Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
МЭҮ 7000 жэлэй урда мүнөөдэрэй Турциин зарим нютагта үхэрые маллажа эхилһэн. Шэнэ шулуун зэбсэгэй үедэ Британиин аралнууд дээрэ һүниие хүнэһэндэ хэрэглэжэ байһан баримта байдаг. Европо болон Ази, Африкын зарим газар бисалаг, тоһые хэрэглэжэ эхилһэн байна.

Хүйтэн дайнай үедэ олон уласай нүхэсэл байдал зарим үедэ ехэд хурсадан зарим үедэ тайбшаран харисангы энхын байдалтай боложо байба. Тухайлбал 1948-1949 оной Берлинэй бүһэлэлтэ, 1950-1953 оной Солонгосой дайн, 1961 оной Берлинэй химарал, 1959-1975 оны Вьетнамай дайн, 1979-1989 оной Афганистанай дайн, 1962 оной Кубын пуужингэй химарал зэрэгынь хүйтэн дайнай үеын халуун сэгүүд боложо байба. Хүйтэн дайнай үедэ ехэ гүрэнүүд хоорондоо шууд нюур тулан байлдахагүй байһаниинь тэдэгээрэй сүмын зэбсэгэй хүсэн шадабхи, хэрбээ сүмын дайн болобол тэндэһээ илагша үлдэхэгүй тухай сүмын дайнай онол зэрэгһээ боложо байба. 1980-аад оной һүүл үеһөө хүйтэн дайнай уур амисхал харисангы зөөлэрһэн. Михаил Горбачёв СССР-дэ өөршэлэлтэ шэнэшэлэлтэ, үл тодо байдал үрнүүлжэ эхилһэн ба Зүблэлтэ Холбоо 1991 ондо задарһанаар хүйтэн дайн түгэсхэл болоһон. Зүблэлтэ Холбоо оршон тогтоножо байһан жэлнүүдтэ зүблэлтэжүүлхэ үзэл һуртал болон социализмын нүлөө, стратегиин зорилгын үүдэнһөө зүблэлтын зэбсэгтэ хүсэнэй сэрэгэй ангинууд монголдо удаа дараа байрлажа байһан байна.

Маркс амидралынхаа туршада үл ойлгогдохо хүн байһаншье, тэрэниие наһа бараһанай дараа тэрэнэй үзэл һурталнууд хүдэлмүршэдэй хубисхалда нүлөөгөө багагүй үзүүлһэн бэлэй. Энэхүү нүлөө Октябриин хубисхал Марксист Большевикуудай илалтын ашаар улам хүсээ абаһан болоод XX зуунда Марксист үзэлдэ багашье болобо абтаагүй газар хобор байба.

Шираб-Сэнгэ Бадлуев Шэтын хизаарай Агын Буряадай автономито тойрогой Зугаалай нютагта түрэһэн юм. Тэрэ нютагайнгаа долоон жэлэй һургуули дуүргээд, удаань Агын дунда һургуулида һуралсалаа үргэлжэлүүлһэн байна.

1492 онһоо хойшо мал амитан, шэнэ сортын үрэ таряа, ногоониие түби дамжуулан һолилсожо үсхэн үрэжүүлхэ болоһон. Тухайн үедэ шэнэ түбиһөө хуушан руу орожо ерэһэн хүдөө ажахын гол бүтээгдэхүүнүүд гэбэл томат, кукуруза, түмэс, какао, тамхи, харин хуушан түбиһөө шэнэ түби рүү перец, кофе, шэхэрэй хуһан зэргэ байһан. Хуушан түбиһөө шэнэ түби рүү абаашаһан чухал амитад гэбэл адуу, нохой зэргэ болоно (нохой хэды Колумбһаа урдахи Америкэдэ байһаншье гэһэн хүдөө ажахыда ашаглахада тохирхогүй үүлдэр угсаанайхи байба). Адууниие хүнэһэнэй хэрэгсээндэ үргэн хэрэглэдэггүй байһаншье адуу, элжэгэн, пони болон нохой зэргэ амитадынь дэлхэйн хойто хахадта фермын ажахыда ехээр хэрэглэгдэхэ болоһон.

Sandberg, L. Anders, ed. Trouble in the Woods: Forest Policy and Social Conflict in Nova Scotia and New Brunswick. Fredericton, N.B.: Acadiensis, 1992. 234 pp.

Геометриин байгууламжые арифметикын үйлэдэлнүүдые хэхэ баримжаа бологон зохёодог. Жэшээнь сэхэ дээрэхи хоёр хэршэмые нэгэдхэхэд ниилбэритэйнь тэнсүү. Тэгшэ үнсэгтэй гурбалжан тоонуудай үржэбэритэй харгалзадаг: тэрэнэй талануудые хэмжэжэ болоно. Харин тэдэгээрэй үржэбэринь уг тэгшэ үнсэгтэй гурбалжанай талмай болодог. Квадратай диагоналииин утые олодогынь онсогой тохёолдол юм. Тэрэниие Пифагорой томьёогоор бододог:
Нютаг дэбисхэр — 69,700 км2, 2011 ондо тоосоһоноор хүн зоной тоо — 4,469,200. Энэ ушар диилэнхи олонхи болохо гүржинүүд 83,8%-ые эзэлэдэг болон 6,5%-тай Азери, 5,7%-тай армян үсөөнхи угсаатан ажаһууна. Албан ёһоной гүржи хэлээр хүн зоной 71 % дуугаржа бусад гүржинүүд (12.2 %) мигрел хэлээр дуугардаг гэнэ.

2016 он (MMXVI) гү, али Хоёр мянга арбан зургаан он, Хоёр мянган зургадугаар он — баасан гарагта эхилһэн үндэр жэл юм. Григориин тоолол гү, али Ниитын тоолол ёһоор Манай эрын 2016 дахи он болоод 3 дахи мянган болон 21-р зуунай 16 дэхи, 2010 оной 6 дахи он болоно.

Уильям Шекспир (англяар William Shakespeare, 1564 оной 4 һарын 23 — 1616 оной 4 һарын 23), Англиин алдартай зохёолшо, шүлэгшэ юм. Тэрэ түрүүшынхиеэ театр үүдэн бии боложо байха үедэ амидарһан. Зүгөөр лэ иимэ үедэ амидарһан бэшэ театрые бии болоһон хүн тэрэ өөрөө байгаа. Зүжэгэй зохёол бэшэжэ эхилхээһээ үмэнэхи 10 жэл тэрэ ябуулын театрын зүжэгшэн байһан юм.

Айнштайн — 300 улам бодос зүйн шэнжэлхэ зохёолой автор, мүн шахуу 150 шэнжэлхэ ухаанай түүхын, шэнжэлхэ ухаанай гүн ухаанай, публицистикын номууд ба үгүүлэлнүүдэй автор. Агуу ехын шэнжэлхэ ухаанай онолой автор:

1958 оной Алжирай химарал (Алжирай тусгаар амяарлан тогтоохын түлөө тэмсэл) де Голлиин засаг хүрэтэр замые нээбэ. Тэрэнэй ударидалга доро юрэнхэлэгшын ба гүйсэдхэхэ засагай эрхые үргэдхэһэн 1958 оной Үндэһэн хуулиие гаргаһан байгаа. Иигээд мүнөөгэй хүрэтэр байдаг Табадахи бүгэдэ найрамдаха улас бии болобо. Де Голль тус Табадахи бүгэдэ найрамдаха уласай түрүүшын юрынхэлэгшээр һунгагдаһан байгаа. Юрэнхылэгшын ба засагай газарай «Алжирай асуудалые» шиидэхэ түрүү зорилго табяа. Франциин армиин үймөөн, 1960—1961 оной ультраколониалистуудай үймөөн, «Нюуса зэбсэгтэ байгуулгын» тероррист ажаллалга, де Голлиие алаха оролдолго зэргэ шухала эсэргүүсэлэй байбашье һаа, де Голль Алжир өөрыгөө тодорхойлхо бодолго баримталба. 1962 оной 4 һарын Эвианай хэрээгэй үрэ дүндэ Алжир бэеэ даанги байдалые олобо. 11 һарада олониитын референдумай дүндэ юрэнхылэгшые бүхыарадай һунгууляар һунгаха Үндэһэн хуулида томо заһалга оруулаад баталһан байна. Тэрэнэй дээрэһээ де Голль шэнэ долоон жэлэй хугасаатай юрэнхылэгшээр һунгажа оруулһан байгаа. Гадаада бодолгоёо Шарль де Голль «агууехэ үндэһэтэнээр» бэелүүлхэ зорибо. НАТО-гой досоо АНУ, Ехэ Британиин ба Франциин тэгшэ эрхые баталба. Амжалтые туйлажа шадаагүй ушар 1966 ондо Франци НАТО-һоо гараба. Баруун Германитай харилсаанда де Голль шухала амжалтые хүрөө һэн. 1963 ондо Франци-Германи хоорондо хамтын ажаллалгын хэрээ баталба. Де Голль «нэгэдэһэн Европын» үзэлые һанаашаһан түрүүшын зон дунда байгаа. 1968 оной 5 һарада болоһон оюутадай үймөөн Франциин ниигэмэй томоотой химаралай тэмдэг байгаа. 1969 оной 4 һарада де Голль һайн дураараа албан тушаалһаан буужа, улас түрын үйлэ ажаллалгаяа орхибо.
Дүрбэн хүн бүри 3-нь хото һууринда амидардаг. Эгээн томо хотонууд: Нью-Йорк (7333000 хүн), Лос-Анджелес (3448000 хүн), Чикаго (2731000 хүн), Хьюстон (1702000 хүн), Филадельфи (1524000 хүн), Сан-Диего (1151000 хүн). Феникс (1048000 хүн), Даллас (1022000 хүн), Сан-Антонио (988000 хүн), Детройт (992000 хүн), Сан-Франциско (734000 хүн), Балтимор (702000 хүн), Вашингтон (567000 хүн), Бостон (547000 хүн), Сиэтл (520000 хүн).

