Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Kamerun (Fransuzsha: République du Cameroun) — Oraylıq Afrikada jaylasqan ma'mleket. Paytaxtı - Yaoundé. Shama menen 19,100,000 milliong'a shamalas adam ha'zirde Kamerunda jasap kelmekte.

Arab jazba esteliklerinin' belgili shıg'armalarının' biri Totınama. Ko'pshilik alımlar bul kitap en' da'slep: "Hind a'debiyatında payda bolg'an" - dep jorıydı. Bul kitap hind a'debiy esteliklerine og'ada jaqın bolıwına qaramastan, onın' Hind tilindegi jazba nusqaları tabılmag'an. Sonın' ushında bul kitap en' da'slep arab tilinen parsı ha'm tu'rkiy tillerine awdarılg'an. Son'g'ı da'wirde hind tilinde tarqalg'an ayırım nusqaları da bar. Biraq negizinen arab nusqası tiykarında Orta Aziyag'a tarqalg'an.

Marilyn Monroe (aytılıwı: Merilin Monro, tuwılg'anında Norma Jeane Mortenson (Norma Jin Mortenson), shoqındırılg'anda Norma Jeane Baker' (Norma Jin Beyker); 1 iyun, 1926 – 5 avgust, 1962), Amerikalıq aktrisa, qosıqshı ha'm model bolg'an.

Katsushika Hokusai (yaponsha: 葛飾 北斎; Oktyabr yamasa noyabr, 1760 – 10 may, 1849) Edo da'wirinde jasap o'tken Yaponiyalıq ukiyo-e su'wretshisi, illyustrator ha'm gravyor bolg'an. Ol Fuji tawının' 36 ko'rinisi ha'mde Kanagawadag'ı u'lken tolqın jumıslarının' avtorı retinde du'nyag'a belgili.

Kaliforniya shtatindag'i qala.Shtatta xalqinin' sani boyinsha en' iri qala, ma'mleket boyinsha ekinshi orinda(1-iyul 2009 da xaliq sani 3 831 868 adam).Los-Andjeleste jasawshilardi

O'zbekstan İlimler Akademiyasının' Qaraqalpaqstan filialında No'kis Ma'mleketlik universitetinin' qaraqalpaq a'debiyatı kafedrasında xalıq jırawlarının' miyraslarına arnalg'an qol jazba fondları sho'lkemlestirildi. Bul fondlarda Soppaslı Sıpıra jırawdın' otızdan aslam tolg'awları saqlanbaqta.

Termeler - aqıl na'siyat qosıqları o'zinin' mazmunı boyınsha aq penen qaranı, jaqsı menen jamandı, baxıt penen baxıtsızlıqtı, a'dillik penen zulımlıqtı, qayg'ı menen quwanıshtı, sabırlıq penen biy sabırlıqtı, mu'layımlıq penen ta'kabırlıqtı, sıylasıq penen turpayılıqtı, miynetkeshlik penen jalqawshılıqtı, baylıq penen jarlılıqtı, bilimlilik penen nadanlıqtı, insanıylıq penen jalmawızlıqtı, opadarlıq penen opasızlıqtı, ma'rtlik penen na'ma'rtlikti, qorqaqlıq penen batırlıqtı qısqası adam minezine ta'n unamsız jag'daylar menen unamlı qa'siyetler sheber qurastırılg'an. Mısalı:

Ten'iz huqıqına tiyisli basqa a'hmiyetli tu'siniklerge "ashıq ten'iz" tu'sinigi kiredi. Ashıq ten'iz huqıqıy ta'rtibin du'ziwshi en' a'hmiyetli bo'limlerden biri "ashıq ten'iz erkinligi" tu'sinigi menen sa'wleleniwshi ta'rtip esaplanadı.

Gu'listan (o'zb. Guliston), O'zbekistandag'ı qala. Sırda'rya wa'layatı ortalıg'ı. Xalqı sanı : 77٫805 adam (2010). Klimatı : keskin kontinental.

Qaraqalpaqstan milliy ensiklopediyasi (KaaME) — Qaraqalpaqstanda shiqarilgan 14 tomli universal milliy ensiklopediya. Ensiklopediya kirill jaziwinda jazilg'an. KaaMEdag'i Ko'pshilik maqalalar Sovet da'wrinde shig'arilg'an 14 jildli O'zbek sovet ensiklopediyasinan alingan.
Ja'miy bir qatar ko'rkem ilimiy ha'm turmıslıq shıg'armalar do'retti. Ol ko'pshilik ilim ha'm a'debiyat tarawlarındag'ı adamlarg'a ustaz boldı. Onın' jeti da'stannan ibarat "Havt avrang" atlı lirik divanları "Ba'ha'rstan" atlı prozalıq-ta'rbiyalıq (didaktikalıq) do'retpeleri ken' abıray-ataqqa iye boldı. A.Ja'miy 1492-jılı Xiratta qaytıs boladı.

Ulli Britanyada jarliliq tiykarinan uyxojalig`inin` ortasha 60% in quraytug`unlig`i aniqlanadi. 2007-2008 jillari esaplarg`a ko`re g`arezli perzenti joq jalg`iz eresek adamg`a ha`ptesine £115; g`arezli perzenti joq jubaylarg`a ha`ptesine £199; 14 jastan tomen, g`arezli bolg`an eki perzentke iye bolg`an jalg`iz eresek adamg`a ha`ptesine £195; 14 jastan tomen, g`arezli bolg`an eki perzentke iye bolg`an jubaylarg`a ha`ptesine £279 berilip turg`an. 2007-2008 jillari 13,5mln adam yamasa xaliqtin` 22% usi siziq astinda jasag`an. Bul jarliliq da`rejesi Evropa Awqaminda 4 ma`mleketten basqa barlig`inan salistirmali joqariraq. Sol jili, 4mln bala, uliwma balalar saninin` 31% i jarliliq sizig`inan to`men bolg`an shan`araqlarda jasag`an, son` uy-jay bahalari na`zerge aling`an. Bul 1998-99 jillardan berli 400000 bala saninin` azayiwi esaplanadi.

Shaxnamanı XIX a'sirde molla Moyın degen kisi qaraqalpaq tiline awdarg'an. Biraq bul awdarmanın' nusqası tabılmag'an. Prof. K.Ma'mbetov bılay deydi. Bizin' u'y arxivimizde (Qanlıko'lde jasawshı) Qa'dirimbet degen kisiden alıng'an XIX a'sirde ko'shirilgen qoljazba bar. Bulda tolıq emes Shaxnamanın' Zal, Ru'stem, Suxrab degen bo'limlerinen g'ana ibarat. Bul qara so'z benen awdarılg'an. Folklorlıq ekspeditsiyalar bul haqqında "Eki iyninen jılan shıqqan patsha", "O'z balasın o'ltirgen palwan" - dep atalg'an ayırım ertekler jazıp alıng'an. Bul ertek emes Shaxnamanın' ayırım bo'lekleri bolg'an.

Publius Vergilius Maro (b.e.sh 15 oktyabr, 70 – b.e.sh. 21 sentyabr, 19), a'dette Vergilius atı menen tanıs A'yyemgi Rimnin' en' ko'rnekli shayırlarınan biri bolg'an.

Gmail (Google Mail) — AQShtın' Google kompaniyası ta'repinen jaratılg'an biypul elektron pochta xizmetı. Elektron pochtanı web interfeysi ha'm POP3 yaki IMAP4 protokolı arqalı tekseriwge imkaniyat beredı. Gmail 2004 jıldın' 1 aprelınen iske tu'stı. Onın' paydalanıwshılar sanı 450 milliong'a shamalas.

