Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Serra 2009ıne dê Xelata Grammy ra dı xelati gırewtê. Serra 2011ıne de albumê xoyo dıyıne 21 çap kerdo. Ebe nê albumi ra dınya de zaf biya namdare u zaf kesi no albume gırewto u Adele ebe nê albumi Xelata Grammy ra şeş xêlati gırewtê u rekorê Beyoncéy egale kerdo.

Tuncel Tayanç Kurtiz (b. 1 Şıbate 1936, İzmit, Kocaeli m. 27 Keşkelun 2013, İstanbul), jew kaykerê sinemawano Tırko. Pi cı Selanik ra yo maya cı zi Boşnaka.

Welayetê Faqihi (Farski: ولایت فقیه) İran de caygeyo serêno ke ideolociya İslamê Şıiyi temsil keno u politika gêno destê xo. Raver Ayetullah Humeyni welayetê faqih vıraşto. Bawer beno ke kamci merdımo ke nışeno ro welayetê faqihi ser, o dıwês (des u dı) imaman ra yeno u ganê o imaman ra bêro. Serê Welayetê Faqihi ewro İran de serê her çiyi de vındeno.

Nıfusa Erebıstanê Seudi 25 milyonia. Etnisiteye Erebıstanê Seudi Arapkiyo; feqat tae İranki, Malayki u sare Ewropa u Amerika tedi esta. Dinê Erebıstanê Seudi İslamo, mezhebo resmi Sunniyo. Ehlê Heqi taê esta. Musewiy cinyo. Zıwano resmi Erebkiyo. Nuskar u wendoğê xo zaf niya. Zaf merdume dewunra runisti.

Karen Knútsdóttir (b. 4 Sıbate 1990, Reykjavík) jew kaykerê hendbol iyo İzlandayıc o. Almanya de taxımê HSG Blomberg-Lippe u Taxımê şariyê İzlanda miyan de kay keno.

Monoteizm (pê zuanê Yunanki: μόνος ju, tek u θεός homa) vênayışo ke vano ki Homa tenyao, yewo. Monoteizm namê ju bawerkerdışo. Monoteizm de Homa vıraşto her çi, en quweto berzo, kainati de esto, kainati sero het dano. Dinê İbrahim, mısalê monoteizmiê spesifikê u mocnenê faktorê monoteizmi. Dinê ke monoteistê vanê ki Homa cihani şeş (6) roci de vıraşto ra. Monoteizm vano ki Homa her çi vıraşto, u dinê İbrahimi deha aver şonê u vanê ki Homa vıraşto cihani ra u dıme cı ra kıtabi şawıto/rışto. Homa semedê cihani hetekerdış desteg nêgêno heme duay tenya cı rê benê.

.sa internet de namey bandıra sewiya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo u seba dewleta Erebıstanê Seudi nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Erebıstanê Seudi mocneno.

Sun Tzu bı kıtabê xü yê ‘Senétê Leji’ (Art of War, bı Çinki:兵法, Pinyin: Bīng Fǎ) dı ser stratejiyê leji fıkranê nuşnayo. Na kıtabi héme dınya dı kıtaberê do en kıhan hésıbêno. Hem hetê lej u hem zi bı hetê élaqada welatanı. Na kıtaber héme 13 leteyo u taxminê tarixçiyan 480 verê İsay u 221 verê İsay ameyo nuştenı. Na kıtaber téxmini ser 1700 dı çarnayo Fransızi u na kıtaber qandê Napoliyon biya ze kıtabê da diyaneti.

İqtısadê Fasi qewetın niyo. Endustriye, turizm u maden zaf muhimê. Standardê heyati hewl niyo. Gırdina iqtısadi ra Fas qıta Afrika de ê phancıno; Fas dıma Afrika Cenubi, Mısır, Cezayir u Nicero.

.gr internet de namey bandıra sewiya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo u seba dewleta Yunanıstani nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Yunanıstani mocneno.

Seyfi Düzgören, Şevket Seyfi Paşa (b.: 1880, Estanbol - m.: 27 Kanun 1948, Anqara) zabıtê eskeriyaya İmperatoriya Usmanıcan u generalê Tırkiya, siyasetkarê Tırkiya (mebusê Mardini, 1946 - 1948) biyo. Mısteşarê Wezaretê Mıdefaya Mılliye (1929 - 1932) u Qomutanê Mıhafezeyê Gumrıkiê Pêroyiye (1932 - 1939) biyo.
Sylvester Benzinio Stallone (b. 6 Temuz 1946, New York) yew aktor, senarist u produktoro Amerikayıco. New York de ameyo riyê dınya. Sylvester Stallone eslen İtalyano.

Cumhuriyetê Qıbrısi yew dewleta qıtay Asyao. Cayê xo rocawanê (ğerb) qıta Asya dero. Dorme ra İsrail, Tırkiya, Suriya u Deryao Sıpê estê. Paytextê Qıbrısi Nicosiao. Nıfusê xo 784,30o. Zıwanê xoyê resmiy Yunanki u Tırkiyo. Sistemê idarey demokrasiya u Qıbrısi serra 1960ıne de xo reyna ra, xoser ilan kerd.

Waxto go ına zanayışgehi nizamiya dı ders dayni o mehel ini kitabi nûşti: “Kitabû’l-Basit fil-Fûru, Kitab-ûl-Wesit, El-Weciz, Meahiz-êl-Hilâf.”

Merdım şeno,, zewbina zıwananê İrankiyan ra mısal bıdo, feqet netice Zazaki rê nêvuriyeno. Diftongo ke İrankiyo kıhan de “-af-” biyo, Zazaki de veraneyê xo –ew- beno.

.by internet de namey bandıra sewiya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo u seba dewleta Belarusi nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Belarusi mocneno.

Zaza Tekin yew senatkaro Zazayo. Serra 1975ıne de qezayê Erzıngan Mamaxatun (Têrcan) de ame dınya. Zaza Tekin, vengweşê(hozanê) qome mawo. Şanıkê, klamê qome Zazay zaf heşnay, i kultur mezge xode caê kerd. Klamude veciye teber. Klamu nuste keno ve ebê vengê xuye weş i klamu mare vano. Orjinal vano, bemüzik vano, çıke o ju ZAZA VENGWEŞ 'o

Şêx Seid yew pil u serdaro diniyo ke Zazayan miyan de mendo, labelê eslê xo Kurdo (Kırdas). Serra 1865ıne de, qezaya Xarpêti Pali de ameyo dınya.

Çehar gencê lisa şewa mezuniyeti de seba bekaretê inan şikiyene iddia keni. Ema serê gencan zaf de meseley esti çunki heta nıka genci nezdiya yew keyneka nêşiyê. No sebebe ra serê inan de problemê psikolociki esti. Heyatê inanê seksi zi tenya tecrubeyê inaniê ho ra ibrareto. Ema her çi rê reğmen genci hedefê inan kerdene karê inan leze dani.

Eyalet, hetê zımey ra Merkezi, Qum u Sımnan; hetê rocvetışi de Yezd; hetê veroci ra Fars, Kohgıluye u Buyer-Ehmed u Çeharmehal u Behtıyari u hetê rocawani ra zi Lurıstani rê cirano.

Cem itıqadê Elewiyan de zaf ibadeto de muhimo. Xora no ibadet teyna Elewiyan de esto u tarixê xo zaf khano. Elewiyan ke barkerd sukan, endi cem-biyaene biye çetın. Coka (Na semed ra) Elewiyan Cemevi (Banê-cemi,Cemxane) na ro. Elewiyê dewıci cem çêanê (keyanê) xo de kerdêne. Dewan de banê cemi çinebi. Coka dewe de kamcin çê (keye) de ke cem bi, dewıci pêro şiyêne ha çê (keye).