МЭҮ 5000 жэлэй үедэ Шумернууд хүдөө ажахын үндэһэн гол техникэнүүд болохо гарые үргэн багтасатайгаар, эршэмтэйгээр болбосоруулха, нэгэ түрэлэй ургамал таряалха, зохёон байгуулгатай уһажуулга, мэргэшэһэн ажаллаха хүсэниие ашаглаха зэргэнүүдые илангаяа Персиин буланһаа Тигр ба Евфратай ай һаба хүрэтэрхи одоогой Шатт-эль-Арабай уһан замай утаашань хүгжүүлжэ ерэһэн байна. Зэрлиг үхэр болон аргалиие үхэр, хонин болгон гаршуулжа тэдые үргэнөөр хүнэһэн, үмдэгэлэй хэрэгсээндээ болон тээбэрилэлтэдэ ашаглажа байгаа һэн.

Эртэ сагта нэгэ хитад хүн агнаһан ангаа шоролон мүрлэжэ ябаа аншадһаа һанаа абажа, модон эрхые нүхэлжэ ута модондо хэлхэн, анханай сампинг бүтээһэниинь хамагай анханай хэлбэри болоо. Хитад хүмүүн багаһаа сампин хэрэглэжэ һураба. Сампин һурахад хямда, хэрэглэхэд амар, бүтэсэнь энгын. Тоое түлөөлдэг бүмбэлиг, тооной оронг түлөөлдэг сабхануудынь сүм модоор бүтэдэг. Энгын аргуудыень сээжэлшэхэд лэ сампин дээрэ олон үйлэдэлтэй хэсүү тоое нэмэжэ, хасаха, үржүүлхэ, хубааха дүрбэн үйлэдэлые хямдархан гүйсэдхэнэ. Сампин бол Хитадай түдыгүй хүн түрэлхитэнэй тоосоолхо хэрэгсэлэй үбгэн юм.

Монголд хүрэн, хар хүрэн, цайвар хүрэн, хар шороон, нугын хүрэн, говийн бор, цөлийн бор саарал, нуга намгийн болон мараалаг, давсархаг зэргэ олон төрлийн хөрс байдаг. Үүний дотор үржил шимт хүрэн хөрс тавь орчим хувийг эзэлдэг. Газар таряалан эрхэлж болох газар нь газар нутгийн 0,76%-г эзэлдэг. Усжуулалттай газар 840 км² байна.

Лао-цзы (хитадаар 老子, зүб дуудлага Лаозы) бол Даоис гү, али Бомбын философиин урасхалай анханай түлөөлэгшэ юм. Хэдэйгээр Лао-цзын намтарын тухай тухай мэдэгдэһэн зүйл ехэ бага тэрэнэй мэргэн оюун ухаан олоной һонирхолые мүнөө хүрэтэр татажа, Даоизмын үндэһэлэгшэ гэжэ үргэмжэлхэ болоһон юм. Тэрэнтэй нэгэн үедэ Хитадай өөр нэгэ томо сэдьхэгшэ болохо Күнзы амидаржа байһан энэ хоёр ухаантан бэе бэеһээн ехэ илгаатай байгаа бэлэй.

Үгын удха гэдэг бол бодото юумэн үзэгдэл, хүдэлөөн, тэдэнэй тухай ухагдахуун, хэлэнэй тэмдэг гурбанай шүтэн барилдаһан харисаа гэжэ хэлэшэнжэлэл тодорхойлдог. Иимэ ушарһаа үгэ бол үнгэн ба гүн бүридэлэй нэгэдэл юм. Үгын удхын дабхаарта бүридэлые сүм удха, һаламал удха, шэлжэмэл удха, олдомол удха гэжэ үндэһэн хэдэн бүлэгтэ хубаан үзэжэ байна.
Буэнос-Айрес (испаняар Buenos Aires — «һайн хии»), Аргентинын ниислэл хото. Албан ёһоной хилэ доторынь — холбооной ниислэл тойрог. 2 891 мянган хүн зонтой (2010), шадар дүүргэнүүд тоолобол, 14,598 сая хүн зонтой. Гүрэнэй эгээл томо тээбэриин узуулбари ба далайн боомто (жэлдэ 20 сая тооно ашаанай эрьелтэтэй). Эсейса улас хоорондын ниидэхэ онгосын буудал. Гол ажаүйлэдбэриин түб (гүрэнэй ажаүйлэдбэриин бүтээгдэхүүнэй 50 % үлүү). Машина бүтээлгэ, тоһо болбосоруулха, химиин, хүнгэн, хүнэһэнэй ажаүйлэдбэри. Метрополитен. Дээдэ һургуулинууд. Эрдэм Ухаанай Академи, Үндэһэтэнэй түүхын музей, угсаатан зүй музей, г.м. Латин Америкэдэ эгээн томо «Колон» оперын театр. 1536 ондо (ондоо мэдээлэлээр, 1535 ондо) байгуулагданхай. 1776 онһоо Ла-Плата хаанай түлөөлэлгын ниислэл, 1816—1826 оной хоорондо Ла-Плата Нэгэдэһэн Можонуудай, 1880 онһоо Аргентинэ уласай ниислэл. XVIII зуунай церковь сүмэнүүд, XIX—XX зуун жэлэй парадай гудамжа.

1990 оной 3 һарын 7-нд МоАХ-ны зарим гишүүд Монголд анх удаа улас түрын өлсгөлөн зарлан, тухайн үедэ түрын эрх барьж байһан МАХН-ын түб хорооной Улас түрын товчоог огцрохыг шаарадсан байна. Тэдний шаарадлагыг эрх баригчид хүлеэн авч 3 һарын 9-ний орой Улас түрын товчоо бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцорч, Монгол уласта олон намын оролцоо бүхий чөлөөт сонгууль явуулах боложоээ.

Дэлхэйн дулааралгын уламһаа далайн уһанай түбшэн, саг ууралай госо үзэгдэлнүүд ехэдхэжэ, хур тундсын хэмжээ өөршэлэгдэнэ. Мүн түүншлэн хүдөө ажа ахуй, мүльһэн гол, мүнхэ саһанай хэмжээ, амитан, ургамалай түрэл, зүйл зэргэ олон зүйлдэ һүргөөр нүлөөлхэ болоно.

Хилмэ (Acipenser baerii)– Байгалай хаан загаhан. Байгал соо 50-60 жэлнүүдэй туршада амидаржа ябадаг, 100-130 кг хүрэтэр шэгнүүртэй, 180 см хүрэтэр ута. Удаанаар ургадаг: түрүүшын жэлнүүдтэ 100-100 граммаар, саашадаа жэлдээ 2-3 килограммаар. Сэлэнгэ, Баргажан, Дээдэ Ангар мүрэнүүдэй Байгалда ородог адагуудаар, нуурай оёор багаар, тэндэхи амита бодосуудаар хооложо амидардаг. Эртын галабhаа хилмэ барижа захалhан байдаг. Энээниие эртэ урдын хабсагайн зурагууд гэршэлнэ. Хомхойгоор олзоборилго энэ загаhанай тоо толгойе үсөөрүүлээ, тиигэжэ хилмэ “Хоморой ба үгы болохо туйлдаа хүрэhэн түхэлнүүдэй” Улаан номдо оруулагданхай.

МЭҮ IV зуун жэлһээ хойшо герман угсаатан Германиин нютаг дэбисхэртэ ажаһууна. VI–VIII зуун жэлдэ алеманнуудай, баварнуудай, тюрингүүдэй, саксуудай гэхэ мэтэ герман угсаанууд Франкын уласай бүридэлдэ оробо. IX зуун жэлдэ Каролингын гүрэнэй унаһаар герман орон нютагууд уласай талаар амяарлажа, олон тооной гүнлигүүд бии болобо. Франкын гүрэнэй хубаалгын үрэ дүндэ (843 он) Зүүн-Франкын улас бии болоод, энэнэй тулгуури дээрэ X зуунда Германи хаанта улас бии болобо. 962 ондо I Оттон хаан Хойто ба Түб Италиие туйлажа эзэлһээр Арюун Римэй эзэнтэ гүрэн байгуулагдаба (1806 ондо Наполеоной усадхагдаһан). X-XV зуун жэлдэ балтын ба славян угсаатан ажаһууһан газарнууд Германиин бүридэлдэ оробо. Арюун Римэй эзэнтэ гүрэндэ сүлөөтэ хотонууд шухала үүргэ гүйсэдхэбэ (XV зуунай һүүлээр 80 үлүү байгаа).
Алтан хүн түрэлхитэнэй түүхын туршад, үнэтэ металл гэжэ тоосогдон арилшаанай хэрэгсэл, хадгаламжа, гоёл шэмэглэлдэ үргэн хэрэглэгдэсээр ерэһэн ба оршон үедэ шүдэнэй эмнэлгэ, электроникын салбарида ехэ хэмжээгээр ашаглагдажа байна. Нянгай эсэрэг үйлшылгээ үзүүлдэг ушар эмнэлгэдэ үргэн хэрэглэһээр ерэһэн. Алтаниинь янза бүриин металлтай холилдохо шадбаха маша үндэр болоод энэ шанарыень ашаглан түрэл бүриин үнэтэ хайлшын үндэһэн эд болгон хэрэглэдэг юм.

