Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
وايو منڊل يا ماحول جو توازن يا ايڪالاجي/ ايڪوپاليٽڪس (انگريزي ٻولي: Ecology- Eco-Politics)، انسان ذات ۽ اُن جي آسپاس موجود ساهوارن ۽ ماحول جي وچ ۾ لاڳاپي جي اڀياس کي ”ماحولياتي اڀياس يا علم“ سڏيو وڃي ٿو. هن علم تحت وڌندڙ ٽيڪنيڪي فني ايجادن ۽ انساني آباديءَ سبب، ماحول تي پوندڙ ناڪاري اثرن جي نتيجي ۾ زندگيءَ ۽ ٻي جيوت لاءِ وڌندڙ هاڃن کي مُنهن ڏيڻ لاءِ حڪمت عملي جوڙڻ يا اُپاءَ وٺڻ جو اڀياس ڪيو ويندو آهي. اهڙي طرح ماحولياتي سياست ذريعي انسان ۽ ماحول جي هڪٻئي سان لاڳاپي جي عملي سياست ۽ بين الاقوامي لاڳاپن تي پوندڙ اثرن جو اڀياس ڪبو آهي. هي نظريو نئون آهي ۽ 1971ع ۾ مشهور سياسي دانشورن هيرلڊ ۽ مارگريٽ اسپرائوٽ جي علمي ڪاوش، دُنيا جي گولي سان لاڳاپيل سياست بابت (Towards a Politics of the Planet Earth) ذريعي تفصيل سان پڌرو ڪيو ويو. خوراڪ ۽ ٻين وسيلن جي اڻاٺ، ماحولياتي تباهي، ماحولياتي تبديلي، سمنڊن ۾ ٽيڪنالاجي جي استعمال، سامونڊي مٿاڇري، ڀرپاسي ۽ اوسي پاسي جي ماحول ۽ پولار سميت ڪيترائي موضوع هن علم جي دائري ۾ اچن ٿا ۽ انهن جو سياست تي وڏو اثر ٿئي ٿو. اُهي وسيلا جيڪي سڄي دنيا جي ملڪيت (Global Commons) آهن ۽ جن جي تباهيءَ جي ڪري، سڄي دُنيا تي اثر پون ٿا، اِن علم ۾ اُنهن جي اهميت ۽ پولار جي بچاءَ جي تمام گهڻي وڪالت ڪئي وئي آهي.

پاڪستان آسٽريليا لاڳاپا (Pakistan Australia Relationship), دوستا لاڳاپا آهن. پاڪستان جي اڳوڻو صدر پرويز مشرف 2005 ۾ آسٽريليا جو سرڪاري دورو ڪيو جڏهن تہ ان وقت جي آسٽريليا جي وزير اعظم جون هائورڊ پڻ پاڪستان جو دورو ڪيو. جڏهن 2005 ڪشمير ۽ پاڪستان جي اترين علائقن ۾ زلزلو آيو تہ آسٽريليا پاڪستان جي 500 شاگردن لاء اسڪالرشپ جو علان ڪيو. بي بي سي عالمي سروس جي 2013 جي سروي مطابق آسٽريليا جي %10 سيڪڙو عوام پاڪستان لاء سٺي خيالات جو اظهار ڪيو جڏهن %79 سيڪڙو غلط خيالات جو اظهار ڪيو.

ھن خانقاه جا متوسل، مرشدن جي نالي جي بجاءِ لقبن سان ياد ڪندا آھن، ٻين بزرگن وانگر، سيد شاه مردان شاه جو لقب "ڇٽ ڌڻي" ھو، ان جو مطلب آھي سائبان. پاڻ بزرگن جي مزارن تي روضو تعمير ڪرائي ان تي سون جو گنبد لڳرايو، ان جي ئي نسبت سان بہ چوندا آھن.محسنِ ملت، پيڪرحريت، اعليٰ حضرت جا لقبن مان بہ جماعتي (مريد ۽ معتقد) ياد ڪندا آھن.

فوج اهڙي اداري کي چئبو آهي جنهن کي وڏي پئماني تي طاقت جي استعمال جي اجازت مليل هوندي آهي، ان ۾ هٿيارن جو استعمال، پنهنجي ملڪ جي دفاع جي لاء طاقت يا وري ڪنهن به عالمي سطح تي عوام کي لاحق خطرن جي خلاف قدم شامل آهن. فوج يا فوجي مان مراد اهي ملڪيتون به ورتيون وينديون آهن جيڪي ڪنهن به ملڪ جي فوج جي استعمال هيٺ هجن. دنيا ڀر ۾ فوجون معاشري جي اندر هڪ جدا حيثيت جو حامل معاشرو هوندو آهي جنهن کي پنهنجو الڳ سماج، صنعت، تعليمي ادارا، اسپتال ۽ ٻيا معاشرتي ادارا شامل آهن. فوجين جو بطور پيشي هن شعبه ۾ شامل ٿيڻ، تاريخ کان پهريان جو رواج آهي. تاريخ جي سڀ کان وڌيڪ اثر رکندڙ مصوري ۾ به جابجا فوجي اڳواڻن ۽ سپهه سالارن جون تصويرون عام ملن ٿيون.

سندس عمر گهڻي ڪانه ٿي ۽ پاڻ 17 يا 18 سالن جي تڪليف ده حياتيءَ کان پوءِ 30 جنوري 1990ع تي وفات ڪري ويو. کيس طارق روڊ ڪراچي وٽ واقع پِي. اِي. سي. ايڇ ايس قبرستان ۾ مٽيءَ ماءُ جي حوالي ڪيو ويو.
هن ضلعي جي سرحد افغانستان ۽ ايران ملڪن سان لڳي ٿي. هن ضلعي ۾ نوشڪي دالبدن ۽ نوڪنڊي تعلقا آهن. 1998ع ۾ پاڪستان طرفان هن ضلعي ۾ موجود راس ڪوهه جي ٽڪرين ۾ ايٽمي ڌماڪو ڪيو ويو، جنهنڪري هيءُ ضلعو سڄي دنيا ۾ مشهور ٿي ويو. هن ڌماڪي سبب آمريڪا ۽ يورپ جي ڪيترن ملڪن پاڪستان تي معاشي پابنديون مڙهيون. ان کان اڳ 1985ع ۾ نوشڪي تعلقي کي ضلعي جو درجو ڏنو ويو. چاغي جابلو علائقو آهي.

انسان جي ياد ماءُ جي روپ تي ماتا ديويءَ کي جنم ڏنو. ڌرتيءَ به پنهنجي سيني تي سڀ کي سانڍيو، پاليو ۽ پناهه ڏني پئي. ڌرتي به ماتا جيان سٻاجهي ۽ سهڻي آهي. ڌرتي ماتا ۽ ماتا ديويءَ ۾ ڪو خاص فرق ڪونهي. پيار جي ديوي، سونهن جي ديوي، آباديءَ جي ديوي، ساوڪ جي ديوي، اوسيئڙي جي ديوي، امن ۽ شانتيءَ جي ديوي، وغيره ان اَماڻي يا ماءُ واري زماني مان ڦٽي نڪتل تصور آهن جن اڳتي هلي عقيدي ۽ ڌرم جي شڪل اختيار ڪري ورتي.

آزادي نالي سان هڪ ڪتاب حبيب الله رحيم بخش مرزا ”حبيب“ جو ترجمو ڪيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 246 صفحا آهن ۽ قيمت اڍائي رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، نسيم بڪ ڊيپو، حيدرآباد طرفان سال 1970ع ۾ ڇپيو.

آنند مٽائي 1930 ۾ ڄائو. ورهاڱي کان پوءِ 44 سي، آرام ڪوآپريٽو سوسائٽي واڪولا، سانتاڪروز (ايسٽ)، بمبئي ۾ رهائش اختيار ڪيائين. سڃاڻپ اداڪار، هدايتڪار ۽ اسٽيج ڪنٽرولر طور اٿس.

شروع ۾ جارج برنارڊشا جون لکڻيون ناڪام ويون. 1879ع ۾ هن پنهنجي زندگيءَ تي لکيل ڪتاب ‘Immaturity’ مڪمل ڪيو، پر هن ڪتاب کي لنڊن جي ڪنهن به پبليشر ڇپائڻ جي حامي نه ڀري اڳتي هلي اهو ئي ڪتاب مشهور ليکڪ جي وڏي ڪتاب جي حيثيت ۾ 1930ع ۾ شايع ٿيو. اهڙيءَ طرح هن جي اڳ ۾ لکيل چئن ناولن کي به قبول نه ڪيو ويو. ڏهن سالن تائين هن پاران اخبارن کي موڪليل مضمونن جو به اهو ئي حال ٿيو. جارج برنارڊ جي حياتيءَ جو لکيل هڪ ناول جيڪو تقريباً 1887ع يا 1888ع ۾ لکيو ويو هو، سندس مرڻ کان پوءِ 1958ع ۾ ڇاپيو ويو. اهو ناول جارج برنارڊشا جي ادبي دؤر جو آخري ناول هو.

پنجاب جي صوبائي اسيمبلي (Provincial Assembly of the Punjab) پاڪستان ۾ پنجاب جو قانون ساز ايوان آھي جيڪو لاھور ۾ واقع آھي۔ ھي آئين پاڪستان جي آرٽيڪل 106 جي تحت قائم ڪئي وئي۔ ھن ايوان جون 371 نشستون آھن جن مان 305 تي سڌي سنئين چونڊون منعقد ٿينديون آھن جڏھن ته 66 نشستون عورتن ۽ غير مسلم اقليتن جي لاءِ مخصوص آھن۔

ڏاڪي ڇوهه جهمر: هن جهمر ۾ هرهڪ جهومريءَ وٽ ٻه ڏانڊيا هوندا آهن. سڀ جهمر هڻندڙ گول دائري ۾ بيهي ويندا آهن. جهمر شروع ٿيڻ وقت پهريائين پنهنجي ڏونڪي کي پاڻ ۾ ٽڪرائي پوءِ کاٻي هٿ واري ڏاڪي کي پنهنجي کاٻي پاسي واري جهمر هڻندڙ جي ساڄي هٿ واري ڏاڪي سان ٽڪرائيندا آهن. پوءِ ساڄي هٿ واري ڏاڪي کي ساڄي پاسي واري جهمر هڻندڙ جي کاٻي هٿ واري ڏاڪي سان ٽڪرائين، بعد ۾ کاٻي هٿ واري ڏاڪي کي ساڄي پاسي واري جهمر هڻندڙ جي ساڄي هٿ سان ۽ ساڄي هٿ واري ڏاڪي کي کاٻي پاسي واري جهمر هڻندڙ جي کاٻي هٿ واري ڏاڪي سان ٽڪرائيندا. اهڙيءَ طرح جيئن ٻئي ٻانهون هڪٻئي تي ڪينچيءَ مثال ٿين، بعد ۾ پنهنجا ڏاڪا سيني جي سامهون ٿورو جهڪي ٽڪرائيندا آهن.

آسٽريائي سلطنت (Austrian Empire) (جرمن: Kaiserthum Oesterreich) هڪ جديد دور جي جانشين سلطنت هئي اڄ جي آسٽريا ۾ مرڪوز هئي جيڪا بعد ۾ آسٽريا-مجارستان ۾ تبديل ٿي وئي۔

گول دائري ۾ نغزه هڻڻ: هن نغزه ۾ هڪڙو مُهرِي (مُهَڙ وارو يا شروعات ڪندڙ) هوندو آهي، جو نغزه جا بند چوندو رهندو آهي ۽ ٻيا رڳو ”هي نعزه - هي نغزه - تي هي نغزه“ چوندا رهندا آهن. نغزه هڻڻ وقت واري ڀيري سان جهُڪي کاٻي ۽ ساڄي ڏسڻي آڱر جو اِشارو نغارن ڏانهن ڪندا رهندا آهن. معلوم ايئن ٿيندو آهي ته سندن نشانو نغارچي ئي آهي. ائين ڪندي گول چڪر به پيا ڪاٽيندا آهن.
بڊو جبل، بنيادي طور تي ڀت جبل وانگر کيرٿر جبل جي هڪ اهم پاسراٽي آهي. هي جبل به ٽريشري (Tertiary) دور جو آهي. هتان لڀجندڙ (Fossils) پنڊ پهڻ ظاهر ڪن ٿا ته هتي ڪروڙِن سال اڳ مختلف وقتن تي سمنڊ، گپ ۽ خشڪيءَ جو راڄ هو. انهن پنڊ پهڻن ۾ سپيون، ڪوڏ، مڇيون، ڪڇون, وڻ، ٻوٽا ۽ خشڪيءَ جا ننڍا جانور شامل آهن.

