore tełevixivo e radiofonìco, anca in cueło editoriałe e xinematografego. Xè na società par axioni soto parteçipaxion deł Ministero deł'Economia e dełe Finanxe che posiède l 99,56%. El restante 0,44% xè proprietà deła SIAE. El 3 xenaro 1954, inisia łe trasmisioni ufiçiałi.

Ła s'à formà su ła baxe del vèneto antigo (varianti vixentin e belumat), del portoghexe braxiłian e de altre parlade del nord-Itàlia e l'è conosesta anca come "véneto braxileiro".

En tel 1977, Soassou el se sa presentà a le elesionoi contro Lissouba. I militari, fedeli al vecio presidente, i ga ocupà la casa del presidente en carica. Lissouba el ga domandà l’intervento de altri paexi africani ma le trupe de Nguesso le ga caturà la cavedal e Pointe Noire el 16 otobre. Ngueso el ga tolto la presidensa e promeso el ritorno al governo sivile en tri ani. En tel 1988, altri grupi de guerilieri i ga tacà a conbatar contro el governo, blocando el proceso de ritorno a la democrasia. En tel 1999, el governo el ga firmà el cesate el fogo co quasi tuti i grupi de ribeli. Sassou el ga vinto le elesioni del 2002 sensa oposision.

Nei ani otanta el gà avùo soło de ròłi de rimarco, nel film xa cità La gabbia de Giuseppe Patroni Griffi e ne Il Pentito de Pasquale Squitieri.

El 9 de diçenbre xè el 343° dì de l'anno secondo el całendario gregorian (el 344° 'nte i anni bisestiłi). Ghe manca 22 jorni par la fine de l'anno.

I emigrài i ghe ga dà el nome de tałian parché rispeto al portoghéxe i ła sentìa come "italiana" seben che par gran parte ła fuse apunto vèneta.
El governo de ła Republica gà mantegnùo féde al voto, identifegando ne ł'area de ła Dogana da Mar, ogeto de recenti demołisiôn, ła meta del pełegrinagio nonchè ła sede del novo tenpio votivo e indicendo subito el concorso par la costrusion de ła nova céxa. El primo pełegrinagio de ringrasiamento xe avegnùo el 28 novenbre 1631, a coràndo drìo ła fin de l'epidemia.

64 - Durante l'inpero de Nerone, Roma la va a fogo, e la brusa par nove giorni, copando migliaia de persone e lasandoghene dosentomila senza un cuerto. I sospetti i casca su l'inperador, che inveze el ghe dà la colpa ai Cristiani, e el ghe ne aprofita par tacar dele persecuzion contro de lori.

Edificà nel 1597, su disegno de l'architeto Vincenzo Scamozzi, co' annessa capeła gentilisia del XVIII secolo, attribuia ad Antonio Pizzocaro o a Carlo Borella, detta “la Favałina”, dal nome del fossà chel se trova de fronte ad essa

El vèneto el ga el pasà (pasivo piturà o ativo rivà) e un presente conposto invariàbiłe soło progresivo (drio piturar = che deso el pitura , drio rivar = che riva propio deso) parché par el prexente abituałe o ripetùo e par el futuro cogne far un giro de parołe col "che" rełativo (che riva doman/de sòłito/tuti i dì...)

Perni: i è 2 cilindri ke i vanža fora da i lati de 'l portante e ke i permét al movimento. I è colegài a la strutùra fisa da cusinét, de solito a sfera.

georgian: L' ipotexi georgiana, che ła cołega el basco a łe łéngoe caucaxiche meridionałi, la par deso anpiamente scredità. L' ipotexi l' era ispirà in parte da l' antico Regno georgiano de Kartli, che Greci e Romani i ciamava Iberia.

John Davies Cale (Garnant, 9 marso 1942, xe un muxicista, cantautor, połistrumentista, conponidor e produtor discografego britanego, conosùo soratuto pa'i so laori ne l'anbito rock (tra cui ghe xe da recordarse del grupo Velvet Underground che gà fondà co' Lou Reed), sìben continuando ła so carièra el gabia po' spasià so altri stiłi muxegałi.

