Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Gerat Hančka: Grys, Kito. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 164

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Pius VI. (z byrgarskim mjenom Giovanni Angelo hrabja Braschi; * 27. hodownika 1717 w Cesenje, Cyrkwinski stat; † 29. žnjenca 1799 we Valence, Francoska) bě italski duchowny a cyrkwinski jurist a bu 15. małeho róžka 1775 jako naslědnik Klemensa XIV. wuzwoleny za 249. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. W času jeho pontifikata stawaše so francoska rewolucija a z tym wuswojenje a zesłabjenje katolskeje cyrkwje we wulkim dźělu Europy. Pius VI. bě přećiwnik rewolucije a wotpokaza ideju swobody, runosće a bratrowskosće. Po wobsadźenju Cyrkwinskeho stata w lěće 1796 a proklamaciji republiki w Romje (1798) bu Pius VI. najprjedy do Sieny wuhnaty a pozdźišo do Francoskeje deportowany, hdźež naposledk zemrě.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Połčnica (němsce Pulsnitz) je rěka w Sakskej a Braniborskej a wažny přitok Čorneho Halštrowa. Stawiznisce běše wona zapadna hranica Hornjeje Łužicy. Wužórli so ze studnički w Ohornje blisko Połčnicy a ćeče přez města Połčnica, Kinspork, Wótrań a Wikow, hdźež so wotlěwa do Halštrowa wuliwa.

Gmejna nadeńdźe so někak sydom kilometrow sewjerozapadnje Běłeje Wody a třinaće kilometrow wuchodnje Grodka při sewjerozapadnej kromje Mužakowskeje hole. Saksko-braniborska krajna hranica wotpowěduje tule tež historiskej hranicu mjez Hornjej a Delnjej Łužicu. Susodne gmejny su Feliksowy jazor (wokrjes Sprjewja-Nysa) na sewjeru, Cersk na sewjerowuchodźe, Jemjelica-Źěwink a Jabłońc na wuchodźe, Běła Woda a Trjebin na juhu kaž tež Slepo a Grodk na zapadźe.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Marja Kubašec: Andricki, Alojs. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 28sl.

W lěće 1789 wuda zběrku Wendisches Sterbeliederbüchlein z kěrlušemi za přeběh cyłeho lěta. Poezija je lěpša hač w mnohich staršich delnjoserbskich kěrlušowych knihach. Grys je dotal najstarši znaty kěrlušer z wučerskeho powołanja.

Juha Sipilä (* 25. apryla 1961 we Veteli) je finski politikar Centrumskeje strony, kotryž je wot 29. meje 2015 z ministerskim prezidentom Finskeje.

B: Bórk, BB: Bolborcy, BŁ: Błohašecy, Ć: Ćichońca, DB: Debrikecy, DK: Delnja Kina, HK: Hornja Kina, J: Južne předměsto, MW: Mały Wjelkow, ND: Nadźanecy, NM: Nutřkowne město, SB: Słona Boršć, SĆ: Sćijecy, ST: Strowotna studnja, SW: Sewjerowuchodny wobkruh, W: Wuchodne předměsto, WU: Wuricy, WW: Wulki Wjelkow, Z: Zapadne předměsto, ZD: Zajdowk

Energijowy koncern LEAG planuje w juhu gmejnskeho teritorija rozšěrjenje brunicoweje jamy Janšojce a tym wotbagrowanje Wótšowaša, Kerkojc a Grabka. Ludnosć tutych wjeskow so tomu spjećuje.
Na kupach knježi stajnje horca, tropiska klima ze sylnymi spadkami předewšěm w juniju a juliju a cyłolětnymi přerěznymi temperaturami wokoło 27 °C. Najwyše městno kupow leži jenož 2,4 metry nad mórskej hładźinu.

„Pornografija“ je ze starogrjekskeho wotwodźene kumštne słowo, kotrež bu zestajene z πόρνη (porne, „kurwa“) a γραφειν (graphein, „pisać“). Z antiki je jenož jedyn přikład za wužiwanje tutoho słowa znaty, a to jako πορνογράφος (pornographos) za awtorja abo molerja, kotryž so po wobsahu zaběra z prostitutkami.

Kćěje wot julija hač do septembra. Kćenja su jasnje čerwjenowioletne abo rědko běłe, steja w hornich łopjenowych rozporach a docpěwaja dołhosć wot 7 hač do 10 mm. Płona delnja hubka njesu žołty blečk a wioletne žiłki.

Ród wobsahuje něhdźe 60 družinow. Družiny su jednolětne zela, trajne zela abo połkerki, kotrež su přećiwo zmjerzkej čućiwe. Přećiwostejne łopjena su zwjetša owalne. Małke kćenja so w pózdnim lěće jewja a steja we wjele mutličkach na kóncu kiješkow.

Iluzija (makedonsce Илузија) je makedonsko-awstriski film z lěta 2004 z Mustafu Nadarević, Vladom Jovanovskim, Nikolu Gjuričkom, Dejanom Aćimovićom a Markom Kovačevićom w hłownych rólach. Režiser filma bě Svetozar Ristovski, kiž zestaji scenarij w kooperaciji z Grace Lea Troye. Podawki filma wotměwaja so we Velesu. Iluzija je stawiznička wo jednym nadarjenym, ale znjewužiwanym hólčecu, kotrehož nadźije k lěpšemu přichodej jeho přeradźichu a kotryž so naposledk z kriminelnym subjektom sta. Film spožča ćmowy wotkaz post-juhosłowjanskeje Makedonskeje, ju jako městno korupcije a namocy portretujo.

Brunica abo brune wuhlo je brunočorna sedimentna kamjenizna. Wužiwa so předewšěm jako paliwo. We Łužicy namaka so najwjetši brunicowy rewěr w dźensnišej Němskej. Wot 1930tych lět sem bu wotbagrowane wjace hač 70 łužiskich wsow dla brunicy.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Sydlišćo naspomni so k prěnjemu razej w lěće 742, dósta 1371 status mócnarstwoweho města a wuwiwaše so dla přihódneho połoženja w dolinje Neckara wot zažneho srjedźowěka sem k wuznamnemu wikowanišću. Spočatk 19. lětstotka bě Heilbronn jedne z prěnich srjedźišćow industrializacije w dźensnišej Badensko-Württembergskej. Historiske stare město zniči so při lětadłowym nadpadźe dnja 4. decembra 1944 nimale dospołnje, natwari so pak w 1950tych lětach znowa.