حفيظ شيخ جـو والـد نـو مـسلم هو ۽ جڏهن حفيظ 15 سالن جو هو ته سندس والد 2 فيبروري 1943ع تي وفات ڪري ويو. حفيظ جي والده شاهه بيگم 21 فيبروري 1959ع تي وفات ڪئي. حفيظ کي 6 ڀينرون ۽ ٻه ڀائر هئا. هن 1 جنوري 1971ع تي ڪلثوم سان شادي ڪئي. سنڌ جي مشهور تعليمي ماهر دادي ليلاوتي هرچنداڻي، حفيظ شيخ جي والد غلام رسول شيخ جي سڳي سوٽ آهي.

موجوده وقت گورنمينٽ ڊگري ڪاليج واهي پانڌيءَ (ضلع دادو) ۾ پرنسيپال طور ڪم ڪري رهيو آهي ۽ تخليقي طرح سندس قلم اڄ به ڪهاڻي، شاعري، ڊرامه ۽ تحقيق جي ميدان ۾ جنبش ۾ آهي.

سنڌي زبان ۾ ڪيترا فعل پارسي زبان وارا مروج ٿي ويا آهن ۽ انهن کي اسان پنهنجو بنائي ڇڏيو آهي. مثلاً: آزمودن مان آزمائڻ، خريدن مان خريدڻ، بخشيدن مان بخشڻ، فرمودن مان فرمائڻ.

استاد بخشڻ جا پنهنجا شاگرد به مشهور ٿي گذريا آهن، جيئن استو مولابخش ابڙو، غلام حيدر ابڙو ۽ استو خدابخش جيڪو 85 سالن جي عمر ۾ سال 2000ع تائين معلومات موجب حيات هو ۽ تلڪ چاڙهيءَ تي پنهنجو دڪان ”آئيڊيل ٽيلرز“ جي نالي هئس. هو به وڏو درزي هو.

مهاڀارت جي زماني ۾ راجا ڪنس کان گهڻو اڳي مٿرا جو راجا شوُرسين هو، تنهنڪري مٿرا ۽ ان جو آسپاس وارو ملڪ سندس پٺيان شوُرسين سڏبو هو ۽ اتي جي ٻولي شوُرسيني پراڪرت ڪوٺجڻ ۾ آئي. اها پراڪرت تمام وڏي ايراضيءَ ۾ ڦهليل هئي. ڊاڪٽر سنيتي ڪمار چئٽرجي پنهنجي ٺاهيل بينگالي ٻولي جي تاريخ صفحي 113 ۾ ڄاڻايو آهي ته شوُرسيني اپڀرنش پنجاب جي الهندي طرف کان وٺي گجرات ۾ بينگال تائين چالو هئي، ۽ جيئن هينئر هندستاني ٻولي عام آهي، تيئن عام هئي. ان جي اپڀرنش يا بگڙيل صورت جا گهڻا نمونا هئا.

تانسو چلر 24مئي 1946ع تي استنبول ۾ جنم ورتو ۽ 1993ع کان 1995ع تائين ترڪي جي پهرين عورت وزيراعظم رهي. هوءَ محترمه شهيد بينظير ڀٽو ۽ بنگلاديش جي خالده ضياءَ کان پوءِ ڪنهن مسلم ملڪ جي ٽين عورت وزيراعظم هئي. 20 هين صدي ءَ ۾ جيڪي عورتون مختلف ملڪن جو سربراهه رهيون، تن مان هوءَ ايڪٽيهين عورت سربراهه هئي. شهيد بينظير صاحبه جڏهن ٻئي دؤر ۾ پاڪستان جي وزيراعظم هئي، ان وقت ترڪي ۾ تانسو چِلر ساڳئي عهدي تي ڪم ڪري رهي هئي. تانسو چِلر سياستدان هئڻ سان گڏ اقتصادي ماهر پڻ رهي آهي، جڏهن ته سياست ۾ حصي وٺڻ کان اڳ ۾ هوءَ پنهنجي مڙس عذير سان (جنهن سان هن جي 1963ع ۾ شادي ٿي هئي) گڏجي آمريڪا ۽ ترڪيءَ ۾ پراپرٽيءَ جو ڪاروبار ڪندي هئي. سندس والد 1950ع ۾ ترڪيءَ جي صوبي بالسيڪ جو گورنر رهيو هو.

تنهن کان سواءِ گهڻن گمراه فرقن جي رد ۾ ڪتاب لکيائون جن ۾ (الرد علا ذي اسفار ، الرد عليٰ ابن الحڪم علي مالڪ ، الرد عليٰ الحرقوميه ۽ هن سان گڏ فضائل ۾ فضائل شيخين ، فضائل علي بن ابي طالب ۽ فضائل ابن عباس رضوان الله عليهم اجمعين تصنيف ڪيائون .
ھن ڪتاب ۾ خواجه محمد زمان لنواريءَ واري جا 84 -بيت- ڏنل آھن، جيڪو سنڌي ادب ۽ اساسي شاعريءَ جو املهه ذخيرو آھي. خواجه صاحب 1125ھ1713/ع ۾ ڄائو ۽ 1188ھ1774/ع ۾ وفات ڪيائين. خواجه صاحب جي انھن بيتن جي شرح سندس شاگرد جيد عالم، ميين عبدالرحيم گرھوڙيءَ عربي ٻوليءَ ۾ لکي. ميين عبدالرحيم گرھوڙيءَ اھا شرح 1180 -1185 ھ /1766-1771ع ڌاري لکي ھئي. خواجه صاحب جا -بيت- ته سنڌي ٻوليءَ ۾ ھئا. پر انھن جي عربي ٻوليءَ ۾ شرح ھڪڙي ئي رسالي ۾ ’ابيات سنڌيءَ‘ جي نالي سان قلمبند ڪئي وئي ھئي، جيڪو سڀ کان پھرين 1939ع ۾ ڊاڪٽر دائود پوٽي مرحوم عربي عبارت کي سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪري ڇپايو. ھن ڪتاب ۾ خواجه صاحب جي بيتن ۾ آيل -تصوف- جي موضوع تي گرھوڙي صاحب جا صوفيانه نڪتا بيان ڪيل آھن. ڪتاب جي ابتدا ۾ خواجه محمد زمان جي حياتيءَ جو احوال، شاھ لطيف جي خواجه صاحب سان ملاقات، -تصوف- بابت خواجه صاحب جا ارشادات، اسلامي -تصوف- تي ھڪ باب ۽ شيخ عبدالرحيم گرھوڙيءَ جي سوانح عمري شامل آھن. ھن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، 1956ع ۾ سنڌي ادبي سوسائٽيءَ طرفان ۽ ٽيون ڇاپو 1996ع ۾ ڀٽ شاھ ثقافتي مرڪز طرفان ڇاپيو ويو آھي.

ڪاٺياوڙ جي سورٺ (سوراشٽر) پرانت (ضلعي) ۾ اهير، چارڻ، مير ۽ ٻيا ڪيترا سنڌ جي آڳاٽن رهاڪن مان آهن. سورٺي ٻوليءَ ۾ سندن ٿورو شعر چيل آهي. جهڙوڪ:

1941ع ۾ جڏهن جي ايم سيد ۽ الله بخش سومرو جي وچم سياسي اڻبڻت پيدا ٿي ته ان جي حل لاءِ مولانا ابوالڪلام آزاد حيدر منزل آيو هو ۽ سيد کي الله بخش سومري جي حمايت ڪرڻ لاءِ قائل ڪري ورتو، جنهن جي نتيجي ۾ الله بخش سومرو ٻيهر جو پريميئر (وزير اعظم / وڏو وزير) چونڊجي آيو.

اڻويھ سو چوھٺ ۾ ھن ان عھدي تان استعفيٰ ڏئي ڇڏيو ۽ نجي وڪالت جو آغاز ڪيو ھن پنھنجي ھڪ ذاتي فرم بہ قائم ڪئي جنھن ۾ عبدالرئوف ۽ ناصر اسلم زاھد ان جا شريڪ ھيا مؤخرالزڪر برد ۾ ھاءِ ڪورٽ ۽ سپریم ڪورٽ جا جج رھيا۔ خالداسحاق اسلامي اسڪالر ھو۔ ھن کي عربي ۽ فارسي ٻولين کان علاوه اسلامي امرن تي انتھائي عبور حاصل ھو۔ ھو ٽن ٽن سالن جي مدتن جي لاءِ اسلامي نظرياتي ڪائونسل جو رڪن بہ رھيو۔ ھن جي شاگردن جي ھڪ وڏي تعداد اعليٰ عدالتي عھدن تي فائز رھي۔

ڊاڪٽر احمد حسن داني (Dr. Ahmed Hasan Daani) لکيو آهي ته، سنڌ، ننڍي کنڊ (برصغير) جو اهو پرڳڻو اهي جتي انساني تهذيب سڀ کان پهريائين اک کولي هئي، جيئن ته سنڌ ۾ ٻُڌ مت، جين مت ۽ برهمڻ سماج جا اثر موجو هئا، تنهنڪري انهن سڀني جا اثر اسلامي اڏاوت جي فن تي به پيا. جيڪڏهن مسيتن جي اڏاوتن کي ڏسون ته تُرڪي، ايران، مصر ۽ هند جي اڏاوت جو انهن تي اثر نظر ايندو.

پروفيسر امينه، ڊاڪٽر عبدالواحد هاليپوٽي جي گهرواري هئي. 5 -اپريل- 1932ع تي حيدرآباد شهر جي نعل بندن واري گهٽيءَ ۾ ڄائي. ملان پاڙي ۾ رهندي هئي. سندس خاندان جو شمار حيدرآباد شهر جي قديم خاندانن ۾ ٿيندو هو. سندس -تعليم- بي. اي (آنرز)، ۽ ايم. اي (عربي: گولڊ ميڊلسٽ) هئي. سنڌ جي -تعليم- کاتي ۾ ليڪچرر مقرر ٿي ۽ پوءِ پروفيسر گريڊ ۾ پهتي ۽ زبيده گرلز ڪاليج حيدرآباد جي پرنسپال مقرر ٿي. سندس وفات 16 نومبر 1981ع تي ٿي.
'گل شڪر' سنڌي پهاڪن ۽ چوڻين جو پهريون مجموعو آهي ، جيڪو 27 آڪٽوبر 1869ع تي اربع جي ڏينهن ڪتاب جي صورت ۾ ڇاپي پڌرو ڪيو ويو هو. ڪيول رام سلامت راءِ آڏواڻي، انگريزن جي حڪومت کان پهرين ٽالپرن وٽ ملازم هو. پوءِ جڏهن انگريزن سنڌ فتح ڪئي ته انهن وٽ مختيارڪار جي عهدي تي مقرر ٿيو. ڪيول رام سن 1864ع کان هڪ سردار جي چوڻ تي سنڌي پهاڪا ۽ چوڻيو گڏ ڪيون. هن ڪُل 785 سنڌي پهاڪا ۽ چوڻيون گڏ ڪري انهن جو سمجهاڻيون لکيون. هن گل ۽ سوکڙيءَ جي نالي سان سنڌي چوڻيون برطانوي دور جي سنڌ سرڪار جي تعليم کاتي کي ڏنا. پر عملدارن جي لاپرواهي سبب اهي هٿ لکيل چوڻيون ڪٻَٽن ۾ بند رهيون، نيٺ ڪنهن سرڪاري عملدار جي نظر انهن گڏ ڪيل پهاڪن تي پئي جنهن هُن جا ٽيئي ڪتاب سن 1905ع ۾ ڇپائي پڌرا ڪيا.روچي رام گجومل ڪرپالاڻي به سنڌي پهاڪن جو هڪ ڪتاب انگريزي معنيٰ ۾ هم- معنا انگريزي پهاڪن سان گڏ سن 1892ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن 800 کن پهاڪا گڏ ڪيا هئا. اُن ڪتاب جو نالو هو اَيَ هينڊ بُڪ آف سنڌي پرووربز.1843ع ۾ انگريزن جي سنڌ فتح ڪرڻ کان پهرين به هٿ لکيل شڪل ۾ سنڌي ادب ۾ پهاڪن جو استعمال نظر اچي ٿو. مثال جي طور تي ؛ عبدالرحيم گرهوڙي (۱۷۷۸-۱۷۳۷) جي ڪلام ۾ گهڻيون ئي سنڌي چوڻيون قلمبند ٿيل ملن ٿيون. (الانا، غلام علي، سنڌي نثر جي تاريخ، زيب ادبي مرڪز، حيدرآباد سنڌ (ٻيو ڇاپو) ۱۹۷۸، صفحو ۹.)ان کان سواءِ به ٽالپرن جي دؤر جي خليفي محمود نظاماڻيءَ جون هٿ لکيل لکڻين ۾ سنڌي چوڻيون ملن ٿيون. (الانا، غلام علي، سنڌي نثر جي تاريخ، زيب ادبي مرڪز، حيدرآباد سنڌ (ٻيو ڇاپو) ۱۹۷۸، صفحو ۹.)