Bangalor, ya'ki Bengaluru (Shablon:Lang-kn: ಬೆಂಗಳೂರು, Shablon:Audio-IPA, (inglis Bangalore) — Hindistanın' qublasında jaylasqan qala. u'lkenin' Karnataka shtatının' paytaxtı, Dekan oazisinde jaylasqan. Xalq sanı 8,425,970 adam. Hindistanda u'shinshi orında ha'm besinshi aglomerasiyası.

Galileo jaqtılıq tezligin anıqlawg'a ha'reket etken. Ol mınaday etken: Ol bir to'beshikke mingen ha'm onın' ja'rdemshisi ekinshi to'beshikke mingen, ekewinde de qaqpag'ı bar, basta jawılıp turg'an lampası bolg'an. Keyin ol o'z lampasının' qaqpag'ın ashqan. Ja'rdemshisine Galileonın' lampasın ko'rgennen keyin o'zinikin ashıwdı buyırg'an. Galileo keyin ja'rdemshinin' qaqpaqtı ashıw waqtın esaplag'an. Waqıttı ha'm to'beshikler aralıgın bilip, ol jaqtılıq tezliginin' anıqlag'an.
"Dala a'rmanları" (1964) poemasında U'stirtti bag'ındırıwshı adamlardın' qaharmanlıq miyneti jırlanadı. Taydın' izin qırıq jıl saqlag'an taqır, qıran ushsa qanatı, tulpar shapsa doynag'ın ku'ydirgen jaziyra, mun'lı namag'a shertken mayalısh, dala ju'yrigi-jayranlar o'sken kenlik oqıwshının' ko'z aldınan birli-bir o'tip jatadı.

A'bilqasım Ferdawsiy - Parsı-Ta'jik klassiklerinin' arasında ko'rnekli orındı iyeleydi. Ol X a'sirdin' aqırı XI a'sirdin' baslarında 934-jılı Tu's qalasının' a'tirapındag'ı Bats awılında du'nyag'a kelgen. Onın' bizge miyras bolıp qalg'an Shaxnama (Shaxlar kitabı yamasa Shaxlar tarıyxı) kitabı 120 mın' qatardan aslam qosıq penen jazılg'an. Qırıq a'sirden aslam da'wir ishinde jasag'an 50 patshanın' o'mirin o'z ishine alg'an. Shayır 35 jıl o'mirin usı kitaptı jazıwg'a sarıplag'an.

1873-jıl orıslardın' eldi g'a'rezli etip bag'ındırıwı 75 jasar shayırg'a da qattı ta'sir etedi. Ku'nxoja zaman qıyınshılıqlarınan qısılıw, awır azap shegiwler haqqında bir qansha qosıqların jazıp bunda ba'ri xanlıq, patshalıq basqarıw sistemasınan ekenligin ug'ındıradı. Ulıwma Ku'nxoja qaraqalpaq xalqının' tariyxı, ma'deniyatı ushın a'hmiyetke bahalı miyraslardı do'retti.

Federatsiya kubogi (hayal-qızlar arasında) ha'mde ra'smiylestirilmegen du'nya ju'zlik komandalıq birinshilik - Devis kubogin, olimpiadalıq tennis turnirların, Du'nya ju'zlik jaslar kubogi (World Youth Cup by NEC) ha'm jaslardın' du'nya ju'zlik chempionatı NTT (NTT World Tennis Event).

Ximiyalıq reaksiya — bir yaki birneshe zattın' (reagenttin') o'zınen ximiyalıq du'zılısı yakı qurılısı jaqtan parıqlanatın zatlarg'a (reaksiyanın' o'z-ara) qosılıwına aytıladı.

Andy Warhol (aytılıwı: Endi Warxol, haqıyqıy atı (rusinshe): Андрій Верхола; 6 avgust, 1928 – 22 fevral, 1987) Amerikalıq su'wretshi, kino shıg'arıwshı bolg'an ha'm pop-art ha'reketinin' jetekshi wa'kilerinin' biri edi. İIllyustrator retinde tabıslı karyera islegennen keyin, Warhol du'nya ju'zine avangard film shıg'arıwshı, muzıka prodyuseri, jazıwshı retinde tanıldı.

Inventarizatsiya o'tkeriw jolı menen ka'rxanag'a tiyisli bolg'an materiallıq baylıqlardın' tolıqlıg'ı ta'miyinlenedi. Inventarizatsiyanı tolıq, tek bir bo'legin ha'm tan'lap alg'an halda o'tkeriw mu'mkin.
Qırg'ızlardın' xalıq bolıp qa'liplesiwinde etnikalıq tariyxında quralg'an. Qırg'ız etnonimi, XVI-XVII a'sirlerde de Tu'slik Sibirde, Shıg'ıs Turkistanda, Ural a'tirapında yag'nıy bir-birinen ashıq jerlerde gezlesedi. Bul qırg'ız xalqının' qa'liplesiw ma'selesi uzaq da'wirdi Oraylıq Aziya ha'm Orta Aziyadag'ı urıw, qa'wim xalıqlarının' qa'liplesiwi menen baylanıslı ekenligin ko'rsetedi. Biraq uqsas etnonimler tiykarında xalıqtın' qa'liplesiw ma'selesin sheshiw mu'mkin emes. Olardın' ja'miyetlik du'zimi, xojalıg'ının' ma'deniyatının' rawajlanıw da'rejesi ha'r tu'rli. Onnanda beter xalıq atınan onın' kelip shıg'ıwın anıqlaw mu'mkin emes. Ma'selen, bir da'wirde Oraylıq Aziyadag'ı qıpshaqlardın' bir toparı o'zlerin qırg'ızlar dep atag'an. Demek belgili bir da'wirde qırg'ızlar ha'm qıpshaqlar bir siyasiy birikpede bolıp, biraq olardın' ha'r biri o'z etnoniminde o'mir su'rgen. Ol siyasiy birikpe X-XI a'sirlerde bir neshe tu'rki tilles qa'wimlerden ibarat bolıp, onın' tu'slik shegerası ha'zirgi Qırg'ızstang'a jetken. Ol siyasiy birikpe "Qırg'ız" dep atalg'an, biraq ol atama etnonim emes edi. O'zgeshe ma'deniyatına, ha'r tu'rli urıw qa'wimlerdin' bir etnos ekenligi haqqındag'ı tu'sinik, yag'nıy qırg'ız xalqının' qa'liplesiwi XIV-XVI a'sirlerde bolg'an. Qırg'ızlardın' etnikalıq quramı ko'plegen urıw ha'm qa'wim birikpelerden ibarat bolg'an. Qırg'ızlar on' ha'm sol qanat bolıp eki qa'wim, urıw birikpelerine bo'lingen, olar tu'rki tilinde so'ylegen. Bul qa'wimler jergilikli bolıp, hesh jerdan ko'ship kelmegen. Mısalı, qırg'ızlardın' iri urıw birikpelerinin' biri, qıdıq quramında qıpshaq, qatagan, sart, jalayır h.t.b. urıwlar bolg'an. Ol urıwlardın' birikpeleri o'zbek, bashkirlerde, qazaqlarda h.t.b. bolg'an. Al qaraqalpaq ha'm qırg'ızlar arasındag'ı uqsas etnonimler jigirmadan asadı. Mısalı, Bes-kempir, Qalmaq, Qaramoyın, Tog'ızaq h.t.b. Bashkirlar menen qırg'ızlardag'ı uqsas etnonimler 15 ten asadı. Qan'lı, Qıpshaq, Qalmaq, Nayman, Sart, Uysin, Estek h.t.b.

