Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Buuräi (düütsk Landwirtschaft; deerfon oulat mongs Seeltersk Loundwirtskaft af beeter anpaased Loundwirtskup) is ju aktive Beoarbaidenge fon Flakten foar Plonten- un Fäitucht un foar ju Feroarbaidenge fon do Plonten un Dierte, foarallen tou Ietelweeren. Foarallen in ju USA, man uk n bitje in Düütsklound un uurswain, wäd ju oolde Buuräi fon groote Buuräie fertroangen, do me uk as "loundwirtskaftelke Fabrike" beteekenje kuude.

Ju stromme Uutlääsenge fon dän Islam häd uk Ienfloud ap ju Gjuchtspreekenge, ju oafter juun do Moanskengjuchte is. So rakt dät as Stroafe biespilswiese Amputatsjoonen, Steenigengen un uk uur ferskeedene Oarde fon Waigjuchtenge.

Uum wäkke gewaltige Oustande sik dät hondelt, kon me sjo wan me betoankt dät sun Luchtjier 63 241 moal so groot is as ju Oustand fon de Äide ätter de Sunne, uk Astronomiske Eenhaid naamd; ju is bloot 8,317 Luchtminuten, immer noch 149 Milionen Kilometer!

1520: Die deenske un norweegiske Köönich Christian II. kon ätter loange Beleegerenge in Stockholm ienluuke, man deerfoar mout hie fuul Juunstriedere so as Christina Gyllenstierna, dät Wiedewieuw fon dän Rieksferwalter Sten Sture dän Jungeren, Amnestie toutälle.

1933: Franz von Papen mät Adolf Hitler in't Kölner Huus fon dän Bankier Kurt Freiherr von Schröder foar stilkene Ferhonnelengen. Fer'ienbeerengen sunt ju meensoame Regierengs-Uurnoame un ju Riekskanslerskup fon Hitler.

In Aastfräislound lät Edzard I. ju Reformation 1519 tou un hie wäd sälwen luttersk. Do Mennonite sunt Foulgere fon dän wäästfräiske Menno Simons. Seelterlound bleeuw katoolsk.

In ju Frantsööske Revolution waas Napoleon Generoal. Fon 1799 bit tou 1804 waas hie Eerste Konsul (Premier Consul) fon ju Frantsööske Republik, deerätter waas hie Kaiser fon do Fransoosen bit tou 1814. Fon 1804 bit tou n 1814 waas hie Köönich fon Italien as Napoleon I un fon 1806 bit tou 1813 waas hie Protektor fon dät Rhienbuund.

In dät Jier 1648 gruundeden Jan Steen un Gabriel Metsu ju Lukasgilde foar Moalere in Leiden. Kuut deerätter wuud er Assistent fon dän berüümde Loundskupsmoaler Jan van Goyen un look in sien Huus ap dän Bierkade in Den Haag. An n 3. Oktober 1649 hilkede hie van Goyen sien Dochter Margriet, mäd ju er oachte Bäidene kreech. Steen oarbaidede mäd sin Sweegerfoar bit 1654, as er ferlook ätter Delft, wier hie ju Bjoueräi De Roscam (Die Roskoum) hied, sunner fuul Ärfoulch. Ätter ju Explosion in Delft in dät Jier 1654 waas dät Kunstmäärked deprimierd, aowers Steen moalde sien berüümde

N Biespil deerfon is: wier uur germaniske Sproaken Satse apbaue as Iek gunge ..., boalt dät Ängelske fon I am going .... Dät is ju woudelke Uursättenge fon dät Waliske Rydw i 'n mynd .... Die näie Spreeker hougede dan bloot ju Beegenge fon to be tou leeren un nit ju fon to go un aal do uur Tiedwoude.

Dan in Strukelje wier nu ju Sträitenbrääch is, midde in t Täärp, deer waas links deerieuwenske Poolkol sien Hällenge. Uum 1920, 1910 sunt do uutskat.

Japan is n Lound in Asien. Ju Haudstääd is Tokio. Do Japaniske Ljuude naame hiere Lound ‘’Nihon’’ of ‘’Nippon, dät betjut sowät as ‘’Die Uursproang fon de Sunne‘’.
Ju hoalt hiere Kunde uut Literatuur, Religion, Geskichte un Kunst. Immer häd ju philosophiske Wuttele, deeruum dät do Ärskienengen do fon dät moanskelke Subjekt sälwen sunt.

Ju Uurfläche fon dät Doalsound faalt fon fjauer bit fieuw Meeter in t Suude bit tou twoo Meeter in t Noude ou. Deertou faalt ju licht ou ätter t Wääste. In Foulge deerfon hääbe do Woaterloope in ju Hunte-Leedoa-Läichte (as Loangholter Djoop, Seelter Äi un Söiste) hiere Gjuchte fon suudsuudaast ätter noudnoudwääst. Daach rakt et Stukke do der uurs loope, as in de Äi bie Hollen; filicht dät me deer dän Ienfloud fon dät Unnergruund-Profil noch sjucht.

Bie näie kommerzielle Spiele is dät Wichtichste dät visuelle Effekt fon dät Spil. Microsoft (mäd ju Xbox) un Sony (mäd ju Playstation) sunt gjucht bekoand. Bie uur Spiele is ju Äntwikkelenge fon bloot dät Spieljen wichtich (Gameplay).

Westervoort is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 7,84 km² un deer woonje 15.372 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).

Fääre fiende sik ap hooge Bierge mongs Fossilien fon Dierte un Plonten uut ju See, wät aleer foar Räste fon ju Säändfloud heelden wuude. Däälich is bekoand, dät düsse Bierge sik truch dät Touhoopesteeten fon Waarelddeele apfoolded hääbe. Uur Jiermillionen is ju Gruunde fon ju See somäd oafter tou n Bierichtop wuuden. Me kon ju Fooldenge mongs uk an do Steenloagen sjo.

In't Jier 1977 ärskien Ju Seelter Kroune fon Gesina Lechte-Siemer, ne Sammelenge fon Dichtwierke. Twiske 1977 un 1990 publisierde Theo Deddens (*1933) seelter Fertälstere in ju Münsterländische Tageszeitung, touhoope häd hie deerfoar ungefeer 300 Saitensstukke skreeuwen. Die amerikoanske Sproakwietenskupper Marron Fort (*1938) publisierde do Täkstsammelengen Saterfriesisches Volksleben (1985) un Saterfriesische Stimmen (1990). Do Täkstsammelengen in disse Bouke weeren Fertälstere, fertäld fon ferskeedene Seelter.

Antonius hiede uk Lound-Troppen bie Actium, do uundäidich toukeeken. As jo siegen, dät ju Slacht ferlädden geen, fluchteden jo in ju Gjuchte fon Makedonien. Do uur bääte-ien. Soogen Deege leeter moasten sik Antonius sien Lound-Troppen ätter Ferhonnelenge fon goadelke Bedingengen reeke.

Jo lieuwje ap Zypern, gans in dät Suude fon ju Turkäi, in Israel, Jordanien, Iran, Pakistan, Saudi Arabien un in dät Nil-Delta in Ägypten. Ätter SPITZENBERGER, 1979, kuud me do in disse Tied noch in gans groote Gruppen fon bit tou 800 Dierte in Höölen fiende, do der 20 bit 40 Minuten ätter dän Sunnenunnergong uutkoomen. Man wült do Appeltuun-Oainere disse Oard (owwol ju bienaist bloot fuule Fruchte frät) fernäile wollen, kon me der däälich bloot noch litje Gruppen mäd bit tou 20 Dierte fiende.