رمضان اسلامي ڪيلينڊر جو نائون مهينو آهي۔ مسلمان هن مهيني کي "رمضان‌المبارڪ" ڪوٺيندا آهن. اسلامي مهينن جو حساب چنڊ ڏسي ٿيندو آهي. هيءُ قمري مهينن ۾ نائون مهينو آهي- مسلمانن جي لاء هن پوري مهيني ۾ روزا رکڻ فرض آهن. انهي ۾ هڪ رات اهڙي آهي جنهن کي شب قدر چيو ويندو آهي. قرآن جي مطابق جنهن جي عبادت هزار مهينن جي عبادت کان بهتر آهي۔

قبيلن جي جٿن جي جلوس جي سرواڻي قبيلي جي مک عورت ڪندي هئي ۽ سڄو قبيلو ان جو احترام ڪندو هو. عورت کي ان وقت سماج ۾ تمام سٺيءَ نظر سان ڏٺو ويندو هو. ۽ هن کي ’ڌرتي-ماتا‘جو درجو مليل هو. ۽ ان ”ڌرتي ماتا“ جون مورتون سنگتراش تراشڻ ۾ فخر محسوس ڪندا هئا. هيءُ سماج ”ماءُ آدرشي“ سماج هيو. ڇو جو عورت ئي کيتي جو رواج وڌو ۽ فصلن کي اپائڻ ۾ هن جو ئي هٿ سمجهيو ويندو هو. سر جيمس جارج فريزر پنهنجي مشهور ڪتاب گولڊن بو (Golden Bough) ۾ ان بابت چوي ٿو ته، ”هندستانين (سنڌين) جو اعتقاد هو ته عورت کي ماءُ جي حيثيت ۾ جنم ڏيڻ ۽ گهڻي اناج کي پيدا ڪرڻ جي قوت هئي.“ ان ڪري ئي عورت کي سنڌي معاشري ۾ اهم مقام حاصل هيو ۽ ان جي عزت ڪئي ويندي هئي. جڏهن فصلن جي ڪٽائي ٿيندي هئي ته عورت ئي فصل لڻڻ جي شروعات ڪندي هئي ۽ اناج جي ڪٽائي جي جلوس يا محفلن جي سرواڻي پڻ عورت ڪندي هئي. سنڌوءَ جي ڪناري 14 تاريخ جي چانڊوڪيءَ ۾ جيڪو ناچ ٿيندو هو، ان ۾ اهم ڪردار عورت ئي ادا ڪندي هئي.

ٽالپرن جي دؤر حڪومت ۾ ارڙهين صدي عيسوي ۾ سردار قيصر خان نظاماڻي، پنهنجي مٽن مائٽن سان گڏ هي شهر آباد ڪيو. سندس ڀاءُ سردار علودو خان نظاماڻي به هتي اچي آباد ٿيو. انهن ٻن ڀائرن جي اولاد جا پاڙا علوداڻي ۽ قيصراڻي پاڙا سڏجن ٿا.

اوڀارين ديوار: سر زمين تي ڪوٽ جي هن ديوار جو وڏو حصو غائب آهي، جنهن مان لڳي ٿو ته هي حصو ڄاڻي واڻي ٽوڙيو ويو آهي. شايد هي پٿر ڪنهن ٻي عمارت جي اڏاوت ۾ ڪتب آندا ويا هجن. اوڀارين ديوار جي ڊيگهه 275 فوٽ بيهي ٿي. هن تاريخي جاءِ جو هي پاسو ڪرڙن ۽ ڪانڊيرن جي گهيري ۾ آهي.
ابو معشر سنڌي (Abu Muishar Sindhi) جو اصل نالو نجيح (Najeeh) هو ۽ ڪنيت ابو معشر هيس. اصل ۾ سنڌ جو رهاڪو هو، پوءِ مديني وڃي رهيو. ان ڪري کيس مدني ڪري سڏيو ويندو آهي. روايت آهي ته بنو اسد مديني ۾ کيس خريد ڪري نجيح نالو رکيو. هن حضور صلي الله عليہ وسلم جن جي هڪ صحابي ابو امامہ اسعد بن سهل بن حنيف رضي الله عنہ کي ڏٺو هو، ان ڪري کيس تابعين ۾ ليکيو وڃي ٿو. وڏو عالم ۽ فاضل هو ۽ خاص طور معاني ۾ وڏو درڪ حاصل هئس. حديث جو مشھور راوي، جنھن جو پورو نالو ابو معشر نجيح -بن- عبدالرحمان السندي ھو، ڪنھن -جنگ- ۾ گرفتار ڪري آندو ويو، کيس حجاز ۾ ام موسيٰ خريد ڪيو ۽ پوءِ بنو ھاشم جي ميراث ۾ آيو. آخرڪار ھن مقرر ڪيل رقم ادا ڪري پاڻ کي آزاد ڪرايو. آزاد ٿيڻ کان پوءِ ھن تمام وڏو علمي رتبو حاصل ڪيو، ھن حديث ۽ فقه ۽ مغازي ۾ مھارت حاصل ڪئي. حديث سکڻ لاءِ ھن وقت جي عالمن کان تمام گھڻو پرايو، پوءِ ھن جا به ڪيترائي شاگرد ٿيا، سنڌي ھئڻ جي ڪري ھن جو لھجو ۽ سندس تلفظ جي ادائگي صحيح نه ھئي. کيس ابو معشر ’السندي‘ سڏيندا ھئا. ھو حافظي جو ڪجهه ڪمزور ھو. ھو خليفي مھديءَ جي ماءُ، ام موسيٰ جو غلام رھي چڪو ھو، -ان- ڪري کيس 160ھ777/ع ڌاري مديني مان عراق آندو ويو. ابو معشر السنديءَ جي -جنازي نماز- خليفي ھارون الرشيد پڙھائي.

سنڌ جي قديم آثارن ۾ تمام اهم حيثيت جا هي دڙا ′26◦ 10 اتر ويڪرائي ڦاڪ 68◦ 01′ ڊگھائي ڦاڪ تي آمري (Amri) شھر کان اتر اتر اولهه اٽڪل 250 ميٽرن تي سيوھڻ-ڪوٽڙي روڊ جي ڀرسان ڄام شوري ضلعي ۾. انڊس ھائي وي جي ٻنھي پاسي واقع آهن. انهن دڙن جو صفا مٿيون تهه اسلامي دور گھڻو ڪري مغل دور جو آهي . ٻئي تهه ۾ جھڪر ۽ چانھون دڙو / سنڌو سڀيتا جا آثار آهن ۽ ٽيون تهه آمري ثقافت سان لڳاپيل آهي. فرانس جي قديم آثارن جي ڄاڻن پاڪستاني قديم آثارن جي محڪمي جي تعاون سان 1959ع کان 1962ع تائين کوٽايون ڪيون. اوڀر واري دڙي مان ٽي رھائشي تهه کوٽيا. صفا مٿئين تهه مان اسلامي خاص طور تي مغل دور جا آثار مليا آھن. ھن دور جون اڏاوتون گھڻو ڪري ڪچين سرن جون آھن، پر پڪيون سرون به مليون آھن. ٻئي تهه مان ٽئين سھيسر ق- م جا آثار ملن ٿا. مٿان مليل ٺڪراٺي کي جھڪر ۽ چانھون جي ٺڪراٺي سان ڀيٽي سگھجي ٿو. ٽئين تهه مان ساماڻل سنڌو سڀيتا جي وٿن جھڙيون وٿون مليون آھن. ھنن آثارن سان گڏ پڪين سرن جو ھڪ خانو مليو آھي. جيڪو کوري طور ڪم آندل ٿي ڏٺو. ھن کان ھيٺ جيڪي شيون مليون آھن، تن کي آمري ثقافت سان لاڳاپيل سمجھجي ٿو. آمري دور جو ٺڪراٺو گھڻو ڪري چڪ تي لٿل آھي. پر ڪجهه ھٿ سان ٺھيل ڪڍنگو ٺڪراٺو به ملي ٿو. ڪوري زمين جي مٿان موجود ثقافتي ڪٽي کي ڇڏي، باقي مڙني تهن ۾ اڏاوت جا آثار ملن ٿا. ھتي اھڙيون اڏاوتون به مليون آھن، جيڪي چوڌاري بند آھن. نه در نه دري. ھي شڪل ۾ چورس آھن. ھنن ڪوٺين ۾ ھڪ ٿلھي ۽ کھري نادي رکيل ھئي، جنھن جي تري ۾ رک، جيڪا ڄمي سيمنٽ ٿي وئي؛ سا پيل ھئي. ناديون گھڻو ڪري ڀڳل ھيون. ان مان سمجھجي ٿو ته شايد ڪي ساميون ھيون جن جي نادين ۾ رکيل ھاٺي ھوندي. ٻئي تهه مان ملندڙ ٺڪراٺو ڳاڙھي رنگ جو آهي جنھن تي ڪاري تي ڳاڙھا پٽا آھن. اھو مشھور سنڌوءَ وارو ٺڪر آھي. ان کان سواءِ سنھي ڀت سان، ننڍي ڳچيءَ واري ٿانون جو ٺڪر، ڳاڙھسري ناسي پٽن سان، اندران چاڪليٽي ليڪون نڪتل ٿانون وارو ٺڪر ملي ٿو. دنيا ۾ ”آمري ٺڪر“ کي الڳ سڃاڻپ آھي. ھن قسم جو ٺڪر بلوچستان جي به ڪيترن ماڳن تي مليو آھي. ميٽوڙي رنگ (pale) جو ٺڪر جنھن تي مختلف نموني جا چٽ نڪتل ھجن سو آمري ٺڪر طور سڃاپجي ٿو. ھي ٺڪر چڪ تي لٿل آھي. ھتي مسٽر مجمدار ٻه کڏا کوٽيا ھئا.
اسان جو دماغ کوپري ۾ ۽ پل مغز ڪرنگهي ۾ محفوظ آهي، ان کي تازو ۽ توانو رکڻ لاءِ انهيءَ جي چوڌاري وکن جي وچ ۾ هڪ شفاف مايو ٿيندو آهي، دماغ هڪ نرم عضوو آهي، ان جا ڪيترائي حصا هوندا آهن، جن ۾ مختلف ڪنٽرول سسٽم ترتيب سان هوندا آهن، اسان جا سڀ عمل پوءِ اهي ارادي هجن يا غير ارادي.، انهن تي ڪنٽرول دماغ جو هوندو آهي، جڏهن به اسين ڪو ڪم ڪرڻ چاهيندا آهيون ته تنتين وسيلي دماغ انهن مشڪن ۽ ٻين عضون کي پيغام پهچائي ڪم جو ڪنٽرول ڪندو آهي، جسم ۾ ٿيڻ وارن سڀني غير ارادي ڪمن ۽ اندرين عضون جي مختلف سرشتن، جهڙوڪ: ساهه کڻڻ جي سرشتي، رت جي سرشتي، هاشمي جي سرشتي وغيره جو مرڪز به دماغ ۾ هوندو آهي، ان کانسواءِ سنگهڻ ۽ ذائقي محسوس ڪرڻ جو تعلق به دماغ سان آهي. پل مغز گهڻو ڪري 45 سينٽي ميٽر ڊگهو ٿيندو آهي ۽ دماغ ۽ جسم جي وچ ۾ پيغام پهچائڻ جو ڪم ڪندو آهي، تنتي نسن جو اسان جي جسم ۾ ڄار وڇايل آهي، اهي تنتيون جسم جي هر حصي ۽ هر عضوي تائين پيغام کڻي وڃڻ ۽ دماغ تائين پهچائڻ جو ڪم ڪن ٿيون، اهو پيغام رسائڻ جو سلسلو تنتي تحريڪ جي صورت ۾ هوندو آهي.

