Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Исламда байрым кюн, эркишиле межгитлеге джыйылыб джума намазны этген кюндю. Ийнаныулагъа кёре «Къыямат кюн» байрым кюнде боллукъду. Сауд Арабия бла Иранда байрым кюн — джангыз бош кюндю. 2006 джылгъа дери бу адет Бахрейн бла Бирлешген Араб Эмиратлада да джюрюгенди, энди уа бу къраллада шабат кюн да бош кюн болгъанды. 2007 джылда шабат кюн Кувейтде да бош кюн этилгенди.

Ауетлик себебли Кюн бла байламлы болгъан объектлени ауурлугъуну кёбюсю, шартха кёре энчи тургъан, хазна къалмай тёгерек чорхлары болгъан, эмда хазна къалмай джассы дискни — эклиптиканы джассылыгъыны ичинде тургъан планеталадады.

Русское не брать! Призывая бойкотировать продукты, бензин и банки РФ, украинские «патриоты» делают свой маленький гешефт, «Свободная пресса», 11.05.2014.

Бирликни кючлери Германияны ичине джюрюшню тохтатмай бардыргъандыла, 25-чи апрелге Эльбада совет аскерле бла тюбешгендиле. 2-чи майгъа британ эмда канада аскерле Германияны шимал-кюнбатышын кючлеб Данияны чеклерине джетгендиле.

Мальта, Мальта Республика (мальт. Repubblika ta' Malta, ингил. Republic of Malta) — айрыкам кърал Ортаджер тенгизде. Аты буруннгуфиникийча "malat" — "гавань" деген сёзден келеди.

60-чы джыллына ахырында джангы музыкалы стиллени эткиси бла мюзиклни ангыламында тюрлениуле боладыла. «Чачла» («Hair», 1967) спектаклде ол заманда модада болгъан хиппи идеяла орун аладыла. 70-чи джылладан башлаб спекталлени санлары азаяды, алай а декорацияла эмда костюмла багъалы, агъачлы боладыла. Мюзикл ангыламда терен тюрлениу, композитор Эндрю Ллойд Уэббер бла либретточу Тим Райсны «Иисус Христос — суперджулдуз» («Jesus Christ Superstar»1971) спектакль этеди. «Эвита» («Evita», 1978) мюзиклни оюмлу, къаты магъанасы жанр къуралыуундан бери къаллай уллу джолну этгенине шагъатлыкъ этеди. Уэбберни «Киштикле» («Cats», 1981) мюзикли джарыкъ, эсде къалгъан сыфатланы къурайды. Музыкасында киштик интонацияла таныладыла, тепсеулери пластикадан толудула. .

Европада къралланы саны Европаны чеклерине, къралланы бойсунмагъанлыкъларына кёре саналыргъа керекди. Бойсунмагъан 46 кърал барды Европада, ала:

Ол заманнга дери Германияны агрессив чыгъышлары Уллу Британия бла Францияны джанындан уллу къаршчылыкъ кёрмейдиле, ала къазауатны башлаб къояргъа къоркъуб, джарашыу полтика бла Версаль кесаматны къутхарыргъа кюрешедиле. Алай а Мюнхен кесаматны бузулгъанындан сора бу эки къралда да Гитлерге къаршчы къаты политика бардырылыргъа керек болгъаны терен ангылана башлайды. Германия джанындан андан ары агрессия политиканы тохтатыр умутлу, Уллу Британия бла Франция Польшагъа аскер гарантияла бередиле. Италия Албанияны 1939 джылны 7-12 апрелинде кючлегенинден сора, аллай гарантияла (Итальян-албан къазауат) Румыния бла Грециягъада бериледиле.

Сан-Марино (итал. San Marino), толу официал аты Сан-Марино Республика (итал. Serenissima Repubblica di San Marino) — Джерде эм гитче къралладан бири, Къыбла Европада орналыбды, тёрт джанындан Италияны территориясы ортагъа алыбды. Сан-Марино — Европадан эм эски къралды. Аты къралны къурагъан шыйыхны атындан келеди.
Алай а тинтиу башха чурумну чыгъаргъанды - шахар коммуникацияланы бир-бирлерине джууукъ болуулары. Суу быргъы бензин быргъыны юсю бла ётгенди. Къанджаллашхан темирлени бир-бирлерине тийюлери химиялыкъ реакция бла коррозия чурум болгъанды. Отлукъ бензин быргъыдан чыгъыб, диаметринде 1 см болгъан суу быргъыны тешигинден киргенди. 600 минг чакълы бир литр алай саркъгъанды. Аны юсюне отлукъ топракъгъа эмда къатында тургъан канализация быргъыгъа да саркъгъанды.

Award of the Papal Equestrian Order of the “Golden Spur” to Wolfgang Amadeus Mozart. Vatican Secret Archives (4 July 1770). Тинтилгенди: 27 сентябрь 2010.

