Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Lī Sìng-uāng(李承晚, Hàng-guók-ngṳ̄: 이승만, 1875 n. 3 ng. 26 h. - 1965 n. 7 ng. 19 h.) sê siŏh ciáh Hàng-guók dŭk-lĭk ông-dông gì ìng-ŭk. Dâi-hàng Mìng-guók sìng-lĭk ī-hâiu, 1948 nièng 7 nguŏk 20 hô̤, dŏng-sōng tàu êng cūng-tūng. 1960 nièng lŏk-dài, cāu kó̤ Mī-guók gì Hawaii.

4 nguŏk 21 hô̤ màng-buŏ, cêu sê Hù Iêu-băng cáung-lā̤ sèng siŏh nĭk, dâi-mō̤ 10 uâng ciéh hŏk-sĕng iù-hèng gáu Tiĕng0-ăng-muòng Guōng-diòng. 4 nguŏk 22 hô̤, hŏk-sĕng giù giéng Lī Bèng cūng-lī gì iĕu-giù ké̤ṳk gê̤ṳ-cuŏk. Dè̤ng siŏh gĕ̤ng, Să̤-ăng gâe̤ng Diòng-să iâ huák-sĕng káung-ngiê uăk-dông.

Mā (馬) sê siŏh cṳ̄ng ô dà̤ siăh só gì buô-ṳ̄ dông-ŭk. Ìng-lôi iōng mā có̤ tàu-săng gì lĭk-sṳ̄ dék-ciēu â̤ dŭi-sùi gáu sèng 2000 nièng. Nè̤ng â̤-sāi sô̤i lŏ̤h mā piăng gà̤-dēng kiè mā, mā lĭk-ké iâ cêng duâi, â̤ tuă mā-chiă. Gó-chṳ̄, gūi chiĕng nièng gáu hiêng-câi, mā dŭ sê có̤i dê̤ṳng-iéu gì gău-tŭng gâe̤ng ciéng-cĕng gĕ̤ng-gé̤ṳ. Mā gì cṳ̄ng-lôi cêng sâ̤, duâi nâung dŭ mâ̤ siŏh iông. Găk sié-gái siŏh piĕ dê-huŏng, mā iâ â̤ siăh gì.

Bók-gì-lāng (Ĭng-ngṳ̄: Brooklyn) sê Mī-guók Niū-iók-chê ìng-kēu dék sâ̤ gì siŏh ciáh kṳ̆, miêng-cék 71 bìng-huŏng ĭng-lī (180 bìng-huŏng gŭng-lī), 2015 nièng ìng-kēu 2,636,735. Hók-ciŭ-nè̤ng cĭk-dṳ̆ng gì Báik-duâi-dô̤ cêu găh Bók-gì-lāng.

Guōng-dĕ̤ng (廣東), gāng chĭng Uŏk (粵), sê Dṳ̆ng-guók nàng-buô iòng-hāi gì sēng, sê Dṳ̆ng-guók ìng-kēu dék sâ̤ gì sēng-hông. Sēng-huôi Guōng-ciŭ gâe̤ng gĭng-cá̤ dĕk-kṳ̆ Chĭng-dáung sê Dṳ̆ng-guók dâi-lṳ̆k gĭng-cá̤ dék huák-dăk gì siàng-chê. Hiĕk-ngiê gì Guōng-dĕ̤ng mò̤ bău-guák lĭk-sṳ̄ siông ké̤ṳk gák có̤ sĭk-mìng-dê gì Hiŏng-gē̤ng gâe̤ng Ó̤-muòng.

Sók-lŭk (速率) sê ŭk-lī diē-sié gì gĭ-buōng kái-niêng, biēu-sê nó̤h giàng gì ká̤ gâe̤ng mâing. Ĭ sê siŏh ciáh biĕu-liông, ô duâi nâung, mò̤ huŏng-hióng.

Sṳ̀-diēng (辭典, 詞典) iâ hô̤ lā̤ cê-diēng (字典), sê ciŏng-muòng dò̤ lì gái-siêu sṳ̀-ngṳ̄ gì tĕ̤k-ĭng, é-sé̤ṳ, liê-guó, sāi-huák dēng dēng gì gĕ̤ng-gê̤ṳ-cṳ̆.

Ék-buăng sê̤ṳ-cŭk buōng Satunushi gă-cŭk (里之子筋目) gâe̤ng Chikudun gă-cŭk (筑登之筋目) 2 cṳ̄ng. Satunushi gă-cŭk sìng-uòng gì sĭng-guăng sông-sê̤ṳ sê: Chii, Satunushi, Satunushi Peechin, gái gèng cêu sê gŏ̤-ngék sê̤ṳ-cŭk gì Peekumii; Chikudun gă-cŭk sìng-uòng gì sĭng-guăng sông-sê̤ṳ sê: Chii, Satunushi, Chikudun Peechin, gái gèng iâ sê Peekumii.

Chŭi-iòng gōng Sŭ-lièng cê-chĭng sê lièng-mèng, sĭk-cié gáuk ciáh guók-gă dŭ sê Ngò̤-lò̤-sṳ̆ gì hô-ṳ̀ng. Sŭ-lièng có̤ gì gié-hĕk gĭng-cá̤, dó̤i gì-tă gă-mèng-guók gì huák-diēng pó̤-huâi iā duâi. Gīng-dáng iā sâ̤ nguòng-lài gă-mèng-guók gì nè̤ng iā nô Ngò̤-lò̤-sṳ̆, cêu sê ĭng-ôi ciā nguòng-ĭng.

Háik (血) sê dông-ŭk sùng-kuàng hiê-tūng gì siŏh cṳ̄ng tĕk-sṳ̀-huá gì cū-cék, iù háik-ciŏng (blood plasma) diē-sié gì gūi lôi sá̤-bău cū-siàng. Sá̤-bău sìng-hông sê:

Muāng-chĭng diē guăng ī-hâiu diòng 10 ciáh huòng-dá̤ (muôi diē guăng gì sèng-âu gó ô 2 ciáh). 1911 nièng huák-sĕng̤ Sĭng-hâi Gáik-mêng (辛亥革命), Muāng-chĭng ké̤ṳk Sŏng Dṳ̆ng-săng gì Dṳ̆ng-huà Mìng-guók tŭi-huăng.
Liù-giù gó̤-lòng guók buŏng „3 sēng 36 dō̤“ (三省三十六島). „3 sēng“ sê cī Okinawa-dō̤ gì Dṳ̆ng-săng, Nàng-săng gâe̤ng Báe̤k-săng 3 ciáh buô-hông, ciáng-sék miàng-chĭng hô̤ lā̤ Nakagami-hō (中頭方), Shimajiri-hō (島尻方) gâe̤ng Kunigami-hō (国頭方), ciā 3 sēng gì dê-kṳ̆ cêu sê Săng-săng Sì-dâi 3 ciáh guók-gă gì liāng-tū; „36 dō̤“ sê cī Miyako, Yaeyama, Yonaguni, Amami dēng dēng Liù-giù â-dā̤ gì dō̤.

Séng sīng-puáng: Diŏh séng Ciō Ià-sŭ gah sié-gái muăk-nĭk â̤ iù tieng gáung-lìng sīng-puáng uâng-mìng, ngiê-ìng siông siōng sĭng tiĕng, cô̤i-ìng sêu huăk hâ-dôi.

1978 nièng ī-hâiu, Dâing Siēu-bìng (鄧小平) kăi-sṳ̄ găk Dṳ̆ng-guók sĭk-siĕ siŏh hiê-liĕk gì gĭng-cá̤ gâe̤ng céng-dê gāi-báik, īng diē chê-diòng gĭng-cá̤, găk céng-dê tā̤-cié lā̤ iâ bī gô-dā̤ Mò̤ Dĕk-dŭng sì-dâi kăi-huóng nék-giāng.

Gĭng-dáng siâ-huôi gì nè̤ng giéng-gáe̤k chiū-cī sê ái-cìng gì chiông-cĭng. Ék-buăng lì gōng, dái ùng-mìng-cāi dâi-biēu ī-gĭng giék-huŏng, dái dâi-dŏng-cāi dâi-biēu găk lā̤ dàng-liông-ái, dái muōi-cāi dâi-biēu mâ̤ siŏng dàng-liông-ái.

Dièu-siēng buáng-dō̤ gì nè̤ng duâi buô-hông sê Dièu-siēng-cŭ, gōng Dièu-siēng-ngṳ̄. Gĭng-dáng Dièu-siēng buáng-dō̤ gà̤-lēng ô 2 ciáh guók-gă: Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók (ék-buăng hô̤ lā̤ Dièu-siēng hĕ̤k-ciā Báe̤k-hàng) gâe̤ng Dâi-hàng Mìng-guók (ék-buăng hô̤ lā̤ Hàng-guók hĕ̤k-ciā Nàng-hàng). Nàng-hàng sê cṳ̆-buōng-ciō-ngiê guók-gă, Báe̤k-hàng sáng siâ-huôi-ciō-ngiê.

Làu Hiēu-pŏ̤ (劉曉波, 1955 n. 12 ng. 28 h. - 2017 n. 7 ng. 13 h.) sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì cáuk-gă, ùng-hŏk bìng-lâung-gă, ìng-guòng uăk-dông-gă. Ĭng-ôi huák-kī «08 Hióng-ciŏng», 2009 nièng có̤-ùi céng-dê-huâng ké̤ṳk puáng-hìng 11 nièng. 2017 nièng găk găng-lò̤ diē că chók găng-ngàng uāng-gĭ, hĕk bō̤-nguôi-cêu-ĭ. 5 lā̤-bái hâiu găk Sīng-iòng guó-sié.

Lò̤-mā-tiĕng-cuō-gáu-huôi ô siŏh ciáh iā duâi gì cū-cék giék-gáiu, sāi-ê̤ṳng dēng-ngék guāng-lī gì cié-dô. Sìng-cék ìng-uòng cū-cék siông, gáu-cŭng (教宗) sê có̤i-gŏ̤ gì guăng-lī ìng-uòng, â-dā̤ ĭ-ché̤ṳ sê sŭ-gĭ (樞機), cūng-cuō-gáu (總主教), cuō-gáu (主教), câe̤-lī cuō-gáu (助理主教), hū-lī cuō-gáu (輔理主教), sìng-hô (神父) gâe̤ng cĭk-sê̤ṳ (執事). Siŭ-sê̤ṳ gâe̤ng siŭ-nṳ̄ ng sê sìng-cék ìng-uòng. Dăng-ôi cū-cék siông, ī séng-cô̤ (聖座) ùi dṳ̆ng-sĭng, â-dā̤ sê cūng-gáu-kṳ̆ (總教區), gáu-kṳ̆ (教區), dòng-kṳ̆ (堂區).

Mā-gì-dóng gì Ā-lĭk-săng-dâi 3-sié (Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄: Ἀλέξανδρος Γ' ὁ Μακεδών, sèng 356 nièng – sèng 323 nièng ), iâ hô̤ lā̤ Ā-lĭk-săng-dâi Dâi-dá̤ (Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄: Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας), sê Gū Hĭ-lé-nà̤ gâe̤ng Mā-gì-dóng Uòng-guók gì siŏh ciáh guók-uòng, sèng 336 nièng gáu sèng 323 nièng câi-ôi.