Гэхэдээ ээрэгшэ Дженнигээр ээрэһэн утаһан нарин болобош таһархадаа амархан, Аркрайтай машинаар ээрэһэн утаһан бэхи болобошье бүдүүн байгаа. Энэ асуудалые Сэмюэл Кромптон Ээрэгшэ лууһан машинаараа 1779 ондо шиидэһэн юм (Адуу, элжэгэнэй эрлииз лууһаниинь тэдэгээрэй һайн талые абажа түрэдэг тула тиигэжэ нэрлэбэ).

2015 ондо бүхы дэлхэй дээрэ 48 сая шахуу Альцгеймерэй үбшөөр үбшэдэг хүнүүд байгаа. Диилэнхидээ энэ үбшэн 65-һаа дээшэ наһатай хүнүүд үбшэдэгшье һаа, тохёолдолой 4% - 5% эртын Альцгеймерэй үбшэн энэнһээ эртэ эхилнэ. 65-һаа дээшэ наһатай хүнүүдэй дунда 6% Альцгеймерээр үбшэдэг. 2010 ондо, зүнтэглэл 486 000 шахуу үхэлые ушаруулба. 1906 ондо Германиин психиатр ба патолог Алоис Альцгеймер эгээн түрүүшынхиеэ тодорхойлбо. Алоис Альцгеймерэй түрүүшын эмнүүлэгшэ Августа Детер нэрэтэй байгаа. Хүгжөөһэн гүрэнүүдтэ, Альцгеймерэй үбшэн санхүүгэй талаар эгээн гаргашатай үбшэнүүдэй дунда.

хүн зоной 85 % нь Монгол үндэһэтэн болоод үүн дотроос Халх ястан давамгайлна. Эдгээр ястнууд нь голдуу хэлний онцлогоороо л ялгагддаг. Монгол угсаатнуудын 90%-г Халх эзэлдэг. Үлдэх 10%-г Буриад, хойд хэсэгт Дөрвөд, зүүн талд Дарьганга зэргэ эзэлдэг. Түрэг угсаатнууд (Хасаг, Тува, Чантуу) Монголой хүн зоной 7%-г эзлэх болоод үлдэх хүн амд Тунгус үндэстнүүд, Хитадууд, Оросууд багтана. 1991 ондо ЗХУ бутарч Монголд үзүүлж байһан тусламж дууссанаар ихэнх Оросууд Монголоос гарчээ.

Ондоогоор хэлэбэл, хэрэглэгшэ программануудай туһаламжатайгаар компьютертэй ажаллана. Харин программануудынь үйлэдэлэй системын туһаламжатайгаар компьютерэй техникэтэй холбогдоно. Тиимэһээ үйлэдэлэй системые компьютерэй техникын программын үргэлжэлэл гэжэ болоно. Үйлэдэлэй системэнь хэрэглэгшые, компьютерэй түхөөрэмжэнүүдтэй ажаллаха процессын талаархи нэгэдэ нэгэнгүй мэдээлэлһээ халхалжа, иигэһэнээр энэ процессые гүйсэлдүүлхэ нүһэр хүндэ ажалһаа тэрэниие сүлөөлжэ үгэдэг.

Республикынгаа ниитын болон литературна ажабайдалда тэрэ эдэбхитэйгээр хабаадалсадаг һэн. Буряадай уран зохёолшодой холбооной правлениин гэшүүнээр һунгагдаһан байна. Буряадай искусство ба литературын хоёрдохи декадада (1959), Ази, Африкын оронуудай залуу уран зохёолшодой Ташкентдэ болоһон уулзалгада (1976), Ленинэй түрэһөөр 100 жэлэй ойдо зорюулагдажа Монголдо болоһон тематическа конференцидэ (1970) Алексей Бадаев хабаадалсаа.
Хүдөө ажахы (ᠬᠥᠳᠡᠭᠡ ᠠᠵᠤ ᠠᠬᠤᠢ) — гарай амитан болон таримал ургамалые тодорхой зохёон байгуулалтатайгаар үсхэбэрилхэ үрэжүүлхэ замаар хүнэһэн, тэжээл, крахмал болон бусад бүтээгдэхүүнүүдые үйлэдбэрилхэ үйлэ ябаса, арадай ажахын һалбари юм. Оршон сагай хэлэндэ хүдөө ажахы (ХА) гэдэг нэрэ томьёондо мал амитан үсхэн үрэжүүлхэһээ эхилээд тэдэһээ абажа болохо түүхэй эдые болбосоруулха, мүн хүнэһэн, тэжээл, крахмал үйлэдбэрилхэ бүхыл үйлэ ажаллалгые хамаруулан ойлгодог. Хүдөө ажахы гэдэгынь мүн ХА-н практик үйлэ ажаллалгын шудалга болоод энэниие хүдөө ажахын шэнжэлхэ ухаан гэдэг.

1967 ондо Литературна институдай Дээдэ литературна курс дүүргээ. «Хабар» гэжэ түрүүшынь шүлэг «Тэмсэлэй шэмэг» сэтгүүлдэ 1931 ондо толилогдоо һэн. Тэрэ гэһээр шүлэг, поэмэнүүдэй, арадай аман зохёол найруулһан, оршуулгын болон прозоор бэшэһэн 50-яад гаран номууд, тэрэ тоодо арбаад гараниинь ород хэлэн дээрэ хэблэгдээ. «Дуунууд» гэжэ түрүүшынь суглуулбари 1934 ондо гараа. Удаа дараалан «Хэзээдэ бэлэн» (1936), «Залуу наһан» (1938), «Зүрхэнэй дуунууд», «Шэнэ таряан», «Совет наран», «Байгалай долгинууд», «Ази түби дээгүүрхи толон», «Шэлэгдэмэл зохёолнууд», «Лимбын жэрьеэн», «Байгалһаа намда холо харагдадаг» болон бусад суглуулбаринууд, «Дүрбэн үдэр, гурбан һүни» (1938), «Сэсэ буляалдалга» (1940), «Чудска нуур дээрэхи сууряан» (1940), «Павел Балтахинов» (1945), «Минин дорюун нүхэд юм даа» (1960), «Багша тухай Байгалай домогууд» (1970), «Байгалай шэрэ будагууд» (1972) болон бусад поэмэнүүд хэблэгдэн гараа.

БН Гүржи улас Ази түбиин баруун урда хэһэгтэ Кавказай уулархаг нютагта оршодог. Хойто талаараа Орос уластай, зүүн талаараа Азербайджан, урда талаараа Армени, Түрэг уласуудтай тус тус хилэлнэ. Баруун талаараа хара тэнгисээр хүреэлэгдэдэг.

Мухар Сибириин аймаг (ородоор Мухоршибирский райо́н) — Буряад Уласай аймаг. Аймагай түб — Мухар Шэбэр (ород Мухоршибирь) һуурин. Талмай: — модо². Хүн зон: —.

Анна Андреевна Ахматова (жэнхэни обогынь Горенко, 1889 он оной 6 һарын 23 [Хуушан стиль 6 һарын 11] — 1966 оной 3 һарын 5, Домодедово, Москвагай можо) — ород ирагуу найрагша. Акмеизмда тонгойбо («Үдэшэ», 1912, «Эрхи», 1914 суглуулбаринууд). Ахматовагай ирагуу найрагай тусхай шанарнууд хадаа ажамидаралай ёһо суртахуунда үнэн сэхэ шанар, эхэнэрэй мэдэрэмжын сэдьхэл зүй, хубиин туршлагатай холбоотой XX зуунай бүхы арадай трагедиие ойлголто. «Сагай гүйдэл. Шүлэгүүд. 1909—1965» гэһэн шүлэгэй суглуулбари соо ирагуу найрагай хэлэнэй һунгадаг хэб маягые бэелүүлжэ шармайһан. Ород удха зохёолдо тодо дуурсагдаха эхэнэр зохёолшодой нэгэ мүн.

Зүүн Европын тэгшэ газарай түб хэһэгтэ Москваһаа зүүн зүгтэ 800 шахуу км зайда Ураалай нюруугай баруун тиишэ нилээд зайда аласлажа Татарстан байрладаг. Нютагай зүүн хойноһоо баруун урагша Кама мүрэн (Татар: Чулман) шудхан урдажа нютагай баруун урда үзүүртэ Эжэл мүрэндэ (Татар: Идел) шудхана.

Ц. Р. Галанов СССР-эй Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн, Буряадай арадай уран зохёолшо, Буряад ба Ород Уласай соёлой габъяата хүдэлмэрилэгшэ, Буряад Уласай Гүрэнэй шангай лауреат, «Хүндэлэлэй тэмдэг» ордентой.
Аравиин тэнгис (арабаар بحر العرب‎‎, фарсяар دریای عرب‎‎, урдугаар بحیرہ عرب‎‎, хиндяар अरब सागर, сомаляар Bada Carbeed) болбол Энэдхэгэй далайн нэгэ хэһэг болон Аравиин хахад арал ба Энэдхэгэй бага түби хоёрой хоорондо байрлаха тэнгис юм. Ниитэ 3 862 000 дүрбэлжэн километр уһан гадаргые Аравиин тэнгистэ хамаруулха болон эгээн гүндээ далайн нюрууһаа доошо 4,652 метр хүрэнэ.