Crassus un Pompeius hieden al tjoon Jiere in't foaren touhoope Consul weesen, Caeasar waas eerste sowät as n "Junior-Partner". Do bee wüülen sik deer foar iensätte, dät Caesar in't Foulgejier uk Consul wuude, wät uk slumpede. In 59 f. Kr. wuude hilkede Pompeius in fjoode Ächte ju Dochter fon Caesar (Iulia), uum dän Buund stäärker tou moakjen.
Hans Leo Haßler von Roseneck (uk: Hassler oder Hasler'; deept ap dän 26. Oktober 1564 in Nürnbierich; stuurwen ap dän 8. Juni 1612 in Frankfurt (Main)) waas aan düütsken Komponist, Klokken- un Musikautomoaten-Moaker in ju Uurgongstied twiske Renaissance un dän äddere Barock. Uurspröängelk hiet hie bloot Hans Leo Haßler, man in 1595 wude hie touhoope mäd twäin Bruure oadeld un hiet fon 1604 dan uk "von Roseneck".

Antoni Gaudí i Cornet (Reus (Katalonien), 25. Juni 1852 – Barcelona, 10. Juni 1926), waas aan kataloansken Baukunstler. Hie bitoachte uum 1900 wäkke markante Bauten un uur Objekte in Barcelona un deerbuute, wierfon ju Sagrada Família ju bekoandste is.

Bie dät uur Spektrum honnelt sik dät uum Phosphor. Dät häd man aan Isotope (Massentaal 31), man apfaalend sunt litje Spitsen ap 62 un 93. Deer honnelt sik dät uum Clustere (Klüüten) fon two bzw. tjo Atome mäd oankelde Leedenge. Dät kon ouhongje fon ju Bestroalengswiese. Nu is dät Läipe, dät ju Spitse ap 62 touhoope faalt mäd n Isotope fon Nikkel. Ap ju Wiese konnen Spitsen fon ferskeedene Elemente sik eenuur stööre un dät is n Ätterdeel fon SIMS.

8. Item de zwolffe alle sollen sich allezeit wan se partien sache rechthengich hebben, oder an der landtsache zu thuen hebben, uff dem dar zu bestimmeten dach zu Rameslohe uff m kirchhaue zu zwolff vren erschienen, auch gleichfals de partien, so rechthengich seint, darvan sich nemandt absunderen sall ane erheblichen bewijslichen vrsachen, oder sunst das er durch leibe swacheit vorhindert wurde, vund so iemandt ausbleiben wurde sall derselbe der anwesenden verordenten des dages vnkost mitt einen veerdop beers verfallen sein.

Lubbers R1630b S1665b# S1674b# S1674b# S1812b# S1812c# S18l2c# S1812e# S1812c# S1829a# S1829b# S1829b# S1829b# S1829c# S1829c# S1840a# S1840a# S1840b# S1860a# S1860a# S1860a# S1860d#

20. Februoar: Ju twäide Beleegerenge fon Saragossa wilst do Napoleoonske Kriege ap dät Iberiske Hoolichailound eendet mäd n Ärfoulch foar do Frantsoosen. Do Spaniere reeke sik ätter tjo Wieke Huuse-Kamp.

Bie Internetradio sunt ferskeedene Computere mädnunner ferbuunden. Deerbie lapt ju Ferbiendenge maasttied uur Koabele, man kon daach uk träidloos weese. Dan rakt et wäil Radiowällen.

Dät U, wät deer ätter dät T un foar dät V kumt, is die eenuntwintichste Boukstäf in dät Latienske Alphabet. Dät is uut dät latienske V äntsteen, wät deer uursproangelk allebee Seeken betjut hiede.

Sixtus Schröer ("Sikke" Schröer) (bädden dän 22. April 1915, stuurwen dän 08. Februoar 1995, Baalenje) waas Buur, Architekt un Meentepolitiker fon CDU un (Wählergemeinschaft Saterland) in ju Meente Strukelje. Hie waas fon 1954 - 1974 Buurmäster fon ju oolde Meente Strukelje un deermäd die lääste Buurmäster fon Strukelje. Hie häd oarich fuul foar de Meente Strukelje un dät Seelterlound däin un was aan fon do bekoandste Moanskene in Strukelje, Seelterlound un dän gansen Loundkring Kloppenbuurich. In Strukelje is ju Sträite "Bürgermeister Schröer-Straße" ätter him naamd.
Midsloundsk is n holloundsken Dialekt fon dät Täärp Midslân in dän middelsten Deel fon dät wäästfräiske Wäädailound Skylge (düütsk: Terschelling). Dät wäid noch fon so n 600 maast allere Moanskene ap Midden-Skylge boald. Ju Toal Sprekere häd do läasden Jiertande oarich ounummen. Die Dialekt lait tichter bie dät hollundsk-fräiske Stäädfräisk as bie dät Wäästfräiske.

N Traalkondensator (dt. Drehkondensator) is n Kondensator, wierfon ju Kapazität annerd wäide kon truch Traalen. Dät wäd moaked, truch do Platten fon ju eene Kaante min af moor twiske do Platten fon ju uur Kaante tou traalen, as ap ju Bielde tou sjoon is. Deertruch annert sik ju Uurfläche un also ju Kapazität.

28. Oktober - Ju Slacht ap do wüülde Äkkere: Die fräiske Hauding Fokko Ukena uurwint dän uur Fräiske Hauding Okko II. tom Brok, wiermäd düt Kän ju Heerskup eendgultich ferljust.

Dät Fereeniged Köönichriek fon do Niederlounde äntstuude, 15 Jier leeter tränne die suudelke Deel (Belgien, Luxembuurich) sik ou fon dän noudelke Deel.

In dät Niederloundiske lieuwet die Noome fon dän God noch in "woensdag" (Midwiek). In dät Ängelske in "wednesday" (uk Midwiek), in dät Düütske waas dät "Wotanstag", oold-Seeltersk "Goudensdai" bit ju RK-Säärke deerfon Mittwoch (Midwiek) maaked hiede. Die Noome WOODAN (fon Watanaz= Wietjende-God) kon fon sowät kuume as "wietende" un uk "Woater".

Een Fräsko (uut dät Italieenske: a fresco, affresco: in't friske; Düütsk: Fresko, säilden: Frischmalerei; ap Seeltersk is uk wäil ju Leenuursättenge Friskmoaleräi muugelk) is een Woogen- af Dääkenbielde, ju mäd in Woater ienwooked Pigment ap dän friske Kalk-Ferputs apmoald is. Deertruch lukt ju Faawe in dän Kalk-Ferputs ien, ju Bielde is also gjucht duurhaftich.

Ju Rauemasse fon dät Elektron is 9,109534×10-31 kg, wät 1/1836e is fon ju Masse fon n Proton un wät uureenstimt mäd ne Raue-Energie fon 511,007 keV.

Deer is min bekoand uur ju Unnersäikenge fon ju Sweerkraft in dät Oalerdum; do griechiske Philosophe hääbe deer oawers bietiede uur boald. Aristoteles toun Biespil häd meend, dät alles faalt, deeruum dät in de Midde fon de Äide ju "natüürelke Steede" fon ju Materie is in ju sonaamde Leere fon de Natuur. Unner ju wietenskuppelke Revolution waas Galileo Galilei die eerste, ju Sweerkraft tou unnersäiken truch Beooboachtenge fon do Boane fon Heemelsköärpere un Experimente ap de Äide.

Seelter Materioal uut dän Ätterläit fon Ehrentraut in: Theodor Griep un Pyt Kramer, Seelter Seeken, Sälwenferlaach, Mildaam 1999. (Ätter do ätterlätte Hondskrifte in dät Mariengymnasium in Jever).

1791: Ferkloorenge fon do Gjuchte fon dät Wieuw un ju Burgerinne („Déclaration des Droits de la Femme et de la Citoyenne“) truch Olympe de Gouges.

Ju Ruumte twiske dän Laitengsbeend un dän Valenzbeend is ne ferbeedene Zone of Beendoustand. Bie Laitere rakt dät neen ferbeedene Zone, of is die Beendoustand so littik, dät Elektrone fon dän Valenzbeend uurspringe konnen ätter dän Laitengsbeend. Sukke Elektrone konnen dan deelnieme an ju Laitenge.