Liù-giù guók-gă liāng-tū iā nâung, mò̤-niĕ-ài huák-diēng nùng-ngiĕk có̤ gĭ-chṳ̄ gì gĭng-cá̤, nâ ô bâing-huák tŭng-guó dó̤i-ngôi mâiu-ê dáik gáu cièng-cài. Liù-giù hióng Dṳ̆ng-guók dièu-góng, dáik gáu iā sâ̤ ŭk-cṳ̆; ĭ gì dê-lī ôi-dê dâe̤ng-iéu, gó-chṳ̄ biéng siàng Nĭk-buōng gâe̤ng Dĕ̤ng-nàng-ā guók-gă dó̤i Dṳ̆ng-guók mâiu-ê gì „cūng dâi-lī“.
Saddam Hussein Abd al-Majid al-Tikriti (صدام حسين عبد المجيد التكريتي; 1937 n. 4 ng. 28 h. - 2006 n. 12 ng. 30 h.) sê Ĭ-lăk gì siŏh ciáh cūng-tūng gâe̤ng dŭk-cài-ciā. Ĭ téng 1979 nièng siông-dài. 2002 nièng, Mī-guók páh Ĭ-lăk, ĭ lŏ̤h-dài. 2003 nièng ké̤ṳk Mī-guók niăh kī lì sīng-puáng. 2006 nièng diêu-sī.

Ngièng Hók (嚴復, 1853 nièng 12 nguŏk 10 hô̤ – 1921 nièng 10 nguŏk 27 hô̤), cê Gĭ-dô̤ (幾道), Hók-ciŭ-nè̤ng, sê Dṳ̆ng-guók gê̤ṳng-dô̤i gì sṳ̆-siōng-gă, huăng-ĭk-gă.

Hī sèng-âu Dài-uăng-sēng mò̤ dĭk-hăk-chê, gó̤-lòng dō̤ dŭ sê sṳ̆k sēng céng-hū guāng gì. 1979 nièng, Gŏ̤-hṳ̀ng téng sēng diē-sié buŏng chók lì có̤ dĭk-hăk-chê. 1998 nièng, Dài-uăng-sēng céng-hū ciáng-sék hṳ̆-huá, iù hèng-céng-iêng puái chók gì nè̤ng cŭ siàng gĭ-guăng.

Liù-giù lĭk-sṳ̄ diē-sié iâ ô iā sâ̤ chók-miàng gì ĭ-sĕng, gì-dṳ̆ng cĭng sâ̤ nè̤ng ô kó̤ Dṳ̆ng-guók liù-hŏk guó. «Giù-iòng Gé-sê̤ṳ» (球陽記事) diē-sié gōng, Liù-giù puái guó nè̤ng kó̤ Hók-ciŭ ŏ̤k nô̤i-kuŏ, ngôi-kuŏ, dê tiĕng-huă dēng-dēng gì ĭ-lièu gié-sŭk. 1846 nièng, Liù-giù ĭ-sĕng Nakachi Kijin (仲地 紀仁) hióng diòng-gáu-sê̤ṳ Bernard Jean Bettelheim ŏ̤k cṳ̄ng-ciŏ (種珠, cṳ̄ng ngù-dâiu) dê tiĕng-huă gì huŏng-huák.

Chĭng-dièu muăk-gĭ sèng-hâiu, téng Ĭng-guók lì gì Gĭ-dók-gáu Séng-gŭng-huôi diòng-gáu-sê̤ṳ Sṳ̄ Lŏk-báik (Robert W. Stewart) ôi Hók-ciŭ-uâ huák-mìng siŏh tó̤ sāi Lò̤-mā-cê pĭng-siā gì pĭng-ĭng huŏng-áng, hāu lō̤ „Bàng-uâ-cê“ (平話字). Gĭ-dók gáu-huôi iù-sê kĕk cī cṳ̄ng ùng-cê chók-bēng lāu Hók-ciŭ-uâ Séng-gĭng gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ sṳ̀-diēng (Dictionary of Foochow Dialect).

Diŏh gô-dā̤ gì sèng-âu, să̤-huŏng nè̤ng ciŏng sĕk-nê sĭng-cô̤ dò̤ lì sáung-miâng. Bók-guó gĭng-dáng ciā sĕk-nê sĭng-cô̤ gì ôi-dê gâe̤ng gô-dā̤ ĭ gì dê-huŏng uòng-ciòng mâ̤ siŏh iông lāu. Gĭng-dáng nè̤ng ciŏng ĭ gô-dā̤ găk gì dê-huŏng hô̤ lā̤ gṳ̆ng, dò̤ lì sáung-miâng sāi.

Hié-kiŏk kī-tàu, Ngā-diēng gŭ-niòng Háik-mī-ā (Hermia) mâ̤ kīng téng-cṳ̀ng ĭ lòng-bâ É-géu-sṳ̆ (Egeus) gì é-sé̤ṳ, gá ké̤ṳk ĭ lòng-bâ gēng-sōng gì nè̤ng Dā̤-mī-táik-lì-sṳ̆ (Demetrius). Dāng Ĭ lòng-bâ cêu găk Ngā-diēng Gŭng-ciók Tì-siŭ-sṳ̆ (Theseus) méng-sèng siék-siê, īng-ê̤ṳng siŏh kuāng gū-lō̤ gì Ngā-diēng huák-lŭk: cṳ̆-niòng-giāng diŏh gâe̤ng ĭ lòng-bâ gēng-sōng gì nè̤ng giék-huŏng, nâ mò̤ cêu kó̤ sī. Dáng-sê Tì-siŭ-sṳ̆ mâ̤ nguông-é niông ciā cṳ̆-niòng-giāng sī, cêu dò̤ ké̤ṳk ĭ lêng-nguôi siŏh hâung sōng-sĕk: sī, hĕ̤k-chiā sê siŏh-sié-nè̤ng dŭ dăng-sĭng bêng-chiā bái Dái-ăng-ná (Diana) có̤ siŭ-nṳ̄.

Maksim Gorky (Ngò̤-lò̤-sṳ̆-ngṳ̄: Максим Горький, 1868 nièng 3 nguŏk 28 hô̤ – 1936 nièng 6 nguŏk 18 hô̤), nguòng-lài miàng-cê hô̤ lā̤ Aleksey Maksimovich Peshkov (Алексей Максимович Пешков), sê Ngò̤-lò̤-sṳ̆ gâe̤ng Sŭ-lièng gì siŏh ciáh cáuk-gă.

元素週期表由俄羅斯化學家德米特里·門捷列夫敆1869年發明其，掏來展示許辰候已經會仈其元素其特性共週期性。遘尾了，因為理論模型其發展共新元素其發現，最終變成今旦其樣式。門捷列夫通過者乇準確預測出來仂囝許辰候固未發現其元素共伊其特性。以後科學家就真其發現夫款其元素，證明伊預測其無綻。

Joseph Stalin(Ngò̤-lò̤-sṳ̆-ngṳ̄: Ио́сиф Виссарио́нович Ста́лин; ĭng-ĭk: Sṳ̆-dâi-lìng 斯大林; 1878 n. 12 ng. 18 h. - 1953 n. 3 ng. 5 h.) sê Ngò̤-lò̤-sṳ̆ gì siŏh ciáh céng-dê-gă gâe̤ng gê̤ṳng-sāng ciō-ngiê ciā(共產主義者). Ĭ gì sṳ̆-siōng hô̤ lā̤ Stalin ciō-ngiê(斯大林主義).
Gŏ̤-ngék sê̤ṳ-cŭk gì guăng-ôi téng ciáng 1 pīng gáu cùng 4 pīng, hô̤ lā̤ Samure (侍) hĕ̤k-ciā Yukatchu (良人). Gŏ̤-ngék sê̤ṳ-cŭk gì guăng-ôi ô Ueekata (親方) gâe̤ng Peekumii (親雲上) 2 cṳ̄ng.

Sĭk-cié „3 sēng 36 dō̤“ diŏh Liù-giù hèng-céng kṳ̆-mĭk diē-sié sê hṳ̆ gì gōng-huák, Liù-giù táu-dā̤ mò̤ siék sēng-ngék gì guăng-uòng gâe̤ng hèng-céng gĭ-gáiu. Liù-giù sĭk-cié có̤i gŏ̤ gì hèng-céng dăng-ôi sê Magiri (間切), diŏh sēng-ngék gì â-dā̤, bók hô̤ lā̤ gông (郡) hĕ̤k-ciā hū (府). Shuri Mifira (首里三平等), Naha (那覇), Tomari (泊) gâe̤ng Kume (久米) ék-buăng cà̤ hô̤ lā̤ „4 hū“, mò̤ sáung diŏh Magiri diē-sié.

Napoléon Bonaparte (1769 n. 8 ng. 15 h. - 1821 n. 5 ng. 5 h.) iâ hô̤ lā̤ Napoléon 1 sié, sê Huák-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng siŏh ciáh huòng-dá̤. 1804 nièng gáu 1814 nièng câi-ôi.

Diêng(電) sê iè-dông hĕ̤k-ciā mò̤ dêng-dâe̤ng gì diêng-hò̤ sāng-sĕng gì siŏh cṳ̄ng ŭk-lī hiêng-chiông. Páh lài-gŭng cêu sê cê̤ṳ-iòng-gái diē-sié gì siŏh cṳ̄ng diêng.

Washington, D.C. (Ĭng-ngṳ̄: Washington, D.C.) sê Mī-lé-giĕng Hăk-cé̤ṳng-guók gì siū-dŭ. Washington, D.C. sê Mī-guók gì céng-dê dṳ̆ng-sĭng, iā sê Mī-guók gì lĭk-sṳ̄ ùng-huá miàng siàng, ô săng chiĕng gūi nièng gì lĭk-sṳ̄

Kăi-nguòng-sê (開元寺) sê Hók-ciŭ gì siŏh ciáh miêu, găk Gū-làu-kṳ̆. Ĭ iâ sê gĭng-dáng Hók-ciŭ có̤i gū-lō̤ gì siŏh ciáh miêu, lĭk-sṳ̄ ô 1500 nièng hī māng dòng.

Siông-gū Háng-ngṳ̄ mò̤ kĭng-sùng-ĭng (輕唇音) /f/. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ diē-sié tĕ̤k /f/ gì cê găk gô-dā̤ dŭ te̤k /p/ hĕ̤k /pʰ/. Cī bĭh hiêng-chiông găk gĭng-dáng Hók-ciĭ-uâ băh-uâ diē-sié ĭng-nguòng â̤ tō̤ diŏh.

Diŏh Liù-giù sìng-dô̤ diē-sié, nṳ̄-gái gì dê-ôi iā gèng. Liù-giù sìng-dô̤ gì cié-sṳ̆ (祭司) hô̤ lā̤ Noro (ノロ), mìng-găng gì ŭ-sṳ̆ (巫師) hô̤ lā̤ Yuta (ユタ). Ciòng guók có̤i gŏ̤ gì Noro sê Kikoe Ōkimi (聞得大君), ék-buăng iù guók-uòng gì ciā-muói hĕ̤k-ciā lâu-mā lì có̤.

Tiĕng-ò̤ dĭk-géng ô 100,000 guŏng-nièng hī māng dòng, dṳ̆ng-sĭng ô 12,000 guŏng-nièng hī māng gâiu, â̤ káng-giéng gì nó̤h gì cék-liông sê tái-iòng gì 1400 é buôi.

Kŏ̤-lìng diŏh Dṳ̆ng-guók gì duòng-gáu sì-găng cêng dōi, iā chṳ̆ng-muāng găng-kū, bău-guák Dṳ̆ng-guók-nè̤ng dó̤i nguôi-guók-nè̤ng gì piĕng-giéng, ngṳ̄-ngiòng mâ̤ tŭng, sĕng-uăk ôi-sĕng dèu-giông cêng-gó̤ bàng-ciáng, dēng-dēng. Gáu màng-muōi, Kŏ̤-lìng ĭng-ôi puái-bâng cêng ngièng-dê̤ṳng, 1851 nièng bók-dáik-ī duōng kó̤ Mī-guók. Ĭ bâng cĭ-hâiu iâ táu-lā̤ mò̤ chă. 1852 nièng 5 nguŏk, Kŏ̤-lìng găk Michigan ĭ bâ-nā̤ chió lā̤ guó-sié, hiōng-sêu nâ 29 huói.