Гүржиин бүрин эрхын Абхази, Үбэр Осети хоёр һүүлшын хэдэн жэлдэ Гүржиин мэдэлһээ Оросой холбоото уласһаа эрхэлһэн газар байдаг. Гэхыдээ тэдэ НҮБ-ын гэшүүд бэшэ болоод Орос Улас мэтын хэдэхэн уласаар хүлеэн зүбшөөрэгдэһэн байдаг.

Нэгэдүгээр дэлхэйн дайнай үедэ Османай гүрэн Германиин эзэнтэ гүрэнэй холбоотон байгаа ушар Түб хүcэнүүд диилдэһэн һүүлдэ, 1918 оной 11 һарын 13 Истанбул Англиин, Франциин ба Италиин сэрэгүүдһээ эзэмдэһэн. 1919 ондо байгуулһан Мустафа Кемаль Ататюркһаа ударидаһан Турк үндэһэнэй хүдэлөөн 1922 ондо Антантаһаань Истанбулые сүлөөлбэ. Дүрбэн жэлэй үндэһэнэй сүлөөлгын дайн һүүлдэ Европын уласууд Бүгэдэ Найрамдаха Турк Уласай бэеэ даанги байдалые мэдэрбэ.

Cummings JL, Frank JC, Cherry D, Kohatsu ND, Kemp B, Hewett L, Mittman B (2002). «Guidelines for managing Alzheimer's disease: Part II. Treatment». American Family Physician 65 (12): 2525–2534. PMID 12086242.

Омск (ородоор Омск), Оросой холбоото уласай хото, Омскын можын засаг захиргаанай түб, Эрчис мүрэндэ Омь мүрэн шудхажа ородог үзүүртэхи томохон боомто (порт) юм. Түмэр замай узуулбари. 1 154 мянган ажаһуугшадтай (2010). Машина бүтээлгэ (хүдөө ажахын машина, сахилгаан хэрэгсэл, г.м.), хүнгэн, хүнэһэнэй, модо болбосоруулха ажаүйлэдбэритэй. 10 дээдэ һургуулитай (энэ тоодо Омскын гүрэнэй ехэ һургуули), 4 театртай, түүхын ба удха зохеолой, уран һайханай музей. 1716 ондо байгуулагдаһан; 1782 он хүрэтэр — Омскын бэхилэлтэ (Омский острог), 1782-97 ба 1804 онһоо хото болоһон.

Джордж Вашингтон (1732 оной 2 һарын 22 — 1799 оной 12 һарын 14), Америкын Нэгэдэһэн Уласай улас түрын ажал ябуулагша, жанжан; Америкын тусгаар тогтонолой түлөөхи дайнай (1775-83) үеын колонистуудай сэрэгэй командалагша түрүүшын юрэнхылэгшэ юм. АНУ-ай Үндэһэн Хуулиие бэшэһэн конвендэй (1787) түрүүлэгшэ гэшүүн. Европын гүрэнүүдэй хоорондохи үрдилдөөндэ Америкын нейтралитет байдалые дэмжэбэ. Гурбадахяа АНУ-ай юрэнхылэгшэ гурбадахяа ажалуулхаяа арсаба.

Хориин аймаг (ородоор Хоринский райо́н) — Буряад Уласай аймаг. Аймагай түб — Хори (ород Хоринск) һуурин. Талмай: 13 431 модо². Хүн зон: 19 017.

Тэгу (албан ёһоор — Тэгу үргэн хото; солонгосоор 대구광역시, 大邱廣域市), Урда Солонгосой хото, засаг захиргаанай талаар можын зэргэтэй. 2014 он хүрэтэр, Хойто Кёнсан можын засаг захиргаанай түб байгаа. Хүн зоной талаар 2,5 сая ажаһуугшадтай (2014) дүрбэдэхи ехэ хото (Сеул, Пусан, Инчхоной дараахи), гурбадахи томо хотын агломераци. Тээбэриин уулзабари. Хүнгэн (торгон нэхэмэлэй, хүбэн саарһанай, арһанай) болон хүнэһэнэй үйлэдбэриин томо түб; олон янзын машина бүтээлгэ, үнгэтэ түмэрлиг гэхэ мэтэ. Хотын хажууда — шулуун нүүрһэнэй болон зэдэй олзобори.
Тайбэй — шухала тээбэриин түб. Шухала һалбаринууд хадаа электроникын ба тэрэнэй хэһэгүүдэй, тоног түхеэрэмжын, нэхэмэлэй ба хубсаһанай, хоолой бүтэгдэхүүнэй бүтээлгэ. Эдэй засагта наймаан, тээбэри болон банкын хэлтэс шухалажална. Туризмынь томо бэшэшье һаа, баһа шухала һалбаринуудай нэгэ.

Маркс арбан гурбан наһа хүрэтлээ гэртээ хүмүүжэжээ. Трирай гимнази түгэсэһэнэй дараа 1835 ондо Бонной дээдэ һургуулида элэсһэн болобош Трирай Уушын газарай Холбоондо элһэжэ нэгэ хэһэг захирал байһанай уламһаа дүнгүүд тааруу байгаа. Маркс уран зохёол, философида сонирхолтой байһан эсэгэнь түүндэ иимэ түрэлэй мэргэжэлээр амидаралаа хангалтатай һайн абашье ябажа шадахагүй гэжэ үзэжэ байба. Дараагай жэл эсэгэ түүниие Берлин дахи Фридрих-Вильхельм Дээдэ Һургуулида оруулаа.

Нянинь тодорхой хэлбэри дүрсэтэй, үсэжэ үржэхэ, удамшажа хубисаха шадабаритай, эсэй ханатай, нэгэ эстэ, прокариотой бүлэгтэ хамаарха микроорганизм (бэшэл махабад) юм. Бактериин эс 0,3-5 нм хэмжээтэй.

Girard, Philip; Phillips, Jim; and Cahill, Barry, ed. The Supreme Court of Nova Scotia, 1754-2004: From Imperial Bastion to Provincial Oracle U. of Toronto Press 2004.

Баргажан-Түхэм (ᠪᠠᠷᠭᠤᠵᠢᠨ ᠳᠥᠬᠥᠮ) — болбол Буряад-Монгол арадай элинсэгэй эртэ урда сагта һууһан, Байгал нуурые тойрон шадарлаһан нютаг. Тэндэ хори-түмэд, барганар гэхэ мэтэ угсаатан һуудаг байгаа. Тэдэнэй баруун хүршэнэр ойрадууд, мүн зарим баяд, мэргид, тайчуудтай хамта тэдэнэр «ойн иргэн» (зон) гэжэ нэрлэгдэдэг байһан гэдэг.

Урда далайнь үргэригэй 60 хэмһээ урда зүгтэ, Антарктида түбиие хүрээлэн байдаг ба хойто зүгтээ Атлантын далай, Энэдхэгэй далай болон Номгон далайтай ниилдэг юм. Антарктида түбиин гүнэй уһан, мүльһэн уула, хайлһан дабсагүй гадаргын уһан болоод далайн гүнэй дулаан уһан нэгэ доро байдагһаа Урда далайнь далайшадай дунда хамагай ехэ шуургатай далайгаар тодорһон байдаг.

Сүүгэлэй дасаниие 1801 ондо харгана, хуасай бо­лон галзууд угтан монгол ёһо заншалаар һэеы гэр соо мүндэлүүлээ юм. 1827 ондо модоор бариха зүбшөөрэл буугаа.

"Баатаргүй домог" (1940-1965, 1976 ондо бүхэлеэр хэблэгдэһэн) шүлэг соо «Мүнгэн зуунай» хэб маягые һэргээбэ. Александр Пушкин тухай үгүүлэл бэшэбэ.

Ургамал (Plantae) гээшэ хүбхэн, тангалай үбһэн, шэбэл, шэбэрһэн, хальһангүй үрэтэй болон сэсэгтэй ургамалнуудые багтаадаг эукариот олон эстэ организмуудай томо биологиин ангилалай аймаг юм. Ургамалнуудай ехэнхи хуби фотосинтезые хэрэглэнэ. Ехэнхи замагууд ургамалда багтадаг. Ургамалнууд олон амидаралай хэлбэритэйː модод, шугы, үбһэн гэхэ мэтэ.

Ганди 1915 ондо Энэдхэгтэ бусажа ерээд үндэһэнэй сүлөөлхэ хүдэлөөниие толгойлсон байна. Тэрээр Энэдхэгэй үндэһэнэй конгресс намын (ЭҮК) үзэл һурталай ударидагшань байһан ба нэгэ бэшэ удаа намын юрэнхылэгшээр һунгагдажа байба. Ниигүүһэлэлые номлон энэдхэгэй шажантадай ба лалын шажантадай эб нэгэдэлэй түлөө байжа, анги дабхаргын болон ниигэмэй тэгшэ бэш эрхые усадхахын түлөө тэмсэжэ байба.
Ноён Уинстон Леонард Спенсер-Черчилль (1874 оной 11 һарын 30, Бленим, Вудсток хажууда, Оксфордшир, - 1965 оной 1 һарын 24, Лондон), Ехэ Британиин гүрэнэй ба улас түрын ажаябуулагша, консерватив намай ударидагша, Ехэ Британиин юрэнхы сайд (1940—1945) ба (1951—1955); сэрэгэй (колонел), сэтгүүлшэ, зохёолшо, Британиин академиин хүндытэ гэшүүн (1952), Нобелиин удха зохёолой шагнал хүртэгшэ (1953) юм.