Zazam (Farski: زازام‎, yew zi Latinizasyonê cı noyo: Zazom) dewa Borborud-e Gharbi Ruralia, ke suka merkezia wılayetê Aligudarz i, eyaletê Lurıstani, İran de ca gêna. Gorey texminê serra 2006ıne, ena dewe de 1,405, teni u 266 keyey estê u mıntıqa xo de dewa en gırde bena
Naca de çêney hirê serri wanenê. Tayine ke çinenê we, rusnenê mektebê malimu. Na hirê serri de derso vıren Tırkiyo. Juye ke Tırki muse, ame watena dine ser, ae peyser rusnenê. Dewe de ki peyder pey sonê diyarê ae, ebe destê ae çênunê binu danê are, ya ki qursê zoni kenê ra. Rojnamekar Ahmet Emin Yalman karê Sıdıka Xanıme zaf goyneno. Ae jê ju "akıncı"(verremiyaoğe) vineno. Rolê mektebi ki rınd areze keno. "Hata nıka nejdiye phoncsey domoni mektev qedeno. Ni domani jê ju misyonerê qıci, serba fıkrê newey, pakên u zonayişi Tırki ra dewu ra biyê vıla." (pelge:314) Hikmet Feridun Es ki nia nusno: " Atatırk beçıka xo hetê misyonera terne ser kerd derg:

Reyna racerine kıtavê Avari ser. Kıtav her hete ra zaf enterasano. Hal u hêkata qomê ma ´be siyasetê dewlete ser zonayişê muhimi têde rê. Kıtav serba tertelê Dersim sero ke ju dokumento. Her çıqa ke her çi eşkere nênuşiyo, oncia ke qırkerdene u surgın sero zaf zonayis esto.

Ewro herrê Kurdıstani çehar letan ra yenê pêra, Kurdıstanê Tırkiya, Kurdıstanê İraqi, Kurdıstanê Suriya u Kurdıstanê İrani. Mabeynê 4-5 milyom nıfusê ena mıntıqa esto. Hetê etniki ra tewr gruba pile Kurdê. iran miyan de eyaletê ke Kurdi tede zafêrê, nıfusê pêro Kurdan İran de 6,738,787 milyono. Pockets of Lurs inhabit the southern areas of Ilam Province.

İklimê Tehrani tênıno. Amnani Tehran zaf germıno, feqet zımıstani zaf serdıno u vewre zaf varena. Nıfusê Tehrani 7.160.094o. Feqet nıfusê metropolê Tehrani 14 milyonio. Zaf mıxtelıf mıleti tede cıwiyenê; zey şarê Farsan, Azeriyan, Kurdan, Ermeniyan, Mazenderanan, Gilanıcan, Yehudiyan u şarê bini.

Peki, varyant “vare” de çıra “a” esto? Qıseyanê binan de zêdewaxt eke vengo kıhan “a” biyo, vuriyeno be “o”. Hema qıse “vare” tek u yew istısnao ke “o” biyo “a”. Sebebê xo zi noyo ke waxtqese “varayene” de “a” ra tesir biyo, biyo zey harmoniya vengi. Yanê Dêsım de varyantê kıhani ra tewr nezdi Xozat-Vacuğe de vanê: “vore varena”. Feqet fekê cêri hetê tarıxi ra tewr formo kıhano: “vewrı varena”.

Zerduşti adıri rê qet ibadet nêkenê, adır dinê Zerduşti de firazo (mıbareko). Adır teyna zi niyo, awe u herre zi dinê Zerduşti de firazê (mıbarek). Ateşgede de adır tenya vêşniyeno, ibadet Homa Ahura Mazdayi rê beno. Roce de hiri reyi ibadet beno.

Atlıhisar • Balçıkhisar • Efe • Karaadilli • Karacaören • Kayabelen Ağzıkara • Akyuva • Anayurt • Arızlı • Aydın • Bademli • Başören • Bozan • Çakırözü • Çobankaya • Dadak • Demirbel • Güneytepe • Hallaç • İcikli • İlyaslı • İsalı • Karahallı • Karlık • Kavaklı • Kılınçkaya • Koçyatağı • Kulak • Mahmutköy • Ortapınar • Oynağan • Paşacık • Senirköyü • TekkeKöyü • Uzunpınar • Yarışlı

Cumhuriyeto demokratik, cumhuriyeto ke tede hem sistemê cumhuriyeti esto u hem zi sistemê demokrasi esto, cı rê vaciyeno. Cumhuriyetanê demokratiki de iqtıdar be reyanê şari ra çıniyeno we. Zemanê nezdi de tayê cumhuriyetanê demokratiki namê xo rê demokratik nuşto hama sistemê demokratiki ra dur mendê, Koreya Zımeyi u Almanyaya Rocvetışi ornaganê inan vırazenê.

Herfa "Ê, ê"y, Alfabeyê Zazaki de herfa 7ına (hewtına) u herfa "E"y ra tayêna tenıka. Na herfe Zazaki ra ver, Vietnamki, Kurdki de ki esta. Tayê varyantê xo Fransızki, Galki u Portekizki de ca gênê.
Konstantinos "Kostas" Martakis (be Yunanki: Κώστας Μαρτάκης) yew muzisyeno Yunano. Serra 1984ıne de sûka Atêna de ameyo riyê dınya. Kostas Martakis Yunanıstan u Rusya de zaf namdaro.

Farski zıwanê İranê resmiyo. İran de zıwanê Gileki, Mazenderanki, Kurdki, Beluçki, Azerki, Turkmenki, Lurki, Goranki u Beluçki zi qısey beno.

Şıiyiye ya zi Şiâ (Erebki: الشيعة, Farski: شیعه) yew mezhebê İslamiyo. Zey İslamo Şıi zi name beno. Merdumanê nê mezhebi rê vanê şıi ya zi zafêri şia. Maney heta zi merdımê ke Eli rê biyê peye. Esasi heta Caferiya

Kıtab de tarix, zıwan, zagon, itıqad u meselanê Dêsımi u şarê Zazay sero meqaley estê. Kıtab meselanê şarê Zazay sero wayirê argumananê de zaf hewlano.

Bibliyografiye (pê zuanê Yunanki: βιβλιογραφία) ju nuştey sero, namey heme çapkerdışano. Bibliyografiye, zuanê Yunanki de vatey biblios (kitap) u grapho (nuştış) ra yeno. Arezey xo, nuşteo ke ju kıtabi sero nusiyao. Bibliyografiye ju disiplino u akademiye de cı sero cıgeyrayışi esti. Kamci merdumo ke bibliyografiye sero xapteno ya zi bibliyografiye vırazeno, ey rê bibliyograf vaciyeno. Bibliyografiye, pê arezeo kılmeki zanışiye, huner u binan sero listekerdışo u pêro de nuşteo ke bibliyografiye de ca gêno, caê cı nêmocniyeno u a ri ra kataloğan ra cıraya.

Reis el Kuttab (Usmanıcki: رأيس الكتاب) diplomato ke İmperatoriya Usmanıcan de vıraziyayışê Nezaretê Xariciya (Ewnayoğiya Karê Teberi) ra ver kar kerdo, karê teberi gırewtê xo ser. Usmanıcan meqamê Reis el Kuttabi raver destê xo ra viyarnayışê Estanboli ra pey vıraşto. O zeman sistemê Usmanıcan de Reis el Kutabi nêkewtêne Divan-ı Hûmayun miyan, karê ey tayn u teng biyo. O taw Reis el Kuttaban bınê destê Nişandaran de kar kerdêne u be teberi ra nusiyayışan piya xebatiyêne. Be averşiyayışê demi ra Reis el Kuttaban veciyê ro ser, gırewtê karê serêni u karanê teberi tenya inan ra pers biyê. Be roniyayışê sistemê neweyi, karê Reis el Kuttabi vêrdê ra destê Nezaretê Xariciya.

Kutıbxaney Kongrey (be zıwanê İngılızki: Library of Congress) ya zi zey kılmkerdışê LOCi zi şınasiyeno, yew kutıbxaneyo kı Kongrey Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan rê gırweneno, banê cıgeyrayışano, Dewletanê Yewbiyayeyan dı kutıbxaneyo de factooy mıliyo. Heto bin ra eno kutıbxane DAYi sero tewr dezgeyo kıhano, enstituyo verêno. Kutıbxaney Kongrey dı kampusan ra yeno pêra, kapmuso yewın Capitol Hill Washington, D.C dı ca gêno, kampuso bin zi Kampusê Packardi Culpeper, Virginia dı ca gêno. Hetê zerrekê xo ra, Kutıbxaney Kongrey dınya sero tewr kutıbxaneyo gırdo, 160,775,469 ra vêşi materyali tedı estê.

h oricinali rê tewr nezdiyo. Zazaki de gorê resaena tarixi gani zey Goranki de we bıbiyêne, labelê çıniyo. No veng hwa Irankiyê khane ra yeno u Hindewropakiyo-Proto de sw biyo. Goranki de hewni rê zi werm vaciyeno. Zazaki tiya hya irankiyê khane nêvurniyo, vengê xy etkiyê Farski u Kurdkiyo. Mesala hewn - İrankiyo Khan de hvefne - Kurdki de xewno. .
Minnesota (bıwane: [ˌmɪnəˈsoʊtə]) yew eyaletê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyano. Cayê xo zımey dewletanê Amerika dero. Dormey Minnesota de eyaletê North Dakota, South Dakota, Wisconsin, Iowa, Kanada u Lake Superiori estê. Paytextê Minnesota sûka Minneapolisiya. Nıfusê eyaletê Minnesota 4,919,479o. Riyê erdê xo 225,365 km²yo. Sûka Saint Pauli eyaletê Minnesota de ca gêna.

