Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Ny isam-ponin'i Hémévillers dia 388 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 1999. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 50 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 98 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 49.4642° ary 2.6744° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.

Ny 162668 (2000 SM268) dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.

Ny UDF antontan-taratasy mety hahatratra ny 2 Tbyte (2.000 Gbyte) ary tsy misy fetrany ny haben'ny ny anaran ' ny rakitra. Na dia misy maro ny dikan -, UDF 1.02 no tena mieli-patrana sy azo antoka. Ny Blu-ray sy HD-DVD manaraka ny UDF 2.60 .

I Muttersholtz dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Sélestat-Erstein, ao amin'ny departemantan'i Bas-Rhin, ao amin'ny faritr'i Alsace, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 67311. I Patrick Barbier no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Sélestat

Ny 96322 (1997 CN20) dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.

Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa vaventy. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa vaventy.

Ny velarantanin'ilay tanàna dia 280,358 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 6.554 tamin'ny taona ; manome ny hakitroka 24 4. Ny laharam-pehintaniny dia 20 ° 30 ' 28 S ary ny laharan-jarahasiny dia 20 ° 30 ' 28 W .

Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.2464942 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 437.106km (2.9232538 AU), ary ny perifeliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 264.106km (1.7671070 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1311.7854595 andro (3.59147285284 taona). Ny anômalia elanelany dia 14.95141.. Ny fironany indray dia 1.56990 degre.

Ny isam-ponin'i Laberlière dia 168 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 1999. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 63 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 127 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 49.5789° ary 2.7628° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.

Ny isam-ponin'i Vivier au Court dia 3392 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 50 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 200 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 49.7356° ary 4.8317° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
I Saint-Marcel-Bel-Accueil dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i La Tour-du-Pin, ao amin'ny departemantan'i Isère, ao amin'ny faritr'i Rhône-Alpes, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 38415. I Guy Gagnoud no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2015. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Les Balmes Dauphinoises

Zavatra ara-kainkintana : ireo zavatra ara-kainkintana ao amin'ny fehiben'asiterôida ireo dia manana albedo eo amin'ny 0,2-0,3 ary manana hafanana eo amin'ny -80°C hatramin'ny -150°C.

Ny haavon'ilay tanàna amin'ny haavon-dranomasina dia 141 metatra. Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia : 27.63° Avaratra ary 80.2° Atsinanana. Ny faritr'ora dia GMT+5:30.

Ny 111227 (2001 WW52) dia anisan'ny zavatra madinidinika ao amin'ny habakabaka. Eo amin'ny fehiben'ny asisterôida no misy azy, ary, tahaky ny ankamaroan'ny asiterôida dia mihodikodina manodidon'ny masoandro izy. Ity zavatra madinidinika ity tahaka ny ankamaroan'izy ireo dia tsy hita maso noho ny hakeliny ary noho ny hamaizin'ny lokony.

I NGC 5665 dia kintana iray ao amin'ny atonton-kintan'i Boötes. Ilay kintana dia manana halavirana 83.9 Mly (25.736196319 Mpc) amin'i Tany. Ny atao hoe déclinaison dia +08° 04′ 48.1″.

Ny isam-ponin'i Pont-de-Labeaume dia 577 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 256 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 586 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 44.6667° ary 4.2897° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.

Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.

I Liniez dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Issoudun, ao amin'ny departemantan'i Indre, ao amin'ny faritr'i Centre, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 36097. I François Madrolles no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Canton de Vatan

I Maucourt, Somme dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Montdidier, ao amin'ny departemantan'i Somme, ao amin'ny faritr'i Picardie, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 80520. I Laurence Petit no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2001–2008. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Santerre

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 3 ora. Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 3 ora. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 10000 Fmg. Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 10000 Fmg.
Ny atao hoe zavatra ara-kainkintana dia zava-drehetra izay hitan'ny maso ao amin'ny habakabaka : asterôida, karazana vato "kely" vita ranomandry na metaly, manana savaivo mirefy eo amin'ny 10 metatra hatramin'ny 200 kilometatra. Raha toa ka mihoatra ny habeny dia atao hoe fajiry (planeta) madinika ; ny fajiry dia zavatra ara-kabakabaka izay manana refy eo amin'ny 300 hatrany amin'ny 1 hetsy kilometatra (toa i Jupiter). Ireo fajiry ireo dia manana voany vita vy sady/na nikela, ho an'ny ankamaroan'izy ireo.

I Felleries dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Avesnes-sur-Helpe, ao amin'ny departemantan'i Nord, ao amin'ny faritr'i Nord-Pas-de-Calais, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 59226. I Pascal Lambret no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Pays d'Avesnes

Ny fihisahana amin'ny afovoany (excentricité) dia 0.0618292 ; ny afeliany, na ny toeran'ny soridalany akaiky indrindra amin'ny Masoandro, dia 423.106km (2.8313891 AU), ary ny perifeliany, izany hoe ny toeran'ny soridalany lavitra indrindra amin'ny Masoandro, dia 374.106km (2.5016515 AU). Ny halavam-potoana hidodikodonany manodidin'ny masoandro dia 1590.4344205 andro (4.35437213005 taona). Ny anômalia elanelany dia 130.42071.. Ny fironany indray dia 3.23235 degre.

Manambolo dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Maroantsetra, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 12873 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 30302 ary ny kaodin-distrika dia 303

I Raucourt-et-Flaba dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Sedan, ao amin'ny departemantan'i Ardennes, ao amin'ny faritr'i Champagne-Ardenne, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 08354. I Véronique Duru no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Trois Cantons

I Saint-Cirgues-en-Montagne dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Largentière, ao amin'ny departemantan'i Ardèche, ao amin'ny faritr'i Rhône-Alpes, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 07224. I Eric Lespinasse no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i

I Chassemy dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Soissons, ao amin'ny departemantan'i Aisne, ao amin'ny faritr'i Picardie, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 02167. I Ernest Templier no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Val de l'Aisne

I Boncé dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Chartres, ao amin'ny departemantan'i Eure-et-Loir, ao amin'ny faritr'i Centre, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 28049. I Bernard Fauconnier no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Beauce vovéenne
Ny isam-ponin'i Liniez dia 326 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2009. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 139 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 216 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 47.0247° ary 1.7522° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.

I Attigny, Ardennes dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Vouziers, ao amin'ny departemantan'i Ardennes, ao amin'ny faritr'i Champagne-Ardenne, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 08025. I Noëlle Bourgeois no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i

I Assenay dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Troyes, ao amin'ny departemantan'i Aube, ao amin'ny faritr'i Champagne-Ardenne, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 10013. I David Garnerin no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i

RASOLOMAHENINA Manirisoa, izay fantatra amin'ny solon'anarana Niry Solosoa dia teraka ny : 26 jolay 1951 tao Ihosy. Mpanao gazety izy ary manoratra tononkalo, famoaboasan-kevitra sy sombintantara.

I Pervenchères dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Mortagne-au-Perche, ao amin'ny departemantan'i Orne, ao amin'ny faritr'i Basse-Normandie, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 61327. I Philippe Picq no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Communauté de communes du Pays de Pervenchères

Ny isam-ponin'i Balagny-sur-Thérain dia 1398 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2009. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 33 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 116 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 49.2961° ary 2.3372° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.