1914: Julikrise / Begin Eersten Waareldkriech: Dät Düütske Kaiserriek stoalt Ultimoaten oun Ruslound, dät Serbien tou Hälpe kuume wol, un oun dät mäd Ruslound ferbuundede Frankriek.
Twiske ju Aastfräisk-Ooldenbuurchske Geest mäd tweelich bit achttien Meeter Hööchte in t Noude un ju Kloppenbuurger Geest un dän Hümling mäd fjautich bit füftich Meeter Hööchte in t Suude lait ju Hunte-Leedoa-Läichte.

18. Item desse articulen sindt van dem lande angenamen; dariegen haben de zwolffen sich vorplichtet dem lande einen eide zu leisten vff des landes gebrauch disse articulen vestichlich zu halten. Dariegen haben sich das landt vorbeholden ses von den zwolffen zu samen abzudancken, na vmbgangs eines jares; im gleichen haben auch die zwolffen ehren freien koer sich forbehalten nach vmbgangh eines jares vor das gantze landt 6 samptlich ab zU dancken. pro originale Copia

5. Meerte: Ju Heidelberger Fersammelenge beslut ju Iensättenge fon n Räid fon Soogen Mon, een wichtige Foar-Äntskeedenge foar dät Äntstounden fon ju Frankfurter Nasjonoalfersammelenge

Jura sunt ferskeedene Gesätse fon formelle Räägele in ju Gemeenskup do ju Ferhooldenge twiske dän Moanske un ju Regierenge räägelt. Ju beskrift do Fräigaide fon do Moanskene, un wät do Moanskene moakje konnen, wät jo mouten un duuren. "Jura" is ne Sammelnoome foar alles wät heert tou ju Ferhooldenge fon do Ljuude mädnunner, in ne Zivilitation wier dät Foulk woont un beskrieuwen in Gjuchttäksten. Jura is nit altied foar aal Lounde un Foulkere juust gliek.

In 2007 wuude fon ju Gruppe fon Auerk ap Hälgelound n Konsept foar ne Interfräiske Flaage präsentierd. Ju Flaage wuude nit fon dän Interfräisken Räid as offizielle Flaage annuumen. Two Jiere ätter ju Gruppe fon Auerk präsentierde dän Interfräiske Räid sien oaine interfräiske Flaage in n Juni 2009. Ju Flaage fon dän Interfräiske Räid is ne Kompromisflaage fon do Flaagen fon Fryslân, Friislon un Aast-Fräislound. Disse Flaage wuude oaber fon dän Fryske Rie foar Heraldyk ouliend.

Noudelk ju Buurskup Amdorf, tichte bie ju Steede wier ju Jümme in ju Leda lapt, gungt där ju houndbedrieuwene histoorieske Pünte-Fääre uur ju Jümme un ferbiendet Amdorf mäd Wiltshusen, Meente Lier. Ju Fääre wuud al 1562 uurkundelk ärwäänd.

Palladium een chemisk Element mäd dät Elementsymbol Pd un ju Oardengstoal 46. Dät säildene säälwerwiete Uurgongsmetall tält tou do Platinmetalle, in dät Periodensystem stoant dät in ju 5. Periode un dän 10. Koppel düütsk: 10. Gruppe (aleer Deel fon dän 8. Ieuwenkoppel af Nikkelkoppel). Dät lät in't chemiske Ferhoolden liekhaftich as Platin.

Dät Säid uut dän Täärsktrummel faalt ap ju buppeste Sieuwe. Unner disse Sieuwe sit noch een. Ju buppeste Sieuwe häd grattere Goate as ju unnerste Sieuwe. Truch n Bloaser wäd n Luftstroom truch do Sieuwen drieuwen en deertruch faale bloot do swarrere Paate (dät Säid) truch do Sieuwen. Uut dän Skeenigengsprotsäs kuume träi Produktstroome:

Ju Ruumtestation is een Station in ju Waareldruumte, wier foar kuute of loange Tied Moanskene ätter wai konnen, wierbie do Moanskene in n Ruumtefoartjuuch ätter un wieruume ju Ruumtestation raisje.
Skandinavien is n groot Hoolichailound in dät Noude fon Europa. Deerap sunt do Stoaten Sweden un Norwegen. Deelwiese wäd die Begriep uk synonym foar "Noudeuropa" bruukt, wiertou histoorisk un kultuurell do Stoaten Dänemark, Finlound, Ieslound, Norwegen un Sweden heere.

Siet 1485, as ju härskjende Familie Wettin sik deer ansiedelde, waas Dresden ne wichtige Stääd. Unner Fürst August die Stäärke wuud ju Stääd in dät 18. Jierhunnert n Zentrum fon Kunst un Kultuur. Weegen ju rieke barocke- un Rokoko-Architektuur kreech ju Stääd dän Spitsnoome Elbflorenz (Florenz an de Elbe).

Die Juundeel fon Laiter. N Isolator is n Stof wieroun naan elektrisken Stroom loope kon. In n Isolator rakt dät also neen fräie Elektrone. Do Bewäägengen fon do Elektrone in n Isolator sunt begränsed in hiere Atom. Dät rakt glieke fuul Elektrone as Energieniveaus, wiertruch do Elektrone man bloot hier Steede wikselje konnen. Truch ne Steedewikselelenge fon Elektrone annert sik niks an dät Energieniveau, deeruum dät aal Elektrone dänsälge Energiewäid hääbe. Bie n elektrisk Fäild konnen bloot do Boane n bitje ferskuuwe.

Apfaalen dwo uk do Jäildstukke, do as Breeke betoald wäide mouten: schaff, ortrik, goltgulden, ein olden halben stuver. Man dät kon uk in Bjoor: ein tunne beers.

Biespil: Cœur (Haat) is Truuf. Noud spielt ♣ 3, Aast spielt ♥ 8, Suud spielt ♣ 8 un Wääst rakt ♥ 9, so sticht Wääst mäd ju ♥ 9 as hoochsten Truuf. In n Spil sunner Truuf wuude Suud dän Stich mäd ♣ 8 as hoochste Koarte fon ju anspielde Faawe winne.

Mäd dät Seelterske sunt uk al fuul Unnersäikere tougong weesen. Gans wichtich is noch immer dät Fäästlääsen, ju Dokumentation fon ju Sproake, man deerätter kumt noch wät wie aal uut dät Materioal leere konnen. N Doatenboank kon uk ne goude Hälpe deerbie weese.

Rolf H. Bremmer jr., An Introduction to Old Frisian. History, Grammar, Reader, Glossary, Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins Publishing Company 2009.

1977: Twiske Panama un do Fereende Stoaten wäide do Torrijos-Carter-Ferdraage ousleeten, ätter do ju Hoohaid uur dän Panamakanoal stappenwiese fon do Fereende Stoaten oun Panama uurgunge skäl.

Dät Transmissionselektronemikroskop (TEM). Deerbie Wäide do Elektrone truch ne tän sliepede Schieuwe fon ju tou bekiekjende Materioalprobe scheeten un dan projektierd ap ne fluoreszierende Platte, so dät me se sjo kon. Do Bielden konnen photographisk fäästlaid wäide.

Die fjoode Januoar is die fjoode Dai in dän Gregorioansken Kalänner, wiermäd noch 361 Deege bit tou Jiers-Eende tou blieuwe (of 362 in Skaltjiere).