İskender Zulqarnayın (20/26 iyul, b.e.sh. 356 - 10 iyun, b.e.sh. 323) Makedoniya patshası bolg'an. Ol Pella qalasında tuwılg'an ha'm ol patsha Filip II nin' balası bolg'an. Ko'p uqıplardı balalıg'ında Afinada uyrengen. Ol o'zinin' a'skeriy uqıplılıg'ı menen belgili. Ol Persiya atalg'an u'lken imperiyanı basqarıwdı qa'ledi. Ol tariyxta Gannibal Barka, Yuliy Sezar, Shın'g'ıs xan, Subedey, Napoleon I ha'm basqalar menen bir qatarda en' ullı a'skeriy basshılar diziminde orın alg'an. Ol o'mirinin' aqırına shekem Evropalılarg'a belgili bolg'an Orta Shıg'ıs jerinin' ko'pshilik bo'limin basıp alg'an edi, bul o'z ishine Persia, Mısır ha'm Kishi Aziyanı alg'an. Ol Vavilonda b.e.sh. 323-jılı belgisiz sebepler menen du'nyadan ko'z jumg'an.

Sulayman Baqırg'aniydın' jerlengen jeri Qon'ırat penen Moynaq qalasının' ortalıg'ında. Ha'zirde ka'ramatlı "Ha'kim ata" atı menen atalg'an u'lken a'wliyeshilik bolıp esaplanadı.

Tiykarg'i' xalqi' — ukrainlar (78% ga jaqin); rus, belorus, moldavan, qrim tatarlari, bolgar, venger, rumin, polyak, gagauz, o'zbek (11,5 min') h.t.b. (ha'mmesi 130 millet wa'killeri) ha'm jasaydi.
Negizinen Allatalanı shın kewlinen su'yiwge bag'ıshlanadı. Bul jag'day onın' to'mendegi g'a'zzel ba'yitlerinde og'ada ayqın kerinedi. Mısalı:

Warhol jaratqan su'wretke to'lengen en' u'lken pul $100 milliondı qurap, bug'an 1963-jılı jaratılg'an Segiz Elvisler su'wreti ılayıq ko'rildi. A'dette su'wrettin' bahası $100 milliong'a jetiwi bul u'lken jetiskenlik esaplanadı ha'mde bug'an tek Jackson Pollock, Pablo Picasso, Vincent van Gogh, Pierre-August Renoir, Gustav Klimt ha'm Willem de Kooningler jumısları g'ana erise alg'an.

"Gilemshi hayal haqqında haqıyqatlıq" poemasında tu'rkmen hayal-qızlarının' awır ta'g'dirin su'wretlenip, on sawsaqtan o'neri to'gilgen bul a'jayıp adamlardın' qayg'ılı o'mirin sheberlik penen ashadı.

U'lken jariliw teoriyasi boyinsha du'nya ju'da issi, kishkene ha'm tig'iz bolg'an. Onda juldizlar, atomlar, forma yamasa struktura bolmag'an. 14 milliard jil aldin ol ju'da tez u'lkeydi (usi sebepten U'lken jariliw dep ataladi), na'tiyjede atomlar payda boldi, ha'm bul juldizlardi ha'm galaktikalardi payda etti. Du'nya ha'zirgi ku'ndede u'lkeyip ha'm suwip barmaqta.

Biraq bul da'wirlerde de Xorasan taxtı ushın bolg'an sawash ja'njellerdin' izi u'zilmeydi. 1459-jılı Xorasan taxtın iyelegen' A'bdisayıt mırza zalım ha'm reyimsiz bolıp shıg'adı. Bunnan keyin Nawayı ilajsız Samarqandqa ketiwge ma'jbu'r boladı. Ol Samarqandta ko'p g'ana alımlar menen ushırasıp birneshe doslar arttırg'an. Son'ınan 1469-jılı o'zinin' dostı Xusayn Bayqaranın' Xorasan taxtın iyelewine baylanıslı Xiratqa qaytıp kelgen.

1980 jildan baslap ha'r jili O'zbekstan jazuwshilar awqami baslig'i orinbasari lawazimlarina ha'mde sabiq SSSR jaziwshilar awqami bashiliq lawazimlarina saylanadi ha'm ba'rshe forumlarda shig'ip so'zlegen.

Vоdоrоdtın' qattı bo'legi - jen'il iyisiz ga'z. hаwa ya'ki kislorod penen qаtnаshqаndа janıwshan ha'm partlag'ısh boladı. Etanol һa'm timer, nikеl, pаllаdiy, plаtinа uqsag'an mettallаrg'a eriwshen'.

Sankxyanın' u'yretiliwi boyınsha du'nyanın' materiallıq birinshi sebepshisi prakritalar jasaydı. Olar sezimler arqalı qabıl etiledi ha'm u'sh elementti o'z ishine aladı radjasa-umtılıw, tamasa- qarang'ılıq, sattva anıqlıq.

Henry Ford (30 Iyul, 1863 - 7 Aprel', 1947) - Amerikaliq injener ha'm isbilermen bolg'an. Ol 1896 jili mashina islep shig'ara basladi ha'm Ford Motor Company kompaniyasinin' tiykarin saldi. Ol ha'r bir jumisshi bir na'rse islep shig'ariw protsessinde tek g'ana kishkene bo'legin ornatatug'in sistema pikirin rawajlandirdi. Onin' pikiri mashinalardi ko'plep islep shig'ariwg'a imka'n tuwdirdi. Bul konveyerde jiynaw dep ataldi. Bul usil ha'zirgi ku'ndede zavod, fabrikalarda ko'plep zatlar islep shig'ariwda ken'nen qollaniladi. Sol waqitta bul usil innovatsiya bolip, og'an tez waqitta ha'm basqa kompaniyalardan arzan bahada ko'p mashina islep shig'ariw imka'niyatin berdi. Ol Klara Brayantqa u'ylendi ha'm onnan Edsel Brayant Ford isimli uli boldi. Ford Detroit, Michigang'a mexanik kar'erasin baslaw ushin u'yinen shig'ip ketti.

Bankti sawda, da'ldalshı ka'rxanası dese boladı. Jalpı, banktin' sawda menen uqsas bolıwı ku'tpegenlik emes. Shınında da, bankler de resurslardı satıp alıp, olardı satıw menen aynalısadı.
Qırg'ızlardın' etnikalıq quramı ha'm etnikalıq tariyxı haqqındag'ı derekler jazba derekler menen a'yyemgi ha'm orta a'sirlerdegi tu'rki ha'm mong'ol tilindegi xalıqlardın' etnonimlerinde saqlang'an. Ol derekler qırg'ızlardın' qa'liplesiwindegi baslı basqıshlardı, qatlamlardı anıqlawda baslı derekler boladı. Da'slepki qırg'ız xalqının' qa'liplesiw basqıshı VI-XI a'sirler. Ol da'wirlerde jergilikli a'yyemgi ha'm orta a'sirlerdegi tu'rki xalıqlarına tiyisli etnonimler qıpshaq, qanlı, uysın, az, teli h.t.b. bolıp esaplanadı. Qıpshaqlar qırg'ız xalqının' etnikalıq tariyxında baslı orınlarda bolg'anlıg'ına gu'man joq. Qırg'ız xalqının' tilinde qıpshaq tili ustem. "Qıpshaqlar qırg'ız xalqınan (aq qalpaqtan) bo'linip shıqqan" degen pikirde bar.

Ja'miyet o'z aktsiyaların satıp alıw huqıqına iye. Biraq bir qatar ellerdin' nızamlarında eger ja'miyet to'lewge uqıpsız bolsa, onda ol o'z aktsiyaların satıp alıw huqıqına iye emes degen reje bar. Eger usınday satıp alıw bul ja'miyettin' to'lew uqıpsızlıg'ına alıp kelgen jag'dayda da tap bunın' o'zi na'zerde tutılg'an. Nızamlarda aktsiyalardı bo'lsheklewge ruxsat etilgen. Aylanıstagı aktsiyalardın' ha'r biri aktsiyalardın' ko'p sanına bo'lingen bolıwı mu'mkin.

