Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
25 Eprel bu ubochi nke 25th (nke iri abụọ na ise) na onwa ana kpo Eprel. Na Gregorian calender, 25 Eprel bu ubochi nke 115th (116th na afo nke ana-kpo leap year) na afo. Anyi nwere agugu ubochi 250 du mgbe afo na agwu.

5 Maachị bu ubochi nke 5th (nke ise) na onwa ana kpo Maachị. Na Gregorian calender, 5 Maachị bu ubochi nke 64th (65th na afo nke ana-kpo leap year) na afo. Anyi nwere agugu ubochi 301 du mgbe afo na agwu.

For those interested in creating their own wiki, there are publicly available "wiki farms", some of which can also make private, password-protected wikis. PBwiki, Socialtext, Wetpaint, and Wikia are popular examples of such services. For more information, see List of wiki farms. Note that free wiki farms generally contain advertising on every page.
She genus dy lossreeyn 'sy chynney Lamiaceae eh Calamintha. Ta mysh hoght dooieyn 'sy ghenus, as ram shenn cho-enmyn. T'adsyn dooghyssagh da ardjyn hwoaie tempreilagh ny h-Oarpey, ny h-Aishey as ny h-Affrick. T'ad goll er ee ec praddagyn Lepidoptera, myr sampleyr Coleophora albitarsella.

Chur George Johnstone Stoney stiagh yn enmys lectrane 'sy vlein 1891. V'eh John Stewart Bell noader dy Çhoarym Bell as pabyr bentyn rish feddyn magh anleigh Bell-Jackiw-Adler as v'eh enmyssit son aundyr Nobel. Ta maddaghteyryn ard-ghooagh goaill stiagh lheid as y Reejerey William Rowan Hamilton, as ard-ghoo er son ynlaght y chiarneen. Va cleayney mooar ec Francis Ysidro Edgeworth ayns lhiasaghey tarmaynys noa-chlassicagh, as eh goaill stiagh kishtey Edgeworth. Va John B. Cosgrave ny hur-oayllee ayns sheiltynys earrooee as ghow eh magh ard-earroo lesh 2000 bun-earrooyn 'sy vlein 1999 as earroo Fermat covestagh recortyssit 'sy vlein 2003. Ren John Lighton Synge immeeaght ayns magheryn ennagh dy oaylleeaght, goaill stiagh obbrinaght as saaseyn towse-oaylleeagh ayns conastaght chadjin. Va'n maddaghteyr John Nash myr nane jeh ny scollagyn echey.

She genus dy lossreeyn bleinoil eh Erysimum. Ta mysh 180 dooie ayn, goaill stiagh blaa boalley. Ny keayrtyn, t'ad cur y ghenus Cheiranthus 'sy ghenus shoh myrgeddin.

Rere raahys aasagh veih'n jeihaght yerrinagh jeh'n 20-oo eash, haink er Nerin dy ve ny boayl da sthie-arraghey. Veih ren yn Unnaneys Oarpagh sheeyney magh dys y Pholynn dy ghoaill stiagh ayns 2004, ta ny Polynnee 'sy chied ynnyd rere earroo sthie-arree (ny smoo na 150,000), as sthie-arree elley er nyn jeet veih'n Litaan, y Phobblaght Çheck, as y Latvey. Ta sthie-arraghey mooar er ny akin ayns Pobblaght Nerin er lheh. Rere coontey-pobble 2006, v'eh recortyssit dy row 420,000 fir whaagh, ny 10% jeh'n sleih-earroo, cummal ayns Pobblaght Nerin. Ta cooid vooar jeh ny sthie-arree neu-Oarpagh jeant seose jeh Sheenee as Naigeeree, myrane lesh deiney ass çheeraghyn Affrickagh elley. T'eh er credjal, ansherbee, dy daag seose dys 50,000 obbreeyn arraghee veih'n Oarpey Hiar roish jerrey ny bleeaney 2008.

Ta'n ard cummaltit ec Slavee (Bosniee, Bulgeyree, Bunjevci, Croitee, Gorani, Massadoanee, Montenegree, Serbee, Sloveanee), Ladjynee (Romaanee, Aromaanee), Greagee, Albaanee, Turkee as possanyn kynneeagh elley, lheid as Romanee, Ashkali, as possanyn elley. She yn Chreestiaght Chair-chredjuagh yn credjue smoo, roish y Chreestiaght Chatoleagh as yn Islam.

Ta'n Ghreagish (Ελληνικά, /eliniˈka/) ny çhengey Ind-Oarpagh shinney rere aigney ny çhengeyderyn. T'ee loayrit myr çhengey oikoil ayns daa heer 'syn Oarpey, yn Ghreag as y Chyprys, as t'ee loayrit ayns dy lioar çheeraghyn elley er feie ny cruinney. Ta ny smoo na 15 millioonyn loayreyderyn eck.

T'ee breh oohyn lomarcan bane er gish lossreeyn. Ta'n phraddag çheet ass lurg mysh 10 laghyn. T'ee mysh 27mm er lhiurid, glass as famman beg gollagagh oc. T'ee gaase dys foillycan rish mysh kiare shiaghteeyn. Ta'n phraddag gee faiyr, as Elytrigia repens erskyn ooilley. Ta'n chryslid glass ny dhone dorraghey. Foddee ee ceau yn geurey myr cryslid ny myr praddag; myr shen ta corys crampit dy sheelogheyn 'sy vlein.
Ta mysh jeig keayrt smoo bacteyryn cummal er corp deiney na ta killagyn deiney ayn. Ta ram jeu er y chrackan as biota collaneagh. Ta'n chooid smoo jeu meeskielleydagh er coontey obbraghyn y chorys jeenaght, as ta fir jeu foayssagh dooin. Ta fir elley gorlagh as t'adsyn nyn minn ymmodee çhingyssyn, myr sampleyr, yn collyr, anthracs, louraneys as yn phlaih fairaigagh. Ta gorley shymlee marroo mysh 2 villioon sleih 'sy vlein, 'syn Affrick fo-Haharagh son y chooid smoo. Ta fir lhee jannoo ymmyd jeh noi-vaagh noi bacteyryn.

Ta'n Vaarle Yernagh er ny loayrt ayns Nerin veih ny Mean Eashyn as, rere arraghey çhengagh car y 19-oo eash, ta'n Vaarle er ny chur stiagh ayns ynnyd y Yernish myr y phreeu-hengey da'n chooid smoo jeh'n phobble. Cha nel y Yernish loayrit dy mennick magh ass y chorys ynsee agh ec mysh 10% sleih-earroo Phobblaght Nerin as ta 38% jeu ta ny smoo na 15 bleeaney d'eash rang-oardit myr "Yernisheyryn". Ayns Nerin Hwoaie, she'n Vaarle y çhengey oikoil de facto, agh ta staydys ec y Yernish as ec yn Ullanish, as ee loayrit çheu yiass veih'n joarey chammah. Ayns ny jeihaghtyn jeianagh, rere'n sthie-arraghey, ta ram çhengaghyn elley er ny çheet stiagh dys Nerin, as ad çheet as yn Aishey as yn Oarpey Veanagh son y chooid smoo.

Ta snooker nane jeh assphurtanyn ny Bretyn Mooar. Ta feniaghtysyn y dowan cloiet dagh blein ayns Sheffield. Ta'n spoyrt bishaghey er feie ny cruinney, lesh bishaghey mooar 'sy Çheen.

Rug Phillips ayns Bretyn Hwoaie as hie eh er n'ynsaghey ayns St Mary Hall, Aah yn Ollee. Hooar eh B.A. 'sy vlein 1579 as M.A. 'sy vlein 1584.

Va Arthur Caley ruggit ayns Sulby ayns Mannin 'sy vlein 1824 as s'liklee dy re eshyn va'n dooinney s'lhiurey 'sy theihll 'sy lhing echey. Tra v'eh slane aasit va Caley dy firrinagh 'ny ghooinney gollrish slieau', as eh 7 trieyn as 11 oarlagh er lhiurid as ny smoo na 28 claghyn er trimmid.

She preeu-valley as y balley smoo Finnlynn ee Helsinki (Soolynnish: Helsingfors). T'ee ny lhie ayns jiass ny çheerey er coose Lhoob Finnlynn, rish y Vooir Valtagh. 'Sy vlein 2009 va 578,126 cummaltee 'sy valley as ny smoo na millioon 'sy valjaght.