Египет, Мексикэ, Перу, Энэдхэг зэргэ хари гүрэнүүдэй уралигай жэшээнүүдые суглуулаад хэблэбэ. Перси Биши Шелли, Педро Кальдерон де ла Барка, Уолт Уитмен, Эдгар Аллан По, Поль Верлен, Шарль Бодлерые ород хэлэн дээрэ оршуулба. Шота Руставелиин «Барасай арһа хэдэрһэн баатар» ба Калидасагай зүжэгые түрүүшынхие ород дээрэ оршуулба. 1920 ондо Францида нүүбэ.

Калифорни (англяар California) — Номгон далайн эрье дагуу, Америкын Нэгэдэһэн Уласай Баруун Эрьедэ оршохо АНУ-ай можо улас юм. Хойто талаараа Орегон, зүүн талаараа Невада, зүүн урда талаараа Аризона можо уластай, урда талаараа Мексикын Баха Калифорни можо уластай тус тус хилэлдэг. Калифорнинь АНУ-ай эгээн олон хүн зонтой можо улас юм. Эгээн томо дүрбэн хотыень дурдабал Лос-Анджелес, Сан-Диего, Сан-Хосе, Сан-Франциско хотонууд болоно. Тус можо уласынь янза бүриин сагай уларил, газарзүйн бүһээрээ болон олон үндэһэтэн яһатанһаа бүридэһэн хүн зоноороо алдартай.

XII зуун жэлдэ зүршэд Хойто Хитад добтолжо эзэлээд, Алтан уласые байгуулна. 1127 ондо зүршэд Кайфынгые эзэлжэ Хүхэ мүрэниие дабаба. Сунгай эзэн хаашуулай ордон Урда Хитадта зөөжэ Линьань ниислэл хото болобо. Сун улас Хуайхэ мүрэнэй болотор Хойто Хитадые үгэжэ жэл бүри алба түлөө. Сун улас 1279 ондо Ехэ Монгол Уласай үгы болобо.

1612 ондо Британи колони болохо Вирджиниин Джеймстаунда зэрлиг тамхинай ургамалые ургуулжа эхилһэн болоод энэнеэ Англи улас руу экспортлодог байгаа. Удалгүй арай зөөлэн түрэлэй тамхинай ургамалаар Европын заха зээлые хангахын тулада баруун Энэдхэгтэ ургуулжа эхилһэн байна. Колони уласууд дахи тамхинай таряалалта үндэр ашагтай байһан гэдэг. Тиимэһээ түүхэшэд «Хэрбээ тамхинай таряалалта байгаагүй һэн бол Хойто Америкэдэхи Англиин колонизацилга нуран унаха байһан юм» гэжэ тэмдэглэһэн бололтой.

Шэбэрэй холбооной тойрог (ородоор Сиби́рский федера́льный о́круг) — Оросой холбоото уласай тойрог. Засаг захиргаанай түбынь — Новосибирск хото юм.

Хүдөө ажахын ухаан бодолгонь хүдөө ажахын үйлэдбэрилэлэй зорилго болон арга технологи дээрэ анхаардаг. Бодолгын нюрууда дараахи хүдөө ажахын ниитэлиг зорилгые хэрэгжүүлдэг:
МЭҮ 7000 он гэхэдэ Египетдэ багтаса хүреэ багатай хүдөө ажахы эрхэлжэ эхилһэн байна. МЭҮ 9000 оной урда Энэдхэгэй бага түби дээрэ арбай, улаан буудай таряалжа байһан археологиин олдобори Балучистанай Мергархдахи археологиин малталтаһаа олдонхой. МЭҮ 6000 он гэхэдэ дунда оборой фермын ажахынь Нил мүрэнэй һаба газар үргэн тараһан байна. Ойролсоогоор энэ үедэ хүдөө ажахынь Алас Дурнада баһа харилсан хамааралгүйгөөр хүгжэжэ байһан ба тэндэ улаан буудайһаа үлүү сагаан будаае голлон таряалжа байба. Хитад, Индонезиин фермернүүд горох, шара буурсаг, азуки, таро зэргэ ургамалые тарималжуулжа байба. Эдэ нүүрһэнуһанай шэнэ эхэ гаралгын энэ бүһэ нютагдахи тэнгэсэй эрье, нуур сөөрэм, гол мүрэнэй дагууха загаһа барилгатай хамтадхаһанаар шаарадлгатай амин дэм, уурагые ехэ хэмжээгээр абаха болоһон. Бүхэлдээ энэ шэнэ түрэлэй хүдөө ажахы болон загаһа барилгань хүн зоной үсэлтые огсом нэмэгдүүлхэ хүсэн зүйл болоһон ба мүнөөдэршье үргэлжэлһээр байна.

Хубсаһаниинь үнэтэй сэнтэй бүдүүдээр оёгдодог байгаа: кашемир (наринхилгааһан бүд), бурса (персиин торгон), канфа (хитад атлаас, манайхиһаа зузаан), торгон, хилэн гээд. Бодомжолходо, гансал анханайнгаа гуримда үнэн сэхэ шэмээшэгүүдэй хубсаһанда ород хубсаһан урданайнгаа түхэл алдаагүй, харин ородой ондоо бүлэгүүдтэ хубсаһаниинь европын маяг һажаан, жэнхэни түхэлөө алданхай.

Амидаралынхаа һүүлын арбан жэлдэ Маркс эрүүл мэндын хүндрэлүүдын уламһаа уридын адли хүсэтэй тэмсэжэ шадахаа болиһон хэдышье ОХУ, Германи дахи үйлэ ябадалуудай талаар шүүмжэлэл бэшэдэг байгаа.

Ном (ᠨᠣᠮ < согдо nwm) — зохёожо бүтээһэн бэшэг зохёол юм. Ном бол нэгэ эрмэгэйхи замда бэхэлэгдэһэн, голдоо хабтаһалагдаһан, дээрэнь бэшэг бэшэгдэһэн саарһан, эльгэн саарһан болон бусад эдэй суглуулга юм. Номой нэгэ дабхаргые хуудаһа, тэрэнэй нэгэ талые нюур гэнэ. Сахим бүтэлгэтэй номые сахим ном гэдэг. Номой сангай ба мэдээлэлэй шэнжэлхэ ухаанда номые бусад сонин сэтгүүл мэтын субарал хэблэлһээ илгахын тулада нэгэ һэдэбтэ зохёол гэжэ нэрлэдэг.

Хотошо, хотошо нохой (ородоор Бурят-монгольский волкодав) - Буряад Ороной болон Забайкалиин хизаарай дурбэн нюдэтэй хара нохой ба зэрлиг томо амитан. Энэ - шоно нохой, ондоо нэрэ - "буряад-монголой" шоно нохой. Бэеэрээ тиимэшье ехэ бэшэ юм.

Сэбэр катаниие олон янза бүриин булад (ган) түмэрнүүдөөр хэдэг бии, баһа катанын үзүүр японой үндэһэнэй технологигоор хатаададаг байна. Тиимээһээ сэбэр (зүб хэһэн) катана дээрэ хатааһан шугам «хамон» гэжэ нэрэтэй байна һэн юм. Иимээ ушараар сэбэр катанага зүб гэжэ олохоб эхэ амархан.
Һонирхолтойнь гэхэдэ, училищида һуража байха үедөө Петр шүлэгүүдые бэшэжэ, тэндэхи ханын сониндо тэдэнээ уншагшадай hонорто дурадхадаг hэн. Эдэ зохёоhон шүлэгүүдээ ород хэлэн дээрэ бэшэдэг байгаа. Тэндэ һуража байхадаа, Петр 12 километр ябагаар Харганын буряад уран зохёолдо дуратай залуушуултай хамта Эхирэд Булагадай аймагай удха зохёолой бүлгэмдэ ябажа эхилээ. Тиихэ үедэ арадай дундаhаа гараhан эдэбхитэдэй Т. Зандановай, А. Халмашкеевэй эмхидхэһэн бүлгэмдэ залуу буряад хүбүүд бэе бэетэеэ зохеохы бэлигээрээ хубаалдажа, һаналаараа андалдажа, бэлигээ хурсадхадаг hэн. Хэнэйшье мэдэхээр, нэгэ һанал бодолтой хүнүүдэй харилсаан ерээдүйдэ бэлигтэй ударидагшадые, урагшатай хүтэлбэрилэгшэдые, элитэ зохёохы ажалшадые hурган хүмүүжүүлдэг hэн. Нүхэдынь эхилэн бэшэгшэ нүхэртөө ехэ удхатайхан «Солбонэ Туя» гэһэн далда нэрэ үгэhэн юм. Петр Дамбинов энэ Харганаагай «арадай ехэ hургуулида» алишье талаараа ургаа, хүгжөө гэхэдэ алдуу болохогүй, олоной урда үгэ хэлэхэ, хэрэг эмхидхэхэ, зохёол бэшэхэ шадабаритай болоо гэжэ тэмдэглэхэ шухала.

Япондо сампиные баһа нэгэ хубирал нэрэ болохо соробан (算盤, сэхэ оршуулбал «тоолохо табюур», удхаарынь оршуулбал мэдээжэ «сампин») гэжэ нэрлэдэг. Япондо одоошье гэһэн сампинг олоноор үйлэдбэрилжэ, үдэр тутимай хямда тоосоолол болон һургуулиин хүтэлбэритэ багтаан хэрэглэдэг.