Ła crixi ła se gà frenà intel 1899, co che xe stà fato el ponte in barche che par tanti ani el gà significà tanto par Polxeła; note parò che i laori i xe stà pagà dal comun de Canaro. El ponte el jera fato de na serie ce barche łigà una co qûeł'altra e'l jera łongo 400 metri; se pasava da Polxeła a Ro. El séntro del ponte el se podéa sligar par far pasar łe barche intel Po; i se gavéa anca inxegnà de costruir dełe stradełe alte difarenti par poder ndar su par el ponte anca co'l fiume el jera in piéna.
Nairobi xe la cavedal africana de i mass media. L’Asociasion de i Giornalisti Foresti (Foreign Correspondent Association of East Africa) la gha pi de domila aderenti. El Daily Nation xe el giornal co la pi grande circolasion en Africa Orientale. El Daily Nation xe ona de le publicasioni del Nation Group, la pi granda casa de produsion de media de l’Africa. Se publica giornali en inglexe e swahili, riviste in inglexe, swahili e ne le majori lengoe de el paexe. A Nairobi se conta sete televisioni. Le agensie internasionali come Reuters e Associated Press gha i so centri de produsion ne la cavedal keniana. La BBC, CNN, e la RAI gha i loro ofici par l’Africa a Nairobi. El New People Media Centre de i comboniani, misionari de Verona, xe la pi grande casa de produsion multi-mediale catolega de l’Africa.

Ł'Union dełe Republiche Sociałiste Sovietiche (URSS) (en ruso: Союз Советских Социалистических Республик (CCCP), trasliterà: Sojuz Sovetskich Socialističeskich Respublik, IPA /sʌ'vʲɛtskɪj sʌjus səʦɪəlɪ'stiʧɪskɪx rʲɪ'spublɪx/ ), pi comunemente nota come Union Sovietica (Сов́етский Со́юз, Sovetskij Sojuz, IPA /sʌ'vʲɛtskɪj sʌjus/ ), el gera on stato federal socialista de l'Eoraxia nordorientałe.

Da un pónto de vista formal, defati, el Stato del Vatican el xe stà creà come garansìa teritoriałe par ła Céxa catòłica (considerà ente internasionałe xa existente ancora sècołi prima) e donca el depende da 'sta qua.

Ła xé recordada sui libri de storia par ła nasùa de ła democrasia, par èser stada ła sede de ła cademia de Platon e'l liceo de Aristotele, oltra che ghe xé nasùi Socrate, Pericle, Sofocle e paréci altri fiłòxofi e personagi inportanti del'antighità. Ła xé stada daspò na Polis intrante e ła xé considerada el nio de ła siviltà osidental. In ani più resénti ła xé stada al séntro de ła tension de tuto el mondo par averghe organixà co suceso i Xoghi Ołìnpeghi 'ntel 2004 e par l'inaugurasion del Nóvo Muxeo del'Acròpołi 'ntel 2009, che'l ga verto de novo ła discusion che ła revarda i Marmi de Elgin. Altro łógo de grando interese turìstego el xé l'Acròpołi (patrimonio de l'umanità recognosùo dal UNESCO) 'nte ła qual i spica par inportansa el Partenon, l'Ereteo e i Propilei. Da recordar i xé anca i resti del'agorà e l'Areòpago.

Sto xenare de xughi gà na notevołe inportansa come intratenimento pà ła famèja, spesalmente par quełi che i se presta a essar xugai a tute łe età; ma nò i manca xughi da toła łe cui regołe łe pol rixultar masa conplicae parsin par molti adulti (come alcuni wargame), o che i richiede un raxonamento atento e aprofondìo (come molti clasici xughi astrati quałi i scachi e ła dama).

La Famija Vinoveisa nase 'ntel 1981 par vołer de alcuni çitadini Vinovexi, "co'l fin de salvavardàr le tradisión del patrimonio locałe. Ogni ano, 'ntel periodo de Nadàłe, cura ła mostra dei prexepi ne ła céxa de Santa Croxe.