Кёб заманны тюрлю джабыкъ генетика системагъа , эки башха тюрлюню генофондларыны арасында геналаны алмашдырыу болмагъанына саналгъанды. Бу тюрлюлени асламысына келишеди, алай а бир-бирде тюз болмайды. Сёз ючюн, асланла бла къапланланладан тёлю чыгъады, ол тёлюню тишилери да джангы тёлю чыгъаралырчадыла. Табигъатда узакълыкълары себеб болуб къатышалмагъан тюрлюле, тузакъда къатышыучандыла. Артыкъ да кёб къатышыу (гибридизация) ёсюмлюклени ичинде тюбейди. Кёб тюрлю ёсюмлюк аллай къатышдан къуралгъанды.

1920-чы джылладан башлаб джангы экономика политиканы (НЭП) тохтатыб башлагъандыла, аны ызындан СССР-ни индустриализациясы бла коллективизациясы ашыгъыш халда башланады, 1932—1933 джыллада къралда ачлыкъ болады.

Джамагъат (араб. الجمعة‎) — тарих айныуларыны белгили бир кёзюуюнде бирлешген адамланы къауумуду. Джамагъат адамланы социал-маданият, санагъат ышанла блада бирлешдиреди. Джамагъат деб адамланы тюрлю-тюрлю ышанланы тамалында бирлешген къуралышлагъада айтыргъа боллукъду — «Студент илму джамагъат», «Киштик сюйгенлени джамагъаты» д. а. к.

1957 дж. — Москвадан инженер Л. И. Куприянович биринчи сынау мобил телефон ЛК-1 этиб кёргюзгенди, аны ауурлугъу 3 кг, ишлеу радиусу 20—30 км болгъанды, батареясын ауушдурмай 20-30 сагъат ишлегенди

Шимал-кюнчыгъыш таба саркъады, 1-чи Чегем бла 2-чи Чегем деген эки ырхыгъа бёлюнеди, сора дагъыда бир бирине къошулуб Басхан суугъа къошулады. Суу, бек терк саркъады эмда джай айлада, таулада къар эм бек эригин кёзюуде артыкъ кёб сууу болады. Узунлугъу 130 километр чакълы бирди.

Литрни белгиси гитчие «л» харифди (Эресейде), гитче латин «l» хариф (Европада) неда уллу «L» (АБШ, Австралия эм Джангы Зеландия). Гитче латин «l» харифни «1» цифра бла аджаштырыргъа тынч болгъаны себебли талай миллет метрология организция, литрни белгисин къуру уллу хариф («L») болурун излегендиле. Аны ючюн болмагъан адам — Клод Эмиль Жан-Батист Литр огъунакъ джаратылгъанды, литр деген сёз аны тукъумундан келгенди дерча (дуния джорукълагъа кёре энчи атладан къуралгъан ёлчем биримле къуру уллу харифле бла белгиленедиле), алай а бу алдауукъ дженгил белгили болгъанды.

Роджерса бла II Хаммерстайнны ортакъ ишлеулеринде быллай белгили сахна салыула чыкъгъандыла: «Оклахома!» («Oklahoma!», 1943), «Карусель» («Carousel», 1945), «Шош океанны къыбыласы» («South Pacific», 1949), ала драматургиясыны мийик дараджасы бла айрылгъандыла. Эмда публика бек джаратыб къарагъанды.
Грек культураны джашнагъан заманыны кёбюсюнде Афинле магъаналы шахар болгъандыла. Грецияны алтын ёмюрюню заманында ( б. э. д. 500 джылдан б. э. д. 300 джылгъа дери) шахар культура бла интеллигенцияны аралыгъы болгъанды, кюнбатыш цивилизацияны бешигиди. и (около 500 года до н. э. до 300 до н. э.) был центром культуры и интеллигенции, и являлся колыбелью западной цивилизации. Буруннгу Афинлени идеялары бла практикалары бюгюнде «кюнбатыш цивилизация» атны джюрютедиле. Алтын ёмюрден сора да Афинле бай шахарлай къалгъандыла, аланы быллай джашаулары Рим империяны эпохасына дери баргъанды.

Уллу Британия бла Франция Скандинав джарымайрымкангъа десант атаргъа оноу этедиле, ала Германия швед темир магъаданны къайнакъларын къолгъа алырын къоркъадыла, аны бла бирге бу десант Финляндиягъа аскер джибериуде джол ачаргъа керекди; аны бла бирге узакъ бомбалаучу авияция Джууукъ Кюнчыгъышха джибериледи, ала Ингилиз Финляндияны джанында къазаутха кирсе,Бакудагъы нефть къайнакъланы бомбаларгъа хазырланадыла. Алай а Швеция бла Норвегия нейтралителерин андан ары сакъларгъа излеб, кеслерини территорияларында ингилиз-француз аскерлеге къонакъбайлыкъ этмезликлерин билдиредиле. 1940 джылны 16-чы февралында британ эсминецле «Альтмарк» атлы немча кемеге норвег суулада чабадыла, аннга дери скандинав къралланы нейтрал къалыларын излеген Гитлер, десантдан къоркъуб Дания бла Норвегияны кючлерге буйрукъ береди (Weserübung Операция).

Бу закон КъАР-ни Коммунист партиясын джасакълагъанды, аны тышында правительство коммунистге санагъан хар тюрлю партия джасакъланыргъа болгъанды. Коммунист партияда член болгъаны ючюн он джылгъа дери тутмакъ берилгенди. Бу законну автору ол замандагъы юстицияны министри Р. Ф. Сварт болгъанды.

Кёбюсюне тюзледиле Европаны юсю (аладан эм уллула — Кюнчыгъыш-Европа, Орат-Европа, Орта эмда Тёбен-Дунай, Париж тюзле), таула 17 % чакълы бир боладыла (башла — Альп, Кавказ, Карпат, Пиреней, Апеннин, Урал, Скандинав таула, Балкан джарымайрымканны таулары). Къайнай тургъан вулканла Исландияда эм Джерле арасы тенгизни тёгерегинде бардыла.

Дунайда кемлени джюзюулери джылны асламысында тохтаусуз барады, къыш 1-2 айгъа тохтаучанды, алай а къыш джылы болса ол айлада да джюзедиле кемеле.

Кърал байрамланы баш нюзюрлери къралны тарихинде эмда джазыуунда ыз къойгъан белгили бир датада гражданланы властны тёгерегине джыяр эмда джакъ бердириудю. Кърал байрамла эки дараджалы боладыла:властла кеслери къураб, кеслери бардыргъан эмда энчи байрамла. Экинчи дараджада къралгъа магъаналы болгъан байрам энчи, юйдеги байрам бла бирлешеди. Адамла къуру орамда белгилеб къоймай,юйде да байрамлайдыла, аллай байрамланы бирине 9-чу майда барамланнган Хорламны кюнюн санаргъа боллукъду. Бизни къралда миллионла бла адамла бу байрамны юйдеги ичинде да белгилейдиле.

Голландиялы Исаак Масса билдиргенине кёре, «… къралда мюрзеуню къысдырыгъы, аны адамлары тёрт джылгъа ашаяллыкъдан эсе кёб болгъанды… байлада эмда монастырлада амбарла мюрзеуден толу болгъандыла, аны бир къаууму кёб тургъандан чиригенди, алай артха къоюб сатаргъа унамагъандыла; Аллахны буйругъу бла патчах сокъур болгъанды, буйрукъ бериб болумну тюзетмегенди».
Индуизмде целибат, иннет болумну ангылау эм трансцендент билим алыу ючюн бир болджалны неда бютёу джашауны ичинде сексни унамагъан халда тюберге боллукъду.

Декларация ючюн чёб атыу хар статьягъа айры болгъанды. 31-ден 23-ю ауаз бирлик бла къабыл этилгендиле. Сюзюуден сора 3-чю статья 2-чи бла бирлешдирилгенди. Сюзюуде эмда статья статья чёб атылыу заманда кюнбатыш къралла бла совет блокну къралларыны арасында ангылашмазлыкъла ортагъа чыкъгъандыла.

Украинада совет Къыбыла-Кюнбатыш фронтда къаушатылыб, чекден кери атылады, алай а совет мехкорпусну контратакасы немча аскерлени Киевге иймейди.

Къызыл Къачны халкъла арасы комитети (къысхартылгъаны КъКъХАК, ингил. International Committee of the Red Cross; ICRC, фр. Comité international de la Croix-Rouge) — Нейтраллыкъны, бир джанлыда болмагъанлыкъны принциплеринде ишини тамалын салгъан, бютеу дунияда ишлеген организацияды. Къазауатлада, ич сауутлу къаугъалада эмда башха уллу пеляхлада джарсыгъан адамлагъа болушлукъ эмда джакъ береди. Къызыл Къач бла Къызыл Айны Халкъла Арасы Джюрюшюню бёлегине саналады.

Истанбул (тюр. İstanbul — [isˈtanbuɫ], [иста́нбул]) — Тюркню эм уллу шахарыды эмда къралны баш саудюгер, индустриал, культура аралыгъы эм портуду. Босфор ачыкъ богъаз шахарны Европадагъы бла Азиядагъы эки кесекге бёледи эмда бу богъазны юсю бла эки кёпюр салыныбды. Истанбулну эки бёлюмюнде да джашагъан адамла саналса, ол Европаны эм уллу шахары болады, эмда дунияда эм уллу шахарладан бириди. Рим, Византия, Латин эм Осман империяланы ара шахары болгъанды.