H.G. Wells, Ju Tiedmaskiene, (eng. The Time Machine, 1895). Die Tiedraiser, dän sin Noome nit naamd wäd, baut sik ne Maskiene, wiermäd hie sik in ju fjoode Dimension, ju Tied, bewäägje kon. Deermäd raiset hie fier in n Toukumst bit dät Jier 802.701. Deer fint hie do suurgeloose Eloi, do nit oarbaidje. Leeter kumt hääruut, dät jo ärnäärd un klooded wäide fon do skräkkelke Morlocks, do unner Äide oarbaidje un bietiede wäkke fon do Eloi meenieme toun sloachtjen. Ferbiendenge.
Fon n Knächt, die in e Moune weesen hiede. Dät is sogoar n seelter Fertälster fon 1846. N Knächt häu so fäl mäd de Äkse, dät ju fon de Steele flooch un dan in de Moune oun. Do fierde hie Mjuks touhoope un säidede deer Kool oun. In träi Deege waas die Kool so hooch woaksen dät hie an de Moune räkte. Deer klauerde die Knächt bie uumhooch un foont so sien Äkse wier. Wät hie fääre belieuwede un wo hie wier tourääch koom, fint sik bie Minssen, Mittheilungen aus dem Saterlande, Beend 3, Siede 32-34 [sammeld 1846). Ferbiendenge, Siede 32.

In'e Katoolske Säärke heert Saudi-Arabien tou dät Apostoolske Vikarioat Noudelk Arabien, juust so as do Noaberlounde Kuwait, Katar un die Ailound-Stoat Bahrain, man in Saudi-Arabien rakt dät noch neen katoolske Gäistelke of Säärken.

In dät Jier 2011 skäl mäd dän Bau fon ne näie Iengongshalle mäd integrierd kultuurhistorisk Sentrum ounfangd wäide. Ju Finanzierenge skällen sik dät Lound Läichsaksen, die Loundkring un ju Stääd Kloppenbuurich deele. In dätsälge Jier skäl dät Woonhuus fon ne Woainmoakeräi uut dät Jier 1564 kloormoaked weese. Dit Bauwierk skäl dan dät ooldste ap ju Gruunde fon dät Museumstäärp weese.

Dät Läichsaksiske Fräiluchtmuseum fungiert däälich as Foarskengs- un Bildengsiengjuchtenge tou ju Kultuur- un Buuräigeskichte. Do museumspädagogiske Anboode sunt altied hondlengs- un produktorientierd.

Tiedwiese kreech hie in Venedig musikoalsken Unnergjucht bie Andrea Gabrieli, dän Unkel fon dän bekoande Komponist Giovanni Gabrieli. Mäd Giovanni Gabrieli ferstuude hie sik uk gjucht goud. Do bee komponierden uk in aan äänelken Stil.

Ju eerste Uurlääwerenge fon n Katamaroan kumt uut dän Twäiden Punisken Kriech. Domoals skällen do Striedkrääfte fon't Roomske Riek een Skip mäd twäin Rumpe bruukt hääbe, uum ju Stääd Syrakus ientouniemen. Man ju Bauwiese wuude al in't Oalerdum wier ferjeeten. Fon't 18. Jierhunnert oun sunt wier oankelde Katamaroane un Trimaroane in Europa baud wuden. In uur Rebätte fon'e Waareld wuuden traditsjoonell moor Katamaroane baud as in Europa. So foont die Frantsoose Éric de Bisschop (1891 - 1958) uut, dät do Polynesiere oafter mäd Dubbelrump-Boote ap'e hooge See unnerwaiens wieren un fersoachte dät sälwen uk moal. Dät skäl mee deertou biedrain hääbe, dät ju Technik bekoander wuude un in dän moderne Skipsbau ferstäärked iensät wäd.

Inkhuzensk is n litjen holloundsk-fräisken Ailound-Dialekt uut ju Dialektgruppe fon dät Wääst-Fräiske, die in ju Stääd Inkhuzen (niederloundsk: Enkhuizen) in ju Provinz Noud-Hollound in do Niederlounde boalt wäd. Deer sunt nit moor fuul Boalere fon dän Dialekt.

Al dät uur Jier 1847 look Minssen ätter Frankriek. Wo hie deer koom un wät hie deer moakede, is kuuts beskrieuwen fon Stiles. Die foont deerbie uut, dät die junge Winston Churchill 1891/92 n Mound bie Minssen woond häd uum sien Frantsöösk tou ferbeeterjen.

Nieuwkoop is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Nieuwveen un Ter Aar un Nieuwkoop sunt do Sitte fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 91,18 km² un deer woonje 26.908 Moanskene (2012).
Uursproangelk liegen aal Stääddeele fon Dresden in, wät nu ju Ooldstääd un ju Näistääd sunt. Ieuwenske do Deele binne do Stäädmuuren fon Dresden äntstuud in dät achttiende un dät njuugentiende Jierhunnert buute do Muuren Foarstääde, do der in de Räägel baud wuuden fon do saksiske Fürsten, un mongens ätter him benaamd wuuden (Friedrichstääd, Antonstáäd, Johanstääd). Ju Antonstääd is däälich bekoand as Äußere Neustadt, oawers do uur köönegelke Stääde beheelden hiere Noomen. Leeter in dät njuugen tiende Jierhunnert wuuden truch dät Groien fon Dresden nai lääsende Täärpe annexierd truch ju Stääd. Moorere eemoalige Täärpe hääbe hiere Täärpmidde beheelden.

17. Item de zwolffen sollen vund wollen des landes gerechticheit bi eren eide binnen oder buten des landes zu rechte vordedigen vund vorbidden, war se konnen, vund mogen, uff des landes vnkost vund schaden.

Dät lääsde Eepen Huus fon Seelterlound fon Mareike Deddens uut ju Tied uum dät Jier 1800 stuud in Hollenerfoan. Dät is in do Jiere 1952-1954 oubreeken un in dät Museumstäärp in Kloppenbuurich wier apbaud.

Colin Greenland, Sophie’s Kurs (äng. Harm’s Way, 1993). Sophie is n Wucht, dät bie hieren ‘Foar’ woont in n litjet Huus ap dän Hooge Hoawen, die der fier buppe de Waareld in dän Waareldruum swieuwet. Die Ferkier gungt mäd Sailskiepe, do der fon aan Planet ätter dän uur foare. Sophie hiere Muur skäl ap aan Dai mäd n Skip wächgeen weese. Dan gungt ju litje Sophie ap de Säike, ne groote Raise, ju hier fiert ätter ju Äide, wier ju fääre apwoakst un leeter wai tou ju Moune un tou Mars, wier ju loundet bie do Ängele. Dan mät ju n jungen Mon un jo gunge fääre ätter Io, wier ju dän hädde Härsker uur do Skippere uurwint. Ne romantiske Wunnergeskichte mäd Dickens-Geföil. Ferbiendenge.

In dän foulgjende Stomboom is beliekteekend, wo sik dät mäd ju Moalerfoamielje Cranach ferhoaldt; deer sunt buute do Moalere noch masse Lide in ju Foamielje, man do hier nit ienteekend, uurs wude dät tou stuur. Masse uur dreege uk noch dän Noome "Lucas" in düsse Foamielje, ieuwenske do Moalere.

Erbium-dotierde Faserlaitere, n Oard Lasere, do der bilged wäide uut paasjend moakede Luchtwoogenlaitere. Do wäide anwoand as Ferstäärker in optiske Kommunikationsreewen.

Do Bleedere sunt hööchstens 1,5 Meter loang. Ju Bläädsteele is bedäkt mäd bleekbruunske Skubben. Dät Blääd kon bestounde uut bit 35 litje Deelbleedere, man maasttied sunt dät 20 bit 30. Älk Deelblääd bestoant wier uut Slippe mäd ouruundede, soagede af tuskfoarmige Toppe, man immer sunner Stiekelpunkte.

Deeruum dät n Elektron in n Atom bloot bestimde Energieniveaus hääbe kon, kricht me bie Uurgong twiske do Energieniveaus Emission of Absorption fon Lucht, wierfon ju Woogelaangte direkt proportionoal is mäd dät Planckske Wierkengsquantum h un ju Luchtgauegaid c: Spektroallienjen, dät Atomspektrum

Potshuusen is n noudelk Noabertäärp fon Seelterlound. Dät lait in ju Meente Aastrauderfeen in dän Loundkring Lier in Aast-Fräislound. In dät Noud-Aaste gränsed Potshuusen an Stickhusen in ju Meente Tjootern. Potshuusen häd 398 Ienwoonere. In 1756 hied Potshuusen 9 Ienwoonere. Fröier heerde Potshuusen tou dät Amt Stickhusen.
In Kontrast stroalet n Laser Photone uut in n äängen, goud definierden Beend uum n Luchtstroal tou bilgjen. Dät Lucht is oafte bolde monochromatisk, wät uut ne eenpelde Wooge of Faawe bestoant, gjucht kohärent un oafte polarisierd is.