Płody su křidłate worjechi. Jich křidlešce stej paralelnej a na słónčnych stejnišćach čerwjenej. Dźelne płody docpěwaja dołhosć wot 2,5 cm a šěrokosć wot 5 hač do 9 mm. Płody w septembrje zezrawja.

Ob je w swojim hornim běhu přerěznje 150 dnjow zamjerznjeny a w delnim běhu samo wokoło 220 dnjow. W nalěću dóńdźe dla kopjenja lodu často k přepławjenjam na šěrokosći wot wjace hač 40 kilometrow.

We wuměłskej widejowej instalaciji Andricki. Wuznaće rozestaji so Sonja Toepfer na eksperimentelne wašnje ze žiwjenjom Alojsa Andrickeho. Prapředstajenje filma, kotryž so w nadawku biskopstwa Drježdźany-Mišno zdźěła běše 18. januara 2011 w Drježdźanach.
Sprjewja (němsce Spree, čěsce Spréva) je něhdźe 400 kilometrow dołha rěka we Łužicy na wuchodźe Němskeje a sewjeru Čěskeje, kotraž běži přez zwjazkowe kraje Sakska, Braniborska a Berlin.

Joachim Leopold Haupt, Johann Ernst Schmaler: Volkslieder der Wenden in der Ober- und Nieder-Lausitz. J. M. Gebhardt, 1841, str. 277sl. (přehlad pola Google Books)

Łopjena steja w spódnjej rozece a přećiwostejne na stołpiku, mjeztym zo su porowje na bazy zrosćene. Wone docpěwaja dołhosć wot hač do 4 cm.

Geografiska šěrokosć ma wosebje wliw na wětřikowe wuměnjenja. W prjedawšich časach, hdyž so łódźe hišće najčasćišo płachćachu, běchu te za łódźnistwo jara wažne. Z toho časa su so hišće pomjenowanja kaž kalmy abo Roaring Forties wobchowali, kotrež wětrikowe wuměnjenja wotpowědowacym šěrokosćam přirjaduja.

Scabiosa anthemifolia je rostlina z podswójby drapalcowych rostlinow (Dipsacoideae) znutřka swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).

Gentianopsis detonsa var. elegans (A.Nelson) N.H.Holmgren (Syn.: Gentiana elegans A.Nelson, Gentiana thermalis Kuntze, Gentianella detonsa subsp. elegans J.M.Gillett, Gentianopsis elegans (A.Nelson) Ma, Gentianopsis thermalis (Kuntze) Iltis)

Šalčininkai ( wurěkowanje ? / i) je městačko w Vilniuskim wobwodźe w Litawskej, blisko běłoruskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Šalčininkaiskeho rajona.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Tute přesunjenje wokalow dźe na indoeuropski přechad wróćo a hodźi so tohodla, zdźěla pola samsnych werbow, we wjacorych rěčach wobkedźbować, na př.

Nastroje za webowych wuwiwarjow: Venkman (programowa komponenta za wuporjedźenje zmylkow) a DOM Inspector, kotryž strukturu weboweje strony pokazuje.

Njabožkojce (němsce Naundorf) su delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica a wot lěta 2002 gmejnski dźěl Wětošowa. Maja něhdźe 230 wobydlerjow a nadeńdu so 4,5 kilometrow sewjernje Wětošowskeho stareho města a štyri kilometry juhozapadnje Bórkowow w Błótach a słuša do biosferoweho rezerwata Błóta.

Panemunė ( wurěkowanje ? / i; němsce Übermemel) je z něhdźe 200 wobydlerjemi najmjeńše město w Litawskej. Leži na zapadźe kraja w Tauragskim wobwodźe, při hranicy z Kaliningradskej oblasću.

Zwjazkowy kraj mjezuje z Delnjej Sakskej w sewjeru a sewjerowuchodźe, z Hessenskej w juhowuchodźe, z Porynsko-Pfalcu w juhu kaž tež z Belgiskej a Nižozemskej w zapadźe. Najwažniše rěki su Ryn, Ruhr, Weser, Lippe a Ems.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
Nanajpozdźišo wot časa reformacije běchu Delnje Brusy zafarowane do Dubčanskeje wosady, hdźež so hač do lěta 1857 serbsce prědowaše. Wo Wienskim kongresu přeńdźe wjes z cyłym sewjernym dźělom Hornjeje Łužicy k Pruskej a słušeše nětko do Rózborskeho wokrjesa w Šleskej.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Saksko-čěska železniska towaršnosć zwr. (SBE) je železniska towaršnosć w Sakskej. Sydło SBE je w Žitawje. Saksko-čěska železniska towaršnosć zwr. je stoprocentowska wotnožka wobchadneje towaršnosće Hochwaldbahn z Hermeskeila. Dalšej sobuzałožerjej Saksko-hornjołužiska železniska towaršnosć zwr. a Čěska sewjerna železnica (Česká severní dráha s.r.o.) wopušćištej SBE w lěće 2005. Hromadźe z Bahnbetriebswerk Žitawa tzwr ma Saksko-hornjołužiska železniska towaršnosć zwr. swoje sydło w železniskim zawodźe w Žitawje, kotryž bu 2005 kupjeny. SBE je sobustaw w tarifowym zwjazku zwjazkowych a njezwjazkowych železnicow w Němskej (TBNE).

Ruska (rusce Россия/Rossija, oficielnje Российская Федерация/Rossijskaja Federacija) je stat we wuchodnej Europje a sewjernej Aziji a zdobom po přestrjeni najwjetši kraj swěta. Stolica a najwjetše město je Moskwa. W Ruskej je – nimo Rusow – wjele mjeńšinow žiwe, kotrež maja zdźěla swójske awtonomne republiki we wobłuku federacije.

W lěće 1925 bě mjez 164 wobydlerjemi 93 ewangelskich a 71 katolskich. Ewangelscy wěriwi słušeja wot lěta 1875 k Porchowskej wosadźe (prjedy do Hodźija), katolscy chodźa wot 1772 do Wotrowa.

Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe Koćina kaž cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej, susodny Konjecy wostachu pak sakske. Hranica běžeše hač do lěta 1945 njedaloko wot modlerskeho stołpa „Mortwa holčka“ při puću mjez woběmaj wsomaj.

Wot Čornjowskeje wjesneje gmejny bu Zoba bórze na gmejnskeho předstejićerja postajeny, w lěće 1901 ze serbskeje strony jako kandidat 5. sakskeho wólbneho wokrjesa postajeny a za zapósłanca za II. komoru Sakskeho krajneho sejma wuzwoleny. Jako tajki zasadźi so wospjet za wužiwanje serbšćiny na zjawnych zhromadźiznach a w šuli.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Delnjoserbšćina (dsb. dolnoserbšćina, něm. Niedersorbisch, pól. dolnołużycki, čěs. dolní lužická srbština) je zapadosłowjanska rěč, kotraž rěči so w Delnjej Łužicy, we wokolinje města Choćebuza.