باب پنجون: حضرت صوفي صاحب جي گاديءَ جو ڦُرجڻ، پير محمد زاهد شاهه جو بيان، ميان ابراهيم شاهه ثالث جو بيان، شاهه فضل الله قلندر جو بيان، مخدوم پني لڌي جو بيان، شاهه فضل الله جو ڪنبي جي کوهه تان ميرانپور هلڻ ۽ شاهه فضل الله جي وفات جو بيان.

بازيگر: رسيءَ تي چڙهي حيرت انگيز ڪرتب ڏيکاريندڙ. هڪ قسم جو ڪبوتر، جيڪو هوا ۾ بولاٽيون کائي. اڪثر ميلن ملاکڙن ۾ -بازيگر- ماڻهن کي وندرائڻ لاءِ ڪرتب ڏيکاريندا آهن.

جهمر جا ٻول سنڌي ٻوليءَ، ان جي ٿري لهجي کانسواءِ بلوچي، پشتو ۽ سرائڪيءَ ۾ به ٿين ٿا، جن ۾ هرهڪ جهمر جي قسم ۽ هر هڪ ذات ۽ قبيلي جا پنهنجا پنهنجا ٻول هوندا آهن. سنڌي جهمر جي ٻولن ۾: ڪانئڙي ڪانئڙي، بڊي جي هيءَ ڪانئڙي اِها مور مڇي آئي، بڊي جي هيءَ ڪانئڙي- الا لا ناز ڪر ! اڃا نازو ننڍڙي، ناز نه ڪر. جهمر عورتون ۽ مرد جدا جدا به هڻن، گڏجي جوڙا ٺاهي به هڻن. سنڌ جي اُتر واري ڀاڱي ۾ ويندي سبي ۽ بلوچستان ۾ جهمر هڻندا آهن، جن مان ڪي نمونا هن طرح آهن:

ناميارو صحافي -اسحاق مڱريو- سانگهڙ ضلعي جي ڳوٺ گل حسن سريوال ۾ 6 -جولاءِ- 1955ع تي محمد صالح مڱريي جي گهر ۾ پيدا ٿيو. پرائمري -تعليم- ڳوٺ مان حاصل ڪري انٽر سانگهڙ ڊگري ڪاليج مان ڪيائين. بعد ۾ گريجوئيشن ڪيائين. هو حر جماعت سان واسطو رکندڙ آهي. اسحاق پنهنجي شاگرديءَ واري دور کان قومپرست تنظيمن ۾ ڪم ڪرڻ سان پنهنجي سياسي زندگي جي شروعات ڪئي. -ان- کان پوءِ -ترقي- پسند سياست ۾ حصو ورتو ۽ هارين جي حقن واري جدوجهد ۾ به سرگرم رهيو. جنهن کانپوءِ صحافت ڏانهن سندس ڌيان ويو ۽ هن 1992ع کان 1995ع تائين ”-جاڳو-“ -اخبار- ۾ سانگهڙ جي عيوضيءَ طور ڪم ڪيو. -ان- کان پوءِ 1995ع کان 1999ع تائين روزاني سنڌ ۾ ۽ 1999ع کان 2004ع تائين ڪاوش ميڊيا نيٽ ورڪ ۾ ڪم ڪيو. 2004ع کان 2007ع تائين سنڌ ٽي وي تي ڊاڪيومينٽري سيڪشن جو ڊائريڪٽر رهيو. جڏهن ته 2007ع کان 2008ع دوران سنڌ ٽي وي تي اليڪشن سيل جي انچارج طور خدمتون انجام ڏيندو رهيو. اسحاق مڱرئي روزاني عبرت ۽ افيئر مئگزين ۾ فري لانس ڪالم نگار ۽ فيچر رائيٽر طور به ڪم ڪيو آهي. هو انهن ٿورن سنڌي صحافين مان آهي -جن- تحقيقي صحافت جو رواج وڌو. هن ماحولياتي صحافت کي متعارف ڪرايو ۽ ڪيتريون ئي عالمي -پائي- جون رپورٽون ۽ فيچر لکيا آهن. هو عالمي ماحولياتي تنظيمن آءِ يو سي اين، ڊبليو ڊبليو ايف ۽ يو اين ڊي پي جي ڪيترن ئي ماحولياتي سرگرمين ۾ حصو وٺندو رهيو آهي. اسحاق مڱرئي حر تحريڪ، لوڪ وزڊم جي موضوع اينٿراپالاجي، جهنگلي جيوت، ثقافتي ميلن کان ويندي سنڌ جي اهم ڪردارن جي زندگيءَ ۽ -تاريخ- کي پنهنجي قلم وسيلي عام ماڻهن تائين پهچايو آهي.
حجت عباسي سنڌ اندر اَماڻي يا مائيتي سماج جي حوالي سان هن ريت لکيو آهي، هڪ ايشور جي تصور جو مطلب هئو هڪ متحد رياست جو وجود، هڪ ملڪ جو تصور جنهنجو آغاز سنڌ جي شهري رياست جي بنياد پوڻ کان شروع ٿيو هو. مادري سماج جي جائيَ، پدري سماج والاري ته شو شڪتي جي ارڌاناري يعني قديم اشتمالي سماج جو خاتمو آيو، جنهنجي جي جڳهه پدري سماج جي ڪري عورت سماجي برابري جي رتبي کان محروم ٿي گهر جي داسي بڻجي وئي ۽ آھستي آھستي پنهنجو پراڻو مائيتي سماج وارو مقدس تقدص ۽ مر تبو وڃائي چادر ۾ ويڙھجي مرد جي ذاتي ملڪيت بڻجي ۽ چو ديواري جي اندر واڙ جي وئي اهڙي ريت آرين جي اچڻ سان غلامداراڻي سماج جو آغاز ٿيو شو شڪتي ماتا کان جدا ٿي ۽ شڪتيءَ جو پڻ ڀڳوان بڻجي ويو.

چائو، چُنگ جي شاهي گهراڻي جي صاحبي (انگريزي ٻولي: Qing Dynasty) واري زماني ۾ 1906ع ۾ ڄائو هو، پوءِ اڳتي هلي چين جي ڪميونسٽ حڪمرانن جو سخت مخالف ٿي ويو.

هن لنڊن وڃڻ جي تياري ڪئي ۽ لنڊن هليو ويو. غلام محمد ڀرڳڙي پنهنجي پوشاڪ کي برقرار رکندي پٽڪو ۽ پهراڻ پهري بئريسٽر ان لا جو امتحان ڏنو. غلام محمد ڀرڳڙي واحد شخص هو جنهن 3 سالن اندر بئريسٽري جو امتحان پاس ڪيو. ولايت ۾ بئريسٽري جو امتحان پاس ڪري هو واپس وطن موٽي آيو ۽ ايندي ئي حيدرآباد ۾ وڪالت شروع ڪيائين ۽ وڪيلن جي هڪ انجمن ٺاهي انهن کي قانوني ٽريننگ ڏيڻ لڳو.

پوست (پُست) جي ڏوڏين جو رس (ڪچن ڏوڏن کي چير ڏبا ته رس نڪرندو) جيڪو ڪاري رنگ جو ٿيندو آھي. سڪل ڏوڏين کي ڪاڙھي انھن مان پڻ آفيم ڪڍبو آھي. هڪ خيال موجب آفيم اصل ۾ سنسڪرت ٻوليءَ جو لفظ آھي اھ + ڦيڻ = نانگ جھڙي ڪاري گجي، يا نانگ جي وات مان نڪتل زھر جھڙي ڦيڻ (جيڪا نشو ڪري ۽ مرڻ جھڙو ڪري ڇڏي). پوست جي ٻوٽيءَ جو گل تمام ڳاڙھو ۽ ٻين گلن کان سھڻو ٿئي ٿو. فارسي ٻوليءَ ۾ -ان- گل کي ”گل لاله“ چوندا آھن.

پوتر اتحاد يا هولي الائنس (Holy Alliance) يورپ ۾ امن امان قائم ڪرڻ جي خيال کان هي نظريو 1815ع ۾ ڏنو ويو. ان سلسلي ۾ روس جي شهنشاهه اليگزينڊر سڀ کان پهرئين خيال پيش ڪيو ته جيڪڏهن يورپي ملڪن جا سياسي سربراهه عيسائيت جي بنياد تي هڪ ٻئي سان ڪاروهنوار رکن، ته سندن وچ ۾ جنگين کي ٽاري سگهجي ٿو. ان کان علاوه هن تصور مطابق اهو به چيو ويو هو ته جيڪڏهن يورپ جا شهزادا پنهنجي رعايا سان اولاد وانگر هلن ته عوام انهن خلاف بغاوت نه ڪندا. حقيقت ۾ ان اتحاد قائم ڪرڻ جو مقصد يورپ ۾ سياسي شعور بيدار ڪرڻ لاءِ، اخلاقي قدرن کي بين الاقوامي سفارتي تعلقات ۾ شامل ڪرڻ هيو. هي اتحاد برطانيا جي مخالفت سبب ڪامياب ٿي نه سگهيو. هن اتحاد ۾ برطانيا، روس، آسٽريا ۽ پروشيا شامل هُئا. اتحاد کي ”چار- ڌُريو“ اتحاد (Quadruple Alliance) به سڏيو ويندو آهي. هن اتحاد جو بُنيادي تصور روس جي بادشاهه ’زار اليگزينڊر‘ ڏنو. اتحاد جي پهرين ڪانگريس ’اليڪس لاشپل‘ (1819ع) ۾ منعقد ٿي، ان کان پوءِ ٽراپائو ڪانگريس (1820ع) ليباخ ڪانگريس (1821ع) ۽ ويرونا ڪانگريس (1822ع) پڻ ان سلسلي ۾ منعقد ٿي. آخرڪار 1825ع ۾ زار اليگزينڊر جي موت سان گڏ هيءُ اتحاد ختم ٿي ويو.

ساڌو ٻيلي ۾ ٺهيل هن مندر جي تعمير نهايت نرالي ۽ وڻندڙ آهي. هن کي ڏسي اهو چئي سگهجي ٿو ته تعمير جو ههڙو منفرد اسٽائيل سنڌ ۾ موجود مندرن مان شايد ئي ڪنهن مندر جو هجي.

ابوالحسن علي -بن- اسماعيل الاشعري (ولادت 873ع ۽ وفات 935ع) شهر بصري جو وڏو فلسفي مصنف هو، جنهن ’معتوله‘ جي رد ۾ ڪيترائي ڪتاب لکيا. جهڙوڪ: ”ڪتاب الشرح والتفصيل“، ”ڪتاب اللمع“ وغيره. -بغداد- ۾ وفات ڪيائين. عقائد ۾ -اهل- سنت جو هڪ -امام- سمجهيو ويندو آهي.
پاڻيءَ جي ڇڄڻ يا ڇينهري واري وقت بئراجن، واهن، شاخن، واٽرڪورسن، ڪڙين ۽ ڪسين جي کاٽيءَ لاءِ ڇيڙ (جنهن ۾ هر زميندار پنهنجا پنهنجا هاري ڏئي) يا ونگار جي سڏ، ٻنيءَ ٻاري جي ڪم ۾ هڪٻئي جي مدد (جيئن هر ڏيڻ، جهنگ وڍڻ، رونبو ڪرڻ، لابارو ڪرڻ، کاٽي ڪرڻ وغيره) ۽ بنا مزدوريءَ گڏجي ڪم ڪرڻ جي روايت کي آبت چئبو آهي، ان دوران ڪمين ڪاسبين کي مٺوڀت يا ٻيو کاڌو کارايو ويندو آهي.