1994 nièng: Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì có̤i gŏ̤ liāng-dô̤-ìng Gĭng Nĭk-sìng bâng-sī, ĭ gì giāng Gĭng Céng-nĭk ciék-băng.

Ĭ sê Tiĕng-séng (天聖) 2 nièng (1024 nièng) dé̤ṳng céng-sê̤ṳ, kăi-sṳ̄ dŏng guăng, gáu-muōi-lāu có̤ gáu sê-ngê̤ṳ-sṳ̄ (侍御史). Gă-iêu (嘉祐) 3 nièng (1058 nièng), ĭ dáik-cô̤i sìng-siông Dìng Cĭk-dṳ̆ng, ké̤ṳk dṳ̆k chók gĭng-siàng, kó̤ có̤ Tái-bìng-ciŭ (gĭng-dáng Ăng-hŭi gì Dŏng-dù-gâing) gì dĭ-ciŭ. Dê-bìng (治平) nguòng nièng (1064 nièng), diêu lì Hók-ciŭ có̤ tái-siū. Ĭ găk Hók-ciŭ gì sèng-âu, giéng-gáe̤k tiĕng-ké guó iĕk, gó̤ báh-séng cà̤ lì duâi căi sṳ̀ng-ché̤ṳ. Gáu-muōi-lāu Hók-ciŭ gó̤-lòng siàng dŭ sê sṳ̀ng-ché̤ṳ, cêu ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ „Sṳ̀ng-siàng“ lāu.
Dáng-sê hī òng, Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ gì huó-sùng dŭ găk hāi lā̤ sék-sê̤ṳ lāu, huòi cêu sê gōng, ĭ mò̤ bâing-huák hèng Săi-lŏk-káik gì cièng lāu. Săi-lŏk-káik gì cṳ̆-niòng-giāng, Ciék-să̤-kā (Jessica) iâ gāi hóng Gĭ-dók-gáu, tău lāu chió lā̤ iā sâ̤ cièng tié nè̤ng cāu go̤. Dāng Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ bô sêu-ké bô kū-cháik, còng-é hâng-hâi Ăng-dŭng-nà̤-ó̤, ciŏng ĭ niăh diŏh dái diē huák-dìng.

Gáu-huòng Ioannes Paulus 2-sié (ĭng-ĭk: Iŏk-uông Bō̤-lṳ̆k 若望保祿, 1920 nièng 5 nguŏk 28 hô̤ – 2005 nièng 4 nguŏk 2 hô̤), buōng-miàng hô̤ lā̤ Karol Józef Wojtyła, sê Lò̤-mā-tiĕng-ciō-gáu gì dâ̤ 264 êng gáu-huòng. 1978 nièng gáu 2005 nièng câi-êng.

Gáung-bék(鋼筆) sê siŏh cṳ̄ng cūi-bék. Ciā bék tŭng-guó mò̤-sá̤-guāng cáuk-ê̤ṳng ciŏng mĕ̤k-cūi ngék gáu bék diē-sié; siā cê gì sèng-âu, tŭng-guó dâe̤ng-lĭk cáung-ê̤ṳng chók cūi.

Gŏng-gé̤ṳ Liù-giù guăng-huŏng siā gì lĭk-sṳ̄-cṳ̆ «Dṳ̆ng-săng Sié-gáng» (中山世鑑), «Dṳ̆ng-săng Sié-puō» (中山世譜) gâe̤ng «Giù-iòng Gé-sê̤ṳ» (球陽記事) diē-sié gì gōng-huák, Liù-giù gùng-dō̤ sê iù nṳ̄-sìng Amamikyu cháung-cô̤ gì. Gáu-muōi-lāu Amamikyu gì duâi giāng biéng siàng Liù-giù có̤i cā gì guók-uòng, hô̤ lā̤ Tiĕng-sŏng-sê (天孫氏). Tiĕng-sŏng-sê diòng 15 ciáh guók-uòng, ké̤ṳk nè̤ng chuâng-ôi, ciòng-guók duâi luâng. 1187 nièng, iù Urasoe gì Aji Shunten tūng-ék Liù-giù.

Gàu (猴) sê siŏh lôi bău-guák 200 cṳ̄ng cṳ̄ng-lôi gì siēu-hìng lìng-diōng dông-ŭk. Gàu siăh cūi-guō, chéu-niŏh, cṳ̄ng-cī, huă, tè̤ng-ngiê, tĭ-tṳ̆, lâung gâe̤ng nâung gì dông-ŭk.

Ngô-nguŏk-cáik (五月節), iâ chĭng có̤ Ngô-nĭk-cáik (五日節), Duăng-ngū-cáik (端午節), sê Dĕ̤ng-ā cêng dê̤ṳng-iéu gì duòng-tūng cáik-nĭk, găk gô-lĭk Ngô-nguŏk chĕ̤-ngô. Găk cī siŏh gĕ̤ng, nè̤ng siĕh cáe̤ng, bà-lùng-sùng, gé-niêng Chū-guók ái-guók sĭ-ìng Kók Nguòng (屈原) dàu gĕ̤ng cê̤ṳ-sák gì nĭk-cī; iâ ô nè̤ng gâe̤ng buò-chāu guá muòng-sèng biê-sià siĕu-căi, gó-chṳ̄ ciā cáik-nĭk iâ hô̤ lō̤ Buò-cáik (蒲節).

Chói-chiŭ (嘴鬚) sê nè̤ng gì chói biĕng-dău gì mò̤ mò̤. Ék-buăng lì gōng nâ ô nàng-gái cá â̤ buóh, nṳ̄-gái mâ̤ buóh. Chói-chiŭ sê ĭng-ôi hṳ̀ng-séng gék-só găk lā̤ huák-hŭi cáuk-ê̤ṳng gì, gó-chṳ̄ huâng-guăng iâ mâ̤ huóh.

Găk cuō-iéu gì Gĭ-dók-gáu siâ-huôi gì Să̤-huŏng ngṳ̄-ngiòng (dṳ̀ kī Ĭng-ngṳ̄, Dáik-ngṳ̄ gâe̤ng siŏh piĕ Sṳ̆-lá-hŭ ngṳ̄-ngiòng) diē-lié, ciā cáik-nĭk gì miàng-chĭng sê téng "Pesach" lì gì, sê Hĭ-báik-lài-ngṳ̄ "Uŏk guó" (Pass over) gì é-sé̤ṳ.

Tokugawa Ieyasu(Nĭk-buōng-ngṳ̄: 徳川家康 (とくがわ いえやす), 1543 n. 1 ng. 31 h. - 1616 n. 5 ng. 22 h.) sê Nĭk-buōng Ciéng-guók Sì-dâi gì siŏh ciáh dâi-miàng, iâ sê Edo Sì-dâi gì siŏh ciáh ciŏng-gŭng. Ĭ sê Tokugawa Máuk-hū gì gióng-lĭk-ciā.

Gái ciŏng iéng puòi siók siàng 2 cáung huŏng-huŏng-sék piéng-piéng, siŏh chiū niĕng iéng puòi, siŏh chiū kĕk dê̤ṳ tiĕu sék-dáung gì âng ĕng iéng puòi diē-sié, bău kī lì niĕk gīng, gĕ̤h diāng diē-sié cṳ̄ chă-bó-dŏ̤ 5 hŭng-cṳ̆ng, biēng-nṳ̆k-iéng cêu có̤ hō̤ lāu.

1917 nièng, huák-sĕng Sék-nguŏk Gáik-mêng, Ngò̤-lò̤-sṳ̆ Gê̤ṳng-huò-guók ké̤ṳk siâ-huôi-ciō-ngiê-ciā tŭi-huăng, siŏh ciáh hô̤ lā̤ Sŭ-mì-ăi Ngò̤-lò̤-sṳ̆ gì guók-gă gióng-lĭk. 1922 nièng, gâe̤ng gūi ciáh siâ-huôi-ciō-ngiê guók-gă hăk-siŏh-dŏi. Sŭ-lièng cêu ciŏng-uâng sìng-lĭk lāu.
Okinawa-ngṳ̄ gô-dā̤ sê Liù-giù-guók gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng, găk hī sèng-âu ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ Liù-giù-ngṳ̄. Bók-guó gĭng-dáng Liù-giù-ngṳ̄ ék-buăng cī sū-iū Liù-giù Mìng-cŭk mū-ngṳ̄ gì tūng-chĭng, Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄ nâ sê gì-dṳ̆ng gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng.

由1世紀開始，韓半島懸頂有高句麗、百濟、新羅三芘國家。茲隻時代乞韓國史學界號𡅏“三國時代”。三國臺中高句麗最強大，隋煬帝共唐太宗自家帶幾十萬其部隊去拍，都乞伊拍輸去。不過高句麗也元氣大傷，着668年乞新羅滅囇，統一新羅王朝就總款產生了。有其高句麗儂走去滿洲，共夫塊其儂齊建立渤海國。

1949 nièng: Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng gì liāng-dô̤-ìng Mò̤ Dĕk-dŭng găk Báe̤k-gĭng Tiĕng-ăng-muòng Siàng-làu gà̤-dēng sŏng-buó sìng-lĭk Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók.

1847 nièng, Kŏ̤-lìng gâe̤ng lêng-nguôi siŏh ciéh nièng-kĭng gì mŭk-sṳ̆ Huài-dáik (M.C. White) sêu Mī-ī-mī-huôi cī-pái, kó̤ Dṳ̆ng-guók duòng gáu. Ĭ-gáuk-nè̤ng 4 nguŏk 15 hô̤ téng Pŏ̤-sṳ̆-dóng (Boston) kī-tiàng, 9 nguŏk 6 hô̤ gáu Hók-ciŭ. Ôi lāu kŭi-diēng duòng-gáu sê̤ṳ-ngiĕk, Kŏ̤-lìng găk 1847, 1848 nièng hŭng-biék gióng-lĭk lāu ì-dùng hăk-hâu. Ĭ iâ gâe̤ng Huài-dáik hăk-cáuk huăng-ĭk Séng-gĭng, buŏng sŏng-duòng-cháh. 1850 nièng, Kŏ̤-lìng ké̤ṳk êng-mêng có̤ Hók-ciŭ Gáu-kṳ̆ gì gáng-dók.

Mìng Ū-cŭng (明武宗, 1491 n. - 1521 n.), miàng Ciŏ Hâiu-ciéu (朱厚照), sê Mìng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 1505 nièng gáu 1521 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Céng-dáik, gó-chṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ Céng-dáik Huòng-dá̤ (正德皇帝). Ĭ sê Hùng-dé Huòng-dá̤ gì giāng.

Téng 1997 nièng tàu buōng «Harry Potter» hiê-liĕk «Harry Potter gâe̤ng Mò̤-huák-siŏh» (Harry Potter and the Philosopher's Stone) chók-bēng kăi-sṳ̄, «Harry Potter» cêu sìng-ùi sié-gái dék chók-miàng gì cṳ̆, dáik diŏh hēng duâi gì sŏng-ngiĕk sìng-gŭng. 2007 nièng 4 nguŏk, sèng lĕ̤k buōng hiê-liĕk gê̤ṳng-cūng mâ̤ chók 3.25 é tó̤, bêng-chiā ké̤ṳk huăng-ĭk có̤ chiĕu-guó 64 cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng. 2007 nièng 7 nguŏk 21 hô̤, dê chék buōng «Harry Potter gâe̤ng Sī-séng» (Harry Potter and the Deathly Hallows) huák-hèng. Dăng-dăng găk Mī-guók cêu có̤-sŏ̤h-â mâ̤ chók 1200 uâng buōng, páh puái sié-gái gé-liŏh.