Солонгос-Японой дайнай жэлнүүдтэ олон тооной хото, һуурин балгаһа боложо, хүн зониинь хоёр дахин хорогдобо. Газарай кадастрын мэдээгээр дайнай үмэнэ Солонгосой таряалангын талмай 1708 мянган кёль байһан бол 1611 ондо юрэдөө 541 мянган кёль болоһон байна. Энэнь дайнай хүлдэ таряалангын талмай һүйрэһэнһээ гадна баһа феодалнууд дайнай хүндэ байдалаар далимдуулан уласай газарһаа үлэмжэхэные булаан абажа, албан ноогдуулха тоололгоһоо нууһантай холбоотой байна. Хамжалга таряашадай нэрэ (ноби) тоо эрсэ үһэбэ. Дайнаар ушарһан хохиролоо ноёрхохо ангиинхан тэртээ тэрэгүй хооһорһон таряашадые мүлжэхэ замаар нүхэхые эрэмэлзэжэ байба. 1608 онд хунтайжа Кванхэ хаан шэрээндэ һуужа дайсануудаа усадхаһан «умар зүгэй ехэ» бүлэглэл ноёрхохо боложо уласай албан губшуур урида байгаагүй ехээр нэмэгдэжэ, дээрэхи бүлэгэй түлөөлэгшэд уласай газарһаа үлэмжэхэные булаан абажа таряашадыень хамжалагашалжа эхилбэ.

Бүгэдэ Найрамдаха Татарстан Улас (Татар: Татарстан Республикасы, Tatarstan Respublikası; ородоор Респу́блика Татарстан) — Оросой холбоото уласай улас, нютаг можо. Ниислэл — Казань. Эжэл шадар холбооной тойрог, Эжэл шадар эдэй засагай тойрогто багтана.

Гданьск (польшоор Gdańsk [ˈgdaɲsk], кашубск.Загбар:Lang-csbGduńsk, латаар Gedanum, Dantiscum, 1308—1466 ба 1793—1945 оной хоорондо Данциг, германяар Danzig) — хойто Польшодо байрладаг хүн зоной талаар Польшын зургаадахи томо хото (461 935 ажаһуугшад, 2014 он). Хажуугаархи Сопот ба Гдынятай тоолобол, Труймясто — «Гурбан хото» гэһэн сая хүнтэй бөөгнэрэлые байгуулна.

Кобаяси Исса (японоор 小林一茶, мүн Ятаро (японоор 弥太郎, Ятаро:; 1763 оной 6 һарын 15 — 1828 оной 1 һарын 5) — Японой ирагуу найрагша, Мацуо Басё болон Ёса Бусоной һүүлдэ агуу ехэ хайку зохёолшо.
Сун уласай түүхые хоёр үе болгон тэмдэглэнэ. Хойто Сун (хитадаар 北宋, 960–1127) гэжэ үедэ Бяньцзинда (мүнөөгэй Кайфын) ниисэллэжэ, бүхы Хитад үндэһэтэн захиржа байгаа. Хожом хойто нютагаа Алтан уласта алдан Хүхэ мүрэнэй урда Линьаньда (мүнөөгэй Ханьчжоу) ниислэлһэнһээ хойшо үеэ Урда Сун (хитадаар 南宋, 960–1127) гэжэ тэмдэглэнэ.

1933 ондо тэрэнэй Норвегидэ «Үндэһэтэнэй нэгэдэл» нэрэтэй национал-социалис намые үндэһэлһэн ба ударидаһан. 1931—1933 оной хоорондо Норвегиин хамгаалха яаманай сайд.

Мүнгэн гэдэг үнэтэ металл, тиихэдэнь нилээд набтар нүлөөлэлсэлгын шадабаритай, дабһанай ба уһа холиһон хүхэрэй хүшэлнуудта хайланагүй. Гэбэшье мүнгэн эһэлэй оршондо (азотой, халуун сугларуулагдаһан хүхэрэй хүшэлдэ, мүн сүлөөтэ хүшэлтүрэгшэтэй дабһанай хүшэлдэ) хайладаг:

Баултон Ваттые бүлүүрэй хүдэлгөөные нунтаглаха, нэхэхэ, тээрэмдэхэ эргэлтэтэ хүсэн болгохые итагаһанаар шэнэ бүтээлые хэрэглэхэ һалбарые маша ехэ үргэжүүлээ һэн.

Карл Хайнрих Маркс (1818 оной 5-р һарын 5 — 1883 оной 3 һарын 14) XIX зуунай гүн ухаанша, улас түрын эдэй засагша болон хубисхалша байгаа. Тэрэниие коммунизмын Эсэгэ гэжэ нэрыдэхэнь элбэг болоод, тэрэбээр хүмүүжүүлэгшэ болон улас түрын зүдхэлтэн байба. Маркс ниигэмэй болон улас түрын асуудалуудые хүндэжэ байһан ба түүхын шэнжэлгэ хэһэнээрээшье алдартай бэлэй. Тэрэнэй баримталжа байһан үзэл бодол «Коммунис Намын Тунхаг» (Manifest der Kommunistischen Partei, 1848) эхинэй мүрһөө харагдадаг. «Эдүгээе хүрэтэр оршон байһан ниигэмэй түүхүүд ангиин тэмсэлэй түүхэ юм.» Маркс хүрэнгэтэ журамые, уридань байһан, ниигэм болон эдэй засаг дээрэ тулгуурлаһан ниигэмүүдэй адли дотоодо шалтагаануудһаа һүйрэнэ гэжэ үзэдэг байба.

Ехэ Бритаани (Great Britain) али Ехэ Бритааниин болон Хойто Ирландиин Холбооной Хаан Улас (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) — баруун Европын аралай улас юм. Газар нютагань Ехэ Британи арал, Ирланд аралай зүүн хойто хэһэг, бусад жижиг аралуудһаа тогтоно. Хойто Ирланд дангаараа өөр уластай газараар хилэлэдэг. Энэ хилые эһэн тоособол Ехэ Британиинь Атлантай далай, Хойто тэнгис, Ла-Маншай хоолой, Ирландиин тэнгисээр хүрээлэгдэнэ. Хамагай томо арал болохо Ехэ Британиинь Ла-Маншай хонгилой авто замаар Францитай холбогдодог.

Монгол Улас болбол Зүүн болон Түб Азида байрладаг улас юм. Хойто талаараа ОХУ, бусад талаараа БНХАУ-тай хиллэдэг, баруун зүгтэ Казахстантай ойро (хилын сэгүүд 38 километр зайтай) байрладаг. Ниислэл болон эгээн томо хотонь ниитэ хүн зоной 40 хуби шахуу оршон һуудаг Улаан Баатар хото юм. Улас түрын засаглалай хэлбэрын хубида нэгэ танхимда парламенттай бүгэдэ найрамдаха улас болоно.

Монголой улас түрын системийг парламентын засаглалтай арадчилал гэжэ тодорхойлох болоод энэ нь Монгол уласай үндэһэн хууляар захирагддаг. Үндэһэн хуули нь чөлөөтэй үзэл бодлоо илэрхийлэх, хүний эрх, чөлөөтэй шашинаа шүтэх зэргэ эрхийг Монгол иргэдэд олгодог. Монголой мэдээллийн һалбари бол телевизийн сувгууд ба компаниудын эзэмшилтэй сонин хэвлэлтэй. Монголой олон улас түрын намуудаас хоёр нь чухал үүрэгтэй. 2004 оной 7 һарын 27 хүрэтэр хуучнаар коммунист Монгол Арадай хубисхалт Нам нь зонхилох нам байжээ. эгээн чухал сөрөг хүчин нь 1996 оноос 2000 он хүрэтэр түрын эрхийг барьсан Арадчилһан Нам юм.
Дайша фарисейгаар христиан шажантадые хабшалгада оролсобо. Дамаскта ябаха зуураа тэрэниие туяа гэрэлтүүлээд һapгаажа, Иисус Христосой абяа дуулаба (Үйлэнүүд 9:3-8). Замайнь нүхэд тэрэниие Дамаск хотодо байһан Ананиинда асараа. Анани тэрэниие хараатай болгожо хэрээснэг болгобо. Дамаскта Савл Иисус болбол Бурханай Хүбүүн гэжэ мүргэлэй Синагогодо номножо захалба (Үйлэнүүд 9:1-20). Кипр аралда Савл Сергий Павел түшэмэлые шэглүүлһэн һүүлдэ Павел гэжэ нэрэтэй болобо (Үйлэнүүд 13:4-1213:4-12).

Үдэр бүри ойролсоогоор 243 хүдөө ажахын ажалшан ажалай үеын гэмтэл бэртэлдэ нэрбэгдэжэ байна. Энэ дундань 5 % байнгын хүгжэлэй бэрхэшээлтэй боложо байна.

Тодорхой зүйлэй үрэ таряа, ногоониинь дэлхэйн тодорхой бүһэ нютагуудта таряалагдадаг. Дэлхэйн Хүнэһэн Хүдөө Ажахын Байгуулгын үнэлгые сая тонноор дооро элирхылбэ.