Colorado přiwza so dnja 1. awgusta 1876 – sto lět po njewotwisnosći Zjednoćenych statow – jako 38. stat do unije a ma tohodla přimjeno „Centennial state“ („Lětstotkowy stat“).

Přitočnišćo rěki je z přestrjenju wot 2.972.000 km² wjace hač wósom króć wjetši hač Němska a rozpřestrěwa so přez Rusku, Kazachstan, Chinsku a Mongolsku. Najdlěši a zdobom najwažniši přitok Oba je Irtyš, kotryž so w Kazachstanje wužórli. Wódny staw Oba je wosebje wotwisny wot počasa. Blisko wuliwa do Obskeho zaliwa leži přerězny wotliw mjez 3.460 m³/s w měrcu a 32.630 po taću sněha w juliju.
Oblasć Nižny Nowgorod (rusce Нижегородская область/Nižegorodskaja oblast, 1936–90 Oblasć Gorki) je oblasć we wuchodźe europskeje Ruskeje. Leži při srjedźnej Wolze něhdźe 400 kilometrow wuchodnje Moskwy při Transsibirskej železnicy. Jeje zarjadniske sydło a jeničke milionowe město je Nižny Nowgorod z 1,2 milionomaj wobydlerjow. Dalšej wulkoměsće stej Dzeržinsk (240.000) a Arzamas (106.000).

Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1419 jako Ilewitz. Ležownostne knjejstwo měješe we 18. lětstotku Chróstawske ryćerkubło. We 1880tych mějachu Jiłocy po statistice Arnošta Muki cyłkownje 245 wobydlerjow, z nich 175 Serbow (71 %) a 70 Němcow. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 10,4 %. Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Budestečanskej wosadźe.

Bielefeld leži na sewjerowuchodźe zwjazkoweho kraja při wuchodnych wuběžkach Teutoburgskeho lěsa a wódnym rozwodźe mjez přitočnišćomaj Wesery a Ems. Susodne wulkoměsta su Osnabrück na sewjerozapadźe a Paderborn na juhu.

Kćěje wot měrca hač meje. Ćěmno žiłkate, jasnomódre, dołho stołpikate kćenja steja po jednu w rozporach 3-7-lapatych łopjenow a docpěwaja wulkosć wot 6 mm. Maja štyri rozdźělne krónowe kónčki. Keluškowe kónčki su šěroko-wutrobojte a dołho mikawčkate.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Roger Willemsen (* 15. awgusta 1955 w Bonnje; † 7. februara 2016 we Wentorfu pola Hamburga) bě němski publicist, awtor a telewizny moderator.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

K přełamoškrutowym horinam słušeja mjez druhim srjedźne horiny Němskeje, kaž Smoliny, Durinski lěs abo Rudne horiny. Geologisce widźane su tute wo wjele starše hač sfałdowane horiny, kaž Alpy.

Grima (němsce Grimma) je sakske město w Lipšćanskim wokrjesu. Po přestrjeni štwórte najwjetše město Sakskeje nadeńdźe so při Modłeji a ma něhdźe 28.000 wobydlerjow.

Gmejna nadeńdźe so we wuchodnych Błótach něhdźe dwanaće kilometrow sewjerozapadnje Choćebuza a štyri kilometry juhowuchodnje Bórkowow. Ke gmejnje słušatej wjesce Brama (Brahmow) a Rubyn (Ruben), kotrejž ležitej juhozapadnje resp. juhowuchodnje Wjerbna.

W lěće 1939 nastupi Andricki kapłanstwo při Drježdźanskej Dwórskej cyrkwi, hdźež wukonješe předewšěm nadawki dušepastyrja za młodostnych, prefekta Drježdźanskich kapałnikow a prezesa Drježdźanskeje Kolpingoweje swójby. Swojeje sprawnosće, wotpokazowaceho wustupowanja napřećo nacionalsocialistiskej ideologiji w zjawnosći a serbskeho pochada dla, běše dušepastyr Andricki NSDAP a statnym organam njepřijomny. Andricki a dalši kapłanojo předstaja z Drježdźanskej młodźinu 5. januara 1941 Oberufersku hru wo Jězusowym narodźe („Oberuferer Weihnachtsspiele“) w Drježdźanskej Dwórskej cyrkwi. Při dalšim předstajenju 12. januara 1941 w Pěrnom kontroluje Gestapo hru, na čož sćěhowachu wótre rozestajenja.
Čistoozjornoje (rusce Чистоозёрное) je sydlišćo měšćanskeho typa w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Zapadosibirskej nižinje něhdźe 30 kilometrow wot kazachskeje hranicy w Nowosibirskej oblasći. Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.

Na prěnjej Schadźowance po Druhej swětowej wójnje, kotraž wotmě so jutry 1946 w Radworju, počesćichu serbscy studenća swojeho něhdyšeho staršeho z wopomnjenskej taflu při Křižnej cyrkwi. Při Kukowskim hrodźišću připrawichu 1984 serbscy młodostni křiž, kotrehož napismo złoži so na primicny wobraz Alojsa Andrickeho. Wot tutoho časa je hrodźišćo zdobom zetkanišćo katolskeje młodźiny. W samsnym lěće připrawi so tež při ródnym domje Andrickeho w Radworju koporowy relief grafikarja Wernera Juzy jako wopomnjenska tafla. W zwisku z přihotowanjemi jeničkeho zjězda katolikow w NDR, so w februaru 1987 w Drježdźanach dróha po Andrickim pomjenowa, ale tež w Budyšinje a Radworju stej dróze po nim pomjenowanej. W Drježdźanskej Katedrali swjateje Trojicy a wot lěta 1993 tež w Dachauskim muzeju stej tafli k wopominanju Alojsa Andrickeho připrawjenej.

Azija je po přestrjeni a wobydlerstwje najwjetši kontinent na swěće a mjezuje z Europu na zapadźe, z Ćichim oceanom na wuchodźe, z Indiskim oceanom na juhu a z Afriku na juhozapadźe.

Składnostnje wopyta ruskeho cara Pětra I. do Sakskeje wěnuje serbski farar Michał Frencel jemu list, w kotrymž jeho w mjenje Serbow wutrobnje wita.