صوفي ۽ ويدانتي شاعر صوفي آسو مل پٽ ڏاندو مل عرف صوفي آسو رام هالا پراڻا جو رهاڪو هو. سندس جنم 1824ع ڌاري اتي ئي ٿيو. سندس اصل نالو آسومل هو، پر فقيراڻي ويس ڍڪڻ کانپوءِ کيس ’صوفي آسورام‘ يا ’ساڌو آسو رام‘ سڏيندا هئا. صوفي آسورام جي پاڙي ۾ هڪڙو درويش سيد فقير علي شاهه رهندو هو، جيڪو معذور هوندي به اعليٰ درجي جو نبض شناس ۽ حڪيم هوندو هو.هن ننڍپڻ ۾ سيد فقير علي شاهه وٽ، جيڪو اکين کان وڏو هو، نبض شناسي ۽ حڪمت جي علم جي سکيا ورتي ۽ هن جي ئي صحبت ۾ آسو صوفي بڻيو. آسو رام کي جوانيءَ ۾ عشق جي چوٽ لڳي، پر مائٽن جلد ئي سندس شادي ڪرائي ڇڏي. آسو مل ان صوفي درويش جي حاضري ڀريندو هو، جنهنڪري تصوف جو اثر سندس شخصيت ۾ نمايان هو، آسو رام تي هڪڙي پاسي ڌرم شاسترن جي مطالعي، ٻئي پاسي آخونداڻي تعليم ٽئين پاسي تصوف بابت پارسي ڪتابن جي مطالعي ۽ چوٿين پاسي فقير علي شاهه جهڙي درويش جي صحبت جي اثر ساڌو آسو رام جي دل کي سچي مذهب ۽ انسانيت جي واٽ تي هلڻ لاءِ بي قرار ڪيو. آسو رام جوان ئي هو ته مجازي عشق جي رمز ۾ رڱجي ويو. اهو ئي سبب آهي جو مجازي عشق ۾ گمراهه ٿيڻ بدران حقيقت جي واٽ اختيار ڪيائين، اڳتي هلي کيس مصري شاهه امام جي صحبت مان فيض ۽ قرار حاصل ٿيو، جنهن جو ذڪر هن پنهنجي ڪلام ۾ به ڪيو آهي. ان کانسواءِ صوفي آسو رام جي جهوڪ شريف جي درويشن مان ملاقات ٿي. جنهن صحبت جو مٿس آخر تائين اثر هو ۽ هڪ سچي صوفيءَ واري زندگي گذاريائين. سنڌ جي ان وقت جي صوفي شاعرن جي ڪلام تي نظر وجهجي ٿي ته معلوم ٿئي ٿو ته ڪنهن به ٻئي صوفي شاعر جو ايترو گهڻو ڪلام ڪتابي صورت ۾ موجود نه آهي، جيترو صوفي آسو رام جو ملي ٿو. صوفي آسو رام جي ڪلام جا ٽي وڏا ڪتاب: ’ديوان آسو‘، ’رساله آسو‘ ۽ ’پريم نغمه‘ شايع ٿيل آهن. صوفي آسو رام ’ديوان آسو‘ 1897ع ۾ لکيو هو، جيڪو سندس حياتيءَ ۾ ئي ڇپيو، جنهن کي ويڙهي مل کٽڻ مل، پبلشر، بُڪ سيلر لاڙڪاڻي واري ڇاپي پڌرو ڪيو. صوفي آسو رام جا هٿ اکرين لکيل ٻه ڪتاب سندس وارثن وٽ موجود رهيا.

بنگالي (انگريزي ٻولي: Bengali) ٻولي بنگلاديش (اتر بنگال) ۽ ڪلڪتي (اولهه بنگال) هندوستان ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. ڳالهائيندڙن جو تعداد 50 ملين جي لڳ ڀڳ آهي.

ملتان (انگريزيMultan) پاڪستان جي صوبي پنجاب جو شهر آهي جيڪو سومرن جي دور (1353ع-1050ع) ۾ سنڌ ۾ شامل هو. هيءُ شهر اوليائن جو شهر سڏجي ٿو. ملتان تي مالي (مالهي) قبيلي پٺيان نالو پيو. اول ماليتان سڏبو هو پر پوءِ بدلجي ملتان پڻجي ويو.

پاڻ مسلم ليگ (فنڪشنل) جا سربراه ھيق. هندستان تي برطانوي قابض حڪومت 1942ع ۾ حر مجاهدن کي ڪالعدم قرار ڏئي ڪري پير پاڳارو جي والد پير صبغت الله شاه کي ڦاھي ڏني ۽ ان جي پٽن کي اغوا ڪري لنڊن کڻي ويا. 1952ع ۾ پير پاڳارو وطن واپس آيو ۽ سياست ۾ مشغول ٿي ويو.

چانهون جو دڙو (Chanhoon jo darro) جا قديم آثار ٽن مختلف دڙن جي شڪل ۾ ورهايل آهن. جيڪي 50 فوٽ اوچا ۽ 29 ايڪڙن جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهن. ماهرن هنن دڙن جون ٻن مختلف هنڌن تي کوٽايون ڪرايون. هڪ هنڌ 17 فوٽ ۽ ٻئي هنڌ 26 فوٽ اونهي کوٽائي ڪرائي وئي. جنهن بعد پاڻي نڪرڻ لڳو. جنهن ڪري وڌيڪ کوٽائي جو ڪم روڪيو ويو. جڏهن ته پاڻيءَ واري سطح کان هيٺ به آباديءَ جا آثار ملن ٿا. جيڪي پاڻي جي سطح اڀري اچڻ ڪري في الحال راز ۾ رهجي ويا.
ﺍﻧــٽــﺮﻧــﯿــٽ ‏( ﺍﻧﮕﺮﯾﺰي : Internet ‏) يا ڳنڍڄار، گڏيل ﻣﺮﺑﻮط ڪمپيوٽرن جو هڪ ﻋﺎلمي ڄار ‏( ڪمپيوٽر ڄارڪاﺭ ‏( Computer Network ‏ ‏) آهي جيڪو ﻋﻮﺍمي ﯾﺎ ﺍﺟﺘﻤﺎعي ﺳﻄﺢ تي هر ڪنهن جي لاء قابل ﺭﺳﺎئي آهي. ڪمپيوٽرن جو هي ڄار ﺩﺳﺘﻮﺭ ‏( internet protocol ‏) جو ﺍﺳﺘﻌﻤﺎﻝ ڪندي Packet Switching جي ذﺭيعي سان ﻣﻮﺍﺩ ‏( data ‏) کي ﻣﻨﺘﻘﻞ ڪندو آهي۔ انٽرنيٽ يا ڳنڍڄار ﺍﺻﻞ ۾ پاڻ اڻکٽ ننڍن ڄارڪارن جو مجموعو آهي، جيڪي ﻋﻼﻗﺎئي ﺳﻄﺢ تي هوندا آهن ۽ اهڙي طرح هي ملي ڪري ﻣﺨﺘﻠﻒ ڄاڻ ۽ ﺧﺪمتون ڏيندا آهن، جيئن ايميل (ﺑﺮقي ﺧﻂ) ، ڳالهه ٻولهه ‏( online chatting ‏) ، ﻓﺎئلن جي ڏي وٺ وغيره وغيره.

ڪرسمس جي سڳوري ڏڻ تي مسيحي، ميري (Merry Christmas) ڪرسمس يعني ميلاد مسيح مبارڪ (Meelaad-e-Maseeh Mubarak ) چئي ٻين کي وڌايون ڏيندا آهن ۽ خوشيون ملهائيندا آهن.

20 جون 2003ع تي وڪيميڊيا فائونڊيشن جي آغاز جو اعلان ڪيو ويو، ۽ جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي هڪ واپرائيندڙ (يوزر) دانيال ميئر مرحلو ٽيون ۾ تيار ٿيل برنامج جو نالو ميڊياوڪي تجويز ڪيو، ائين هن سافٽويئر جو نالو ميڊياوڪي چونڊجي ويو.

عيدي امين (Idi Amin)، پهرين جنوري 1925ع تي عيد جي ڏينهن، يوگنڊا جي اُتر اولهه ۾ هڪ قبيلي ڪاڪوا ۾ جنم ورتو. سندس ڳوٺ نيل درياهه جي علائقي ۾ هو، پنهنجي ويڙهاڪ فطرت جي ڪري کيس فوج ۾ نوڪري ڪرڻ جو شوق هو، هن پنهنجي ڪئريئر جي شروعات 1948ع ۾، 23 سالن جي وهيءَ ۾ برطانيا جي ڪالونيل فوج جي سپاهيءَ طور مشهور ڪنگز آفريقن رائفلز ۾ ڀرتي ٿيڻ سان ڪئي. هو يوگنڊا جي فوج جو پهريون ڪميشنڊ آفيسر ٿيو. ڀاڳ عيدي امين جو ساٿ ڏنو ۽ فوج ۾ تڪڙا تڪڙا پروموشن ماڻيائين. 1951ع کان 1960ع تائين سندس شهرت هڪ باڪسر جي هئي، عيدي امين يوگنڊا جو هيوي ويٽ باڪسنگ چيمپيئن به رهي چڪو آهي، ستر واري ڏاڪي ۾ هن جي حيثيت هڪ سيليبرٽي جي ٿي ويئي، هو ڪنهن به مهل ڪجهه به ڪري سگهڻ جي شهرت جو مالڪ بڻجي ويو. جهڙوڪ: هو يونيفارم ۾ ”سوئمنگ پول“ ۾ ٽپي پوندو هو.

سينٽ ويلنٽائن هڪ عيسائي راهب هيو۔ ان سان بہ ويلنٽائن ڊي جي حوالي سان ڪجهہ ڳالهيون ڳنڍيل آهن۔ انکي عاشقن جي ڏڻ جي طور تي ڇو ملهايو ويندو آهي؟ ۽ سينٽ ويلنٽائن سان هن جي ڇا نسبت بڻجي ٿي ، ان جي باري ۾ بڪ آف ناليج جو ذڪر ڪيل ٽڪرو توجهہ جي لائق آهي :

سنڌ ۾ اُن جابلو خطن ۾ ملندي آهي، جتي رڍون گهڻي انداز ۾ پاليون وينديون آهن. رڍون سال ۾ ٻه ٻه ”پٺيون“ ڏينديون آهن. اُها اُن پهريائين واپاري خريد ڪندا آهن ۽ پوءِ اُها ڪارخانن تي ويندي آهي. اُن جو ريشو لچڪدار، سَرن کان بچيل، جاذب ۽ مضبوط ٿيندو آهي. اُن مان حاصل ٿيندڙ تند جي ڊيگهه ۽ عمدگي، جانور جي عمر کي نظر ۾ رکي ڪئي ويندي آهي. اُن, ڪئنچيءَ سان ڪتربي آهي. ڪتريل ان مان مختلف طريقن سان سڻڀ وغيره ڪڍڻ کان پوءِ ان کي پنهنجي مرضيءَ مطابق رنگ ڏبو آهي. يا اُن جو ڪارو سفيد قدرتي رنگ قائم رکبو آهي. اوني ڪپڙي کي به پنهنجي مرضيءَ مطابق رنگي سگهبو آهي. صاف ڪيل بج واري اُن مان ڪپڙي ٺاهڻ جو عمل شروع ٿيندو آهي. وولسٽيڊ ڪپڙي جو تر سخت ۽ هموار هوندو آهي. شروعات ۾ اهڙو ڪپڙو فقط ڊگهيءَ تند واريءَ اُن مان ٺاهيو ويندو هو. اُن مان سُٽ ڪتڻ واري طريقي ۾ ڪافي ترقي ٿي آهي.

سندس ڪجھه گيتن لاءِ چيو ويو ته اهي "انتهائي دلڪَش پيارَ نغما" آهن، جن جو ترنم "جرڪندڙ ۽ بهڪائيندڙ آهي"، ۽ جن ۾ اليزي عام پاپ کان گھڻا وڌيڪ جذبات ڀري ڇڏيا آهن. ". تازو رونمائي ٿيل ٻن آلبمس ۾ اليزي وسيع قسمن جا گيت ڳايا آهن، جن ۾ دلڪَش پاپ ڌنُن کان وٺي من موهيندڙ پيار نغما شامل آهن.