Kalendar tag'ı da jazılg'an sistemanı ko'rsetiwshi qandayda bir zattı (a'dette qag'azdı) an'latıw ushın qollanıladı (ma'selen, stol u'stinndegi kalendar).

Adolpho Jansen Werneck de Capistrano (Morretes, 3 dekabr 1879 — Curitiba, 18 avgustde tuwılg'an 1932) braziliyalıq du'nyag'a belgili jurnalist.

Ko`k kitap 2006nin` xabarlawinsha transport ha`m saqlaw-toplaw xojalig`i 2004-jili Ulli Britanya ekonomikasina £49.516mln ko`leminde jalpi baha qosti, al baylanis tarawi bolsa £29.762mln mug`darinda jalpi baha qosti. Ulli Britanya tiykarg`i jollardan 46.904km radial jollar tarmag`inan iba`rat, Avtomagistral tarmag`i 3497km g`a ten`. Bul jerde ja`ne qatti material menen qaplang`an 213750km jollarda bar. Ulli Britanyada 16116 km lik temir jol tarmag`i ha`m Arqa Irlandiyada 303km marshrut bar, ol kunine 18000nan aslam jolawshi poezdlarin ha`m 1000 juk poezdlarin alip o`tedi. Qalali temirjol tarmaqlari londonda jaqsi rawajlang`an. 2025-jilg`a shekem taza tez jurer linyalarin quriw ushin jobalar ko`rip shig`ilmaqta.

Din - Tan'ri tarepinen jaratilg'an kanundir. Ol insang'a Jaratiliw maqsetin, barlygynyň hikmetini bildiredi, Din ibadat etmelidigini u'yretedi.

Munaylı rayonı — Mang'istaw wa'layatinin' Arqasında jaylasqan aymaq. Xalqi 39,104 ortasha tig'izligi 1 km2-ga 0,4 adam tuwri keledi (2012). Rayon Orayi — Mang'ıstaw qalashası.

'Xayratul-abrar' Nawayının, o'z zamanına bolg'an filosofiyalıq ko'z-qaraslarında payda bolg'an. Sonın' ushında onı filosofiyalıq, sotsial-ekonomikalıq, ta'rbiyalıq ma'seleler tiykarında bahalaw mu'mkin.

Huang Xianfan (黄現璠/黄现璠; 13 noyabr,1899 – 18 yanvar'1982) Qitaydag'ı tariyxshılar, antropologlar ha'm Zhuanginda tariyxnın' tiykarın salıwshısı edi. Huang Xianfan "Qıtay tariyxı"(Ⅰ-Ⅲ,Beijing, 1932-1934) ha'm "Zhuanginda tariyxı"(1957,1988) atli kitaplarinin' avtori. Keyingisi, onin' magnum opusi ha'm Zhuanginda tariyxnın' birinshi zamanago'y jumısı esaplanadi. Huang Xianfan zamanag'oy Zhuanginda tariyx iliminin' atası esaplanadı.
Arximed ko'plegen mexanik konstruktsiyaları menen atı shıqqan. Rıchag Arximedke deyinde ma'lim bolıwına qaramastan, tek Arximed g'ana onın' tolıq teoriyasın jarattı ha'm onı a'wmetli tu'rde a'melge asırdı. Plutarxtın' aytıwı boyınsha Arximed Sirakuza jag'alarında bloklı-rıchaglı mexanizmler qurıp awır ju'klerdi ko'teriw ha'm orın almastırılıwın an'satlastırg'an. Elege deyin onın' oylap tapqan vinti Egipette joqarıg'a suw shıg'arıw ushın isletiledi.

Hakka (客家話/客家话, pinyin: kèjiāhuà, Hakka tilinde Hak-kâ-fa) Qıtaydın' qubla bo'leginde jasaytug'ın Hakkalar tarepınnen jaratılg'an Qıtay tillerı shan'arag'ına kiretug'ın til esaplanadı. So'ylesiwshiler Qıtay, Tayvan ha'm Qubla Aziya'nın' shıg'ıs bo'leklerinde 34 milliyon adamdı quraydı.

"Qabusnama" 1082-1083-jıllar arasında jazılg'an. Bul da'wirde Qa'yqawıs 63 jasqa shıqqan bolıp: "Perzentim, men qartaydım. Qartayg'an adamnın, turmıs ta'jiriybeleri mol boladı. Sonın ushın da sag'an estelikke bir kitap jazıp qaldırıwdı maqset ettim" dep aytadı.

Doslıq Awqamı ko'leminde ekonomikalıq minnetlemelerdin' orınlanıw barısında payda bolg'an dawlar ha'm sha'rtnama ja'ne basqa ekonomikalıq hu'jjetlerdi tallawdan kelip shıg'a-tug'ın parıqlardı sheship beriwshi ekonomikalıq sud, Doslıq Awqamı ag'zaları alg'an minnetlemelerden kelip shıg'ıwshı insan huqıqları ta'miyinleniwin qadag'alawshı İnsan huqıqları komissiyası bar.

Xalıqaralıq jınayatlarg'a ma'mleketler ha'm xalıqlardın' turmısına, xalıqaralıq huqıqtın' tiykarg'ı printsiplerine, xalıqaralıq tınıshlıq ha'm qa'wipsizlik ha'm qa'wipsizlikke basqınshılıq qılatug'ın awır xalıqaralıq huqıqqa qılaplıq qılmıslar kiredi.

"Ashıq Na'jip" da'stanı - qaraqalpaq baqsılarının' arasında tu'rkmen baqsıları menen qarım-qatnasta taralg'an ha'm qaraqalpaq baqsılarının' repertuarına kirip, olardın' su'yip aytatug'ın da'stanı bolıp qalg'an. Da'stan tilekke qarsı o'z waqtında biletug'ın baqsılardan jazıp alınbag'an. O'zbekstan İlimler Akademiyası Qaraqalpaqstan filialının' qoljazbalar qorında 1960-jılları avtor ta'repinen Qarajan baqsıdan jazıp alıng'an birden-bir variantı saqlanadı.

Ferdawsiy a'piwayı o'nermenttin' balası. Ol jaslayınan bir neshe til u'yrengen. Parsı-ta'jik folklorın jaqsı u'yrenip shıqqan. Ol Aziy ha'm İran tariyxın sonshelli bilgenligi ushın da "Shaxnama" jazıwdı niyet etedi. Hu'kimet basshısı Maxmud G'aznaviy o'z a'trapına shayırlardı jıynadı. Mine usı patshanın' usınısı menen "Shaxnama"nı jazadı. Ferdawsiy seksen jastan asqan shag'ında Bag'datta ju'rip a'yyemgi arab syujetleri tiykarında "Yusup-Zulayxa" degen da'stan da jazg'an. Shaxnama tiykarınan u'sh bo'limnen turadı:
Sulayman Baqırg'aniy bulardan tısqarı "Aqırzaman" ha'm "Biybi Ma'ryam" qıssalarında jazg'an. "Aqırzaman" qıssasının' aytıwına qarag'anda: "Aqıyırdın' wag'ında adamlar hadal-haramdı ayıra almay buzılıp ketetug'ını, alımlardın' aynıwı, er ha'm hayallardın' buzıqlıqqa jol qoyıwı, Ta'jjaldın' Rum ha'm Xorasang'a bolg'an saparı, İysannın' Ta'jjaldı o'ltirip Ma'diydi imam etiwi, du'nyanın' apatshılıg'ına sebepshi bolg'an Yajujdin' payda bolıwı, İsrafıl qırg'ınının' kelip shıg'ıwı, A'zireyildin' o'z janın o'zi alıwı, Kekte tek qudadan basqa tiri jannın' qalmawı, adamlardın' qaytadan tiriliwi, Qudanın' dostı Muhammed payg'ambardın' o'z u'mmetlerine bolg'an' g'amxorlıg'ı haqqında so'z boladı.