Ayns grammeydys as çhengoaylleeaght, ta ablid chianglee çheet er jargaght fockle dy ghoaill arganeyn. T'eh cosoylagh rish aistraght, agh ta aistraght çheet er cassyn ynrican; ta ablid chianglee goaill stiagh arganeyn elley.

T'eh oolit dy vel 6.2 millioonyn dy 'leih ayns Nerin. Ta beggan ny sloo na 4.5 millioonyn dy 'leih cummal ayns Pobblaght Nerin as ta beggan ny sloo na 1.8 millioonyn dy 'leih cummal ayns Nerin Hwoaie. Ta ny h-earrooyn shen taishbyney bishaghey mooar ayns sleih-earroo yn ellan veih'n 4.2 millioonyn va cummal ayn ayns ny 1960yn, agh t'eh foddey ny sloo veih'n 8 millioonyn va cummal er yn ellan ayns ny 1840yn leah roish çheet y Ghortey Mooar.

Cha nel fys er ny rheynnyn-reihys va ymmydit ayns Ard-reihyssyn ny bleeantyn 1924, 1929, 1934, 1946, 1951, 1956, 1962, 1966, 1971, 1976, 1981.
Ta'n Dein (Yernish: An Daingean ny Daingean Uí Chúis, Baarle: Dingle) ny valley ta soit ayns Gaeltaght Cherree, Pobblaght Nerin, 50 km sheear sheear yiass veih Traie Lee as 80 km sheear sheear hwoaie veih Keeill Airney. Ta'n balley soit er purt najooragh er lieh-innys y Dein. T'ad y turrysaght, yn eeasteyraght as yn eirinys preeu-çhynskylyn y valley.

Va Carl Larsson (28 Boaldyn, 1853 - 1919) ny pheinteyr Soolynagh. Rug eh ayns Stockholm, y Toolynn, ayns 1853 as hooar eh baase 'sy vlein 1919.

Ta'n fillym goaill stiagh claare beg feer-skeealagh er taghyrtyn yn obbyr fillym, The Balanda and the Bark Canoes ("y Fer Bane as ny Finneigyn Roostey"). Chosnee eshyn aundyr Claare Beg Feer-Skeealagh Share ny h-Austrail da de Heer, Tania Nehme as Molly Reynolds. T'eh bentyn rish eddyr-obbraghey ny cultooryn ayns obbyr fillym, eiyrtys coryssyn clein er yn obbyr, as streeuyn sthie ny sleih bun-dooghyssagh eddyr eiraght, tradishoon as bea jeianagh.

Ta Bacteria (bacteyryn) ny phossan mooar dy vynorgaanee phrokaryotagh un-chillagagh. T'ad ooilley-ynnydagh er feie ny cruinney; t'ad gaase 'sy thalloo, ayns geillyn ushtey çheh, jeeyll goul-rooragh, ushtey as kirp lossreeyn as beiyn bio. Ta mysh 40 millioon bacteyr ayns gramme dy halloo as millioon jeu ayns millileetyr dy ushtey villish; s'cosoylagh dy vel queig nonillion (5×1030) bacteyr er y chruinney. T'ad jannoo magh ayrn mooar jeh bea-chorpys ny cruinney.

Ayns ny 1970yn, foslee shappyn currit da caslys-earishlioaryn, harrish America Hwoaie. V’ad feer ymmydoil son ard-jeeaneyderyn as earishlioaryn oirragh; agh hug ad er y theay yn eie dy row caslys-earishlioaryn nyn geau traa da possan beg, ayns ynnyd jeh farrail cadjin. Haink skeealyn y ve ny s’lhiurey as ny smoo co-chast, as v’eh er lhaihderyn ny smoo ym-lioaryn y chionnaghey son çheet dys jerrey y skeeal.

Ta'n shennaghys foddey dy troarey eirinagh, kianglt rish aghtyn eirinagh noa-emshiragh lheid as ymmyd smaghtaghey noidyn as eoylley, as teaumey veih sollaghar jeeragh stiagh ayns glish, awinyn as loghyn builley er ny h-eggo-choryssyn ushtey oor najooragh as cur broo er bea-neuchaslid ayns Nerin.

She towse obbyr tarmaynagh heeraghyn eh lane troar sthie ny LTS. T'eh çheet er feeu margee ooilley troar as shirveishyn t'er nyn nyannoo sthie y çheer ayns blein.
Ta tradishoonyn foddey ny Creestiaght 'sy Reeriaght Unnaneysit as ayns ny çheeraghyn er gholl roish crooaght yn RU as ta kiangley eddyr yn agglish as y steat foast ayn. Ta ronsee coyrlaghey dy vel credjue ayns Jee ec 38% sleih-earroo ny çheerey as dy vel 40% ny smoo credjal ayns 'spyrryd ny bea-lajerys'. Ta'n pobble cur adsyn hene er enney lesh craueeaght er son cooishyn cultooragh as crauee as t'eh aahoilshit ayns meereggyraght eddyr earrooyn sleih as ad fockley magh credjue ayns Jee as sleih as ad cur adsyn hene er enney lesh craueeaght unnaneagh. Ta'n Chreestiaght ny preeu-chraueeaght: er Creearey Tearfund ny bleeaney 2007 dooyrt 53% dy reggyrtee dy row ad nyn Greestee as ny h-earrooyn shen cosoylit rish creearey British Social Attitudes Survey ny bleeaney 2004, as rish Coontey-pobble ny bleeaney 2001 as eh gra dy vel 71.6% sleih-earroo ny çheerey nyn Greestee, (faagail magh dy vel y feysht 'sy Choontey-pobble ny s'boggey). Ny yei'n Chreestiaght ta'n Islam, y Hindooghys, y Seeckaghys as yn Ewaghys rere earroo eiyrtyssee.

She cummey jeh'n ashoonaghys Ewagh ta shassoo son steat er lheh da ny h-Ewnyn ayns Eretz Israel ee yn Teionaght (Ewnish: צִיּוֹנוּת, Tsiyonut). Ta Seionee credjal dy lhisagh dagh Ew freayll yn enney Ewagh oc. T'ad shassoo noi lheie ny h-Ewnyn rish sheshaghtyn elley as t'ad credjal dy lhisagh dagh Ew goll er ash gys Israel as y dean ayn na ny h-Ewnyn y chur ayn myr tromlagh 'syn ashoon oc, as ny h-Ewnyn y heyrey veih'n lhiettrimys, y lhiehlaghys as y dowilghreim noi-ewnagh. Dirree yn Teionaght 'syn Oarpey veanagh as 'syn Oarpey hiar 'sy 19oo eash myr gleashaght aavioee ashoonagh as tammylt veg ny lurg ren y chooid smoo jeh ny fir hoshee 'sy ghleashaght kiangley yn dean oc rish bunneeaght steat Ewagh 'sy Phalasteen, ard va fo stiurey yn Impiraght Ottomanagh ec y traa shen. Jiu, ta'n Teionaght moylley er son y steat Ewagh.

Ren Tal-e-bot goaill commee lesh Plaid Cymru roish ren eh arraghey magh gys Sostyn er son yn ynsagh s'yrjey. 'Sy vlein 1999 ren hoshee eh goaill commee 'sy Chommeeys Celtiagh. Lurg yn aa-hoiaghey echey hoshee eh goaill commee lesh y phartee ardjynagh Mebyon Kernow. Myrane lesh shen, t'eh er goaill paart lesh Aegid Chochaarjys Seyr ny h-Oarpey veih'n vlein 2003 as lesh Kernow X veih'n vlein 2007. Gyn y wooise dy vel eh cassey ayns politickaght y Reeriaght Unnaneysit, v'eh er ve cummal 'sy Spaainey veih'n vlein 2005 raad t'eh gobbraghey myr fer ynsee da paitçhyn derrey yn vlein 2009 tra ren eh scughey gys y Chorn myr leaghteyr.
Ta aavioghey ny Gaelgey, ny aavioghey yn Ghaelg, çheet er yn obbraghey dy aavioghey çhengey ta goll er shooyl ayns Mannin ‘sy Ghaelg. She çhengey Cheltiagh ‘sy chrouw Ghaelgagh ee yn Ghaelg, goll rish yn Yernish as y Ghaelg Albinagh ta goll er loayrt ayns Mannin son y chooid smoo, as cosoylagh rish ny çhengaghyn shen, ta'n Ghaelg er ny gholl stiagh ayns paase d'aavioghey. Cha nee obbraghey çhengoaylleeagh ny lomarcan t’ayn ‘syn aavioghey, agh obbraghey ta goaill stiagh begnagh dagh ayrn jeh’n chultoor Gaelgagh lheid as y chiaull Vanninagh hradishoonagh, y daunse Manninagh, as ny skeealyn as y veeal-arrish Vanninagh. Ta coontyssyn ennagh gra dy ren toshiaghey yn aavioghey ‘sy 19oo eash yeianagh lesh cur er bun y Çheshaght Ghailckagh, agh s’foddee dy ren toshiaghey yn aavioghey ‘sy 17oo eash yeianagh as 'sy 18oo eash leah lesh çheet magh ny chied teksyn Gaelg, y Vible Chasherick as Coyrle Sodjey, v’er nyn gur magh ec yn aspick Manninagh Thomas Wilson (1663 - 1755), ga nagh row aavioghey yn çhengey er laccal oc agh aght son dy skeayley fys y Chreestiaght harrish yn ellan.

