Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Meditsina adamlarda ushırasatug'ın kesellikler, keselliklerdin' aldın alıw usılları ha'm den-sawlıqtı qayta tiklewdin' en' jaqsı jolları menen baylanıslı ilim.

Kia Motors Corporation (koreysshe: 기아자동차 주식회사 / 起亞自動車株式會社) — Koreyaliq аvtomobilerdi qurastiriw kompaniyasi, Qubla Koreyanin' ekinshi Irі аvtо-o'ndiriwshisі. 2012 jili 2,7 milliyonnаn аslam аvtomоbil satqаn . Kompaniyanin' negizgi urani - «The Power to Surprise» («Таnqaldiriw qu'dіrеtі»).

Arximed ha'reketlengende Ku'nnin ha'm aydın shıg'ıw ha'm batıwın, bes planetanın' ha'reketin ha'm aydın' tutılıwın ko'rsetetug'ın planetariyanı qurg'an.

Finlyandiya (fin: Suomi) inglis Finland;, ya'ki Finlyandiya Respublikası, — Evropanın' arqasında jaylasqan Ma'mleket. Shıg'ısta Rossiya, Arqa-batısda — Shvetsiya ha'm Arqada — Norvegiya menen shegaralasqan. Qubla ha'm batısda Baltıq ten'izi menen qorshalg'an. Paytaxtı — Xelsinki.

Qarao'zek rayoni Qaraqalpaqstan Respublikasindagi rayon. Arqa Batisdan Moynaq, Batisdan Shimbay rayoni ham shig'is ham qubla shig'isdan Taxtako'pir, rayonlari menen shegaralas. Mayd. 4 min' km2. Xalqi 65,8 min' (2004). Rayonda 8 awil Puxaralar jiyini bar Ortaligi — Qarao'zek qalasi.

Reaktiv ha'reket ideyası qadimnen belgili. Geron jaratqan shardı R. d.nin' keleshegı dep aytıw mu'mkin. 10-a.den Qıtayda paroxlı raketalar payda boldı ha'm Shıg'ısda, keyinshelik Evropada mushaqbazlıq, signal ha'm urısvar raketalar spatında bir neshe asir dawamında qollanilip keldi. Ha'm, 20-a. basına kelip (1903) K.E. Siolkovskiy suyıq janılg'ılı R.d.nın' tiykarın saldı. R. Goddard 1926 j. suyıq janılgılı raketalardı ushirdi. V. P. Glushko ja'hande birinshiler qatarında suyıqlıqlı reaktiv dvigateldi jaratdı. Onın' basshılıgında elektrotermik R.d. Jaratıldı ha'm sınaldı. 2-ja'han urısı (1939—45) jıllarında hawareaktiv dvigatelleri samolyotlarg'a ornatıldı. Urısdan keyingi jıllarda elektr raketa dvigatelleri ha'm yadro raketa dvigatelleri jaratıldı. R.d. barg'an sarı rawajlantırılıp barılmaqda.

Al Farxad obrazı bolsa Xamsada pu'tkilley jan'a obraz. Bul erte da'wirdegi qıssalardın' hesh birewinde de joq. Sonın' ushında Nawayı bul obrazdı sol waqıttag'ı Xorasandag'ı suw tansıqlıg'ı na'tiyjesinde o'zi oylap tapqan ha'reketshil obraz. Ol a'piwayı xalıq arasınan shıqan a'dalatlı, sadaqatlı ha'm batır jigit. Al İskender Zulqarnayın obrazı Nawayı xamsasında pu'tkilley o'zg'eshe. Nizamiy ha'm Dexleviyde İskender sha'wketli patsha bolıw menen bir qatarda payg'ambar sıpatında su'wretlegen. Al A'liysher Nawayı bolsa İskender Zulqarnayın (Aleksandr Makedonskiy) en' baslı sıpatı onın' aqıllı, ku'shli ha'm bilimli bolıwında dep biledi. Sonın, ushında İskender o'z a'tirapına ko'p g'ana alımlardı jıynag'an. Bular Nan'umojis (Aristoteldin' atası), Platon, Sokrat, Gippokrat, Pifagor ha'm tag'ı basqalar.

Volgograd wa'layatı to'mengi Volga boyi'nda dasht ha'm shala sho'l zonasında. Volga daryası oazisindegi wa'layat. Aymag'inin' 2 bolimge: Batıs — on' saxil ha'm shıg'ıs (Zavolje) bolimine ajratiladi. Klimatı kontinental, Yanvardi'n' ortasha t- rası — 8 den — 12" shekem iyuldiki 25°. Jilina 350 mm jawi'n jawadi, tiykarg'i' da'ryalar: Volga ha'm Don. ko'lleri: Elton, Gorkosolyonos; Simlyansk.
Piramidalardın' tu'sligi aq izvesttas menen qaplang'an. Biraq Burıng'ı Misır ma'mleketi tarqalg'annan son', izvesttas jerli jasawshılar ta'repinnen urlang'an.

"Qoblan" da'stanının' Esemurat jırawdan jazıp alıng'an nusqası usı da'stannın' qaraqalpaqsha nusqasının' mazmunı ha'm ko'rkemligi jag'ınan en' tolıg'ı, u'lkeni, en' bahalısı. Onın' ko'lemi 7000 g'a jaqın qosıq qatarlarınan ibarat. Da'stannın' u'shinshi nusqası 1959-jılı Arzımbet jırawdan jazıp alındı. Qoblannın' Qurtqag'a atlanatug'ın jerinen baslanıp, da'stan Qoblannın' Ko'bikli Alshag'ırdı jen'ip, Aqshaxandı o'ltiriwi menen tamamlanadı. To'rtinshi nusqası 1960- jılı Karam jıraw bergen. Karam jıraw Qoblan da'stanın o'zinin' a'kesi Nag'ım jırawdan u'yrengen. 1960-jılı avtor baslag'an ekspedin'iyalıq otryad bul da'stannın' ja'ne de u'shinshi nusqasın jazıp aladı. Qaraqalpaq qaharmanlıq da'stanlarında a'sirler boyı xalıqtın' awızında so'z bolg'an batırdın' ha'm hayalının', ata-anasnın' sonday-aq onın' dushpanlarının' tiplik obrazları do'retilgen. Bul da'standa Qoblan, Qurtqa, Qa'dirbay, Bozkempir, Mırzasayım, Polat, Ersayım, Sharıqlı t.b. obrazlar bunın' da'lili bola aladı.

Neft, ga'z, awıl xojalıg'ı o'nimlerın islep shıg'arıw ha'm basqalar. texnologiyalar islep shıg'arıw talaplarına tuwrı keletug'ın ra'wıshte iske asırılıp atır.

Neft — tu'rli molekulyar mаssalı ha'm tu'rli temperaturalarda qaynay alatın uglevodorodlar aralaspası bolg'anlıqtan, onı ko'p tu'rli fraktsiyalarga (distillyatlarga). Al olardan 40 tan baslap 200 °С qa shekem temperatura intervalında qaynay alatın C5—C11 uglevodorodlarınnan alınatın benzin; 150—250 °С temperaturada qaynay alatın C8—C14 uglevodorodlarn turg'an ligroin; qaynaw temperaturası 180—300 °С bolg'an C12—C18 uglevodorodların ishine alg'an kerosin, al onnan son' gazoil alınadı. Bular neftdin' ju'da qurılmalı produktleri dep aytıladı. Benzin dvigatelli avtomashinalar ha'm samolyotlar ushın janılg'ı etip paydalanıladı. Ol solay aq maylardı, kaushikdi eritiwshi etip, qurılg'an h.b. ushın qollanıladı. Ligroin traktor janılg'ısı bolıp sanaladı. Kerosin — traktor, reaktiv samolyot ha'm raketa janılg'ısı. Gazoil dizel janılg'ı etip qollanıladı.

Jayıq da'ryası – Rossiya Federatsiyası (Bashqurtıstan, Chelyabinsk, Оrenburg wa'layatları) menen Qazaqstan Respublikası (Atıraw, Batıs Qazaqstan wa'layatları) aymag'ında jaylasqan da'rya.

Qullası, Qa'yqawıstın' bul shıg'arması Shıg'ıs pedagogikasının' en' bir xarakterli kitaplarınan esaplanadı. Sonın' ushında bul kitap orta mekteplerde pa'n sıpatında oqıtıladı.