Shunten uòng-dièu diòng gáu dâ̤ 3 dâi, niông-ôi ké̤ṳk sìng-siông Eiso. Eiso uòng-dièu diòng gáu dâ̤ 4 dâi guók-uòng Tamagushiku gì sèng-âu, Liù-giù buōng siàng 3 ciáh guók-gă, hô̤ lā̤ Dṳ̆ng-săng (中山), Nàng-săng (南山) gâe̤ng Báe̤k-săng (北山), Tamagushiku nâ tūng-dê có̤i giòng-duâi gì Dṳ̆ng-săng. 1349 nièng, Dṳ̆ng-săng uòng Seii sī lō̤ ī-hâiu, Urasoe gì Aji Satto siông-dài. 1372 nièng, puái nè̤ng hióng Mìng-dièu dièu-góng, 1392 nièng, Mìng Tái-cū puái Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng kó̤ Liù-giù diêu, dó̤i-chiū hŭ-uái gì huák-diēng. Cī siŏh dêng nè̤ng dŭ diêu diŏh Giū-mī-chŏng (Kume-chŏng) diē-sié, dó̤i Liù-giù gì ngôi-gău góng-hióng iā duâi.

HTML (ciòng-chĭng: HyperText Markup Language) sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng dò̤ lì cháung-gióng uōng-hiĕk gì ngṳ̄-ngiòng. 1982 nièng, iù Timothy Berners-Lee huák-mìng.

Séng-sék(信息) sê siŏh cṳ̄ng tiŭ-chiông gì gái-niêng, â̤ dé̤ṳng cī siăng-ĭng, dù-piéng, ŭng-dô, tā̤-cék, ngàng-sáik dēng dēng iā sâ̤ nó̤h piăng-âu gì é-ngiê.

舜天王朝傳遘第3代，讓位乞丞相英祖。英祖王朝傳遘第4代國王玉城其辰候，琉球分成3隻國家，號𡅏中山、南山共北山，玉城儷統治最強大其中山。1349年，中山王西威死咯以後，浦添其按司察度上臺。1372年，派儂向明朝朝貢，1392年，明太祖派閩人三十六姓去琉球，對手夫塊其發展。茲蜀陣儂都住著久米村裏勢，對琉球其外交貢獻野大。

施琅原來是東寧國鄭成功其部下。遘尾了共鄭成功做𣍐和，鄭成功將伊囫圇厝都搦𡅏刣唻。施琅走去投降滿清。1683年，帶部隊去拍臺灣，滅東寧國。許辰候滿清有野価儂見覺臺灣土地𣍐好，建議將所有着臺灣其漢儂都搬遘中國大陸來，康熙也卜想總款做。儷有施琅蜀隻儂講臺灣敆軍事方面野重要，𣍐使掏扔唻。最終康熙聽伊其嘴。
Gáuk sì-gĭ dó̤i kuóh-dà̤ ìng-kēu tūng-gié gì só-gé̤ṳ dŭ chă iā huông. Mìng-guók sèng-âu gì hŏk-ciā Dìng Ùng-dò̤ (陳文濤) giéng-gáe̤k Hók-ciŭ chê-kṳ̆ gì kuóh-dà̤ chă-bók-dŏ̤ â̤ dăk gáu 10 uâng, ciā só-gé̤ṳ kō̤-nèng bī-gáu ciék-gê̤ṳng dŏng-sì gì cìng-huóng. Gê̤ṳng-sāng-dōng ciáh siông-dài sèng-âu có̤ guó tūng-gié: Mìng-gĕ̤ng diē-hāi-kāu gì kuóh-dà̤ dŭ-liāng ô 3731 chió, 17235 nè̤ng, gì-dṳ̆ng nàng gì 8760 nè̤ng, nṳ̄ gì 8475 nè̤ng, nàng nṳ̄ bī-liê 1:0.967; diŏh Mìng-gĕ̤ng Diòng-lŏ̤h, Īng-tái, Nàng-bìng hó-gê̤ṳng tié-lāu buăng lì buăng kó̤ gì ô 4219 chió, 10369 nè̤ng. Ciŏng-uâng gōng Mìng-gĕ̤ng gì Hók-ciŭ Kuóh-dà̤ ô 27604 nè̤ng, cuòi gó mò̤ sáung hāi-gièng Lò̤-nguòng, Lièng-gŏng hŭ-uái gì kuóh-dà̤. Gó ô cṳ̆-lâiu gōng, gáu 1950 nièng cō̤-iêu, Mìng-gĕ̤ng diē-sié ô kuóh-dà̤ 3 uâng gūi ciáh.

Ciĕng-bò̤ (占婆), iâ hô̤ lā̤ Lìng-ék (林邑), Kuàng-uòng (環王) hĕ̤k-ciā Ciĕng-siàng (占城), sê gô-dā̤ dĕ̤ng-nàng-ā gì siŏh ciáh guók-gă, sáng Éng-dô-gáu gâe̤ng Hŭk-gáu.

Gregor Mendel (1822 n. 7 ng. 20 h. - 1884 n. 1 ng. 6 h.) sê Ó̤-dê-lé gì siŏh ciáh sĕng-ŭk-hŏk-gă. Ĭ sê có̤i cā huák-hiêng gĭ-ĭng gì nè̤ng, dó̤i sĕng-ŭk gì mì-diòng-hŏk góng-hióng iā duâi.

Hŭng-pŏ̤ cĭ-hâiu, dâ̤ nê bēng «SAO-sê̤ṳ-giông Gé-liŏh» có̤i-hâiu gă lāu lâng hòng: „Ô siŏh ciáh gŏ̤-ciā (歌者) sāi cê-gă gì sĭng gū-lâ̤ biék-nè̤ng.“ Dùng-ìng gâe̤ng Ā-sĭ-nā sĭk-hiêng cê-gă găk Aincrad hṳ̄ gì sìng-nŏk. Ā-sĭ-nā ciŏng dêng-huŏng-gái huàng dùng-ìng, gĭ-dâi dùng-ìng ké̤ṳk cê-gă dái, sié-nó̤h sié-nó̤h. Dáng-sê chṳ̄-káik éng-găi sīng-muóng (審問) Dáe̤ng-chŏng gáu-sêu gì Gé̤ṳk-gŏng, ciŏng gáu-sêu dái gáu lêng siŏh gă gĕ̤ng-cáuk-sék, buóh có̤ lêng siŏh hâung gé-uăh, hô̤ lā̤ „RATH“.

Lìng Hŭi-ĭng (林徽因, buōng miàng 林徽音, 1904 nièng 6 nguŏk 10 hô̤ – 1955 nièng 4 nguŏk 1 hô̤), Hók-ciŭ Diòng-lŏ̤h-nè̤ng, Dṳ̆ng-guók hiêng-dâi chók-miàng gì gióng-dé̤ṳk-sṳ̆, sĭ-ìng. Ĭ iâ sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók guók-hŭi siék-gié-ciā cĭ ék.

茲套記音系統共今旦平話字特大其差別敆„a̤“，„e̤“，„o̤“共„ṳ“其表記懸頂，許套記音系統使„á“ 表示 „a̤“, „ó“ 表示 „o̤“, „ë“ 表示 „e̤“, „ü“ 表示 „ṳ“。許時候無儂會使聲調符號，因為標聲調符號其問題都共特殊字母其特殊符號掩去了。不過茲套記音系統會中看做平話字其先體。

Kim Jong-un (김정은/金正恩Gĭng Céng-ŏng, 1984 nièng 1 nguŏk 8 hô̤ – ) sê Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì dâ̤ 3 ciáh liāng-dô̤-ìng (iù 2011 nièng kăi-sṳ̄ gáu hiêng-câi). Ĭ sê Kim Jong-il gì giāng.

Dŏng-sì, siĕng-nṳ̄ guók-uòng Ó̤-bé-lòng (Oberon) gâe̤ng ĭ nṳ̄-uòng Tái-tá-nà̤-ā (Titania) iâ lì gáu Ngā-diēng ngiê-dāu gì chéu-lìng. Ĭ lâng ciáh ciáng lā̤ uŏng-gă. Ó̤-bé-lòng còng-é sāi ĭ chă̤-cṳ̄ ái siông chéu-lìng diē dék giăng-nè̤ng gì nó̤h, ŏ̤h-ciŏng-uâng lì dīng-huăk ĭ. Gó-chṳ̄, ĭ chă̤-kiēng diĕu-pì gì Hō̤-nè̤ng Lò̤-bĭng (Robin Goodfellow) kó̤ diáh siŏh cṳ̄ng iā gì-dĕk gì huă, nâ kĕk ciā huă gì cáik-cáik dĕk lŏ̤h ciáng lā̤ káung-mìng gì nè̤ng mĕ̤k-tiák lā̤, ciā nè̤ng cêu â̤ ái siông ĭ mĕ̤k-ciŭ siŏh báh kŭi sū káng giéng diŏh gì tàu iông nó̤h, câi ĭ sê nè̤ng gó sê iā-séu.

Liù-giù có̤i gŏ̤ gì tūng-dê-ciā hô̤ lā̤ guók-uòng, Liù-giù nè̤ng gó̤ ĭ „Ushū Ganashii“ (御主加那志) hĕ̤k-ciā „Shuri Ten Ganashi“ (首里天加那志). Uòng-hâiu ô Sashiki Magiri (佐敷間切) gì hŭng-dê, hô̤ lā̤ „Sashiki Aji Ganashi“ (佐敷按司加那志). Tái-cṳ̄ hô̤ lā̤ „Kani Ganashii“ (黄金加那志), bók ĭng-ôi ô Nagagusuku Magiri (中城間切) gì hŭng-dê, hô̤ lā̤ „Nagagusuku Udun“ (中城御殿).
William Howard Taft (1857 nièng 9 nguŏk 15 hô̤ – 1930 nièng 3 nguŏk 8 hô̤) sê Mī-guók dâ̤ 27 êng cūng-tūng, 1909 nièng gáu 1913 nièng câi-êng.

Internet, iâ hô̤ lā̤ hô-lièng-uōng (互聯網) hĕ̤k-ciā uōng-cié-uōng-lô (網際網路), sê siŏh cṳ̄ng uōng-lŏ̤k gâe̤ng uōng-lŏ̤k cĭ găng cháung-lièng diŏh siŏh dŏi gì siŏh ciáh dĕk-biék duâi gì uōng-lŏ̤k, cī siŏh cū gì uōng-lŏ̤k kĕk TCP/IP hiĕk-ngiê (iâ hô̤ lā̤ TCP/IP hiĕk-dêng) lièng kī lì, hìng siàng siŏh ciáh lò̤-cék siông gì dăng-ék gì dĕk-biék duâi gì guók-cié uōng-lŏ̤k.

郎罢敦促伲囝使推帚掃星星，但是公公堅持使掃把掃星星，兩隻儂復蜀回為勞動工具發生爭執。就敆此時，蜀粒特別大其星星砸落敆在月上，仱公公共郎罢復為怎怎移動茲粒星星發生爭執。旁邊其伲囝討着蜀把鐵錘囝，決定使自家其方式來解決茲萆問題。伊將帽檐向後頭捵，選擇自家其方式來戴帽囝，然後扒上許萆特別大其星星，蜀錘將伊敲成嘢価小星星。隨後工作順利進行，伲囝選擇使耙耙掃星星，無選公公共郎罢其方法。

Ĭ câi-ôi gì sèng-âu huák-diēng gáu-ṳ̆k, siŭ-gāi huák-lŭk dâi-dŏng mò̤ gáu gì dê-huŏng. Ĭ iâ buóh siōng huák-diēng gĭng-cá̤, bók-guó diŏh 1847 cêu bâng sī lāu, iù ĭ gì giāng Siông Tái lì ciék-băng.