Ebola gemorragik isitpasi (inglis Ebola Haemorrhagic Fever, EHF yaki inglis Ebola virus disease, EVD; lat. Ebola febris haemorrhagica) — ebolavirus tuqimina kiretug'in virus keltirib shig'aratug'in, adamlar ha'm basqa sut emiziwshilerde ushraytug'in keselik. Keseliktin' simptomlari virus juqqaninan 2 kunnen 3 ha'ftege shekem bolg'an muddetde baslanadi. Ko'binshe temperatura ko'teriliwi, tamaq awiriwi, muskulleri ha'm Bas awriwi kuzetiledi. Bunnan keyin qusiw, allergiyalar ha'mde bu'yrek ha'm bu'yrek islewinin' paseyiwi ku'zetiledi. Bul waqitg'a kelib adamda ha'm ishki, ha'm sirtqi qan ketiwi baslaniwi mu'mkin. Eger adam qaytis bolsa, ol adetde simptomlar baslang'aninan keyin 6 ku'nnen 16 ku'nge shekem bolgan mu'ddetde, ko'binshe ko'p suyuqlik jog'altiw sebeb kelib shiqqan pa's qan basimi sebepli qaytis boladi.

Freyd adam sanasi (onin' ha'reket etiwi ha'm qurilisi) teoriyasinin' tiykarin saldi. Ol sonday-aq adam is-ha'reketi sananin' qurilisina ta'sir etiwi ha'm sol waqittin' o'zinde sananin' qurilisinin' juwmag'i degen teoriyanida rawajlandirdi.

Usı printsipler O'zbekstannin' o'z g'a'rizsiz ha'm rawajlanıw jolının' tiykarın, o'tiw da'wiri da'stu'rinin' tiykarın quraydı. Olardın' a'melge asırılıwı ma'mleketimizde sotsial-siyasiy turaqlılıqtı, en' baslısı, bazar qatnasıqların izbe-iz alıp barıwdı tamiyin etedi.

Chevak Chupik tili (chup. Cugtun, inglis Cup’ik, Chevak Cup’ik, Hooper Bay–Chevak Cup’ik ) — Amerika Qurama Shtatlarında Alyaska shtatının' batısta jaylasqan bolg'an Chevak qalasında jasawshı Chevak Chupik xalqının' ana tili ha'm Alyaska Yupik tilinin' dialekti. Ana tilinde so'ylesetug'ın az (50-100) adam bar.

Tuva tawli respublika (aymag'inin' 82% tawlardan ibarat). Orayliq ha'm batis bo'limlerini batis Sayan, Altay, TannuOla taw tizbegleri ha'm Shig'is Tuva tawlari araliginda Tuva sayligi bar. Qub.da MongunTayga massivi — respublikanin' en' balend jeri (3970 m), Shigisda Sharqiy Sayan jan. yon bagʻirlari, Tojin sayligi, Shig'is Tuva ha'm Sangilen tawliklari jaylasqan.
Bratislava — Slovakiya Respublikasının' paytaxtı, Avstriya ha'm Vengriya shegarasına jaqın jaylayqan. Ma'mleketdin' iri ekonomikalıq ha'm ma'deniy orayı. Xalqı sanı 452 mın' adam (1997). B. 10-a. baslarında Ullı Moraviya knyazlıg'ındag'ı qala spatında tilge alınadı. Bul knyazlıqdı vengerler ja'ksan etkenen son' (907), B. Pojon atı menen Vengriyag'a qosıldı. Worta asirlerde bolsa nemisler qolına o'tip, Presburg dep atalg'an. 1536 jılda gabsburglardın' Vengriyadag'ı orayına aylandı. 1541—1784 jıllarda B. Vengriya patshallıg'ı paytaxtı, 18-a. Aqırınan Slovakiya milliy azatlıq ha'reketleri orayı bolg'an. 1918 jılda Chexoslovakiya du'zilgennen son', Slovakiya Respublikasının', 1992 jıldan g'a'rezsiz Slovakiya Respublikası paytaxtı.

Angel Fabian Di Maria Ernandez (İspansha. Ángel Fabián Di María Hernández; 14-fevral 1988,) — Argentinanın' Rosario qalasında tuwılg'an. futbolshı, qanat yarımqorg'awshısı. Rosario Sentral klubı tarbıyalanıwshısı. Manchester Yunayted ha'm Argentina milliy futbol komandasının' oyınshısı.

Ta'biyiy baylanıs degende haywanlardın' bir-biri menen baylanıs jasawı tu'siniledi. Olar bir-birine o'zlerinin' qay jerde ekenligin (eger joytılıp qalg'an bolsa), jıllı jerlerge ko'shiw waqtı bolg'anlıg'ın, qa'wipli jag'daylardın' jaqınlıg'ın yamasa ananin' balasın shaqırıwın aytıwı mu'mkin. Haywanlar bir-birine tek g'ana belgi bermesten, olar o'zlerinin' territoriyasında bul jerler olarg'a tiyisli ekenligin basqa haywanlarg'a bildiriw ushın belgiler qaldıradı. A'dette topar basshısı basshı ekenin bildiriw ushın belgi qaldıradı.

Livan, (Arabsha الجمهورية اللبنانية - Al-Jumhūriyyah al-Lubnāniyyah) - Qubla-Batıs Aziyada, Worta jer ten'izinın' shıg'ıs jag'asında jaylasqan ma'mleket. Ol shıg'ısda ha'm arqada Siriya, qublada bolsa, İzrail menen shegaralasqan. Paytaxtı : Beyrut qalası.

Olardın' huqıqıy ta'rtibi ma'mleketler ha'm ayırım tiyisli wa'killikke iye bolg'an xalıqaralıq sho'lkemler (atap aytqanda, Evropa Awqamı) ta'repinen kelisilip, Konventsiya qag'ıydalarında o'z sheshimin tabadı. Ulıwma alg'anda bunday ta'rtip xalıqaralıq ten'iz maydanınan paydalanıwshı barlıq ma'mleketler ushın ornatılg'an. Biraq xalıqaralıq ten'iz maydanlarının' ayırım bo'limleri huqıqıy ta'rtibin ornatıwda jag'a boyı ma'mleketleri ha'm usı ma'mleketlerdin' ayrıqsha ma'pleri esapqa alınadı. Sonnan kelip shıg'ıp bul tu'rdegi maydanlar ushın ayrıqsha huqıqıy ta'rtip belgilenedi.
Konventsiyag'a muwapıq, jag'a boyı ma'mleketinin' suvereniteti (ha'm onın' milliy yurisdiktsiyası) onın' qurg'aqlıq aymag'ı ha'm ishki suwları tısqarısına, arxipelag-ma'mleket bolsa onın' arxipelag suwları shegarası tısqarısına ha'm og'an tutasqan aymaqlıq ten'iz dep atalıwshı ten'iz poyasına jayıladı. Atap ko'rsetilgen suverenitet aymaqlıq ten'iz, onın' tu'bi ha'm ta'biyiy baylıqları, u'stindegi hawa boslıg'ına da tarqaladı. Aymaqlıq ten'iz u'stindegi suverenitet ten'iz huqıqı boyınsha Konventsiya ha'm xalıqaralıq huqıqtın' basqa normalarına muwapıq a'melge asırıladı. İshki suwlar ha'm aymaqlıq ten'iz ja'ne tiyisli ra'wishte arxipelag suwlar ha'm aymaqlıq suwlar, sonday-aq, olardın' u'stindegi hawa boslıg'ı, tu'bi ha'm jer astı baylıqları bunnan kelip shıg'ıwshı barlıq aqıbetler menen tiyisli ma'mleket aymag'ının' bo'legi esaplanadı. Usı maydanlardın' huqıqıy ta'rtibi tiyisli ma'mleket ta'repinen o'z xalıqaralıq-huqıqıy minnetlemelerinen kelip shıg'ıp ha'm og'an say ra'wishte erkin tiykarlarda ornatıladı. Usınday aymaqlıq ten'izge tiyisli xalıqaralıq minnetlerinen biri, yag'nıy basqa barlıq ma'mleketler kemelerine tınısh o'te alıw huqıqının' beriliwi minnetlemesi mazmunı ha'm onnan paydalanıw sha'rayatları Konventsiyada ko'rsetilgen.