İbrayım Yusupovtın' en' da'slepki "Joldas mug'allim" poemasınan baslap, son'g'ı jazılg'an poemalarına shekem onın' izleniwshiligin, tematikalıq jaqtan ha'r tu'rliligin bayqawg'a boladı.

Yusip Has Ha'jib XI a'sirde jasag'an shıg'ıs ellerinin' ko'pshiligine belgili bolg'an ko'rnekli shayır ha'm alımlardın' biri. Ol jasap turg'an zaman tu'rkiy xalıqlar birlespesinin' en' rawajlang'an zamanı Qaraxakiyler ma'mleketinin' ilim ha'm pa'n jag'ınan o'sip, joqarg'ı basqıshqa ko'terilgen da'wiri edi. Sonın' ushında bul a'jayıp shayır tu'rkiy tilindegi jazba poeziyanın' baslawshıların'ın' biri boldı.
Xaja Shamsud-Din Muhammad Xafız-Sheraziy (parsısha: خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی), sonday-aq Xafız laqabı (1325/26–1389/90) menen dan'q qazang'an parsı shayırı bolg'an. Onın' parsı poeziyası boyınsha toplag'an jıynag'ı ha'zirgi ku'nge shekem ko'pshilik iranlılar u'yinde tabıladı.

Mozart pop muzika janrinda da namalar do'retti. Solardin' ishinde "Eine keine Nachtmusik", "Pianino A Sonatasi"nan "Tu'rkshe Rondo"si, "K550 G minorinda 40-Simfoniya"si ha'm "Siyqirli nay (fleyta)" namalari ha'zirgi ku'nde ju'da' belgili.

"Xalqabad" roman-tetralogiyası tematikalıq jaqtan o'z-ara uqsas bolg'an M.Sholoxovtın' "Ashılg'an tın'", T.Qayıpbergenovtın' "Son'g'ı hu'jim" romanların qaytalamaydı. Ondag'ı jan'ashıllıq tek qaharmanlar obrazın do'retiwdegi ko'rkem psixologizmnin' o'tkirliginde emes, al roman jan'asha ideyalıq-estetikalıq sıpatı, su'wretlenip otırg'an jıllardın' tariyxıy shınlıg'ın teren' ashıp beriwi, milliy sıpatlarının' basımlıg'ı, qayta qurıw ruwxın teren' sin'irgenligi menen pu'tkilley ajıralıp turadı. Romanda jazıwshının' ja'miyettegi siyasiy gu'resler haqqında, yaki qaharmanlar haqqında unamlı yamasa unamsız pozitsiyası ko'rinbeydi. Waqıyalardın' rawajlanıwı menen da'wirge ta'n belgiler, qaharmanlardın' obrazı, olar arasındag'ı qarama-qarsılıqlar ko'rine baslaydı.

Biometrik pasport, e-pasport ha'm de ePasport dep te ataladi', sayaxat etetug'inlardin' kimligin belgilewi ushi'n biometrik qollanilatug'i'n birlestirilgen ha'm elektronik pasport esaplanadi'. Biometrik pasport Belgi chipi ha'm bir mikroislewshi chipi arqali aqıllı karta teqnologiyasi qollanıladi.

A'liysher Nawayı 1441-jılı, 9-fevralda sol da'wirdin' en' ko'rnekli qalalarınan bolg'an Xirat qalasında tuwıldı. A'kesi G'iyasatdin kishkene saray ha'meldarlarınan biri bolg'an. Anası Temuriy shaxzadalardın' ta'rbiyashısı bolg'anı ushında jaslıg'ınan baslapaq shaxzada balaları menen birge ta'rbiyalanıp o'sti.

Ku'sh ko'rsetiw so'zi kimdi yamasa nenidur bir zat islewge ma'jbu'r etiwdi an'latadı. Ma'selen, "Qalag'a a'skerler kelip, barlıq adamlardı ketiwge ma'jbu'r etti".

Qaraqalpaq jırawlarının' xronologiyalıq kestesi tiykarınan usı jırawdın' ismi menen baslang'an bolıp, onın' ha'tte qaysı zamanda jasag'anlıg'ı belgisiz bolıp keldi.

Euler differentsiyal esaplawlar ha'm topologiya sıyaqlı tarawlarda a'hmiyetli ashılıwlar jasag'an. Ol bu'gingi ku'ni matematikada qollanılıp atırg'an ko'plegen so'zlerdi kiritken. Ol matematikalıq funktsiya tu'sinigin kiritken. Ol o'zinin' mexanika, optika ha'm astronomiyadag'ı jumısları menen de belgili.

A'liysher ata-anasınan jetim qalıp, on bes jaslarınan baslap dostı Xusayn Bayqara menen birlikte A'bilqasım Babur sarayına xızmetke kiredi. Sol jılları ol o'z zamanının' en' a'jayıp adamları parsı-ta'jik a'debiyatının' ko'rnekli shayırı A'bdiraxman Ja'miy ha'm Mashxadtın' danıshpan adamları Sayd Xasan Ardasher ha'm Kamal Turbatiyler menen ushrasqan.

1945-47 jılları ol Xojeli qalasındag'ı mektepke shekemgi ta'rbiya pedagogika bilim jurtında oqıydı. Onı pitkergennen keyin 1947-1950 jilları o'zi tuwilg'an awılda mug'allim bo'ladı ha'm sonın' menen birge o'z u'stinde u'zliksiz isleydi, a'debiyat penen qizig'a baslaydı, o'z bilimin jetilistirip baradı.
VERNER (Werner) Alfred (1866.12.12, Myuluz, Elzas — 1919.15.11, Syurix) — shveytsariyalıq anorganik ximiyashı, kompleks birikpeler ximyası tiykarshılarınan biri. Syurix universiteti professorı. (1893 jıldan). V. Belgili bolg'an ha'm ele belgili bolmag'an ju'da ko'p birikpelerdi sintez qilg'an, olardı tartipke ha'm, bir dizimge salg'an. Bul birikpeler du'zilisini ispat qılıw maqsetinde a'meliy usıllar islep shıqqan. V.din' ishki kompleks birikpeler tuwrısındag'ı qarasları ko'pg'ana organik zatlar (xlorofill, gemoglobin ha'm b.)din' du'zilisin aniqlawg'a ja'rdem berdi. Onın' koordinatsion nazarıyası kompleks birikpeler ximiyasına tiykar saldı ha'm bilimnin' tu'rli pa'n tu'rlerinde ken' qollanıldı. Nobel sıylıg'ı laureatı (1913).

Juwmaqlap aytqanda, Ayapbergen Muwsa ulı XIX a'sirdin' aqırı XX a'sirdin' basında jasap o'z eline, o'z xalqına do'retiwshilik jaqtan belsendilik penen xızmet etken shayır boldı. Onın' qosıqlarının' ko'pshiligi o'z zamanlaslarının' qosıqlarındag'ıday arnaw, ta'riplik qosıqlardan ha'm yumor-satiralıq shıg'armalardan ibarat boldı.

Siyasiy qashqınlar kategoriyasına tiyisli bolıw siyasiy baspana alıwg'a dawagerlik etiwge tiykar sıpatında qaralıwı mu'mkin. Biraq, usı ma'selenin' aqırg'ı na'tiyjesi qashqınlar turg'an ma'mlekettin' nızamshılıg'ı ha'm siyasatına baylanıslı.

Veksel haqqında Xalıq aralıq Konventsiyag'a muwapıq formulyarda bekitilgen segiz minnetli rekvizit bar. Veksel usınday bolıp esaplanadı; eger:

Bul qabil etilgen a'lipbede ayırım kemshilikler boldı. Sonlıqtan 1995-jılı 25-mayda bolıp o'tken Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarg'ı Ken'esinin' ekinshi sessiyasında “Latın jazıwına tiykarlang'an qaraqalpaq a'lipbesin engiziw haqqında” Qaraqalpaqstan Respublikasının' Nızamına o'zgerisler kirgiziw haqqında Qaraqalpaqstan Respublikasının' Nizami shig'arıldı. Latın a'lipbesindegi ayırım ha'riplerdi qabıl etiwde tu'rkiy xalıqlardın' a'lipbelerindegi payda bolg'an ta'jiriybege su'yenip qaraqalpaq a'lipbesi tiykarında is ju'rgiziwshi, ma'deniy jaqtan rawajlang'an ma'mleketlerdin' jazıwlarına jaqınlastırıw ko'zde tutıldı. Usı tiykarda 1995-jılı 25-mayda 1994-jılı qabıl etilgen alipbege ayırım o'zgerisler kiritildi. 1995-jılı 25-dekabrde ol a'lipbege ja'ne de o'zgerisler kirgizildi. 1996-1997-oqıw jılınan baslap Respublikada 1-klassqa barg'an mektep oqıwshıları jan'a alipbede oqıy basladı.