I Memmelshoffen dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Wissembourg, ao amin'ny departemantan'i Bas-Rhin, ao amin'ny faritr'i Alsace, ao Frantsa. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 67288. I Georges Eschenmann no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2001–2008. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Soultzerland

Ny volana janoary 2005 no nanomboka nisy ny Uncyclopedia, ary i Jonathan Huang (Chronarion) no isan'ny namorona azy. Tsy miankina amin'ny tetikasa Wikipedia izy, ary ny antony namoronana azy dia maro ireo lahatsoratra sy ampahan-dahatsoratra tao amin'i Wikipedia izay nangatahina hoesorina noho ny tsi-fahamatorany, nefa tsy tiana ho very tanteraka na dia izany aza fa mba havondrona anaty toerana anankiray. Marihina anefa fa tsy nampiasaina hanaovana dokambarotra azy mihitsy i Wikipedia kanefa nanjary toerana fametrahana ampahan-dahatsoratra mahatsikaiky momba ny lohahevitra maro samihafa izy.
Araka ny fomban-drazana, ny tanànan'ny Melaka dia voaforon'i Parameswara tamin'ny 1400 ; i Parameswara dia andrianan'ny tanànan'ny Palembang, tanàna any atsimon'i Sumatra tsy nanaiky ny fanjakazakan'ny fanjanaka Javaney an'ni Majapahit ar yniala tao Palembang noho izany. Nilaza fa an'i Malacca ny tanànan'ny Palembang, fa naka ny antokon'i Majapahit ny Sina.

Ny isam-ponin'i Campagne-lès-Wardrecques dia 947 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 1999. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 22 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 71 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 50.7197° ary 2.3342° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1.
Tu ḑuua di 10-li di Brumaru 2015 fu adrat prot-ministru ali Românii di prezidentlu Klaus Iohannis, la șasi ḑâli dupu nâpuirea, demisia, ali Victor Ponta. 15-li di Brumaru 2015 cabinetulu Cioloș fu scos tu padi. Votulu tu Parlamentu, lu lo Cioloș 17-li. Tu idhyea searâ di marț, guvernulu Cioloș s-ligâ cu giuratu nâintea prezidentlui ali Românii, Klaus Iohannis.

Dicționarlu ari 1134 di frândzâ, și trițearea pri româneaști, frânțeascâ și englezâ (anglicheascâ) trâ tuti zboarâ li. Fu scosu tu padi tu Andreu 2008, ca unâ ediție temporarâ (pirastica).

Bumboanili (icâ cufetâ) suntu dulțeami (ma multu ti ńiț) faptâ di-tu siropea di zahari acâțatâ, ańurizmatâ mușatu, multi ori amisticatâ ș-cu alti lucri (ca, bunâoarâ, ciuculatâ, nuț etc.) ș-turnatâ deapoea tu ńiț cumâț, a curi lâ si da multi hromi ș-formi (ca mârdzeali, gurguľi, bâstuń ńiț etc.).

Ηπειρώτικα παραμύθια – Märchen aus dem Epirus. Im Feld aufgenommen und transkribiert von Thede Kahl und Andreas Karzis. Zweisprachige Ausgabe Griechisch- Deutsch. Mit einem Vorwort des griechischen Staatspräsidenten Karolos Papoulias. Thessaloniki, Köln (University Studio Press, Romiosini) 2006.

Premia "Timotei Cipariu" ali Academia Romãnã pi anlu 1975 ti lucrarea tu volum "Compendiu de dialectologie romãnã (nord- shi sud-dunareana).

Debelets, Devin, Devnya, Dimitrovgrad (Vurgaria), Dimovo, Dobrich, Dolni Chiflik, Dolna Banya, Dolni Dabnik, Dolna Mitropoliya, Dolna Oryahovitsa, Dospat, Dobrinishte, Dragoman, Dryanovo, Dulovo, Dunavtsi, Dupnitsa, Dve Mogili, Dzhebel.

Frãndza Vlahã easti unâ revistâ di literaturâ și informari cari apari tu cathi mesu Bridgeport, SUA. Ari unu formatu A4, di 4 frândzâ. Fondatorlu și redactorlu a ei easti Nacu Zdru.

Nomu easti câ, tu 24 di ori di la cľimari, lipseaști s-dai pâradz și/i s-țâ verși gâleata di apâ cu gľeațâ pi cap. Filmulu lipseaști s-aibâ numa a acțiunâľei caritabili la cari ľea parti și numa a ațeloru pi cari ľi cľemi.

Republica Antigua și Barbuda easti unu statu-insulâ ali Amari a Caraibilor, la sinurli cu Oceanu Atlanticu. Antigua și Barbuda suntu parti di-tu arhipelaglu Antileloru di Ńiți. Tu anlu Alunaru 2013, ari 90,156 di locuitori. Capitala și nai ma marli câsâbă easti St. John, pi insula Antigua. Statlu fu parti di-tu Imperiulu Britanicu, ș-easti ninga parti dit Commonwealth-ulu Britanicu.

Debuteadzâ tu Convorbiri literare (1912). Fați medicinâ ti hoarâ. Tu Protlu Polimu Mondialu fu yeatru militaru la Bârlad, iu vińi ti serľi culturali ali Vlahuță. Editorialu, debuteadzâ cu volumlu Poezii (1916). Dit idhyiu anu ngrâpsești tu Flacăra alu C. Banu, la recomandarea alu Macedonski. Ľea Premiul Academiei ti volumlu Din țara zimbrului și alte poezii (1918). Muri tu anlu 1963. Tu hoara Pârscov ari „Casa Memorială Vasile Voiculescu”.

CAZACU Matei, “ Les Valaques dans les Balkans occidentaux (Serbie, Croatie, Albanie, etc.) : la pax ottomanica (XVe-XVIIe siècles)” in Les Aroumains, Paris : Publications Langues’O, 1989 (Cahiers du Centre d’étude des civilisations d’Europe centrale et du Sud-Est ; 8). P. 81-96.
Nu-avemu multi hâbãri trâ bana alu Boiagi. Shtimu câ s-amintã Budapesta, la 1780 shi eara ditu unâ fumealje di Armânji ditu Arbinishie. Cându tipusi Gramatica eara profesoru la Sculia natsionalâ a bâsearicâljei gârtseshtsâ di Viena shi-armasi aoa shi dupu tsi fu excomunicatu. S pari câ muri la 1828. Patriarhulu tu unâ enciclicâ nu afurisea mashi Boiagi ma shi tuts atselji tsi pistipsea zboarâli a "unui ereticu tsi s muta contra a limbâljei tu cari azburâ shi azburashti Dumnidzá"(greaca -s.n.).

Murnu u-dide susțânire-a lui ti Conducâtorlu armânescu a Prințipatlui di la Pind, Alciviadi Diamandi. Dupu bitisire-a Dheftherlui Polim di Lume, Murnu nu ira bâgat sum xitâxire legalâ - poate ti prestijlu și ilichia

Are zãrtsina Armãnj di tu Crushuva, di tu Nveasta shi di tu Moscopole. Parapaplu a lui, pãrmãteftu di Nveasta Ioanis Butaris, ira un di celnitslji di ... di Machedonia (1866-1867) shi membru di Nao Filiki Eteria. Ãnvitsã sculie primarã di Piramatico Sculie di Univerzitate di Aristotelis di Sãrunã, ghimnãzie tu Anatolia Colegilu shi studiã Himie pi Univerzitate di Aristotelis di Sãrunã.