Nawka bu 1965 z literarnym mytom Domowiny, 1970 z rjadom „Zasłużony dla Kultury Polskiej” a z čestnym znamješkom pólskeho zjednoćenstwa ZAIKS wuznamjenjeny. W lěće 1995 spožči so Antonej Nawce Myto Ćišinskeho.

Šěrokostniki su kruhi na (idealizowanym) zemskim powjerchu z konstantnej geografiskej šěrokosću β, kotrež paralelnje k ekwatorowej runinje k wuchodo-zapadnemu směrej běža.

Gentianopsis paludosa (Munro ex J.D.Hooker) Ma: Areale leža w Chinskej, Butanje, Indiskej, Nepalu a Sikkimje we wysokosćach mjez 1100 a 4900 m NN.

Z historiskeho pohlada leži Třeplin w Šleskej blisko hranicy z Łužicu – sewjernje ležace Wulke Ždźary słušeja k Delnjej Łužicy a zapadnje ležace Brunojcy k Hornjej Łužicy.

14. julija abo 14. pražnika je 195. dźeń gregorianiskeje protyki (196. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 170 dnjow hač do kónca lěta.

Město załoži so dnja 30. nowembra 1538 pod mjenom Ciudad de la Plata de la Nueva Toledo a bě wot 1559 zarjadniske sydło španiskich teritorijow w dźensnišich statach Paraguay, Peru, Argentinska, Chilska a Boliwiska. Wot 1609 je wone tež sydło arcybiskopstwa. Po njewotwisnosći Boliwiskeje dósta město w lěće 1839 status stolicy a nowe mjeno po rewolucionarnym wjedniku Antonio José de Sucre. W lěće 1898 přepołoži so knježerstwowe sydło do La Paz.

Elipsoidiska abo geodetiska šěrokosć: wotpowěduje, hdyž so rotaciski elipsoid jako zemski model wužiwa, kutej mjez ekwatorowej runinu a elipsoidowej normalu. Tuta wersija geografiskeje šěrokosće wužiwa so w krajměrjenstwje a kartografiji.

07. januara: Při pozdatnje islamistiskim nadpadźe na redakciju francoskeho satiriskeho magacina Charlie Hebdo w Parizu wumrě 12 ludźi, mjez druhim wudawaćel Stéphane Charbonnier a wjacori rysowarjo.
Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Na hórce při zapadnej kromje Wichow namaka so pohrjebnišćo z bronzoweje a zažneje železoweje doby, kotrež bu w lěće 1873 namakane. Wjes sama naspomni so prěni raz hižo w lěće 1241 jako sydło knjeza Reinhardus de Wichowe. Hač do 19. lětstotka měješe Wichowske ryćerkubło, kotrež słušeše mjez druhim rodomaj Gersdorff a Heynitz, ležownostne knjejstwo. W lěće 1854 wupućowachu wjacori Wichowscy Serbja z Janom Kilianom do Texasa. W knježim domje z 18. lětstotka so po 1945 starownja zarjadowa, kotraž hač do lěta 2003 eksistowaše. 1937 namakachu 88 čěskich, sakskich, šwicarskich a nižozemskich pjenjezow ze 16. a 17. lětstotkow.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Iki-Burul (rusce Ики-Бурул, kalmyksce Ики Бурул) je wjes ze 4.000 wobydlerjemi w ruskej republice Kalmykskej. Leži něhdźe 62 kilometrow wot Elisty.

Sucre je oficielna stolica Boliwiskeje a z něhdźe 240.000 wobydlerjemi šeste najwjetše město južnoameriskeho stata. Wone je stejišćo Wyšeho sudnistwa, mjeztym zo je sydło knježerstwa La Paz. Nadeńdźe so na juhu kraja we wysokosći wot 2800 metrow. Město słuša z lěta 1991 do swětoweho herbstwa UNESCO.

Strelicije (Strelitzia Ait.): Z pjeć družinami podłu wuchodneho pobrjoha Južneje Afriki (hłowna rozšěrjenska kónčina) hač do Mosambika a do wuchodneje wysočiny Simbabwe:

Kćěje wot meje hač junija. Hubka je na tofl podobna, žołta a ćmowje žiłata a blakata a docpěwa dołhosć wot 3 hač 4 cm a šěrokosć wot 3 cm. Wostatne kćenjowe łopješka su purpurowobrune. Bóčne kćenjowe łopješka často su spiralojće wjerćane.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Bjedrich August Bergan (němsce Friedrich August Bergan; * 15. septembra 1824 w Dołhej Boršći, † 16. februara 1901 w Drježdźanach) bě serbski ewangelski farar a zakitowar serbstwa.

Nimo cyrkwinskeho dźěła eksistuje we Wotrowje młodźinski klub O2 (ob origem), kotryž přistupi 2004 Domowinje. We wsy eksistuje pěstowarnja, kotraž přeńdźe 2005 do nošerstwa Serbskeho šulskeho towarstwa. W lěće 1758 pod biskopom Wóskim natwarjena a wjacore razy powjetšena šula hižo njedźěła.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Iluzija bě prěni film Ristovskeho. Po premjerje w Kanadźe a Zjednoćenych statach bu derje wot tamnišich kritikarjow akceptowany, kiž wuchwalichu jeho bjezkompromisny realizm a wustup Marka Kovačevića we hłownej róli. Filmej spožči so najlěpše myto na Mjezynarodnym festiwalu Anchorage w lěće 2005.

Gallagher wumrě w juniju 1995 po transplantaciji jatrow, kotraž bě trěbna dla jeho alkoholizma. Wón bu pochowany na kěrchowje we wsy Ballincollig pola Cork.

Cezišćina so móže do slědowacych narěčow rozdźěłać, kotrež buchu po wsach mjenowane, w kotrychž so rěčane; swójske mjenowanja wsow su tu w datym času w spinkach mjenowane:
Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Po Mukowej statistice mějachu Žuricy we 1880tych lětach 157 wobydlerjow, mjez nimi 86 Serbow (55 %) a 71 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Žuričanskeje gmejny wot jenož hišće 38,2 %. Hač do dźensnišeho leži wjeska při rěčnych mjezach serbšćiny.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Pod hesłom Hardcore abo Porno rozumi so eksplicitne zwobraznjenje seksualnych aktiwnosćow, při čimž su splažne organy we wotewrjenosći widźomne a hraja tak rjec „hłownu rólu“.

25. oktobra: Při wólbach za pólski sejm dósta nacionalnokonserwatiwna strona Prawo i Sprawiedliwość („Prawo a sprawnosć“) něhdyšeho ministerskeho prezidenta Jarosława Kaczyńskeho 37,7 % hłosow a dobudźe z tym jako prěnja strona po přewróće wjetšinu sydłow w parlamenće.