12. April: Änglound un Skotlound wieren ja al sänt 1603 truch Personalunion fereend, nu fiert die Köönich juu näie Flaage, dän Union Jack, ien, wieroane juu Ängelske un juu skottiske Flaage fereend wieren. Dät is noch nit heel un aal die Union-Jack fon däälich, uumdät domoals dät iriske Sänt-Patricks-Kjuus noch nit oane waas.

Dät Frantsoosenkruud (Galinsoga parviflora, dt. Kleinblütiges Knopfkraut) is ne Tuunplonte un stamt uut Peru. Dät Jood mäd do litje Blöiten wäd tou min beoachted. As do Frantsoosen dät man eerste in hiere botanske Tuun in Paris in hiere Kollektion apnuumen hieden, do waas t al tou leet. Ju Fermeerenge geen truch dät Säid so gau, dät et in n poor Jier in gans Europa tou fienden waas.

Ju Samtmeente Noudhumling (düütsk: Samtgemeinde Nordhümmling) is ne Samtmeente in dän Loundkring Oamselound. Tou ju Samtmeente heere do Meenten Bockhorst, Breddenberg, Äästerweede un Hilkenbrook, do bie ju "kommunale Gebietsreform" in dät Jier 1973 touhoopefoated wuuden. Sit fon ju Samtmeente is Äästerweede. Ju Samtmeente häd ne Fläche fon 142,63 km².

Keno II. tom Brok (* uum 1380; † 16. August 1417) waas Bruur fon Witzel tom Brok un sin Ätterfoulger. Hie besiegede 1413 dän Oamder Haudling Hisko Abdena un und wiedede sien Heerskup bit tou dät wäästelke Fräislound un Grins uut.

Fon dän 26. bit tou dän 29. April 1994 roate dät ju eerste meene un fräie Parlemäntsköär in Suudafrikoa. Aal do fuljierige Ljuude, Swotte un Wiete, doarsten hiere Stämme oureeke. Ätter dät die African National Congress do maaste Stämmen kreech, wuude ap dän 9. Moai fon dät sälge Jier Nelson Mandela as eersten Swotten toun Präsidänt fon Suudafrikoa kädden. Truch dän Machtwiksel wuude ju Provinsoardenge näi moaked. Transvaal un do aleer bietouheerende Homelands wuuden apdeeld in do näie Provinse Noudwääst, Limpopo, Mpumalanga un Gauteng.

Ju Äi waas loange ju Lieuwensäddere fon Seelterlound un waas skipboar bit Ällerbrouk. So bildede ju n gouden Wai foar Honnel un Skipfoart foar litje Boote. In Struukelje un Baalenje wieren fröier ne ganse Riege Hälgen loangs ju Seelter Äi.

Dät Klaaster hied ju Stins in 1429 in hieren Besit kriegen. In dän tweeden Hoolichdeel fon dät 16. Jierhunnert keem ju Stins in privoate Hounde un wuud gratter moaked. As in 1814 die Buurmääster fon Ljouwert die Oainer wuud, hiede die Touden two Ounbaue uut dät 16. Jierhunnert. Die Buurmääster liet deer n Suumerhuus, n Hoangstestaal un n Park iengjuchte.

H. R1713a R1780 R1780 R1820b R1820b R1860a H1780a H1780a H1860b Hm1860a S1812a S1812b S1829d# S1840a S1840a S1840b S1840b S1860a S1860a S1860b S1860d S1860d St1860a St1860a B1840 U1840 B1860c
Dät läichste nit besätte Energieniveau naamt me ju LUMO (Lowest Unoccupied Molecular Orbital). Deeruum dät n Elektron, wät in dissen Beend kumt, relativ fier fon dän Kääden oawe is, kon sun Elektron eenfach dät Atom wier ferläite: sukke Elektronen fersuurgje ju elektriske Laitenge. Sun MO mäd een of moor Elektrone wäd deeruum Laitengsbeend naamd.

Aan Katamaroan of Dubbelrump-Boot (düütsk: Katamaran) is n Skip of n Boot, dät twäin Rumpe häd, do fääst ferbuunen sunt. Sunne Ferbiendenge kon uut n Dreegedäk, man uk uut Boolken bestounde.

In dät Jier 1945 skreeuw Sturla Gudlaugsson, n Spezialist foar niederloundske Moaleräi un Ikonographie fon dät soogentiende Jierhunnert un Direktor fon dät Niederloundske Institut foar Kunstgeskichte un dät Mauritshuis in Den Haag dät Bouk: De komedianten bij Jan Steen en zijn tijdgenoten, wieroun hie wiesde, dät n grooten Ienfloud ap Jan Steen sien Wierk koom fon ju Gilde fon do Rhetoriker of Rederijkers un fon do hiere theatraliske Bemöiengen.

Die trättienste Dezember is woanelk die 347., in Skaltjiere die 348. Dai font Jier, wiermäd noch oachtien Deege bit tou dät Eende fon't Jier blieuwe.

N Elektron is n Elementar-Paat mäd Spin 1/2, un is also n Fermion, as uk n Proton, n Neutron un n Positron. N Antipaat fon n Elektron hat Positron. So wied me weet häd n Elektron neen innere Struktuur.

Ma = Hans Matuszak, Die saterfriesischen Mundarten von Ramsloh, Strücklingen und Scharrel inmitten des niederdeutschen Sprachraumes. Dissertation (Maschinenschrift), Bonn [1951].

Steen sin taalrieke Bielde fon n Thema dät ap maaste beteekend wäd mäd dän TittelDie Besäik fon dän Dokter, as ju Komposition fon 1665 bit 1670 in dät Rijksmuseum, illustrierje sien theatraliske Annaierenge. Dät Tälster is eenfach: N Dokter besäkt n jung Wucht un äntdäkt, dät ju nit kroank is, man ap n uur Fout, also n Bäiden kriege mout. Die Dokter is ne komiske Figuur, drächt n Birett, n Dublett un ne litje fooldede Hoalskruus. Deerbie is hjie klooded in ju Moude fon 1570, nit fon 1670! In Juunsats deertou drächt dät Wucht, wät ätter ju Moude waas tou ju Tied fon ju Skilleroatsje, n loos Gewand ätter japanisken Kimono-Stil.

Snits is een fon do alwen Stääde fon Fryslân, wier de jierelke Alvestêdetocht foarbie lapt. Do alwen Stääde sünt: Ljouwert, Snits, Drylts, Sleat, Starum, Hylpen, Warkum, Boalsert, Harns, Frjentsjer un Dokkum.

27. Februar: Ätter ju frantsööske Februoarrevolutsjoon 1848 bräkt in't Grootheertoachdum Baden ju Badiske Revolutsjoon uut: Ap ju Mannheimer Foulksfersammelenge wäd een Petitsjoon mäd fjauer Aaskengen oun ju Regierenge besleeten.

Utrechtse Heuvelrug is ne Meente in ju Provints Utrecht in do Niederlounde. Doorn is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 134,10 km² un deer woonje 48.839 Moanskene (2012).

6. November: Do Falklound-Ailounde wäide foar do Fereende Provinse fon dän Río de la Plata in Besit nuumen, wät däälich Argentinien is. Britiske Woal-Fangere wäide ferdrieuwen.