Hromulu (numiru atomicu 24, Cr) easti unu elementu chimicu, unu metalu duru, ți ș-u-aduți tu hromâ cu cinușa, ți easti ufilisit la fâțearea di buei, la argâsirea di cheľ, la fâțearea a unei soi di cilichi.

7.Chalcondylas, cronicaru grecu (1423 – 1511) anyrâpseashti câ vlahilji s-afla tu Laconia (Peloponezu) sh loclu tsi s-tindea di Ioanina câtâ Trikala purta numa di Vlâhia di Nsusu (Dolopia).

Bloglu, tu ahuritâ, eara parti a revistâľei cu idhyia numâ, Daima Deadun, a Suțatiľei a Comunitățiľei Armâńiloru di-tu România — Tulcea, editatâ di prof. Gica Gica și eara administratu di Emil Carageorge. Tr-ațea câ giudicarea alu Emil Carageorge fu aľumtrea di ațea a Suțatei, bloglu și revista si discâțarâ tu Cirișaru 2009.

Masinlu easti unâ turlie di arburi di-tu locurli caldi (ca, bunâoarâ, locurli di deavârliga di Amarea Mediteranâ), nu para-analtu, cu frândzâ ńiț, strimti și lundzi ți sta tut anlu pri arburi, nyilicioasi, di-unâ hromâ veardi-dișcľisâ pi partea di prisuprâ și albâ ți da ca pri-asimi pi partea di prighios. Yimișea-a masinlui s-cľeamâ masinâ. Masińili cari suntu ufilisati trâ mâcari suntu di-unâ hromâ laii, ama ari și turlii ți suntu verdzâ.

Alchiviadi al Nusha (numa sãrgh.Бранислав Нушић) Branislav Nushici easti faptu tu 20 di sumedru anlu 1864 tu Smederevo ( Sârbii ) a muri tu 19 di yinar anlu 1938 tu Biligradi. Nusha easti di dadâ Ljubitsa di familia al Caspar, cari ira di Bosna dit câsâbâlu Bârceco shi ira sârbâ, shi tatâ Gheorgies Nusha cari ira di Clisura ( tu Gârtsii ).

Maramanga (dupu albanedzâ) icâ painglu (dupu românâ) easti turlii di insecti (yeț, bubuliț) cu optu cicioari lundzi ș-pânticâ ntreagâ (nidispârțâtâ tu neali ca alti insecti) ți s-hrâneaști cu sândzili suptu di la alti insecte ńiț acâțati tu-unâ pândzinâ supțâri țâsutâ di nâsâ prit locuri ma-ascumti.

Octave Mirbeau (a. 26 Şcurtu 1848 – d. 26 Şcurtu 1917) fu unu mari scriitoru frânțescu ți anyrâpsi prozâ (L'Abbé Jules, 1888, Le Jardin des supplices, 1899) şi theatro (Les affaires sont les affaires, 1903, Farces et moralités, 1904).
Amáxea (icâ automobillu) easti, ca și câruța, unâ soi di cutii mari pi-arocuti, cu cari s-minâ oamińi i poartâ lucri. Easti minatâ cu gazu tu chirolu di-adzâ, ama ari ma multi turlii di motoari trâ amăxi: cu aburi, cu electricitati, cu ardeari intearnâ, etc.

Dimândările di-tu Coran îi γinirâ alu Muhammad tu γinghits anji, 612-632, ampărtsâtsi di anlu 622, candu prufitlu fudzi di-tu Mecca câtă Medina sh-cându ahurhi eta islamică. Aiesta fu ampârtsâtă tu doauă părtsî: atsea meccană, tu cari suntu naima multili suri shcurti tu cari s-dzâtsi că Dumnidză easti mashi un sh-că oaminjili va neagă ică tu paradisu ică tu tartară, după cum bânară sh-alantă medineză, cu suri lundzâ, iu-s află dimândărili ti bana farăljei islamitsi, sh-cum s-băneadză cu uvreii sh-crishtinjili.

Di Dzâua Giudicatâljiei di Deapoaia – tuti lucârli tsi li-adară omlu tu bana lui a s-hibă giudicati di Dumnidză tu Dzâua Giudicatâljiei di Deapoaia.

Gramatica alu Boiagi easti anyrâpsitâ trâ Armânjilji ditu Balcanu - iu limba greacâ eara atsea di sculie shi tr-atselji ditu Avstro-Ungarie. Tr-atsea easti anyrâpsitâ tu doauâ limbi, easti bilingvâ: tuti regulili(normili) di-anyrâpseari, azburari,congiugari, suntu dati tu greacâ shi ghermanâ.

Arhitectura easti știința i arta di proectari și anâlțari di acareți. Omlu ți ari nvițatâ sculii analti di arhitecturâ ari numa di arhitectu.

S-are dedicatã cama multu pi analizã-a cãdzurlor di Televizia. Scriashce nai ma multu tu fimiridzle di stãmãnã; a articulile-a lui s-au aflatã sh-tu Le Monde shi Libération, a aljumtrea u-adrã emisiile di Televizia : Arrêt sur images, bãgatã pi France 5.

Tu tsi mutreashti limba, multsã di lingvishtsã aproachi existentsa di un trunchiu comunu, "romãna comunã" tsi continueadzã sh adzã tu atseali 4 variatsiuni ali alishtei limbã comunã cai suntu: "romãna" (daco-romãna/ v(a)laha), limba natsionalã/literarã ali Romãnia, aromãna (macedo-vlaha), megleno-romãna (variatsiuni ali aromãna) sh istro-romãna (vlaha) asburatã tu penisnsula istria. Lingvishtsãi numãsira aiesti variatsiuni "dialecti" ali lambãelj veaclj romãni (nu daco-romãna). Mini dzacu cã aua iasti sborlu mash di definitio nominis sh nu di definitio rei. Romãna comunã iasti unã limbã ISTORICA, tsi ari un adjectivu tsi potu slu ufiliseascã tuti limbili asburãti di "romanji" (vlahii) ditu Nordu sh ditu Sudu, cari suntu dialecti istoritsi a limbãelj romãni comuni. Ama, tu alta turlie di mutreari, cathiunã ditu aiesti limbi iasti unã limbã functsionalã tsi lipseashti s imna ashitsi.

Crushuva (mac. Крушево, gã. Κρούσοβo) easte un cãsãbã tu Republica ali Machedonia. Ira format di Armãnj vinits di Moscopole, tu seculu XVIII, a dupu atsea vinirã shi Machedonji. Crushuva easte uniclu cãsãbã di tu lume iu Limba armãneascã easte limba ofitsialã.

8: Cosova (Kosova - Cosova shi Metohia / Косово и Метохија), easte provintsia autunomescã ãn cadur ali Sãrghia tsi easte sum adminstratsia ali ONU di anlu 1999.

Țitatea easti unâ câsâbă nvârtușat cu stizńi analti și vârtoasi (ca dit chirolu vecľu), trâ apârari contra-a dușmańiloru, icâ stizma-analtâ anâlțatâ maxus deavârliga di-un câsâbă trâ apârari.
Filosofia easte distsiplina shciintsificã tsi lucreashce pi ãntribãrle ti atsea cum omlu lipseashce s-bãneadzã (ethicã); ti atsea tsi existeadzã shi atsea tsi easte natura-a lor esentsialã (metafizicã); atsea tsi s-mindueashce ca shciare di delihia (epistemologhia) shi atsea cai sãntu printsipile corecte ti minduiare (loghicã).