Nameyê piyê cı Şêx Mehmud Fewziyo. Keyeyê Şêx Seidi yew familya de gırda. Sılsıla Şêx Seidi wınaya: Mela Heyder, Mela Qasım, Şêx Ali Septi Amedi, Şêx Mehmud Fewzi. Piye Şêx Seidi, Şêx Mehmud Fewzi Pali ra şono Xınıs u uca de dewa Kolhisari roseno u uca de cuyeno (weşiya xo rameno). Hewt (7) lacê Şêx Mehmud Fewzi benê. Nameyê lacanê xo niawo; Şêx Seid, Şêx Behaddin, Şêx Diyaeddin, Şêx Necmeddin, Şêx Tahır, Şêx Mehdi u Şêx Ebdırrehim.

Enstituyê dewe enstituyê ke şarê dewe resnayene u melım vetene rê vıraziyay, cı rê vaciyeno. Eno proce teyna Tırkiya de Hasan Âli Yüceli vıraşto.

Nêmadey Yucatáni (İspanyolki: Península de Yucatán) nêmadeyo kı verocê Meksira dı ca gêno, Deryay Qereyibi u Golfezê Meksira keno cêra, oyo. Eno nêmade merkezê sivilizasyonê Maya biyo. Xeylê cayê antiki naca dı ca gênê, zey Chichen Itza, Tulum u Uxmal. Hetê coğrafya ra Mezoamerika cı rê vaciyena.

Leyla Hatemi (be Farski: لیلا حاتمی‎ Leylâ Hâtami, b. 1 Tışrino Vêren 1972) yew kaykera Farsa. Serra 1972yıne de sûka Tehrani de ameya riyê dınya.

Publius Aelius Traianus Hadrianus (b. 24 Çıle 76 – m. 10 Temuz 138) yew imperatorê İmperatoriya Roma biyo. Tarixê Roma de panc imperatoranê gırdan rayo. Hadrian be namê Publius Aelius Hadrianusi Italica ya zi Roma de maya xo ra ameo dınya. Rıçıkê keyeyê xo İtalica ra yeno. Hadrian tornê bibiya Trajanio, coke ra be qraliyetê Roma ra bestiyayo. Trajan Hadrian ra ver imperatorê Roma biyo, cêniya cı ra gore merdışê xo ra ver Hadrian imperator mocno. Cêniya imperatorê verêni Trajani ra gore, aye waşto ke Hadrian imperator bo. O sebeb ra Hadrian be reca cêniya Trajani serra 100ıne de be Vibina Sabrina ra zeweciyayo.

Ebe fırçaê kınci kerdi paki. Hama oncia ke çermê xo jê çermê insani pak nêbi bi. Çıqa ke guriay oncia ke nêşikiay ke Geyige bıcerê zerre. Mudıra Xanıme ke heqberê cı nêveciye, emır day bi ke dı xademeê camerdi ebe zori bıcerê zerre. Hurdımina camerdê gırsi heqberê çêneke ra nêamêne. Haqo tala, çı qewete, çı xoverdaene!... A lınge de ver kerd cı phoştê ae ra goni ame. İ gurêti bi pê, mı niada, serê astê hermê xuyo rasti de ju dırbeta de gırse, kıncê herme ra koti bi têmiyane ju tholê de qalın bi bi peyda. Miyanê tholê dırbeti de ki kermê sıpeyê qıci.

Texsıci (Temafilci): Merdımo kı bı perandê xo ya merdıman keno texsida xo u beno cayo kı şınê o ca, ey rê vanê texsıci yan zi temafilci. Texsıci zi bı texsi ramıtena u mışteri berdena idarê keydê xo kenê. Texsıcinı kerdenı rê zi sermaye lazımo kı, pa texsi bıherino u bıgırweyno.

Mikroşar (micronation) ya zi dewleta modele (model country) namê dewlet u şariê ke xoseriya xo ilan kerda ema xoseriya xo arezey klasiki ra cıraya, inan rê vaciyeno. Xoseriya mikroşaran, terefê organizasyonanê enternasyonalan ra nêşınasiyena, estiya inan qebul nêbena u cıddi nêvêniyena.
Kurdıstanê İrani ya zi Rocvetışê Kurdıstani nameyo nêresmiyo ke parçey Kurdıstaniyo ke herranê İrani ro ca gêno, ucay rê vaciyeno. Ewro İran miyan de eyaletê Azerbaycanê Rocawani, Kurdıstan, Hemedan, Kırmanşah, İlam, Lurıstan Kurdıstanê İrani anê pê.

Sıdıka Avar xo misyonerê Tırku vinena. Vana wezifa mı awa ke, domonê ke ma u piye xo kışiyê, ya ki biyê surgın, ine biyarine hetê dewlete. Ju raporê xode na wastena xo nia nusnena: "Ma gune qomo ke orf, edet, fıkır u wastena xo mara zobinao, rovilesnime. Hêni bıkerime ke siyasetê ewroy u Tırkêni şaxsiyetê xode bıderime haskerdene. No qomo ke ma tey gurinime, ma rınd nêvinenê, tım ebe sık marê niadanê, wezifa ma awa ke domonunê dine re ra u rêça siyasetê ewroyêni u fıkrê Tırkêni bıderime." (pelge: 255-69)

GEYİGE BE XEYRİYE RA Peyê asma amnona peyene de Mudıra Xanıme izina xo ser pinitêne. Serê asma payıza verene de Mufeteşen ra telefon kerdi. İyê ke kerdi bi rêz sanay bi qersunu ver kıstê bi, domanê dinê remay bi şiyê bi kounê Yasax Bölge. Ni domanu ra heşt teney gureti bi pê. İ yê ke serrê xo qıciyê dê Dezgeê Seveknaişê Domanu. Ê dı teney serrê xo pil biyê, nıka rusnenê mare. Angore dine ni çêney domanê "asiyê bêşerefiyê", coka gune nêşerê wendexane, honde ke kar u gurê wendexaney de bıgureyniye.

Ariadna Thalía Sodi Miranda (26 Tebaxe 1971) yew aktrise, bestekare, sanatkara Meksikayıca. Meksiko City de ameya riyê dınya. Thalía serra 1990ıne de soap opera de rol gırewto/kay kerdo u biya aktrisa Meksikayıca tewr meşhure.

Kehf (be Erebki: سورة الكهف) Qurane de zu sureya. Kehf zıwanê Erebki de lane, qule, kaf areze keno. Mesela Hewt Rakewteyan na sure de vaciyena. Na mesele İncile u Tewrate de çıniya.

Çı çax piyê Edith mıreno, gıraneya (barê) cı marda cı mıl dı manena u maya cı Edith rışena mektebê do en weş. A mektebı, mektebêda en weştırê St Petersburgı (Lenıngradı) biyo. Serê dıma piyê cı şıno réhmet, Edith zi kewno senatoryum, bı nêweşeya tbc (tiberkilos). O çaxana Edith şiyês (16) serı biya.

Tay merdımun vato: İmam-i Ğazali yo filsofo, çı ki wever’ felsefe dı zaf nûsto, wever filsofun veciyo, o semeda, semedi pûynayışi fikrun filsofun cewab do filsofun. O semed ra zafın vato İmami zi yo filsofo. İmami Ğazali wever’ filsofun veciyo, çunki yin hiş(aqıl) bingeh(temel) gureto.

İraq (be Erebki جمهورية العراق Ǧumhūriyat al-ʿirāq) dewletê da qıtay Asyaya. Cayê xo mıntıqa ra rocawanê qıtay Asya dero. Zımey İraq de Tırkiya; veroc de Golfezê Farsi, Erebıstanê Seudi û Kuweyt; rocawan (ğerb) de Suriya û Urdun; rocvetış de İran estê. Paytextê İraqi Beğdado. İraq 18 eyaletan ra yeno pêra (mıteşekkılo) û ezayê Mıletê Yewbiyayey, Liga Erebi û OPECiyo. Sistemê idarey demokrasiyo.