Dät Amt Bökingharde was n Amt in dän Loundkring Noudfräislound in Släswiek-Holstein. Ju Flääche was ca. 137 km² mäd ca. 5700 Ienwoonere in do fjauer Meenten Dagebüll, Galmsbüll, Risum-Lindholm un Stedesand.
Bie sien Oarbaid gjuchte hie sik foarallen ap Läichdüütske Sproake un Literatuur, Dialektologie un Noomenkunde. Fääre moakede hie Foarskenge in Lexikographie un Sproakatlasgeographie.

1935: Bie dän Fersäik, aan Loang-Wai-Rekord ap dän Wai Paris-Saigon tou fljoogen, mout Antoine de Saint-Exupéry in ju ägyptiske Wöiste noodloundje. Ätter fieuw Deege Kaierskup wäd hie rädded. Wildääge is dät Belieuwnis een Inspiratsjoon foar sien leeter Bouk Die litje Prins, deer een äänelk Belieuwnis oane foarkumt.

Protone un Neutrone wäide binne n Atomkääden touhoope heelden fon ju stäärke Käädenkraft, ne Kraft, ju der bloot ne bemäärkboare Rulle spielt ap subatomäre Oustande (also binne dän Kääden), man ju der dan so stäärk is, dät ju de juunsiedige elektriske Ousteetenge twiske do Protone uurwint.

Willy Brandt (* 18. Dezember 1913 in Lübeck as Herbert Ernst Karl Frahm; † 8. Oktober 1992 in Unkel) waas fon 1969 bit 1974 die fjauerde Buundeskansler fon ju Buundesrepublik Düütsklound.

Ju Roomske Republik (Latiensk: Res publica, niep uursät: "eepentelke Seeke"), waas ne politiske Phase fon dät Roomske Riek. Dät waas ju Tied twiske dät Eende fon ju Roomske Köönichstied (ätter ju Uurlääwerenge in 509 f. Kr.) un dän Begin fon ju Roomske Kaisertied ap dän 13. Januoar 27 f. Kr., as die Senoat sien Moacht deellaide. Ju Stoatsfoarm waas noch neen Republik in dän Sin fon däälich, ju fereende fuul moor aristokroatiske un demokroatiske Bestounddeele.

Andy Warhol, uurspröängelk Andrew Warhola (bädden ap dän 6. August 1928 in Pittsburgh, Pensylvanien; stuurwen ap dän 22. Februoar 1987 in New York City) is wäil die bekoandste Fertreeder fon ju Pop Art. Hie waas aan Suun fon russiniske Oolden un begon al in sien Bäidenstied, tou teekenjen un tou moaljen. Uum 1950 begon hie, uut Hoat ap ju elitäre Kunst fon do Expressionisten, mäd ju Pop Art. In düssen Stil äntwikkelde hie sik fon aan ärfoulchrieken Rekloamegrafiker tou aan waareldwied bekoanden "Star" fon ju Bieldende Kunst. Tou Begin moakede hie fergratterde Comic-Bielden, man bolde määrkede hie, dät Roy Lichtenstein in düsse Tied in New York juust dät sälge diede - un beeter! Also moaste sik Andy Warhol uurswät ienfaale läite. Leeter wude hie foarallen deerfoar bekoand, dät hie Photographien moakede un mäd ju Sieuw-Pränt-Technik präntede. Man hie moakede uk uur Seeken, so troalde hie t.B. uk Filme.

Aal deerätter, wäkke Woaterstof-Isotope in ju Ferbiendenge sunt, rakt dät licht Woater (mäd twäin Atome H, as normoal), hoolich-loodich Woater mäd een H un een D (Deuterium), loodich Woater mäd two D, un uurloodich Woater (Tritiumoxid) mäd two T (Tritium). In ju Natuur kuume do Sunnerfoarme oaber säilden foar. So findt sik in normoal Rienwoater toun Biespil een Deuterium-Atom ap njuugenduusend normoale Woaterstofatome.

Tjootern (de. Detern) is ne Meente in ju Samtmeente Jümme. Ju wuud fröier as ju noudelke Noabermeente fon Seelterlound reekend. As Roagebierich un Aasterhusen noch tou ju Johanniterkommende Boukeläsk un därmee tou Selterlound heerden, waas Stickhusen n diräkt Noabertäärp fon Seelterlound.
Die Loundkring Heidekreis is n Loundkring in Läichsaksen. Bit 31. Juli 2011 waas dät die Loundkring Soltau-Fallingbostel. Sien Haudsteede is Bad Fallingbostel.

Sit fon ju Meente is in Burgum. Uure Steeden in ju Meente sunt Aldtsjerk, Earnewâld, Eastermar, Garyp, Gytsjerk, Hurdegaryp, Jistrum, Mûnein, Noardburgum, Oentsjerk, Ryptsjerk, Sumar, Suwâld, Tytsjerk un Wyns.

Un dan wuud die Soagebuk der unner stoald. Dät waas n fjauerbeenigen Buk un dan tjuk uut eeken Holt. Ju uur Eende dan je genau so hooch mäd de Heewe un deerbie dan je aape. Die Bast waas der foartied al ou moaked un dan wuud die mäd de Krabpaster (dt. Reisszirkel) in Strieke rieten. Die Krabpaster is sun Ding mäd twäin Punkte. Die kon me wied moakje un ääng moakje un die is gans skäärp. Un die wuud so uur n Boomstam uurleeken, fon foaren bit bääten, so tjuk as dät Brääd wäide skuul. Un deer wuud ätter soaged. Die Striek die der buppe ap loangs waas, do Strieke, deer wuuden fluks alle Breede ap eenmoal uurleeken. Die buppe stuude, die moast ju Fierenge moakje. Deer koom n Malle an loangs. Dät waas sun breed Stuk häd Holt, so fon säks-soogen Meeter Loangte un twäin-träi Säntimeeter tjuk. Un die wuud deerap laid un deer wuud mäd dän Krabpaster an loangs rieten.

9. Februoar: Leander Starr Jameson, britisken Dokter, Politiker, militärisken Uppermon in ju Kapkolonie un Ounfierder fon dän Jameson Raid, n Uurfaal ap ju Suudafrikoanske Republik.

Een fon do besunnere Oainskuppe fon ju Sproake is, dät ätter Aymariske Apfoatenge ju fergeene Tied, as in bildelke Sproake, betrachted wäd as dät wät foar aan lait, insteede fon ju maast gongelke Apfoatenge, dät dät wät foarbie is, bääte aan lait.

Suudelk Amdorf gungt ju smälste Brääch fon Düütsklound uur ju Leda un ferbiendet Amdorf un Neuburg mäd Lier. Ju Brääch is mon 2,50 Meeter breed un foar Foartjuuge mäd ne Breede fon 1,85 Meeter. Ju häd ne Laangde fon 50 Meeter.

Radio is träidloose Telegrafie of Telefonie wiermäd elektromagnetiske Signoale ap bestimde Frequenze soand of ämpfangd wäide konnen. In ju Uumgongssproake wäd dät Woud Radio uk wäil bruukt foar ju Radioreewe un dän Radioseender.

In ju woorme Tied wuud ju Fuchtegaid in disse Geegend immer gratter, foarallen as weegen dät Smilten fon dät Ies ju Noudsee äntstuude. Unner do Umstande fängen do Eedmoase oun tou woaksen. Do bildeden tjukke Ploastere, do do Boomwuttele ferstikten. Do Boome geenen dood un fällen uum un wuuden unner dän woaksende Foan begreeuwen. In uus Tied wäide foarallen do Wuttele as Sienstubben in de Foan wierfuunen. Immer wuks näi Moas ap do hoolich ferrootede Räste fon do oolde Plonten. Wiel do Foanloagen dät Woater goud fäästhoolde kuuden, wuuks die Foan buppe ju Uumgeegend uut in Foarm fon n Halloosjeglääs. In de Döise bie Skäddel is ju ap wäkke Steeden soogen bit njuugen Meeter tjuk.