Andartu (pl. andarțâ) eara furi greț ți alumta aoa ș-un chiro trâ iliftiria a Grâțiiľei di sumu turțâ — cu vâtâmarea a turțâloru ma ș-cu vâtâmarea a criștińlor, armâńi, vurgari, ți nu vrea si s-facâ greț, ma vrea si ș-armânâ ațea ți eara, cu fara și limba a lor.

Shi Matilda Caragiu-Mariotseanu tu zborlu a ljei la aestâ editsiuni dzâtsi: "Gramatica alu Boiagi nu easti unâ Gramaticâ românã icâ macedo-românã cumu u interpretã Pericle Papahagi ma easti Gramatica armânâ icâ Macedono-vlahâ, ashi cumu lj dzâsi Boiagi, cu multâ diki shi intuitsiuni di omu anvitsatu".

Zângânarulu easti unu soi di insectâ, cari ș-u-aduți cu alghina și yeaspea, cu truplu ca di catifei faptu di ma multi neali și cari alagâ di lilici-lilici tra si s-hrâneascâ; zângrânâ, giungiunar, heavrâ.

Plasturlu (icâ yeachiua) easti unâ cumatâ ńicâ di pândzâ pri cari s-ari teasâ unâ alifii (mihlemi) ș-cari s-bagâ pristi unâ aranâ, tra s-u-afireascâ și s-nu-acațâ prońiu.

Ioan Coletti Vindicâtorlu (Doctorlu) shi istoriclu Coletti easti faptu tu anlu 1784 icâ 1786 tu armâneasca comunâ Seracu ( Epir - Gartsii) aproapea di Ianina, di tatâsu marli politic shi vindicâtorNicola shi dadâ-sa Xanti (Santa). Armâneasca comunâ Seracu iu s -featsi Coletti ari datâ multsâ nvitsats oaminj di shtiintsâ, literaturâ, prmâteftsâ shi politicanj. Tu eta XVII Seracu ira capitala-a " Conferetsiljei a comunilor armâneashti " di partea di ascâpitat a Pindului, tu cari avea 42 di localitâts cu 7500 di fumelji, cu aproapea 40 000 di sufliti.

Câruța icâ amaxea easti unâ soi di cutii mari pi-arocuti cu patru aroati, cu cari s-minâ oamińi i poartâ lucri (traptâ di caľi tu chirolu vecľiu i minatâ cu gazu tu chirolu di-adzâ).

Chitara (pl. chitari icâ chitare) easti unâ hâlati muzicalâ. Ari di-aradâ șasi coardi icâ teľiuri teasi pri unâ soi di cutii di lemnu ma mari ca-ațea di-avyiulii, cari asunâ cându teľiurli suntu chipinati i aguditi cu deadzitli.

Morcuvu easti easti unâ soi di earbâ cari s-aflâ ș-agrâ tu câmpu ma cari, di-aradâ, easti criscutâ di omu tu bâhce ca unâ zârzâvati, trâ arâdâțina a ľei lungâ ș-groasâ, dulți ș-bunâ tu mâcari, proaspitâ icâ heartâ tu ghelâ, cu frândzâ dispârțâti multu, ș-cu arapuni di lilici albi ș-ńiț; carotâ, mer di-tu locu.

Umtulemnu di masinu easti untulemnlu ți si scoati dit masini. Tu Gârție ari tradiții creaștirea-a masińiloru, și elińii suntu cunoscuț pri loclu trâ fațirea-a untulemnlui di masinu. Di tora, untulemnlu s-fați ma lișoru, cu mahini.

Deadunu cu Elisabeth Vyslonzil & Alois Woldan (ed.): Herausforderung Osteuropa. Die Offenlegung stereotyper Bilder. Schriftenreihe des Österreichischen Ost- und Südosteuropa-Instituts 29, Viena 2004.

Augustus (tu latineascâ: Gaius Julius Caesar Augustus; 23 Yizmâciunu 63 n. Hr. – 19 Avgustu 14 d.Hr.) fu protlu şi nai ma maxuslu Amiră ali Amirâriľie Romanâ.
Cumitu eara unu furu vurgaru ți alumta aoa ș-un chiro trâ iliftiria a Vurgâriiľei di sumu turțâ — cu vâtâmarea a turțâloru ma ș-cu vâtâmarea a criștińlor, armâńi i greț, ți s-alumta trâ trițearea a Machiduniiľei di sumu turți la greț, nu la vurgari.

Estonia (pi limba estonã: Eesti), ofitsial Republica Estonia, easte un statu baltic tu Uniunea Europeană, tu Europa. Capitala ali Estonia easte Tallinn. Ari sinurle cu Suedia, Finlanda, Rusia shi Letonia. Populatsia ali aestu statu easte de 1.332.893 bãn.

Șoariclu di casâ (Mus musculus) easti unâ prici ńicâ, unâ specie di șoaricu ți bâneadzâ nângâ casa a omlui, cu chealea ți ari unâ hromâ grivâ, cu zurnâlu sumigos ș-cu mustăț lundzâ.

Tu lao, aloolulu (cu numâli alternativi di alcohol, șpirtu, țipuriși) easti unâ muľiturâ ișitâ di-tu fermentarea (aprindearea) a zahariľiei di-tu dzama di-auâ (di-tu fructi, di-tu grâni, etc.), ți s-aflâ amisticatâ tu birâ, yinu, arâchii, etc., ș-cari lu mbeatâ omlu ți bea multâ di ea.

Ganta easti unâ soi di strańiu ńic ți-acoapirâ mâna (di pândzâ, lânâ, cheali, lasticu, etc.) faptu maxus tra s-u-afireascâ mâna di arcoari (murdâriľi, etc.) i s-hibâ purtat maș trâ mușuteațâ și câmârusiri.

Soldzâli suntu ploci ńiț (ascuri și nyilicioasi) cari, aștirnuti unâ pisti alantâ, acoapirâ truplu-a pescului (a nipârticâľei, a cicioariloru di puľiu, etc.).

Easti prota Gramaticâ shtiintsificâ anyrâpsitâ cu yrami latini tsi s-ari adratâ trâ limba di dadâ a Armânjiloru. Tu idyiulu zboru Matilda Caragiu-Mariotseanu dzâtsi: "Armâna alu Boiagi easti limba tsi u zbura pârintsâlji a lui câtâ anjilji 1750, tu pãrtsâli a Moscopolei; easti limba a inscriptsiljei alu Nectarie Târpu (1731); limba alu Th.A. Cavalioti, Daniil Moscopoleanlu shi-alu C-tin Ucuta. Limba alu Boiagi shi, ma multu, a Textiloru - easti curatu armâneascâ."

Bãltsi (ro Bălți) easte al trreilea cãsãbã di tu Moldova, shi nai ma marli dit naea di nord a vãsiljiei. Tu chirolu a Russian Empire (1812-1917), sh-cama dapoaia pi chirolu a Uniei Sovietitsi (1940-1990) cãsãbãlu s-numea Beltsy (pi ruseasche). Cãsãbãlu easte la 135 km norsu di cãsãbãlu capital Chishinãu, shi easte ninga un njic rãu Răut, un afluentu Dniester (Nistru), dealungului a niscãnti dzeani, cai earau ninti tuti cu pãduri. Tora nai ma multi pãduri nu mai suntu, cã furã tãljiati.