Mī-ī-mī-huôi (美以美會, Ĭng-ngṳ̄: The Methodist Episcopal Church) sê téng 1784 nièng gáu 1939 nièng cĭ găng gì siŏh ciáh gĭ-dók-gáu ôi-lī-cŭng gì gáu-puái. 1784 nièng 12 nguŏk 24 hô̤, diŏh Mī-guók Maryland-ciŭ gì Baltimore sìng-lĭk.

Séng-gău (性交), sê dông-ŭk cĭ găng dò̤ sĕng-sĭk-ké lì gău-puói gì có̤-huák. Nè̤ng gì séng-gău iâ hô̤ lā̤ có̤-ái(做愛) hĕ̤k-ciā sá(𠚺), ék-buăng sê ê-séng (nàng-gái gâe̤ng nṳ̄-gái) cĭ găng có̤ gì dâi-gié, bók-guó iâ ô ciēu buô-hông sê dùng-séng cĭ găng có̤ gì.

13碼其國際標準書號一般乞分成5萆部分（10碼為4萆部份），𣍐同様其部份使連字號（-）或者空格清楚分開，位數是會使變化其，連字號敆在系統處理上會使忽略；前導位數保證會保證茲蜀串數字會乞判斷為國際標準書號。如果有必要，連字符號着乞正確其標明；伊會讓使其儂比較清楚其判斷出數字共出版商共所屬國家共關係。

Sikkim (Sikkim-ngṳ̄ : སུ་ཁྱིམ་) sê Éng-dô gì siŏh ciáh nô̤i-lṳ̆k băng. Sikkim diŏh Himalaya Săng-mĕk nàng-biĕng, báe̤k-méng gâe̤ng Dṳ̆ng-guók ciék-iōng, dĕ̤ng-méng gâe̤ng Bhutan ciék-iōng, să̤-méng sê Nepal, nàng-méng gâe̤ng Să̤ Bengal siŏng-lìng. Ìng-kēu iók 60 uâng.

Chŏng-hà-ciŭ Gĭ-dók-dòng (蒼霞洲基督堂), báik-cèng hô̤ lō̤ Hók-ciŭ Gĭ-dók-dòng (福州基督堂), sê Ĭng-guók Séng-gŭng-huôi (Ĭng-ùng: Church of England) găk Dṳ̆ng-guók Hók-gióng gáu-kṳ̆ gì cuō-gáu cô̤-dòng, dê-cī găk Hók-ciŭ Dài-gĕ̤ng-kṳ̆ Chŏng-hà-ciŭ Gău-tŭng-háe̤ng 17 hô̤.

Sīng Bō̤-dĭng (沈葆楨, 1820 nièng – 1879 nièng ), Hók-gióng Âu-guăng nè̤ng (gĭng-dáng sṳ̆k Hók-ciŭ), sê Dṳ̆ng-guók Muāng-chĭng sèng-âu Iòng-ô Ông-dông gì dâe̤ng-iéu ìng-ŭk. Ĭ sê Lìng Cáik-sṳ̀ gì niè-sái.

Séng dáik-géu sĭng-tiĕng: Diŏh séng dáik géu sĭng-tiĕng sê Ciō sé̤ṳ gì, iâ ĭng lā̤ séng, ciáh â̤ dáik géu sĭng-tiĕng. Dáng, gáu-iū diŏh siŏng-séng ciā ĭ-kó̤ Séng-lìng, dŭi-giù séng-giék, sĭk-ciêng Séng-gĭng gà̤-dēng lié gì gáu-hóng, gṳ̆ng-géng Siông-dá̤, huâng ái cé̤ṳng-ìng.

Cūi ô săng cṳ̄ng hìng-tái: cūi-ké, cūi, gâe̤ng bĭng. Cūi găk 100 °C sèng-âu biéng có̤ cūi ké, 0 °C ī-hâ ngĭk có̤ bĭng. Cūi găk 4 °C sì-hâu mĭk-dô dék duâi. Sùng cūi câung-tái sê mò̤ ê, mò̤ hiŏng, iâ mò̤ sáik gì.

Áng dà̤-mĕ̤k, Ŭi-nà̤-sṳ̆ Sĕng-lī-nè̤ng sê bī Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ (Antonio), bók-guó huāng-méng gáe̤k-sáik -- Iù-tái-nè̤ng Săi-lŏk-káik (Shylock) gáing-gáing chók-miàng. Ĭ ng-dăng-dăng sê siŏh ciáh sêu-hâi-nè̤ng, iâ sê siŏh ciáh gă-hâi-nè̤ng, gó-chṳ̄, dó̤-dā̤ Săi-lŏk-káik găi-dŏng ké̤ṳk nè̤ng dùng-cìng gó sê hièng-hâung, dŭ câi tŭk-ciā.
Benito Mussolini (1883 n. 7 ng. 29 h. - 1945 n. 4 ng. 28 h.) sê siŏh ciáh É-dâi-lé lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng iā chók-miàng gì céng-dê ìng-ŭk. Ĭ sê Fasci dōng gì liāng-dô̤-ìng, iù 1922 nièng gáu 1943 nièng sê É-dâi-lé Uòng-guók gì siū-sióng. É-dâi-lé găk Dâ̤ 2 ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng dâi-dŏng páh suŏ ī-hâiu lŏk-dài, gáu-muōi-lāu ké̤ṳk sáng Gê̤ṳng-sāng-ciō-ngiê gì nè̤ng niăh kī lì tài sī.

Holopedia, iâ hô̤ lā̤ Mìng-nàng-ngṳ̄ Wikipedia, sê sāi Mìng-nàng-ngṳ̄ siā gì Wikipedia. „Holo“ sê cī „Hō-ló-oē“, sê Mìng-nàng-ngṳ̄ gì siŏh cṳ̄ng biék-chĭng.

18 sié-gī cā-gĭ gì séng-gŏ̤-cĭk «Dâi-bĭk gì Séng-īng» (Lá-dĭng-ùng: Lyra Davidica) sê cĭng hō̤ gì ùng-hŏk huâng-liê. «Dâi-bĭk gì Séng-īng» có̤i-cā chók-bēng diŏh 1708 nièng, gì-dṳ̆ng ô siŭ-luŏh sŏ̤h dà̤ séng-gŏ̤, iā sèu éng-ê̤ṳng diŏh Bô-uăk-cáik. Ciā séng-gŏ̤ gê̤ṳng-cūng 4 ciék, muōi ciék 4 hòng, muōi hòng ī "Ă-lī-lô-iā" sák-muōi. Chiāng cé̤ṳ-é, cī dà̤ séng-gŏ̤ giòng-diêu lāu Ià-sŭ ṳ̄ng-sêu sĕk-cê-gá gà̤-dēng gì tiáng sê ôi-lāu cīng-géu sié-gái, ī-gĭk báik-duòng Ià-sŭ iù muó diē sĭng tiĕng hâiu sū gāng-gáuk gì tióng-lŏk.

Gū-chiŏng (股川) iâ hô̤ lā̤ “gū-chiŏng-pā̤”, sê lìng-diòng̤-mŭk dông-ŭk gì siŏh ciáh buô-ôi, găk kă gì gèng-dēng, iĕu gâe̤ng piăng gì â-dā̤. Lìng-diòng̤-mŭk dông-ŭk sô̤i gì sèng-âu cêu sê sāi gū-chiŏng. Gū-chiŏng dâi-dŏng ô siŏh ciáh kĕ̤ng-kĕ̤ng hô̤ lā̤ gŏng-muòng, dò̤ lā̤ lá sāi sāi.

Chŭi-iòng Hók-ciŭ-uâ cĭ hâiu dŭ mò̤ sêu gì-tă ngṳ̄-ngiòng gì īng-hiōng, dáng-sê 3 bĭh pé-ĭng ông-muōi ô̤h Siông-diô ngṳ̄-ngiòng hūng-kuāng kiū biáng siŏh-dŏi /n/, /m/, /ŋ/ → /ŋ/. Giék-guō, „san (山)“ tĕ̤k có̤ /saŋ/, „sam (三)“ iâ tĕ̤k có̤ /saŋ/, gâe̤ng „sang (生)“ biéng có̤ dè̤ng-ĭng-cê. Sáik-muōi-ông-mō̤ iâ huák-sĕng dè̤ng-iông biéng huá, nguòng-lā̤ hùng-ông â-sāu gì sáik-muói /kˀ/ biéng có̤ hò̤-lè̤ng sáik-muōi /ˀ/, ngāi-sáik-muōi /tˀ/ gâe̤ng chói-puòi-sék-muōi /pˀ/ biáng gáu sáik-muōi /kˀ/ diē-sié, giék-guó /pakˀ/ biéng có̤ /paˀ/, „sit (實)“, gâe̤ng „sip (什)“ du te̤k có̤ /sikˀ/ gâe̤ng „sik (食)“ dè̤ng-ĭng.

1950 nièng, Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k Gĭ-dók-gáu gì Săng-cê̤ṳ ái-guók ông-dông gì chiĕng-miàng uăk-dông iù ciā gáu-dòng kăi-sṳ̄. 1958 nièng, gáu-dòng buô-hông diòng-sū ké̤ṳk Dài-gĕ̤ng gì siŏh găng iŏh-chiōng ciéng-ê̤ṳng. 1966 nièng Ùng-gáik kăi-sṳ̄, cô̤-dòng ké̤ṳk guŏng lâi, cuòng-buô ké̤ṳk iŏh-chiōng ciéng-ê̤ṳng.
Lò̤-mā-tiĕng-cuō-gáu ṳ̀ Gŭng-nguòng 16 sié-gé iù Iă-sŭ-huôi gâe̤ng Dô̤-mìng-huôi duòng gáu Hók-gióng, bók gĭng Hók-gióng gâe̤ng Dṳ̆ng-guók dĕ̤ng-nàng iòng-hāi dê-kṳ̆ duòng gáu Dṳ̆ng-guók nô̤i-dê. Hók-gióng sê dŏng-sì Tiĕng-cuō-gáu găk Dṳ̆ng-guók gì dê̤ṳng-iéu dṳ̆ng-sĭng. Gĭng-guó Mìng-dièu muăk-nièng chiông Lé Mā-dâiu (利瑪竇) gâe̤ng Ngái Ṳ̀-liŏk (艾儒略) cūng-kuāng gì duòng-gáu-sê̤ṳ gì nū-lĭk, Tiĕng-cuō-gáu găk Hók-gióng gâe̤ng Dṳ̆ng-guók huák-diēng cĭng ká̤, iā-sâ̤ guăng-uòng iā gă-ĭk gáu-huôi. Hók-ciŭ lĭk-sṳ̄ siông dâ̤-ék cô̤ gáu-dòng Săng-săng-dòng (三山堂) cê̤ṳ sê găk ciā sì-gĭ iù Mìng-dièu cāi-sióng Iĕk Hióng-gŏ̤ (葉向高) gì sŏng-giāng sū kī. 1645 nièng Lè̤ng-ū Huòng-dá̤ găk Hók-ciŭ dĕng-gĭ gì sèng-hâu iā dâi-lĭk ciĕ-tì Tiĕng-cuō-gáu, bók dṳ̀ng siŭ lāu Săng-săng-dòng. 1680 nièng, Tiĕng-cuō-gáu Hók-gióng dái-mŭk-kṳ̆ (天主教福建代牧區) sìng-lĭk. Chĭng-dièu chĕ̤, iù-ṳ̀ Lā̤-ngiè-cĭ-cĭng, Tiĕng-cuō-gáu găk Dṳ̆ng-guók sêu gáu páe̤k-hâi, duōng gáu dê-â duòng-gáu, dĭk-tàu gáu 1846 nièng cĭ-hâiu ciáh huŏi-hŭk uăk-dông. 1883 nièng, Hók-gióng báe̤k-gīng dái-mŭk-kṳ̆ (福建北境代牧區) sìng-lĭk, ī-hâiu Hók-ciŭ dái-mŭk-kṳ̆ (福州代牧區) bók buŏng chók-lì, béng ṳ̀ 1946 nièng sĭng ùi Hók-ciŭ cūng-gáu-kṳ̆ (福州總教區), cuō-cô̤-dòng găk Huăng-sùng-puō Tiĕng-cuō-dòng. 1949 nièng Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng siông-dài cĭ-hâiu, Tiĕng-cuō-gáu găk Dṳ̆ng-guók sêu gáu ák-cié, nguôi-guók sìng-cék ìng-uòng ké̤ṳk dé̤ṳk-cāu, Dṳ̆ng-guók Tiĕng-cuō-gáu ái-guók-huôi sìng-lĭk, găk Gê̤ṳng-sāng-dōng ăng-bà̤ â cê-gă guāng-lī cŭng-gáu sê̤ṳ-ô. Siŏh buô-hông gáu-dù duōng-gáu dê-â gié-sṳ̆k ciék-sêu Lò̤-mā gáu-cŭng gì guāng-lī, hô̤ lō̤ dê-â gáu-huôi.