Barnim mjezuje z wokrjesom Uckermark w sewjeru, z Pólskej w samym wuchodźe, z wokrjesom Markowsko-Wódrjanski kraj w juhowuchodźe, z Berlinom w juhu a wokrjesom Hornja Habola w zapadźe.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Po horjeka naspomnjenej definiciji je ablawt tež w zapado- a serwjerogermanšćinje rozšěrjeny přezwuk (na př. němsce Maus - Mäuse, Mäuslein; fahren - fährt), kotryž bu přez -i/j- w sćěhowacej złóžce zawinowany. Tutón je wo wjele młódši zjaw hač indoeuropski ablawt, čehoždla ani njeje systematiski abo historiski zwisk ze změnu w ablawtowych rjadach a přezwuk so zwjetša k ablawtowym fenomenam njeliči.

Podlaske wojewódstwo (pólsce Województwo podlaskie) je wojewódstwo na sewjerowuchodźe Pólskeje. Stolica a zdobom najwjetše město je Białystok. Druhe wuznamne města su Suwałki, Łomża, Augustów a Bielsk Podlaski.

Alojs Andricki, syn wučerja Jana Andrickeho a Madleny (rodź. Cyžec) a bratrowc Mikławša Andrickeho, narodźi so 1914 jako štwórte ze šěsć dźěći w Radworju. Třo bratřa (Jan, Gerat a Alfons) studowachu tohorunja teologiju. Najmłódši bratr Alfons, kotryž přisłušeše jezuitskemu rjadej, padny jako wojak w druhej swětowej wójnje. Sotra Marta (1922–2016) bydleše hač do swojeje smjerće w ródnym Radworju.

Najwyši dypk na teritoriju Badensko-Württembergskeje je 1495 metrow wysoki Feldberg w Čornym lěsu. Najniše městno je Rynski pegel blisko Mannheima (85 m).

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Kowrow (rusce Ковров) je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje we Wladimirskej oblasći. Ma něhdźe 140 tysac wobydlerjow.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Wjerbno (němsce Werben) je gmejna w Delnjej Łužicy. Leži w juhowuchodnym dźělu Braniborskeje we wokrjesu Sprjewja-Nysa a słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej. Je jedna ze šěsć gmejnow Bórkowskeho hamta.
Ke gmejnje słušeja wsy Barklawa (Bärenklau), Dubojce (Taubendorf), Gósćeraz (Groß Gastrose), Grabk (Grabko), Granow (Grano), Kerkojce (Kerkwitz), Krajna (Krayne), Łužyca (Lauschütz), Lubink (Lübbenchen), Pynow (Pinnow), Rychartojce (Reicherskreuz), Semtyń (Sembten), Stoki (Staakow), Wjelike Drjejce (Groß Drewitz) a Wótšowaš (Atterwasch).

31. měrca: Tomáš Garrigue Masaryk załoži Realistisku stronu (Čěsku ludowu stronu) jako čěske hibanje za njewotwisnosću a wotprajenje panslawizma.

Bob Birch (* 14. julija 1956 w Detroit, Michigan; † 15. awgusta 2012 w Los Angeles, Kaliforniska) bě US-ameriski hudźbnik a basist, kiž bě z čłonom skupiny Iron Butterfly. Piskaše tež pola Eltona Johna.

Hanka Krawcec (němsce Hannah Schneider; * 13. měrca 1901 w Drježdźanach, † 19. oktobra 1990 w Filipowje, Čěska) bě serbska wuměłska molerka, grafikarka a ilustratorka a płaći jako prěnja profesionelna serbska wuměłča.

Na horjatych kupach wulkaniskeho nastaća knježi włóžna a horca tropiska klima. Najwyše městno kraja je Mount Saint Catherine (840 m) na hłownej kupje.

9. decembra abo 9. hodownika je 343. dźeń gregorianiskeje protyki (344. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 22 dnjow hač do kónca lěta.

Tuchorski kěrchow (němsce Taucherfriedhof) je najwjetše pohrjebnišćo w Budyšinje. Nadeńdźe so wuchodnje stareho města mjez Lubijskej dróhu na juhu a Mužakowskej na sewjeru.

Podnjesterska (moldawsce Нистрене/Nistrene, rusce Приднестровье/Pridnjestrowje, ukrainsce Придністров'є/Pridnistrowje) je mjezynarodnje njepřipóznaty, faktisce pak njewotwisny stat we wuchodnej Europje, kotryž bě so po rozpadźe Sowjetskeho zwjazka w Podnjesterskim konflikće wot Moldawskeje wotšćěpił. Nadeńdźe so zwjetša na lěwym (wuchodnym) brjoze Dnjestra, po kotrymž je tež pomjenowana. Stolica je Tiraspol.

Reinhold Weber, Iris Häuser: Baden-Württemberg. Eine kleine politische Landeskunde, Stuttgart 2008 (Landeszentrale für politische Bildung Baden-Württemberg)

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Kralowska strelicija (Strelitzia reginae Aiton, Syn.: Strelitzia parvifolia W.T.Aiton): To je woblubowana pyšna rostlina w tropiskich zahrodach, jako čworowa rostlina w njetropiskich krajach a jako dołho dźeržomny rězny kwět.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Scabiosa anthemifolia je jednolětna abo krótko žiwa rostlina. Zhibnjeny stołpik docpěje dołhosć wot hač do 80 cm. Ćmowočerwjene, wioletne abo róžojte kćenja steja w něhdźe 5 cm wulkich hłójčkach.

Žiguljowsk (rusce Жигулёвск) je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při prawym brjoze Wolgi njedaloko Kujbyšewskeje rěčneje zawěry, napřećo wulkoměstu Toljatti w Samarskej oblasći. Ma něhdźe 55 tysac wobydlerjow.

W germanšćinje słuži pola tak mjenowanych słabych werbow dentalny sufiks (na př. -t- w němčinje, -ed w jendźelšćinje) za markěrowanje preterituma a participa II. Pola sylnych werbow wšak chětro prawidłowny ablawt wustupuje, to rěka, tam so hłowne wokale při konjugaciji měnjeja.
Při wosebitych wjedrowych situacijach su při hewak měrnej rěčce katastrofalne powodźenja móžne, tak k dotal poslednjemu razej w awgusće 2002. Wot 17. do 21. lětstotka dóńdźe w dolinje Mohilnicy po chronikach znajmjeńša 18 króć k ćežkim přepławjenjam.