Taliqlawlarg`a qarag`anda, hukimettin` aqirg`i cikldegi awir qarzlaniwi juda` qiyin strukturaliq dificitqa alip kelmekte, alding`i krizislardi esletip, bul jag`daydi irkilissiz jamanlastiradi ha`m Ulli Britanya ekonomikasin onin` EBRSH boyinsha sheriklerine salistirg`anda qolaysiz poziciyag`a ornatiwi mumkin. Tikleniw ushin uriniwlar bolip atirg`an waqitta, basqa EBRSH milletleri globalliq qulawdan aldin salistirmali ku`shili finansliq controldin` qarama-qarissi siyasatlar tiykarinda manevr islew ushin ulkenrek imkanyatlardi uriqsat etip aldi.

Bul Burıng'ı Misır nekropole - qa'birler Xeops piramidasınnan, keyinde Xa'fra piramidasınnan, ha'm Menkauer piramidasınnan, solay aq kishkene piramidalardan (patshabika, uzın piramidalarınnan) turadı.
Ayapbergen Muwsa ulı (1880-1936) - XIX a'sirdin' aqırı XX a'sirdin' basındag'ı qaraqalpaq a'debiyatının' en' iri talantlı shayırlarının' biri. Ayapbergen Muwsa ulı qaraqalpaq poeziyasının' rawajlanıwına u'lken u'les qosqan so'z sheberlerinen esaplanadı.

O'ytkeni, ekonomikalıq o'siwdin' pa'tlerin arttırıw za'ru'rlikke aylanbaqta. Sol sebepli rawajlang'an ma'mleketlerde qollanılg'an ekonomikalıq o'siwdin' mug'darlıq teoriyası o'z ornın ekonomikalıq o'siwdin' sapa teoriyasına bosatıp berdi. O'tken a'sirdin' jetpisinshi jıllarının' aqırınan baslap jer ju'zinde rawajlanıw ideyası ken' taralmaqta. Bul ideyanın' tiykarg'ı maqseti keleshek a'wladlardın' za'ru'rligin' yag'nıy ekologiyalıq jaqtan sheklewler ha'm xalıqtın' ka'mbag'al qatlamlarının' za'ru'rliklerin esapqa alıw bolıp tabıladı. Qullası, ma'mleketlik siyasat ekonomikalıq o'siwdin' to'mendegi mashqalaların sheshiwge bag'darlang'an:

Musılmandardıñ senimi boýınşa, Allah - bükil älemniñ jaratwşısı jäne bïlewşisi. Allahtan basqa eşkim bundaý küş ïyesi emes. Allahtıñ bolwı ğalam üşin öte kerek närse, onıñ joqtığı mümkin emes. Allahqa teñ eşkim joq, jäne bunı dinine qaramastan adamzattıñ köpşiligi moýındaýdı. Allah söziniñ zor mañızı bar. Barlıq öte jaqsı attar jäne sïpattardıñ ïyesi, ol jalğız. Allah mäñgi, ol twılmağan jäne twmaýdı da. Onıñ oýına adamnıñ aqılımen jetw mümkin emes. Biraqta Onı Quranda jazılğan, Sünnetten jetken sïpattarmen sïpattawğa boladı. Allahtıñ Jaratwşı, barlığın baqılawşı ekenine Quran Kärimdegi mına ayattar dälel boladı: «Eý, Adam balası, senderdi bir adamnan jaratıp, oğan onıñ özinen jubaýın jaratqan, jäne olardan köptegen er adamdar men äýel adamdardı taratqan Allahtan qorqıñdar! Onıñ atımen bir-biriñnen suraýtın Allahtan qorqıñdar jäne twıstıq qarım-qatınastı buzwdan qorqıñdar. Şın mäninde Allah senderdi baqılawşı» (Nïsa süresi, 1-şi ayat)

Ulli Britanya da`slepki waqittanaq o`z inin` evropadag`i qon`silarinan artta qalmaqta dep aytilmaqta edi, sebebiub 2008-jildag` recessiyag`a keshrek tusken edi.Sog`an qaramastan, Germanyanin` JIO`i jilliq esaplarg`a ko`re 4.7% ke ha`m Ulli Britanyanikine salistirg`anda 5.1% ke tusken, ha`zirde Germanya JIO`nin` 2-kvartalliq o`siwdi iyellegen. Komentatorlardin` shamalawinsha, basqa iri Evroppa ellerine qarag`anda Ulli Britanya 1979-jildag`i Tetcher hukimetinen siyasatinan baslap kelatrg`an ma`mleket siyasasati na`tiyjesinde recessiyadan sa`l ko`brek ziyan ko`rdi, bul siyasatta hukimet manufakturani ta`minlewden bas tartipo`z diqqatin finansliq sektorg`a qaratqan. EBRSH boljawina qarag`anda Ulli Britanya 2010-jili 1.6% o`siwi mumkin. Miynet Kushin Izzertlew din` esaplawlarina qarag`anda jumissizliq da`rejesi 2009-jildin` 4- kvartalinda tusken, solay qilg`an Evropadag`i 3 iri ekonomikalardin` ishinde birinshisi boldi. Milliy Statistika Basqarmasi (MSB) mag`lumatlarina ko`re Jalpi Ishki O`nim 2009-jildin` 2-kvartalinda 0.6% ke ,keynen 3-kvartalda bolsa 0.2% ke tusken. 2009 din` birinshi kvartalda 2.4% ke tusken. BBC qabarlawinsha recessiya baslanbasinan aldin ekonomika o`zinin` en` joqari da`rejesinen 5.9% in quramaqta.
1929 jili maydın' 7-nde Kegeyli rayonının' Shortanbay awılında (ha'zirgi No'kis rayonının' sovxozında) kolxozshı diyxan shan'arag'ında tuwilg'an.

"Sunan". Bul jo'nelistegi Ha'diste isenimli ha'm isenimsiz Ha'disler aralasıp ketgen. Qa'nigelerdin' jazıwınsha İysa at Termeziy, an Nasaniy, İbn Majaniy Ha'disleri usınday bag'darda eken.

Bet ashar teren' realistlik, turmıs penen bekkem baylanısqan do'retiliwi ha'm atqarılıwı jag'ınan folklorlıq do'retpe bolıp esaplanadı. Onda o'mir shınlıg'ı, ha'r bir adamnın' minez qulqı, is ha'reketine baylanıslı sıpatlar qısqa ha'm a'dil beriledi. Jıynalg'an xalıqqa bet ashardın' ta'sir ku'shinin' o'tkirligi de sonda. Bet ashardın' ha'r bir juwmag'ı qısqa bolsa da sol na'zerde tutılg'an adamg'a ko'rkem obraz jasaladı.

T.da rayon hakimiyati binosi, ortaliq, mamleket ham qurilis mekemeleri, "Taxtako'pirden" aksiyanerlik jamiyeti, avtokarxana, tamirlew ustaxanasi, MTP, "Taxtaqishloqmash" (Qazaqistan menen) qospa karxanasi, supermarket, avtovokzal bar. 6 umumiy mektep, muzika mektebi, 2 kasb-o'ner kolleji, kutubxana, madeniyat sarayi, "Otalar choyxonasi", savdo markazi, madeniy ham maishiy xizmet korsetiw shaxabshalari isleb turibdi.

Shayırdın' shayırshılıq uqıbının' jetilisip kiyatırg'an basqıshlarında qaraqalpaq xalqının' tariyxıy-siyasiy, ja'miyetlik, ma'deniy o'mirlerinde u'lken-u'lken o'zgerisler payda bolıp atırg'an waqıtları edi.

İtimallıqlar teoriyasının' ha'zirgi so'z mag'anasında payda bolıwı XVII a'sirdin' ortalarına tiyisli bolıp, Paskal, Ferma ha'm Gyuygenslerdin' qumar oyınlar teoriyası tarawındag'ı izertlewlerge baylanıslı.