Ayns ronsaghey-kirpey deiney, ta cooitinagh çheet er killagyn epiderm (killagyn keratinagh) ta jannoo y proteen keratin, ny er brat dy chillagyn ta coodaghey corp fuilt.

Haink eab mooar dy injillaghey phooar y Lhiass-chiannoort ayns 1907, tra hug y Kiare as Feed rolley aggyrtyn da'n Oik Sthie. V'adsyn goaill stiagh:

Ta cullee choshey çheet er garmadyn ta ceaut er ny cassyn son fassan, son coadey noi'n emshir, as son jesheenaghey. Ayns cooishyn er lheh ta femeyn ennagh cur lhiettrimys er cullee choshey ayns çhiambleyn as e lheid. Ta mynoashyryn as oashyraght elley ceaut eddyr y chass as cullee choshey elley, agh dy mennick cha nel ad ceaut tra ta'n ceaueyder ceau carraneyn. She greasee yn ennym ta currit er fir ta cur braagyn, bootysyn, as e lheid, ry-cheilley.

Ta Cayr Deeth (Bretnish: Caerdydd, Baarle: Cardiff) ny choontae, ny phreeu-valley as ny valley smoo ayns Bretin. Ta'n balley soit 'sy çhenn choontae Morgannwg ayns jiass ny çheerey. Rere staydraa yn choyrle valjagh, va ny smoo na 317,000 cummaltee ayn ayns 2007.

Derrey yn vlein 1870 va'n kione çheerey fo shellooderys Steat Hie ny Cailleeyn Dooey tra ren y politickeyr John Senhouse Goldie-Taubman gialdyn cooid jeh da Coyrle Valjey Ghoolish. By ynnyd feer ennoil eh car lhing y turrysid Victorianagh as va'n kione çheerey so-roshtynagh liorish y Cheiy Yiass ny er fer jeh ny tree baataghyn gaal jeh Shirveish Baataghyn Purtey Ghoolish.

Ta roost rea ec biljyn aegey, as eshyn bane dys lheeah, as lenticellyn baghtal er. Ta roost shenn viljyn çheet dy ve garroo ayns shiartanse dy ghooie. Ta stholeyn poinnee oc as buinney jerrinagh oc, anchasley rish y vooinjer oc, y çhellagh.
Chammah as shen, ta'n bollagh foilliu filmyn feanishagh lheid as y straih ennoil turryssagh Amú, as eh freggyrtagh da cur er bun coorse Hector Ó hEochagáin, nane jeh cuirreyderyn TG4 ta speeideilys oc er bollee elley. Ta cuirreyderyn elley goaill stiagh y lhaihder naight Gráinne Seoige. Er y fa dy vel fo-heidylyn Baarle currit er ram claaryn, t'ad ennoil lesh sleih sthie-arragh as ad smooinaghtyn dy vel y Vaarle loayrtagh ro-happee er çhellveeish Yernagh, chammah as Yerneyderyn dooghyssagh.

Ta co-phobble anjee as meechredjuagh aasagh lesh mygeayrt 9.1 millioonyn dy 'leih (15% sleih-earroo yn RU) gaggyrt nagh vel craueeaght erbee oc ayns coontey-pobble ny bleeaney 2001.

Ta Jake Thomas ny chloieder fillym as arraneyder Americaanagh. Ta enney share er er son e phaart myr Matt McGuire ayns y claare hellveeish Lizzie McGuire. Rug eh ayns Knoxville, Tennessee er 30 Jerrey Geuree, 1990.

Ayns fliughane-oaylleeaght, ta cooitinagh ny pileipellis çheet er brat mooie stoo kirpey basidiocarp fliughane ennagh. Shen ny t'ad speeiney dys aarlaghey fliughane myr bee.

Галкин, И. С., "Происхождение и развитие марийского языка", Марийцы. Историко-этнографические очерки/Марий калык. Историй сынан этнографий очерк-влак, Yoshkar-Ola, 2005: 43-46.

Ta fainey dy sleityn slystagh cruinnlaghey strahyn rea injil ayns çheshvean yn ellan. She Corrán Tuathail (Baarle: Carrauntoohill) ayns Coontae Cherree y slieau s'yrjey nyn mast'oc, as eh 1,038 m er yrjid. Ta'n thalloo smoo traauoil soit ayns Queiggey Lioin. Foddee ardjyn sheear dy ve sleitagh as creggagh lesh reayrtyssyn glassey. Ta Awin ny Shannon, yn awin s'liurey 'syn ellan as ee 386 km er lhiurid, girree ayns Coontae yn Chavan 'sy neear hwoaie as t'ee roie dys ard-valley Limmeragh 'sy neear meanagh.

Ta'n turrysid feer feer scanshoil da tarmaynys y Reeriaght Unnaneysit. Lesh çheet ny smoo na 27 millioonyn turryssee 'sy vlein 2004, ta'n Reeriaght Unnaneysit rang-oardraghit myr y sheyoo kione jurnaa smoo scanshoil 'sy dowan. Ta Lunnin, er oirr mooar, ny valley smoo shirrit 'sy dowan lesh 15.6 millioonyn keayrtee ayns 2006, roish Bangkok (10.4 millioonyn) as Paarys (9.7 millioonyn).
Va Nerin ny mestey jeh cleinyn trughanagh agh, goaill toshiaghey 'sy 7-oo cheead-bleeaney BNJ, va sheiltynys dy reeoilaght ashoonagh oltit dy keimagh trooid yn eie jeh Ard Ree Nerin. Ta lettyraght Yernagh vean-eashagh soilshaghey straih begnagh gyn baarney jeh Ard Reeaghyn ta sheeyney sheear harrish millaghyn dy vleeantyn, agh ta screeuderyn shennaghys noa-emshiragh credjal dy row yn sleim shen cummit 'sy 8-oo cheead-bleeaney dy chur trimmid er staydys ny possanyn politickagh troshtagh as ad croghey bun y reill oc jeeragh stiagh ayns ny traaghyn shenndeeagh. V'eh raait dy ren yn Ard Ree reirey ny reeriaghtyn queiggagh va jannoo seose Nerin. Va ree er lheh ec dagh fer jeh ny reeriaghtyn shen agh v'ad fo-viallys da'n Ard Ree ayns ennym er y chooid sloo. Haink yn Ard Ree magh ass ny reeaghyn queiggagh as ren eh reirey reeriaght ny Mee, lesh preeu-valley jesh-chliaghtagh ayns Teamhair. Cha daink er yn eie dy ve ny feerid agh ayns Eash ny Loghlynee agh cha row ee ny h-eie chohassooagh erbee. Agh va reill ynrican dy leigh ayns Nerin: y corys briwnagh screeuee va enmyssit ny Leighyn Briwnagh, as va reirit ec lught keirdey dy leigh-oaylleeyn va enmyssit briwnyn.

She noaskeeal liorish y screeudeyr Brasseelagh José de Alencar eh Cinco minutos. Va'n lioar soilshit magh son y chied cheayrt 'sy vlein 1856.

Ta cowraghyn raaidey as caglee vieauid ayns Pobblaght Nerin taishbynit ayns kilometeryn 'syn oor, as ny caglee er nyn caghlaa 'sy vlein 2005. Ta cowraghyn foddeeaght as caglee vieauid ayns Nerin Hwoaie foast goaill ymmyd jeh unnidyn impiroil cosoylagh rish y chooid elley jeh'n Reeriaght Unnaneysit.

Ta'n çheshaght soilshaghey magh lioaryn as cooid elley ayns Gaelg, lheid as lioaryn ry-hoi paitçhyn, lessoonyn, as lioaryn bea-oaylleeagh ny mast'oc. T'ee reaghey brastyllyn oie rahoil ayns Colleish Ellan Vannin myrane lesh brastyllyn coloayrtysagh ayns Doolish.