1933 ондо Адольф Һитлерэй ударидаһан нацистууд эрхые абажа, дахин дэлхэйн хэмжээнэй дайн эхилүүлһэн бэлэй. Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай һүүлдэ Германи зүблэлтын, америкын, англиин ба франциин дүрбэн эзэмдэлгын бүһэ нютагуудта хубаагдаба. 1949 оной 5 һарын 23-да америкын, англиин ба франциин эзэмдэлгын бүһэ нютагуудһаа Бонн ниислэлтэйгээр Холбооной Бүгэдэ Найрамдаха Германи Улас (Bundesrepublik Deutschland) байгуулагдаба. 1949 оной 10 һарын 7-до зүблэлтын бүһэ нютаг Бүгэдэ Найрамдаха Арадшалһан Германи Улас (Deutsche Demokratische Republik) бии болобо.

Һубаг нээлтэеэ хэһэнһээ хойшо, олон уласай уһан тээбэриин нэгэ гол зам болоһон болон жэлдэ дундажаар 14,000 уһан онгосо, 205 сая тонно ашаа тээбэрилдэг байна. 2002 оной байдалаар ниитэдээ 800,000 уһан онгосо уг һубагаар дамжан үнгэрөө һэн.

Открытие Индии: Философские и эстетические воззрения Индии XX в. / Пер. с англ., бенг. и урду; Редкол.: Э.Комаров, В.Ламшуков, Л.Полонская и др. — М.: Худож. лит., 1987

1864 оной үедэ Огайо можын нэгэн таряашан хлорфилгүй тамхи гарган абажа тэрэнэйхи сагаан тамхи гэжэ нэрлэбэ. Тэрэ тамхинь оршон үеын хэб маягай тамхинай бии бололго загбарынь болоһон юм.

Загбар:Города Карелии Загбар:Северо-западный федеральный тойрог Загбар:Оросой холбоото улас Загбар:Финно-угорские страны Загбар:Баренц-регион

Яавлины шэлэ нуруу (ородоор Яблоновый хребет) хадаа Оросой зүүн хэһэгээр, Үбэр Байгалай хизаараар нэмжыдэг, Монгол Уласай зүүн хойто зүгһөө Байгал нуур хүрэтэр үргэлжэлдэг шэлэ нуруу юм. Сагаан тугалгын ордон баятай уулархаг газарай ойро үсөөн хүн ажаһууна. Ара Хинган нюруугай баруун урда үргэдхэһэн район гэжэ үзэжэ болоно.
НҮБ-эй тайланда дурдаһанаар манай дэлхэйн хүреэлэн байдаг оршондо орон нютагай нюрууһаа эхилээд дэлхэйн нюрууда эгэн һүргээр нүлөөлжэ бай хоёрһоо гурбан хүсэн зүйлэй нэгэниинь мал ажахын (голдуу үхэр, тахяа болон гахайн ажахы) сектор гэһэн. Мал ажахын үйлэдбэрилэл хүдөө ажахыда ашаглагдажа бай ниитэ газарай 70%-иие эзэлдэг, харин манай гарагай хуурай газарай 30%-иие эзэлдэг байна. Энэ ажахынь хүлэмжын хии булангиртуулжа бай эгээн томо эхэ һурвалжануудай нэгэ юм байна. СО2 эквивалентээр хэмжэхэдэ дэлхэйн ниитэ булангиртуулжа бай хүлэмжын хиин 18%-иие бүридүүлжэ байна. Бусад эхэ һурвалжануудһаа дурдабал зам тээбэри ниитэ хүлэмжын хиин юрэдөө 13,5%-иие булангиртуулдаг. Мал ажахын секторынь мүн хүнэй үйлэтэй холбогдон булангиртуулжа бай азотын оксидын 65%-иие дангаараа, хүнэй оролсоотой булангиртажа бай метанай 37%-иие агаар мандалда булангиртуулжа байна. 64%-иин аммиакые булангиртуулжа байдаг ябадалынь хүшэллиг бороо орохо болон экосистемын хүшэллигжэлгые нэмэгдүүлжэ байдаг.

Владимир Ильич Ленин наһа бараһанай дараа 1920-д оной дундуур засагай эрхын түлөө тэмсэл хурсадан Сталинай гансаар дарангылха дэглэм тогтожо засагай эрхэ нэгэ хүнэй гарта түблэрөө. Энэ үедэ хэрэгжэжэ эхилһэн Шэнэ Эдэй Засагай Бодолго (НЭП) һамууржа хүндэ үйлэдбэрижэхэ, хүсөөр хамтаралжуулха үйлэ ябасаар һолигдобо. Түрын бүтэсэ, үүргые коммунис нам дангаар гүйсэдхэжэ нэгэ намай, нэгэ хүнэй ударидалга ноёрхолоо. Бүхэ орон даяар хэтэ түблэрһэн ударидалгатай сэрэгэй (Дотоодо Хэрэгэй Арадай Комиссариад — НКВД) хиналтатай системэ тогтобо. 1934 онһоо улас түрын хэлмэгдүүлэлтэ эхилһэнээр мянга мянган абьяаслиг сэхээтэнүүд, сэрэг, улас түрэ, уралиг соёлой зүтгэлтэнүүд худалаар хардагдан саазалуулжа бөөнөөр хорихо хүдэлмэриин лагерь ГУЛаг руу зуу зуун мянгаараа эльгээгдэжэ ниигэмэй бүхы дабхарга айдаста абатан социалис үзэл һанаан, коммунизмын гэрэлтэ ерээдүйдэ этигэхэ этигэл алдар эхилбэ.

Намибынь дарааха улсуудтай хил залгана (сагай зүүнэй эсрэгээр, баруун-хойто зүгhөө зүүн-үмэнэдэ зүг рүү): Ангола, Замби, Ботсвана, Урда Африк. Мүн харисангы бага уhаар Атлантын далай ойролсоо.

Donovan, Kenneth, ed. Cape Breton at 200: Historical Essays in Honour of the Island's Bicentennial, 1785-1985. Sydney, N.S.: U. Coll. of Cape Breton Pr., 1985. 261 pp.
Монгол оронһоо эртын шэмэ шудалалай олдобори баян олдодог. Евразиин нүүдэлшэдэй анханай түрэтэ улас гэжэ алдаршаһан Хүннү МЭҮ 209 ондо Монгол орондо түблэн байгуулагдажа байба. Тэрэнһээ хойшо Түрэг болон үбгэ Монгол хэлэтэй олон улас ээлжэлэн оршон байһан болоод 13-р зуунай эхеэр тархай Монгол аймагуудые Чингис хаан нэгэдхэжэ Ехэ Монгол Улас байгуулагдаһан. 1234 ондо Үгэдэй хаан залгамжалжа, хожомынь 1279 ондо Чингис хаанай аша Хубилай хаан Юань уласые Хитадта түблэн байгуулһан байна. Юань улас унаһанай дараа XIV зуунай үеһөө Монголшууд Сагаан хэрэмһээ хойшохи орондоо дотоодоо дайн самуунтай бага хаадай үе туулаа. 1604—1634 ондо хаан һууһан Лигдэн хаан манжуудта эсэргүү Монголшуудые дахин нэгэдхэхые оролдоһон болобошье тэрэнэй наһа бараһанай дараагаар Чин уласай эрхэшээлдэ субаран орсогооһон. 1911 ондо Чин гүрэн нурахань тодорхой болоһоноор Монголшууд тусгаар тогтонолоо зарлан тунхаглажа Богдо хаанта Монгол улас байгуулагдаһаншье 1921 он хүрэтэр бүринээр тусгаар тогтоножо шадаагүй. 1945 ондо СССР-һээ бусад гадаадын уласуудаар хүлеэн зүбшөөрэгдэжэ, 1961 ондо НҮБ-ын гэшүүн, бүрин эрхэтэ улас болоһон. 1924 оной үндэһэн хууляар Бүгд Найрамдах Монгол Арад Улас нэрэтэй боложо, СССР-эй нүлөөгөөр коммунис улас түрын дэглэм, ниигэм журамай эдэй засагаар замнаһан. 1990 ондо бусад социалис уласуудын адли арадшалһан дэглэм, заха зээлиин эдэй засагта шэлжэһэн.

Уран бэшэлгэ (Ород: каллиграфия) гэдэг боло уран һайханай нэгэ түхэл юм. Оршин үедэ бэшээшэ сэтгэжэ, алишье үгэе гоёмсог, маяг, жэгтэй харагдуулахаар урладаг. Мүн зарим бэшэлгэнь үгэ, үзэг танигдахад бэрхэ, тал бүрэһээ өөрээр уншигдаха, эсэбэл бэлэг тэмдэгэ, хүн, амитан, юмиие хамтатган зураглаһан байха зэрэг олон талаһаа дүгэнэжэ болодгоһоо мүн бэшэг болон зурагай холимог урлал болоно.