Qashqınlar mashqalasın tu'rli faktorlar ta'siri (qashqınlardın' sotsiallıq ha'm milliy quramı, olardı o'z jurtın taslap ketiwge ma'jbu'rlegen sebepler ha'm basqalar) astında birden-bir ta'rtip penen sheshiwge bolmaydı. BMShnın' ayırım organlarında xalıqtın' g'alaba ketiwi yaki keliwi haqqındag'ı ma'seleni insan huqıqların ayaq astı etiw menen baylanıstırıp bir neshe ma'rtebe ko'terip shıg'ılg'an. G'alaba ketiw (keliw) tu'sinigi qashqınlar mashqalasın ha'm halıqtın' ekonomikalıq migratsiya mashqalasın sezilerli da'rejede birlestiredi.

U'shinshi "qatlam" XV-XVIII a'sirler bolıp, bul da'wirlerde qırg'ız xalqı ha'm onın' o'zine ta'n' ma'deniyatı qa'liplesti. Bul da'wirde jergilikli tu'rki tilles qa'wimlerdin' qırg'ız xalqına tolıq birigiwi tamamlandı. Sonday-aq, qırg'ızlarg'a qazaq, nogay urıwları aralasadı.

Sonın, menen birlikte ol o'z qosıg'ı arqalı o'z da'wirine bolg'an ko'z-qaraslarında ashıq-aydın aytadı. Yag'nıy ha'r qanday adamnın' isenimge bag'ıshlang'an o'z da'rti bolıwı kerek, - deydi. Mısalı:
Tokiyo (yapon tilinde:東京, Tōkyō) — Yaponiyanın' paytaxtı bolıp, so'zbe-so'z awdarma qılg'anda „Shıg'ıs paytaxt“ ma'nisin bildiredi. Tokiyo Yaponiyanın' wa'layat ha'mde qala statusına iye administrativ birligi bolıp esaplanadı. Tokiyo — Yaponiyanın' paytaxtı. Ma'mleketdin' siyasiy, ekonomikaliq orayı. Xalqının' sanı ha'm sana'atdın o'siw ko'rsetkishleri boyınsha du'nyadag'ı iri qalalar arasında jetekshi orınlardan birin iyeleydi. Honshu atawının' qubla shıgıs bo'leginde, Kanto tegisliginde, Edogawa, Arakawa, Sumida, Tama da'ryalarının' Tokiyo qoltıg'ına quyılıw jerinde jaylasqan. Klimatı subtropik, mussonlı, en' suwıq ay — yanvardın' ortasha trası 3,G, en' ıssı, ay — avg .diki 25,6°. Jıllıq jawın 1343 mm. Serjawın ma'wsimde tez-tez tayfun boladı. T. seysmik zonada jaylasqan. Xalqı 13,23 mln. adam (2013 j. 1 aprel). Paytaxt prefekturası (Shutoken).

Alpamıs da'stanı - "Alpamıs" tın' qaharmanlıq nusqasının' variantları XX a'sirdin' basında jazıp alınıp, baspa so'zde ko'riniwi sol da'wirden baslanadı. En' birinshi basılıp shıqqan Jiyemurat jıraw "Alpamıs"ı. Da'stanının' ekinshi variantı 1934-ılı O'giz jırawdan Q. Ayımbetov ta'repinen jazıp alındı. U'shinshi variantı 1955-jılı Qıyas jırawdan jazıp alındı. To'rtinshi variantı 1957-jılı Qurbanbay jırawdan, besinshi variantı 1958-jılı Esemurat jırawdan R. Xojambergenov ta'repinen, altınshı variantı 1959-jılı Arzımbet jırawdan Q.Maqsetov ta'repinen, jetinshi variantı 1959-jılı Karam jırawdan A. Jamalov, N. Kamalov, Q. Mambetnazarovlar ta'repinen, segizinshi varinatı 1960-jılı Ta'n'irbergen jırawdan A.Jamalov ta'repinen jazıp alındı.

Bul qosıqta jalınlı shaqırıq mazmunı o'zine ta'n intonatsiya ha'm ırg'aqtı payda etedi. Ku'shli ideyanın' ta'sirli bolıp shıqqanı qosıqtın' formasının' ko'rkemliliginde, yag'nıy mazmun menen formanın' birliginde. Bunın'day gu'res ruhı onın' "Jamayım" (1928), "Sha'rtles", "Xabarshılar" (1929), "O'sher boldı" (1930), "Bul minnetin'" (1928), "Jaslar wazıypası" degen qosıqlarında da orın alg'an. Ayawsız satira, jalınlı shaqırıq, jawıngerlik, ruh X.Axmetov poeziyasının' tiykarg'ı o'zgesheliklerinen esaplanadı. Shayır qaraqalpaqlardın' burıng'ı ha'm revolyutsiyadan keyingi turmısın su'wretlep birqansha qosıqlar jazdı. "Kolxozshılar keledi", "Batraklar" qosıqlarında usı temanı alg'a qoyadı. X.Axmetovtın' do'retiwshiliginde u'lken orın tutatug'ın temalardın' biri - miynet teması. Bul tema kolxoz qurılısı, paxta egis h.t.b. ko'riniste sa'wlelengen."Menin' su'ygen miynetim" (1931) qosıg'ı miynetke bolg'an su'yiwshilikti jırlaydı.

Evropa awqamindag`i en` bay 10 aymaq ishinde ekewi Ulli Britanyada jaylasqan. Ishki London xalqinin` jan basina € 65 138 JIO` menen nomeri 1 esaplanadi, Berkshir, Bakkingemshir ha`m Oksfordshir xalqtin` adam basina € 37 379 JIO` menen nomeri 7 esaplanadi. Edinburk ha`m Evropadag`i iri finansliq oraylardin` biri esaplanadi.
Ulli Britanya Milliy Statistika Basqarmasi(MSB) nin` mag`lumatlarina ko`re Ulli Britanya 2008-jildin` 2-kvartalinda recessiyag`a tusip, odan 2009-jildin` 4-kvartalinda shiqqan. 2009-jildin` noyabrinde MSB ko`rip shiqqan tsifralar Ulli Britanya negative o`siwdin` 6 izbe-iz kvartalinda ziyan ko`rgen. 2009 din` noyabr ayinin` aqirina kelip ekonomika 4.9% ke qisqardi, bul bolsa esap kitaplar baslang`aninan baslap 2008-2009-jillardag`i recessiyani en` uzag`i etti. 2009din` dekabr ayinda Milliy Statistika Basqarmasi 2009-jildin` 3-kvartali ushin mag`lumatlardi ko`rip shiqti ,ha`m ekonomikanin` 0.2% ke qisqarg`anin, alding`i kvartalg`a salistirg`anda 0.6% ke tuskenin ko`rsetti.

2008-shı jılg'ı mag'liwmatlarg'a ko're arqa Koreyanın xalqı sanı 24.051.218 adamdı qurag'an . Etnik ta'repten strukturası arqa Koreyanın 99.8%-i koreyalıqlar, 0.2%-bolsa qıtaylılar, yaponlar, vietnamlılar ha'm evropalılardan ibarat.

Aleksandr Raykov 1989-jıldın' 9-dekabr ku'ni Tashkent qalasında, worıs shan'arag'ında tuwılg'an. Babası - Boris Nikolayevich Raykov rassom bolg'an ha'm SSSR rassomlar quramı ag'zası bolg'an. Aleksandr Raykov Tashkentdin' Mırza Ulug'bek rayonındag'ı 225-sanlı mektepte oqıg'an. M. V. Lomonosov atındag'ı Moskva ma'mleketlik U'niversitetinin' Tashkentdegi filialının' psixologiya fakultetin pitirgen.

Yerusalimen' u'lken u'sh din - Ma'sixshilik, İslam ha'm Yahudiylik - ushin muqaddes qala esaplanadı. Ol Bibliyalıq waqıtlarda evreylerdin' diniy ha'm siyasiy orayı bolg'an. Bul qala xristianlar ushin da a'hmiyetli sebebi İysa Ma'sixtin' o'mirindegi ko'p waqıylar usı jerde bolg'an. Musulmanlardın' iseniwinshe Muhammad Payg'ambar usı jerde aspan'ga (mirajg'a) ko'terilgen.