Arye cayê heb-tehnayışiyo. Merdımi tahne xo benê arye dı tahnenê. Tarixo verên dı aryey awe, aryey vay u aryey desti zi est bi. Ewro aryey ceyran ra xebıtnenê.
1521 de Belgrad, 1522 de Rodos, 1526 de Mohaç, 1534 de Beğdad u Tebrizi ra, 1538 de Boğdan pêro u Preweze, 1541 de Macarıstan pêro, 1543 de Estergon, 1551 de Trablusgarp, 1566 de Zigetvar Kanuni gırewt. Selim I. ra 6.557.000 km2 imperatoriye gırewte, 46 serran de kerde 14.893.000 km2. (Ewropa de 1.998.000 km2, Asya de 4.169.000 km2, Afrika de zi 8.726.000 km2). Verê fethi, Zigetvar de 6 Keşkelun 1566 de merd.

Textci: Merdımo kı texti bırneno, gorey peymıtenda vıraştenda cay inan hadre keno u roşeno ey rê vanê textci. Textci o kı daran ra texti vejeno u roşeno ey rê vanê. Labırê tay zi textê hadrey anê u roşenê. O cayo kı tey texti yenê rotenı ê cay rê zi vanê textxane. Textcinı kerdenı rê zi hım zanayenı u hım zi sermaye lazımo. Qandê bırnayenda textan xızarı lazıma. Qandê ronayenda xızarı u makinandê binan zi ca, dukan lazımo. Ey ra sermaye nêbo nêşeno cay text vıraştenı, textxane yan zi xızarxane akero.

Zarath rındek, raşt, uštra dewe, yani menay cı, oyo ke wahêrê dewanê rındekano, bena. Çekuya Zoroaster'i Yunanki de duştiya Zarathuštra'ya. Zıwanê şari de zi Zerduşt zey estareo ke cıwiyeno wesf beno.

Portekiz ki de zey zuanê ma Zazaki neril (maskulen) esto u mayki (feminen) zi esta. Kamci vateo ke nerilo, o peyniya xo ra O gêno, kamci vateya ke maykiya a A gêna.

Erdê İrani 1 648 000 km²yo û dınya de 18ıno (des û heşt). Erdê İrani, pêro erdê Britanya Gırde, Almanya, Fransa û İspanya ra zafêr gırdo. Zımeyê rocawanê İrani de Azerbaycan (432 km/268 mi) û Ermenıstan(35 km/22 mi); zıme de Deryayê Xezeri; zımeyê rocakewtışi de Tırkmenıstan (992 km/616 mi); rocvetış de Pakıstan(909 km/565 mi) û Efğanıstan (936 km/582 mi), rocawan de Tırkiya (499 km/310 mi) û Iraq (1,458 km/906 mi), veroc de Xelicê Farsi û Deryayê Umani estê. İran de Deryayê Xezeri û Xuzistan miyan de Platoyê İrani estê. İrani de zaf koy estê. Koyê Demavendi hem İran de hem Rocvetışo Miyan de, hem zi leteyê qıtaya Ewrasyaya ke Koyê Hindukuşi ra rocawan de dero, koyo tewr berzo. Yanê leteyê rocawanê İrani zaf kohıno. Leteyê rocvetışê İrani zaf berz niyo û zaf koy çıniyê. Rocvetışê İrani de Deşta Luti û Deşta Keviri estê. Zıme (dormeyê Deryayê Xezeri) de zaf dari û deşti estê. Veroc de (dormeyê Arvand Rūd/Şat el Erebi de) deşti estê. İklımê İrani zımıstani zaf serd û vewrıno, amnani de zaf germo. Zıme (Gilan, Mazenderan, Gulıstan û ê bini) de iklım subtropikalo û amnani germ niyo. Veroc û leteyo ke tede deşti estê, uca amnani zaf germo.

Embarci (Enbarci): Merdımo kı, embaran dı tene, erzaq u çiyê zey inan depo keno, embar keno, hewadano u heta wextê vaybiyayeney yan zi qedinayeney nımneno ey rê vanê embarci yan zi embarwan. Merdımê kı embarcılıxey kenê, ê çi hewadanê kı, o çi piyasara werzo u vaybo kı, berê bıroşê. Tay zi çiyê xo yê vêşi benê dekenê. Merdımo kı embarcinı keno, o hım mal herineno keno embarandê xo u hım zi cı ra vejeno u beno roşeno. Embarcinı kerdenı rê zi zaf sermaye lazımo kı pa çi bıherinê u ê çi embar kerê. Xo ra kesê kı Embarcinı kena, merdımê wahêrê sermayiyê.
Call Me Maybe yew şerqiya aidê Carly Rae Jepsenia. Bestekarê şerqiye Jepsen, Josh Ramsay u Tavish Croweo. Terzê şerqiye teen-pop u dance popo. Call Me Maybe 19 dewletan de biye yew numre u dınya de biye zaf namdare. Youtube de teqriben 185 milyon merduman Call Me Maybe seyr kerdo.

Cengê Ereb - İsrail 1948 ya zi Cengê Ereb - İsrailio Yewın yew cengo ke mabênê 1948 - 1949 de mıntıqa Fılistini de biyo. Herbê Dınyayê Dıyıne ra dıme, qedbiyayışê kolononizasyonê Fılistini (terefê İngılızan) ra dıme Mayıs 14, 1948 de Konseyê Mıllio Cıhudi yew deklarasyon çap kerdo u xoseriya İsraili ilan kerdo. Xoseriya ra yew roc dıme Mayıs 15 de DYA u Yewiya Sovyetan İsraili nas kerdo. No hedisey ra zaf ver, eskerê İngılızan mıntıqa Fılistini terkkerdış rê sıfte kerdo. Sazbiyayışê İsraili ra yew saet dıme Liga Erebi ceng ilan kerdo İsrail. Mısır, Suriya u Iraq hiri heti ra tearruz rê dest kerdê pey u zaf raver şiyo ema ebe mıdefayê İsrailio planıni ceng şı aleyhê Ereban. Bahdo Urdun, Erebıstanê Seudi u Lubnan zi ceng rê tey biyê.

Andorra dewletê da qıtay Ewropaya. Cayê xo rocawanê (ğerbê) qıtay Ewropa dero. Dorme ra Fransa û İspanya estê. Paytextê Andorra sûka Andorra la Vellayo. Nıfusê xo 82,000o. Zıwanê xoyo resmi Katalankiyo. Sistemê idarey cumhuriyeto. Andorra serra 1278ıne de xo reyno ra, xoser ilan kerdo.

Ğerbiya (ebe Erebkiyê Mısırki: محافظة الغربية) yew wılayetê Mısırio ke zımeyê Mısıri de ca gêno. Veroc de wılayetê Kafr el-Sheikh, zıme de zi Monufia estê. Paytextê enê wılayeti Tantayo, neway kilometre Qahire ra duria, se u vist kilometre zi verocê İskenderiya dera.

Ziwano standardo ke bi xebatanê GXV vejîyayo meydan, bi wasiteyê kursan zî îmkanê pratîzekerdiş û vilabîyîşî vîneno. No ware de Îstanbul, Anqara, Dîyarbekîr, Dêrsîm û Çewlîg de hetê cîya cîya dezgeyan ra kursî organîze bîyî û nê kursan de standardê GXV bingeh gêrîyabi.

İran (be Farski: جمهوری اسلامی ايران Jomhuriye-ye Eslāmī-ye Īrān) ya zi be nameyo resmi Cumhuriyetê İranio İslami yew dewleta qıtaya Asyaya. Zımeyê İrani de Deryaê Xezeri, Ermenıstan, Azerbaycan û Tırkmenıstan; veroc de Xelicê Farsi; rocawan de Tırkiya û Iraq; rocvetış de Efğanıstan û Pakıstan estê. Paytextê İrani Tehrano. İran 30 eyaletan ra yeno pêro û ezayê Mıletê Yewbiyayeyan (UN) û OPECio. Sistemê idarey cumhuriyeto İslamiyo, labelê sistemê Ekonomiye sosyalisto.

Ermenıstanê Rocawani (be zıwanê Ermenki: Արեւմտեան Հայաստան, Arevmıdyan Hayasdan) namê cayê ke rocvetışê Tırkiya de manenê u tarix de erdê şarê Ermeni biyê. Ewro şarê Ermeni, erdê rocvetışê Tırkiya sero heqa xo ida keno. Ermenıstanê Rocawani, xeylê serri bınê hakimiyetê İmperatoriya Usmanıcan de mendo. Raveri seserra 11ıne de şarê Tırki amey Anatoliye u gam be gam Anatoliye işğal kerda. Hata seserra 19 u 20ıne Ermeni erdê xo de cıwiyê hama be averşiyayışê nasyonalizmê Tırkan xeylê merdumê Ermeni kışiyayi, qetıl biyê terefê Tırkan ra.