Arsenal F.C. - Angliyanın' London qalasında jaylasqan sport klub esaplanadı. Klubqa 1886-jılı tiykar salıng'an. Qızıl ha'm aq klubtın' ren'leri esaplanadı.

Qazaqstan jerindegi XV-XVI a'sir basındag'ı iri siyasiy waqıyalar qazaq xalqının' qa'liplesiwinin' barısın tamamladı. XVI a'sirlerde de qazaq xalqının' quramına iri ha'm mayda urıw ja'ne qa'wimlerdin' qosılıwı boldı. Mısalı, XVI a'sir ortalarında qazaq xalqının' quramına Nogay ulısının' shıg'ıstag'ı urıw ha'm qa'wim birikpeleri qosıldı. Sonday-aq, Sibirdegi Kuchum xanlıg'ı qulag'annan son' ol xanlıqtın' ko'plegen urıw ha'm qa'wimleri qazaq xanlıg'ına qosıldı. Jetisuw jag'alarındag'ı mong'ol xanlıg'ınanda ko'plegen urıw ha'm qa'wimler qazaqlarg'a qosıldı. Biraq qazaq xanlıg'ında urıw ha'm qa'wimlerge bo'liniwshilik bul da'wirde de ku'shli boldı. XVI a'sirde qazaqlardın' 3 iri qa'wimler birikpelerge ju'zge bo'liniwshiligi birigip boldı: Ullı Ju'z, Orta Ju'z, Kishi Ju'z. Ju'z ataması - bo'legi, ta'repi, jag'alıg'ı degen ma'nide qollanılg'an. Qazaqstanda a'yyemgi da'wirlerden berli bir-birinen qashıqlıqtag'ı 3 xojalıq wa'layatlıg'ı o'mir su'rdi: Jetisuw, Oraylıq Qazaqstan ha'm Batıs Qazaqstan. Olardın' ha'r birinin' qıslaw, jazlawları bolıp, olarda belgili urıw, qa'wim sharwaları ko'ship, qon'ıp jasag'an. Bul jerlerde qazaq xalqı qa'lipleskenshe, olardın' a'yyemgi ata-babaları bolg'an qa'wimler jasag'an ha'r bir urıw, urıwlar birikpeleri o'zlerinin' shejirelerin du'zgen. Ol shejirelerde qazaq xalqının' urıw ha'm qa'wimlerinin' kelip shıg'ıwının' ko'rsetiliwi menen birge, onda qon'sılas xalıqlar menen qazaq xalqının' etnikalıq, jerleslik, xojalıq birliklerin ko'rsetetug'ın derekler bar. Ma'selen, qazaq shejiresinde: "Tu'gel so'zdin' tubi bir, Tu'p atası Mayqı biy" delinedi.
Operativ esaptın' qa'siyetlerinin' biri sonnan ibarat onda xojalıq operatsiyası tuwrısındag'ı mag'lıwmatlar tezlik penen dizimge alınadı ha'm tiyisli jerge jetkiziledi. Bunday mag'lıwmatlardan belgili ka'rxanalarda xojalıq operatsiyası, sonday-aq barlıq xalıq xojalıg'ına operativ basshılıq qılıw ushın paydalanıladı. Operativ esapta barlıq o'lshemler – natural, miynet ha'm pul o'lshemlerinen ken' paydalanıladı.

Napoleon I Bonapart (Frantsuzsha: Napoleon Bonaparte; 15-Avgust 1769 - 5-May 1821), Frantsiyanin' a'skeriy ha'm siyasiy basshisi bolg'an. Ol sonday-aq, Napoleon I sipatinda Frantsuz Imperatori bolg'an. Onin' ha'reketleri 19 a'sirdin' baslarinda Evropa siyasatin belgilep berdi.

Aqıl na'siyat qosıqları (yaki termeler) - qaraqalpaq xalıq qosıqlarının' belgili bir tu'rin qurap turadı. Aqıl na'siyat qosıqlarının' o'zgesheligi de onın' ba'rinen de burın aqıl aytadı, na'siyat beredi. Bul qosıqlardı ata-babalarımızdın' a'sirler boyı toplag'an ta'jireybesi, aqıl oyı ja'mlesken.

Yağnï jerde de, aspanda da oğan qulşılıq qılınadı. «Allah» söziniñ mağınası: Jaratılıstar maxabbatpen, ulıqtawmen jäne bağınıştılqpen qulşılıq qılatın Qudaý. Barlıq körkem sïpattar jïnalğan Qudaý, Kämil, Ulıq jäne Körkem. Barlıq jaratılıstardı bilimimen qamtığan Bilwşi, küşinen eşteñe aýra almaýtın Qudiretti[6].

İ.Yusupovtın' poemalarının' ishinde "Aktrisanın' ıg'balı" do'retpesi a'hmiyetli orındı iyeleydi. "Aktrisanın' ıg'balı"- ma'deniyat haqqında onın' u'lken bir tarawı teatr, qaraqalpaqtın' birinshi akterları haqqında jazılg'an shıg'arma bolg'anlıqtan poemada su'wretlengen barlıq ha'siyseler, keshirmeler usı ma'selenin' a'tirapında boladı. Avtor teatr ko'rkem o'nerinin' qaraqalpaq miynetkeshleri arasında da'slepki ma'deniyat gu'lin jayın, urqan jayıwshı, onın' ko'pshiliktin' sana-sezimi oyatıp, haqıyqat joldı tutınıwına ja'rdemlesiwin sa'wlendirgen. Poemanın' tiykarı etip birinshi qaraqalpaq dramaturglerinin' biri A'bdiraman O'tepovtın' obrazı menen tanıstıradı. Shıg'armada avtor teren' ma'nili xalıqlıq ug'ımlardı orınlı tu'rde qaharmannın' minezin ashıwda durıs paydalana biledi: "Qız kewili aq sandıq", "Da'stu'r zan emes o'zi zan'", "Birewler taldan da tikenek izler" h.t.b. Yamasa shayır ta'repinen keltirilgen mınanday qatarlarda tawıp aytılg'an pikirler ekenligi so'zsiz.
Образованное 24 февраля 1910йылдың 24 февралендә барлыҡҡа килгән Fecr-i ati (Таң атыуы) беренсе әҙәби ойошмаһы 1912 йылға тиклем йәшәй. Йәмғиәт ағартыу маҡсаты менән эш итә. Уға егерме йәш яҙыусы инә: Әхмәт Самим, Әхмәт Хашим, Тахсин Нәхид, Жәләл Саһир, Рәфик Халид Ҡарай, Шәһәбетдин Сөләймән, Мәхмәт Бәхчәт, Мәхмәт Фуат Көпрүлүзадә, Мөфид Ратиб, Яҡуб Ҡәдри, Әмин Бүләнт Сәрдароғлу, Хәмдуллаһ Супхи Тәнреүбер, Яҡуб Ҡәдри Ҡараосманоғлу һәм башҡалар.