Siriya (Arab: (الجمهورية العربية السورية, El Cumhūriyyet'ül Arabiyyet'üs-Sūriyye) — Qubla Batıs Aziyada jaylasqan ma'mleket. jer worta ten'izinın' shıg'ıs jag'asında jaylasqan. shıg'ısında İrak arqasında Tu'rkiya qublasında İordaniya ha'm İzrail menen shegaralas. Paytaxtı : Damashq qalası.
Lyublyana — Sloveniyanın' paytaxtı. Lyublyanitse da'ryası boyında, onın' Sava da'ryasına quyılıwı jaqınında jaylasqan. Xalqı 270,5 mın' adam (2000). Transport jolları tu'yini. Aeroporti xalqara a'hmiyetke iye. Mashinasazlıq ha'm metallsazlıq (iri gidrokuwırlar zavodı, elektrotexnika buyımları, priborlar i.sh.) sanaatları rawajlang'an. Ximiya, poligrafiya, farmatsevtika, ka'n-ayaq kiyim, ag'ashsazlıq, toqımashılıq, azıq-awqat sanaatı ka'rxonaları bar. Sloveniya pa'n ha'm ko'rkem o'ner akademiyası, u'niversitet (1595), filarmoniya (1702), yadro izertlew inti ha'm b. ilmiy izertlew mekemeleri, milliy, etnografiya muzeylerı, kitapxanalar, milliy ha'm zamanago'y galereyalar bar. Turizm rawajlang'an. Xalqara yarmarkalar o'tkiziledi. L. slavyanlar awılı spatında 1144 jıldan belgili bolg'an. 13-a.din' 2-yarımınan qala, Krayna tariyxiy wa'layatının' administrativ orayı. . 1335—1918 jıllarda (waqıtı menen) gabsburglar hu'kimranlıgı astında bolg'an. 1918 jılda Serb, xorvat ha'm slovenlar patshalıg'ı (1929 jıldan Yugoslaviya) payda bolıwı menen L. — Sloveniya, 1992 jıldan ga'rezsiz Sloveniya Respublikası paytaxtı. Arxitekturalıq esteliklerden Grad qasiri (9—19-a.ler), yepiskop sarayı (16—18-a.ler), shirkewler, San-Nikolay soborı (18—19-a.ler), ratusha, opera teatrı ima'ratı ha'm b. saqlang'an.

30-jıllardın' bas gezinde Q.A'wezov "Sapar qaraqalpaq" kinostsenariyin jazadı. Bunda 1916-jıllardag'ı Shımbay waqıyası menen Qaraqalpaqstandag'ı awdarıspaq jıllarındag'ı turmıs su'wretlenedi.

Venger tili fonetikası ushın u'nlilerdin' ha'm palatal, ha'm labial uyg'ınlasıwı gu'zetiledi. Bul ha'diyse so'z negizlerinde qosımsha arttırılg'anda gu'zetiledi. morfologik jaqtan qaralsa agglyutinativ. atlar san (birlik ha'm ko'plik), kelisim (20 g'a jaqın) menen tu'rlenedi. Olarda grammatik parıq joq. Spat ha'm sanlar basqa so'zler menen birlesiw arqalı birigedi. atlar suffiks ha'm negizler birigiwi arqalı jasaladı. Feller san (birlik ha'm ko'plik), u'sh shaxe, u'sh zaman, (anıqlıq, bu'yrıq, sha'rt) penen tu'slenedi. Ja'rdemshi so'zler — ko'mekshi, baylawshı, ju'klemeler, anıq ha'm gu'man artikllerinen ibarat. Leksikasında ko'pg'ana tu'rkiy ha'm nemis tillarinen o'zlesken so'zler bar.

Lenin mektepte jaqsi oqidi ha'm ol Latin ha'm Grek tillerin u'yrendi. 1887-jili ol Rus Imperiyasinin' patshasi Tsarg'a qarsi ko'teriliske qatnasqani ushin, Kazan Ma'mleketlik Universitetinen quwildi. Ol o'z u'stinde ko'p isledi ha'm 1891-jili ol yurist litsenziyasin aldi.

Adobe Systems Incorporated AQShtın' kompyuter bag'darlamaların islep shıg'arıwshı kompaniyası, California shtatının' San Jose qalasında jaylasqan.

Giordano Bruno (aytılıwı: Djordano Bruno; 1548 – 17 fevral, 1600) İtaliyalıq filosof, ruwxanıy, kosmologist ha'm okkultist. Bruno o'zinin' epistemologiyag'a tiykarlang'an mnemonikalıq sisteması menen belgili. Ol sheksiz ha'm bir barlıq haqqında pikirdin' erte usınıwshısı bolg'an. Ol Rim inkvizitsiyası ta'repinen eretik sıpatında tiriley otta jandırılg'an.

Kopengagen — Daniyanın' paytaxtı ha'm en' u'lken qalası. Xalqı 495,6 mın' adam (2000). Kopengagen a'trapı ha'm joldas qalalar benen birge bo'lek adviministrativ birlik tiykarında ajratılg'an. Klimati — Tundra.
Neorealizm (neo... Ha'm realizm) — 1) 20-a.din' 40-jılları ortasınan 50-jillar ortasına shekem italiya kinosında belgili bolg'an ag'ım. Demokratik milliy o'ner ushın gu'res ha'diysesinde quralg'an. Ijtimaiy adalat ha'm insannin' qadir-qimbati ideyalarin qorg'aydi. O'mirlik faktlar tiykarinda qurilg'an filmler ko'bisi jas ijrashilar qatnasinda jaratildi. N.nin' manifesta R.Rosse-lininin' "Rim — ashiq qala"i (1945) filmidir. Ch. Dzavattini, L. Viskonti, V. De Sika, J. de Santis, P. Jer-mi kibiler N.din' kino o'nerindegi tiykarg'i wa'killeri. N. Italiya kine-matografiyasi ha'm b. ma'mleketlerdin' ilgar kinosi rawajina u'lken ta'sir ko'rsetdi; 2) a'debiyatda N. Jaziwshilari ijodi demokratik jo'nelisi, azatliq ideallari ha'm ijtimayiy adalatqa insaniy isenimi menen ajralip turadi. . Qarsiliq ko'rsetiw ha'reketi, fashizmga qarsi gures temasi V. Pratolinining lirik esteliklerinde, R. Vigano, I. Kalvino romanlarinda, J. Bassani ha'm b.ning da'stanlarinda su'wretlengen. N. O'nerinde o'tkir ijtimoiy ma'selelerge bag'ishlangan asarlar ha'm bar: V. Pratolininin' "Ka'mbag'al su'yiskenler qissasi" (1947) ha'mda "Metel-lo" romani (1954); K. Levi ocherklari; E. de Filipponing "Neapol — millioner" komediyasi (1945); P. P. Pazolini sheriyati ha'm b.; 3) Italiya su'wret o'neri (1940—50 j.lar)dagi jo'nelis; Italiya kinosi, a'debiya-ti ha'm teatridagi ag'im ha'm ayrim bir waqitdagi jo'nelishlerden atin alg'an. 2-jahan urisi jillari Qarsiliq ko'rsetiw ha'reketi natijesinde uliwma demokratik qadiriyatlar tikleniwi, 19—20-a.lar Evropa o'nerinin tu'rli ag'imlar (ma'selen, romantizm ha'm ekspressionizm)nin usillarin qollawlar N.ning rawajlaniwina tiykar boldi. Neorealist-rassomlar (R. Guttuzo, G. Mukki, A. Pitssinato ha'm b.) waqiyaliqti, onin' ba'rshe qarama-qarsiliqlar keskinligin o'nerde jana ruxiy qadriyatlar ha'm jana qahramonlar — miynet aqilli, oning o'mirlik qatiyati ha'm ishki qudrati menen haqqoniy su'wretlewge intil-diler. N. ga jaqin qadiriyatlar uristan keyingi demokratik su'wret o'nerinde ha'm b. ma'mleketler (Mas, Frantsiyada B. Taslitskiy, A. Fujeron ha'm b.)da ham su'wretlendtin boldi.

Qarshi (o'zb. Qarshi) — O'zbekistandag'ı qala, Qashqada'rya wa'layatının' orayı. wa'layatdın' siyasiy ha'm ma'deniy, orayı. 1926-jılı, tiykar salıng'an. Xalqı sanı : 238,265 adam. Klimatı : keskin kontinental.