.my internet de namey bandıra sewiya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo u seba dewleta Malêzya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Malêzya mocneno.
.ao internet de namey bandıra sewiya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo u seba dewleta Angola nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Angola mocneno.

Suka Kasablanka zaf raver şiya. Banê xeylê berzi u binaê ke hetê mimarine de mıkemmel vıraziyaê, estê. Kasablanka bacarê dewizio, paytextê borsao, merkezê İqtısadê Fasio. Suka Rabati merkezê siyasetia.

Borsa, piyasaya ke malê ke waziyenê, inan sero vıraziyaya. Borsa import u eksportê malan ra yena pêra. Erinayoği borsa miyan de bınê destê hukmati de çiyê erinayenê u roşenê.

Endamê grûbe bi awayêk kirmanckî de eleqedar ê. Zehfê endamê grûbe, kesê ke verî cu kirmanckî ser o xebata înan ya şexsî esta yan zî ziwannas, nuştox û cigêrayoxê ke bi kirmanckî nusenê ra yenê pê. Qismêk zî kesê ke kirmanckî weş zanî û qisey kenê ra yenê pê.

Ali Kemâli Aksüt ya zi Ali Kemali Bey (b.: 1884, Yanya – m.: 12 Temuz 1962, Estanbol) memurê dewlata İmperatoriya Usmanıcan (Arnawud) u Tırkiya biyo. Waliyê Ordu, Erzıngan, u Bileciki biyo. Malımê edebiyatê Robert Koleji biyo.

Hobbit yew filmo ke serra 2012ıne de çap biyo. No filmi terefê Peter Jackson ra produkte biyo. Peter Jackson no filmi romanê J. R. R. Tolkienio fantastik (The Hobbit) ra gırewto u televizyon rê adapte kerdo. J. R. R. Tolkien no roman serra 1937ına de nuşto. No film verê The Lord of the Rings qısey keno. Direktorê filmi Peter Jacksono, produktorê filmi C. Cunningham, Zane Weiner, Fran Walsh u Peter Jacksono. Kaykerê filmi Ian McKellen (Gandalf), Andy Serkis (Gollum), Richard Armitage (Thorin Meşekalkan), Aidan Turner (Kili), Rob Kazinsky (Fili), Graham McTavish (Dwalin), John Callen (Oin), Stephen Hunter (Bombur), Mark Hadlow (Dori), Peter Hambleton (Gloin), Bill Nighy (Smaug Ses), Elijah Wood(Frodo Baggins)o. Çapkerdışo filmi rê serra 2010ıne de sıfte biyo u filmê yewıne serra 2012ıne de aşmê Kanun de qediyayo. Film de cıwiyayışo Bilbo Bagginsi qısey beno.

Tebiat de fotosentez tewr zêde hetê vaşanê kıheweyi, daran-bırrnê kıheweyi, yosunan u vılıkan ra yeno kerdene. Tayê grubanê bakteriyan zi fotosentezi kenê.

Hakkı Bulut (b. Çele 3, 1945 Tuncêliye) yew deyrvatoğ u bestekaro Tırko ke serra 1945 de suka Tuncêliye de Mazgerd de dewa Aktarla de marda cı ra biyo. Çı waxt o biyo panc serran, pi xo keye xo berdo suka Edene. Edene de suka Ceyhani de musayışi cı peyni kerdo. Serra 1967 de veciyayış xo kerdo u bı Arif Sağ u Orhan Gencebayi ra xaptiyo. Serra 1969 de suka Edene de yew musabaqa de biyo yewın. Serra 1969 de bestey xo İkimiz Bir Fidanın nuşto u dıma ey xeyli senatkaran eno eseri xo wendi. Dıma eno albumi xo deyri Ben Buyum, Falcı, Ben Köylüyüm, Dokunmayın Dünyama piyasa tıra kerdo. 59 (panc u newe) albumi xo esti u 900 bestey xo esti. En peyên serra 2013 de albumi xoy peyêni Senden Vazgeçmem veciyo.

Sodom u Gomora dı sûkê ke Ehdo Kıhan dı kıtabê Tekwini dı behs benê. Texminen İsrail dı verocê rocakewtışê Golê Luti dı Nêmadey el-Lisani dı gum biyê. Be enê sukan Admah, Tseboim u Tsoar zi incil dı ravêrenê.
Pers naca noyo: Ninan ra kamci oricinali rê nezdi mendo ke, merdım standardizasyon rê bıgêro (bıcêro)? Diyalektanê Zazaki de xeylê vuriyayışê vengan estê. Kamci qıse se vuriyo, pê têversanayışê zıwananê binan ra merdım şeno veco meydan.

Saverdiye, (be Tırki: Şahverdi) dewê da qezaya Puluri/Vacuğe ê wılayetê Tuncêliya ke zımeyê qeza ser, sinorê Erzıngani hetê Koyê Mırcani ser kewena. Dewe, Mamekiye ra 102 km, Pulur ra zi 42 km dûria.

Nıfusê şarê İngılızi hawtay (70) milyon ra zêdeo, hawtay (70) - se (100) milyon miyan de vuriyeno. Hirıs u hawt (37) milyon İngıltere u adeyê Britanya de weşiya xo ramenê. DAY de zi çewres milyon İngılızi estê. İngılızi zemanê veri de Britanya weşiya xo ramıtêne, kolonizasyon ra tepeya ê şiyê cayanê newan.

Fırunci (Nanpewtox u Pewtoxinı): Merdımo kı nan pewjeno u roşeno ey rê vanê fırunci, yan zi nanpewtox. Cayo kı nan tey yeno pewtenı u roşêno wıjay rê zi vanê fırunı yan zi nanpewtexane, cay nanpewtenı.

Bahá'í (Erebki: بهائية, Farski: دین بهائی Dīn-e Bahāī), serre 1844 de dest pê biyo. Her welate de bawerkerdoğê (müminê) xo esto. Dina de heta nıka serê 35 milon kes cı rê bawer keno. Amacê xo yewêna dınawo.

Universiteyê Kaliforniya, Berkeley (be İngılızki: University of California, Berkeley) yew universıteyê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayiyano û bacarê Berkeley, mıntıqaya San Francisco Bay-Areayi de ca gêno. Universıteyê Kaliforniya, Berkeley zaf mektebo de namdaro. Xeylê profesoranê Universıteyê Kaliforniya, Berkeley Xelata Nobeli gırewta. Mabênê/benateyê Universıteyê Standfordi û Universıteyê Kaliforniya, Berkeley de reqabet esto.

Cıhduiye(Yehudiye) (İbraniki: יהודים, Yehudim) yew diyaneto. Pê kelımanê Cıhudine, İbrani, Musewi u İsraili dinê Musay rê vaciyeno. Dinê Musay rê dino ke yew Homay ra, awa ke tewr pak, tewr tenyao, vaciyeno. Cıhudiye tek tenya ne yew mezhebo, ne yew mılleto, ne zi yew mılliyeto moderno. Ewro dınya de poncês (15) milyon merdum xo Musewi vêneno u qebûl keno.Goreyê dini Cıhudi tinya dini Cıhudiyano. Keso ke maye-pi ey yahudi niy, nişkenu bibu yahudi. Yahudiyey, yahudiyan ri hem din hem miliyeta. Qewmi yahudiyan, yew "qewmo rez u vijnaye ey Homayi" yo, Homayi no qewm qey xo ya xeleqno. Homay heq u wezife do no qewmi ke riyi hardi (erdi) ser o miletani binan idare bikiri.

Sey (Erebki: سيد) kamci merdımo ke vaciyeno keyeyê Mıhemmedi ra yeno, keyna Mıhemmedi Fatıma u tornê Mıhemmedi Hesen, Usên, Zeyneb, Rukiya u Umu Gulsum ra yeno, ey rê vaciyeno. Yew zi cêniya ke vaciyeno ke keyeyê Mıhemmedi ra yena, o taw aye rê Seyıda vaciyena.

George W. Bush serra 1946ıne de ameyo riyê dınya. O Illinois ra yew senatorê Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyano û "Partiya Demokratike" (Democratic Party) ra seba weçinıtena serekiye rê, weçinıtışê serra 2001ıne de bi namzed. Roca 4ê Tışrinê Peyêni de no weçinıtış vıst ra xo dest û bi serekê dewleta DAYê 43ın.