Dâ̤ nê nĭk màng-buŏ, Hŭng-lìng-huō-săng dĭk-dĭk dīng ké̤ṳk páh gì sìng-uòng, dīng iā òng muôi lì, nuông Ā-sĭ-nā cê-gă sĕng kó̤. Káik-lài-ĭng ĭ-gáuk-nè̤ng mâ̤ báik sìng-uòng diŏh ĭ-iêng, kăi-sṳ̄ páh lāu gó diŏh lā̤ kiê, hàng-bók-cháuk ké̤ṳk lêng siŏh ciáh mò̤-tàu gâe̤ng Ĭng-nê páh. Mìng-dáng, Dùng-ìng diōng gáu sèng-nĭk màng-buŏ sōng-páh gì gŭng-huòng, kiē-dông (啟動) «Sê̤ṳ-liĕk», káng-giéng siŏh ciáh cṳ̆-niòng-giāng, sê̤ṳng lā̤ băh-sáik gì ĭ-siòng, sê lièng-mô̤ (連帽) gì lièng-sĭng-gùng (連身裙). Ĭ cī nâ uōng-huŏng, dāng mā-siông siĕu-sék kó̤. Dùng-ìng gâe̤ng Sĭ-ĭng (詩音) páh sī biék siŏh ciáh mò̤-tàu cĭ-hâiu, Giék-ĭ (結衣) huák-hiêng Aincrad mò̤-tàu gì chók-hiêng sông-sê̤ṳ, gâe̤ng «Dŏ̤-giéng» gì mì-gṳ̆ng dê-dù dùng-siŏh-iông. Dùng-ìng gâe̤ng Ā-sĭ-nā păng-gōng, gōng gáu cī giông dâi, huák-hiêng Ĭng-nê sê „SAO-sê̤ṳ-giông“ gì hâing-còng-ciā (倖存者), ī-sèng iâ sê „Háik-mèng Kiè-sê̤ṳ-tuàng“ (血盟騎士團) gì sìng-uòng, miàng-cê giéu „Ĕng-ū-lòi“ (鸚鵡螺).
Lò̤-mā-tiĕng-cuō-gáu nguòng-ṳ̀ cō̤-gĭ Gĭ-dók-gáu, sê Iă-sŭ gì sū-dù Báe̤k-dŏ̤-lṳ̆k găk Gŭng-nguòng 1 sié-gé cháung-gióng ṳ̀ Lò̤-mā. Gŭng-nguòng 5 sié-gé, Lò̤-mā-dá̤-guók hŭng-liĕk ùi dĕ̤ng să̤ lâng buô-hông, Lò̤-mā sê Să̤-lò̤-mā-dá̤-guók gì siū-dŭ, Lò̤-mā cuō-gáu dáik-gáu Să̤-lò̤-mā-dá̤-guók huòng-dá̤ gì ciĕ-tì. Gŭng-nguòng 11 sié-gé Dĕ̤ng-să̤-gáu-huôi-dâi-hŭng-liĕk cĭ-hâiu, Lò̤-mā-tiĕng-cuō-gáu sìng-ùi să̤-huŏng Gĭ-dók-gáu gì gáu-huôi, iù Lò̤-mā-cuō-gáu cék gáu-cŭng liāng-dō̤. Gŭng-nguòng 16 sié-gé, Cŭng-gáu-gāi-gáik-ông-dông găk Ĕu-ciŭ chók-hiêng, să̆-huŏng gáu-huôi bók hŭng-liĕk ùi Lò̤-mā-tiĕng-cuō-gáu (Tiĕng-cuō-gáu) gâe̤ng Sĭng-gáu (găk Hók-ciŭ gâe̤ng Dṳ̆ng-guók gáe̤ lō̤ Gĭ-dók-gáu) lâng-ciáh déng-ìng.

Pŏ̤-să̤-ā gì nòng-mâ guó-sió sèng-âu ô làu giâ siŏh hŭng mì-cé̤ṳk, hióng ĭ giù-huŏng gì nè̤ng diŏh téng săng bĭk ăk-ăk (hŭng-biék sê gĭng, ngṳ̀ng, iòng có̤ siàng gì) dài-dŏng gēng chók siŏh bĭk ciáng-káuk gì ăk-ăk (diē-sié ĕng lā̤ Pŏ̤-să̤-ā gì uâ-chiông), ĭ ciá â̤-sāi gâe̤ng Pŏ̤-să̤-ā giék-huŏng. Bók-guó, sèng-dāu lì giù-huŏng gì nè̤ng iā sŏi, dŭ gēng dâng go̤. Gā ăk-ăk diē-lié káung lā̤ chié-kă̤ nè̤ng gì sĭ, bău-guák hùng-nè̤ng dŭ â̤ báik gì hī siŏh guó: "All that glitters is not gold." (Ng-sê â̤ niák gì nó̤h dŭ sê gĭng.) Nâ Bă-să-nà̤-ó̤ gēng diŏh ciáng-káuk gì ăk-ăk (iòng gì siŏh bĭk).

1517 nièng: Dáik-guók sìng-hŏk-gă Martin Luther diŏh Wittenberg gì siŏh găng gáu-dòng muòng-kāu táik ĭ siā gì «95 dèu lâung-gŏng», ciā dâi-gié â̤ dé̤ṳng sáung Sĭng-gáu gì cŭng-gáu gāi-gáik ông-dông gì kăi-sṳ̄.

Ubuntu sê siŏh ciáh ī dó̤h-méng éng-ê̤ṳng ùi cuō-iéu gì Linux chŏ̤-cáuk hiê-tūng, miàng-chĭng nguòng cê̤ṳ Hĭ-ciŭ nàng-buô Cū-lū-ngṳ̄ gì sṳ̀ "ubuntu", é-sé̤ṳ sê "nguāi còng-câi ĭng-ôi dâi-gă-nè̤ng còng-câi".

Cék-cṳ̄ (質子) sê siŏh cṳ̄ng ā nguòng-cṳ̄ lĭk-cṳ̄, dái siŏh bĭh dăng-ôi céng diêng-hò̤, gé cáuk p hĕ̤k-chiā p+. Cék-cṳ̄ cék-liông nâ 1.672621898(21)×10−27 kg, bī dṳ̆ng-cṳ̄ nâ dâe̤ng siŏh-nék-giāng. Sū-iū gì nguòng-cṳ̄ hŏk dŭ-ô dái cék-cṳ̄.

Gōng cê-gă gì cū-cŭng sê Hók-gióng gì nguòng-cê̤ṳ-mìng. Uòng Sīng-dĭ páh gáu Hók-gióng ī-hâiu ciŏng ĭ-gáuk-nè̤ng gì chèng dŏk kó̤, dṳ̆k kó̤ hāi lā̤.

Thaksin Shinawatra (Tái-ngṳ̄: ทักษิณ ชินวัตร, 1949 n. 7 ng. 26 h. - ) sê Tái-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ diŏh 2001 nièng 2 nguŏk 9 hô̤ gáu 2006 nièng 9 nguŏk 19 hô̤ sê Tái-guók gì siū-sióng.

Ĭng-ôi ngiēng-géu huŏng-huák gâe̤ng gáe̤k-dô mâ̤ dè̤ng, "ngṳ̄-ngiòng" gì kái-niêng iâ ô cêng sâ̤ bēng-buōng. Ék-buăng gōng, ngṳ̄-ngiòng sê mì-dŭk ìng-lôi ciáh ô gì dĕk-sṳ̀ gì hù-hô̤ hiê-tūng: dŏng cáuk-ê̤ṳng diŏh nè̤ng gâe̤ng nè̤ng gì guăng-hiê sèng-âu, ĭ sê gău-liù sṳ̆-siōng gì mùi-tā̤; dŏng cáuk-ê̤ṳng diŏh nè̤ng gâ̤eng káh-guăng sié-gái gì sèng-âu, sê nêng-sék sié-gái gì gĕ̤ng-gê̤ṳ; dŏng cáuk-ê̤ṳng diŏh ùng-huá gì sèng-âu, sê ùng-huá gì cái-tā̤.

George M. Dallas (1792 nièng 7 nguŏk 10 hô̤ – 1864 nièng 12 nguŏk 31 hô̤) sê Mī-guók gì siŏh ciáh hó-cūng-tūng, 1845 nièng gáu 1849 nièng câi-êng.
Guŏng-dṳ̆ng Huòng-dá̤ (光中皇帝, Uŏk-nàng-ngṳ̄: 𤤰光中 (Vua Quang Trung), 1753 n. - 1792 n. 9 ng. 16 h.), miàng Uōng Guŏng-bìng (阮光平 (Nguyễn Quang Bình)), nguòng-miàng hô̤ lā̤ Uōng Hiê hĕ̤k-ciā Uōng Ùng-hiê (阮文惠 (Nguyễn Văn Huệ)), sê Uŏk-nàng Să̤-săng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 1788 nièng gáu 1792 nièng câi-ôi.

Báik-cá̤ (百濟, Dièu-siēng-ngṳ̄: 백제) sê Dièu-siēng buáng-dō̤ gô-dā̤ gì guók-gă, iâ sê Dièu-siēng lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng Săng-guók Sì-dâi gì săng ciáh guók-gă cĭ ék. Ciā guók-gă gì ôi-dê găk gĭng-dáng Dièu-siēng buáng-dō̤ gì să̤-nàng-buô.

Hók-ciŭ-uâ ciō-iéu sê téng Gū Háng-ngṳ̄ huák-diēng chók gì. Ĭng-ôi Hók-ciŭ sêu gáu báe̤k-huŏng īng-hiōng gá-ciēu, bó̤-làu cĭng sâ̤ gū Háng-ngṳ̄ gì sìng-hông.

Ciēng, Hók-chiăng giéu chió-ciēng (厝䗃). Mìng-chiăng giéu sièng-chṳ̄ (檐鼠), Dĕ̤ng Mā-lài-să̤-ā gì Hók-ciŭ-nè̤ng iâ ciŏng-uâng giéu. Iù-kă̤ giéu piák-chṳ̄ (壁鼠). Iâ ô piék-hū (壁虎) gì gōng-huák, gâe̤ng Pū-tŭng-uâ siŏh-iông.