She coontae ayns Nerin Hwoaie eh Fer Managh ny Coontae ‘er Managh. Ta'n coontae soit ayns Ullee, nane jeh ny queiggaghyn Yernagh. She Inis Ceithleann y preeu-valley.

She coontae ayns Nerin Hwoaie eh yn Doon ny Coontae yn Doon (Baarle: County Down; Yernish: Contae an Dúin; Baarle Albinagh Ultagh: Coontie Doon ny Countie Doun). Ta'n coontae 2,448 km2 er eaghtyr as t'eh çhemmal rish Logh Nay 'sy neear hwoaie jeh'n choontae. 'Sy vlein 2011 va 531,665 dooinney cummal 'sy choontae. She fer jeh'n 32 choontae er ellan Nerin as eh soit çheusthie jeh Queiggey Ulley. Ta ennym y valley coontae, Doon Pherick, currit er y choontae.

Ta pobble roie yn RU ny sluight jeh kynneeyn fuilleeaght anchasley, roie-Celtiee, Celtiee, Romanee, Anglo-Hostnee as Normanee son y chooid smoo. She sheckteraght kianglaghyn va crooit liorish yn Impiraght Ghoaldagh inymmyrkey soogh veih'n Affrick, y Charib as yn Aishey Yiass veih'n vlein 1945. Veih'n vlein 2004 haink mooarane dy 'leih veih'n Oarpey Veanagh as yn Oarpey Hiar, agh, ays 2008, ta'n troa goll ergooyl as ta ram jeh ny sthie-arree shoh goll er ash dy valley, as adsyn faagail mooadys ny kynneeyn shen gyn fys. Rere coontey-pobble ny bleeaney 2001, va 92.1% sleih-earroo ny çheerey nyn vir baney as 7.9% cur enney orroo hene myr fir mestit ny jeh mynlagh kynneeagh.
Ta ellyneyryn ayn as adsyn jannoo caslys-skeealyn eddyr-voggyl raad ta'n ellyn cheddin ec dagh ooilley duillag. Myr sampleyr, Dinosaur Comics liorish Ryan North. Cha nel agh ny focklyn t'ad caghlaa. Ta Ellyn pixelagh myr spriteyn, agh ayns ynnyd jeh goaill jallooyn veih gammanyn ny myr shen, ta'n ellyneyr jannoo obbyr noa cruinnys myn. Ta Diesel Sweeties ny hampleyr ard-ghooagh.

She lossreeyn beggey t'ayn. Ta kuse jeu gaase wheesh as 130km er yrjid. Ta gish nyn shassoo jeeragh oc son y chooid smoo. Ta duillagyn keylley gyn chass oc: ta duillagyn s'inshley linnagh dys noi-sleeanagh as lieh-fedjagagh lesh babbyn gour nyn drommey, as ta duillagyn s'ardjey linnagh. Ta crouwyn-blaaghey oc, as ta ny blaaghyn jiarg, buigh ny bane-jiarg, as daa-ghooghyssagh.

She macro-hengey 'sy lught-çhengagh Ooralagh Mareeish (Mareeish: марий йылме, marii jəlme, Rooshish: марийский язык, mariyskiy yazyk). T'ee loayrit ayns Mari El 'sy Roosh son y chooid smoo, chammah's 'syn Tatarstaan, 'syn Udmurt as ayns Perm Krai.

Ta sheshaght sockyr, fwirran ashoonagh as corys leeg ec dagh çheer yn RU, agh ta clubyn ennagh cloie magh veih ny corysyn ashoonagh oc er oyryn shendeeagh as losteeagh, ansherbee.

Ta rollage vuillagh çheet er y theihll tra ta cree rollage vooar cohionnit car sar-nova as t'eh tuittym ersyn hene myr rollage naeearaneagh. Ta'n rollage naeearaneagh freayll y chooid smoo jeh'n vomentum uillinagh as, er yn oyr nagh vel agh corillagh beg jeh craue raadeeoil y çhenn rollage eck, t'ee crooit marish bieauid hyndaaee feer happee. Ta goull goulraght ceaut magh er lhiurid essyl vagnaidagh y rollage vuillagh as ta'n goull shen cassey lesh çhyndaa y rollage naeearaneagh. Ta essyl vagnaidagh y rollage vuillagh kiarail troa yn ghoull lectrovagnaidagh, agh cha lhisagh da'n essyl vagnaidagh ve unnane as yn essyl hyndaaee. Ta'n veeyeerid shen lhiggey da'n ghoull shen dy ve fakinit un cheayrt lesh dagh çhyndaa yn rollage naeearaneagh. She bun y ghoull bree hyndaaee y rollage naeearaneagh as t'ee gientyn magher lectragh veih gleashaght y vagher lectrovagnaidagh. T'eh cur rish bieauaghey protaneyn as lectraneyn er eaghtyr y rollage as crooaght goull lectrovagnaidagh ta ceaut magh veih poullyn y vagher lectrovagnaidagh. Ta'n çhyndaays shen neuhiyraghey lurg tammylt er oyr chur magh y vree lectrovagnaidagh. T'eh er credjal dy vel obbraghys y rollage vuillagh radio mooghit (y "linney baaish") tra ta amm çhyndaaee jeh'n vieauid voal chooie. Ta'n mooghey shen taghyrt lurg 10-100 millioon dy vleeantyn. Rere shen, t'eh er ooley nagh vel 99% jeh rollageyn naeearaneagh 'sy Tuinney builley ny smoo.

By vankaga, bio-chaslysseyder as leayreyder Shapaanagh eh Osamu Tezuka (手塚 治虫, Tezuka Osamu?, 3 Mee Houney, 1928 – 9 Toshiaght Arree, 1989). T'ad gra dy nee "Shennayr Anime" v'ayn, as va laue mooar echey ayns aase y magher. Ta obbraghyn mie er enney jeant echey goaill stiagh Tetsuwan Atomu, Budda, as Hi no Ton. Va troar mooar echey, as ram eieyn noa: myr shen, hug ad "ayr vanga" as "jee caslys-skeealyn" er.
Ta laue-cheird çheet er sorçh obbyr raad dy vel saaseyn ymmydoil as jesheenagh crooit liorish laue ny greieyn neuchramp. Dy cadjin, ta'n enmys shen currit rish aghtyn tradishoonagh son cooid dy chroo. Cha nel reddyn va jeant ec mooar-yantys ny jeshaghtyn coontit myr laue-cheirdyn.

She balley as slyst ayns Detmold, y Ghermaan, eh Barkhausen ta ny lhie mysh 6 km çheu hiar hwoaie veih çheshvean y chaayr. She Mosebeck, Brokhausen as Klüt. Haink ny baljyn beggey Biesen, Oberhausen as Barkhausen ry cheilley rere aalhiassaghey gurneilys ynnydagh er 1 Jerrey Geuree 1970 myr y clyst Barkhausen.

She lus 'sy ghenus Ruscus ee Guilckagh. She crouw sheer-ghlass t'ayn, eddyr 20 as 80 kentimeader er yrjid. Ta cladodeyn eck jeh cummey duillagyn ta jannoo yn obbyr cheddin, as birragyn ayndaue. Ta ny feer duillagyn scaaillagh, beggey as jeh cummey chuishloge. Ayns Mee Averil as Mee ny Boaldyn, t'ee cur magh blaaghyn beggey glassey. Ta berrishyn jiargey eck.

Ta shirveishyn assaig eddyr y Vretyn Vooar as Nerin trooid Mooir Vannin as t'ad goaill stiagh bollee veih Abertawe dys Corkee, veih Abergwaun as Penfro dys Ros Láir, veih Caergybi dys Doon Laoire, veih Stroin Roauyr dys Beeal Feirshtey as veih Machair an Sgithich dys Laarney. Myrane lhieusyn ta kiangley assaig eddyr Lerphoyll as Beeal Feirshtey trooid Doolish ayns Mannin. Ta'n baatey assaig gleashtan smoo, yn MV Ulysses, stiurit ec Irish Ferries er y vollagh eddyr Divlyn as Caergybi. Myrane lesh shen, ta baataghyn assaig goll veih Ros Láir as Corkee dys y Rank.

Ta Baile Roibín (Baarle: Robinstown) ny valley beg ayns Coontae ny Mee, Nerin. T'eh soit eddyr yn Ooive as Baile Átha Troim er y raad eddyr Baile Átha Buí as Dún Seachlainn. Ta'n balley soit ayns skeerey Dún Doire. Ta shapp, thie lhionney, thie folteyr, keeill Chatoleagh, bunscoill, as garreish 'sy valley beg.

She çhengey ashoonagh ayns yn Estaan ee yn Estoinish (eesti keel). T'ee loayrit ec ny smoo na 1 villioon dy 'leih ayns y çheer as ec cohionnal arragheryn magh Estoinagh. T'ee ny çhengey Finn-Oogragh as ee cosoylagh rish Finnlynnish. Rere çhengoaylleeyn, she macro-hengey t'ayn.

She yn stashoon radio traghtee ashoonagh ayns Mannin eh Radio Vannin ny Manx Radio (Radio Manx Ltd. dy h-oikoil). Hoshee yn stashoon gaachreeley yn 29 Mean Souree 1964, begnagh jeih bleeaney roish gioaldyn y chied chiedoonys traghtee 'sy Reeriaght Unnaneysit. Hoshee yn stashoon gaachreeley da'n chied cheayrt er 89.0 MHz, as ayns Mean Fouyir 1964 va'n venkid 1600 kHz AM gioaldit da'n stashoon. Ta'n stashoon gaachreeley 'sy Vaarle da'n chooid smoo, agh ta claareeyn ry-chlashtyn 'sy Ghaelg chammah. Car TT Ellan Vannin ta claareeyn er lheh goll er aachreeley ayns çhengaghyn Oarpagh elley, goaill stiagh y Rangish as y Ghermaanish.

Rish ny 1960yn as 1970yn, haink rish earishlioaryn folliaghtagh. V’ad goll er soilshaghey magh gyn soilsheyderyn mooar, as va blass noi-chultoor aegid as cultoor druggey oc. Va aght neulhiettrimit as neuammyssagh oc.
Va Abraham Lincoln (12 Toshiaght Arree, 1809 - 15 Averil, 1865) ny 16oo Eaghtyrane ny Steatyn Unnaneysit. V'eh ny eaghtyrane rish Caggey Theayagh SUA, agh v'eh marrooit roish jerrey yn chaggey. V'eh ny leighder roish haink er dy ve ny eaghtyrane.

She yn billey Sorbus aucuparia eh Keirn. T'eh ry-akin harrish yn Europey, er lhimmey jeh'n jiass foddey, as 'syn Aishey hwoaie. Jiass 'sy rheam echey, t'eh lhiettit da yrjidyn ardjey ayns sleityn.

She balley beg ayns shiar Choontae Ghoon ny Ghoal, Nerin, eh Conmhaigh (Baarle: Convoy). T'eh ny lhie ayns Ghlion Abhainn na Finne er awin an Daoil.

Ta Skeerey Rosien (Baarle: Rushen), ny Skyll Chreest Rosien (Baarle: Kirk Christ Rushen) ny skeerey 'sy çheadin Rosien er coose jiass Vannin. Ta'n skeerey ny h-ard eeasteyragh as eirinagh. Ta'n skeerey nane jeh tree skeeraghyn 'sy çheadin lesh yn ennym cheddin. She Skeerey Chairbre as Skeerey Malew y daa skeerey elley. Ta'n skeerey 24.6 km² er eaghtyr as ta 1,591 cummaltee aynjee rere coontey-pobble ny bleeaney 2006 (goaill magh Purt le Moirrey as Purt Çhiarn). T'ee sheeyney veih Halley'n Traie eddyr lieh-vollagh eddyr Balley Chashtal as Purt le Moirrey gys ny h-eayninyn çheu heear jeh Cronk ny Arrey Laa. T'ee rheynnit ayns daa ayrn. Ta'n preeu-ayrn soit da'n twoaie as da'n shiar hwoaie veih Purt le Moirrey as Purt Çhiarn. Ta'n ayrn s'loo soit da'n jiass as da'n sheear yiass veih ny baljyn beggey shen as t'ee goaill stiagh y claghan Creneash as yn ellaneen y Cholloo myrane lesh y daa chreg Famman Kitterland as Carrick ny Colloo.

Liorish coloinaghys, hie yn abbyrlhit er skeaylley harrish y teihll. Ghow ad toshiaght cur lettyryn Romanagh er çhengaghyn gyn abbyrlhit, chammah’s cur yn abbyrlhit Ladjyn ayns ynnyd jeh abbyrlhittyn dooghyssagh. Ta çhengoayllee foast cliaghtey jannoo ymmyd jeh’n abbyrlhit Ladjyn tra vees ad cummey corys screeuee noa son çhengey gyn y lheid. Dy mennick, t’ad cur abbyrlhit Romanagh er coryssyn screeuee jeant assyn, eer mannagh vel ad rere’n abbyrlhit shoh dy jeeragh. Myr sampleyr, ta lettyryn ‘syn abbyrlhit Norlannagh nagh row ‘syn abbyrlhit Romanagh tradishoonagh.

Goaill toshiaght 'sy 9oo eash, ren ny Loghlynee soiaghey er yn ellan, as ny yei shen, ren ad cummal 'syn ellan as ghow ad laueyn y chummaght stiagh hucsyn. Ta cleayney ny Loghlynee ry-akin er ny h-undinyssyn politickagh as leighoil, as ta reiltys yn ellan, Tinvaal, bunnit er y whaiyl oc. Ansherbee, gyn y wooise da'n chummaght as y chleayney v'ayn ec ny Loghlynee, cha row cleayney mooar ec y Loghlynish er y Ghaelg. Da'n chooid smoo, ta cleayney yn Loghlynish ry-akin ayns boayl-enmyn ta goaill jerrey lesh y veer yerree -by ("balley") as -aa ("ellan"; -ey y Vaarle), lheid as Colby, Delbee, Sulby, Rhumsaa, as Laksaa. T'eh er credjal ec çhengoaylleeyn as screeudeyryn shennaghys dy row yn Ghaelg myr çhengey ny mayrey ec y vooar-chooid jeh cummaltee yn ellan 'sy lhing shen, as ee goll er loayrt ec ny deiney cadjin myr y chied çhengey, as ec yn lught ooasle Loghlynagh myr y nah hengey.
She crubbagh y vuc, as ee ny baagh thie rish foddey, son bee, liare as cooid elley. Dy jeianagh, ta anaase ayn er mucyn son lheeys. Ta ny sooillyn as creeghyn oc feer ghollrish adsyn t'ec deiney. Er coontey ny kianglaghyn liauyrey eddyr mucyn as deiney, t'ad ry-akin dy mennick ayns cultoor deiney, goaill stiagh skeealyn, shennocklyn, jallooyn as kiaull.

Ta daa leeg ashoonagh ayns corys leeg sockyr ny h-Albey: Preeu-rheynn ny h-Albey, yn ard rheynn, as Leeg Sockyr ny h-Albey, lesh tree rheynnyn. Sheese jeu, ta tree leegyn ardjynagh ayn agh cha nel ad kianglt lesh ny leegyn ashoonagh: Leeg Sockyr ny Gaeltaght, Leeg Sockyr ny h-Albey Hiar as Leeg Sockyr ny h-Albey Yiass. Ta un chlub Sostynagh, Berwick Rangers, cloie ayns y chorys Albinagh. Ta daa chlub mooarey ard-ghooagh ayns Nalbin as enney orroo er feie ny cruinney, Celtic as Rangers. Ta clubyn Albinagh lesh speeideilys ayns Cohirraghyn Oarpagh goaill stiagh lheid as Celtic (y Cappan Oarpagh ayns 1967), Rangers (Cappan Cosneyderyn Cappanyn UEFA ayns 1972) as Aberdeen (Cappan Cosneyderyn Cappanyn UEFA ayns 1983 as Ard-chappan Oarpagh ayns 1983). Va Celtic ny chied chlub Goaldagh y Cappan Oarpagh y chosney.

She brat coadee ec bioag ennagh eh cooitinagh ny cuticula. T'ad jeant ass caghlaaghyn stoo lajer, yn-filley as orgaanagh, dys fendeil organeyn ny h-ayrnyn scanshoil. Shimmey sorçh dy chutinagh t'ayn, as cahlaaghyn bun, strughtoor as dooghys kemmigagh oc; cha nel ad coreggyragh. T'ad ry-akin ec lossreeyn, dhianeyn, arthropodyn as beiyn elley.

Ayns Shapaanish, ta ceaghlaghyn bentyn rish corockle toshee ayns rheynn jeh fockle nagh vel y chied rheynn. Myr sampleyr, t'eh bentyn rish meeryn yerree, as y nah 'ockle ayns co-ocklyn. T'ad cur rendaku er yn obbyr shoh.

Ta Loudieg (Frangish: Loudéac, Galloish: Lódeiac ny Loudia) ny chommyoon 'sy département Frangagh Aodoù-an-Arvor 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank.

She kynney çhengey currit roish eh Harrish-Noa-Ghuinea, goaill stiagh ymmodee çhengaghyn Papooagh. T’eh er ny chur magh er bun caslys far-enmyn son y chooid smoo. Ta harrish 500 çhengaghyn ‘sy chynney shoh, as mysh 3 millioon loayreyder.

Ta fo-hylem çheet er sylem ta jeant ass cambium cuishlagh rish aa-aase. Son y chooid smoo, t'a fo-hylem ry-akin ayns Coniferae as Angiospermae, agh t'eh ec kuse dy Gnetophyta, Ginkgophyta as Cycadophyta myrgeddin.

Tayrn trooid-ghaalaghey: she gaalaghey ushtey ass killagyn mesophyll eh ard-vun yn arraghey. T'eh cur er millioonyn dy chorranyn çheet rish ayns boallaghyn ny killagyn mesophyll. Myr shen, ta çhionnid eaghtyr cur çhionnid er y 'liughid as tayrn eh cour ny killagyn mesophyll, as ersooyl jeh ny fraueyn.
Er yn oyr dy row Nerin scarrit magh veih'n Oarpey vooarheeragh rere yrjidyn marrey va girree lurg yn eash rioee yerrinagh, ta ny sloo sorçhyn dy veiyn as dy lossreeyn ayn na t'ayn 'sy Vretyn Vooar na 'syn Oarpey. Cha nel agh 26 dooieyn dy heeintee çheet ass Nerin er dooghyssaght. Ta dooieyn ennagh, lheid as y shynnagh, yn arkan sonney, as y broc nyn nooieyn feer lhieenar, tra ta dooieyn elley lheid as y mwaah Yernagh, y feeaih ruy as kayt ny miljyn er nyn vakin ny s'anvenkey. Ta beiyn marrey, lheid as y turtyl, y sharkagh, y meeyl mooar as y doraid, ry-akin magh veih'n choose dy mennick. Ta mychione 400 dooieyn dy ushagyn er nyn recortyssey ayns Nerin. Ta kuse vooar jeh ny h-ushagyn shen nyn ushagyn arraghee, goaill stiagh y gollan geayee soailt. Ta'n chooid smoo jeh dooiyn ushag ayns Nerin çheet ass yn Eeslynn, Greenlynn as yn Affrick.

Ren emshir neuchadjin, myrane lesh çheet lheeah praase veih America Hwoaie, cur failleil ny praaseyn er bun. Myr eiyrtys jeh shen, haghyr gonney 'sy vlein 1740. T'eh er ooley dy hooar mychione 250,000 baase (mychione un 'er ayns dagh hoght fer jeh'n phobble) rere y phaitt as yn asslaynt ny lurg. Ren y reiltys Yernagh cur lhiettrimys er assphurtal arroo as va'n çheshaght chaggee freilt ayns nyn marrickyn oc, agh cha ren ad ny smoo na shen. Ren sleih ooasle as reagheydyssyn jeirk kiarail couyr agh cha row ad jaral cur streeaney er y vaasoilid ny lurg. 'Syn eiyrtys lurg y ghonney, ren bishaghey ayns troarey çhynskylagh as freayney ayns traght cur rish troggalys 'syn ellan. Haghyr mooadaghey mooar ayns earroo yn phobble 'sy lieh jerrinagh jeh'n eash shoh as va leggad ard-obbrinagh Horshagh Nerin troggit. 'Sy vlein 1782, va Leigh Poynings mooghit as hug eh shen da Nerin far-heyrsnys slattysagh veih'n Vretyn Vooar da'n chied cheayrt veih tra'n ruegys Normanagh. Ansherbee, va'n kiart freilt ec y reiltys Goaldagh reiltys Nerin dy enmys harrish co-choardail y pharlamaid Yernagh.

T'eh gaase wheesh as 10m er yrjid dy cadjin, ny 15m dy goan. Ta'n corp echey wheesh as 80km er crantessen. Ta duillagyn eelipsagh glassey dorraghey gloasagh echey, mysh 5-10km er lhiurid as 2-3km er lheead, as ta oirr saue-eeacklagh oc. Ta blaaghyn daa-ghooghyssagh baney cummey cluig oc, as t'adsyn goll er pollnaghey ec shellanyn. She berrish jiarg yn-ee eh y mess oc. T'eh mysh 1-2km er crantessen, as eaghtyr garroo echey. T'eh appee rish y nah imbagh blaaghey. Ta soo as alcoal jeant jeu ayns çheeraghyn ennagh, myr sampleyr, medronho Portiugagh.

Cha nel X mastey lettyryn abbyrlhit ny Gaelgey, agh t'eh ry-akin ny keayrtyn, ny yei shen ayns enmyn joarree, chammah's ayns maddaght as oaylleeaght.

She traa ynnydagh souree Nerin eh Traa Chadjinit Nerin ny IST (Baarle: Irish Standard Time (IST), Yernish: Am Caighdeánach na hÉireann (ACÉ)) dy chadjin. Ren yn Aght Traa Cadjinit 1968 conaant dy vel GMT+1 (CET) ny hraa cadjinit Nerin. 'Sy vlein 1971, ansherbee, hyndaa y reiltys er-ash gys GMT rish ny Geuree, agh cha row ny h-enmyn çhyndaait. Ta Irish Standard Time currit foast er traa ynnydagh souree Nerin. Ny keayrtyn ta'n ennym meechiart Irish Summer Time currit er yn aagherrid IST.
Ta'n Lhiass-chiannoort pointeil briwnyssyn ny h-Ellan, er lhimmey jeh'n Ard-vriw as y Nah Vriw, liorish obbraghey neuchrogheydagh. Chammah's shen, t'eh pointein Turneyr Theayagh Vannin as kuse dy h-oikee chrooinagh 'syn Agglish Hostyn. T'eh er coyrle y chur (er son ny Manninee) da Onnoryn vees goll er fogrey magh ayns Rolley Onnoryn y Vlein Noa as Rolley Onnoryn Laa Ruggyree ny Benrein, as ta currym echey bentyn rish enmys da Aundyr ny Benrein er son Shirveish Arryltagh as Aundyr ny Benrein er son Greinney Ventyraght.

She mac saa Håkon Håkonsson as Margrét Skúladóttir v'ayn. Rug eh ayns Tønsberg er 1 Mee ny Boaldyn 1238, as goll er bashtey. V'eh troggit ayns Bergen. Hooar e vraar Håkon ayns 1257 as faagail Magnus myr eirey y reeriaght. Er 11 Mean Fouyir 1261, phoos eh ben-phrinse Ingeborg, inneen Ree Erik Plogpenning Ghanvarg marroo. Hooar Ree Håkon baase er 16 Mee ny Nollick 1263 rish caggey noi ree Nalbin er ny h-Inshyn Goal, as hie Magnus er crooinaghey ny ree Norlynn.

She sarkyl t'ayn dy cadjin, as olteyr cadjin da Plasmodiophora brassica, ny vun çhingys da troaryn 'sy chynney Cruciferae. Ta meeyllyn glassey as noidyn elley cummal urree myrgeddin.

Ta brattagh ny Litaan ny vrattagh tree daaghyn co-chruinnagh ta jeant ass ny daaghyn buigh, glass as jiarg. Va'n brattagh doltit er 20 Mart 1989, begnagh daa vlein roish aa-vunneeaght seyrsnys veih'n UPSS. Va daaghyn ny s'gilley ec y vrattagh shen. Ny yei cummaltys giare ny Germaan Natseeagh (1941-1945), eddyr ny bleeantyn 1945 as 1989, va brattagh ny Litaan Soveidjagh ny vrattagh lane-yiarg lesh ennym ny pobblaght, as ny yei shen, ny vrattagh jiarg lesh barryn bane as glass er bun y vrattagh. Va'n anchaslys jerrinagh 'sy vlein 2004 tra dy row corrillagh caghlaait ass 1:2 gys 3:5.

She inver awin an Feabhal as logh marrey ayns Queiggey Ulley, Nerin, eh Loch Feabhail (Baarle: Lough Foyle). T'eh toshiaghey ec beeal an Feabhal faggys da Caayr Ghoirrey. T'eh scarrey Lieh-innys Inis Eoghain ayns Coontae Ghoon ny Ghoal as Coontae Ghoirrey ayns Nerin Hwoaie as she cooid jeh'n joarey t'ayn eddyr y Reeriaght Unnaneysit as Pobblaght Nerin. Ta'n chooid smoo jeh ny buill chummaltit soit er y çheu heear jeh'n logh, goaill stiagh Magh, Bun an Phobail as an Caisleán Nua, myrane lesh y valley beg Baile an Cheallaigh ta ny lhie er y çheu hiar ayns Coontae Ghoirrey. Ta tree awinyn mooarey roie stiagh 'sy logh: an Feabhal, Abhainn na Ró as an Fhochaine.

Dirree sleih-earroo Nerin dy tappee veih'n 16-oo eash derrey'n 19-oo eash veanagh. Haghyr gonney craaynagh ayns ny 1840yn, as myr eiyrtys, hooar un villioon dy 'leih baase as daag ny smoo na millioon dy 'leih yn ellan jeeragh lurg y ghonney. Harrish y keead-bleeaney eiyrtyssagh huitt sleih-earroo yn ellan dys earroo va lieh chooid jeh'n çhenn earroo, traa va bishaghey tree-filley ayns sleih-earroo ry-akin ayns çheeraghyn Oarpagh elley.
Va'n ruegys lowit liorish kiarailyn y Vulley Paabagh Laudabiliter, va soilshit magh liorish Adrian IV 'sy vlein 1155. Ren y bulley cur creeaght er Inry dy ghoaill greim er Nerin son aa-reaghey argidoil as reiragh yn Agglish Yernagh as e mestey stiagh 'sy chorys Agglishagh Raueagh dy oaseiraghey. Va aastrughtoorey er ny toshiaghey hannah ec keim agglishagh lurg Ard-choyrle Cheanannais 'sy vlein 1152. Ta arganys ayn mychione y vulley, agh ta'n varrantoilid echey goit dy mie jiu. Hug eh çhiarnys er Nerin gys Inry ayns ennym y phaabaght. 'Sy vlein 1172, ren y paab noa, Alistair III, cur creeaght er Inry son yn Agglish Yernagh dy ghoaill stiagh ny smoo lesh yn Agglish Raueagh. V'eh lhiggit da Inry jaghee dy phing 'sy çhiollagh myr contoyrtys bleeanagh dy chur er y phobble. Ta'n jaghee shen, va enmyssit pingyn Pheddyr, foast ry-akin ayns Nerin myr toyrtys arryltagh. Reir garraghyn, ghow Inry lesh yn enmys Çhiarn Nerin ren Inry bronney er e vac aeg, John Lackland, 'sy vlein 1185. Ren eh cur sheese y steat Yernagh myr Çhiarnaght Nerin. Tra hooar eiyrtyssagh Inry baasedy doaltattym ayns 1199, ren John eiraghey crooin Hostyn as dreill eh Çhiarnaght Nerin.

T'eh 26 meeilaghyn (42 km) er lheead ec yn entreilys echey. Ta'n chooid eaghtyragh echey goaill stiagh ard raad t'eh çheet rish Loch Long as an Geàrr-Loch. Ta Awin Chleayee stroo stiagh 'sy cheyllys faggys da Grianaig.

She caayr phurtagh ayns Queiggey Rostov, y Roosh, eh Taganrog (Rooshish: Таганро́г). T'eh ny hoie er coose hwoaie Vaie Taganrog (cooid jeh Mooir Azov) çheu heear veih inver yn awin Don. T'eh soit mysh 70 km veih Rostov-na-Donu.

Ayns coontey-pobble y vlein 2002 ren 53,000 deiney 'sy Pholynn fogrey magh dy vel ad jannoo ymmyd jeh'n Chashoobish da'n chooid smoo tra v'ad 'sy thie. Ta'n Pholynnish ec dagh Kashoobisheyr chammah. She çhengey oikoil t'aynjee ayns boodeeyssyn ynnydagh ayns Gmina Sierakowice as Gmina Parchowo ayns Queiggey Pomorze.

Ta corockle farangagh goll er fockley magh as bun y hengey faggys da'n farang. Shoh corocklyn farangagh yn Abbyrlhit Sheeanagh Eddyr-ashoonagh:

Ta fishigee Yernagh ard-ghooagh elley goaill stiagh Ernest Walton, cosneyder yn Aundyr Nobel ayns Fishig 'sy vlein 1951. Marish y Reejerey John Douglas Cockcroft, v'eh ny chied ghooiney ren skeiltey çheshvean y vreneen rere saaseyn ellynagh as hug eh contoyrtyssyn da lhiasaghey sheiltynys noa jeh cormid honn. Ta unnid çhiassid absoloidagh, y Kelvin enmyssit ayns onnor William Thomson, ny yn Çhiarn Kelvin. Ren y Reejerey Joseph Larmor, fishigagh as maddaghteyr, noaidyn ayns toiggalaght y lectraghys, niartallaght, çhiass-niartallaght as sheiltynys lectrane dy stoo. V'eh yn obbyr smoo cleaynagh ayn na Aether and Matter, lioar er fishag sheiltynagh va soilshit 'sy vlein 1900.

Ta'n fockle taabyl currit er fysseree as ad reaghit ayns roaghyn as collooyn. Ta taabylyn ymmydit dy mennick ayns oltscarrey fysseree, ayns çhaghteraght as ayns ronsaghey. Ta taabylyn ry-akin 'sy vean prentit, ayns noteyn laue-screeuit, ayns cooid vog cho-earrooagh, ayns jesheenys seyrnagh, ayns cowraghyn traght, as ayns ram buill elley.
'Sy vlein 1166, hie Mac Murchada gys Anjou, y Rank lurg caggey lesh Tighearnán Ua Ruairc, veih Breifne, as ren eh shirrey er cooney veih'n ree Angevin, Inry II, as eh geearree e reeriaght dy aaghoaill. 'Sy vlein 1171, haink Inry gys Nerin dy yannoo aavriwnys er immeeaght chadjin y hurrys-contoyrtys. V'eh geearree kioneys reeoil dy aachur er y ruegys as eh bishaghey magh veih'n smaght echey. Ren Inry chur kioneys er Strongbow as ny çhiarnyn-caggee Bretnagh-Normanagh reesht, as ren eh cleayney er ny reeaghyn Yernagh eh dy ghoaill rish myr ard-hiarn, red va shickyrit ayns Conaant Windsor 'sy vlein 1175.

Ta staydys ard-valley ayns Nerin er ny vriwnyssey rere kaart reeoil ny slattyssagh. She Divlyn, lesh ny smoo na 1 villioon dy chummaltee ayns Ard Ghivlyn Mooar, yn ard-valley smoo er yn ellan. T'ad ny h-ard-valjyn elley na:

Er çheet gys stashoon traenagh Stondane ta'n raad yiarn sheeyney yn mullagh, as t'eh er n'gholl sheese ny yei. Ta'n rheynn yiass er n'gholl trooid baljyn hallooin lesh shiartanse crossagyn raad yiarn, lesh cubbyl jeu ta fo lane skimmee. Ta troggalyn clagh cowraghey da freilleyderyn ny crossagyn, agh haink ad dy ve neuymmrçhagh 'sy vlein 2001 lesh çheet giatyn seyr-obbragh. Ta ram crossagyn ny sloo ta lhiggey entreilys gys ny magheryn da eirineeyn.

'Sy Ghaelg hene, ta'n lettyr çheet jeh'n abbyrlhit Baarleagh liorish obbyr John Phillips, Aspick Sodor as Mannin, as e lheid cairscreeu y yannoo son y Ghaelg ayns ny 1700yn.

Cha nel mooarane fys ain er y çhengey jiu er-lhimmey jeh focklyn ennagh as giare-choontyssyn liorish screeuderyn classicagh, as enmyn skeaylt er screeuyn. Rere ny feanishyn shen, cha nel agh mysh 120 focklyn ain, as y chooid smoo jeu nyn enmyn persoonagh ta goaill jerrey lesh -riks (cf. Goalish -rix/-reix, Shenn Yernish ri, Gothish -reiks, Shenn Rankish rik, Ladjyn rex) "ree", fir elley ta goaill jerrey lesh -marus, toyrtagh -mari (cf. Goalish -maros, Shenn Yernish mor, Bretnish mawr) "mooar", as enmyn kynneeagh lheid as Ambitouti (Shenn Yernish imm- "ym-", Shenn Yernish tuath "theay"/"sleih"), myrane lesh y nhee focklagh drunaimeton "ynnyd cruinnaght" (cf. Shenn Yernish drui "druiaght", Shenn Yernish neimed "ynnyd noo").
Lurg y veereiltys shen hie shickyrys er ny lhiasaghey ayns staydys reiragh yn ellan. Veih'n vlein 1334 er y chooid sloo, hie yn ellan stiagh ayns laueyn ny Sostynee. Hug y ree Edard III Hostyn shellooderys yn ellan hug y Chied Eearley Salisbury. Veih'n eash shen, va'n Ghaelg er ny scarrey magh ass ny çhengaghyn Gaelgagh elley ayns Nerin as Nalbin, as va'n ellan nish fo reirey ny Baarleyderyn. Va shellooderys yn ellan giootit gys y lught thie Stanlagh, Eearlaghyn Derby, veih'n vlein 1405 derrey yn vlein 1736. Er feie'n eash shen va'n chooid smoo jeh pobbyl yn ellan foast loayrt y Ghaelg, as va'n Vaarle ec y lught ooasle. Er-yn-oyr nagh row yn Ghaelg ec y lught ooasle, as nagh row ad cummal er yn ellan son y chooid smoo, cha row gialdyneryn-argid ayn son dy chooney lesh cur magh clouyn as lettyraght 'sy Ghaelg. Son dy chooney lesh skeayley yn Chreestiaght er feie'n ellan, va Lioar y Phadjer Chadjin çhyndaait gys y Ghaelg ayns 1610. Roish jerrey'n cheead-bleeaney shen va'n Vible Chasherick çhyndaait gys y Ghaelg, as reesht 'sy vlein 1707, va'n chied lioar phrentit 'sy Ghaelg currit magh - Coyrle Sodjey liorish yn Aspick Wilson. Fo laueyn yn eiyrtyssagh ec Wilson, Mark Hildesley (1695 - 1772), dirree staydys y Ghaelg. Va co-ennaghtyn ec Hildesley rish y Ghaelg, as ren eh shirrey stooghyn ynsee dy ve ry-gheddyn ayns ny scoillyn 'sy Ghaelg, as ren eh yeearree yn Ghaelg dy chur ayn myr aght ynsee ayns ny scoillyn. Va rah ayn 'sy pholasee shen as eh pohlldit ec Aspick York, as beggan er gherrid lurg shen va begnagh dagh scoill gynsaghey trooid y Ghaelg. Ansherbee, ga dy row mooadaghey ayns earroo ny h-obbraghyn va currit magh 'sy Ghaelg 'sy lhing shen, va ymmyd y Ghaelg tuittym.

T'ad çhaglym rassinyn brashlagh rangagh dys jannoo mustart. Ta'n thioglycosaid sinalbin bun y blass oc. 'Syn Ghreag, t'ad gee ny duillagyn as blaaghyn aegey rish y gheuree, myr vrouves ny lapsana.

Ta Innys Vael ny Ellan Noo Mael (Baarle: St. Michael's Isle ny Fort Island) ny h-ellan dy chooid Vannin. T'ee kianglt rish Langlish lesh taagher keyl. Ta daa henn-troggal soit er yn ellan. Cha nel agh tholtanyn t'ayn. Ta Keeill Noo Mael soit ayns jiass yn ellan.

Ta cummaghtyn ny s'jeorit na t'ayns Nalbin ec Reiltys Cruinnaght Vretin as Çhionnal Ashoonagh Vretin agh ny lurg çheet Aght Reiltys Vretin 2006 ny hrooid, foddee yn Chruinnaght jannoo slattys er nheeghyn ennagh trooid Oardee Cummeydys Slattyssagh as ad giootit er bunneydys case er chase. Va Reiltys Cruinnaght Vretin roie crooit shiartanse shiaghtinyn ny yei reihys da Çhionnal Ashoonagh Vretin, 2007, lurg traa giare reirey mynlagh. Ta'n reiltys roie ny cho-chiangley eddyr Plaid Cymru as Partee yn Lught Obbyr as she Kied-vinishter Rhodri Morgan.

T'eh gaase wheesh as 35cm er yrjid er gass neuvanglaneagh. Ta'n clane lus bane-wuigh as blass jiarg echey. She crottylyn ad ny duillagyn echey, mysh 5-10mm er lhiurid. Ta ny blaaghyn buighey ny jiargey croghey neose ayns dhossan dy 2-11; t'ad mysh 9-12mm er lhiurid.
Ta bee as coagyraght Yernagh goaill cleanaghyn veih ny troaryn ta lhiassit as ny beiyn ta troggit ayns speyr honderagh yn ellan as veih ny coryn sheshoil as politickagh ayns shennaghys Nerin. Myr sampleyr, car yn eash veih ny Mean Eashyn derrey çheet y phraase 'sy 16-oo eash v'eh ny chowrey smoo jeh tarmaynys Nerin na bochillaght ollee, as va earroo ollee ec peiagh corrym rish y stayd sheshoil echey. Er yn oyr shen, cha ren bochillyn buitçheraghey baa va troarey bainney. Er yn oyr shen, va feill vuc as feill vane ny smoo cadjin na feill vart, as ta slissagyn roauyr dy vagoon saillit as eeym hailjey nyn droyn sampleyragh jeh'n vee Yernagh veih ny Mean Eashyn. Va aght dy choyrt folley veih ollagh as dy mestey'n fuill lesh bainney as eeym (cosoylaght son y chooid smoo rish ny Maasai) ry-akin dy mennick as ta putage ghoo, ta jeant seose jeh fuill, grine (oarn son y chooid smoo) as blasstalys, foast ny h-anjeeal undinagh ayns Nerin. Ta dagh fer jeh ny cleanaghyn shen ry-akin ayns y "rolley anjeeal".

She çhengey Baarle Albinagh (ayns Baarle Albinagh Lawland Scots). T'eh ny keayrtyn enmyssit Lowland Scots, as ny keayrtyn Lallans. T'eh loayrit ayns Nalbin, ayns yn jiass as yn shiar. T'eh faggys-vooinjerys da Baarle Albinagh Ultagh (Ullans) loayrit ayns yn Ullee.

Ta caslys-skeealyn eddyr-voggyl gollrish skeealyn hene-soilshit, er y fa dy nod peiagh erbee, foast, screeu as soilshaghey magh yn caslys-skeeal eddyr-voggyl echey hene. Ta ny smoo na 18,000 caslys-skeealyn eddyr-voggyl ayn nish, as adsyn goaill stiagh scheimyn aitt cadjin as caslys-noaskeealyn, ram genreyn as cooishyn. S'tiark nyn ta hene-chooneydagh mychione argid.

Ta Haarlem ny balley as ny baljaght ayns yn Ollan Hwoaie, y Çheer Injil. T'ee ny preeu-valley er e wheiggey as t'ee ny soie er yn awin Spaarne, 20 km çheu heear veih Amsterdam.

She possan dy lossreeyn as cuishlinyn ligninagh ny lossreeyn feddanagh (lossreeyn cuishlagh, lossreeyn ooashley, tracheophyta ny tracheobionta). Ta ny cuishlinyn shoh (sylem as phloem) gymmyrkey ushtey, stoo meainagh as troar co-haaghey sollysh fud y lus.

Chammah’s shen, ta X as Z ry-akin ny keayrtyn, ayns enmyn jeianagh. Son y chooid smoo, t’ad caghlaa dys lettraghey Gaelgagh; myr sampleyr, ”zebra” dys “sheabrey”.

She crouw ny billey beg sheer-ghlass 'sy chynney Arbutus eh billey kenney (Arbutus unedo). T'eh dooghyssagh da'n ard Mean-vooiragh as yn Europey heear, dys Nerin as y Rank heear.

T'eh goll er coooilleeiney erskyn ooilley liorish lossey cainlere banglaneagh nuy banglane, Menorah ny Hanukiah. T'ad lossey cainle elley dagh oie ny feailley, dys hoght er yn oie s'jerree. Dy cadjin, ta nuyoo chainle ayn (shamash, "sharvaant") liorishyn t'ad lossey ny cainleyn elley. Dy tradishoonagh, ren ad ymmyd jeh ooill olive, agh haink cainleyn 'syn ynnyd oc. T'ad cur stiagh ny cainleyn veih jesh dys toshtal, fer noa dagh oie, agh lossey ad veih toshtal dys jesh, lesh cur bannaght.