A ła fine de'l 2003 doménte un konsèrto Seby el xe kaskà ko'l braso sanko sóra na bòsa róta. Sto asidente el ge ga inpedìo de sonar ła kitara par pi de do ani. Ałora el xe stà sotituìo a'l strumento da Andrea "Spazza" Rigoni, ke'l ga capà parte kusìta a l'albun de'l 2004 Di nuovo in marcia.
'Ntel 1972, el gà firmà un contrato co' ła Reprise Records. The Academy in Peril xe stà pròpio el primo progeto sviłupà par la Reprise. El disco drìoParis 1919 (1973) xe un ritorno a un stiłe più convensionałe. Paris 1919, albun dei testi criptici e conplesi, xe retenùo el so caołavoro.

Co i portoghexi i ga scominsià a sfrutar le colonie del Brasile, Capo Verde e São Tomé e Príncipe, i ga vù bisogno de sciavi par le piantagioni. I portoghexi i ga tacà a tor i scaivi da el re del Kongo.

Paréci minerałi i ga un cołor verdo, come el smeraldo, che'l xé cusì grasie al contegnuo de cromo. Animałi come rane, luxerte, e altri rètiłi e anfibi, pési, inseti e oxei, i xé verdi par via de un smisiamento de strai de blu e xało che i cołora ła łora pełe. Però in natura ła clorofiła ła resta ła magior "fónte" de verdo e paréce creadure łe se ga evołue co sto cołor par scónderse co l'anbiénte.

Al è an rapace de sagoma conpata co ale grande e arotondade e na coda pitost curta. Al color al è maron scur par sora e variabile par sot; de solito la superficie inferjor de le ale la è maron e an stciantenin striada de negro co na macia scura su 'l polso e area ciara sfumada in mež, e la coda la à tante strisse fine e negre. Co 'l vola la testa la par incassada te le spale e le ale le gnen ceneste al pel rialžade (profilo frontal a "V" verta).

Henry David Thoreau (Concord, 12 de lujo 1817 – Concord, 6 de majo 1862) xe stà un fiłoxofo e scritor statunitense, autore de Walden, overo ła vita inte i boschi e de Dixobediensa civiłe.

'Ntel apriłe del 2010 i Rumatera finise de registrare el so segóndo album, 71 gradi, indove se połe apresare, fra łe altre cołaborasión, queła co' Gianni Dego. El 13 majo del 2010 i Rumatera prexenta in anteprima el so novo disco in direta nasionałe a ł'interno de ła trasmisión radiofonica Chiamate Roma Triuno Triuno condota dal Trio Medusa so' Radio Deejay. 'Ntel magio del 2010 i Rumatera stanpa el so primo DVD live dal titoło Attenzione col fagiano, che gà al so interno łe registrasión de do concerti registrà durante el tour invernałe 2008/2009. El 2 agosto del 2010 i Rumatera gira el video del singoło "Assa perdare i Pin Floi".

Sto vegnimento, a ogni modo, el xe uncuò considarà cofà mai avegnuo, seben che le devulgazion de le so idee le sia partie, par mezo de so amighi, propio inte chel periodo.

I pigmei mbuti i ga abità el teritorio do ancò se cata el Congo fin dal 3 000 a.C. I primi popoli bantu i xe rivà en te la region verso el I secolo d.C. I bantu i ga portà co lori la tecnologia del fero. I kongo i se sa stabilio a la foce del fiume Congo e i ga formà na serie de picoli regni. El pi inportante el xe stà el Mbanza Congo, na sità stato che ora la se cata en tel nord de l’Angola, rente de la Republica Democratica del Congo. El Mbanza Congo el xe cresù (XV secolo) fin a cuerzar n’area de 300 000 km². Sto regno el xera divixo en sie province: Mbemba, Soyo, Mbamba, Mbata, Nsundi e Mpangu. I regni de Loango e Mbundu, al nord e al sud rispetivamente, i xera regni vasali. Le notisie so sti regni le xe baxade so la tradision orale.