Dalše mjena rěki su As (chantisce a manzisce za „wulku wodu“), Salja-Jam (nencisce za „rěka krajneho jazyka“), Kwai a Eme (selkupisce za „dušu“ resp. „mać“), Omar (tatarsce) a Tojbodym (teleutisce za „wulku rěku“).

Kut, kotryž so za geografisku šěrokosć wužiwa, njeměri so w zemskim srjedźišću, ale wotpowěduje kutej mjez (idealizowanym) lotowym směrom a ekwatorowej runinu zemje.

Najstarši wobšěrny rěčny pomnik delnjoserbšćiny je rukopisny přełožk Mikławša Jakubicy z lěta 1548. Prěnja ćišćana delnjoserbska kniha běchu delnjoserbske spěwarske a katechizm wot Albina Mollera z lěta 1574. Dalšej wažnej rěčnej pomnikaj staj "Enchirideon Vandalicum" Handrija Tary (1610) a rukopisna gramatika Jana Chojnana (1650).

Wot 1966 do 1970 bě čłon skupiny Taste, potom wustupowaše jenož hišće pod swójskim mjenom a produkowaše tež wjetšinu swojich albumow sam. Wot 1971 do 1973 wuzwolichu jeho čitarjo nowiny Music Express trójce za najwoblubowańšeho gitarista. Nimo elektriskeje gitary – zwjetša Fender Stratocaster z lěta 1961 – hraješe tež na akustiskej gitarje, hubnej harmonice, mandolinje a saksofonje.

Awtonomny wokrjes Chantow a Mansow (tež Jugra; rusce Ханты-Мансийский автономный округ/Chanty-Mansijskij awtonomnyj okrug) je awtonomny federaciski subjekt w aziskim dźělu Ruskeje. Leži wuchodnje Urala w Sibirskej při rěkomaj Ob a Irtyš a wobjimuje wulki dźěl Zapadosibirskeje nižiny. Awtonomny wokrjes je wjetši hač Francoska, ma pak mjenje wobydlerjow hač Mnichow. Jeho zarjadniske sydło je Chanty-Mansijsk z něhdźe 80.000 wobydlerjemi. Najwjetše města su Surgut (306.000 wobydlerjow), Nižnewartowsk (251.000) a Neftejugansk (122.000).

22. oktobra: Podpisanje zrěčenja třoch kejžorow mjez Němskej (Wilhelm I.), Rakusko-Wuherskej (Franc Józef I.) a Ruskej (Aleksander II.) we Wienskim hrodźe Schönbrunn.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Wona je mandźelska bywšeho prezidenta Billa Clintona, z kotrymž je z lěta 1975 zmandźelena, a bě tuž wot 1993 do 2001 first lady Zjednoćenych statow. Wot 2001 do 2009 zastupowaše zwjazkowy stat New York w ameriskim senaće. Pod prezidentom Barackom Obamu, přećiwo komuž kandidowaše w předwólbach demokratow 2008, bě wona wot 2009 do 2013 wonkowna ministerka.

Schódnje zarjadowane jednore lisćowe łopjena su jejkojte abo šwižnje jejkojte ze zubatej kromu. Jich dołhosć wučinja 60-120 mm, šěrokosć 25-75 mm, dołhosć stołpika 4-12 mm. Horni bok je błyšćaće módrozeleny, delni bok tróšku swětliši.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Berezne (ukrainsce Березне; pólsce Bereźne) je město w oblasći Riwne na zapadźe Ukrainy. Leži w historiskej Wołynskej něhdźe 70 kilometrow sewjerowuchodnje Riwneho.
Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Genocid Armenjanow bě jedyn z prěnich systematiskich genocidow 20. lětstotka. Wón sta so za čas Prěnjeje swětoweje wójnje pod zamołwitosću młodoturkowskeho, wot Komiteja za jednotu a postup tworjeneho knježerstwa Osmaniskeho mócnarstwa. Při masakerach a smjertnych pochodach, kotrež so hłownje w lětomaj 1915 a 1916 wotměchu, zahinychu po wšelakich trochowanjach mjez 300.000 a wjace hač 1,5 milionow ludźi. Trochowanja k ličbje Armenjanow, kotřiž so přez přesćěhowanja w předchadźacymaj lětdźesatkomaj morichu, wariěrowa mjez 80.000 a 300.000. 24. apryl, dźeń, na kotrymž so 1915 deportacija armenskeje elity z Konstantinopla zahaji, płaći w Armenskej jako wopomnjenski dźeń genocida.

Dubrawa (němsce Trattendorf) je delnjołužiske sydlišćo w braniborskim wokrjesu Wokrjes Sprjewja-Nysa, kotrež słuša wot lěta 1946 do Grodka. Leži južnje stareho města při lěwym brjoze Sprjewje a sakskej hranicy a ma něhdźe 2.000 wobydlerjow.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Datiwowa kóncowka na -ej pola muskich žiwych substantiwow, kotraž je w tej formje w hornjoserbskim standardźe z wašnjom, realizowaše so w Lubijskej narěči zwjetša jako -owi, kaž w susodnej čěšćinje (n.př. synowi město synej, kralowi město kralej).

Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1419 jako Salegaw a přisłuša znajmjeńša ze 17. lětstotka ke Klukšanskej ewangelskej wosadźe. 1936 bu tež do politiskeje gmejny Klukš zagmejnowana.

Na jednanjach wobdźěleni běchu Neville Chamberlain za wulkobritanisku, Édouard Daladier za francosku, Benito Mussolini za italsku a Hitler za němsku stronu.

Holubiwka (ukrainsce Голубiвка; rusce Голубовка; 1962 – 2016 Kировск/ Kirowsk; w Luhanskej republice – Kirowsk) je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Luhań něhdźe 50 kilometrow zapadnje Luhanska.

Španiska činohra Calderóna de la Barci so wuznamjeni přez barokowu retoriku. Je to wosom- do dźesaćhodźinski kruch, kotryž bu wot Enzensbergera radikalnje skrótšeny. Režiser Hansgünther Heyme je dołho podarmo za dobrymi přełožowarjemi a dramatikarjemi pytał, kotřiž bychu jemu přeswědčacu a za měšćanske dźiwadła so hodźacu wersiju poskićili. Skónčnje móžeše Enzensbergera za to zahorić. Njejedna so poprawom wo přełožk, Enzensberger je so pak prócował, zo by dramatiske struktury Calderóna přewzał. Jeho bóle lakoniska wersija koncentruje so hłownje na politiske a erotiske konflikty hry.