Gŏng-gé̤ṳ «Mìng-sṳ̄» gì gé-cāi, 1372 nièng, Liù-giù-guók Dṳ̆ng-săng-uòng Chák-dô hióng Mìng-dièu dièu-góng. Hī sèng-âu Liù-giù gié-sŭk iā lŏ̤h-hâiu, Ciŏ Nguòng-ciŏng cêu puái Hók-gióng-nè̤ng 36 sáng kó̤ Liù-giù diêu. Cī siŏh dêng nè̤ng cêu sê Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng. Ĭ-gáuk-nè̤ng găk Liù-giù gióng-lĭk Giū-mī-chŏng lì diêu.

Lìng Sié-gŭng (林世功, 1842 n. 2 ng. 3 h. - 1880 n. 11 ng. 20 h.), cê Cṳ̄-sê̤ṳ (子敘), hô̤ Chŭng-bâung (春傍), sê Liù-giù-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă gâe̤ng ngôi-gău-guăng. Hŭng-hô̤ Nagushiku Satunushipechin (Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄: 名城 里之子親雲上 (ナーグシク サトゥヌシペーチン)).

ᡥᡡᠸᠠᠩᡩᡳ, 1638 n. 3 ng. 15 h. - 1661 n. 2 ng. 5 h.), miàng Hók-lìng (福臨, ᡶᡠᠯᡳᠨ), sê Muāng-chĭng gì dâ̤ 2 ciáh huòng-dá̤, iâ sê Muāng-chĭng diē Guăng ī-hâiu gì tàu ciáh huòng-dá̤. 1643 nièng gáu 1661 nièng câi-ôi, nièng-hô̤ Sông-dê (順治).

Uōng-hiĕk liù-lāng-ké (網頁瀏覽器, Ĭng-ngṳ̄: web browser) sê dò̤ lì hiēng-sê uōng-câng hŭk-ô-ké (iâ hô̤ lā̤ sê̤ṳ-hŭk-ké) hĕ̤k-ciā uòng-giông hié-tūng diē-sié gì ùng-giông, bêng-chiă niông ê̤ṳng-hô gâe̤ng ciā ùng-giông gău-hô̤ gì siŏh cṳ̄ng niōng-giông.

Ĭ nguòng-lài sê Mìng-dièu gì Gié Uòng (桂王), găk 1646 nièng diŏh Guōng-dĕ̤ng gì Diêu-kéng dĕng-gĭ. 1661 niêng, ĭ ké̤ṳk Muāng-chĭng páh suŏ, cāu kó̤ Miēng-diêng. Bók-guó mò̤-niŏh-òng Miēng-diêng guók-uòng ké̤ṳk nè̤ng tài sī, ĭ ké̤ṳk hī ciáh chuâng-ôi-ciā niăh kī lì gău ké̤ṳk Muāng-chĭng. Dâ̤ nê nièng, ké̤ṳk Ngù Săng-gié diŏh Hùng-nàng tài sī.

Lò̤-mā-tiĕng-cuō-gáu găk Hók-ciŭ gâe̤ng Dṳ̆ng-guók tĕ̤ng-chĭng ùi Tiĕng-cuō-gáu, găk Hĭ-lăk-ngṳ̄ diē-sié hô̤ lō̤ καθολικισμός, găk Lá-dĭng-ngṳ̄ diē-sié hô̤ lō̤ Catholicismus, dŭ sê cuòng sié-gái, cuòng-tā̤, hĕ̤k-ciā puō-sié gì é-sé̤ṳ. Dĕ̤ng-să̤-gáu-huôi-hŭng-liĕk cĭ-hâiu, ĭng să̤-huŏng gáu-huôi ī Lò̤-mā ùi dṳ̆ng-sĭng, ī Lò̤-mā cuō-gáu (gáu-cŭng) ùi liāng-sêu, gó-chṳ̄ hô̤ lō̤ Lò̤-mā-tiĕng-cuō-gáu.

Uòng Hĭ (王曦, ? - 944 n.), nguòng-lài miàng-cê hô̤ lā̤ Uòng Iòng-hĭ (王延曦), sê Ngū-dâi Sĕk-guók gì sèng-âu Mìng-guók gì dâ̤ 4 dâi huòng-dá̤. 939 nièng gáu 944 nièng câi-ôi.

Puâng lā̤ ĭ huói-só gì gă-cĕng, Hugo iù nièng-kĭng sèng-hâu gì siŏh ciáh sṳ̆-siōng bō̤-siū gì nè̤ng biéng có̤ siŏh ciáh céng-dê cō̤-ĭk gì ciĕ-tì-ciā, ciĕ-tì gê̤ṳng-huò-cié. Ĭ gì cáuk-pīng diē-sié dŭ ô huāng-éng dŏng-sì gì céng-dê gâe̤ng siâ-huôi cìng-huóng.
Giàng-diô (行墿) sê nè̤ng hĕ̤k-ciā gì-tă dông-ŭk kĕk kă sāi-lĭk lì hióng ék-dêng gì huŏng-hióng iè-dông hĕ̤k-ciā ông-dông gì hìng-ôi. Bī bié mâing.

Hugo gì tàu buô sìng-gŭng cáuk-pīng sê ĭ diŏh 1831 nièng chók-bēng gì «Bă-là̤ Séng-mū-iêng». Ĭ lêng-nguôi siŏh buô sìng-gŭng gì duâi cáuk-pīng sê «Pĭ-cāng Sié-gái», cī buô cṳ̆ ĭ sāi 17 nièng ciáh chiàng.

Bók-séu-gáung (不鏽鋼) sê siŏh cṳ̄ng tiék gì hăk-gĭng. Ĭ gì iông-sék chiông gáung, dáng-sê mâ̤ chiông gáung hŭ-uâng ṳ̀ng-ê săng-cĭng, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ „bók-séu-gáung“.

同時復有江西其弋陽腔傳遘福州來。者戲班蜀七處躃躃動去演出，故此號𡅏「江湖班」。者「江湖班」唱戲全使「土官話」（官話其字使福州話其音來讀），前臺唱，後臺幫腔，鑼鼓窾窾叫，聽𡅏野鬧熱，百姓都盡去喜歡。但是者「土官話」着百姓臺中無箬壞儂聽會會意，有儂就掏𡅏「平話」（福州話）來唱白，「平話戲」就總款產生去了。滿清咸豐年，洪塘其老儂懷念舊底其「儒林班」，借做半段唱戲其機會，組織頭隻使鄉其名字起其戲班，號𡅏「洪塘儒士班」。由茲辰候起，「儒林戲」復開始有儂唱去了，並且唱其儂罔變罔多，戲派罔變罔価。由鄉下傳遘城裡，復由福州傳遘長樂，福清，永泰，古田，閩清等等其地方，敆各塊也是野受歡迎。最尾「儒林戲」，「江湖戲」共「平話戲」會變合蜀堆去了，百姓告伊「三合響」，嚽就是今旦其閩劇了。

Bù-sìng(菩蠅, 蚨蠅 hĕ̤k-ciā 蒲蠅) sê siŏh cṳ̄ng Ciék-ciĕ dông-ŭk(節肢動物). Ĭ sê siŏh cṳ̄ng hâi-tè̤ng(害蟲), â̤ diòng-niēng(傳染) bâng-tū-siá(病吐瀉), sék-ŭng-bâng(濕瘟病) gó-cṳ̄ng bâng(病).

Uòng-dô̤ Sĕk-nê Sĭng-cô̤ sê uòng-dô̤ gà̤-dēng gì sĕk-nê ciáh sĭng-cô̤. Ciā sĕk-nê ciáh sĭng-cô̤ sê Iòng-gĕ̤ng-cô̤, Gĭng-ngù-cô̤, Sĕ̤ng-sĕng-cô̤, Chiĕk-giāng-cô̤, Săi-giāng-cô̤, Ék-nṳ̄-cô̤, Tiĕng-bìng-cô̤, Giék-giāng-cô̤, Siâ-chiū-cô̤, Săng-iòng-cô̤, Cūi-bìng-cô̤ gâe̤ng Sĕ̤ng-ngṳ̀-cô̤.

Hĕ̤ng-ngṳ̀ (魟魚) sê náe̤ng-gáuk-ngṳ̀ gŏng diē-sié gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̀. Hĕ̤ng-ngṳ̀ gì dĕk-diēng sê sĭng-tā̤ biēng bàng, lâng bèng gì ngṳ̀-chié iā duâi, gâe̤ng tàu lièng siŏh-dŏi, ngṳ̀-chĭ găh sĭng-tă̤ â-dā̤, cuòng sĭng dŭ sê náe̤ng-gáuk. Cuòng sié-gái ô chiĕu-guó 600 cṳ̄ng gì hĕ̤ng-ngṳ̀. Găh Hók-gióng, hĕ̤ng-ngṳ̀ sê bī-gáu bàng-siòng gì sĭk-ê̤ṳng ngṳ̀.

Iù-tái-gáu, Gĭ-dók-gáu gâe̤ng Ĭ-sṳ̆-làng-gáu dŭ sìng-nêng Ā-báik-lăk-hāng gâe̤ng Mò̤-să̤ cī lâng ciáh siĕng-dĭ. Ciĕ-tì Săng-ôi-ék-tā̤ gì Gĭ-dók-dù siŏng-séng Ià-sŭ sê Siông-dá̤ dŭk-sĕng gì giāng, ng-nié sê siĕng-dĭ, iâ sê sìng buōng-sĭng. Ĭ-sṳ̆-làng-gáu siŏng-séng Ià-sŭ gâe̤ng Ā-báik-lăk-hāng, Mò̤-să̤ siŏh-iông-iông dŭ sê siĕng-dĭ, dáng-sê ng-sê sìng. Nâ Iù-tái-gáu nêng-ùi Ià-sŭ ng-sê sìng iâ ng-sê siĕng-dĭ.

Lìng Sié-gŭng diŏh Giū-mī-chŏng chók-sĕng, ĭ sĭ siā mâ̤ ngài, ké̤ṳk Liù-giù puái kó̤ Dṳ̆ng-guók làu-hŏk. Diōng lì ī-hâiu, có̤ uòng-tái-cṳ̄ Siông Diēng gì sĭng-săng.

Alben W. Barkley (1877 nièng 11 nguŏk 24 hô̤ – 1956 nièng 4 nguŏk 30 hô̤) sê Mī-guók gì siŏh ciáh hó-cūng-tūng, 1949 nièng gáu 1953 nièng câi-êng.
80 во чӧжӧн вежсис комын гӧгӧр редактор. Медводдза редакторӧн вӧлі А.А. Донцов, кодӧс недыр мысти бӧрйисны ВПК(б)-са Кулӧмдін райкомын секретарӧн, но сійӧ 1931 вося вӧльгым тӧлысьӧдз на уджалiс редакторӧн.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

Åå — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ швед, дан, норвег, войвыв фриз, валлон, колтта саами, юлев саами, лунвыв саами, чаморро кывъясын. Суоми кывйын Å гижӧны сӧмын швед, дан да норвег ас нимъясын. Сідзжӧ Å вӧдитчӧны гренланд кывйын дан пыртӧм кывъясын.

Логи — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 3 км. Сатурнӧдз шӧр кост 23 065 000 км. Логи восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Джен Клина да Брайан Марсден 2006 воын.

1880 воын вичкоса кассаö (кружка) воöма 882 шайт 64 ур. Тайö сьöм локтöма требаысь, молебенысь, казьтылöмъясысь, Рöштво да Ыджыд лун празьникъяс нуöдöмысь. Неуна сьöм настоятель ним вылö вöлi ыстöма Зeмскöй пошта пыр Усть-Сысольскса духовнöй управлениеысь либö Вöлöгдаса духовнöй консисториысь Епископ нимсянь. Вичкоö сiдзжö волöны матысса грездъясысь эскысьяс.