Siet 1974 is Portugal n parlamentarisken Republik. Do fjauer beloangriekste Organe in ju Politik sunt die Presidänt (köärd foar fieuw Jiere), die Premierminister un sien Ministerräid, dät Parlamänt as uk ju Justiz. Die Presidänt benaamd dän Premierminister un dän Ministerräid. Ju Regierenge wäd fon dän Premierminister anfiert, die sik n Ministerräid touhoopestaald.
Paolo di Dono (maasttieds naamd: Paolo Uccello; * 1397 in Florenz; † 10. Dezember 1475 in Florenz) waas aan italieensken Moaler fon ju Renaissance. Hie waas deer ap uut, ju Perspektive geometrisk gjucht tou träffen, Faawe un Ljoacht noom hie minner wichtich.

Do Resultoate kricht me as Massenspektroa, hier t.B. foar Nikkel (buppeste Bielde). Deerbie kon me do Isotope apaat sjo, hier also ap Atommassen 58, 60, 61, 62 un 64. Gewöönelk stoant dät Ferhältnis twiske do Isotope fääst, man in wäkke Falle kon dät uurs weese, t.B. troch nukleäre Prozesse. Dät kon me dan an dät SIMS-Spektrum sjo.

18. September: Owain Glyndŵr baadent touhoope mäd sien Ljuude in aan Stried mäd dän Noaber-Oadelige Reginald Grey, 3. Baron Grey de Ruthin ju Stääd Ruthin in't Noude fon Wales tou groote Paate deel. Uk uur Siedelengen in dät Noaber-Oaindum kriege't ou. Düsse Fjuurlääse wäd tou't Kiensel fon aan Uunouhongegaids-Apstound fon do Walisere juun dän Ängelsken Köönich Hinnerk IV., die noch in't sälge Jier begint.

Bunde is ne Meente in dän Loundkring Lier in Aast-Fräislound. Deer woonje 7.524 Moanskene (2010) un ju häd ne Fläche fon 121 km². Ieuwenske Bunde heere do Täärpe Boen, Bunderhee, Dollart un Wymeer tou ju Meente.

10. Dezember: Die ätter sin Stifter Alfred Nobel benaamde Nobelpries wäd in Stockholm un Oslo fon dän sweediske Köönich foar dät eerste Moal uutroat.

1905: Die Sosjoalrevolutsjoonäär Iwan Platonowitsch Kaljajew möärent dän Gouverneur fon Moskau, Sergei Alexandrowitsch Romanow mäd een Bumbe, as die in sien Kuutske dät Kreml naier kumt. Die Oadelige stäärft fluks.

14. Juni: In dän Falkloundkriech ferkloort ju argentiniske Armee in Port Stanley juunuur do britiske Troppen hiere Kapitulatsjoon. 9.800 argentiniske Suldoaten kuume in Kriechsfangenskup.

Tou n Getoankbouk bie ju Jierhunnertfier fon ju wäästfräiske Selskip foar Fryske tael- en skriftkennisse in dät Jier 1948 wuud dät ganse Archiv fon dän Fereen in Ljouwert truchsoacht. Deerbie foont me uk hondskriftelke Stukke fon Minssen; dät wieren do Anhänge 3-5. Dan foont 1958 D. Hofmann in do ätterlätte Poapiere fon Hermann Möller gans in Aarhus aal do uur Stukke. Do ganse Hondskrifte sunt dan 1965 un 1970 fon ju Fryske Akademy hääruutroat. Noch moor seelter Materioal fon Minssen (geskichtelk, uur ju Uutsproake, Läidere) is leeter fuunen in dän Ätterläit fon Ehrentraut un 1999 hääruutroat fon Griep un Kramer.

Dät Rasterelektronemikroskop (REM), ängelsk Scanning Electron Microscope (SEM). Deerbie wäd dät Materioal ätter n Raster outaasted fon n fienen Elektronestroal. Do reflektierde Elektrone wäide apfoangen un dän eene Punkt ätter dän uur fäästlaid in ne Bielde. Fergratterenge bit 100.000 Moal is muugelk, mäd n aplöösend Fermuugen fon sowät een Nanometer. Weegen dän fiene Stroal is ju Schäärptedjupte gjucht groot, wiertruch oafte n 3D-Effekt äntstoant. Ju Gauegaidssponnenge bedrächt twiske 100V un 30 kV, wierbie ju Lääste gans fiene Bielden rakt, man dät Materioal uk moor stukken moaket. Foarallen bie organiske Materioale bruukt me deeruum ljauer läigere Sponnengen.
Däälich is ju Tuffelke in groote Deele fon ju Waareld tou fienden. Apgruunde fon ju Globoale Woormenge rakt dät Fersäike, ju Tuffelke sogoar in Gräinlound tou plontjen.

98.41% waas wiet, 0.09% waas Afrikoansk Amerikoansk, 0.33% Native American (Indioaner), 0.23% Asioansk, 0.48% fon uur Rassen, 0.93% fon two af moor Rassen un 0,89% waas Hispanic.

Juu Koarte wiest, wier me bloot deermäd schrift (dunkergräin) un wier me ook deermäd schrift, ieuwenske uur Alphabete (ljoachtgräin). Minnerhaide-Alphabete as dät Cherokee-Silwenschrift sunt deerbie ignorierd, uut dissen Gruund sunt doo USA dunkergräin.

Die Laserstroal wäd also ärreeged truch dät Lucht in dät Laser-Medium wai un wier reflektierje tou läiten twiske parallele Speegele. Do Atome fon dät Medium wäide dan aal ätter dän haagere energetiske Toustand ärreeged truch ju Touföigenge fon externe Energie truch Bestroalenge mäd ne uur Faawe Lucht, truch elektrisken Stroom of truch ne chemiske Reaktion. Dät Resultoat is n ferstäärkeden Luchtbunnel, die der uut ju 'Resonanzkoomere' äntkumt, deertruch dät een fon do Speegele deelwiese truchläitend moaked is.

Wier nu ju Säärke fon do Fräisen stoant, woonde tweelichhunnert Jiere häär ju fräiske Kolonie. Älk, die der uut uus Geegend ätter Room koom, liet sik deer deel. Deer wuud ne Muure uumetou baud un sietdän roat dät in Room ju Skola fon do Fräisen. Uk uur Foulkere hieden sun Betsirk.

Heyens R1749a 1749b R1820a R1820c R1840 R1860a H1606 H1824b H1840 H1840 H1840 H1860a H1860a H1860a H1860b Hm1824b Hm1824b Hm1824b Hm1860b S1812a S1812b S1812b S1812b S1812c S1829a S1829b S1829b S1829d S1829e S1829e S1829e S1829 e S1840a S1840b S1840b S1860b S1860b S1860b S1860e S1860f S1860f U1820a U1820a St1860a B1820a B1820c R1713b R1713b U1840 U1840 U1860a B1860b

Dät Touluuken fon do Leetuutsiedlere in do 1990er Jiere fierde hier un deer tou Probleme, deer eenige Gemeenden in Niedersaksen (Molbiergen, Wäidelte, Belm), Baden-Würtembierich, Hessen un Bayern wied uurproportionierd betroffen wieren. Dät koom deerhäär, dät sik ganse Täärpe in Düütsklound ap ne bestimde Steede ansiedelden. Ju Iengliederenge wuud deertruch sturre, dät n grooten Andeel fon do Ruslounddüütske neen of man litje Kunde fon ju düütske Sproake hiede. Daach äntwikkelt ju Moortaal fon do jungere Ljuude sik hier goud.