Qaynaxci: Merdımo kı çiyo asınên dıskınayê pêro u pêya zelıqnayê ey rê vatê qaynaxci. Çiyo asınên u aletê asınênê kı şıkıyayê qaynaxcıyan bı qaynaxa ê fına pêya qaynax kerdê. Cayo kı tey qaynax beno ê cay rê zi vanê qaynaxxane. Zenatê qaynaxcinı hım demdê veri dı u hım zi no demdı ravêreno.
Giyotin namey xo Revolusyonê Fransızi ra piya şınasno. Cı ra ver, qıta Ewropa de zaf serran aletê zey giyotini est biy, hema Fransızan eno alet diyo, icad kerdo u key inan merdım darde kerdêne eno alet gureyo, aleto standard biyo. Alet, namey xo mucidê xo Joseph-Ignace Guillotin ra gêno. Guillotin yew doktor biyo, zemanê xo de zi ezay meclısi zi biyo. O cezanê idami infazkerdışi rê yew makine vırazeno. Ğeyretê cı oyo ki aleto "nerm" u recimê kıhan ra dıma cezay modern u revolusyoniste biyaro heruna cı. Fransa miyan de giyotin ra ver merdımê ke asilê, ê be şımşêri ya zi be torzini ameyêne idamkerdış. Teberê enê şekıli de yew zi dardekerdış zi metodo bin biyo. Yew zi vêşnayış ya zi rayê decıni est biy ke merdımi idam bê. Fransa de heta hukmatê Fransa giyotin hewa da, aleto resmi mendo.

Honduras dewletê da qıta Amerikaa. Caê xo rocakewtena verocê (cenub) qıta Amerika Zımey dero. Dorme ra El Salvador, Guatemala, Nikaragua u Okyanuso Gırd estê. Paytextê Honduras suka Tegucigalpao. Nıfusê xo 7,326,496o. Rıyê erde Honduras 112,492 km²o. Zıwanê xoyo resmi İspanyolkiyo. Sistemê idarey cumhuriyeta u Honduras ser 1822i de xo reyna ra, xoser ilan kerd.

Vatı yew pêseroki Zazakiyo. Erzurumıd bı dêst Egit Eskarıj omı vetış. 3 umari vêjiya, badi wextona qefılya, teyna ca dên Zazaki. Dergika edebi u kulturib.

Kaliforniya (İngilizki: California) yew eyaletê Dewletê Amerikaê Yewbiyaeya. Caê xo rocawanê (ğerb) dewletê Amerika dero. Dorme ra Kaliforniya da eyaletan Nevada, Arizona, Oregon u Okyanuso Pasifik estê. Paytextê Kaliforniya suka Sacramentoa. Nıfusê eyaletê Kaliforniya 33,871,648a. Riyê erdê xu 410,000 km²ia. Sukan Los Angeles, San Diego, San Francisco, u San Jose eyaletê Kaliforniya da ca geno.

Celal Dora, Celalettin Dora (1902, Xarpêt - 11 Adar 1984, Estanbol) zabıtê eskeriya u siyasetkarê Tırkiya biyo. Herbê Korya de Qumandanê Alayiya Peyayiya 241ıne u Qumandanê Wekilê Tugaya Tırki biyo.

Sılêman I yew sultanê İmperatoriya Usmanıcan biyo. Namey cıyo bin Kanuni Sultan Süleymano (be Tırkiyê Usmanıcan: سليمان، أنا قبل, Süleyman-ı evvel) (b. 27 Nisane 1495, Trabzon – m. 6 Keşkelun 1566, Zigetvar), leqeba cı Muhteşem Suleymano. Hıkumdarê Usmanıcanê 10. (desıne) biyo. Erebki de zi Saibü'l Aşereri'l Kamilet cırê vaciyayo.

İran de zıwanê resmi Farskiyo u Farski tarix de zıwanê literatur biyo. Farski tewr ver İmperatoriya Hexamenışiyan de zıwanê resmi biyo. Ewro İran, Iraq, Tırkiya u Mısır de nımuneyê aidê Farskiyo Kıhani estê. Fırdewsi seba/qandê Farski zaf kari kerdo u seba Farski eno nuşte nuşto;

Gurcıstan dewletê da qıtaya Ewropaya. Cayê xo verocê qıtaya Ewropa dero. Dorme ra Rusya, Azerbaycan, Tırkiya, Ermenıstan u Deryayo Siya estê. Paytextê Gurcıstani Tıbliso. Nıfusê xo 4,661,473o. Zıwanê xoyo resmi Gurcikiyo. Sistemê idarey cumhuriyeto. Gurcıstani serra 1981ıne de xo reyno ra, xoser ilan kerdo.
Çerçi (Çerçinı, rotoxo seyar): Merdımo kı dewı bı dewı, qolan bı qolan, küçe bı küçe, dever bı dever, ca bı ca geyreno, çi roşeno yan zi vera maldê xo yê rotenı mal herineno, yan zi keno pê ver (Tıronpe) ey rê vanê çerçi. O karo kı o keno ê kari rê zi vanê çerçinı. Çerçi esto çiyê xo erzeno xo mıl, xo paşti u beno roşeno. Çerçi esto çiyê xo barkeno dewardê (Deve, Qatır, Bergir u Herr) bari u beno roşeno. Nê serandê bahdoyênan dı zı tay çerçi çiyê xo yê rotenı bar kenê Tıraxtor, Qamyon, Dolmış, motorandê hirêtekerınan u herwına u benê roşenê.

Brezilya u Portekiz grameran miyan de ferq esto emma merdumo/merduma ke pê fekê Brezilya ya zi Portekiz ra qal keno/kena, o/a şeno/şeno fekê binan areze (fam) kero/kera. Dı fekan miyan de ferq inca de esto: Portekiz de “ananas”, Brezilya de beno “abacaxi”. Portekiz de keyneke “rapariga” bena, lac “rapaz” beno; Brezilya de keyneke “moça” bena, u lac “moço” beno, ani vaciyeno.

Atauruki (zıwanê xo de: Tutunohan)oyo ke yew zıwanê do Austronêzkiyo ke miyanê Cumhuriyetê Timurê Rocvetışi de qal beno. No zıwan Cumhuriyetê Timurê Rocvetışi miyan de wayirê resmiyeti niyo. Adey Timuri ser de qal beno. Amarê qalkerdoğanê cı zi nêzaniyeno.

Sultan (Erebkiyê cı: سلطان) dewletanê İslami de sıfetê hukımdarano. No sıfet mısılmanan miyan de hetê sunniyan de guriyayo. Vêrde de kamci hukımdaro ke xoseriya xo ilan kerda, xo sultan name kerdo. Ewro zi Bruney, Malêzya u Oman de sultani estê, no sistem ravêreno. Teberê camêrdan de cêniyan (maye, waye u cêniyê hukımdaran) rê zi namê Sultani guriyeno.

Serrê 600ıne de Erebi erdê İran işğal kerdo u İmperatoriya Sasani biyo xırab. Bahdo işğali İslambiyayışê İran sıfte kerdo ema İran pêr İslami nêbiyo. İslambiyayışê İran seserra 9ıne de qadiyeno. Dewrê Miyanêne de İran de Emeviy,Ebbasiy,Tahiriy, Samaniy, Ğazneviy, İmperatoriya Selçukiyano Gırd, Xarezmşahiy, Moğoli u Timuriy hukım kerdo. Dewrê Miyanêne de Moğoli erdê İrani işğal kerdo u erdê İrani zaf biyo xırabe. Moğolierdê İrani de zaf terteley kerdo, mabênê 1220 u 1260 be veşaney u terteley nıfusê İrani 2,500,000 ra 250,000 kemayeyo.

Tabi wexto kı şahriye ê qülandê ê perzundê (süzgeçtê) a lengerida a makinerı ra yeno, vanê nêkewo erd. Eger erd kewo heme beno herı u toza. Qandê coy zi cılê bındı rakenê. Tay hüweyê a makinera text heray u kılmi estê kı inan kenê bın. Wexto kı o şahriye yeno inan ser. Herga kı yeno cı ser, jew inan gêno u beno ê şahriyeyê serdê inan cılan sero tenık-tenık rakeno, qandê wışkbiyayenı.

Qısey İslami (Erebki: الإسلام) Erebki ra yeno. 3 rıstıman ra ameyo meydan.Qur'ane Mıhemmedi rê ameyo u kıtabê Mısılmanan qebul benp. Camiye, caê ibadetê mısılmanano. Mıhemmed peyğembero mısılmanan yeno qebulkerdene.