Kemerowo (rusce Кемерово; 1918–1924 Šćeglow/ Щеглов, 1924–1932 Šćeglowsk / Щегловск) je wulkoměsto w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Tom něhdźe 3600 kilometrow wuchodnje Moskwy a je najwjetše město a stolica Kemerowskeje oblasće. Ma něhdźe 549 tysac wobydlerjow.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

W lěće 2010 měješe Oblasć Saratow 2.521.892 wobydlerjow. Z nich běchu 85,3 % Rusojo. Najwjetšej mjeńšinje běštej kazachska (3 %) a tatarska (2,1 %).

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Zimohorja (ukrainsce Зимогір'я; rusce Зимогорье) je město w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Luhań něhdźe 40 kilometrow zapadnje Luhanska.

Rostliny su štomy, kerki, połkerki abo zela. Jich kćenja su zwjetša žołte, tróšku cygomorfne a steja w kićach abo pakićach. Próškowe łopješka su zdźěla sterilne abo maja rozdźělnu dołhosć.

Zorynsk (ukrainsce Зоринськ; rusce Зоринск) je městačko w Luhanskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Lozowa něhdźe 50 kilometrow juhozapadnje Luhanska.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Dokelž je we wysokim měrje na jeho žiwjenski rum přiměrjeny, reaguje jara čućiwje na mylenja. Zničenja tropiskich dešćikowych lěsow je při tym najwjetši problem. Družina steji w Čerwjenej Lisćinje IUCN jako "mało wohrožena".

Prěni kěrchow na tutym městnje bu w lěće 1523 wot města załoženy před tehdyšimi wonkownymi Bohatymi wrotami. Swoje mjeno dósta wot Tuchorskeje kapałki, kotruž bě měšćanska rada z Tuchorskeho lěsa blisko Hornjeho Wujězda tamle přepołožiła. Dla přiběraceje ludnosće dyrbješe so pohrjebnišćo wjacore razy rozšěrić, wosebje w 19. lětstotku. Dźensa ma přestrjeń wot 7,9 hektarow a skići městno za 5000 rowow. Wobchowali su so mnohe historiske narowne kamjenje kaž tež rownišća bohatych Budyskich swójbow, kaž na přikład Franckec rownišćo.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Rosće w njerodźowych wobrostach na hrjebjach, na smjećowy a drjebiznowych městnach, nadróžnych kromach, brjohach a mórskich přibrjohach. Preferuje włóžne, jara wutkate, čumpate běłohlinowe a hlinjane pódy.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Guyana mjezuje ze Surinamskej na wuchodźe, z Brazilskej w Amaconasowej nižinje na juhu a z Venezuelu na zapadźe. Najwyše městno je taflowc Roraima w třiróžku mjez Guyanu, Venezuelu a Brazilskej, kotrehož wjeršk leži 1230 metrow nad normalnej nulu.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
Prěnje historiske naspomnjenje jako Groß Duben pochadźa z lěta 1464. W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 302 wobydlerjej, mjez nimi 292 Serbow (97 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 56,7 %.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Jiříkov (němsce Georgswalde) je městačko na samym sewjeru Čěskeje, sewjernje Rumburka a wuchodnje Šluknova. Leži w Šluknovskim wuběžku napřećo Habrachćicam při sakskej hranicy a słuša k Děčínskemu wokrjesej Wusčanskeho kraja (Ústecký kraj). Přez městačko běži Jiříkovský potok, lěwy přitok młodeje Sprjewje.

W lěće 1947 přesydli so na přeće maćerje k staršimaj do čěskich Warnoćic, hdźež hač do lěta 1986 bydleše. Poslednje lěta swojeho žiwjenja přebywaše w hladarni bliskeho Filipova pola Jiříkova. Wona bu pohrjebana w swójbnym rowje na Warnočanskim kěrchowje.

David Irving (* 24. měrca 1938 w Brentwoodźe) je kontrowersny jendźelski historikar, kotryž zaprěwa holocaust. Znaty je tež přez knihu wo lětarskich nadpadach na Drježdźany. Irving bu we wšelakorych statach wotsudźeny.

Składnostnje stotych posmjertnych narodninow Alojsa Andrickeho předstajitaj Budyske Němsko-Serbske ludowe dźiwadło a Serbski ludowy ansambl 12. apryla 2014 prapremjeru serbskeje hudźbneje dramy Chodźić po rukomaj Jěwy-Marje Čornakec a Ulricha Pogody.

Wolčansk (rusce Волчанск) je městačko w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Wolčanka we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 450 kilometrow sewjernje Jekaterinburga. Ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Dopokazy gallišćiny su znate w dwěmaj alfabetomaj, a to w grjekskim alfabeće (wot 3. lětstotka před našim ličenjom časa hač do spočatka 1. lětstotka našeho ličenja časa) a we łaćonskim alfabeće (wot kónca prěnjeho lětstotka do Chr. hač do kónca štwórteho lětstotka po Chr.).

Chmelnyckyj (ukrainsce Хмельницький; do lěta 1954 Proskuriw, ukrainsce Проскурів) je město w zapadnym dźělu Ukrainy, najwjetše město a stolica oblasće Chmelnyckyj. Leži při Južnym Bugu w historiskej Podolskej něhdźe 270 kilometrow juhozapadnje Kijewa.

Theodor Heuss (* 31. januara 1884 w Brackenheimje, † 12. decembra 1963 w Stuttgarće) bě němski žurnalist, politikowědnik a přez nimale 60 lět aktiwny liberalny politikar (NSV, FVg, FVP, DDP, FDP/DVP). Při załoženju strony FDP w lěće 1948 sta so z jeje předsydu. Wot 1949 do 1959 bě prěni zwjazkowy prezident Zwjazkoweje republiki Němskeje.

Kevin Ayers (* 16. awgusta 1944 w Herne Bay, Kent; † 18. februara 2013 w Montolieu, Francoska) bě britiski rockowy hudźbnik, spěwar a spěwydźěłar, kotryž hraješe mjez 1966 a 1968 na basgitarje pola skupiny Soft Machine.
Sawana je tropiski abo subtropiski typ wegetacije, při čimž namakamy zwisowacu kerčinu a skerje wotewrjenu a dźěratu drjewinu. Sawana je tuž zhromadne zapřijeće za wegetaciske pasmo mjez tropiskim dešćowym lěsom a pusćinu. Słowo sawana woznamjenja přibližnje „daloka runina“. Rozeznawamy po wegetaciji a mnóstwje spadkow włóžnu, suchu a ćernjojtu sawanu.