Чограй — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Восточный Маныч йылғаһының уң ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 111 км.

Нефть экспортлаусы илдәр ойошмаһы (ингл. The Organization of the Petroleum Exporting Countries; ҡыҫҡа варианты ОПЕ́К, ингл. OPEC) — халыҡ-ара, хөкүмәт-ара ойoшма (шулай уҡ картель) нефть сығарыусы илдәр тарафынан нефть хаҡтарын стабиль хәлдә һаҡлау йәһәтенән ойошторолған. ОПЕК-ға 12 ил керә: Иран, Ираҡ, Кувейт, Сәғүд Ғәрәбстаны, Венесуэла, Катар, Ливия, Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре, Алжир, Нигерия, Эквадор һәм Ангола. Штаб-квартираһы Венала урынлашҡан. Генераль секретарь (2007 йылдан алып) — Абдалла Салем аль-Бадри.

Коридорҙарҙың береһе емеректәр аҫтында ҡалған. Мәмерйәләр эсендәге күсеп йөрөй торған ерҙәрҙең ҡайһылары түңәрәк яһай. Бер коридорҙан икенсеһенә барам тип, бер үк ергә килеп сығырға ла мөмкин.

1892 йылда Александрға кесе унтер-офицеры чины бирелә. Диңгеҙ корпусын тамамлағандан һуң Колчак штурман эштәре менән шөғөлләнеү өсөн Кронштадт диңгеҙ обсерваторияһына тәғәйенләнә. Тиҙҙән ул яңы 1-се ранглы «Рюрик» крейсерына вахта офицеры булараҡ ебәрелә. Был ваҡытта Колчак океанография һәм Тымыҡ океандың гидрологияһы менән мауыға башлай.

1888 йылда Александр Диңгеҙ училищеһенә уҡырға инә.Гимназиянан училищеға күсеү менән Александрҙың уҡыуға ҡарашы ҡырҡа үҙгәрә. Бында Колчактың бөтә һәләттәре һәм таланттары асыла. Ул бик күп һәм ныҡышмалы эшләй, фәндәрҙе, хәрби-диңгеҙ эшен өйрәнә. Александр уңыштары менән башҡаларҙан айырылып тора

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

«Ғофран» мәсете 1994 йылда Ленин районы Мосолман зыяраты территорияһында төҙөлгән. Мәсет янында йәкшәмбе мәктәбе һәм китапхана бар. Мәсеттең имам-хатибы — — Г. Г. Хәсәнов (1992 йылдан алып).

1948 йылда милли йыр һәм бейеү ансамбле артисы булып китә. Шул уҡ йылды солист сифатында Ереван филармония оркестры менән беренсе профессиональ сығышы була.

2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Абҙаҡ ауыл советы ауыл биләмәһе составына кергән халыҡ иҫәбе һәм торама пункттар исемлеге. Бөтәһе — 1535.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

Гүлән яңы теология тәҡдим итмәй, үҙенең вәғәздәрендә һәм китаптарында ул абруйлы классик шәхестәргә һылтана, уларҙың иҫбатламалар һәм һығымталар системаһын файҙалана һәм үҫтерә. Ул ислам диненә ҡарата дөйөм ҡабул ителгән консерватив ҡарашта тора. Фәтхулла Гүлән суфыйсылыҡты яҡшы белә һәм хөрмәт итә, әммә үҙе ниндәй ҙә булһа тәриҡәт ағзаһы түгел. Уның өйрәтеүенсә, мосолманға ниндәй ҙә булһа тәриҡәткә (суфыйсылыҡ орденына) инеү мотлаҡ түгел, суфыйсылыҡ — ул исламдың эске үлсәме, һәм ул бер ҡасан да тышҡы үлсәмдәрҙән айырылырға тейеш түгел.

Дживан Арамаисович Гаспарян (әрм. Ջիվան Գասպարյան; 12.10.1928, Солак ауылы, Әрмәнстан) — әрмән музыканты һәм композиторы, милли әрмән музыкаһы белгесе, оҫта дудуксы. Әрмәнстан Республикаһының халыҡ артисы. Комитас исемендәге Ереван дәүләт консерваторияһы профессоры. Бөтә донъяла концерттар бирә. Ереванда йәшәй һәм эшләй.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.

Дон йылғаһы яғына йүнәлтеп эшләнгән туннель квадрат формаһындағы уйым менән тамамлана. Тикшеренеүселәр фекеренсә, унда икона ҡуйылған булыуы бар. Сөнки, майшәмдән ҡалған эҙҙәр бар.

1973 йылдың февралендә Мөхтәр Бәхтиғәни улы «Сорғотнефть» НГДУ-һы ҡарамағына ЦИТС (Үҙәк инженер-технологик хеҙмәте) начальнигы урынбаҫары итеп күсерелә, ә 1975 йылда ошо хеҙмәттең начальнигы булып китә. Көнбайыш Себерҙә ете йыл эшләгән дәүерҙә М. Б. Назарғәлиев төньяҡ нефть ятҡылыҡтарҙың файҙаланыу һәм эшкәртеү тәжрибәһен туплаясаҡ, шулайтып ғүмеренең төп эшенә — Лянтор нефтенә ынтыласаҡ.

Успеновка (урыҫ. Успеновка) — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 10 кеше. Почта индексы — 452318, ОКАТО коды — 80224816010.

Милли парк үҙенең киң япраҡлы урмандары менән дан тота, был урмандар яр буйы һыҙығын һәм боронғо ҡомло түбәләрҙең (латышса kangari тип йөрөтөлгән) уникаль комплексын һәм өлөшләтә һаҙмат менән баҫып алынған ҡомло түбәләр араһындағы уйпаттарҙы (vigas) ҡаплап тора. Киң япраҡлы урмандарҙың күпселек өлөшө «Залие Кални» (йәки Йәшел түбәләрҙә) урынлашҡан, геология күҙлегенән ҡарағанда, улар парктың танылған иҫтәлекле урындарының береһе булып тора. Меңәр йыл элек «Залие Кални» Балтика боҙлоҡ күлендә боронғо яр һыҙаты иҫәпләнгән.
«Загадки Майя» (ингл. «Mystery of The Maya») — документальный фильм Барри Ховелла (ингл. Barrie Howells) и Роберто Рочина (ингл. Roberto Rochin), 1998 г.

Бәрҙе — оҙонса, йомро, бейек һыртлы, етеҙ һәм көслө көмөш һымаҡ балыҡ. Тау йылғаларында һәм күлдәрендә йәшәй. Ите бик юғары сифатлы булып, ҡармаҡ һ.б. менән тотола. Ҙурлығы 30-50 сантиметрҙан артмай торған балыҡтар, һөмбаш балыҡтар төркөмөндәге балыҡ.

Качаевка — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №15302 исемһеҙ йылғаның һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.

Хәлимә бинт Әбү Зүәйб, - Хәлимә әс-Садия исеме менән дә билдәле зат (ғәр. حليمة السعدية‎) — Пәйғәмбәр Мөхәммәт с.ғ.с.-дең Һөт Инәһе. Малайҙы ул дүрт йәшенә тиклем имеҙгән, сөнки баланың әсәһе вафат булып ҡалған. Хәлимә менән уның хәләл ефете әл-Харис ғәрәптәрҙең хауазин ырыуынан Сад ибн Бәкр араһынан булған .