Steen wuud gebooren in Leiden, wier sien wäilhääbende katoolske Familie Bjouere wieren un al foar two generatione dät Weershuus Die roode Halbert hieden. As sien noch berüümdere Tiedgenosse Rembrandt van Rijn, besoachte Jan Steen ju Latienskoule un wuud Student in Leiden. Hie kreech sien moaleriske Uutbildenge fon Nicolaus Knüpfer (1603-1660), n düütsken Moaler fon historiske un figurative Szenen in Utrecht. Ienfloude fon Knupfer konnen in Steens Anweendenge fon Komposition un Faawe fuunen wäide. N uur Wälle fon Inspiration wieren Adriaen van Ostade un Isaac van Ostade, Moalere fon loundelke Szenen, do der woonden in Haarlem. Of Steen wuddelk leerde bie van Ostade is nit bekoand.
Besit n Spieler moorere Koarten fon ju anspielde Faawe, so houget er nit unbedingd ne haagerwäidige Koarte tou spieljen, hie houget nit tou fersäiken, dän Stich tou winnen, hie kon uk largierje. Fgl. Whist, Bridge, usw.

Boakene. Dät wieren eerste Fjuure uum do Skiepe tou woarskaujen foar floote Steeden. Man do wuuden uk misbruukt uum do juust strandje tou läiten uum do beroowje tou konnen.

Klasmann-Deilmann in Seedelsbierich. Do heere tou Klasmann-Deilmann in Gr. Hesepe in dät Oamselound. Fröier waas dät C. Deilmann AG in Seedelsbierich.

4. Januoar: Utah, bit do dät Utah-Territorium, wäd die 45. Buundesstoat fon ju USA. Deertou hiede sik ju Buundesregierenge eenich wäide moast mäd do junner foarheerskjende Ounhongere fon ju Mormonen-Bewäägenge Säärke Jesu Christi fon do Hillige fon do Lääste Deege.

Heye R1473b R1780 R1780 R1820b R1840 R1860a R1860a R1860a R1860a H1780a H1780a H1824a H1824a H1824a H1824a H1824c H1824c H1824c H1840 H1840 H1860a H1860b H1860b H1860c Hm1824a Hm1824b Hm1860b S1812b S1812b S1812b S1829a S1829d S1829d S1860b S1860e S1860e U1820a U1820a U1820b U1820c St1665 St1820a St1820b St1840 St1840 St1860a St1860a St1860a St1860a B1820a B1820a B1820a B1820a B1840 U1840 U1860a U1860a U1860a U1860a U1860a U1860b U1860c B1860a B1860b

Marcus Licinius Crassus (*155 of 114 f. Kr.; † 9. Juni (?) 53 f. Kr. in Synnaka) waas n Politiker in't Roomske Riek, in ju Tied fon de leete Roomske Republik.

Rhienlound-Palts '(Düütsk: Rheinland-Pfalz, Wäästfräisk: Rynlân-Palts) is n Buundeslound in dät Suudwääste fon Düütsklound. Dät Buundeslound häd ne Uurfläche fon 19,854,21 km² un häd 4,012,000 Ienwoonere. Ju Haudstääd is Mainz.

Radiotelegrafie. Däd dätsälge truch tiedwiese ienskaltjen fon Radiosignoale. Deer wäd dan oafte noch n Toonfrequenz bie ap sät, so dät me dät heere kon. Dät wuud dan moaked mäd n Morse-Koai un dät klingt dan je t.B. so: “tuututuutu tuutuututuu” (cq).

6. Do Gjuchtere sunt uunferlätsboar. Item idt sollen auch dem zwolven vorordenten vom einem ieder so das landtrecht zu thuende haben, vund inen das landtrecht zu gegen gaen wurde, de sullen den zwolffen verordneten, glichfals des landes Ingesessenen, so die sententien mitt vellen wurden, sampt der zwoluen vff straten, wege vund stege vund bierbancken vnbeleidiget vund vubeschediget bliuen lassen, vund in keinen vordacht genamen werden alss bei poene vund hogester straffe von x goltgl, darvan sall dem lande de helffte verfallen sein, de andere helffte sollen die twolue geniessen, jdoch hoher obricheit das Ire furbehalten, vund darvan den zwolven oder de de sententien mitt fellen wurden, also jenigh verfall geschein wurde, derselbe soll den zwolven des bei seinen Eide nabringen vnd nicht vnderslaen vnd de verordenenten oder zwoluen dem lande vordon.

In 2007 skreeuw Tiemersma Mind Games: fertelling fan in kaartehûs (Dööntjen fon n Koartenhuus), dät do Ljuude in ju fräiske Boukewiek as Goawe kreegen bie n Bouk dät do koopeden. Jetske Bilker un uk Jaap Krol wieren bee gjucht positiv.
Raake lait suudelk fon ju Loangholter Sträite, aastelk fon Idafeen, un noud-wäästelk fon Hoogebierich. Truch Raake gungt paralell tou ju Langholter Sträite die Raakewäi, die n gouden Kilometer loang is.

Wan me n Kontakt ap n Materioal sät, dan mät me deertwiske n Wierstand Rs, uk wan die Kontakt gans scheen is. Dät naamt me Spreedengswierstand (äng. Spreading Resistance, dt. Ausbreitungswiderstand). Die Wierstand wäd bestimd fon dän Radius (Hoolichmeeter) a fon dän Kontakt un dän spezifisken Wierstand ρ ätter

Een Stoundbielde af Stoatue (düütsk: Standbild, Statue) is een fräistoundende Plastik af Skulptuur, ju aan Moanske af een Diert deerstoalt. Ju tjoont maasttieds foar ju sinbieldehoaftige Repräsentatsjoon. Me unnerskat ätter ju Hooldenge besunners twiske Stoundbielden in dän äängere Sin, Riederstoundbielden un Sitbielden. Litje Stoatuen wäide uk "Stoatuetten" af "Figurinen" naamd.

Sixtus Schröer häd "Klempner- und Installateur" leerd. Hie wuude leeter "Ingenieur" un Koaster an ju "Meisterschule für Elektrotechnik in Bremen". Truch dän Dood fon sin Bruur, die der Buur waas, in dän Twäiden Waareldkriech geen hie weer tourääch ätter ju Buuräi fon sien Oolden in Baalenje.

In Belgien is ju Sproake (Fleemisk) loange Tied unnerdrukt wuuden, deeruum dät Frantsöösk baalende Wallonier stäärker wieren, man siet n poor Jiertjaande sunt do Flamen ekonomisk stäärker. Dialekte wäide deer minner oachted.

28. Juni: Attentat fon Sarajevo - Die serbiske Nasjonoalist Gavrilo Princip skjut in ju bosniske Haudstääd Sarajevo dän aastriekisk-ungariske Troonfoulger Franz Ferdinand un sien Wieuwmoanske Sophie dood. Do Geböärnisse uurslo sik in ju Julikrise un bolde skäl die Eerste Waareldkriech uutbreeke.

Statiske Elektrizität äntstoant wan n Dingen moor of minner Elektrone änthalt as der nöödich sunt uum ju positive Leedenge fon do Protone in dän Kääden tou kompensierjen.

Oldenzaal is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 21,98 km² un deer woonje 31.727 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).

Noch in 1779 hat et dasz die Saterlander als mit wenigen ackerbow versehen tag und nacht beständig mit ihren bothen auf den wässeren und in fremden landen fahren, dadurch ihr brod und onera publica [ Loundeslasten ] gewinnen mueszen, und also dem exerciren nicht wie andern beijhause seijende beerbte abwarten konnen (He357). Un in dät Jier 1800 hat et Die Schiffahrt ist ihr eigentlicher Gelderwerb. In Scharle [ Skäddel ] hat jeder Saterländer ein auch zwei Boote. [..] Auf diesen schaffen sie Waaren den Fluß hinauf. (Hoche 223).

6. Meerte: Friedrich von Bodelschwingh (die Allere), evangeelsken Pestoor uut Wäästfoalen, bekoand foar sien Wierkjen in ju Binnere Mission.

Dät Lound Saksen-Anhalt is in't Noude fon een läige Loundskup bestimd, fääre suudelk rakt dät uk Bierge, biespilswiese die Harz in't Suudwääste, wier uk die Bloksbierich (Brocken) lait, mäd 1141,1 m u. NN die hoochste Punkt fon't Lound.