Пöрысь йöз висьталöны кöчан рöссада вирич вывсянь муö лэдзöм йылысь. Медым кöчаныс быдмас гырыся, кагаöс увлань юрöн муö дзумгылöны да шуöны: «Кутшöм тэнад кыз юрыд, мед сэтшöм жö капуста быдмö!»

1608 во — «починок, на усть Колтовы речки Ивана Опарина», 1 овмӧс. 1646 во — «деревня, что был починок на усть Колтовы речки», 2 овмӧс. 1678 во — «деревня, что был починок на усть Колтовы речки, а Половники тож», 2 олан да 2 овтӧм овмӧс (ӧтиыс кулӧма, а мӧдыс, Л.М. Данилов, мунӧма Эжва горув кынӧмпӧт корсьны).

1923 воын йӧзӧдіс «Коді мыжа?» да «Олыштан да муса лоӧ» пьесаяс, а 1927 воын — «Ая-пиа — коммунистъяс». 1928 воын помаліс «Чурка Нина» пьеса. Тайӧ гижӧдъясас петкӧдлӧма коми йӧзлӧн важъя оласног.

Избранное: [стихотворения, поэмы] / Сост.: И.М. Вавилин, П.Г. Доронин, Д.В. Конюхов; послесловие А.Н. Фёдоровой. – Москва: Гослитиздат, 1958. – 208 с.

Рохир Блокланд (нидерл. Rogier Philip Charles Eduard Blokland, *1971, Дордрехт) — нидерландса кывтуялысь, Уппсала университетын финн-йӧгра кывъясысь профессор (2014ʼ восянь).

2003 вося йирым тӧлысьсянь отеч Ионалöн кувсьöм бöрын службасö кутiсны нуöдны Уллянаса манакъяс. Манастырöн сэки юрнуöдiс отеч Роман (Овсиенко).

Пасифе — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 29 км. Юпитерӧдз шӧр кост 22 582 000 км. Пасифе восьтіс Британияса астроном Жак Мелотт Филиберт 1908 воын.

Лун сюзь — войвывса тылаборда, олӧ-вылӧ кыдзи Европаын да Азияын, сідзи и Войвыв Америкаын. Коми муын медся частӧ паныдасьлывлӧ Печора ковтысын, Эжва ю катыдын, Удораса вӧръясын.

80 лет (1933 г., 28 мая — 1999 г., 17 августа) со дня рождения Игнатова Михаила Ивановича, писателя: [список литературы] // Календарь знаменательных и памятных дат Респуб лики Коми на 2013 год. — Сыктывкар, — 2012. — С. 44.
1916 — сикт вӧлі артмӧ некымын овмӧдчанінысь: «Зиновский» погост (17 овмӧс, 70 морт), «Турубановская» грезд (20 овмӧс, 106 морт), «Евсинская» грезд (8 овмӧс, 46 морт). Кобраса мукӧд олысьыс вуджӧма овны матігӧгӧрас артмысь грездъясӧ: «Починское» (10 овмӧс, 62 морт), «Артюхино» (12 овмӧс, 36 морт) да «Катыд» («Верховское») (8 овмӧс, 52 морт).

Юстина Поповалӧн медводдза кывбуръясыс петісны 1920—ӧд воясӧ «Коми просвещенец» да «Ордым» журналъясын. Гижны босьтчӧма 1923-ӧд воын на, кор велӧдіс Кӧрткерӧсса школаын. Сэки Юстина Попова гижӧма быдса тетрадь тыр кывбур да ыстӧма Сыктывкарӧ нималана гижысь Нёбдінса Витторлы. Виктор Савин ошкыштӧма, ӧд тайӧ вӧлі коми нывбабасянь медводдза кывбур чукӧр. Та бӧрын том нывлӧн петіс «Югыд туй» газетын «Коми аньлы» кывбур. Медводдза кывбуръясын петкӧдлӧ мича вӧр-ва серпасъяс («Тӧвся вӧрын», «Ар»), челядьлысь быдлунъя олӧм.

Țț — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ румын кывйын, шуанног — [t͡s]. Сідзжӧ Ț вӧдитчӧны лив анбурын. 1931—1937 воясӧ Ț вӧдитчисны яран анбурын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс кильдин саами кывйын.

Пушту (پښتو [paʂto], [paxto], [pāçte]), сідзжӧ афган кыв — тайӧ иран кыв, дарикӧд Афганистанын каналан кыв. Сідзжӧ пуштуӧн сёрнитӧны Пакистанын.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

Дзоньвидзалун видзан служба котыртӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь да асшӧр ыджыд пайысь 1966 воын А.И. Мишаринлы сетӧма «Социалистическӧй Уджвывса Герой» ним.

Вывтыр улысладорыс лэбачыслӧн еджыд, сьӧд визьяса. Вылысладорыс сьӧдовгӧрд, чужӧм гӧгыльыс еджыд жӧ, а синмыс да нырыс кольквиж. Кок гыжйыс сьӧд рӧма. Тивзӧмыс тшӧтш варышлӧн кодь.

Геннадий Юшков тӧдса кыдз поэт, прозаик да драматург. Медводдза «Мирлӧн асыв» кывбурсӧ йӧзӧдліс 1952–ӧд воын «Войвыв кодзув» журналын. 1959–ӧд воӧ петіc «Медводдза сёрни» кывбур чукӧр. Сэсся сьӧрсьӧн–бӧрсьӧн йӧзӧдіс «Сӧстӧм дӧрӧм», «Сьӧлӧм петас», «Кывбуръяс» да мукӧд небӧг.

Кам (Чулман; рочӧн Кама, тотара Чолман) - тайӧ Киров обласьтын, Перым ладорын, Удмуртияын, Башкортостанын да Тотарамуын ю (1 805 км). Шуйга вож Волга юлӧн.

Малай кыв (Bahasa Melayu, بهاس ملايو), сідзжӧ малайзия кыв - тайӧ Малакка кӧдж да Суматра ді вылын малай-полинезия кыв, зэв матіса индонезиялань. Малайзиялӧн, Брунейлӧн да Сингапурлӧн (тамилкӧд, китайкӧд да англичанкӧд) официал кыв. Анбур - латин, мукӧддырйи араб (джави), важӧн кави.

Ученые Института языка, литературы и истории Коми научного центра УрО РАН: Биографический справочник / Сост. И.Л. Жеребцов. – Сыктывкар, 2000.

2011 воын культура да искусствоӧ ыджыд пай пуктӧмысь Коми Республика Юралысьлӧн Указӧн Л.М. Бурдиналы сетӧма «Коми Республикаса нимйӧза артист» почёт ним.

Hish kya:koł ho'n a:wan Datchu God an beye:na:kwe deya'kowa Isaiah le'na' ts'ina: ya:k'yakkya. Ho'n a:wan Datchu God yam Tsawak le'anikwekkya, "Si! Wan yu'hadiyahk'ya! Ho' yam beye:na:kwe dom an kel a:k'yap, lukk'on dom an kwa'hoł demła yelede'unna.
Катша-рака моз жö быдтор сёйысь тылабордаяс. Арнас да тöвнас кокалöны пелысьлысь да тусяпулысь вотöссö. Радейтöны чöсмасьны быдсяма гагнас да налöн номыръясöн. Гожöмнас дзерöдöны посни кайясöс. Позъяс пырöмöн кокалöны налысь колькъяссö да кайпиянсö. Уськöдчывлöны и шыръяс вылö. Чукöртöны быдмöгъяслысь кöйдыссö да тӧв кежлö дзеблалöны нитш улö да пу горсъясö. Бöрыннас, кöдзыдъяс дырйи, ассьыныс дзеблалöмторъяссö кокньыда аддзöны весиг джуджыд лым улысь.

Vhathu vhoṱhe vha bebwa vhe na mbofholowo nahone vha tshi lingana siani ḽa tshirunzi na pfanelo. Vhathu vhoṱhe vho ṋewa mihumbulo na mvalo ngauralo vha tea u konou farana sa vhathu vhathihi.

1989 воын Мордовияын пасйӧма 180 сюрс мокша; мукӧдыс олӧны Рочмуса регионъясын (Шӧр Россияын, Волга бердын, Сибырын). Диаспораяс эмӧсь Эстонияын, Австралияын, АӦШ-ын. Мокша пӧвстын паськалӧма православие, эмӧсь лютерана да ас эскӧмӧ кутчысьяс (мокшень кой).

Бур журналистъясӧн вӧліны Н.И. Липин, В.В. Оньков, А.И. и М.А. Гановъяс, Виктор Напалков, Г.П. Нестеров, В.В. Уляшев, В.П. Потапов, А.М. Морохин, Н.И. Буткина, И.В. Калистратов, В.Я. Игнатов, Л.И. Лютоева да Эдуард Тимушев.

Родий, лат. Rhodium (Rh) тайӧ 45-ӧд химия элемент. Дорӧга кӧртулов, еджыд рӧма. Топыдлун - 12,41 г/см³. Сылан температура - 2237 K либӧ 1964 °C. Пуӧ 3968 K либӧ 3695 °C температура дырйи.

Шыпас артмӧма кыдзи лигатура НЬ нь. Серб анбурӧ шыпассӧ пыртіс кывтуялысь Вук Стефанович Караджич 1818 воӧ. Македон анбурӧ Њ пырис 1944 воӧ.

1941 воын помалӧма Кардорын военно-инженернӧй училишӧ. 1942 вося урасьӧм тӧлысьсянь фронт вылын. Тышкасьӧма Сталинград да Курск косьясын. Кокниа ранитӧмаӧсь Днепр вӧсна тышын.

урасьӧм тӧлысь 27 лун — шылада коми фольклор туялысь, шылад тэчысь, искусствоведениеяса кандидат, Коми АССР-са искусствоясын нимӧдана уджалысь Прометей Чисталёв (кулiс 1988)

Гортыд медся на муса. Литературная памятка к 65-летию со дня рождения Ивана Ильича Белых. Национальная детская библиотека Республики Коми им. С.Я. Маршака, 2011

Халдене — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,9 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 100 000 км. Халдене восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Янга Фернандес да Юджин Магнайер 2000 воын.

ВКП(б)-ӧ пырысьӧн Старцев ноксис общественнӧй уджӧн. Вӧлі пырӧ Ленинградсянь краеведениелӧн Шӧр Бюроӧ, Ленинградса СНР бюроӧ. Вӧлі веськӧдлӧ Ленинградса некымын заводын ленинизм да ӧнія политика партшколаясӧн (Коминтерн нима, Н.Г. Козицкий нима, А.Н. Радищев нима, А.П. Леонов нима трампаркын и с.в.).

Сергей Морозов гижис «Паметьын и син водзын» небӧг, кытчӧ пыртіс статьяяс, очеркъяс да казьтылӧмъяс аслас тшӧтшъяяс йылысь, кодъяс удитісны нимӧдны асьсӧ война да мирнӧй кадӧ.

Празеодим, лат. Praseodymium (Pr) тайӧ 59-ӧд химия элемент. Кӧртулов, эзысь-еджыд рӧма. Топыдлун - 6,773 г/см³. Сылан температура - 1208 K либӧ 935 °C. Пуӧ 3793 K либӧ 3520 °C температура дырйи.

Пыстин И.И. Бушкола вояс: 4 действиеа, 6 картинаа пьеса / Ред. С. Раевский, серпасалiс М.П. Безносов. - Сыктывкар : Коми госиздат, 1951. - 90 л.б.

Беляев Василий Николаевич — Коми АССР-ын Вылыс Сӧветса депутат, Коми АССР-са Сӧвет Министръяслӧн веськӧдлысьӧс медводдза вежысь, Коми АССР-са Вылыс Сӧветса делӧясӧн веськӧдлысь.