Muxammed paýğambar aýtqan: «Şın mäninde Allahta 99 esim bar — birsiz jüz. Kimde-kim olardı sanap şıqsa jännätqa kiredi» («Saxïx äl-Buxarï»: «Tawxïd kitabı»; «Saxïx Mwslïm»: «Zikir, duğa jäne täwbe babı»; «Mwsnad Axmad»: «Äbw Hwraýradan kelgen esim-sïpat xadïsteri»; «Swnan ät-Tïrmïzï»: «Paýğambardan kelgen duğalar babı»; «Swnan Ïbn Madjah»: «Duğa babı»)
Xalıq erteklerinde, da'stanlarında, an'ız, a'ngime, a'psanalarında, ra'wiyatlarında sheshenlik so'zler u'lgilerin ko'p ushıratamız. Olar o'zlerinin' mazmunı, qurılısı, tu'ri boyınsha aytıs janrınan tikkeley basqasha o'z aldına bir tu'rdi, janrdı qurap turadı. Sheshenlik so'zler ma'nisi, salmag'ı, ko'rkemligi jag'ınan teren' oydı an'latıwı jag'ınan naqıllarg'a jaqınlawday, biraq naqıl emes, qıyın bir istin', qıyın bir ma'selenin' o'z aldına bir sheshimi sıpatında beriledi. Mısalı: "Edige" da'stanındag'ı u'sh balası bar kempirdin' eshkinin' ayaqların bo'lisiwi, sınıq ayaq kempirge tiyisli bolıp, shu'berek baylap qoyg'an ayaq tu'tinlikti basın alıp, nog'aylılardın' qırmanın o'rtep ketiwi, patshag'a dawlasıp barg'anda, sınıq ayaq gu'nalı bolıp, gu'nanın' kempirge sho'giwi, ol o'limge giriptar bolg'anda Nuratdin aytqan "sınıq ayaq, o'li ayaq, su'yep barg'an saw ayaq" to'reli so'zi menen kempirdin' gu'nadan azat etiliwi usınday. Sonday "Sharyar" da'stanındag'ı Ja'ha'ngirdin' Sharyardı atası Darapsha menen tanıstırıwdag'ı aytqan so'zleri de sheshenlik ha'm to'relik so'zlerge kiredi.

Linux ataması 1991-jılı Linus Torvalds ta'repinen jazılg'an Linux kernelinen kelip shiqqan. Sistemanın' qalg'an bo'limi, sonın' ushinde sistema bag'darlamları ha'm kitapxanalar 1983-jılı Richard Stallman ta'repinen ja'riyalang'an GNU operatsion sistemasınan alıng'an.

Eger a'piwayı ka'rxana xızmetinde aqsha to'lem rolın atqarsa, al Bank xızmetinde ol tovar ornına ju'redi. Bankler waqıtsha paydalanılmay turg'an bos aqsha qa'rejetlerin o'zine jıynaw, klientlerge sshet ashıp, kassalıq xızmet ko'rsetiw, qısqa ja'ne uzaq mu'ddetke nesiye beriw, kredit bo'liw, investitsiyalıq xızmet atqarıw (uzaq mezgilli quramalı shıg'ınlardı qarjı ajıratıw, qunlı qag'azlar shıg'arıw) t.s.s. o'z arnawlı xızmetlerge birge, bazar ekonomika jag'dayında lizinglik, faktoringli, traslıq, ken'esshilik, informatsiyalıq, t.b. xızmetlerdi de atqaradı.

Materiyalizm (lat. materialis — zatlay) — materiyanı (obyektiv reallıq) ontologiyalıq birinshi baslanıw (sebep), al ideallıqtı ekinshi orında (na'tiyje) dep qabıl etetug'ın filosofiyalıq ko'z qaras.

«Allah» sözi Allah Tağalanıñ barlıq körkem esimderin jïnaqtawşı esim. Arabtar bul sözben qulşılıq etiletindi, yağnï sol qulşılıqqa laýıqtını ataýdı. Quranda aýtılğan: «Ol aspanda da, jerde de Qudaý. Ol Xïkmet Ïyesi, Bilwşi.» (Zwxrwf süresi, 84-şi ayat)

Tu'rkmen xalqının' qa'liplesiwinde belgili basqıshları bar. Abdal, Yazır, Alan ha'm tag'ı basqa urıw ha'm qa'wim atamaları oguzler kelmesten burıng'ı jergilikli urıw ha'm qa'wim atamaları. Olar eftelit, as, alan h.t.b. jergilikli İran tilindegi qa'wim urıw atamaları bolıp esaplanadı. Tu'rki tilindegi oguzlerdin' 24 qa'wim atamalarınan tu'rkmenlerde 8 qa'wim ataması, 10 urıw ataması saqlang'an.

Neke du'nyanın' ko'pshilik bo'limlerinde er adam menen hayal adamnın' nızamlı tu'rde birlesiwi. Geybir ma'mleketlerde er adam nızamlı tu'rde to'rt hayal menen neke qurıwı mu'mkin. Keyingi bir neshe jıllıqta, bir neshe ma'mleketler eki er adamnın' yamasa eki hayaldın' turmıs qurıwına ruxsat etiw ushın nızamg'a o'zgeris kirgizgen, degen menen basqa ko'pshilik ma'mleketler bunı ta'n almaydı.
Mug'aljar rayonı — Aqto'be wa'layatinin' qubla-batısında jaylasqan aymaq. Jer maydanı 71,000 km2. Xalqi 42,6 mın', ortasha tig'izligi 1 km2-ga 0,4 adam tuwri keledi (2012). Rayon Ortalig'i — Qandıag'ash qalası.

Erkin ekonomikalıq zonalardın' artıqmashlıg'ı-bul zonada eldin basqa territoriyalarına qarag'anda artıqmashlıqqa iye bolg'an ha'r qıylı ekonomikalıq jen'illik, stimul ha'm qolaylıqlar jaratılgan boladı ha'm erkin ekonomikalıq rawajlanıwg'a mu'mkinshilikler bar. Sonday-aq erkin ekonomikalıq zonalardı - ha'r qıylı qolaylıqlar jaratılgan geografiyalıq territoriya dep qarasaqta boladı. Bul zonalarda ma'mleketlik ekonomikalıq protsesslerge ta'sir etiw masshtabı qısqaradı. Ko'pshilik rawajlanıp atırgan ma'mleketlerde erkin ekonomikalıq zonalar arnawlı ekonomikalıq zona dep te ataladı.

Ulli Britanya jaqsi ta`minlengen sotsiyalliq infrastrukturasi menen rawajlang`an ma`mleket esaplanadi, sonin` ushinda jarliliq haqqindag`i sa`wbetler abolyut jarliliqqa qarag`anda salistirmali jarliliq haqqinda boliwg`a tendenciyag`a iye. EBRSH nin` mag`lumatlarina ko`re Ulli Britanya rawajlang`an eller jarliliq reytinginin` to`mengi yariminda turadi, Germanya, Italya ham AQSh ma`mleketlerinen jaqsiraq, ha`mde Franciya, Avstriya, Slovakya ha`m Skandinavya ellerinen jamanraq.

Alp tawları Fransuzsha: Alpes, Italiyansha. Alpi), Batis Evropanın' en' ba'lent taw shoqqısı. Ol Frantsiyanın', italiya, Shveytsariyanın', Germaniyanın', Avstriyanın', Lixtenshteynin' ha'm Sloveniyanın' bir bo'legin iyeleydi. Alp tawları bir-birlerinen pa'st shinkler arqalı ajralıp turg'an tawlardın' diziminen ibarat. Uzınlıg'ı 1200 km, ken'ligi 50–260 km. En' iri shinkleri — Simplon (2005 m), Sen-Gotard (2108 m), Brenner (1371 m) ha'm b. Tawlar jo'nelisine ko'ndelen' jaylasqan shuqır salmalar (Bo-den ko'linen Komo ko'line shekem) Alp tawlarının' batıs ha'm shıg'ıs bo'limlerine ajıratıp turadı.. Alp tawlarının' en' ba'lent bo'limlerinde muzlıqlar ha'mda muzlıq payda qılg'an relyef tu'rleri ko'p. Shıg'ıs Alp tawları (4049 m, Ber-nin tawı) batıs Alp tawları (4807 m, Monblan tawına)n pa'sirek. Olar ha'm ayrım dizbeklerge bo'linip ketken. Alp tawları eteklerinde ha'ktas, dolomitler ken' tarqalg'an, karst rawajlang'an. Taw eteklerinde klimat ortasha, taw biyikliklerinde ha'miyshe qar ha'm muzlıqlar bar, klimatı ha'm suwıq. Muzlıqlardın' ulıwma maydanı. 4140 km². Muzlıqlar ha'm a'bediy qarlardın' to'mengi shegarası 2500– 3200 m ba'lentlikde. . En' ko'p jawın arqa ha'm qubla jan bawırlarında jawadı (2000– 3000 mm). Alp tawlarınan ag'ıp tu'setug'ın da'ryalar (Reyn, Rona, Drava, Adije ha'm b.) sersuw, serostona, gidro-energiya imka'niyatlarına bay. Ko'rkem ko'ller ko'p: Jeneva, Syurix, Boden, Lago-Majore ha'm b. Tabiyiy o'simlik tu'rleri ba'lentlik kontinemtlerin payda qılg'an. Taw yeteginen 800 m ba'lentlikge shekem ma'deniy landshaftlar, 1200 m ba'lentlikler-de ken' japıraqlı tog'aylar,, 1300–1700 m ba'lendliklerde iyne japıraqlı tog'aylar bar. 2600 m den 3200 m ge shekem aralıqlar subalp putazarları, jaylawlar menen ba'nt. Taw dizbeglerinde tunneller qazılıp, temir jol ha'm avtomobil jolları o'tkizilgen. Al-pinizm ha'm turizm ken'nen rawajlang'an.
1871-jıl 10-dekabrde Banduga (Yava) qasındag’ı sho’l maydang’a tu’sken meteorittin’ awırlıg’ı 8 kilogramm bolıp, Jerge 1 metrge shekem kirip ketken. 1910-jıldın’ 12-iyulında Sant-Mixel(Finlyandiya) qasına tu’sken aspan tasının’ awırlıg’ı bolsa 10 kilogramm bolıp, yarım metr teren’liktegi uranı payda etken.