Şiirê xü dı Edith zaf hézkerdenı ano kar. Ma nêy weş zanê kı héyata cı dı qe kes çınê biyo. Labırê ez şena nêy vaca kı héyata cı dı jew est bi. Merdım nêy şıirê cı yê ”Dagen svalnar” (Rojo honık beno) dı bıvino. "Nıka ez ferq kena destanê cı yê gırani ser qolê mı dı" Eger enbazê cı nêbyayê Edith nêşayê nêy qıseyê xaseki bınuşnayê.
İranê Rocvetışi (Farski de: خاور ایران; Khāvār-e Irān) namê ca u ostananê ke rocvetışê İrani de ca gênê. İranê Rocvetışi de Xorasanê Zımey, Xorasanê Rezewi, Xorasanê Veroci u Sistan u Belucıstan estê. Tayê referansan de Kirman zi İranê Rocvetışi miyan de aseno. Rocvetışê İrani de iklım germo u vartış zaf çıniyo. Sukê Mashhad, Zahedan, Bojnurd, Birjand, Zabol, Chabahar u Neyshaburi inca de ca gênê.

Bıza koyi (nameo taksonomik: Capra) namê cınsê bızano ke tede new cınsê bınêni estê. Bıza normale (Capra aegagrus hircus) zi cınsê bıza koyiya bınêniya. Bızan de pize çehar leteyan ra yeno pêra. Bıza koyi pêro serê koyan de weşiya xo ramena. Yew zi bıza koyiya sıpêye zi esta (Oreamnos americanus) ke namê xo de ko vêreno, hema bıza koyi niya.

Netîceyê standardîzasyonê çekuyan de di ferhengî weşanîyay. Ferhengê Türkçe-Kırmancca (Zazaca) Sözlük de duştê 7000 çekuyanê tirkî de, çekuyê kirmanckî ke standardîze bîyê estê. Ferhengê Kirmanckî (Zazakî)-Tirkî de nêzdîyê 10 hezarî ra zêde çekuyê bingeyênî yê standardîzekerdeyî estê. 20 hezarî ra zêde zî varyantê nê çekuyan estê. Nê varyantî cîya cîya fekan ra arêdîyayî.

BDP, ihtımalê gırewtışê DTPy sero 3ê Gulana serra 2008ıne de ameya ronayene. Amblemê partiye zemini sero zerd be rengê keski ra dara baliya.

İmam Ğazali: “Mı semedê ayın wulat xu terk kerd, ez şiya ğeribi. Çend kağıdi”. Serdari ayın wûyenu u vunu’; “Eg ma ıni kağıdun tue-ra bıg’ tı bê ilm muneni”? U dıma z’ kağıdun yı pé(y)ser dun’ cı.”

Her pilaqi ser dı, dı (2) hébi serey estê ju qandê wendenı u ê dıdını zi qandê nuşteno. Çıçax proxramê kompitorê ma OS’i komandoyê wenden u nuştenı dano, OS zi komando dano qertê kontrolê HD u o zi bı rayê kretzi emır dano qertê mantıqi u vano FAT’ê (file alloccation table) hewanı biya tiya. OS miyanê FAT’i dı enfermasyoni waneno u ka kamcin kluster miyan dı nêy enfermasyoni estê yan zi qeyıd bê.

Bonobo (nameo taksonomik: Pan paniscus) ya ji şempazeo qıyt, şempazeo cuce, o ki hewyano kı taxımê primadan ra, kiyê Hominidaean dı cınsê panan dı ca gêno. Bonobo dı cınsê kı kiyê Hominidae vırazınê, inan rao. Cınso bin Pan troglodytes (şempanzeo adi ji vajiyeno) dehana zêyde şempazey normali ifada keno.

Darülaceze (be Usmanıcki: دارالعجزه) zuanê ma de beno bonê ecızan yani teni ke kowti, bon u cayê inan. Darülaceze serra 1895 de fermani Ebdulhemid II sero vıraziyao. Cayê cı Okmeydanı dero u 27.000 metrekare herao. Zerri cı de yew bonê idarekerdışi, heyşt dairey eceze, odey qıcan, rever u hestexene, camiye, kılise, sinagog, xanê kari, fırın, hemam, çemaşırxene, ğasılxene, berberxene, hemşire u seba onyayoğan ra lojmani, merkezi rehabilitasyoni, bırnayışi heywanan ra bon, depoy, enbar u cemedxene esti.

Stadyumê Ğazi oyo ke stadyumo ke paytextê Efğanıstan suka Kabili de ca gêno. No stadyum de maço verên serra 1941ıne de Efğanıstan u İran miyan de biyo. Nê maçi de her dı taxımi zi berber mendê, ğalibê maçi nêveciyo. Peyniya 1990an de zi no stadyum de hukmatê Talibani infaz, qetliam u kıştışê xo kerdê. Tarixê 15ê Kanuni 2011 de hukmatê Efğanıstani nê stadyumi de gurenayışê newenayışi kerdo u stadyum anciya kerdo a.
Xanku, Yêniyê Sıti ya zi Hêniyê Sıti (be Tırki: Isıtma), wılayetê Tuncêliye de, qezay Pulur/Vacuğe de yew dewa. Namey dewa "Xanku" hewt pêra eşira Mexstani ra yewo. Eşira Mexstan parçey Khewıcana. Hurêndiya dewe raya Xozati seroya.

Ekonomiya Finlanda zaf qewetına. İGM serê kesi zaf berzo (0,959 €). Fealiyetê ekonomiki zaf herayê. Hacetê elektrik-elektroniki, makiney, optiki, komunikasyoni, kimyasali, metali rotış kenê. İGMyê xo $189.4 milyaro. Yewiya pereyê Ewroyo. Finlanda zaf endustrilize biya u dewleta de zaf zengına.

Alexander Aan yew gênco İndonezyayıco ke hesabê cıyê facebooki de pela xo de Homa çıniyo nuşto u na ri ra karê xo ra erziyao, 10 hınzar 598 dolaran cezay peredayışi u 2 (dı) serran cezay hepısi gırota. Ey sero mehkeme de vaciyao ke dini rê heqaret kerd u prensibê interneti çıne amord.

Ferxunde Melıkzade (فرخنده ملک زاده) namê keyneka ke tarixê Adare 15, 2015 de suka Kabili de terefê merduman ra kışiyaya, linç biya. Ferxunde, Camiya Şa du Şemşıra ver de be ju mıle werênayış kerdo, dıma werênayışi tayê merduman aye sero iftıra eşta, u inan vato ke Ferxunde Qurane vêşna. Merdumi be psikolociya naxıran aver şiyê u a linç kerda. Cayo ke tede Ferxunde qetl biya, polisi zi ameyi ema inan çiyê nêkerdo, ê teyna vındertê u pawıtê.

Zerduşti adıri rê ibadet nêkenê, adır teyna zey qıble vêniyeno. Dinê Zerduşti de adır, awe, herre, hewa firaz vêniyenê. Roşniye dinê Zerduşti de firaza, eke roc esto se merdum xo dano roci ser, eke çıniyo se merdum xo dano adıri ser. Merdumi roce de hiri reyi ibadet kenê.

American Pie (Pastaya Amerikani) yew filmo ke sera 1999ıne de pêl biyo. Senaristê filmi Adam Herzo u heme film o nuşto. Direktorê filmi Chris Weitzo. Formatê filmi komedi, genciye u sekso. American Pie seriyê filmê American Pie de filmo de verênio.

Çimeyê fekkî: Xebata standardîzasyonî de çimeyanê fekkîyan ra yan zî eserê ke çimeyanê fekkîyan ra arêdîyayê ra gelek çekuyî Ferhengê Vateyî de ca girewtî.

Çelik, Varto de serekê belediye biyo. Bênatê 2008 u 2010 de serekê Partiya Aşti u Demokrasiye (BDP) biyo. O İngılızki u Zazaki hewl qal keno. Dı teney domanê Çeliki estê.

Filê savanê Afrika gırdêrê dı cınsanê filê Afrikao, çehar metrey berzo u şeş ton gırano. Filê savanê Afrika dormey miyanê qıtay Afrika vıla biy. Goşê cıyo gırd karakteristikê eyo. Filê savanê Afrika vaşan weno u lızganê daran ano war, şıkeno u weno.

Portfoy ya zi portfolyo dokumano ke cı sero karkerdış u dokumananê binan cı keriyeno, uca de arê benê, cı rê vaciyeno. Portfoy huner ra heta ekonomiye yew cayê gırdi de guriyeno. Portfoy hetê areze ra Latinki ra portare (berdene) u foglio (pelge) ra vıraziyayo.