Грошиха — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 5,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

100 йыллыҡ юбилей алдынан Путин Владимир Владимирович архитекторҙы Дуҫлыҡ ордены менән бүләкләне. 1983 йылдан РФ сәнғәт академияһы ағзаһы булды..

ЮНЕСКО-ның дүрт алтын миҙалына эйә: 1959, 1962, 1973, 1980 йылдарҙа алған. 1973 йылда «Әрмәнстандың халыҡ артисы» тигән исемгә лайыҡ булған берҙән-бер музыкант. Ереван консерваторияһы профессоры, бик күп профессиональ дудуксылар әҙерләгән.

Дамир Шәрәфетдинов (29.05.1965) — башҡорт яҙыусыһы, шағир, журналист һәм тәржемәсе, Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2012).

Аляев Иван Павлович (5 ғинуар 1918 — 21 март 2000) — совет хәрби хеҙмәткәре-инженер, полковник (1961). Совет-фин (1939—1940) һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. Советтар Союзы Геройы (1940).

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

Башҡа күсер ҡоштар, мәҫәлән, һандуғастар, һарығоштар, ҡарлуғастар, керәшәләр, оялаған ерҙәрендә һауаның йылы тороуына һәм аҙыҡтың етерлек булыуына ҡарамаҫтан, ҡышлау урындарына йәй аҙағында уҡ осоп китә.

Ваҡ Нөгөш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы/ Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Ата-бабаларының телен һаҡлап ҡалған хәҙерге майялар ғына түгел, Мексика, Гватемала, Гондурастың көньяғында йәшәгән испан телле халыҡтың бер өлөшө лә боронғо майя халҡының вариҫтары тип атала. Майяларҙың ҡайһы бер ҡалалары: Паленк, Чичен-Ица, Мексикалағы Ушмаль, Гватемалалағы Тикаль һәм Киригуа, Гондурастағы Копан, Сальвадорҙағы вулкан көлө менән күмелеп ҡалған һәм ҡабаттан ҡаҙып сығарылған кескәй генә Хойя-де-Серена ауылы ЮНЕСКО донъя мираҫы объекттары исемлегенә индерелгән. Был халыҡтың мәҙәниәте тарихын өс периодҡа бүлеү ҡабул ителгән. Беренсе осор (боронғо замандан алып б.э. 317 йылына тиклем) — ҡала-дәүләттәр, примитив игенселек, кизе-мамыҡ туҡыма эшләү һ.б. барлыҡҡа килгән осор. Икенсе осор (317—987) — боронғо батшалыҡ йәки классик осор — ҡалалар үҫеше ваҡыты (Паленке, Чичен-Ица, Тулума) һәм бер үк ваҡытта X быуат башында халыҡтың уларҙы серле рәүештә ташлап китеүе. Өсөнсө осор (987 йыл — XVI быуат) — яңы батшалыҡ, йәки классик осорҙан элгәрге период — европа конкистадорҙарының килеү, яңы закондар, тормоштоң һәм мәҙәниәттең стилен һәм сәнғәтен ҡабул итеү, мәҙәниәттәр буталышы, туған туғанды үлтерешеү һуғыштары һ . б. дәүере.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

1996 йылда урыҫ телендә «Китап» нәшриәтендә «Гром небесный» әҙәби йыйынтығы сыға, уның эсенә ошо уҡ исемле повесть һәм хикәйәләр инә. Артабан шул уҡ нәшриәттә башҡорт телендә «Кладезь мудрости» хиәкәйәләр йыйынтығы баҫтырыла. 2002 йылда уҡыусылар хөкөмөнә Хәбир Дауытов үҙенең ҙур күләмле ижад емешен тәҡдим итә — «Намыҫ һәм ҡомһоҙлоҡ» («Честь и алчность») романы. 2005 йылда роман Фәиз Хәкимовтың талантлы тәржемәһендә урыҫ телендә донъя күрә.

Ситдиҡова Гүзәл Рамаҙан ҡыҙы — шағир, прозаик, публицист, тәржемәсе, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар берлеге ағзаһы, йәмәғәт эшмәкәре

Колы-Хулюм — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

Ғүмәров Айытбай Әхмәт улы (26.11.1942) — ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы, Рәсәй медицина-техник академияһы академигы. Медицина фәндәре докторы (1987), профессор (1987). Рәсәй Федерацияһының (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының (1997) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының (2002) һәм Башҡортостандың (1991) атҡаҙанған табибы. Сындәүләт ауылынан (хәҙер юҡ).

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Көнсығыш Маныч йылғаһы башынан Чограй һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Бишенсе йәмиғ мәсете 1909 йылда Өфө мосолман зыяратында төҙөлгән. Ике ҡатлы мәсет бинаһы бер манаралы ағас йорто була. Имам-хатибы — Х. Вәлиев. 1960 йылда мәсет бинаһында янғын сыға — йорттоң беренсе ҡаты яна.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.

Төньяҡ һәм уртаса климатлы өлкәләрҙә йәшәгән ҡоштарҙың тыуған яҡтарына осоп ҡайтыуы уларға оялау өсөн йылдың иң йылы осорон файҙаланырға мөмкинлек бирә. Был ваҡыт ҡош балаларын ашатып һәм ҡарап үҫтереү өсөн бик уңайлы.

Асимптотика собственных чисел и формула следа возмущения оператора Лапласа на сфере S2S2 В. А. Садовничий, З. Ю. Фазуллин Матем. заметки, 77:3 (2005), 434–448

Каркатеевсксая — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юганская ҡылымығының һул ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

Грек урамынан ҡарағанда ошо урамдағы 2 йорттоң күренеше асыла асыла. Уларҙың тәүгеһе — ике ҡатлы — тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһы тип танылған. Уның фасады үҫемлек орнаменты, сандриктар, филенкалар һәм йоҙаҡ таш менән биҙәүле. Икенсеһе — бер ҡатлы — ХIХ быуат уртаһындағы типик йорт булып тора. Уның фронтоны фигуралы, йорт сандриктар, рустовкалы көрәктәр һәм модильондар менән биҙәлгән.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кучук күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

Ғәфүров Марсель Абдрахман улы (10 май 1933 — 16 июнь 2013) — Башҡортостандың урыҫ телендә ижад иткән билдәле яҙыусыһы, журналист һәм тәржемәсе. Башҡорт АССР-ының (1976) һәм РСФСР—ҙың (1982) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Степан Злобин, Мәжит Ғафури һәм Булат Рафиҡов исемендәге әҙәби премиялар лауреаты.

Уның тәғлимәтен уртасыл исламдың дөйөм ҡабул ителгән ағымдарынан ике нәмә айырып тора, Гүләм уларҙы Ҡөрьәндең ҡайһы бер аяттарына нигеҙләнеп сығарған. Беренсеһе — ул мосолман йәмәғәтселеге общинаның һәм милләттең дөйөм именлегенә хеҙмәт итергә тейеш тип раҫлай («hizmet etmek»), был хеҙмәт итеү донъяла бөтәһенә лә — мосолмандарға ла, мосолман булмағандарға ла берҙәй ҡағыла. «Хеҙмәт» хәрәкәте Гүлән идеяларына нигеҙләнгән халыҡ-ара ижтимағи хәрәкәт булып тора. Кешеләргә хеҙмәт итеү тураһындағы тәғлимәт Төркиәлә, Үҙәк Азияла һәм донъяның башҡа төбәктәрендә күптәрҙе ылыҡтыра.

Ҡоштарҙың яҙын тыуған яҡтарына осоп ҡайтырға ынтылыуы үрсеү инстинкты менән бәйле. Көҙөн осоп китеүгә сәбәп булып ғәҙәтләнгән аҙыҡтың аҙайыуы, тәүлектең яҡты ваҡытының ҡыҫҡарыуы тора.