An'shılıq qırg'ız xalqının' ata-babalarının' tiykarg'ı xojalıq tarawının' biri bolg'an. Bul xojalıq tu'ri XIX a'sirde de belgili da'rejede saqlang'an. An'shılıq quralları anshı qus (bu'rkit, qarshıg'a, anshı iyt), qaqpan, duzaq, mıltıq, qorshap urıw arqalı an'shılıq islegen. Ol qurallar menen taw eshkilerin, qasqır, tu'lki, suwınlardı uslag'an. Haywanatlar go'shin pisiriwde a'yyemgi usıl haywanat qarınlarında pisirgen. Qarıng'a qızdırılg'an taslardı almaslap salıp, qaynatqan. Suwıg'an tastı alıp, basqa qızg'an tastı salg'an. Qarındag'ı suw qaynap go'sh pisken. Bunday usılda jılqı terisinen de "qazan" islep go'sh pisirgen. Anshılardan awıl adamları sıralg'ı alg'an. An'shı o'z oljasınan awıl adamlarına sıralg'ı bermewge haqısı bolmag'an.

Norvegiya — Arqa Evropada Skandinaviya yarimatawinin' batis bo'leginde jaylasqan mamleket. Ol shig'isinda Shvetsiya, Finlyandiya ha'm Rossiya menen shegaralas. Arqa-shig'ista Barens ten'izi, batisda Norvegiya ten'izi, qubla-batisda bolsa, Arqa ten'izi menen qorshalg'an. Mamleketin' ati, Tariyxiy skandinaviya tilindegi Norðrvegr — "Arqaga baratug'in jol" degen so'zden kelip shiqqan.

Samaveda - (melodiya, qosıq aytıw) o'z gimninin' ko'pshilik bo'legindegi Rintvedadan tekslerdi qaytalaydı, olardın' ta'rtibi rituallıq mag'anag'a iye.

Ha'mmesi bolıp en' a'yyemgi da'wirden baslap tap arablar basıp kirgenge shekemgi İran tariyxın o'z ishine aladı. Birinshi bo'limde İran ha'm ta'jik xalıqları arasında payda bolg'an an'ızlar "Shaxnama"dag'ı erkinlik ta'repdarları Kayumars Xumanch, Ja'mshid ha'm Nova obrazları tiykarında su'wretlengen. Bunda Ja'mshidtin' patshalıq saltanatın, onın' dan'qın ta'riypleydi. Ferdawsiy Nova obrazın beriwde demokratiyanın' gu'resshen'lik xarakterdi su'wretleydi. Ol Zahhaq yag'nıy adamxor patshanı ko'teriliske shıg'ıp joq etedi.
"Tilek jolında" shıg'arması Q.A'wezovtın' da, qaraqalpaq dramaturgiyasının' da baslaması boldı. Dramanın' qısqasha mazmunı to'mendegishe: Shıg'armada miynetkesh xalıqtın awır turmısı real beriledi. Esim bolısının' puxaraları Sayeke, Aynazar, Qabıl, Ayxan ha'm basqalar ha'r ta'repleme eziwden, azaplanıwdan a'bden tarıg'adı. Suwsızlıqtan eginleri quwrap, ashlıqtan boldırg'an olardı Esim japtın' ılaylı qazıwı haldan taydıradı. Olar o'zlerinin' kem-kem qıyınlap baratırg'an ku'n korisi tuwralı zamannın', el basqarıwshılardın' a'dilsizligi tuwralı ayta baslaydı. Bunın' u'stine olardın' arasına birinen son' biri aqsaqaldın jasawılı Salıq O'ndiriyage, Qalmurat baydın' jalpıldag'ı Ma'demin diyxanlardın' baydan alg'an qarızın o'simi menen qaytarıp alıwg'a, Quaxmet iyshannın' suwpısı Turım qayır-sadaqa ushın pul jıynawg'a keledi ha'm barı-jog'ın tın'lamay olardı urıp-so'gip azaplaydı. Bul sıyaqlı ha'dden tıs jo'nsizlikler qazıwshılardın' ashıqtan-ashıq narazılıg'ın keltirip shıg'aradı. Ko'p uzamay-aq bul narazılıq aktiv gu'res xa'reketi menen almasadı. Olar qarız pul ha'm salıqlardı to'lewden bas tartıp, kelgen jasawıllardı quwıp saladı. Usınday waqıya shiyelenisken waqıtta qazıyashılardın' arasına ma'rdikarg'a ha'r jeti u'yden bir adam alıw haqqında Shımbay uezdi baslıg'ının' pa'rmanı kelip jetedi. Bul xabar olar arasında jan'a baslap tutanıp kiyatırg'an gu'res otının' birden layalap alısıwına sebepshi boladı. Sa'yeke basqarg'an qazıwshılar toparı Arzımbet bolıstın' u'yine topılıp barıp, onın o'zin janındag'ı bay, iyshan ha'm ha'meldarları menen qosa urıp jıg'adı, tutqıng'a aladı. G'a'zebi qaynag'an xalıq Shımbayg'a basıp keledi, ken'eslerdi qıyratadı. Uezd baslıg'ı pristavtı o'ltiredi. Biraq ko'terilis oraydan shaqırtılg'an patsha soldatları ta'repinen qan to'gispe menen bastırıladı, onın' basshıları tutqıng' alınıp, To'rtku'ldin' tu'rmesine qamaladı. Pesa o'lim jazasına hu'kim etilgen ko'terilis basshılarının' Qızıl a'skerler ta'repinen azat etiliwin ko'rsetiw menen tamamlanadı. Onda qarapayım xalıq tilinen sheber paydalang'anı bayqaladı. Aysha, Qabıl, Qudıyar personajları daralang'an halında ko'rinbeydi. Geybir personajlardın' so'zleri uzaq sozılıp ketedi. Stilistikalıq kemshilikler, tu'siniksiz so'zler ushırasadı. Pesa ayrım kemshiliklerine qaramastan, da'slepki qaraqalpaq draması sıpatında joqarı bahalanıp kelmekte.

Geypara tu'rkmen etnonimleri, "keneges","chagatay", "qıpshaq" h.t.b. tu'rkmen xalqının' qa'liplesiwine qon'sılas xalıqlardan orta a'sirlerde ha'r tu'rli sebepler menen kelip aralasqanlıg'ın ko'rsetedi.

Vedalıq a'debiyattın' ekinshi qatlamı bolıp Braxmanlar esaplanadı. Braxmannın' bas mazmunı - vedalıq rituallar menen praktikalıq basshılıq etiw, kultlıq praktika h.t.b. Olarda hesh qanday tutas diniy-filosofiyalıq sistemanı bizler taba almaymız, degen menen bir qatar tu'sinikler birinshi orında turadı.

O'miri dawamında danqı shıqqan bolg'anına qaramay, Wrighttı Amerika Arxitektorlar İnstitutı 1991-jılı "barlıq waqıttın' en' ullı arxitektorı" dep ta'n alg'an.
O'mirdin' u'zliksiz ha'reket etiw haqqındag'ı ta'limatı Adam turmısı qayta do'reliwlerdin' tawsılmaytug'ın dizbeginin' belgili forması sıpatında bo'linedi. Turmıstın' u'zliksiz ha'reket etiwi ma'n'gilik, du'nyadag'ı barlıq na'rseler og'an bag'ınadı.