Being Human yew seriyê têlevizyonê Britanyayo. Being Human de Lenora Crichlow, Russell Tovey, Aidan Turner, Sinead Keenan, Michael Socha, Damien Molony, Kate Bracken kay kenê. Formatê filmi drama u komediya. Yew ciran Ghost, yew ciran Vampir, yew ciran zi Werewolfo. Şırketê produksiyoni Touchpaper Televisiono.
Elifbeyê Ewıstki, Elifbeyê Pehlewki ra peyda biyo. Oyo ke Elifbeyê Pehlewki de tayê herfi estê ke zêde vengi tede kewenê tê u wendışê cı kenê çetın, ema Ewıstki de xeylê herfi nayê pêra, kerdê ra ser ke elifbeyê cı zaf titizo, elifbeyanê dınya de elifbeyê fonetiki IPA ra dıme elifbeyo tewr deqiqo.

Çae Berbena (Çıra Bermenay) belkia lawıkay (deyray) Zazakiya tewr meşura ke ê hetê Dêsımia. Kami ena lawıke besta tê, nêzaniyena. Taê varyantê xo estê ke xeylê şairan vata, zey Zeynelê Qeremani, Ozan Emekçi, Memed Çapan, Ozan Rençber, Grup Yorum, Nilüfer Akbal u ê binan. Zerrekê (ihtıway) lawıke hetê butıniye ra yewbini nêgêno ya ki varyantê ke vaciyenê, cı ra zehf rınd nêasena. Yare rê hesrete, eşq hetê ra, ğurbetiye, ğeribiye heto bin ra, yenê ra zıwan.

Mılet nameyo ke İmperatoriya Usmanıcan de grubanê dini şınasnêne, motnêne. İmperatoriya Usmanıcan mıleti dinan rê abırnêne, kamci şarê ke mısılmanê inan yew grube vıraştêne, kamci şarê ke mısılman niyê inan zi grubê xo vıraştêne. Rıçıkê mıleti zıwanê Erebki ra (ملة) vêrdo a Zazaki. Ewro mılet din ra zêde zıwani motneno.

Finlanda (Finki: Suomi, İswecki: Finland) dewletê da qıtaya Ewropaya. Cayê xo rocakewtena zımeyê (şımal) qıtaya Ewropa dero. Dorme ra Estonya , Rusya, Norwec, İswec u Deryayo Baltik estê. Paytextê Finlanda sûka Helsinkiyo. Nıfusê xo 5,274,820o. Zıwanê xoyo resmi Finki u İsweckiyo. Sistemê idarey cumhuriyeto u Finlanda serra 1917ıne de xo reyna ra, xoser ilan kerd.

Komê Kültür u Senétê Cemal Süreya (Cemal Süreyya Kültür ve Sanat Derneği) 1991 ra yo kı müjganeya şiiri, mabênê şairan dı vela keno. Ser 2001 ra yo kı na müjganeya Cemal Süreyay hirê seri dı fınê pare beno.

Koyê Sincari (Erebki: جبل سنجار Jabal el Sinjar; Kurdki: چیای شهنگال/شهنگار Çiyayên Şingalê) ju koyo rezkiyo ke zımeyê Iraq dero. Koyê Sincari 210 dergo u noxtay cıyê tewr berz 1.356 metreyo. Suka Sincari verocê Koyanê Sincari de ca gêno. Çorşgırotışê Sincari 2014 de korê Kurdê Yezidiyan inca remayi u 500ê inan terefê Dewleta Iraq u Şamia İslami ra kışiyayi. Amerika u korê dewletan Koyê Sincari de Yezidiyan rê desteg u wer dayo.

Dardıstan namê mıntıqaya ke zımeyê Pakıstani de u rocvetışê Efğanıstani miyan de manena. Na mıntıqa de zıwanê Dardi qısey benê, şarê Dardi cıwiyenê.

John Ronald Reuel Tolkien (b.: 3 Çele 1892 - m.: 2 Keşkelun 1973) yew profesor, şair, filolog u nuştekaro de İngılızo. John Ronald Reuel Tolkien nuştekaro Efendiyê Gıştanan u Hobbitio. Ebe namey Cıhanê Miyani ra yew erd vıraşto u no cihan zaf eseran rê mewzu biyo.
Ğeza sero operasyonê İsraili 2014 (İbranki: מִבְצָע צוּק אֵיתָן‎, Mivtza' Tzuk Eitan; Erebki: الحرب على غزة ) jew operasyono ke tarixê Temuz 8, 2014 de sıfte kerdo u tıra keno. İsrail eno operasyon koordine keno u zerrekê operasyoni de quwetê hewa, erd u deryay esti. Heziran 12 de hiri (3) İsrailic merde viniyao u İsrail qandê kıştoğanê İsrailican diyene operasyon ra kerdo. Bahdo yew Fılistinıc terefê İsrailıcan ra kışiyao u dı terefan miyan de gırey cıra kerdo. Hata ınka operasyonê İsraili de yew esker u sivilê İsrailıc u dıse u şeşti u ponc (265) Fılıstinıci merdê. İsrail ebe silahê teknolociki ra Ğeza sero şıno u Ğeza İsrail sero roketi erzıno. Operasyon tarixê 26 Ağustos de bı sulh peyni dayo. Her dı terefi ki veram (ğelıbıyet) kerdi ilan.

Vateyê eseran zafîn aîdê Kocakayayî ê. Tayê eseran zî kesanê cîya-cîyayan ra weçînena. Albumê peyên de o yew helbesta Cîgerxwînî beste kerd.

Hurdımına çêney ki amey. Juye hetê lese ra derg u gırsa, namê xo Geyiga. Niadana xo çıqa xayina. Porrê xo têmiyane dera. Hawt asmiyo ko derê, sane koti ra bıvinê ke. Kıncê pazeniyo ke ser dera pêsê xo hata be zoniu, bajiyê xo hata be herme dıriyo biyo parçe u purçe, desenê xo areze niyo, hermê kınci poyiyo biyo parçe u purçe, temeqiyo astê hermê rasti ra, gıranê şene hata be naki dıriyo. Miyanê hurdımıne de ju parçe resen gıredaiyo.

Goçê şaran (İngılızki: Migration period ya zi Barbarian invasions) goç u ğalımo (ğaro) ke serranê 350-800 miyan de merdıman Asya ra Ewropa sero kerdo. Zemanê goçi dı periyodan rê cêra benê, periyodo yewın vuriyayışê sinoran ra periyodo dıyın zi rıciyayışê dewletan ra yenê pêra. Goçan ra tepeya barbaran u şaranê rocvetışki herrê Ewropa kerdê xırabe, xeylê cay kerdê xo dest u zaf merdımi kıştê.

Merdışê ey ra tepeya cêniya xo Xurem hetê Reyi rê remaya, uca de bınê namê Huremiya de fıkıranê Mazdeki kerdê hera. Mazdeki vato ke gani ke kıştış u goştê ganiyan meweriyo, xo sero çiyê erinayış (keye, hega, bon) mebo, zewec bıdariyo we, bestoğê zeweci mebo, eşqo serbest bıbo, cayê pilanê dinan bıwerêniyo. Coke ra Mazdek zey sosyalist zi vêniyeno.

Tı vuni/vuna; Wê/Ya nefsi mı. Ez bacê z’ tewbe kena o çiyun holun kena, bela merg hina lez yenu, tı beni pueşmun. Tı vuni dê, sıba towbe kerdış, eyr’ tewbe kerdış ra reheto.

Profesor doktor Heiner Eichner tesbit kerdo ke Zazaki zıwanê do xosero, lehçe ya zi fekê zıwanê bini niyo. Profesor Zazaki sero vato ke: “Ma vêni ke cıgeyrayışê (tetqiqat) Rusan de “Gelenegê Kurdçi hakimo. Uca de Zazaca miyandê Kurdki de vêniyeno. Hema cıgeyrayışanê (tetqiqat) Ewropa u Tırkiya de Zazaki zıwanê Kurdki ra cırao, abıriyeno. Gereke ke ma rıçıkê (koke) nê zıwanan ra şırê. Ez şêna vaca ki no zaf bellio Kurdki u Zazaca yewbinan nêtepışenê, yani eyni niyê. Yani Zazaki u Kurdki cıraê. Tarixê her dı zıwanan cırao.

Gülçin Ergül (b. 1985, Estanbol) jew kayker, dansker u muzisyena Tırka. Serra 1985 de suka Estanboli de maya cı ra biya. Serra 2005 de ebe ambazê cı ra gruba Hepsiy vıraşta u serialê Hepsi 1 de kay kerda. Hiri serran ra dıme serra 2009 de grube ra veciya u kariyerê cı ra tenya tıra kerda. Serra 2011 de albumê cıyê solo Bravoy çap kerda u eno album ra klibê Ara Ara pêl kerda.