شريعتِ اسلامي جي اصطلاح ۾ ’’عبادت، صرف اهڙي عمل جو نالو آهي جيڪو ڪنهن جي نسبت معبود هجڻ جو اعتقاد رکندي ان جي لاءِ تعظيم، عاجزي ۽ فروتني جي خاطر صادر ٿي۔‘‘
پوءِ مارئي پنهجي قبيلي جي ماڻهن کي دلداري ڏئي ڪي وڏڙيون عورتون پاڻ سان گڏ وٺي عمر جي خدمت ۾ پهتي، جتي عمر کي چيائين تہ ’’تون هڪ حاڪم آهين، تو کي لازم نہ هو تہ پرائي ڃائي کي هڪ سال پنهجي دٻڙ ڌونس سان بندي چڏين، پوءِ بہ بدنامي کان ڪاوڙجي پنهنجي لشڪر هٿان غريبن کي مارائين ٿو، ماڻهن جا وات ڪير بہ بند ڪري نٿو سگهي. آءُ بہ تہ انهي ڪري ئي سهن جي منهن ۾ آهيان. جي اهڙو ڪم نہ ڪرين ها تہ ڪير توکي بروڀلو چئي ها ۽ ڇو منهنجو مڙس مون کان شڪي رهي ها ۽ وري حملو بہ اسان تي ڪرايو اٿئي، انصاف ڪر تہ ان ۾ ڏوھ ڪنهن جو آهي؟ ‘‘ مارئي جي اها ڳالہ دل سان ٻڌائين ۽ ڏاڍو پڇتائين. لشڪر کي واپس گهرايائين ان سان گڏ مارئي جي مڱيندي اڳيان قسم سنهن کنيائين، جيئن ان جي دل مان غير نڪري وڃي پوءِ ان ستاوان زال مارئي بہ هندو دستور موجب پاڻ تي قسم جي پرکا قبول ڪئي، جيئن سڄي ڪڙم تان بدنامي جو ٽڪو ميسارجي وڃي. فيصلو ڪيائون تہ مارئي جي پرکا وٺجي. باهہ ۾ لوه تپائي ان جي گردن ۾ وجهجي، جي هن کي ڪا لهس نہ اچي تہ سمجهو تہ پاڪ آهي. پوءِ ان الزام ڏيڻ کان باز رهجي، جيئن اهو داغ هميشہ لاءِ مٿانئس لهي وڃي. جڏهن اها حقيقت مارئي کي ملي تہ ان خوشي سان انهي آزمائش کي قبول ڪيو. پوءِ سڀني گڏجي مچ ٻاريو. مارئي طوق پائڻ جي بجاءِ پنهنجي پروردگار جي آسري تي باھہ جي هڪ ڇيڙي کان ٻئي ڇيڙي تائين ٽانڊن مٿان اڪري وئي ۽ ان جو وار بہ ونگو نہ ٿيو. پوءِ عمر جو اڳي شرمسار ٿيو بيٺو هو. سو خوش ٿيو، ڇو تہ مٿانئس ملامت لهي ويئي ۽ مارئي جي مڙس جي دل بہ صفا ٿي وئي.

جھمٽ مل نارومل وسناڻي پهرين سرڪاري هاءِ اسڪول شڪاپور ۾ فرسٽ اسسٽنٽ ماستر ٿيو ۽ نوڪريءَ جي پڇاڙيءَ ۾ سرڪاري بوڪ ڊيپو جو ڪيوريٽر (Curator) مقرر ٿيو ۽ ان عهدي تان 1902ع ۾ رٽائر ڪيائين.

هن گهراڻي جو بنياد قطب الدين ايبڪ وڌو جيڪو محمد غوريءَ جو غلام رهي چڪو آهي. هن گهراڻي جا ٻيا حڪمران، جهڙوڪ: التمش ۽ غياث الدين شروع ۾ غلام هئا، جنهن ڪري ان گهراڻي کي غلام گهراڻو چيو وڃي ٿو. هي ترڪي نسل جا هئا. ۽ ڏاڍا ذهين، بهادر ۽ قابل ثابت ٿيا، جنهن ڪري ترقي ڪندا ان مرتبي تي پهتا.

ڪينڊريا فائلم 10،000 کان وڌيڪ جاندارن تي مشتمل هڪ بغير ڪرنگهي وارن جاندارن جو حصو آهي. هنن جي اڪثريت سمنڊ ۾ رهي ٿي، پر انهن تمام.گهٽ ميمبر مٺي پاڻي ۾ بہ ملن ٿا. اهي سينيڊوسائٽ جيوگهرڙن جي ڪري نمايان آهن اهي انهن گهرڙن جي مدد سان پنهنجي شڪار کي ڏنگ هڻي پنهنجو شڪار ڪندا آهن. هنن جو جسم ميسوجيئہ ( غير حياتياتي جيل نما مادو ) اپيٿليم جي پردن جي وچ ۾ سمايل هوندو آهي. هنن ۾ جنسي ۽ غير جنسي پيدا عمل ٿيندو آهي. هي يا تہ اڪيلا رهندا آهن، يا وري ميڙ جي صورت ۾ هي مڪمل طور تي ڪارنيورس( گوشت خور) هڪ ٻئي ڀاريندڙ يا هڪ ئي هنڌ رهن ٿا. هنن کي چئن گروپن ۾ ورهايو آهي. 1. سيسل انٿوذيا ( هڪ هنڌ زندگي گذاريندڙ) جهڙوڪ: سي انيمونس ڪورالس سي پينس. 2. ترندڙ سئيپوذءَ جهڙوڪ: جيلي فش 3. ڪوبوذءَ جهڙوڪ: بوڪس جيليز 4. هائڊروذءَ ( هي هڪ مختلف گروپ آهي جنهن ۾ مٺي ۽ کاري پاڻي وارا جاندار اچي وڃن ٿا). جهڙوڪ: هائيڊرا. ڪينڊرين جا فاسلس ( اهڙا جاندار جيڪي ماضي ۾ مختلف سببن جي ڪري دٻجي مري ويا ۽ انهن جا ڍانچا اڄ جديد سائنس دريافت ڪندي رهي ٿي.) 570 ملين سال پراڻا آهن، هڪ ملين مطلب ڏھ لک، ۽ ڪجھ تہ 741 ملين سال بہ پراڻا آهن ڪيمبرين وقت کان بہ 200 سال پراڻا.
يهودي مذهب ۾ هڪ ورهيه ۾ هڪ روزو 24 ڪلاڪن جو رکيو ويندو آهي. ان ڏينهن کي يوم ڪپور (Yom Kippur) چيو ويندو آهي. يهودي مذهب جي مطابق ان ڏينهن خدا اڳئين ورهيه لاءِ نصيب ۽ قسمت لکندو آهي. يوم ڪپور يهودي مذهب ۾ سڀني ڏينهن کان وڌيڪ اهم آهي. جيئن ته يهودي مذب ابراهمي مذهبن جو سڀ کان پهريون مذهب آهي ۽ مسيحي (عيسائي) مذهب ۽ اسلام پڻ ابراهمي مذهبَ آهن تنهنڪري انهن ٽنهي مذهبن ۾ تمام گهڻيون هڪجهڙايون پڻ آهن.

فاغميغ ۽ بُوتونا جي لکيل هن آلبم جون رڳو فرانس ۾ 8 لک 50 هزار کان به مٿي ڪاپيون وڪاميون، ۽ فقط ٽن مهينن اندر اهو آلبم پلاٽينم ٿي ويو. سن 2001ع ۾ ساڳيو آلبم بين الاقوامي سطح تي متعارف ڪرايو ويو، ۽ اليزي 2001ع ۾ دنيا جي گھڻي کان گھڻو وڪامجندڙ فرانسيسي ڳائڪه بڻجي وئي. .

هنن سڪن تي ڪو به سن يا ڪنهن ضرب خاني جو نالو لکيل نه آهي، ان ڪري خبر نه ٿي پوي ته سندن حڪومت جو دور ڪهڙو هو ۽ هي سڪا ڪهڙي شهر جي ضرب خاني مان جاري ڪيا ويا هئا. اهڙيءَ طرح قديم سنڌ (پنجاب ۽ ڪشمير سميت) تي هڪٻئي پٺيان داعي ناصر خسرو، داعي پير شمس الدين (شمس سبزواري ملتاني)، داعي صلاح الدين، داعي پير شهاب الدين، داعي پير صدرالدين، داعي پير حسن ڪبيرالدين، داعي پير امام شاهه ۽ داعي پير تاج الدين (شاهه طريل) اسماعيلي تبليغ ۾ رڌل رهيا.

(الف) واجب قوميت: جنهن ۾ پنهنجي آزاد قومي رياست جي تشڪيل، پنهنجي ٻولي ۽ ثقافت جي ترقي ۽ ڦهلاءُ، قومي زندگي جي بيداري ۽ قومي شعور جي نشونما شامل هوندي آهي.

ڄاڱري ٻير جابلو ٻير جو هڪ قسم آهي، جنهن کي ’ڇاپرو ٻير‘ به چوندا آهن، ڇو ته سنڌيءَ ۾ جبل کي ڇپر به چوندا آهن ۽ ڇپر جي نسبت سان هن ٻير کي ڇاپرو به سڏبو آهي. هن ٻير ۾ تمام گهڻا ڪنڊا ٿيندا آهن، جيڪي ننڍڙا ۽ ڪُنڍڙا ٿين ٿا، جنهنڪري ٻير پَٽيندڙن کي خيال ڪرڻو پوندو آهي، ڇو ته اُهي هٿن ۽ آڱرين ۾ چُڀي پوندا آهن ۽ سخت سُور ڪندا آهن. هنن ڪنڊن کان ٻيرَ پَٽيندڙ ڪپڙا به بچائڻ جي ڪوشش ڪندا آهن. هن ٻير جا ٻير عام ٻيرن کان ننڍا ٿيندا آهن ۽ انهن جو رنگ گهَرو ناسي (maroon) ۽ چهچ ڳاڙهو به ٿيندو آهي. هن ٻير جو قد عام ٻيرين کان ننڍو ٿيندو آهي. ڄاڱري ٻير ٿر ۾ به ٿيندي آهي ۽ اُتي جبل واري ٻير کان وڌيڪ گهاٽي ٿيندي آهي. ٻيرن جي مُند ۾ عام ماڻهو ٻيرن جون ڇَٻيون ڀري، شهرن ۾ کَپائڻ ايندا آهن. ڄاڱرا ٻير ڏاڍا مِٺا ۽ سوادي ٿيندا آهن.

بي پي ايل ءَ بي سي بي جي صدارتي ڪميٽيءَ ڇه فرنچائززن کي نيلاميءِ جو دعوتون ڏنيو ءَ بنيادي قيمت هڪ ملين دالر رکي وئي. 13 ڪمپنين نيلاميءَ جي دعوت ۾ شرڪت ڪئي،10 جنوري 2012 تي ڇه نيلاميءَ ۾ جيٽڻ واري فرنچائزن کي اڳين اٺن سالن لاءِ مهادو ڏنو ويو.

بغدي معنا بلغ (بلغ- بخارا) جو اُٺ؛ بختي معنيٰ بختر(بئڪٽريا) جو اُٺ – اهي ٻيئي يوناني لفظ آهن. بئڪٽريا (بڪتر – بختر) جو قديم فارسيءَ ۾ اُچار’باختري‘ ۽ ”باخدي“ هو، ۽ اهو هاڻ ’بلخ‘ (بلغ) سڏجي ٿو*. انهن نالن مان ’بغدي‘ ۽ ”بختي“ لفظ ٺهيا آهن. اهي اُٺ ٻن ٿُوهن سان هئا ۽ پنڌ جا تکا هئا، تنهنڪري ٻنهي جي هاڻ معنيٰ آهي ’ڀلو مهري اُٺ‘.