Lenin 1870-jili 22-aprelde Rus Imperiyasinin' Simbirsk qalasinda tuwilg'an. Onin' anasi mektepte mug'allim, al a'kesi bilimlendiriw boyinsha ha'meldar bolg'an (a'kesinin' jumisi oni ha'm onin' shan'arag'in ja'miyettin' joqarg'i da'rejesinde boliwina sebep bolg'an).

Aktsiyalar emissiyası to'mendegi jag'daylarda: aktsionerleskende, yag'nıy ustavlıq kapitaldı du'ziw ushın aktsionerlik ja'miyetti sho'lkemlestirgende, ma'mleketlik ka'rxananın' aktsionerlik ja'miyetke aynaldırg'anda ha'm ustavlıq kapital (ekilenshi emissiya) ko'beygende a'melge asırıladı.

Shirak qublada ha'm qubla-shig'ista Aragatsotn wa'layati, shig'ista Lorri wa'layati, arqada Gruziya ha'm batısında Tu'rkiya' menen shegaralas.

Erkin ekonomikalıq zonalar - XX-a'sirdin ekinshi yarımında erkin ekonomikalıq zonalar du'nya xojalıg'ında ayrıqsha ko'rinis boldı. 90-jıllardın' ortasına kelip du'nyada 4 mınnan aslam ha'r qıylı tu'rdegi erkin ekonomikalıq zonalar (bajıxana zonası, texnopark, erkin sawda zonası, offshorlıq zona) boldı. U'lken xalıq aralıq korporatsiyalar kop mug'darda payda alıw ushın o'zinin' o'ndirisin ekonomikalıq zonalarda a'melge asradı.

Tap usi waqittan baslap onin' a'debiyatqa aralasiwi baslandi. Ol a'debiyat penen, jaziwshi – shayirlar menen jaqinnan tanisip, olardan alg'an ha'm o'zi turmisqa bayqag'an ta'sirlerin qosiqqa aylantirip jaza baslaydi.

Bul territoriyalarda to'beshikli qaldıqlar ushırasadı, olardan Qusxanataw, Qırantaw bular belgili maydandı iyelep jatır. Topıraq quramı qumlı do'n'li topıraqlardan quralg'an allyuvial jatqızıqlardan turadı. Suw deregi tiykarınan grunt ha'm jer u'sti suwları menen ta'miynlenedi. A'miwdarya deltasında bir qansha mayda ko'ller jaylasqan, ol a'sirese arqa rayonlarda ko'plep ushırasadı. A'miwdaryanın' on' jag'ında Qızketken, Quwanıshjarma ha'm Kegeyli kanalları, shep jaqta Su'wenli ha'm Rawshan kanalları tarmaqlanıp ag'adı. Awıl-xojalıg'ı ku'shli pa't alıw na'tiyjesinde suwg'armalı jerlerdin' ko'plep ashlıw sebebinen jer astı suwları birqansha ko'terilip ketti. Onın' qa'ddi 2-6 m, ayrım jerlerde odan da joqarı. Jer suwlarının' ko'teriliwin darya suwları ta'miynleydi. Jawın-shashın suwlarının' grunt suwları ushın roli ullı emes. Jer astı suwlarının' ko'teriliwi awıl-xojalıq eginlerine birqansha ta'sir ko'rsetedi. Bunday jag'dayda kollektor-drenajlar islenedi.

Filippin (Philippines), Filippin Respublikasi (tagalsha Republika Pilipinas, ing . Republic Philippines) — Qubla-shig'is Aziyada jaylasqan ma'mleket, Tinish okeandagi Filippin arxipelaginda jaylasqan. Mayd. 300 min' km². Xalqi sani 84,526 mln. adam (2002). Paytaxti — Manila qalasi. administrativ jaqtan 74 wa'layatqa (provinsiya) bo'linedi.
Aktsiya – bul ha'reket etiw mu'ddeti belgilenbegen, aktsionerlik ja'miyettin' ustavlıq kapitalına yuridikalıq yamasa fizikalıq shaxs ta'repinen belgili u'lestin' qosılg'anın tastıyıqlaytug'ın, usı ja'miyettin' mu'lkine onın' iyesinin' qatnasıwın tastıyıqlaytug'ın ha'm og'an dividend alıw, a'dette, bul ja'miyetti basqarıwg'a qatnasıw huqıqın beretug'ın bahalı qag'az. Yag'nıy aktsiya – bul aktsionerlik ja'miyet nege iye bolsa, sonın' ba'rin de aktsionerdin' u'lesi, kapitaldın', mu'lktin', da'ramattın' bir bo'legine onın' nızamlastırılg'an huqıqı. Ja'miyettin' o'zi qanshelli jasasa, ol da sonshelli waqıt jasaydı, bul waqıt ishinde usı aktsiyanın' ko'plegen iyeleri almassa da, eger aktsionerlik ja'miyet ashıq tu'rdegi bolsa, onda aktsioner aktsiyalardı ja'miyetke qaytarmaw huqıqına iye. Aktsioner kapitalı bo'linbeydi.

Ha'r qıylı fizikalıq ha'm texnikalıq ma'selelerdi ilimiy jaqtan izertlegende tosınnanlı qubılıslar dep atalıwshı ayrıqsha tu'rdegi qubılıslar menen ushırasıwg'a tuwra keledi.

Ïslam (arab.: إسلام‎) — älemdik monoteïsttik-ïbrahïmdik din. Xrïstïandıqtan keýin dünïyedegi eñ köp taralğan din bolıp tabıladı. «Ïslam» sözi «beýbitşilik», (Allahtıñ zañdarına) «moýınsınw, bağınw» bolıp tabıladı. Al şarïğat termïnologïyasında ïslam — tolıq moýınsınw, Allahtıñ aldında parızdardı orındaw, odan basqa qudaýlarğa tabınbaw bolıp esepteledi. Ïslam dinin ustanwşı jan musılman dep ataladı. Musılmandardıñ negizgi dinï kitabı Quran Kärim (arab.: القرآن الكريم‎) — klassïkalıq ädebï arab tilinde (arab.: الفصحى‎) Allah tarapınan tüsirilgen. Ïslamdıq közqaras boýınşa, jaratwşı Allah ärdaýım adamzat balasın twra jolğa salıp turw üşin är türli paýğambarlar jiberip otırğan. Olardıñ işinde Ïbrahïm (Avraam), Musa (Moïseý), Ïsa (Ïïsws) t.b. bar. Musılmandardıñ senimi boýınşa eñ soñğı paýğambar ol Allahtıñ elşisi Muxammed bolıp sanaladı.

1944-45 jillari bolajaq jazıwshı ele awıldag'ı mektepte oqıp ju'rgen jas bala waqlarında aq uqıplı, ziyrek ha'm ko'p oqıwdı qa'leytug'ın quntlı oqıwshı sıpatında ko'zge tu'sti. O'zi 6-7 klasslarda oqiıp ju'rip ol usı mekteptin' 2-4 klasslarına sabaq berdi.

thumb|right|Vladimir Lenin Vladimir Ilyich Ulyanov, (22-Aprel, 1870 - 21-Yanvar, 1924) Lenin (Russhada: Ленин) ati menen belgili Rus revolyutseneri, ha'm de Bolshevik partiyasi ha'm Oktyabr Revolyustsiyasi basshisi bolg'an. Ol Sovetler Awqami (Russha: СССР) ha'm 1917-jildan Rossiya Kommunist hu'kimetinin' birinshi basshisi bolg'an. Leninnin' pikirleri Leninizm dep ataladi.

Shayırdın' qosıqları siyasiy mazmung'a iye, su'ren-shaqırıqlarg'a qurılg'an. "Ulyanov-Lenin" (1924), "Qayta saylawda" (1927), "Miynet" (1930), "A'bdiqa'dir", "Bayramgul Ayımbetova" (1932), "Quyash" (1936) qosıqları usınday mazmung'a iye. "Aydın", "Erkin ko'l" degen at penen shayır shıg'armaları 20-jıllardın' aqırı, 30-jıllardın' basında qaraqalpaq ha'm rus tillerinde basıldı.

- dep aytıladı da, ekinshi bo'lektegi g'a'zzelleri "Qudanın' qılg'an islerine ha'mme waqıt qayıl bol" - dep adamlardı ta'g'dir isine qarsı shıqpawg'a, onın' menen kelisiwge shaqıradı. Mısalı: