Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
سنڌ جو مشهور سياستدان حاجي غلام حسين -انڙ- -اپريل- 1948ع ڌاري ڳوٺ علي -آباد-، تعلقي ڏوڪري ضلعي لاڙڪاڻي ۾ زميندار گھراڻي ۾ پيدا ٿيو. سندس والد وڏيرو غلام عمر خان -انڙ- تر جو ناليوارو سياستدان ۽ زميندار ٿي گذريو آهي. سندس ڏاڏو فقير محمد خان -انڙ- به سياسي حوالي سان تر جو مشهور ماڻهو هو، جنهن کي -انگريز- دور ۾ ”خانبهادر“ جو لقب مليو هو. حاجي غلام حسين -انڙ- ابتدائي -تعليم- نوابشاهه ۽ لاڙڪاڻي مان حاصل ڪئي. گريجويشن سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين. شروع کان وٺي سياسي ۽ سماجي سرگرمين ۾ دلچسپي وٺندو هو. هن سياسي ڪيريئر جي شروعات بلدياتي چونڊن ۾ ڪائونسلر چونڊجڻ سان ڪئي. 1983ع ۾ تعلقي ڪائونسل جو چيئرمئن ٿيو. 1985ع جي غير جماعتي چونڊن ۾ پهريون دفعو سنڌ اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. 1988ع ۽ 1990ع ۾ پيپلز پارٽيءَ جي -ٽڪيٽ- تي ايم.پي.اي چونڊيو. انهن ئي سالن ۾ ضلعي ڪائونسل لاڙڪاڻي جو بنا مقابلي چيئرمئن به ٿيو. 1992ع ۾ مسلم ليگ (فنڪشنل) جي -ٽڪيٽ- تي ايم. پي. اي لاءِ چونڊ وڙهيو، پر پ پ پ اميدوار کان هارائي ويو. 1992ع ۾ هو مسلم ليگ (فنڪشنل) لاڙڪاڻي ضلعي جو صدر چونڊيو. هن ضلعي سطح تي سياست ڪرڻ ۽ ضلعي جا مسئلا حل ڪرڻ لاءِ ”لاڙڪاڻو -اتحاد-“ قائم ڪيو. جنهن کي پ پ مخالف محاذ تصور ڪيو ويو. 1990ع ۾ هو مشهور ”-انڙ- ڪيس“ ۾ گرفتار ٿيو. ڄام صادق علي جي نگران وزير اعليٰ ٿيڻ بعد سندس حمايت سان آزاد ٿيو. 22 مارچ 1994ع تي کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ۽ 22 مهينا قيد رهيو. 22 ڊسمبر 1995ع تي آزاد ٿيڻ کانپوءِ 25 -جنوري- 1996ع تي وفات ڪيائين. سندس -ڀاءُ- الطاف -انڙ- به مشهور سياستدان آهي، جيڪو اسيمبليءَ جو ميمبر ۽ صوبائي وزير رهي چڪو آهي. سندس فرزند شفقت حسين -انڙ- ڏوڪريءَ جو اڳوڻو تعلقي ناظم رهي چڪو آهي، هينئر سندس سياسي وفاداريون -پاڪستان- پيپلز پارٽيءَ سان آهن.

تاج المساجد : Taj-ul-Masajid, ڀارت جي رياست مدھيه پرديش جي شهر ڀوپال ۾ واقع ھڪ خوبصورت مسجد۔ ايشيا جي وڏي مسجدن مان ھڪ سمجھو ويندو آھي. ھن مسجد کي ڏينھن جي وقت مدرسي جي طرح بہ استعمال ڪيو ويندو آھي۔

هن پنج عالماڻا ۽ ڪارائتا ڪتاب لکيا، جن مان اهم ڪتاب ”سنڌي وياڪرڻ“ آهي، جيڪو حيدرآباد ٽريننگ ڪاليج جي شاگردن ۽ هاءِ اسڪول جي مٿين درجن لاءِ ان دور ۾ سنڌ سرڪار منظور ڪيو هو. هن ڪتاب تيار ڪرڻ ۾ جھمٽ مل وسناڻيءَ ’سنسڪرت وياڪرڻ‘ ۽ ڊاڪٽر ٽرمپ جي گرامر کي آڏو رکي لکيو. جھمٽ مل جو ڪتاب ’وئتپتي ڪوش‘ اشتقاقي لغت (Etymological Dictionary) آهي، جنهن ۾ سنسڪرت بنياد وارا لفظ ڏنل آهن. هيءُ ڪتاب سنڌي ادبي بورڊ 1964ع ۾ ٻيهر ڇپايو. وسناڻيءَ جو ٽيون ڪتاب ’هتوپديش‘ سنسڪرت مان ترجمو ڪيل اخلاقي آکاڻين جو پستڪ هو. هيءُ ڪتاب آڳاٽي سنسڪرت جي ڪتاب ’پنج تنتر‘ جي طرز جو هو، جنهن جو اختصاري ترجمو پروفيسر نارائڻ داس بٺيجا بمبئيءَ مان ڇپايو هو. جھمٽ مل جو چوٿون ڪتاب ‘شاهه جا بيت‘ 1895ع ۾ ڇپيو. هيءُ ڪتاب مئٽرڪ جي نصاب تي رکيل هو. 67 صفحن جي متن واري هن ڪتاب ۾ لفظن جي معنيٰ ۽ تشريح ڏنل آهي. جھمٽ مل جو پنجون ڪتاب ’ديسي حساب جو ڪتاب‘ هو، جيڪو تعليم کاتي ڪراچيءَ 1890ع ۾ شايع ڪرايو هو.

ﭔﺌﻲ ﻧﻤﺒﺮ ۾ ﺍﻧﮕﺮﻳﺰ ﺳﺮڪﺎﺭ ﺗﻲ ﺩﭔﺎﺀُ ﻭﺟﻬﮡ ﺟﻲ ڪﻮﺷﺶ ﭤﻲ ﺗﻪ ﻫﻮ ﺍﻥ ﺍﺩﺍﺭﻱ ﮐﻲ ﺧﻼﻑ ﻗﺎﻧﻮﻥ ﭠﻬﺮﺍﺋﻲ ﺑﻨﺪ ڪﺮﻱ. ﭘﺮ ﺍﻥ ۾ ڪﺎﻣﻴﺎﺑﻲ ڪﺎ ﻧﻪ ﭤﻲ. ﺍﻧﮕﺮﻳﺰ ﺟﻮ ﭘﻨﻬﻨﺠﻮ ﺍﺻﻮﻝ ﻫﻮﻧﺪﻭ ﻫﻮ . ﭔﮅﻳﻦ ﮘﺎﻟﻬﻴﻦ ﻳﺎ ﺍﺧﺒﺎﺭﻱ ﭘﺮﻭﭘﻴﮕﻨڊﺍ ﺟﻲ ﺁﮄﺍﺭ ﺗﻲ ﻫﻮ ﻫڪ ﺷﻬﺮﻱﺀَ ﺟﻲ ﭼﻮﺩﻳﻮﺍﺭﻱﺀَ ﺟﻲ ﺍﺣﺘﺮﺍﻡ ﮐﻲ ﻣﺠﺮﻭﺡ ڪﺮﮠ ﻻﺀِ ﺗﻴﺎﺭ ڪﻮ ﻧﻪ ﭤﻴﻨﺪﻭ ﻫﻮ . ﺟﻴﺴﺘﺎﺋﻴﻦ ڪﻤﺸﻨﺮﻱ ﺭﺍﭲ ﻫﻮ ۽ ﺳﻨﮅ ﺑﻤﺒﺌﻲﺀَ ﮐﺎﻥ ﺟﺪﺍ ڪﺎ ﻧﻪ ﭤﻲ ﻫﺌﻲ، ﺳﺮڪﺎﺭﻱ ﻃﺮﺡ ڪﻮ ﻗﺪﻡ ڪﻮ ﻧﻪ ﮐﭵﻴﻮ . ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ ﭰﮡ ڪﮃﻳﻮﻥ ﻭﻳﭡﻮ ﺭﻫﻴﻮ. نيٺ ﺗﻨﮓ ﭤﻲ ﻋﺎﻣﻠﻦ ” ڊﺋﺮﻳڪٽ ﺍﻳڪﺸﻦ “ ﮐﮣﮡ ﺟﻮ ﻓﻴﺼﻠﻮ ڪﻴﻮ .
ڀٽو صاحب سنڌ جي نامور اديبن ڏانهن خط وڪتابت ذريعي دعوت موڪليائين ۔ پاڻ سائين جي ايم سيد ، رسول بخش پليجي ، محمد ابراهيم جويي ۽ شيخ اياز کي ڏانهن واپسي لاء دعوت نامه مڪا ۽ کين لادينيت پرچار کان روڪيائين ۔ سندس محنت سان شيخ اياز تائب ٿيو ۽ دين مخالف لٽريچر بدران دعائيه ۽ مناجاتي اشعار لکڻ شروع ڪيا ۔ تنهن کان سواء لادين قوتن تي پڻ سخت نقطه چيني ڪيائين ۔

جهم ڪوٽ يا هيم ڪوٽ جا آثار سنڌ جي ڏاکڻي حصي ۾ ٺٽي ضلعي جي جهمپير شهر کان هڪ ڪلوميٽر ڏکڻ ۾ پکڙيل آهن. هن ڪوٽ جا ڦٽوڙا ڪينجهر ڍنڍ جي اولاهين ڪنڌيءَ تي 25° 03′ 0″ ۽ 68° 70′ 0″ جي اوڀر اولهه ۾ آهن. قديم زماني ۾ هي ڪوٽ هڪ درياهي وهڪري تي آباد هو. اهو وهڪرو زماني جي گردش جي ڪري اتان منهن موڙي ويو. هاڻي هن درياهه جي جاءِ ڪينجهر ڍنڍ والاري بيٺي آهي.

همت پرنٽرز حيدرآباد تي 1996ع کان 1997ع (آپريٽر)، ساگر پريس بدين 1997ع کان 2000ع تائين (مئنيجر)، الرزاق پرنٽرز حيدرآباد 2001ع کان 2010ع (ڊزائينر/ آپريٽر). ساحل پرنٽرز اينڊ پبليڪيشن حيدرآباد 2011ع کان (ذاتي ڪاروبار).

سائنسدان، تعليمي ماهر، محقق ۽ -استاد-، ڊاڪٽر ممتاز علي قاضي، 25 جون 1929ع تي حيدرآباد ۾ ڄائو. اصل نصرپور جو رهاڪو هو. ابتدائي -تعليم- حيدرآباد مان حاصل ڪرڻ کان پوءِ انٽر، ڪراچيءَ مان ڪيائين. 1955ع ۾ ڪنگس ڪاليج لنڊن مان پي. ايڇ. ڊي ڪيائين، جنهن کان پوءِ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ -استاد- مقرر ٿيو. پاڻ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ ڪيمسٽري شعبي جو باني ڊائريڪٽر پڻ هو. -ان- شعبي کي پوءِ وڌائي انسٽيٽيوٽ بنايو ويو جنهن کي ڊاڪٽر ممتاز علي قاضيءَ جي نالي سان منسوب ڪيو ويو آهي. پڙهائڻ دوران پنهنجي -تعليم- کي -جاري- رکندي ڏيهي ۽ پرڏيهي ادارن مان ايل. ايل. بي، ايف. پي. اي. -ايس-، ايف. آءِ. اي. -ايس-، ايف، پي. سي. -ايس-، ايف. -آر-. سي. -ايس- ۽ ڊي. -ايس- سي جون ڊگريون حاصل ڪيائين. سائنس ۽ ٻين موضوعن تي سندس ڪيترا تحقيقي مقالا شايع ٿيا، جڏهن ته 17 ڪتاب پڻ لکيا هئائين، -جن- مان ”اسلامي سوچ ۽ جديد سائنس“، ”اسلامي دنيا ۽ سائنس“ ۽ ”ڊڪشنري آف ٽيڪنيڪل ٽرمس“ مشهور آهن. -ان- کان سواءِ ڏيهي ۽ پرڏيهي يونيورسٽين جي نصاب ۾ سندس لکيل ڪتابن جا باب پڻ شامل هئا. مختلف رسالن ۽ اخبارن ۾ مختلف موضوعن تي تمام گهڻا مضمون ڇپجي چڪا اٿس. پاڻ 1972ع ۾ سنڌ جي -تعليم- کاتي جو سيڪريٽري، 1977ع ۾ اسلام آباد ۾ يونيورسٽي گرانٽس ڪميشن ۽ -پاڪستان- ڪائونسل آف سائنس ائنڊ ٽيڪنالاجيءَ جو چيئرمئن، 1977ع ۾ -تعليم- جو وفاقي سيڪريٽري، 1980ع ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ لاءِ صدر -پاڪستان- جو صلاحڪار ۽ 1985ع ۾ وزيراعظم -پاڪستان- جو سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ ۾ صلاحڪار ٿيو. -ان- کان سواءِ ڪيترن ئي ڏيهي توڙي پرڏيهي ادارن ۾ مختلف عهدن تي رهيو. کيس سنڌ يونيورسٽيءَ، لطيف يونيورسٽيءَ، يونيسڪو ۽ ٻين ادارن طرفان سونن تمغن سان نوازيو ويو. ڊاڪٽر صاحب، -آمريڪا-، -برطانيا-، جاپان، -آسٽريليا-، سريلنڪا، ڪينيا، ملائيشيا، فرانس، رومانيه، سوئٽرزلئنڊ، -ترڪي-، -اردن-، ڪويت، سعودي عرب ۽ ٻين ملڪن ۾ منعقد ٿيل 72 ڪانفرنسن، سيمينارن ۽ گڏجاڻين ۾ پڻ شرڪت ڪئي. ڊاڪٽر صاحب سنڌ سائنس سوسائٽيءَ جو باني پڻ هو. سنڌ سائنس سوسائٽيءَ جي سهڪار هيٺ ڊاڪٽر صاحب، سالن تائين ”سائنس“ مخزن ڪڍندو رهيو. 26 -جنوري- 1988ع تي وفات ڪيائين.
ڪراچيءَ کان ويهه ميل پري، مول نالي ماٿر ۾ مسٽر ڪارٽر ڏٺو ته هڪ هنڌ پٿرن مٿان پٿر سٿي ٿيا پيا هئا. انهن پٿرن تي ڪي چڪرا ۽ اُٺ ۽ گهوڙي جون شڪليون اُڪريل هيون. انهيءَ هنڌ کي پاڻ ”ٺل“ (Thhul) ڪوٺيو اٿس. مسٽر ڪارٽر جي خيال موجب اهو ٺل عيسوي سن کان فقط ڏيڍ سؤ کن ورهيه اڳ جو آهي؛ پر انهي ساڳيءَ ماٿر ۾ نئين پٿر واري زماني جي ماڻهن جي بيٺڪ جا نشان به ڏٺائين. انهيءَ زماني جا پٿر جا ٺهيل ڪيترا اوزار به لڌائين. ائين هو صاحب کوجنائون ڪندو ويو، ته نئين پٿر واري زماني جون بيٺڪون ڪراچيءَ کان وٺي اُنڙپور تائين ڏٺائين. هيڏانهن وري ننگر ٺٽي جي پريان، ڳوٺ گجي واريءَ واٽ تي ٿرڙيءَ وٽ، نئين پٿر واري زماني جو عجيب طرح ٺهيل هڪ شهر نظر آيس، جنهن جي چوڌاري ڀتيون ڏنل هيون. انهيءَ هنڌان توڙي جهرڪن طرف ٻڌڪن ٽڪرن مان، انهيءَ زماني جا پٿر مان ٺهيل اوزار وغيره به هٿ آيس.ويجهڙائيءَ ۾ آرڪيالاجيڪل کاتي وارن به اهي پاسا جاچيا، تنهنڪري نئين پٿر واري زماني جي بيٺڪن جو ذڪر سر جان مارشل به پنهنجي جوڙيل ڪتاب مهن جي دڙي ۽ سنڌو سڀيتا جي جلد پهرئين صفحي 92 ۾ ڪيو آهي. ان صاحب جو چوڻ آهي ته نئين پٿر واري زماني جا نشان سنڌ ۾ لڪيءَ جي جبلن، کرٿر جبل جي قطارن ۽ روهڙيءَ وارين ٽڪرين ۾ به اڪيچار آهن. مطلب ته هن زماني ۾ نه رڳو سيوهڻ وارو پاسو وسيل هو؛ پر سنڌ جي اُڀرندي طرف وارين ٽڪرين يعني ٺٽي ۽ جهرڪن وارن ٻڌڪن ٽڪرن ۽ اُنڙپور کان وٺي روهڙيءَ وارين ٽڪرين وارو پاسو به وسيل هو.

آگسٽس جو اصل نالو آڪٽيوين ( Octavian us ) هو ۽ هو جوليس سيزر جو ڀاڻج هو ۽ سيزر جي قتل بعد روم جو بادشاهه ٿيو . هن روم ملڪ کي تمام گهڻي ترقي وٺرائي . هن جي دور ۾ تعميرات کي فروغ حاصل ٿيو .

هن برنامج جو شارہ ايرڪ مولر هڪ گل جي تصوير کي سامهون رکي ڪري تيار ڪيو، هي شارہ اصل ۾ 2003ع جي گرميءَ جي موسم ۾ ٿيڻ واري عالمي مقابلي ۾ وڪيپيڊيا جي نئين شارہ جي طور تي پيش ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. هن شارہ کي مقابلي ۾ ٽيون مقام حاصل ٿيو، تنهنڪري انکي ميڊياوڪي جي شارہ جي لاءِ چونڊيو ويو، ۽ ٻيو مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيميڊيا جي لاءِ جڏنهن ته پهريون مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيپيڊيا جي لاءِ منتخب ڪيو ويو.

ديوان آڏومل، ميان نور محمد ڪلهوڙي وٽ شمشيرزن هو، پاڻ ٻن پٽن سميت مغلن جي لڙائيءَ ۾ مارجي ويو. اهي ٻئي پٽ بي اولاد هئا ۽ ٽيون پٽ ٺارومل عمر ڀر ڪنوارو رهيو. باقي چار پٽ ايتري قدر وڌيا ويجهيا، جو آڏواڻين جا سوين گهر ٿي ويا. انهيءَ سبب آڏواڻين جون جدا جدا شاخون به آهن.

قرآن شريف ۾ لفظ ’وحي‘ ڪافي وسعت ۾ ڪتب آيو آهي، فرشتن، شيطانن، انسانن، حيوانن ۽ زمين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويو آهي؛ البته، ان لفظ جو گھڻو استعمال ان وحيءَ جي باري ۾ ٿيو آهي جيڪا الله تبارڪ و تعالى پنهنجي پيغمبرن تي نازل ڪندو آهي

جهمون ڇڳاڻي، سنڌ ۽ هند جي مشهور ڪهاڻيڪار، نقاد، محقق ۽ ڪالم نگار، اصل نالو جهمون رامچند ڇڳاڻيءَ 5 سيپٽمبر 1940ع تي حيدرآباد جي پشوري پاڙي ۾ جنم ورتو.

پاڪستان ۾ ويلنٽائن ڊي جو تصور نوي جي ڏهائي جي آخر ۾ ريڊيو ۽ ٽي وي جي خصوصي نشريات جي وجهہ سان مقبول ٿيو۔ پاکڍڪستان جي سياسي جماعت، جماعت اسلامي جو هي مطالبو رهيو آهي تہ انکي ملڪ ۾ بين ڪيو وڃي۔ ان جي باوجود شهري علائقن ۾ انکي جوش ۽ خروش سان ملهايو ويندو آهي۔ گلن جي وڪري ۾ ڪيترائي سيڪڙو اضافو ہو ٿي ويندو آهي۔ اهو ئي حال ڪارڊز جي وڪري جو هوندو آهي۔.

البتہ پاڪستان ۾ فوجي حڪومت جي دور ۾ اڪثر فوج جا سالار پنھنجو پاڻ کي صدر جي عھدي تي فائز ڪندا رھيا جتي ھو وزير اعظم جا انتظامي اختيار به پاڻ وٽ رکندا ھيا ڀلي انھن جو پنھنجو مقرر ڪيل وزير اعظم موجود ئي ڇو نہ ھجي۔ ان جو سڀ کان بُرو مثال پرويز مشرف ھو۔
باب ٽيون: حضرت شهيد جي خليفن جو بيان، مير الله شاهه رضوي'>جان الله شاهه رضوي، ساقي نامه جان الله شاهه، ميخانه مير الله شاهه رضوي'>جان الله شاهه رضوي، مير قلندر علي شاهه جو بيان، ميان باقر علي شاهه جو بيان، سر صوفي قلندر علي شاهه، مير منور علي شاهه ۽ مير فتح علي شاهه جو بيان، مير سيد ميان علي اڪبر جو بيان، سيد ميان جان الله شاهه ٽئين جو بيان، شاهه عبدالطيف ٺٽويءَ جو بيان، خليفي شاهه عبدالڪريم ٺٽويءَ جو بيان، خليفي اسحاق فقير جو بيان، خليفي محمد صديق جو بيان، خليفي خواجه عبدالله جو بيان، خليفي سليمان هند جو بيان، خليفي ابن جو بيان ۽ خليفي ميان محمد اسماعيل شاهه ٺٽويءَ جو بيان.

روايت آهي ته جڏهن عربن اسپين فتح ڪيو ته پالڪ ان ملڪ ۾ پهچي وئي ۽ پوءِ ٻين ملڪن ۾ پکڙي. پالڪ جا ٻه قسم مشهور آهن. هڪڙي ولائتي پالڪ، جنهن جا پن وڏا گول ۽ ڳاڙهسري رنگ جا ٿين ٿا. پالڪ جو هيءُ قسم سڄو سال پوکجي ٿو ۽ پيداوار گهڻي ڏيندو آهي. پالڪ جو ٻيو قسم سنڌي يا ڪلڇڻ پالڪ آهي، جيڪا فقط سياري جي موسم ۾ ٿيندي آهي. هن قسم جي پالڪ جا پن ننڍا چهچ سائي رنگ جا ٿيندا آهن. ديسي پالڪ فقط ربيع جي موسم ۾ پوکي ويندي آهي. سنڌ ۾ پالڪ سادي به رڌبي آهي ته بِهن، پٽاٽن ۽ گوشت سان گڏ به رڌبي آهي. سيئل مڇيءَ ۾ به پالڪ وجهبي آهي.

مليريا لفظ اطالوي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي معني آهي: ”گندي هوا“ مخصوص علائقن ۾ مليريا جي عام هئڻ جو سبب اينو فليز (Anopheles) نالي مڇر آهي. هي مڇر مليرياجي جراثيم کي، جيڪو انهيءَ جي جسم ۾ پلندو آهي. انسان ۾ منتقل ڪندو آهي.

وڪیل (advocate) ھڪ اھڙي شخصیت کي چيو ويندو آھي جيڪو ٻين (پنھنجي گراھڪ) جي طرفان يا ان جي بابت گفتگو ڪري ، ھن مضمون ۾ ھيءَ گفتگو قانون سان لاڳاپيل خيال ڪئي وئي آھي ۽ ان سبب ھي مضمون رڳو قانونی وڪيلن جي باري ۾ ذڪر ڪري ٿو۔ عام طور تي اردو ۾ وڪیل جو لفظ lawyer جي متبادل طور تي به استعمال ڪيو ويندو آھي جيڪو صحيح ڪونه آھي ، lawyer کي اردو ۾ قانوندان چئبو آھي۔

سنڌ جو وزيراعليٰ ڪنھن به مسئلي بابت ڪوبه عام يا خاص حڪمنامو اداري ڏانھن جاري ڪري ڪن خاص ڪمن ڪرڻ جي ھدايت ڪري سگھندو ۽ پڻ اداري جي مقصدن مطابق ان جي ڪمن ۽ ذميدارين کي وڌائي يا گھٽائي سگھندا

ساڌ ٻيلو سنڌو درياءَ ۾ سکر جي ويجهو ۽ بکر جي اولهه ۾ هڪ ٻيٽ آهي، جنهن کي ساڌو ٻيلو چيو وڃي ٿو. هن ٻيٽ ۾ مشهور ۽ تاريخي مندر موجود آهي، جيڪو بابا بنکنڊي چنڊ شرما ٺهرايو هيو. پاڻ 1803ع ۾ پنهنجو اباڻو ملڪ نيپال ڇڏي اچي روهڙيءَ ۾ آباد ٿيو ۽ پوءِ وري ويهن سالن بعد هن ٻيٽ تي اچي هي شاندار مندر ٺهرايو هئائين، جنهن جي تاريخي لحاظ کان تمام گهڻي ۽ اهم حيثيت پئي رهي آهي.

چلم ٺڪر مان ٺهيل تماڪ ڇڪڻ جي هڪ خاص ٿانو کي چيو ويندو آهي. هيءَ حقي وانگر ٺڪر جي ٺهيل هوندي آهي، جنهن کي ڪنڀار مختلف سائيزن ۽ نمونن ۾ ٺاهيندا آهن. ڪن هنڌن تي چلم لفظ حُقي ۽ سُلفيءَ جي معنيٰ ۾ به استعمال ٿئي ٿو، پر خاص شڪل ۽ وڏ ننڍائيءَ جي حوالي سان چلم، انهن ٻنهي کان الڳ آهي. چلم ۾ تماڪ واپرايو ويندو آهي ۽ ايامن کان ٻهراڙين ۾ اوطاق ڪچهرين ۾ هن جو تمام گهڻو استعمال ٿيندو آهي.

بيبي فاطمه حضرت محمد جي دنيا مان پڙدو مٽائڻ کا پوءِ مصيبتن جا جبل ڪيرايا ويا اوها جي ملڪيت تي قبضو ڪيو ويو اوهان کي وقت جي خليفي جي دربار وڃڻ پيو جتي جنت جي جوانن جو گواهيون مسترد ڪيو ويو.گهڙ کي باه ڏني وئي جنهن جي سبب اوهان جو حمل ضائع ٿيو ء حضرت محسن شهيد ٿيو اوهان هن دنيا مان ان حالت ۾ رحلت ڪئي جه حضرت ابوبڪر سان ناراض رهي ء زندگي سڃي نه ڳالهائين.
اسڪيزوفرنيا (شيزوفرنيا) هڪ ذهني خلل آهي, جنهن ۾ حقيقت ڇا آهي کي سمجهڻ ۾ ناڪامي ۽ بيمار سماجي هلت ان جون خاصيتون آهن. عام علامتن ۾ غلط عقيدا، غير واضح يا منجهيل ويچار، آواز ٻڌڻ، گهٽ سماجي لاڳاپو ۽ جذباتي اظهار ۽ تحرُڪ جي کوٽ شامل آهن. اسڪيزوفرنيا سان ماڻهن کي گهڻو ڪري ذهني صحت جا مسئلا، جهڙو ڪر، اُڻتڻ گڙ ٻڙ طبيعت، ميجر ڊپريشن جو روڳ، يا نشيدار مادو واپرائڻ جي شڪايتن جا واڌو مسئلا رهن ٿا. عام طور تي علامتون هوريا هوريان، بالعپڻي کان شروع ٿين ٿيون ۽ ڊگهي عرصي تائين هلن ٿيون.

اسڪيزوفرنيا سان فردن کي نظر جو فريب (سڀ کان وڌيڪ ”آواز ٻڌڻ“ بيان ٿيل آهن)، وسوسا (گهڻو ڪري حيران ڪندڙ يا فطرت ۾ آزاريندڙ) ۽ بي ترتيب سوچون ۽ ڳالهائڻ جو تجربو ٿي سگهي ٿو.

عوامي جمهوريه چين ۽ تائيوان واري علائقي کي چين چوندا آهن. چين کي روايتي چيني لکڻي ۾ 中國 لکندا آهن، ۽ سولي چيني لکڻي ۾ 中国 لکندا آهن. چين ايشيا جي اوڀر ۾ آهي. تهذيب جي لحاظ سان چين تمام قديم ۽ خاص حيثيت رکندڙ ملڪ آهي. چين جي ثقافت ڇهه هزار سال پراڻي آهي. ٻي مهاڀاري جنگ جي خاتمي تي چين ٻن حصن ۾ ورهايو ويو، هڪ جو نالو عوامي جمهوريه چين ۽ ٻي جو جمهوريه چين آهي. عوامي جمهوريه چين جي هيٺ مين لينڊ، هانگ ڪانگ ۽ ميڪائو. جمهوريه چين جي هيٺ تائيوان ۽ ان جي ڀر وارا پاسا.

جاوا هڪ عام استعمال ۾ ايندڙ ڪمپيوٽرائي هداتين جي ٻولي آهي جيڪا هڪ ئي وقت، class based يعني درجه بندي تي ڪم ڪندڙ ۽ [ object oriented يعني شين جي قسم تي ڪم ڪندڙ]

سلطنت ھوبيو (Sultanate of Hobyo) (صومالي: Saldanadda Hobyo، عربي: سلطنة هوبيو) جديد اتر صوماليه ۾ هڪ اڻويهين صدي ۾ هڪ صومالي سلطنت هئي۔ انکي سلطان يوسف علي ڪينايديض‎ سلطنت مجرتين کان الڳ ڪري قائم جيو جيڪو سلطنت مجرترن جي شاهه عثمان محمود جو عم زاد هيو.

هيءُ ڪتاب حر تحريڪ جي قيدين جي فهرست تي مشتمل آهي. جن کي انگريز حڪومت مختلف سزائون ڏئي ”لوڙهن“ ۾ قيد ڪيو هو. هن ڪتاب ۾ انگريز سرڪار سان مهاڏو اٽڪائيندڙ ”حر تحريڪ“ جي اٽڪل ڇهن هزارن فقيرن، مردن ۽ عورتن جا نالا شامل آهن، جن پير سيد شاهه مردان شاهه ثاني سورهيه بادشاهه جي اڳواڻيءَ ۾ حر تحريڪ سان پاڻ نڀايو هو. ان دوران سورهيه بادشاهه ”وطن يا ڪفن، آزادي يا موت“ جو نعرو هڻي حر تحريڪ جي اڳواڻي ڪئي هئي. ان تحريڪ ۾ ڪيترن ئي حرن کي شهيد ۽ قيد بند جون صعوبتون ڏئي جهڪائڻ جي ڪوشش ڪئي وئي هئي، هن ڪتاب جو مهاڳ الهه ورايي بهڻ لکيو آهي هيءُ ڪتاب روضي ڌڻي چيئر جي ريسرچ آفيسر مشتاق احمد نظاماڻي مرتب ڪيو آهي. هيءُ ڪتاب چئن حصن ۾ ورهايو ويو آهي. جنهن ۾ آزاديءَ کان اڳ جي قائم چئن ضلعن حيدرآباد، نوابشاهه، سکر ۽ ٿرپارڪر ۾ قيد حرن جي فهرست ڏنل آهي. ڪتاب کي مختلف خانا ڏئي قيدين جو تفصيل ڏنو ويو آهي. انهن خانن ۾ جريان نمبر، سي. ٽي. آر نمبر، قيديءَ جو نالو ۽ عرفيت، پيءُ جو نالو، ذات، رهائش، پوليس ٿاڻو، رجسٽريشن ٿيڻ وقت قيديءَ جي عمر، رجسٽريشن ٿيڻ جو سال ۽ ريماڪس وغيره. ڪل ڏهه خانا شامل آهن. جن ۾ قيدين جي تفصيل جي ڏيڻ ۾ ڀرپور ڪوشش ڪئي وئي آهي. 218 صفحن تي مشتمل ڊبل ڊيمي سائيز جي هن ڪتاب جي قيمت 500 روپيا آهي، جنهن کي روضي ڌڻي چيئر شاهه لطيف يونيورسٽي خيرپور ۾ 2012ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. هيءُ ڪتاب هڪ تاريخي دستاويز آهي.
. (1)آڌي رات (2)هڪ ندي ٻه ڪنارا (3)ڪليات شيخ الله بچايو (4)ڪليات فاروقي (5)تاريخ الشعرا لاڙ (ڀاڱو پهريون) (6)روحاني ابيات (7)گهوگهو چوهاڻ (8)ڇوليون (9)سنڌي آوازن جا تبادلا (10)بوعلي قلندر (11)ڪلام مرکان شيخڻ (12)روپا ماڙي (13)دوها ۽ دونهان (14)ڪلام پير ڀاون علي شاهه ساقي (15)ڄراٽيس ڄيري (16)بيت ورندو (17)پيرو فقير جو ڪلام (18)عبراني (19)شيخ قرهئي ڀانڊاري کي ڳائيندڙ شاعر (20)بدين (21)واهه بديڻا تنهنجا ڀاڳ (22)بدين ضلعي جي اديبن، شاعرن ۽ فنڪارن کي تحسين (23)منتخب ڪلام رئيس عالم خان نظاماڻي (24)بدين ضلعي جا مشاهير (25)بدين ضلعي جي ثقافتي تاريخ (26)ڪڇين جا قول (27)بدين ضلعي جو مطالعو (28)لطيف سائين جا لاڙ تان ڀيرا (29)سنڌ جا زيور (30)بدين ضلعي جو تعارف (31)بدين ثقافتي ميلي جي ڪهاڻي (32)سنڌ جون سورميون (33)شفا بخش پاڻي (34)ٽيڙو اُڀا ٽي (35)اڻ مٽ نقش (36) مسٽر جاجي (37)ڪلام جڙيل عباسي (38)ڪلام الله بچايو شيخ (39)پيرشاهه قادري (40)ماهه ذوالحج (41) مناجات ساقي (42)شاهه جا گم ٿيل بيت-مارئي (43)شاهه جا گم ٿيل بيت-ست سُر (44)پارس (45)برجا باکا جو گرامر (هي ڪتاب مهراڻ رسالي ۾ ڇپيو) (46)کپرو چور (47)پرڏيهين ڏانهن پيغام. مٿين ڇپيل ڪتابن کانسواءِ شيخ صاحب جي ڪجهه اڻ ڇپيل ڪتابن جي فهرست هن ريت آهي: (1)منهنجو افسانو (آتم ڪهاڻي 26جلد) (2)حسينيت (3)سانوڻ فقير (4)مولى جا متوالا (5)سلمان فارسي (6)رحمت اللعالمين (7)قديم هنر (8)1947ع جا چند نظارا (9)بدين جي قديم ياد (10) تاريخ لاڙ (11)ريلوي جا فقير (12)سنڌ جي ادبي تاريخ (جلدن ۾) (13)سنڌي اور پراڪرت (اردو) (14)سنڌ جون قديم قومون (15)مصري نامون (16)سنڌي ٻولي 5 هزار ورهيه اڳ (17)منهنجو ڳوٺ (18)لاڙ جون نيم تاريخي ڪهاڻيون (19)لاڙ جا لوڪ گيت (20)گل گامش سومرو (21) لاڙ ۾ مالڪاڻي ميرن جو پهريون تخت گاهه ۽ ڪيٽيون (22)سنڌي ۽ سنسڪرت (23)هنري لغت (24)سنڌي ۽ اردو (25)شاهه جو رسالو (ڇند وديا موجب ترتيب ڏنل-ٽي جلد) (26)لاڙ جا ماڳ ۽ ماڻهو (27)سنڌ ۾ ڄم ۽ موت جو چند رسمون (28)لاڙ جي چورن جون ڳالهيون (2-ڀاڱا) (29) لاڙ جي پيرن فقيرن جون ڳالهيون (3-ڀاڱا) (30)منهنجا لکيل خط (2-ڀاڱا) (31) بديڻ ضلعي جا اسلامي مبلغ(32) نورنگ زادن جون علمي ۽ ادبي خدمتون (33)سنڌي ٻاهريان شاعر (34)لاڙ جا لوڪ گيت (35)سنڌ جا نانگ (36)لاڙ جا قديم آثار-وغيره. آخر ۾ هتي هڪ ڳالهه لکڻ بنهه ضروري آهي ته محمد سومار شيخ جو سمن سرڪار تي تيار ڪيل ڪتاب ”سيد سمن شاهه“ تي سندس ئي هڪ ساٿي در محمد ڪمال پنهنجو نالو لڳايو، انهي کانسواءِ ڪتاب ”پارس“ جو ترجمو ڪيائين، جيڪو عبدالمجيد جوڻيجي جي نالي سان ڇپيو. ڇاڪاڻ ته ڇپائي جو خرچ هن ڀريو هو. (ڏسو عبدالجبار جوڻيجي جو ڪتاب: محمد سومار شيخ: مطالعو)

سال 1939ع ۾ سکر ۾ مسجد منزل گاهه جي سوال تان هندو مسلم ڇڪتاڻ پيدا ٿي ۽ ترت ڀڳت ڪنوررام جي شهادت جو واقعو پيش آيو. هاسارام ان بابت سنڌ اسيمبليءَ ۾ آواز اُٿاريو ۽ سخت تقرير ڪئي. کيس ڪنهن سان به وير وروڌ ڪو نه هو، هُو هندو مسلم ايڪتا جو پرچارڪ هو، پوءِ به کيس ڌمڪيون ملنديون رهيون.

ڊي. اين. اي ماليڪيول ڪاربان جي ڪمپائونڊز مان ٺهيل هوندو آهي. ڪاربان ان سلسلي ۾ تمام اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. ان مان جيتوڻيڪ روح يا زندگي کي حقيقي طور نه سمجهيو ويو آهي پر اها ڳالهه واضح ٿي وئي آهي ته پيدائش جا اصول ئي (ٻين اصولن سميت) جاندار جي بنيادي خاصيت آهن.زندگي جي بنياد ۾ جيڪو خاص مادو آهي، اهو اصل ۾ ڪاربان ئي آهي. جيئن مقناطيسي خاصيت 26 کان 28 اليڪٽران وارن عنصرن ۾ ئي ملندي آهي ۽ ريڊيو ايڪٽوٽي جي خاصيت 6 اليڪٽران واري ڪاربان سان تعلق رکي ٿي. بورون ۾ ڪاربان کان صرف هڪ ئي اليڪٽران وڌيڪ هوندو آهي ۽ نائٽروجن ۾ ڪاربان جي ڀيٽ ۾ صرف هڪ اليڪٽران گهٽ هوندو آهي، پر انهن عنصرن جو زندگي سان تعلق نظر نه ٿو اچي.
ابتدائي تعليم ڳوٺ مان حاصل ڪيائين. مئٽرڪ 1941ع ۾ ناز هاءِ اسڪول خيرپور مان ڪيائين. نوڪريءَ جي پوئين حصي ۾ (1978ع) عطا محمد حامي پروفيسر ڊاڪٽر غلام علي الانا جي نگرانيءَ ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ ڄامشوري مان ’خيرپور جي ميرن جو ادب، سياست ۽ ثقافت ۾ حصو‘ موضوع تي پي. ايڇ. ڊي ڪيائين. سندس تحقيقي مقالو 1994ع ۾ انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي، ڄام شوري پاران شايع ٿيو. 2009ع ۾ ساڳيو ڪتاب ثقافت ۽ سياحت کاتي پڌرو ڪيو.

چوٿون ڀاڱو:هيءُ ڪتاب خانبهادر محمد صديق ميمڻ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 74 صفحا آهن ۽ قيمت 15 -آنا- ڄاڻايل آهن. ڇاپو پهريون، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، اسٽئنڊرڊ پريس، حيدرآباد مان سال 1957ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو چوڏهون ڇاپو، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، سنڌ پريس، حيدرآباد مان سال 1961ع ۾ ڇپايو.

(ڀ) گجرات ۽ راجپوتانا ڏي به پنجاب واري شوُرسيني پراڪرت چالو هئي، جو مهاڀارت واري زماني کان وٺي، سري ڪرشن ۽ ڪيترا ٻيا جادوُنسي، دوارڪا طرف اچي رهيا هئا ۽ پوءِ به لڙهه وچڙ جام هئي، پر گجرات ۾ ڏکڻ طرفان مهاراشٽري، پراڪرت جي به لهر آئي. هيءَ تاريخي حقيقت آهي ته جيئن مهاراجا اشوڪ پالي ٻولي ڦهلائي، تيئن 68ع ۾ راجا هالا مهاراشٽري پراڪرت جو ڦهلاءُ ڪيو. مرهٽن به وارو ڏيئي گجرات تي پئي ڪاهيو. انهيءَ ريت پنجاب واري شوُرسيني پراڪرت جي ميلاپ ڪري گجرات ۾ هڪ گاڏڙ ٻولي ٺهي، جنهن تي علحدو نالو ’سؤر شٽري پراڪرت پيو.‘ ’سؤراشٽر‘ جو اچار بگڙجي ’سورٺ‘ ٿيو آهي. سؤراشٽري يا سورٺي پراڪرت جو هڪ بگڙيل نمونو ’ناگر اپڀرنش‘ آهي (گجرات جا ’ناگر‘ برهمڻ اڄ تائين مشهور آهن). ناگر اپڀرنش وڏي ايراضيءَ ۾ چالو هئي، تنهنڪري ان جا ٻه مکيه نمونا هئا: هڪڙو ناگر ۽ ٻيو اُپناگر. گجرات تي نالو ’گورجر‘قوم تان پيو آهي ۽ انهن گورجرن جي ٻولي ’گورجر اپڀرنش‘ سڏبي هئي، جا ڦري هاڻوڪي گجراتي ٻولي ٿي آهي. ناگر اپڀرنش جو ٻيو بگڙيل نمونو، جو اُجين ۽ ان جي آسپاس وارن هنڌن ۾ چالو هو، تنهن کي ’آونته اپڀرنش‘ چوندا هئا ۽ انهيءَ مان راجستاني يعني راجپوتانا طرف جون ٻوليون (مارواڙي ۽ جيسلميري وغيره) پيدا ٿيون آهن. (ت) سنڌ ۾ جيڪا اپڀرنش چالو هئي، سا گهڻو بگڙيل هئي، تنهنڪري اها ’وراچڊ اپڀرنش‘ يعني گهڻو بگڙيل يا ردي ٻولي سڏبي هئي. اها وراچڊ اپڀرنش وڌيڪ بگڙجي هاڻوڪي سنڌي ٻولي ٿي آهي. سنڌ جي ٻولي وڌيڪ بگڙجڻ جا سبب اڳيئي ڄاڻايا ويا آهن.

بينڪ ۾ هڪ کان وڌيڪ نالن سان کاتو کولائڻ کي گڏيل کاتو يا جوائنٽ اڪائونٽ (Joint account) چئبو آهي. اهڙي نموني جو کاتو گهڻو ڪري زال مڙس کولائيندا آهن. ڪن حالتن ۾ ڀائيوار به. اهڙي نموني جي کاتي ۾ ٻه شرط رکيل هوندا.

سائنس جي ماهرن جو چوڻ آهي ته، مور پکي خوبصورت هئڻ سان گڏ ڏاڍو حساس پکي پڻ آهي. هن پکي جي نر کي مور ۽ مادي کي ڊيل سڏيو وڃي ٿو. مور، نانگ، بلائون، جيت گاهه ۽ سنهو ان کائيندو آهي. هي پکي پنهنجي حفاظت جي معاملي ۾ به ڏاڍو حساس آهي. هي پکي انساني آبادين جي ويجهو رهڻ جي باوجود به آزاد رهڻ پسند ڪري ٿو.

ٻئي گروهه جو خيال آهي ته حضرت امام جعفر صادق پهرين پنهنجي وڏي فرزند، حضرت اسماعيل کي پنهنجو جاءِ نشين بڻايو، پر پوءِ ڪنهن ڳالهه تان مٿن ناراض ٿي پيا ۽ حضرت اسماعيل کان اهو حق واپس وٺي، ٻئي فرزند حضرت موسيٰ ڪاظم کي پنهنجو جاءِ نشين مقرر ڪيو. بهرحال، جڏهن حضرت امام جعفر صادق هي جهان ڇڏيو، تڏهن شيعا ٻن مکيه گروهن ۾ ورهائجي ويا. اهو گروهه، جنهن حضرت اسماعيل کي پنهنجو امام تسليم ڪيو، اهي ٿيا اسماعيلي، ۽ جن حضرت موسيٰ ڪاظم کي پنهنجو امام مڃيو، اُهي موسوي ٿيا.
ٻئي طرف پانڊوَ پاڻ ۾ پنج ڀائر هئا.جن ۾ يڌشٽر سڀني کان وڏو هو. اُن کان پوءِ نمبر وار ڀيم، ارجن، نڪل ۽ شهديو هئا. پر شري ڪرشن، جنهن کي ڀڳوان جو اوتار مڃيو وڃي ٿو، پانڊون سان گڏ هو. ڪرشن ارجن جوسالو به هو ته دوست به ۽ دريوڌن جو به سيڻ هو، اِن ڪري هُن ڪوروَن سان اقرار ڪيو ته هُو خود هٿيار کڻي نه وڙهندو، پر رڳو ارجن جو رَٿ هلائيندو. ڪورون جو پيءُ ڌرتراشٽر نابين هو، پر ان جي باوجود به هو لڙائي وڙهندي ڏسڻ لاءِ منتظر هو. سندس گذارش تي شري ڪرشن، سندس وزير سنجيه کي ازغيبي طاقت عطا ڪئي، جنهن وسيلي سنجيه راجائي محلات ۾ ويهي، سموري لڙائي ڏسي سگهيو ٿي. سموري گيتا سنجيه جي زباني راجا ڌرتراشٽر کي ٻڌايل آهي. لڙائيءَ جي ميدان تي ارجن پنهنجا مٽ مائٽ، ڏاڏا، چاچا، گرو وغيره ڏسي منجهي پوي ٿو ۽ سوچي ٿو ته خسيس ۽ فاني راڄ گديءَ لاءِ عزيزن ۽ گُرن جو خون وهائڻ ڌرم نه، پر اَڌرم آهي. تنهن تي شري ڪرشن، لڙائيءَ جي ميدان تي، ارجن کي زندگيءَ جا لڪل راز ٻڌائي ٿو ته ڌرم ڇا آهي، اڌرم ڇا آهي، انسانجو فرض ڇا آهي، ڪرم ڇا آهي، ڪرم ڪيئن ڪجي، آتما امر آهي، مؤت کان پوءِ به جنم ٿئي ٿو وغيره. ’گيتا‘ ۾ ست سؤ شلوڪ آهن.

سنڌ تي پنهنجي حڪومت قائم ڪرڻ لاءِ مصر جي خليفي سيدنا الحاڪم سنڌ جي سومري سردار کي شيخ جو خطاب ڏنو ۽ کيس تلقين ڪيائين ته هو سنڌ ۾ اسماعيلي حڪومت واپس قائم ڪري، نيٺ اسماعيلين پاڻ ۾ گڏجي منصوره جي هباري حڪومت کي ختم ڪيو ۽ 410هه/1019ع ۾ منصوره تي پنهنجي حڪومت قائم ڪيائون ۽ ابن سومر راجپال کي پنهنجو سردار چونڊيائون. آخر ۾ محمود غزنويءَ سومناٿ تي چڙهائيءَ وقت پهرين 416هه/1025ع ۾ منصوره تي حملو ڪيو ۽ سنڌ ۾ اسماعيلي حڪومت جو خاتمو آندو. سيد سليمان ندويءَ ۽ ٻين محققن جي راءِ ۾ سنڌ جا سومرا، اسماعيلي هئا ۽ اهڙيءَ طرح لڳ ڀڳ ڏيڍ سؤ سال سومرن جي دور تائين سنڌ ۾ اسماعيلي حڪمران رهيا.

اليزي ساٿي فرانسيسي ڳائڪ جيغيمِي شاتلَن Jérémy Châtelain سان شادي ڪئي، جنهن سان سندس ملاقات يُورو بيسٽ Eurobest جي اوارڊس تقريب ۾ ٿِي هئي. هُنن لاس ويگاس، نيواڊا، آمريڪا جي گڏيل رياستن ۾ نومبر 6، 2003ع تي شادي ڪئي ۽ اپريل 29، 2005ع تي کين پهريون اولاد ڌيءَ جو ٿيو، جنهن تي هنن اَنِيلِي نالو رکيو.

راء خاندان جو پهريون راجا راء ديوانج هيو۔ پر جنهن وقت پاڻ ڪريم صلي الله واليه وسلم جن جڏهن مڪي کان مديني هجرت ڪئي ت ان وقت سنڌ ۾ راء سيهرس ٻئي جي حڪومت هئي ۔ ۽ ان وقت سنڌ جي گادي جو هنڌ الور (اڙور) شهر هو ۔ تاريخدانن مطانق هن شهر ۾ عاليشان ماڙيون ، باغ ، باغيچا ، آباد زمينون ۽ وڻ ٽڻ ھئا ۔ جنهن سان شهر پر رونق هو ۔ راجا سيهرس وڏو ناڻي وارو ۽۽ نيڪ انسان هو ، سندس سخاوت ۽ انصاف انسان پروري ڪري رعيت ڏاڍي رغبت ۽ محبت رکندي هيس۔

روايت ۾ آيل آڳاٽي وقت جي هڪ ظالم ڪاسائيءَ جو نالو، جيڪو سيوهڻ جي قلعي ۾ رهندو هو ۽ ماڻهو ڪهي -ان- جو گوشت، جانورن جي گوشت ۾ ملائيندو هو. ’-انود ڪاسائيءَ جي کڏ-‘ محاورو عام طور -ان- وقت استعمال ڪبو آهي جڏهن ڪي گهڻيون شيون گم ٿي وڃن ته چئبو ڪيڏانهن ويون؟ -انود ڪاسائيءَ جي کڏ- ته ڪانهي.

اسماعيلي نظارين جا داعي سڄيءَ دنيا ۾ پکڙيل هئا. يمن، عدن، ايران، سنڌ، افغانستان، چين، وچ مشرق ايشيا، تيونس ۽ موراڪو وغيره ملڪن ۾ اسماعيلي نظاري پنهنجي تبليغ ۾ ڪامياب ٿيا، يعني انهن داعين، مشرق، مغرب ۽ آفريڪا، يمن ۽ برصغير (پاڪ ۽ هند) ۾ پنهنجا حامي پيدا ڪيا.
لطاف حسين ولد محمد ايوب منگيءَ جو ادبي نالو ”-الطاف اثيم-“ آهي. سندس ادبي سڃاڻپ، شاعر، اديب ۽ محقق جي آهي. سندس -جنم- جو هنڌ راڻيپور ضلعو خيرپور ميرس ۽ -جنم- جي -تاريخ- 02-10-1948 آهي. سندس -تعليم- بي. ايڊ، ايم. اي ۽ ايل. ايل. بي آهي. -الطاف اثيم- سچل چيئر شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور جو ڊائريڪٽر پڻ رهي چڪو آهي. سندس ترتيب ڏنل پير صالح شاهه جو ڪلام ۽ سوانح: ”ساعت ساعت راهه نهاريان“ ۽ ٽالپرن جو ”فن تعميرات ۽ فنون لطيفه“ -تحقيق- جي موضوع تي ڪتاب ڇپيل آهن.

ان کي 1970ع جي ڏھاڪي ۾ ڪراچي جي بندرگاھ تي رش کي گھٽائڻ جي غرض ساب تعمير ڪيو ويو۔ بندرگاھ جو نالو اٺيب صدي عيسوي جي مسلم فاتح محمد بن قاسم جي نالي تي رکيو ويو آھي جنھن ھي علائقو 712ڳ ۾ فتح ڪري مسلم مملڪت ڻ شامل ڪيو ھو۔ بندرگاھ سنڌو درياھ جي ڊيلٽا ا۽ پاڪستان اسٽيل ملز جي ويجھو تعمير ڪئي وئي۔

هي ڪتاب جمال ابڙي جي ڪهاڻين جو مجموعو آهي جيڪو مجموعي ۾ شامل هڪ ڪهاڻي ’بدمعاش‘ جي عنوان سان پاڪيٽ سائيز ۾ ڪچي جلد سان شايع ٿيو. هن ڪتاب ۾ ’پشو پاشا‘ واري مجموعي ۾ ڏنل سڀ ڪهاڻيون موجود آهن. هن ڪتابڙي جي قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، سهڻي پبليڪيشن، اشرف آرٽ پريس حيدرآباد مان سال 1972ع ۾ ڇپايو.

ڏاکڻي ديوار: ڪوٽ اندر اچڻ وڃڻ لاءِ محسوس ٿئي ٿو ته صرف هي پاسو ئي استعمال ۾ ايندو هو، ڇو ته ڪوٽ جي ڏکڻ پاسي تي ڪوٽ جي مکيه دروازي جا آثار ملن ٿا. ديوار جيئن اوڀر ڏکڻ ڪنڊ کان اڳتي وڌي ته ڪجهه قدمن بعد ان تي دروازي جي حفاظت لاءِ ٻه برج ٺهيل آهن. دروازي بعد ديوارون وري سڌي قطار ۾ ڏکڻ اولهه برج سان ملن ٿيون. ڪوٽ جي هنن ٻانهن جي ڊيگهه 275 فوٽ آهي.

صحيح بخاري ڪتاب الجهاد والسير جلد نمبر پنج صفحو نمبر 146 باب نمبر 3 ۾ آهي ته حضرت عمر دعا ٿو گهري ته الله پاڪ مونکي نبي جي شهر ۾ شهادت عطا ڪر.

بيبي فاطمه سلام الله عليها حضرت محمد صلي الله عليه وآله وسلم ء بيبي خديجه جي هڪ واحد نياڻي هئي جنت جي عورتن جي سردار مولا علي جي گهر واڻي ،اوهان جا پٽ امام حسن ،امام حسين جنت جي جوانن جا سردار ء محسن بن علي بيبي زينب ڪبري ء بيبي زينب صغري جي والده ماجده آهيو

شاعريءَ جو هي مجموعو ”-انور- سائين جو رسالو“ درگاهه جهانپور شريف گھوٽڪيءَ جي سجاده نشين صوفي سيد -انور علي شاهه- جي ڪلام تي مبني آهي. جيڪو 2007ع ۾ درگاهه عاليه جهانپور شريف پاران ڇپائي پڌرو ڪيو ويو آهي. هن رسالي ۾ موجود شاعريءَ جو اڌ حصو اڳ ۾ ”ديوان -انور-“ نالي سان 2000ع ۾ ڇپيو هو. -ان- کانسواءِ درگاهه جي فقيرن ۽ ٻين هنڌان مليل ڪلام کي گڏ ڪري”-انور- سائينءَ جي رسالي“ جي صورت ۾ ڇپايو ويو آهي. هن ۾ -انور- سائين جو مڪمل ڪلام شامل ڪيل آهي. هيءُ رسالو فقير سيد عبادت علي شاهه سهيڙيو آهي ۽ رسالي جا نگران فقير سيد سخاوت علي شاهه (هاڻوڪو سجاده نشين) سيد منور علي، سيد تصور علي، سيد عبادت علي، سيد -بشارت- علي ۽ فقير سيد قدير حسين شاهه آهن. جڏهن ته نظر ثاني فقير سيد حضور بخش شاهه، فقير سيد سخاوت علي شاهه، سيد عبادت علي شاهه، پروفيسر عبدالمجيد سنڌي ۽ فقير -استاد- -بشير احمد- سومري ڪئي آهي. رسالي ۾ سندن سنڌي، سرائيڪي ۽ -اردو- ڪلام شامل آهي. ڪلام جو پيش لفظ فقير سيد عباد علي شاهه لکيو آهي، جنهن ۾ فقير -انور- سائين ءَ جي حسب نسب جي تفصيلي طور ڄاڻ ڏني وئي آهي. پڪي جلد ۾ ڇپيل هن ڪتاب ۾ فقير -انور- سائين ۽ ٻين سجاده نشينن جون چئن صفحن تي رنگين -تصويرون- به ڏنل آهن. ڊيمي سائيز ۾ ڇپيل هن رسالي جي قيمت هديو 150 روپيه آهي.
براهوي (Brahui) هيءَ ٻولي براهوي، براهوجي ۽ ڪرگلي جي نالن سان به سڃاتي وڃي ٿي. هن جا ٽي لهجا آهن: 1 جهالاوان، 2. قلات، 3. سروان. هيءَ ٻولي بلوچستان صوبي جو وچ ڏکڻ، ڪوئيٽا، قلات، اوڀر بلوچستان ۽ سنڌ کان سواءِ افغانستان ايران ترڪمانستان ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. براهوي ٻولي اترئين دراوڙي ٻولين جي خاندان مان آهي.

ايباڪس (Abacus ): ڪاٺ جو هڪ چورس فريم، جنهن جي وچ ۾ ننڍڙا گول رنگين بال، سادين لوهي تارن ذريعي پيل هوندا آهن. اهو فريم اڪثر پرائمري اسڪولن ۾ موجود هوندو آهي، جنهن جي مدد سان استاد، شاگردن کي سَولائيءَ سان حساب سيکاريندا آهن. اهو فريم چين جي پراڻي دؤر جي رياضي دان ايباڪس (Abacus) متعارف ڪرايو هو، انهيءَ جي ڪري ان جو نالو ئي ”ايباڪس“ پئجي ويو. سنڌيءَ ۾ ان کي انگ ڳڻپيندڙ به چيو ويندو آهي.

‎<gallery mode="packed-hover">‎ ‎File:Chitrali Chugha.JPG File:Rehmat Aziz Chitrali's Virtual Khowar-Chitrali ‎Keyboard.png‎‎‎ File:Rehmat Aziz Chitrali receiving Gold Medal from ‎Journalist Foundation ‎Pakistan.jpg ‎File:Rehmat Aziz Chitrali receiving Dr A Q Khan Gold ‎Medal Award 2015 from ‎Chairman Nazriya Pakistan ‎Council Mr Zahid Malid at Aiwan-e-Quaid ‎Islamabad.jpg‎ ‎File:Group photo of Gold Medalist with Rehmat Aziz ‎Chitrali at Aiwan Quaid ‎Islamabad.jpg File:Chitral Human Development Award.png File:Prince Mohiuddin MNA Chitral ginving an interview to the First Khowar Chitrali ‎TV Programme of Khyber News TV Islamabad.JPG ‎ File:Journalist Foundation Gold Medal.JPG File:Rehmat Aziz receiving Pakistan Youth Icon Award 2015.jpg File:Youth Activist and Human Rights activist Rahmat Aziz Chitrali representing ‎Pakistan in United Nations Youth Forum.jpg File:English and Chitrali versions of Iqbal's famous Urdu couplet.jpg‎ File:Rehmat Aziz Chitrali Pioneer, Test Wiki Administrator, Translator and Editor Khowar ‎Wikipedia project from Pakistan.jpg File:Innovative Initiative Youth Award 2015.png File:Signature of Rehmat Aziz Chitrali.JPG File:Rehmat Aziz Chitrali receiving Shandoor literature & journalism Award from MNA Chitral NWFP Pakistan Prince Mohiuddin.png ‎<gallery>‎

بئريسٽر غلام محمد ڀرڳڙي سياست به ڪئي ته صحافت به ڪئي غلام محمد ڀرڳڙي اخبار پڻ ڪڍي جنهن جو پهريون ايڊيٽر عبدالمجيد سنڌي هو. جيڪو غلام محمد ڀرڳڙي جو ساٿي هو. غلام محمد ڀرڳڙي ڪانگريس ۾ ايترو سرگرم هو جو هو ڪانگريس جو جنرل سيڪريٽري مقرر ٿيو هو. هڪ ڪانگريس جي جلسي جي صدارت پڻ ڪئي هئي. جڏهن ته خلافت تحريڪ هئي ان ۾ غلام محمد ڀرڳڙي حصو ورتو. جڏهن ته خلافت تحريڪ جو سلسلو شروع ٿيو تنهن وقت ڳوٺ ڊينگاڻ ڀرڳڙي پهچي سندس بنگلي ۾ قائم اعظم ۽ ٻيا هڪ ڪمري ۾ گڏجاڻيون ڪندا هئا.

اسماعيلي نظارين جي عقيدي موجب امام هر زماني ۾ حاضر رهڻو آهي، يعني اِهي حاضر امام ۾ يقين رکندا آهن. اُن کي خدا جو پاڇو مڃيندا آهن. سندن عقيدي موجب دنيا جو ڪوبه زمانو، امام جي وجود کان خالي رهڻو نه آهي. اهڙيءَ طرح اسماعيلي امامت جو سلسلو جاري آهي. هن وقت شاهه ڪريم الحسيني آغاخان، سندن اوڻونجاهون حاضر امام آهي.

رڍن مان بهترين ۽ صاف سٿري اُن حاصل ڪرڻ لاءِ هيٺين ڳالهين جو خاص خيال رکڻ ضروري آهي، ڇاڪاڻ ته بهترين اُن جو سڄيءَ دنيا ۾ سٺو اگهه ملندو آهي. جيڪڏهن اُن ڪترڻ ۾ بي ڌياني ڪئي ويندي ته پوءِ مالڪ کي خاطرخواهه اُجورو ملي نه سگهندو.

مولانا ابو الاعليٰ مودوديءَ جي اردو ڪتاب جو سنڌي ۾ ترجمو محمد عثمان ڏيپلائيءَ سن 1949ع ۾ ڪري اسلاميه پرنٽنگ پريس مان ڇپائي پڌرو ڪيو. ڪتاب ۾ 58 صفحا آهن ۽ قيمت 6 -آنا- اٿس.
ساڌو ٻيلي جي مندر ۾ ڪجهه مورتيون پڻ رکيون ويون آهن. هڪ وڏي مورتيءَ جو نالو ترلوڪ ناٿ آهي جڏهن ته ٻين مورتين کي گيڻس، ڪارتڪ، سوام، پارپتي ۽ رشي چيو وڃي ٿو.

چانهون جو دڙو (Chahoon jo darro or Chanhudaro or Chanhu jo daro) نواب شاهه ضلعي جي شهر سڪرنڊ جي ڳوٺ جمال ڪيرئي ڀرسان آهي. هيءُ شهر 1931ع ڌاري قديم آثارن جي ماهرن ڳولي لڌو. جنهن جي کوٽائي 36-1935ع ۾ هڪ آمريڪي ماهر ارنيسٽ مئڪي، ميوزم آف فائين آرٽس آمريڪا طرفان ڪرائي. جنهن بعد هن دڙي جي وڌيڪ ٻيو دفعو کوٽائي ڊاڪٽر اين جي مجمعدار ڪرائي. فرانسيسي ماهرن تازو 2015 ۽ 2016ع ۾ چانهون جي دڙي جي وڌيڪ کوٽائي ڪئي.

5. ’The Doctor’s Dilemma‘: چئن حصن ۾ پيش ڪيل هن ڊرامي ۾ هڪ ايپي لاگ به شامل آهي. هي ڊرامو پهريون دفعو لنڊن ۾ پيش ڪيو ويو ۽ پهريون ڀيرو 1911ع ۾ شايع ڪيو ويو.

بناوت جي لحاظ کان چلم جي مٿئين حصي کي ’ٽوپي‘ يا ’ڦل‘ سڏبو آهي. جنهن ۾ ٽانڊا وجهبا آهن، تماڪ کي باهه ڏيڻ سان چلم جي ٺڪر ٽڙڪڻ جي خطري کان اِن مٿئين حصي کي لوهه جي پٽن ۽ ڪنار کي لوهه جي پٽيءَ سان جڙيو ويندو آهي. ٻي هڪ شيءِ ٺڪر جي هوندي آهي، جنهن کي ’چغل‘ چوندا آهن. چغل گولائي مائل انچ کن قطر جو ڳوڙهو هوندو آهي، جيڪو ٽوپيءَ جي وچئين سوراخ جي مٿان وجهبو آهي. ان کان سواءِ ٻه نليون پوري ڪانيءَ جون هوندون آهن. وڏي نلي 4 کان 5 فوٽ ڊگهي هوندي آهي، جنهن کي ’نڙ‘ چئبو آهي ۽ ٻي ننڍي نلي اٽڪل ٻه اڍائي فوٽ ڊگهي هوندي آهي، تنهن کي ’گوءِ‘ چوندا آهن. اهي چار شيون چلم جا مستقل حصا آهن. باقي ٽي شيون يعني: پاڻي، تماڪ ۽ ٽانڊا استعمال موجب روزانو هڪ کان وڌيڪ دفعا بدلائي سگهبا آهن. ان جو مدار ڇڪڻ وارن جي تعداد تي هوندو آهي.

تعلقي نوشهري فيروز ۾ هڪ ديهه آهي، جنهن ۾ اسماعيل کوسو، حاجي عثمان خاصخيلي، شادي کوسو ۽ علي محمد مداح ڳوٺ -آباد- آهن. هن ديهه ۾ پراڻو قلعو اڏيل هو، جنهن جا ٻه پاسا اڃا سلامت آهن. عام ماڻهو هن قلعي کي ”ميرن جو ڪوٽ“ چوندا آهن. -آس- پاس قديم آثار آهن، جِتي وڏو ڳوٺ هو. مشهور ”سِرڻيءَ جو ڪوٽ“ هتان -اوڀر- ۾ ٻن ميلن جي مفاصلي تي ٿيندو. سرڻي ڪوٽ ۾ ٻڌڪا آثار آهن ۽ هتي هڪ وڏو -اسٽوپا- اڃا تائين بيٺو آهي.
21 سالن جي عمر ۾ انڊين نئشنل ڪانگريس جي رڪنيت اختيار ڪيائين. 1942ع ۾ انڊين نئشنل ڪانگريس جي هڪ سرگرم رڪن ۽ پارسي نوجوان فيروز گانڌيءَ سان شادي ڪيائين. 1947ع ۾ ڪانگريس جي عورتاڻي شاخ جي صدر منتخب ٿي. پنهنجي پيءُ جي ديھانت کان پوءِ آزاد هندستان ۾ لال بهادر شاستريءَ جي ڪابينا ۾ واءُ سواءَ واري وزارت (اطلاعات واري وزارت) ۾ پڻ رهي. 1966ع ۾ ڀارت جي پهرين وزيراعظم چونڊجي آئي. 1967ع ۽ 1971ع ۾ پڻ چونڊن ۾ ڪاميابي ماڻيائين. 1977ع تائين بدستور وزيراعظم جي عهدي تي فائز رهي. 1972ع ۾ هن ئي، شهيد ذوالفقار علي ڀُٽي سان ”شمله ٺاهه“ ڪيو. 1971ع ۾ سندس جماعت چونڊن ۾، جنتا پارٽيءَ کان شڪست کاڌي، اهڙيءَ طرح هن 22 مارچ 1977ع تي وزارت عظميٰ جي عهدي کان علحدگي اختيار ڪئي. ان کان پوءِ مٿس بدعنوانين جا ڪيترا الزام لڳا ۽ هوءَ گرفتار پڻ ٿي، پر مٿس الزام ثابت نه ٿي سگهيا. سندس گرفتاريءَ، کيس هڪ دفعو ٻيهر مقبول ڪري ڇڏيو ۽ هوءَ 1980ع جي وچ ڌاري ٻيهر اليڪشن ۾ ڪامياب ٿي؛ ۽ وزيراعظم ٿي ويئي. 1983ع ۾ کيس سکن جي بغاوت کي منهن ڏيڻو پيو ۽ 1984ع ۾ هن سکن جي مشهور ڌرمي عبادتگاهه گولڊن ٽيمپل ۾ موجود ڏهڪاءُ پسندن (دهشتگردن) خلاف فوجي ڪاروائي ڪرائي، جنهن تان سک ڏمرجي ٿيا ۽ برصغير جي هن عظيم عورت ۽ باوقار سياستدان کي 31 آڪٽوبر 1984ع تي شهيد ڪيو ويو. سندس ٻه پٽ راجيو گانڌي ۽ سنجي گانڌي هئا. سنجي گانڌي هڪ فضائي حادثي ۾ مارجي ويو، جڏهن ته راجيو گانڌيءَ کي 1991ع جي چونڊ مهم دوران، 21 مئي تي قتل ڪيو ويو. اندرا برصغير جي سياست ۾ وڏو مقام رکي ٿي. راجيو گانڌيءَ جي گهر واري سونيا گانڌي سندس ننهن آهي، جيڪا هن وقت سندس پارٽي انڊين نئشنل ڪانگريس (Indian National Congress) جي صدر آهي.

هي گاهه جو هڪ قسم آهي، جيڪو وسڪاري کان پوءِ ٿر جي ڀٽن، ڏهرن ۽ ٻنين ۾ پاڻمرادو ٿيندو آهي. جنهن کي مال (جانور) شوق سان چَرندو آهي. سگهڙ عورتون هن کي ڪٽي ٻج ڪڍي ان کي سيڪي ڪنڊا ساڙي ڳڀ ڪڍي ان کي اٽي ۾ ملائي ماني به پچائينديون آهن. ڪي محنتي عورتون ڀرٽن جي اٽي ۾ کونر ملائي گيهه ۾ پچائي حلوو به ٺاهينديون آهن، جيڪو ڏادو لذيذ هئڻ سان گڏ طاقت ڏيندڙ آهي. ٿر جا ماڻهو هن حلوي کي کوڏ سڏيندا آهن ۽ پنهنجي پيارن دوستن کي تحفي ۾ به ڏيندا آهن. هي حلوو ٿر جي خاص سوکڙي آهي.

سعودي عرب ۾ رهڻ جي دوران هو گمناميءَ ۾ رهيو، سعودي پريس ته ڪڏهن به سندس ڪو انٽرويو نه ڪيو، البت سندس وفات کان ڪجهه سال اڳ يوگنڊا جي ”سنڊي ويزن“ سندس هڪ انٽرويو ڇپيو، جنهن ۾ هن چيو ته، ”مونکي ڪنهن به ڳالهه جو افسوس ڪونهي، مونکي فخر آهي ته آئون ٻين آفريقي حڪمرانن وانگر ملڪ جا پئسا کڻي نه ڀڳو آهيان، آئون اڃا به يوگنڊا ۾ رهندڙ يتيم ٻارن جي تعليم لاءِ کين فنڊز موڪليندو رهندو آهيان.“

ڪئپٽن جارج اسٽئڪ، مشهور مستشرق ٿي گذريو آهي. هيءُ اوائل ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ جو فوجي ملازم ٿي اندازاً 44-1843ع ڌاري بمبئي ۾ آيو ۽ هتي رهندي، هندي ۽ سنسڪرت زبانن ۾ مهارت حاصل ڪيائين. فوج ۾ رهندي کيس ڪئپٽن جو عهدو مليو. جنهن بعد 1845ع ۾ حيدرآباد سنڌ جو ڊپٽي ڪليڪٽر ٿي آيو ۽ سال ڏيڍ اندر هن سنڌي ٻوليءَ تي ايڏي دسترس حاصل ڪري ورتي، جو ان جو بنيادي گرامر ۽ ڊڪشنريون مرتب ڪيائين.

انڊيا ته ڇا بلڪي ايشيا جي وڏي بنارس هندو يونيورسٽي (BHU) گنگا نديءَ جي ڪناري جي ڀرسان اڌ گول جي شڪل ۾ آهي، جنهن جي وچ ۾ وشواناٿ مندر پري کان نظر اچي ٿو هي مندر واراناسي شهر ۽ بنارس هندو يونيورسٽيءَ جو لينڊ مارڪ آهي. عمارتسازي ۽ خوبصورت گلڪارين ۽ رنگن ڪري هي هر هڪ لاءِ ڪشش جو سبب آهي.

چين کي دنيا جي پهرين مرڪز ۾ شمار ڪيو ويندو آهي. چين انهن مان به هڪ آهي جن وٽ پاڻ لاءِ لکڻ لاءِ لکڻي هئي. ٻين تهذيبن ۾ ميسوپوٽيميه، سنڌو تهذيب، مصري تهذيب اهم آهن. قديم چيني لکڻي اڄ به چين ۽ جاپان ۾ هلندڙ آهي.
هيءُ ڪتاب قاضي صابر مصطفيٰ جو لکيل آهي. ، جنهن ۾ مختلف قومن بابت قرآني قصن جو تفصيل ڏنل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو پڪو جلد آهي، جنهن ۾ 356 صفحا آهن ۽ قيمت 5 رپيا ڄاڻايل آهي. مولوي محمد اعظم ائنڊ سنز هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، محمد پريس، شڪارپور مان 1949ع ۾ ڇپايو.

رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم فرمايو ته رمضان مهينو اوهان وٽ اچي چڪو آهي جيڪو برڪتن وارو مهينو آهي. جو جنهن ۾ شب قدر آهي جيڪو هزارين مهينن کان بهتر آهي. محروم اهو شخص آهي جيڪو هن رات کان محروم ٿي وڃي.

دڪانن جي قطار وارو هنڌ، -جتي- هر قسم جو واپار ٿئي. خريد و فروخت وارو هنڌ، -جتي- مستقل يا عارضي دڪان هجن. ميڙن وارن ڏهاڙن تي به عارضي -بازار- لڳندي آهي. مغلن جي دور ۾ شاهي خاندان جي عورتن لاءِ سال ۾ هڪ -ڀيرو -”مينا -بازار-“ لڳندي هئي، جنهن ۾ -بادشاهه- پاڻ شريڪ ٿيندا هئا. انهن بازارن ۾ لکين رپين جو واپار ٿيندو هو. هن وقت وڏن شهرن ۾ عام ماڻهن جي سهوليت لاءِ ”جمعي -بازار-“، ”-آچر- -بازار-“ ۽ عورتن لاءِ ”مينا -بازار-“ وغيره جي نالن سان ”بازارين“ جو سلسلو هلندڙ آهي. لفظ -بازار- شاهه لطيف به هڪ -بيت- ۾ ڪتب آندو آهي:

جيڪڏھن لفظن کي وسعت ڏني وڃي ته ائين چيو ويندو ته قانون ؛ رسمي (official) اصول ۽ نظميت (regulation) جو هڪ اهڙو نظام آهي جيڪو قانون اساسي (constitutions)، تشريع یعني وضع قانون (legislation)، عدالتي راءِ (judicial opinons) ۽ اسبق (precedent) جھڙن شعبن عدل ۽ انصاف ۽ حڪومتي تضبيط تي محيط ھوندو آھي ۽ ان کي معاشري تي لاڳو ڪرڻ يا نافذ ڪرڻ جي لاءِ (جڏھن ۽ جيتري ضرورت پوي) رياستي طاقت کي استعمال ۾ آڻي سگھجي (يا آندو ويندو آھي)۔

جڳ مشهور داناءَ اينجلس چيو آهي: “Things are dead by destination” (جن شين جي مقدر ۾ موت آهي، سي (ڪن ڳالهين ۾) ڄڻ هينئر ئي مئل آهن.) ساڳيءَ طرح ڊگهي عرصي جي خيال کان سڀاڻي وجود ۾ اچڻ واري حقيقت کي اڄوڪي حقيقت ڪري شمار ڪري سگهجي ٿو ۽ ڪرڻ گهرجي. ظاهر ۽ باطن ۾، صورت ۽ اصليت ۾ اڪثر تضاد هوندو آهي. ڪيتريون شيون ظاهري طرح حقيقت نظر اينديون آهن، پر اِهي اڪثر پنهنجي حقيقت وڃائي چڪيون هونديون آهن. هُو اهي زنده لاش هونديون آهن، جيڪي اڃا دفن نه ٿيا آهن. ساڳيءَ طرح ڪيتريون زبردست حقيقتون عام اکين کان لڪل هونديون آهن. انهن کي ڏسڻ لاءِ دوربيني ۽ خوردبينيءَ جي لوڙ پوندي آهي.

هن مندر جي ٺهڻ کان پوءِ هيل تائين هن جي تعمير ڪيترائي ڀيرا ٿيندي پئي رهي آهي ۽ هر ڀيري ان جو اسٽائيل بدلبو پئي رهيو آهي. هن مندر جي ڇتين تي راجستاني طرز نظر ايندي ته ڀتين تي وري مغليه اسٽائيل ڏسڻ ۾ ايندو. مغليه طرز تعمير جو هڪ ٺاهوڪو سفيد گنبذ به آهي. سمورو مندر سنگمرمر، پٿرن ۽ پڪين سرن مان ٺهيل آهي.

برطانوي هندستان يا گڏيل هندستان ( پاڪستان ۽ هندستان) يا برطانوي راڄ وارو هندستان دراصل انڪري سڏجي ٿو جو ان تي ايگريزن يا برطانوين 1858ع کان 1947ع تائين حڪمراني ڪئي. گڏيل هندستان تي انگريزن هڪ سؤ سال کان به مٿي حڪمراني ڪئي.

ڪجهه قبرن تي دستار جي سنگتراشي ٿيل آهي جن جي باري ۾ خيال آهي ته اهي سردارن جون قبرون آهن. مائين جي قبرن جي سڃاڻپ جي لاءِ تاڙ جي ٽارين جون شڪليون تراشيون ويون آهن. اهي قبرون جن تي ستن فٽن جا ڊگها ٿنڀ آهن اهي قبرون شهيدن جون آهن.

اليزي پهريون ڀيرو 1999ع ڌاري گغين دُ ستاغ Graines de Star نالي هِڪَ ٽِي وِي ٽيلينٽ شو ۾ ظاهر ٿِي، جيڪو Métropole 6 تي نشر ٿيو. در اَصُل اَلِيزي ان پروگرام جي ناچ چٽاڀيٽيءَ ۾ حصو وٺڻ پئي چاهيو. پر اها چٽاڀيٽي صرف گرُوپن درميان ئي ٿيڻي هئي، تنهن ڪري هن ڳائڻ جي مقابلي ۾ حصو ورتو ۽ ”ما پغِيئَغ“ Ma Prière (منهنجي دعا) گيت ڳايو. ان مقابلي ۾ هُنَ Meilleure Graine جو اوارڊ کٽيو ۽ مستقبل جو اڀرندڙ ڳائڪ ستارو هوڻ جو اعزاز حاصل ڪيو.
هن راڳ ۾ خوبصورتي لاءِ -امروهي- ۾ گنڌار سان گڏ مڌم ڪومل ڪمزور ڪري لڳائجي. هن راڳڻي جو خاص سرگم هي آهي: پا- مي- گي- ماگي- ري- ڌي ني ري- سا- ني ني ڌي پا- سا- ڌي سا- ني ري- گي- پا- گي پا- ڌي مي پا- ري- گي ما گي- ري- ڌي ني- ري- سا آهي، جڏهن ته وادي سُر گنڌار تيور ۽ سموادي سُر نکاد تيور، رات جي شروع واري پهر ۾ ڳائبي آهي.

حياتيات ۾ هن جي درجه بندي جي مطابق genus جنس Pavo ۽ خاندان en:pheasant , Phasianidae سان تعلق رکن ٿا. انگريزي ۾ نر مور کي peacock, مادي کي peahen, ۽ ٻچن کي peachicks چيو ويندو آهي.

History of Valentine's Day Christianity Today International. Retrieved February 2, 2010; "Then Again Maybe Don't Be My Valentine", Ted Olsen, 2000-01-02

هيءَ ٻولي هند آريائي ٻوليءَ جي نک مان آهي. 11 صدي عيسويءَ کان اڄ تائين هن ٻوليءَ جو چلتو ۽ لکت ملي ٿي. زنده ٻولين مان آهي. بشنامينا پوري، مالاچالام هن جون واسطيدار ٻوليون آهن.

آڳاٽي ابتدائي سماج جي شروعات ۾ سڀئي رشتا ماءُ جي حوالي سان سڃاتا ويندا هئا. سڀ کان وڏِي، پوڙهِي، جهونِي ماءُ سڄي راڄ جي ماءُ هئي. اها ئي سڀني جي کاڌي پيتي، ڏک سک، رهڻي ڪهڻيءَ، اٿا ويٺيءَ جو لحاظ ۽ خيال ڪندي هئي ۽ هر هڪ جي گهرج جي خبرچار رکندي هئي، ٻيون جوان مائرون به هيون، پر انهن جي وڏي به اها ئي پوڙهي ئي ماءُ هئي. سڀ ان جو اولاد هئا. ابتدائي راڄ جي ان قسم کي اَماڻو، مائاڻو، يا ماءُ وارو راڄ يا سماج (matriarchal society) سڏجي ٿو.

نواز شريف جي حڪومت دوران 28 مئي 1998ع تي هتي’پاڪستان ائٽمڪ انرجي ڪميشن ‘طرفان ائٽمي ڌماڪو ڪيو ويو. ڌماڪي لاءِ هن علائقي کي مشهور سائنسدانن اشفاق احمد، منير احمد ۽ ڊاڪٽر احسان مبارڪ چونڊيو. بروهي، بلوچ ۽ ڪجهه افغان قبيلا هتان جا اصل رهواسي آهن. هتي عرب به آباد رهيا آهن. جنهن جي شاهدي پرگ ۽ زراله شهرن جي آسپاس مقبرن جا تباهه ٿيل آثار ڏين ٿا. گزيٽئر بلوچستان جي ليکڪ موجب: هتي سيد به رهندا هئا، جن کي سنجراڻي بلوچن لوڌي ڪڍيو. نوشڪيءَ جي مشرقي حصي ۾ اوائلي باشندا مانڊئي آباد هئا، جن کانپوءِ رخشان بلوچ هتي سرداري نظام قائم ڪيو، جيئن اڄڪلهه سڄي بلوچستان ۾ آهي.

ڪي پارسي لفظ پنهنجي اصلي شڪل ۾ ئي سنڌيءَ ۾ اهڙيءَ طرح رائج ٿي ويا آهن، جو اهي پنهنجا لڳن ٿا ۽ نه صرف هرڪو ماڻهو انهن کي سمجهي سگهي ٿو، بلڪ انهن کي پنهنجي روزمره گفتگوءَ ۾ رواني سان پنهنجن سنڌي لفظن وانگر استعمال ڪري ٿو. ڪي لفظ هي آهن:

سمورن گيتن سان لاڳاپيل هڪ وڊيو آهي. ان کان سواءِ، اليزي جي لائيو آلبم Alizée Én Concert جي اشتهارڪاريءَ لاءِ Amélie M'a Dit واري گيت جي وڊيو پڻ جاري ڪئي وئي، جيتوڻيڪ اهو هيڪلي گيت طور جاري نه ڪيو ويو هو.. ان مقصد لاءِ، ان گيت جي هڪ وڊيو براڊڪاسٽ ڪئي وئي، جنهن ۾ دوري ۾ رڪارڊ ڪيل اليزي جي پرفارمنس ڪلپس جو مجموعو وڌو ويو هو.
سيد قائم علي شاهه جي پنهنجن مائٽن ننڍي عمر ۾ سندس پنهنجي سئوٽ سان شادي ڪرائي، جنهن کانپوءِ هن تعليم مڪمل ٿيڻ بعد هڪ ٻي شادي اي ڪي بروهي جي ڀيڻ حسن افروز بروهي سان ڪئي هئي، پر بدقسمتي سان انهن ٻنهي مان سندس ڪا به گهر واري گهڻي وقت تائين سائين جو ساٿ نه نڀائي سگهي ۽ فاني دنيا ۾ هميشه لاءِ الوداع ڪري ويون. سيد قائم علي شاهه کي ٻنهي گهروارين مان 4 پٽ ۽ 8 نياڻن جي اولاد آهي، جنهن مان کيس پهرين گهرواري مان چئن ٻارن جو اولاد سيد مظر علي شاهه، سيد لياقت علي شاهه، شمشاد شاهه ۽ نجما شاهه آهن ۽ ٻي گهرواري مان کيس سيد اسد علي شاهه، ڊاڪٽر نصرت شاهه، ناهيد شاهه دراني، نظهت شاهه، نگهت شاهه، نفيسا شاهه، ۽ سيد افضل شاهه جو اولاد آهي........ سيد قائم علي شاهه جي اولاد مان هڪ نياڻي ڊاڪٽر نفيسه شاهه جيلاني پنهنجي پيءُ جي نقشه قدم تي گامزن آهي، ڊاڪٽر نفيسه شاهه جيلاني هڪ سٺي سياستدان آهي، ان کان علاوه هوءَ هڪ صحافي، اينٿروپولاجسٽ، ۽ پينٽر پڻ آهي. ڊاڪٽر نفيسه شاهه جيلاني قومي اسيمبلي جي ميمبر، نيشنل ڪميشن فار هيومن ڊولپمينٽ جي چيئرپرسن ۽ ان کان علاوه اسٽينڊنگ ڪميٽي آن اڪنام افيئر ۽ فناس منارٽيز جي ميمبر پڻ آهي. ڊاڪٽر نفيسه شاهه انهن عورتن ۾ شمار ٿئي ٿي جنهن جو سياست جي ميدان ۾ 10 سالن کان وڌيڪ تجربو هجي ۽ انهن پارليامينٽرين ۾ شمار ٿئي ٿي جنهن ڊاڪٽريٽ ۽ پوسٽ گريجوئيٽ جي ڊگري آڪسفورڊ يونيورسٽي مان حاصل ڪئي هجي..............

باب ٻيو: مرشد جي ڳولا ۾ نڪرڻ، مرشد جي ڪچهري، سنڌ ۾ اچڻ، شاهه شهيد جي شادين جو ذڪر، يارمحمد ڪلهوڙي جو ضد پوڻ، لڙائيءَ جو بيان (18 ذوالقعد 1129هه/ آڪٽوبر 1716ع کان 11 صفر 1130 هه/جنوري 1717ع تائين ڪلهوڙن جو دور هو)، سندن ڀاءُ ۽ ڀائٽي جي همراهن سميت شهادت، سر مبارڪ جو دهليءَ وڃڻ، سر مبارڪ جي مخدوم ٺاري ۽ هڪ ٻئي فقير سان گفتگو، دهليءَ ۾ سر مبارڪ جي پهچڻ جون وارداتون ۽ سنڌ ڏانهن موٽڻ.

۲۔ ھن شق جي مطابق "قادياني گروھ يا لاھوري گروھ جي ڪنھن رڪن کي جيڪل پنھنجو پاڻ کي 'احمدي' يا ڪنھن ٻئي نالي دسان پڪاري" پنھنجي عبادت جي لاءِ سڏڻ جي طريقي کي "اذان" چوڻ مسلمانن جي طريقي تي اذان ڏيڻ جي صورت ۾ ٽن سالن تائين قيد ۽ جرماني جي سزا جو حقدار ھوندو۔

پالڪي اها ڏولي، جيڪا سواريءَ لاءِ هاٿيءَ جي پٺيءَ تي ٻڌبي آهي، ان کي پالڪي چئبو آهي. ڍڪيل سواري به ’پالڪي‘ سڏبي آهي، جيڪا ڪنوار لاءِ مخصوص هجي. پالڪي ڪاٺ جي ٺهيل ننڍڙي ڪمري وانگر بند ڪوٺيءَ مثل هوندي آهي، جنهن کي ٻه چار ماڻهو ڪلهن تي کڻي منزل تي رسائيندا آهن. اڳي امير پالڪي ۾ سفر ڪندا هئا. ماضيءَ ۾ اها روايت هئي ته گهٽين سوڙهين هئڻ ڪري پرديدار عورتون ٻئي هنڌ وڃڻ لاءِ ڏولي/ پالڪيءَ ۾ چڙهي وينديون هيون. سنڌ جي ٺٽي شهر ۾، پاڪستان قائم ٿيڻ کان پنج ڏهه سال پوءِ به، ڏولين جو رواج هو، جيڪو هاڻي ختم ٿي ويو آهي. هن وقت فقط شيرازي ساداتن مان پالڪي نڪرندي آهي، جنهن ۾ پڳدار سيد ويهي عيدگاهه تي ويندو آهي. ڏوليءَ/ پالڪيءَ کي حمال کڻي هلندا آهن. هندن جي مندرن ۾ ڀڳوان جي مورتيءَ جي ڀرسان رکيل ننڍڙي پينگهي کي به ’پالڪي‘ چيو ويندو آهي.

هن پنهنجي تعليم ڀارت، برطانيا ۽ سوئٽزرلئنڊ مان حاصل ڪئي. ان وچ ۾ ڪجهه عرصو بنگال جي عظيم شاعر رابندرناٿ ٽئگور جي تعليمي اداري ”شانتي نڪيتن“ ۾ پڻ تعليم حاصل ڪيائين. تعليم حاصل ڪرڻ کان پوءِ عملي سياست ۾ حصو ورتائين.

عاد حضرت نوح عليہ السلام جي چوٿين پشت مان هڪ اشخصيت جو نالو آھي۔ عاد بن عوض بن ارم بن سام بن نوح ئي جي نالي سان قومِ عاد مشهور ٿي جيڪا الله جي عذاب سان ھميشہ جي لاء تباھ ٿي ويئي۔ ان قوم جو تذڪرو قرآن ۾ آيو آھي.

پڦي يا ڦڦي (اُچار: ڦُڦِي) حياتياتي ۽ معاشرتي پيء جي ڀيڻ کي چيو ويندو آھي۔ ان رشتي ۾ عمر جي تخصيص نہ ھوندي آھي۔ يعني پڦي پيء کان عمر ۾ وڏي بہ ٿي سگھي ٿي ۽ ننڍي بہ ٿي سگھي ٿي۔
مور پکي ڪيترين ئي قسمن جون ٻوليون ٻولي سگهي ٿو، جن ۾ ڪجهه ٻوليون وڻندڙ ۽ ڪجهه اڻوڻندڙ ۽ ڀوائتيون هونديو آهن. مور پکي جيڪڏهن رات جو مٺڙيون ۽ وڻندڙ ٻوليون ڪري ۽ ٻيا مور به گڏجي مٺڙيون ٻوليون ڪري وڻندڙ سرگم ڇيڙين، ته ٿر ۾ اهو سڪار جو اهڃاڻ سمجهيو وڃي ٿو.پر جيڪڏهن مور گڏجي خوفناڪ اڻ وڻندڙ آواز ڪڍن ته اهو ڏڪار جو اهڃاڻ آهي.

هڪ صدي اڳ سنڌ ۾ جتوئين جو سردار فتح خان جتوئي هو، جيڪو تعلقي شڪارپور جي ڳوٺ نيپئر آباد ۾ رهندو هو. جتوئين جا پاڙا هي آهن: جتوئي، عارباڻي، بُلا، بڊاڻي، بارگاڻي، برهماڻي، ڀرڳڙي، ڏياڻي، جانب، گاڏهي، گشڪوري، هاليلاڻي، هيسباڻي، تڙت، حسناڻي، ڪوش، کيرا، خشڪ، کروس، ڪرسي، کودا، مزاراڻي، نوچاڻي، نوتڪاڻي، اتيرا، شاهداڻي ۽ شر. ڪن روايتن موجب سُندراڻي، حاجيجا ۽ زنگيجا به جتوئين جا پاڙا آهن.

استاد برڪت علي خان ٺمري انگ ۾ غزل ڳائڻ جو باني فنڪار هو. متحده هندستان ۾ ٺمري انگ ۾ غزل ڳائڻ جو سلسلو استاد برڪت علي خان کان شروع ٿيو. پاڻ قصور ۾ سال 1908ع ۾ پيدا ٿيو. سندس تعلق پٽياله گهراڻي سان هو. پاڻ علي بخش خان جو پٽ ۽ استاد بڙي غلام علي خان جو ننڍو ڀاءُ هو. استاد برڪت علي خان شادي ڪانه ڪئي. سندس شاگردن ۾ علي بخش، ظهور ۽ غلام علي ڪافي مشهور آهن.

”قصو جمجمه سلطان“ ٺاهيل شاعر ”مير“ جو ۽ ”قصو بهرام شاهه جو“ جوڙيل ڇتي کٽيءَ جو، اهي ٻئي قصا پڻ آخوند عبدالرحيم ورنيڪيولر لٽريچر ڪاميٽيءَ آڏو رکيا، پر ڇپجي نه سگهيا.

ناي واري اديب اظهر سولنگيءَ جو اصل نالو محمد عرس ولد محمد عمر سولنگي آهي. هن 13 -جنوري- 1942ع تي ڳوٺ ميوي خان، تعلقي ۽ ضلعي دادوءَ ۾ -جنم- ورتو. شروعاتي -تعليم- پنهنجي ڳوٺ مان ۽ ثانوي -تعليم- دادوءَ مان حاصل ڪيائين. مئٽرڪ پرمانند هرداس مل سيڪنڊري اسڪول دادوءَ مان ۽ انٽر ۽ بي.اي ڊگري ڪاليج دادوءَ مان پرائيويٽ پاس ڪيائين. بعد ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ”مسلم هسٽريءَ“ ۾ ماسٽرس ڪيائين. عملي زندگيءَ ۾ استادي پيشي سان وابسته رهيو، جتان 1993ع ۾ رٽائرڊ ڪيائين. 1967ع ڌاري علم ادب جي دنيا ۾ پير پاتائين ۽ ڪيترائي علمي ۽ تحقيقي مضمون، مقالا ۽ شعر مختلف اخبارن ۽ رسالن ۾ ڇپائيندو رهيو. سندس مضمونن، مقالن ۽ ڪالمن جو تعداد 250 کان مٿي آهي. انهيءَ مان گهڻا شايع ٿيل آهن ۽ باقي ڪجهه اڻڇپيل آهن. -اظهر سولنگي- جو ڪيترين ئي ادبي ۽ سماجي تنظيمن سان واسطو آهي. هي سنڌ ويلفيئر اينڊ ڪلچرل آرگنائيزيشن (سواڪا) دادو جو باني ۽ صدر به رهيو. هن کي ڪيترائي اوارڊ ملي چڪا آهن. -ان- کان سواءِ سگا، سنڌي ادبي سنگت ۽ ٻين تنظيمن سان لاڳاپيل آهي. اظهر سولنگيءَ دادوءَ جي ماضي ۽ حال جي سموري منظر نامي کي تفصيل سان -تحقيق- ڪري هڪ ڪتاب ترتيب ڏنو، جنهن جو نالو ”دادو تعلقي جو ماضي ۽ حال“ آهي. اهو ڪتاب سرجڻهار پبليڪيشن، دادوءَ پاران 2006ع ۾ ڇپايو ويو. محمد عرس ”-اظهر سولنگي-“ هن وقت دادوءَ ۾ رهائش پذير آهي ۽ علم ادب جي خدمت ۾ مصروف آهي.

ياد رکو ته اڪثر ماڻھو پاٽا ۽ فاٽا ۾ فرق نہ ڪري سگھندا آھن، پ فاٽا ۽ پاٽا بالڪل ٻه مختلف جگھن کي چيو ويندو آھي۔پاٽا (صوبائي منتظم شده علائقا) اھي علائقا آھن جيڪي 1995 کان پھريان صوبن جي زيرانتظام ھئا ۽ بعد ۾ پوءِ انھن کي باقاعده ضلعن جي حيثيت ملي ۔۽ فاٽا (وفاقي منتظم شده علائقا) اھي علائقا آھن جيڪي وفاقي حڪومت جص زير انتظام آھن ۽ ھي ڪنھن صوبي جو حصه نہ پر پنھنجي ھڪ الگ حيثيت رکن ٿا،

بين الاقوامي ڪرڪيٽ ڪائونسل (انٽرنيشنل ڪرڪيٽ ڪائونسل(انگريزي ٻولي: International Cricket Council)) جي شروعات 1909 کان ٿي . ان جو هيڊ ڪوارٽر دبئي گڏيل عرب امارات ۾ آهي