Pãtãgiune - Pãtãgiune tu apã easte sacramentulu ti ljirtare-a amãrtiilor shi ti regheneratsia. Pistimenlji-u fac Pãtãgiunea tu Numa-a Domnului Isus Hristos cu caplu-a personãljei ãnghios shi complet bãgatã sum apã tsi easte naturalã.

Tru linba armâneascâ cok'ilu , cok'iu i cupelu ṽini dit vârghâresclu kopile şi s' ufiliseasti maxus ti bastardzâ pi mucâneaşti copil din flori.

Irina Nicolau. Episode 1: Dreaming of a book with pockets and whiskers (Episodul 1 din "Haide bre!" în engleză)pe Dhyeata, blogul de cultură aromânească.

Anda Imperiulu Otomanu câḑu, cara Protlu Polimu Mondialu apulsii, Atatürk ahurhești ună ńișcari naționalistâ cari adră Republica Turcâ modernâ și secularâ.

Kedrenos, cumu sh altsâ cronicari, ama cu ma ptsâni detalii, anyrâpseashti câ Vasili Protlu sh tutâ dinastia / fumealjia Makedonjloru pari câ easti di arâzgâ “armeanâ” .
Uvedzlu easti unâ soiu di earbâ-analtâ (icâ di yiptu) criscutâ di omu, ți fați unâ soi di-arapuni cu gârnuțâ (simințâ) cu cari s-hrânescu caľiľi (și oamińiľi).

Easti trâ ciudie cumu armasi unu exemplaru di Protopiria alu Cavalioti: studentulu armânu C-tin Hagi-Ceagani agiungânda la Universitatea di Halle dhurusi a Prof. Johann Thunmann unu exemplaru di-aestâ carti. Thunmann aduchi câ easti zborlu di unu lexiconu di mari simasii trâ cultura anyrâpsitâ tu Balcanu și u riprodusi tu cartea lui di sinferu istoricu: "Câftări trâ isturia a populiloru evropeani ditu Datâ (estu)" (Untersuchungen über die Geschichte der östlichen europäischen Völker, Leipzig, 1774) și-ași agiumsi prota carti di ahurheari a anyrâpseariľei pi-armâneaști tu mutrita științificâ a filologhiloru ditu ațelu chiro. Altu exemplaru completu nu s-mata află.

PEYFUSS Max Demeter “Die aromunische Frage : ihre Entwicklung von den Ursprüngen bis zum Frieden von Bukarest (1913)” und die Haltung Österreich-Ungarns. Wien ; Köln ; Graz : Hermann Böhlaus, 1974 (Wiener Archiv für Geschichte des Slawentums und Osteuropas ; 8).

Cireșlu (Prunus avium) easti unu pomu, cu frândzâ uvali și lundzi, ți fați lilici albi primuveara, criscut di om tu livâdz icâ bâhceadz, trâ yimișili (cireașili) ńiț ș-aroși (cu-un os nâuntru) ți li fați, dulți ș-buni tu mâcari.

Multu kiro dupu Vasili Protlu, Vasili II Bulgaroctonlu (958 – 1025) avu unâ sorâ Ana cari u mârtǎ cu Vladimir (958 – 1015), vâsiljelu di Kiev. Unâ nipoatâ Ana Iaroslava s-mârtǎ cu Henri I ali Frântsii cu cari avu unu ficioru cari lu pâtidzarâ Philip, trâ adutsearea aminti alu Philip II Makedonlu, strâpaplu a fumealjei ditu cari-sh trâdzea zârtsina. Eara ti prota oarâ cându tu Yâlii/Frântsii s-amintǎ unu ficiuricu tsi fu pâtidzatu Philip.

aragheasca: Lībiyah / ليبية - al-Jamāhīrīyah al-‘Arabīya al-Lībīyah ash-Sha‘bīyah al-Ishtirākīyah al-Uzma / الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الإشتراكية العظمى

Acshi cumu easi tru miydani ditu documentili cari li-adusimu aminti tu aestâ analizâ, treili zboarâ zuyrâpsescu unu singuru populu: unu populu cari di prota avea zânatea di « picurari migratori », acshi cumu lj-aducu aminti tu anyrâpserli a loru cronicari ditu tuti etili.

Hirili fapti di-tu aestâ lânâ ufilisiti la țâsearea di pândzâ, sindoń, câmeș, etc.; vata faptâ di-tu aesti hiri, șcurti și supțâri, bunâ tr-aspilarea a plâyiiloru și a arâńloru mplini di sândzi i prońi.

Prim-Ministrulu easte cap a guvernmentului și are mare puteare, deadun cu ândriptate ta s-u facâ aghenda ti politicâ di nâfoarâ și domesticâ, ta s-u mobilizeadzâ mulțime parlamentarâ și s-aleagâ minișțrâ di guvernmentu.

Adzã s'luyurseashti cã strãpãnji a loru suntu vecli trachianji tsi bãna tu Balcanlu tutu, tu Machedonia ditu Zãmani, Epiru, Tesalia, Tracia, Pindu.

Unâ featâ easti muľearea tu ańiľi cându easti ninga ńicâ, tinirâ ș-nimârtatâ, icâ cilimean (ńic) feamin di-tu unâ fumeaľi, hiľi ți u ari unu bârbat cu-unâ muľeari.

Jules Verne (s-amintă Jules Gabriel Verne, 8-li di Brumaru 1828, Nantes, Frânție - d. 24-li di Marțu 1905, Amiens, Frânție) fu unu scriitoru frânțescu ți anyrâpsi prozâ SF.
Deadunu cu Wolf Dietrich și Geórgios Sárros: Kutsúfliani. Volkskundliche Studie eines aromunischen Dorfes im Pindos-Gebirge. Κουτσούφλιανη. Λαογραφική έρευνα ενός βλάχικου χωριού στην Πίνδο Zweisprachige Ausgabe Griechisch-Deutsch, 2005.

Świętochłowice (ghirmãneashce: Schwientochlowitz) easte un cãsãbã tu Polandia di Not cu 51.722 di bãnãtori (2014). S-aflã tu Vuivudãlu di Silesia (di anlu 1999), a di ninte ira tu Vuivudãlu di Katowice (1975-1998).

Irinia easti starea (catastasea) di bunâ aduchiri namisa di oamiń (populi, etc.) cându nu-ari alumti (vâtâmâri, pulemati, etc.); aduchirea ți s-fați namisa di populi (dupâ unu polim) cându cati popul ș-ľea sarțina s-facâ ți lipseaști tra s-astâmâțeascâ alumtili ș-vâtâmârli; isihia ți u-aducheaști omlu cându nu-ari nițiunâ minari i vrondu deavârliga di el.

Limba romãneascã, romãnesche (limba română, românește) easte unã limbã di gruplu di not-datlu a limbilor romanitse (neolatine) shi se zburãsce ãn Romãnia, Moldova, Ucraina, Sãrghia, Vurgaria, Italia, Ungaria.