جڏهن بابا بنکنڊيءَ ساڌو ٻيلي جو ٻيٽ وسايو ته اتي تمام وڏو جهنگ هوندو هيو، جنهن ۾ شينهن سميت ٻيا به ڪيترائي جانور رهندا هئا. پوءِ وري ماڻهن جي گهڻي اچ وڃ ڪري يا ته اهي ساڌو ٻيلو ڇڏي هليا ويا يا وري هوريان هوريان ختم ٿيندا ويا. تنهن ڪري انهن جي ياد طور سنگرمرمر جي پٿر مان هڪ شينهن جو مجسمو ٺهرائي مندر جي وچ تي رکيو ويو آهي، جيڪو نهايت خوبصورت ٿو لڳي.
گيتا يا ڀڳوَت گيتا (انگريزي : Bhagavad Gita) معنيٰ ڀڳوان جو گيت. ڪن عالمن جو خيال آهي ته شري ڪرشن پنهنجو پنٿ )فرقو( قائم ڪيو هو ۽ اُن جي پوئلڳن کي ڀاڳوَت چيو ويندو هو. جيڪي غير برهمڻهوندا هئا، تن لاءِ گيتا هڪ شاستر يا درسي ڪتاب هوندو هو. بعد ۾ جي شري ڪرشن جو اثر پکڙبو ويو، تيئن برهمڻن کيس وشنو جو اوتار ڪري مڃيو ۽ گيتاکي به شاسترن ۾ اُتم ڪري مڃيو ويو.گيتا هڪ امر گيت آهي، جنهن ۾ ڇند )وزن( ته آهي، پر قافيو غير موجود آهي. گيتا هندن جو هڪ مقدس مذهبي ڪتاب آهي، جنهن ۾ زندگيءَ جي اونهن اسرارن تي روشني وڌي ويئي آهي. ايشور آهي، آتما آهي، موت کان پوءِ جنم ٿئي ٿو، ڪرمن جو ڦل ملي ٿو، اهو مڃيو ويو آهي، پر دليلن سان ثابت ڪرڻ جي بدران صرف صلاح ڏنل آهي ته ڇا ڪرڻو آهي يا نه ڪرڻو آهي.ڀڳوت گيتا جي ڪهاڻي: گيتا، جنهن کي هندن اعليٰ مقدس صحيفو ڪري مڃيو آهي، هڪ ٻئي عظيم رزميه منظوم داستان مهاڀارت جو هڪ حصو آهي،جنهن ۾ ڪوروَ ۽ پانڊوَ ٻن سؤٽ خاندانن جي لڙائيءَ جو ذڪر آهي. ٻنهيءَ جو معاملو راڄ گديءَ تي متو هو، جيڪا ڪوروَ دغا سان ڦٻائي ويٺا هئا. هڪ پاسي هو دريوڌن ۽ سندس 99 ڀائر ڪوروَ، جن سان ساٿ هو ڀيشم پتامهه ۽ دروڻ آچاريا جو؛ ڀيشم، ڪوروَن توڙي پانڊوَن جي ڏاڏي جو برهمچاري ڀاءُ هو ۽ دروڻ ٻنهي ڌرين جو گرو هو. ڪوروَن سان گڏ سوريه ديوتا جو بهادر پٽ ’ڪَرن‘ به شامل هو.

ڪتاب ’قديم سنڌ ۽ ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو‘ ۾ مرزا قليچ بيگ لکيو آهي ته نوس بن هرين جي هڪ پٽ جو نالو مير مراد خان هو. جنهن کي پهرين زال مان اولاد ڪونه هو. اولاد خاطر هن پنهنجي سوٽ جتوءَ سان نڪاح ڪيو. هن کي پٽ ڄائو، جنهن جو اولاد ’جتوئي‘ آهن. ايس. صادق علي پڻ هن راءِ سان متفق آهي.

هن بابت اڪثر لکتون سندس وفات کان گهڻو پوءِ جون آهن، ان ڪري انهن کي تصديق جي ضرورت آهي. چون ٿا ته هن ڪافي وقت سياحت به ڪئي، هندستان به آيو هو. هن جي مذهبي ريتن ۽ ڪمن جي سندس عقيدتمند پابنديءَ سان پوئواري ڪندا رهيا. ماڻهو Croton جي سياست ۾ وڏو حصو وٺڻ لڳا، جنهنڪري اها ڳالهه سندن زوال جو ڪارڻ ٿي. سندن اجتماعن واريون جايون ساڙيون ويون. پئٿاگورس کي شهر بدر ڪيو ويو ، ۽ سندس موت Metapontum ۾ ٿيو. ڪجهه ڳالهيون جيڪي هن سان منسوب آهن، سي سندس پوئلڳن Pythagoreans سان واسطو رکن ٿيون. چون ٿا ته هي پهريون شخص هو ، جنهن پاڻ کي Philosopher سڏايو. هن جي خيالن جو افلاطون تي وڏو اثر ٿيو، هن جي جماعت Pythagorean brotherhood سندس خيالن جو ڦهلاءُ ڪيو، پر سندن ديوتائپ ۽ الوهيت وارن خيالن بابت خاموش رهيا. مثال طور: اپالو سندس پيءُ هو يا هن ۾ نور چمڪندو هو، هن جي سٿر سونهري هئي، هن کي هڪ ئي وقت ڪيترن هنڌن تي ڏٺو ويندو هو وغيره. چون ٿا ته سقراط سندس ڪارنامن تي الڳ ڪتاب لکيو هو پر اهو هن وقت ڪو نه ٿو ملي. سڀني شڪن شبهن جي باوجود به جيڪو ڪجهه مڃڻ جو ڳو آهي، سو به تمام گهڻو آهي. پڻس جو نالو Mnesarchus هو، جيڪو جوهري هو، جو پٿرن وغيره تي نقشگري ڪندو هو. سندس والده جو نالو Pythias هو. پئٿاگورين Aristoxenus موجب هن جو جنم 570 ق. م ڌاري Polycrates علائقي ۾ ٿيو. چيو وڃي ٿو ته هي جاميٽري ۽ ٻيا علم مصرين کان سکيو. هن جي فلسفي، تعليم ۽ ريتن رسمن جو اثر گهڻو تڻو يونان تي ٿيو ۽ هو پاڻ به يوناني ماحول ۽ رواجن جي پيداوار هو.
گپت گهراڻي وارن جي راڄ شروع ٿيڻ کان پوءِ، ڏيڍ سؤ کن ورهيه ساندهه، هندستان جي ماڻهن امن امان ۾ گذاريو، پر پوءِ'هون‘ لوڪ هندستان تي ڪاهي آيا، جي ’هُون‘ به سڏبا هئا. انهن مان ڪي گورجر، ڪي اهير(اڀير) ۽ ٻين ذاتين وارا هئا، پر سڀني کي گڏي ’هوڻ‘ (Huns) سڏيو اٿن- سندن مهندار ’مهر گل‘ نالي هو، جيڪو ڏاڍو ظالم هو: ٻيا ڪن سُڃ مان وسندي، پر هيءُ وسنديءَ مان سُڃ ڪرڻ وارو هو- گنڌار (قنڌار) طرف تڪش سلا يونيورسٽي هئي، تتي هن مهرگل جي ماڻهن ڦرلٽ ڪري ماڻهن جي گهرن کي باهيون ڏنيون. هندن ۾ اهڙو هراس پيدا ٿيو، جو اهو سمورو پاسو خالي ڪري ويا ۽ هن وقت انهيءَ پاسي رڳو پٺاڻ رهن ٿا. پنجاب جي الهندي طرف ڪيڪيا جو پرڳڻو، جو وديا جو وڏو مرڪز هو، سو به هنن هون لوڪن باهيون ڏيئي ساڙيو ۽ اتان جي هندن کي به لڏڻو پيو. اڄ اهو ديري اسماعيل خان ۽ ديري غازي خان وارو پاسو ٻروچڪو ملڪ آهي. اهي ئي هون لوڪ هئا، جن گپت گهراڻي جو خاتمو ڪيو ۽ سنڌ ۾ اچي راءَ گهراڻي جو راڄ قائم ڪيو. اهي ئي لوڪ پهريائين شودر ليکبا هئا، پر برهمڻي ڌرم کي مڃڻ لڳا، ته برهمڻن گهڻي خوشيءَ سان سندين شڌي ڪري، کين کتري بنايو. ڀانئجي ٿو ته اگني (باهه) ٻاري، هون هوم ڪري، سندين شڌي ڪيائون، جنهنڪري سندن اولاد ’اگني ڪل‘ يعني باهه جي خاندان مان پيدا ٿيل راجپوت (راجا جا پٽ) سڏجڻ ۾ آيو. هندستان جي تازين جڙيل تاريخن ۾ راجپوتن جو زمانو سن 650ع کان وٺي ليکيو وڃي ٿو، انهن ڌارين لوڪن به اچي هندستان جون پراڪرت ٻوليون اختيار ڪيون.

طنز و مزاح تي مشتمل هيءُ ڪتاب غلام رسول ڪلهوڙي جو لکيل آهي، ڊيمي سائيز، رنگين ٽائيٽل ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ صفحا 96 آهن. سنڌي ساهت گهر حيدرآباد طرفان هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو مئي 2002ء ۾ شايع ٿيو.

هيءُ ڪتاب رسول بخش الهه نواز -آخوند- جو لکيل آهي. ڪچي جلد سان هن ڪرائون سائيز واري ڪتاب ۾ 216 صفحا آهن ۽ قيمت ڏيڍ رپيو ڏنل اٿس. سنڌ مسلم ادبي سوسائٽي، حيدرآباد طرفان هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس مان ڇپجي 1944ع ۾ پڌرو ٿيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، ساڳيءَ پريس مان 1947ع ۾ ڇپيو.

ڏکڻ ايشيائي علاقائي تعاون جي تنظيم يا سائوٿ ايشين ايسوسئيشن فار ريجنل ڪو آپريشن (South Asian Association for Regional Cooperation) ڏکڻ ايشيا جي ملڪن جي هيءُ علائقائي تنظيم، 8 ڊسمبر 1985ع تي ڍاڪا ۾ قائم ڪئي وئي. پاڪستان، ڀارت، سريلنڪا، بنگلاديش، نيپال، ڀوٽان ، افغانستان ۽ مالديپ تي ٻڌل ڏکڻ ايشيا جي ستن ملڪن جي هن تنظيم جو بنيادي مقصد ميمبر ملڪن درميان اقتصادي، ثقافتي، سماجي ۽ سائنسي تعاون وڌائڻ آهي. 1987ع ۾ هن تنظيم جي ٺاهڻ جو بُنيادي خاڪو تڏهوڪي بنگلاديشي صدر ضياءُ الرحمان 1980ع ۾ ڏنو، تنظيم جي بنياد جو خاڪو سارڪ پڌرنامي (1985ع) ۾ ڏنل آهي. هن تنظيم جو هيڊڪوارٽر نيپال جي گادي وارو هنڌ کٽمنڊو ۾ آهي.

چلم جو بوتو ٺڪر جو ٺهيل هوندو آهي، جيڪو ٻه فوٽ اوچو، ٽوپيءَ سوڌو ٽن فوٽن جو ٿئي ٿو. ڏسڻ ۾ هن جا چار مکيه حصا آهن. مٿان پنج انچ کن قطر سان ڦاڏي ڪنار، ان کان هيٺ مُني فوٽ جيتري سنهي ڳچي، تنهن جي هيٺان چلم جو مکيه حصو ڍڍر، جنهن جي چوڌاري ڏيڍ فوٽ کن قطر سان ٻاهر تي وڌيل گهاگهري هوندي آهي، جنهن جي آخر ۾ هيٺيان ڇهه ست انچ قطر سان لڪوترو هوندو آهي. چلم جو سڄو بوتو مٿينءَ ڪنار کان ڍڍر تائين پورو ٿيندو آهي. هن ۾ ڳچيءَ ۽ ڍڍر جي وچ تي هڪ سوراخ هوندو آهي، جنهن ۾ نڙ جي پوئين ڇيڙي جو ڏٽو ڦٻائبو آهي.

2005ء ۾ ملڪ جي ٻين وڏن شهرن وانگر فيصل آباد ۾ به سٽي ڊسٽرڪٽ گورنمينٽ نظام شروع ڪيو ويو، جنهن جي مطابق ان کي 8 مختلف ٽاؤن ۾ تقسيم ڪريو ويو۔ ماضي جا تعلقا به هن نئين نظام جي تحت ٽاؤن جو درجو حاصل ڪيو۔ اقبال ٽاؤن به ان اٺ ٽاؤنز مان هڪ آهي۔
ھڪ قسم جو جھنگلي گاھ، جنھن جي پاڙ ۾ چڻن جيڏا داڻا ٿيندا آھن، جيڪي مارو ماڻھو ڏٿ طور استعمال ڪندا آھن. ڏٿ (کاڌي) جو هڪ قسم، ميهن ۽ چڀڙن جي ڪچرين جي ڪڙهي.

تازو هن ٻوليءَ لاءِ رومن لپي منظور ڪئي وئي آهي. جڏهن ته اڪثر عربي لپيءَ ۾ لکي ويندي آهي. پاڪستان ۾ هيءَ عربي لپيءَ ۾ لکي ويندي آهي. مشهور اديب جوهر بروهي سنڌ مان مستقل رسالو ڪڍندو آهي. بروهين جا سنڌين سان مستقل لاڳاپا آهن. گهڻو ڪري هر هاري، مالوند واپاري مسلمان آهن. بروهي دراوڙين جي اترين شاخ ڪري سمجهيا وڃن ٿا. ڪي وري کين سنڌو تهذيب وارا سمجهن ٿا. هن ٻوليءَ تي سنڌو تهذيب جي حوالي سان تحقيق جي ضرورت آهي. بروهي دراوڙن جي شاخ آهي، جيڪا هزارها سالن کان پنهنجن اصل ماڳن تي رهيل آهي. جڏهن ته چار هزار سال ق م دراوڙن جون ڪي شاخون ڏکڻ ڏي هجرت ڪري ويون هيون. چون ٿا ته حضرت ابراهيم عليه السلام جا وڏا به هتان سنڌ مان هجرت ڪري ساڳي واٽ ڏئي ايران ۽ آخر ۾ اُر ويا هئا. ايران ۾ ابراهيمي ٻولي ۽ ڪي قبيلا ان جو يادگار آهن.

استاد احمد خان هڪ خانداني گويو هو ۽ سنڌ جو ممتاز موسيقار ليکيو ويندو هو. سندس پيءُ شادي خان به هڪ برک موسيقار ٿي گذريو آهي. سندس ڀائر گامڻ خان ۽ ڪريم بخش خان به پنهنجي دور جا مڃيل موسيقار هئا. -استاد احمد خان- ٽپي ۽ ڌر پڌ جو ماهر هو، مگر پوءِ سمورو توجهه خيال طرف ڏنائين. سندس آواز ۾ خاص قسم جو تاثر هو، انهن خوبين سبب ٻاهرين ملڪن ۾ به سندس عزت هئي. نيپال جي مهاراجا جي دعوت تي اوڏانهن هليو ويو ۽ سندس درٻاري ٿي رهيو. وفات به اُتي ڪيائين. -استاد- -جمالو- خان ۽ -استاد منظور علي خان- سندس خاندان مان آهن.

آل -پاڪستان- نيوز پيپرز سوسائٽي:-پاڪستان- جي اخبارن ۽ رسالن جي ملڪ گير تنظيم (APNS) جو بنياد 1958ع ڌاري پيو. هيءَ تنظيم هڪ طرف ته اخبارن جي حقن ۽ مفادن جو تحفظ ڪندي آهي ته ٻئي طرف صحافين سان دوستاڻا تعلقات قائم رکڻ کان سواءِ اشتهاري ايجنسين سان ڪاروباري تعلق قائم ڪندي آهي. -ان- کان سواءِ هيءَ تنظيم مختلف موضوعن تي صحافتي اوارڊ ۽ اشتهاري ايجنسين کي تشهيري اوارڊ به ڏيندي آهي. هن تنظيم سان لاڳاپيل روزاني اخبارن، هفتيوار مئگزينن، ماهوار رسالن ۽ ڊائجسٽن جو تعداد 185 کان وڌيڪ آهي. تنظيم پاران منظور ڪيل اشتهاري ايجنسيون 68 آهن. هن تنظيم جو پهريون چونڊيل صدر ”ڊان“ (DAWN) -اخبار- جو اي. جي مرزا هو. -ان- کان پوءِ ساليانين چونڊن ۾ ٿيندڙ صدرن ۾ مير خليل الرحمان، محمود هارون، يوسف هارون، عزيز احمد، قاضي محمد اڪبر، مجيد نظامي، حميد هارون، فصيح اقبال، فرهاد زيدي، مصطفيٰ صادق، مير شڪيل الرحمان، قاضي -اسد- عابد ۽ ٻيا شامل آهن.

ڪَڪَڙ شهر انگريزي ٻولي (Kakar) دادو ضلعي جو تاريخي شهر آهي. ڪَڪَڙ شهر کي 1931ع ۾ دادو ضلعي ۾ تعلقي هيڊڪوارٽر جي حيثيت ۾ شامل ڪيو ويو هو پر بعد ۾ خيرپور ناٿن شاھ کي تعلقي هيڊ ڪوارٽر بڻايو ويو. هيءَ شهر دادوءَ کان 45 ڪلوميٽر اُتر طرف انڊس هاءِ وي تي آهي.

ڪراچيءَ جي بندر روڊ هاڻي ايم اي جناح روڊ تي مولوي مسافر خاني جو ورهاڱي کان پهرين نالو مولا ڏنو مسلم ڌرم شالا يا مولا ڏينا ڌرم شالا هو. ورهاڱي کانپوءِ پناهگير جڏهن عارضي طور تي هتي اچي رهيا ته کين مولا ڏينا مسلم ڌرم شلا جو نالو عجيب لڳو، ڇو جو ڌرم شالائون گهڻو ڪري هندن جون هونديون هيون. شايد سڄي هندستان ۾ اها پهرين مسلم ڌرم شالا هئي، جنهن جو ان نموني جو سيڪيولر نالو هو. اهو ئي سبب هو جو هندوستان کان آيل مهاجرن ان جو نالو ڦيرائي مولوي مسافر خانو ڪري ڇڏيو.

28 جنوري 1933ء تي پاڪستان جو لفظ وجود ۾ آيو جڏنھن چوھدري رحمت عليء پاڪستان نيشنل موومينٽ جي بنیاد رکي ۽ برصغير جي پنج شمال مغربي صوبن تي مشتمل ھڪ الڳ ملڪ جو مطالبو ڪيو
هر مادي شئي ۾ چرپر موجود آهي. چرپر جون ڌار ڌار شڪليون، طبعي، ڪيميائي، مشيني، حياتياتي، سماجي وغيره آهن ۽ مادو چرپر کان سواءِ يا چرپر مادي کان سواءِ ٿي نه ٿي سگهي. راهه ۾ پٿر پيل آهي ته اهو جيتوڻيڪ ظاهري طرح ڪا به چرپر ڪو نه ٿو ڪري، پر حقيقت اها آهي ته ان ۾ مشيني ۽ ڪيميائي چرپر جون ڪيتريون ئي حالتون موجود آهن. پٿر ڌرتيءَ تي آهي، تنهنڪري اهو ڌرتيءَ واري چرپر جو حصو ٿي پوي ٿو يعني ڌرتيءَ جي پنهنجي محور (وچ) چوڌاري لاٽونءَ جهڙي چرپر ۽ ڌرتيءَ جي سج چوڌاري چرپر، ۽ سج وري ڌرتيءَ ۽ پنهنجن ٻين سيارن سميت ڪائنات ۾ گس جي حصي طور ڦرندو رهي ٿو. پٿر مختلف قسمن جي ايٽمن يا ماليڪيولن جو ٺهيل آهي، تنهنڪري ايٽمي، اليڪٽراني وغيره چرپر ان اندر موجود آهي ۽ ان جي ڪري پٿر ڳار، ڀور جو شڪار ٿئي ٿو. ڌرتيءَ تي رهندڙ هر ساهواري ۾ اهي سڀ چرپرون ته موجود آهن، پر ان ۾ ساهه ڀريون، حياتيءَ ڀريون، جيوَ ڀريون، يا جاندار چرپرون به موجود آهن جن ۾ ساهه کڻڻ، دل ڌڙڪڻ، سوچڻ، عضون ۽ غدودن جا ڪم، رت جو وهڪرو، جيو-گهرڙن جو ڀڄڻ ۽ ٺهڻ، کُٽڻ ۽ وڌڻ، گئسن جو آڪسيجن، ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ وغيره جي صورت ۾ جذب ۽ نيڪال ٿيڻ وغيره شامل آهن.

هيءَ ٽنڊي محمد خان جا سيٺيون پنهنجي وڏي ڏاڏي سيٺ آئلداس جي بدي مل جي نالي پٺيان پاڻ کي ”آئلاڻي“ ڪوٺائين ٿا. سيٺ آئلداس کي ست پٽ هئا، جن مان هڪڙو سيٺ کيمچند ۽ ٻيو سيٺ ڪيسومل هو، جن جا آنربل سيٺ هرچند راءِ وشنداس جي ڀارواڻي آڪهه سان گهاٽا ناتا آهن. سيٺ ڪيسومل جو پٽ سيٺ گيانچند مکي هوندو هو ۽ ٽنڊي محمد خان ۾ هلنديءَ وارو هو. حيدرآباد ڪاليج جي پرنسپال ڀارواڻيءَ جو نانو ٿئي. آئلاڻين مان ڪي نوڪريون ته ڪي ڌنڌو ڌاڙي ڪن ٿا.

اَلِيزي، جنهن کي پيارَ مان لِيلِي پڻ سڏيو ويندو آهي، ننڍي عمر ۾ ئي ناچ ڏانهن راغب ٿِي. صرف چئن سالن جي ڄمارَ ۾، هوءَ jazz ،ٽيپ ۽ ڪلاسيڪي ناچ ۾ ڀَڙ ٿِي وئِي، ۽ شو بزنس ۾ هلِي آئِي. هُوءَ مصوريءَ ۾ به چڱي خاصي ڀڙ آهي — 1995ع ڌاري، هُنَ Air Outre Mer (اڳوڻِي فرانسيسي فِضاواٽَ) طرفان منعقد ڪرايل هِڪَ رنگن جي چٽاڀيٽِيءَ ۾ ڪاميابِي ماڻِي. اَلِيزي جِي ڊِزائين پهريون انعام کٽيو، جنهن کي فِضاواٽَ جي هِڪَ فِضائِي رَٿَ جِي ڪيبن تي چِٽيو ويو، جنهن تي سندس نالو رکيو ويو. اَلِيزي انعام طور ساڳِي ئي فِضاواٽَ ۾ پهرين درجي جِي (فرسٽ ڪلاس) سِيٽ تي سفر ڪري مالدِيوِ جو چَڪَر (ٽِرپ) هڻي آئي.

سونڊا قبرستان جو هر هڪ ٿنڀ جي سنگتراشي ۽ اڏاوت ٻڌائي ٿي ته هي قبر ڪنهن سردار جي آهي، ڪنهن مائيءَ جي آهي يا پوءِ جنگي جوڌي جي آهي. ڊاڪٽر علام علي الانا ان حوالي سان لکي ٿو ته، ”قبرستان ۾ پٿر جي ٺهيل ڪجهه قبرن جي ساڄي پاسي گهڙسوارن جون تصويرون ۽ اڪريل آهن جن جي هڪ هٿ ۾ ڌال ۽ بئي هٿ ۾ نيزو آهي.

سفارتخانو (عربي: سفارة . انگريزي: Embassy)، يا سفارتي مھم، ڪنھن ملڪ کان ماڻھن جو ھڪ گروھ جيڪو ٻي ملڪ ۾ وڃي ڪري پنھنجي ملڪ جي سفارتي نمائندگي ڪري ٿو.

جڏهن ته سنڌي فلمن ۾ ’چانڊوڪي‘ (1969ع)، ’جيجل‘ (1973ع)، ’غيرت جو سوال‘ (1974ع)، ’البيلي‘ (1974ع)، ’رت جا رشتا‘ (1975ع)، ’شهزور‘ (1976ع)، ’رت جي راند‘ (1976ع) وغيره شامل آهن.