Хурдадхал гэжэ нэгэжэ хугасаанай турша дахи хурданай өөршэлэлтын хэмжээ юм. Жэгдэ бэшэ хүдэлөөнэй хурданиинь хугасаанай агшан бүридэ өөр өөр байха болоод энэ өөршэлэлтын хэмжээ болон шэглэлые тодорхойлогшонь хурдадхал юм. Хурданиинь вектор хэмжэгдэхүүн тула хоёр янзаар өөршэлэгдэхэ боломжотой: хэмжээгээр болон шэглэлээр. Нэгэ талаһаа хурдадхалынь тухайн зүйлэй хурдадха гү, али удаашарха хурдан бол нүгөө талаһаа шэглэлэйхинь өөршэлэгдэхэ хурдан юм. СИ системэ дахи нэгэжэнь м/с²
Залуу наһаа гү, али 1843 онһоо Франци, Берлин зэргэ ороноор хөөгдэжэ дүрбэн амидарша байгаад 1949 ондо хоёр дахи эхэ орон болохо Англида һуурижаһан наһан эсэс болотор амидараа. Маркс бага наһанһаа үерхэжэ ерэһэн Женни фон Вестфлентай 1843 ондо ханилжа олон хүүгэд түрүүлһэнһээ гурбань балшар үедээ наһа бараа. Карл Марксын сүй табилтань нэгэ хэһэгтээ нюуса байһан ба хэдэн жэлэй туршад Вестфалиин болон Марксын гэр бүлүүд хоёул тэдэнэй гэрлэлтые эсэргүүсэжэ байба. Олон эсэргүүсэлтэй тулгарһаншье тэрэ хоёр 1843 оной 6-р һарын 19-ндэ гэрлэбэ. 1850 оной эхинэй хахадта Маркс Лондоной гурбан өрөө байранда айдһаа түгшүүртэй, ядуу зүдүү амидаралаар амидаржа байга. Тэрэ үедэ Маркс Жэнни хоёр дүрбэн хүүгэдтэй болоһон байһан ба дахин гурбан хүүгэд түрүүлһэн болобош эдгээрһээ гурбань лэ наһанда хүршье шадаһан. Маркс юрэнхыдөө ниитлэл бэшэжэ амидардаг байгаа. Жэннигай нагаса аханар болон эхэнь наһа барахад үблэжэ абаһан хүрэнгэнь Марскын гэр бүлые нүхэсэл арай дээгүүр, һуусанда амидарха боломжотой болгобо.

Альцгеймерэй үбшэнэй ушар шалтагааниинь ойлгожо мэдэшэгүй. Аюулай 70% оршом генетикэһээ ушаруулаад, элдэб түрэлэй генүүдые зэмэлжэ болоно. Ондоо аюулай факторнууд дунда толгойн бэртэлгэ, депресси, гипертони юм. Үбшэнэй урасхалынь тархиин бляшкатай болон тархиин монсогтой холбогдоно. Ондоо боломжотой ушар шалтагааниие гаргахын тулада үнэншэмэ диагноз үбшэнэй түүхэ болон танин мэдэхын туршалга ба эмнэлгын зураглал болон шуһанай шэнжэлгэ дээрэ тулгуурилна. Эхинэй шэнжэ тэмдэгынь ехэбшэлэн юрын хүгшэрэлгэтэй худхажа болоно. Тодо диагнозые табихын тула тархиин эд эсые туршаха ёһотой. Сэдьхэсын болон бэеын дадхаалга болон өөхэлэлгые тэрьелгэ Альцгеймерэй үбшэнэй аюул түгшүүрые багадхажа магадгүй. Аюул түгшүүрые багадхадаг эм гү, али БАД үгы байна.

Бүлгэмдэ ба хүнүүдтэ Павелэй арбан дүрбэн эльгээһэн бэшэгүүд Шэнэ Хэлсээнэй шухала хэһэг болоод христосой шажанай теологиин гол бэшэг байна. Евангелиин һургаалда нэмэлтэ болоһон тус эльгээһэн бэшэгүүдтээ Павел Иисус Христосой һургаалые тайлбарилаад, Евхаристи нюуса ёһололые баталжа (1 Коринфынхидтэ 11:28), иудеохристианствые нисааба.

(англ)John E. Walsh, James E. Overland, Pavel Y. Groisman, Bruno Rudolf. Ongoing Climate Change in the Arctic. Royal Swedish Academy of Sciences, 2012

Һүүлшын хэдэн жэлдэ дэлхэйн зарим оронуудта генэй инженериие шэнэ сорт гаргажа абаха тала дээрэ эршэмтэй ашаглажа байна. Хорото ургамалай эсэргүү тогуури һайтай ген бүхы сортуудые гаргажа абаха тала дээрэ анхааржа байна.

Үнэн бодито байдал нүхэсэл байдалые дагаһан гэхэ зэргэ олон удхатай. Эндэ баһа жэнхэни шударга байха гү, али стандарт болбол түгэс ниитын хэрэглээндэ ехэбшэлэн үнэншэ байха болон сэдьхэлэй үйлэ ябадал болон зан түлэбтэ элирхылэгдэнэ. Үнэндэ шууд эсэргүү удха бол худал хуурмаг зүйл. Логикоор абажа үзэхэдэ үнэн, зүй ёһоной ээргэ удхань ниидэһэн тиимэ удхатай.

2005 оной арваннэгдүгээр һарын 21-нд Жорж Буш Монголд айлчилһан АНУ-ын анханай ерөнхийлөгч болоһон. 2004 ондо Европын аюулгүй байдал, хамтын ажиллагааны байгууллагыгБолгар улас толгойлж байх үедэ Монгол тус байгууллагын Азийн нэгэн хамтран ажиллагч болоһон.
Орос гүрэнэй Харгын хүдэлөөнэй гуримай ёһоор, велосипед хадаа «тахир дутуу тэргэнсэр гадна унадаг хүнэй булсангай хүсөөр хүдэлгэдэг хоёр мөөртэй тээбэриин хэрэгсэл».

Дисней Америкын кино академиин шагналда 59 удаа нэрэ дэбшэжэ, Оскарай 26 шагнал хүртэһэн нэрэтэ уран бүтээлшэ байгаа. Тэрэ нэгэ жэлдэ Оскарай дүрбэн шагнал абаһан болоод Оскарай эгээн ехэ шагналтай болон эгээн олон удаан нэрэ дэбшэһэн амжалтын эзэн болобо. Энэһээ гадна долоон удаа «Эмми» шагналда хүртэһэн байна. АНУ, Япон, Франци, Хитад зэргэ дэлхэйн олон орондо тэрэнэй нэрээр нэрлэһэн Диснейленд, Уолт Дисней дэлхэйн амаралта зугаа сэнгээнэй хүреэлэн үйлэ ажаллалгаяа ябуулжа байгаа бэлэй. Мультфильмын нэрэтэ уран бүтээлшэ АНУ-ай Флорида можо уласта Диснейленд амаралта зугаа сэнгээнэй хүреэлэн байгуулха түсэлэй нээлтэ хэхэһээ хэдэн жэлэй урда гү, али 1966 оной 12 һарын 15-нда 65 наһандаа уушханай хорото хабдарай уламһаа наһа бараа.

Казань (татараар Qazan, Казан, ородоор Казань), Оросой холбоото уласай хото, Татарстан Уласай ниислэл, Эжэл мүрэндэ Казанка мүрэн шудхажа ородог үзүүртэхи томо боомто (порт). Томо мүрэнэй боомто, түмэр замай уулзабари. Машина бүтээлгын (агаарай тоног түхеэрэмжэ бүтээлгэ, хүдэлүүр бүтээлгэ, «Теплоконтроль», вакуумай техника бүтээлгэ; компрессорой ба сахим тоолохо машинын үйлэдбэри) ба түмэрлигэй, химиин, газарай тоһоной химиин томо түб («Органический синтез», «Тасма», химиин-эм зүйн үйлэдбэри; синтетик каучугай ба байдалай химиин үйлэдбэри), хүнгэн (арһанай), хүнэһэнэй ажаүйлэдбэри. 11 дээдэ һургуули (энэ тоодо Казаниин гүрэнэй ехэ һургуули, Казаниин гүрэнэй консерватори), 6 театрнууд (энэ тоодо Опера ба баледэй театр), 8 музейнууд (энэ тоодо Татарстан Уласай, уран һайханай, Горький нэрэмжэтэ музей). XIII зуунай һүүлшын хахадта байгуулагдаһан, 1438-1552 ондо Казаниин ханлигай ниислэл хото. XVI-XVIII зуунай дурасхалта кремль ордонтой, энэ тоодо Сююмбеки самхаг (XVI һүүл-XVIII эхин). Петропавлын сүмэ (XVIII зуун), Марджани мечеть (XVIII зуун), Казаниин ехэ һургуулиин комплекс (XIX зуун, классицизм).

Самурай (японоор 侍, буси японоор 武士), Японой дунда зуунай үедэ мэргэжэлэй сэрэгэй албан хаагша зон юм. Эдэнэр тухайн үеынгээ тодорхой нэгэ изагууртан ноёндо хүсэн зүдхэдэг болон мэргэжэлэй сэрэг юм. Самурай өөрын ноёндо үнэншээр зүдхэдэг болохо ноёноо үхэһэнэй дараа харакири хэжэ гэдэһээ отолжо үхэдэг ба хэрбээ ноёниинь бусадта алуулжа хоролуулһан тохёолдолдо тэрэ алууршаниие алажа үшөө усадхаһанай дараа өөрын амяа хорложо харакири хэдэг юм.

Krause, Eric; Corbin, Carol; and O'Shea, William, ed. Aspects of Louisbourg: Essays on the History of an Eighteenth-Century French Community in North America. Sydney, N.S.: U. Coll. of Cape Breton Pr., 1995. 312 pp.

Социализмын үедэ МАХН нь киног ашаглаж өөрийн үзэл, санаануудыг сурталчлах хэрэгсэл болгож байһан. анханай кинонууд нь арадай ба хубисхалын баатруудын сэдэвтэй байһан бол 1950-аад оноос ажилчин ангийн баатруудын сэдэвтэй болоһон байна. 1970-аад оноос баримтат кинонууд, өдөр тутмын амьдралын тухай сэдэвтэй кинонууд гарах болов.