Iara fârâ altâ exiyisi, dzâtsi câ la 813, ti itia polimlui cari-lu purtă unu vâsilje vârgaru Krum, contra Byzantsului, fumealjia alu Vasili, cari s-afla tu mâhâladzlji deanvârliga di Andrinopoli, fu loatâ deadunu cu altsâ 10000-12000 di bârbats fârâ s-misurâ muljerli sh ficiuritslji, sh furâ adushi tu Vâryâria ditu atselu kiro, iuva nu multu alargu di Preslav, iu eara loclu iu bâna sh cumândâsea vâsiljelu vâryaru icâ poati ninga Dunâ, tu loclu iu adzâ easti Silistra (Cadrilateru). Aiestâ ditu soni minduiari, dzâtsi Vogt, vini ti itia câ adutsearea makedonjloru s-featsi cu cârăyili. Ma s-hibâ dealithea aiestâ ipotezâ, ti ciudii sh tâxirati ti makedonji s-agiungâ ninti di oarâ (“avant l’heure”) tu idyiulu Cadrilateru, iu dupu altu polimu (1912/1913), ama ti altâ itii, furâ colonidzats/mutats pârintsâlji a noshtsâ armânji, a curi lâ si dzâtsea tutu « makedonji ». Ma undzearea tsi iasi tru miydani tu aiestâ minduiari nu s-dânâseashti mash aua. Cumu va videmu ma-alargu.

Numa di Aitos yini di-tu Gârteaști, iu ari noima di vulturu („Αετός”). Dupu Tratatlu ali Edirne, di-tu 1829, mulțâ bânâtori di aoa fudzirâ Basarabia, hiindalui tora parti di-tu Vâryarľi Basarabeńi.

Limba asburatã di ashi numãsitslj "vlahi", "elino-vlahi", "tsintsari", "macedono-romãnji", "vlasi" i alti ahtãri chirãturi di pãrnoanji, iasti idghea limbã tsi s'asbura tu Makedonia ditu Zãmani alu Aristotel, Filip ali Makedonia sh Alexandru Marli.

Ramadanlu, naulu mes ditu calindaru islamic, γiurtuseashti eta anda prufitlu Muhammad apruche dimândărli ditu Coran. Aproapea 30 di dzâli, musulmanlu lipseashti s-tsânâ preasini di anda da soarili sh-pânâ ascapitâ. Lipseashti s-tsânâ di la mâcari, beari, ancunjeari sh-mljeari. Cârvânarlji, mljerli greali, mljerli cu njits oaminjlji lândzits potu s-tsânâ ma amânatu preasinli. Tu aestu mesu, meslu a ljirtariljei sh-njilâljei, musulmanlu lipseashti s-nu arâdâ shi s-nu blastimâ.

Pesculu easti unâ turlii di prici ți bâneadzâ tu apâ, cu truplu lungu, cu-unâ cheali moali acupiritâ di soldzâ, ș-cu carnea bunâ tri mâcari.
Aestu proectu va s-li adarâ articolili trâ cathi câsâbă di-tu Balcanu; va-s hibâ scriatâ di populația a lui, di geografia și isturia a lui. Tu câsâbadzli iu ari Armâńi, lipseaști sâ nyrâpsimu di eľi.

Dzâtsea omlu "easti albâ", Easti "laie" nâsa strigâ. "Ai, muljeare, hearbi carnea"; Nâsa, tr-oarâ tra si-u frigâ. Ma, de, omlu tsi vrea s-facâ? Tatsi,-aravdâ, hunipseashti. Nicuchirâ cu cârunâ: Ni si-alasâ ni s-lâiashti. Sh-cumu vâ dzâcu, sh-imna doilji; S-dutsea, vahi, tu vbrâ hoarâ. Shi stâturâ la livadi Si s-dicurmâ theamâ oarâ. Eara vearâ, ca Sum-Chetrulu. Criscu iarba mari, mari, Avea-agiumtâ, cumu s-veadi, S-hibâ bunâ trb tâljeari. "Vedz, nveastă", dzâtsi omlu, "Vedz tsi iarbâ prucupsitâ, 'Nâ stâmânâ shi-aidi coasa, Cumu va s-cadâ-arucutitâ!" "Tsi, bârbate, ts-fudzi mintea? Nacâ vrei s-ts-arâdz di mini? Nu cu coasa s-talji iarba, Ma cu foartica, crishtine!" "Dumnidzălu si-nji ts-u-aducâ! Tutu anapuda va s-greshtsâ. Ia, ljea foartica, s-videarimu, Cumu va s-pots s-u cusueshtsâ?!" "Tora tini nu mi-nveatsâ. Io tsâ dzbcu sh-nica nâ oarâ: Că cu foartica u talji; Ashi fatsi-ntreaga hoarâ!"

Hirtenvölker in Südosteuropa. Pastoral Peoples in South-Eastern Europe. În: Wrbka, Thomas (ed.): Das Grüne Band Europas. Grenze, Wildnis, Zukunft; The European Green Belt. Borders, Wilderness, Future. Viena, Linz 2010, p. 224-229.

Tu atselji 500 di anji, câtu tsânu amirâria otomanâ tu Balcanu, Armânjlji puturã tu multi hoari sã-sh tsânâ autonomia, ashi cumu fu acâchisearea cu Sultanlu, dupâ nomurili a loru. Ama aestu lucru nu lj nchidicã s-agiutâ tu tuti minãrili di apulsiri/elefthirusiri ditu Balcanu. Cându Lord Byron s-ari dusâ la heroilji grets, tu polimlu di elefthirusiri/eliberari, andâmusi emu vlahi, emu grets. Cându Gretslji sh-Armânjlji âlji avinarâ turtsâlji nafoarâ ditu Pelopones, lipsea ca Armânjlji tsi finantsarâ polimlu icâ alumtarâ tu elu, sâ nu si luyurseascâ altutsiva dicâtu Grets. Surupsirea Armânjiloru ahurhi tu chirolu cându ideoloyia sh-obsesia a statiloru natsionali agiumsi sh-tu Balcanu unâ relighii politicâ. Tu anlu 1905 sultanlu Abdul Hamid deadi unâ iradeauâ/nomu tu cari pricunoashti Armãnjlji ca unâ mileti ahoryea, cu ndreptulu ti libirtati culturalâ sh-administratsiuni religioasâ ahoryea. Ama cu tuti aesti, tu anlu 1913 Armânjlji s-aflarâ dinapandica ampârtsâts tu 4 craturi, craturi tsi s-alumta unu cu alantu s-apridunâ câtu cama multu ditu atsea tsi mata avea armasâ ditu Amirâria Otomanâ, sh-ashi agiumsirâ Sârbia, Gârtsia, Vâryâria sh-Rumânia nai ma mãrilji dushumanji.

Unia ali Comore, gallicã: Comores - Union des Comores comorianã: Komori - Udzima wa Komori arabescã: Qumur / قمر - الاتحاد القمر , easte un statu di Africa
Alexandru s luyursea Hiulu Alu Dumidzã tsi lipseashti s adarã vrearea Lui pisti locu. S adarã unã Amirãrie mundialã sh s eliftiriseascã tuti populli ditu lumi. Nica di njicu dadã-sa i-apruche minduiarea cã nãsu iasti hiulu alu Zeus-Amon tsi s amintã tas cumãnduseascã tutã lumea. Tu Misirie (Eghiptu) fu luyursitu Faraon sh di di alihea hiulu alu Amon (Zeus). Tu folklorlu Uvrescu (Jew) iara mutritu ca Mesia di cari asburãrã profetslj tu Veaclea Clirunumilj. Tutu tu aestã carti profetlu Daniel avu unã ducheari Dumidzascã ti surparea Babilonlui. (Daniel 8 Veaclja Clirunumilj).

Fâsuľilu easti unâ plantâ (zârzâvati) criscutâ di oamińi, cari poati s-creascâ ndreaptâ ș-nindrupâtâ (ma poati s-aibâ ananghi ș-di țiva ta si sâ ngârlimâ), cu frândzâ mâri, piroasi, fapti di 3 frândzâ ma ńiț, cu lilici albi-verdzâ-pembe-aroși ți da pâstâľi verdzâ i galbini și simințâ uscati, albi, cafinii (ca cafelu), chindisiti i lâi, ți es dit pâstâľi cându s-usucâ.

Lumea easti multimi di oamińi ți au idyili hâri (ți pot s-hibâ di idyea mileti, ți pot facâ idyiul lucru, ți pot s-aibâ idyiul scupo, etc.), icâ tuț oamińľi și tuti lucrili dit ântreglu locu.

Duna (icâ Dunârea, Dunav) easti nai ma maxosu arâu di tu Evropa, i andoilea nai ma lungu (dupu Volga). Duna izvuraști tu Ghirmanii i treați prit ma multi craturi ninti ca s-agiungâ tu Rumânia, tra si s-vearsâ tu-Amarea Lae.

Metura easti unâ hâlati (di-aradâ lungâ di vârâ metru, faptâ di-unâ coadâ ți s-țâni cu mâna și di-un mânucľiu di hiri di arugozu, trescâ i paľi) cu cari s-arneaști (casa, avlia, etc.).

Televizia s-are developatã multu tu chirolu. Tu chirolu di tu sone, nãsã s-are developatã pãnã tu televizia cabelã, cu tsi s-poate s-veadã canaluri di tu lume fãrã antenã sade cu cablo shi televizia sateliteascã cai le-ufilizeashce satelitslji tu lume ta s-putets s-videts canaluri di tu lume tutã. Nai ma nao format ti videare di video easte HDTV icã "high definition television" icã "televizia cu definitsia analtã".

Gibouti, gallicã: Djibouti - République de Djibouti, arabescã: Jibuti / جيبوتي - Jumhuriyaa Jibuti / جمهورية جيبوتي , easte un stat di Africa

Grailu armãnescu easte revista armãneascã tsi easte revista ofitsialã ali "Unia ti culturã-a Armãnjlor dit Machidunii" di tu Scopia, Republica ali Machedonia.

Gheorghe Constantin Roja (n. 1786 - d. 1847), s-amintă Bituli (Makidunie). Di la 8 ańi agiumsi cu pârințâľi Timișoara. S-trâdzea ditu unâ fumeaľe di Armâńi moscopoleańi. La 1809, la 23 di ańi, Roja, "Yiatru la Spitalu Universitatiľei ungureșțâ di Pesta", tipuseaști Buda: "Măiestria ghiovăsirii românești cu litere latinești care sunt literele Românilor ceale vechi". Roja ufiliseaști alfabetlu latinu trâ limba noastâ. Pripuni unâ limbâ armâneascâ, chischinâ latinâ (cumu va s-facâ ma amânatu I.H. Rădulescu): tu loclu-a zboarâloru gârțeșțâ s-hibâ bâgati ațeali latini.

Sh nu dipu tu soni, prindi s-dzâcu câ ti mini, cama di 20 anji, cathi oarâ cându dzâcu câ hiu armânu, nu fu unâ oarâ s-nu-nj toarnâ xenlu cu cari azburǎscu :
Armânjlji suntu unâ di nai ma veacljea mileti ditu Evropa, sh-cu tuti câ vârnâ nu shtii câts suntu, di itia câ aproapea iutsido iu bâneadzâ nu suntu pricunuscuts ca unu populu ahoryea, s-luyurseashti câ bâneadzâ nai ma ptsânu unâ giumitati di milioni, ama, siyura suntu ma multsâ. Tu vecljiu chiro, Armânjlji bâna pisti tutu tu Balcanu. Adzâ, nai ma multsâ di elji bâneadzâ tu Gartsia, Machedunia, Arbinishia sh-România, cama ptsânji tu Sarghia sh-Vurgaria, icâ asprândits iutsido, pritu tuti continentili. Pânâ tora ama mashi Machedonia, unu cratu tiniru, unu cratu fârâ anami internatsiunalâ, fu etimâ sâ-lj pricunoascâ Armânjlji ca unu grupu etnicu ahoryea. Minishtsârlji grets, academicieanji sârghi, amintâtori di premii vâryari, heroi populari arbineshi, fotbalishtsâ rumânji cu anami, icâ directori di bancâ di Viena, furâ di arâzgâ armâneascã. Ma canu nu lipsea sâ shtibâ aestu lucru. Icâ nu avea izini sâ scoatâ tu migdani aestu lucru. Vahi elji ishishi nu mata shtea câ suntu Armânji. Icâ, cumu sh-cu George Hagi, capidanlu a echipâljei natsionali di fotbalu ditu Rumânii, nu s-ari zburâtâ ditu ahurhitâ câ iasti armânu.

Limbile indoeuropeane fac unã familia di cama multu sute di limbe shi dialectur ligate deadun cu nai ma multile limbe di Europa, subcontinetulu indescu di Aratsile (Asia di Not), plateaulu iranescu (Asia di Not-Ascapitatã), shi cama multu di Asia Tsentralã. Indoeuropanicã (Indo yine di subcontinentulu indescu) u-are nai ma mare numir di zburãtori di familiile di limbe pricunuscute tu lume di azã, a limbile aiste sãntu zburate di anvãrligã di trei miliardzã di zburãtori nativi.

2007 Cu detsizia-a Parlamentului ali Republica ali Machedonia a Armãnjlor lã-si dide ãndreptu s-u ãnsimnedzã Dzua Natsionalã ca dzua di sãrbãtore di stat.

Mitä teit kesällä vad tehtörnä du på kesände? Olin kotona ja pihalla ja kävin serkun synttäreillä kaadoin sen kakun kaivoon paska uhäähää wohhöhö sumatran monkeu ma vatia satana persse lerssai

Toma Caragiu (natu 21 avgustu 1925, tru Hrupiști - Argos Orestiko (Άργος Ορεστικό gr.)) - muri 4 marțu 1977, București) ira un dit nai ma mării actori dit România. Cu activeti avutâ tru theatru, TV și filmu. Muri la tremburlu a loclui dit 1977.

Vearia icâ țirțelu easti stulii ca unu țercľu ńic purtat di muľeri acâțat i-aspindzurat di ureacľi (multi ori di-amalamâ i di-asimi stulsit ș-el cu alti ńiț stulii).

Broaticu easti unâ di ma multi turlii di prici ńiț di apâ și uscatu, di-aradâ verdzâ, fârâ coadâ, cu gura mari, cu ocľiľi ișiț câtâ nafoarâ ș-cu cicioarli di dinâpoi vârtoasi ș-lundzi tra s-u-agiutâ s-ansarâ lișor ș-diparti.

DAHMEN Wolfgang, KRAMER B, KRAMER Johannes, ROLSHOVEN J, “ Dialektologsche Forschungen bei den Aromunen “ in Balkan Archiv, neue Folge no 1, Hamburg : 1976. P. 7-78.
Cu sumili di pradz tsi li alâsâ Gheorge Averoff s- au construitâ: Conyervatoria dit Athina shi sculia Superioarâ ti agriculturâ di Ianina.Misticatâ cu alti cunuscuti armâneashti familii dit Gârtsii, familia al Averoff deadi ahâprdzits reprezentatnsâ tu bana di comertsii shi politica gârtseascâ. Aminciu, aistu importantu tsentru armâneascu ari datâ multsâ ahârdzits oaminj, ca dzâtsem; marli pârmâteftu shi donator Gheorge Averoff; gheneraljli dit Revolutsia gârtseascâ Nikola Sturnu, Steryiu Floca, cari ira avangarda tu a tsea revolutsii shi nica multsâ altsâ shi tuts nâsh ira Armanj.

Christen und Muslime. Interethnische Koexistenz in südosteuropäischen Periphergebieten. Religions- und Kulturgeschichte in Ostmittel- und Südosteuropa Bd. 12 (ed. J. Bahlcke, R. Bendel, J. Köhler, Th. Wünsch). Münster, Wien, New York: Editura LIT 2009.

Veardza (Brassica oleracea) easti unâ plantâ (zârzâvati) criscutâ di om tu bâhce, cari bâneadzâ doi ań, iu, tu protlu an creaști maș truplu ș-tu defturlu an crescu lilicili di hromâ albâ icâ galbinâ, cu frândzâ mâri, groasi și undati i câțâroasi, ți si-anvilescu unâ pristi-alantâ tra s-facâ unâ soi di topâ mari cât caplu di om, bunâ trâ mâcari proaspitâ (salatâ), heartâ (cu carni, tu sârmadz, etc.) icâ fapti turșii (moari) tra s-hibâ mâcatâ earna.

Ceailu (icâ ciaiu) easti unu arburicu di-tu locurli caldi, criscut ti frândzâli ți s-usucâ și s-herbu tra s-da unâ biutu-râ multu câftatâ tu ntreaga lumi.

Αα Alpha, Ββ Beta, Γγ Gamma, Δδ Delta, Εε Epsilon, Ζζ Zeta, Ηη Eta, Θθ Theta, Ιι Iota, Κκ Kappa, Λλ Lambda, Μμ Mu, Νν Nu, Ξξ Xi, Οο Omicron, Ππ Pi, Ρρ Rho Σσς Sigma, Ττ Tau, Υυ Upsilon, Φφ Phi, Χχ Chi, Ψψ Psi, Ωω Omega.

Tu Republica Ex-Iugoslavã ali Machedonia, dzua di 23 Maiu iasti anyrãpsitã oficialu tu Constitutilj. Pãnã adzã nãsã easte singurlu crat tsi lj pricunuscu Armãnji ca Popul Constitutiv (cu numa di Vlahi- ti furnjia cã taha nãshi -populu Slavu- suntu "makedonji" sh asburãscu limba "makedonã").

Armanji tsi baneadzã tu Balcanu (Gãrtsia, Arbinishia, ex-Yugoslavia, Vãryãria) suntu autohtoni aua di anda s amintarã (ca popul neo-latin). Armãnji ditu Diaspora suntu atsei tsi baneadzã iutsido tu lumi. (Evropa sh aua intrã sh Romãnia, Americhia, Avstralia sh ashi ma nclo).

Coranlu di adzâ easti adratu di-tu 114 sure, di la 3 până la 287 verseti, bâgati după lundzimi, ahurhindu cu deftera sură. Tuti surili, ma ptsân a naua, ahurhiescu cu „bi-smi-llāhi-r-rahmāni-r-rahīmi” (tu numa al Dumnidzălu atsel Marili shi Njilos). Frândzlui di-tu Coranu nu fură bâgati tuti tu unâ carti cât bână prufitlu Muhammad, tasi mashi furâ tsânuti minti di oaminjili di ninga elu shi niscânti ori, fură anγrâpsiti pi frândzâ di palmieru sh-cumătsi di ceramică. Coranlu ashi cumu lu videmu adzâ, fu γivăsitu prota oară tu eta a califlui Uthman.

La aeastâ campanie luarâ parti personalități Americani și di ițido, pri-tu cari si numirâ: Bill Gates, Lady Gaga, Oprah Winfrey, Shakira, Mark Zuckerberg.

Gura easti guva ți s-aflâ tu partea di nghiosu a caplui di omu (mârḑinitâ di dauâ budză, cu cari zburaști ș-pri-tu cari intrâ mâcarea tu trupu); guva di-tu caplu a prâvdzâloru (cu cari mâcâ și pri-tu cari scotu boț).
Hagi easti criștinlu (bârbatu i muľari) ți ari faptâ unâ cali tra s-viziteadzâ locurli sâmti di Ierusalimu, iu ari bânatâ ș-iu fu âncârfusitu Hristolu. Tut ași, turcul ți ari faptâ unâ cali tu locurli sâmti nturțești di Meca ari idhyea numâ.

Puľiľi suntu ma multi turlii di prici cu truplu-acupiritu di peani, cu dintanâ, ți fac oauâ ș-cu doauâ aripti mări cu cari azboairâ. Pi Locu azboairâ ma mult di 9000 de speții (turlii) di puľi.

Siyura câ aestu populu s-« virsa », cându sh-cându, tu văljuri, tu câmpuri, acshi cumu featsi sh-tu kirolu alu Alexandru, shi « adâpa » di multi ori sh- alti populi tu cari, di multi ori, s-tukea. Poati câ aestâ easti exiyisea câ nu puturâ tu isturii sâ s-adunâ, sâ-shi adarâ unu cratu mashi a loru…

Adolf Hitler, (Aprir 20, 1889 – Aprir 30, 1945) iara Cantselarlu ali Ghirmãniljei ditu anlu 1933 shi Führer (Cumândarlu) ali Ghirmãnii ditu anlu 1934 pãnã tu moarte-a lui. Nãs iara liderlu a Partiljei a Lucrâtorlor Ghirmãnescã Natsional Sotsialisticã (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei icã NSDAP), cama ghini cunuscutã sumu numa Partia Nazistã. Anyrâpsi cartea Mein Kampf.

ARGINTEANU Ion, “Istoria Românilor Macedoneni: din timpurile cele mai vechi pînă în zilele noastre” 2 vol. București : Tip. L’indépendance roumaine : 1904.

Easti unâ mari dheafurauâ anamisa di zboarâli ghermani "romanisch"("romanu"di la Roma) shi "rumänisch" ("Român" di la România, zboru intratu amânatu tu lingvisticâ/filologie, unâ oarâ cu amintarea a cratlui natsionalu România).

WACE Alan, THOMSON Maurice A. “The Nomads of the Balkans : an account of life and customs among the Vlachs of Northern Pindus” London : Methuen and Co Ltd, 1914.

Soarili (cu simvollu ) easti lucrul ți s-aflâ tu țer deavârliga di cari s-anvârteaști loclu unâoarâ pri anu (ți luńineadzâ și ngâldzaști dzuua, dupâ ți da tahina ș-pânâ seara cându ascapitâ).

Lițeulu armânescu eara sculia analtâ tu Bitule adratâ ti Armâńľi tu cari sâ-nvițâ pi limba armâneascâ. Tu nâs ânvițarâ nai ma marľi Armâńi cai u-duțea și imnare culturalâ armâneascâ.

Kirghistan, kirghizescã: Kyrgyzstan / Кыргызстан - Kyrgyz Respublikasy / Кыргыз Республикасы sau rusă: Kyrgyzstan / Кыргызстан - Kyrgyzskaya respublika - Кыргызская республика, easte un stat di Asia.