Zhromadne charakteristiske přiznamjenja khojsanksich rěčow su mlaski, za kotrež w klasiskich alfabetach njejsu wosebite pismiki. Ale za nje eksistuje znamješka w IPA-symbole.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Město je so w lěće 1097 k prěnjemu razej naspomniło a słušeše wot 1793 do 1920 do Ruskeje. Mjez wójnomaj běše z dźělom Pólskeje. Do Druheje swětoweje wójny měješe město židowsku wjetšinu wot 90 % wobydlerstwa. Nimale wšitcy buchu pod němskim wobsadźenjom w lětomaj 1941/42 zamordowani.

Kompleksne měchowcy wustupuja mjez druhim pola wjele magnolijam podobnym rostlinam, maslenkowych rostlin (Delphinium, Europska kubołnička atd.), swjatkowničkow a wjerbičkow.

Tosno (rusce Тосно) je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Leningradskej oblasći. Město leži 55 kilometrow južnje Pětrohróda. Ma něhdźe 39 tysac wobydlerjow.

Nazaret (tež Nacaret, hebrejsce נָצְרַת‎ nacrat, arabsce الناصرة‎ al-Nāṣira) je město na sewjeru Israela. Leži w Galileji a je to hłowne město Sewjerneho distrikta. Dźensa ma něhdźe 66 000 wobydlerjow.

Rosće na subalpinskich a alpinskich kamjentnych trawnikach a skalnych drjebiznach, w Alpach hač do wysokosćow wot 1200-2500 m. Ma radšo wapnite pódy.

Borcherdt, Christoph (1993): Geographische Landeskunde von Baden-Württemberg. Dritte, überarbeitete und erweiterte Auflage. Stuttgart: Landeszentrale für politische Bildung Baden-Württemberg.

Mnichowske zrěčenje (němsce Münchner Abkommen) bě zrěčenje mjez nacionalsocialistiskej Němskej, Zjednoćenym kralestwom, Francoskej a Italskej, w kotrymž dojednachu so tute wulkomocy na přizamknjenje dotal k Čěskosłowakskej słušaceho a zwjetša wot Němcow wobydleneho Sudetskeho kraja k Němskemu mócnarstwu. Zrěčenje bu w nocy wot 29. na 30. septembra 1938 w Mnichowje podpisane. Při jednanjach njeběchu zastupjerjo potrjecheneje Čěskosłowakskeje přitomni. Wulkomocy chcychu ze zrěčenjom měrliwje rozrisać tak mjenowanu Sudetsku krizu a spokojić Němske mócnarstwo pod Adolfom Hitlerom.

Třeplin (pólsce Czaple, němsce Tschöppeln) je wjes w Pólskej. Słuša ke gmejnje Trjebule w Lubušskim wojewódstwje a leži při dźensnišej hranicy mjez Pólskej a Sakskej.

Sonja Wölkowa: Gregoriusowe kěrlušowe knižki a jich pozicija mjez najstaršimi hornjoserbskimi rěčnymi pomnikami. Budyšin 2007, 80 str. (= Mały rjad Serbskeho instituta 10)

Mjezuje z Ekwadorom a Kolumbiskej na sewjeru, z Brazilskej na wuchodźe, z Boliwiskej na juhowuchodźe a z Chilskej na juhu. Zapadnu hranicu Peruwa twori pobrjóh Ćicheho oceana. Na wuchodźe ma kraj podźěl na Amaconasowej nižinje, hdźež běži druha najdlěša rěka swěta, Amaconas.
Lozowa (ukrainsce Лозова; rusce Лозовая) je město w Charkiwskej oblasći na Ukrainje. Leži při rěce Lozowa něhdźe 140 kilometrow južnje Charkiwa.

Čistopol (rusce Чистополь, tatarsce Чистай) je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Tatarstan při Kamje něhdźe 130 kilometrow wuchodnje Kazanja a ma něhdźe 61 tysac wobydlerjow.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Hajno Rizo narodźi so jako syn wučerja Mata Riza, kotryž jeho w prěnich šulskich lětach tež wuwučowaše. Mjez 1884 do 1890 wopyta wón gymnazij w Choćebuzu. Chorosće dla pak dyrbješe wukubłanje přetorhnyć, tak zo wopyta hakle wot 1891 do 1893 znowa gymnazij w Frankobrodźe nad Wódru. Po tym studowaše Hajno Rizo teologiju w Berlinje a Hali a powoła so 1901 do Janšojc, hdźež skutkowaše z nim po 17 lětach zaso serbski farar. Tu woženi so zdobom z Helenu Gerstenbergojc z Inowrocławja, z kotrejž měješe tři dźěći. W lěće 1911 bu do najwjetšeje delnjoserbskeje wosady w Bórkowach powołany. Hajno Rizo dyrbješe so choreje wutroby dla hižo někotre razy w kupjelach lěkować, schori pak jutry 1917 krućišo a zemrě w Choćebuskej chorowni.

Jako wotrunanje měještej Zjednoćene kralestwo a Francoska teritorialnu integritu zbytneje Čěskosłowakskeje garantować. Njehladajo na to buchu tute kónčiny (němsce Rest-Tschechei) dnja 15. měrca 1939 – jenož poł lěta po potpisanju Mnichowskeho zrěčenja – wot němskeho wójska wobsadźene.

Rozšěrjenje pornografije na webstronach je w Němskej škita młodźiny dla oficialnje zakazane. Někotre strony sej kazaja zapodawanje čisła kreditoweje karty abo personalneho wupokaza, štož pak po němskim prawodawstwu dosahace njeje.

Městno naspomni so prěni raz w lěće 974 jako urbs Cothung a dósta 1170 měšćanske prawa wot Dźěwinskeho arcybiskopa, kiž chcyše natwarić konkurencu k susodnemu Lipskej.

Bolšoj Kamjeń (rusce Большой Камень; do 1938 – Strojka UNR-261/ Стройка УНР-261) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Primorskim regionje při brjoze Japanskeho morja něhdźe 20 kilometrow wuchodnje Wladiwostoka.

Wón je we wulkich dźělach subtropiskeje a tropiskeje srjedźneje a centralneje Južneje Ameriki rozšěrjeny. Jeho hłowny rozšěrjenski teritorij wobsahuje sewjernu Argentinsku, Boliwisku, Brazilsku, Kolumbisku, Kosta Riku, Ekwador, Honduras, Nikaraguwu, Panamu, Paraguay, Peru ale tež Venecuelu. Tam wobydli włóžnoćopłe dešćikowe lěsy, zwjetša w bliskosći wodźizny.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)