Уллу театр (Таш театр) — 1784-1886 джыллада Петербургда болгъан театрды. Санкт-Петербургда биринчи дайым, Эресейде эсе уа эм уллу театрланы бири болгъанды. Театр майданда салыннганды. 1886 джыл Таш театрны мекямы чачылыб, бусагъатдагъы Петербург консерваторияны мекямы къурулгъанды.

Алай а пропаганда, терминни чыкъгъанындан кёб алгъа болгъанды. Пропаганданы эм эртде юлгюлерини бирине Хаммурапини законларыны джыйымыны преабуласын санаргъа боллукъду, анда законла къралда адилликни бегитир ючюн эмда къарыусузланы кючлюледен джакълар ючюн къуралгъаны джазылады. Законланы кеслери уа, тамам терсине кючлюлени джакълагъандыла, алагъа къарыусузланы унукъдурууда болушлукъ болгъандыла.

Чагъырны категориясы агъачын белгилейди. Францияда къабыл этилген классификациягъа кёре терт категория барды: AOC, VDQS, азыкъ чагъырла эмда джерли чагъырла. Европа классификациягъа кёре — агъачлы чагъырла регионуна кёре — VDPRD (AOC бла VDQS) эмда азыкъ чагъырла (француз классификацияны азыкъ чагъырлары бла джерли чагъырларын бирлешдиреди).

2003 джыл — «Газ къазауат» атны джюрютген къозгъалыула, баш излемлери газ индустрияны национализациясы эмда аны айныууну контролун къралгъа кёчюую.

Ахыры редакциясы бла Декларация , Пале де Шайода (Париж) 1948 джылны 10-чу декабрында Бирлешген Миллетлени Организациясыны Генерал Ассамблеясыны 189-чю олтурууунда 48 кърал джанындан къабыл этилгенди. Белорус ССР, Украин ССР, CССР, Чехословакия, Польша, Югославия, КъАР эмда Сауд Арабия чёб атыудан бир джары тургъандыла.
Латиницада аты Euro деб джазылады (уллу неда гитче харифден, тилге кёре), грекча — ευρώ, кириллицада (болгар, македон, орус эмда серб тилледе) — евро (черногор тилде еуро вариант джюрюйдю)). Банкноталада валютаны аты латин эмда грек харифле бла джазылыбды, эмда хар тилни орфографиясына кёре Европа окъулгъанына кёре окъулады: французча- ёро́, немецча — о́йро, испанча — э́уро, ингилизча — ю́ро д.а.к.

Мюзиклни аллында кёб тюрлю дженгил жанр болгъанды, алада варьете шоу, француз балет эмда драма интерлюдия къатышханды. 1866 джылны сентябрында Нью-Йоркда «Black Crook» салыннганды, анда романтикалы балет, мелодрама эмда башха жанрла бир-бирине къатышхандыла. Бу спектакль джангы жанрны башлангычы саналады. Ингилиз продюсер Джордж Эдвардс кесини хитлерини бирин, «Хористканы» музыкалы комедия деб ангылатханды. Музыкалы комедия деб тамаша, кёз ачыу кёргюзюудю, анда сюжет тюл, публика сюйген джырчыла салгъан вокал номерледиле. Эдварсны салыулары Нью-Йоркда уллу махтау табханды, эмда XX ёмюрню аллына дери джангы жанрда моданы ингилиз тамашачыла салгъандыла.

Марсны юсюнде кёп, башхалагъа ушамагъан жерлери барды. Марсны ёчюлген вулканы — Олимп — Кюн системада адамгъа белгили эм бийик тауду. Аны бийиклиги 21,2 км-ди. Моринер аууз а — эм уллу тарды.

Марсны юсюнде ызла, бир-бир къараучуланы акъылларына кёре, суу баргъан суу боюнлагъа саналып тургъандыла. Кечиракъ ол умут кёрюнюу кёзбау болгъаны белгили болгъанды. Марсда къысымлыкъ гитче болгъаы себепли суу суусун халда жангыз да беш жерде болалады. Марсда алгъа суу болгъанны болмакълыгъын санамазгъа жарамайды, аны себепли алгъын Марсда айныуу аман болгъан жашауну болуму болмакълыды. 2008 жылда Марсда НАСА-ны аппараты — «Феникс» — бузлагъан халда суу табханды. 2009 жылдан башлап чорхлу тинтиу жыйымны санында Марсны орбитасында юч ишни бардыргъан аламлы аппарат ишлейди: «Марсны Одиссей», «Mars express» эм «Марсны сюзген жёнгер».

БМО-ну баш сюд органыды. 15 бойсунмагъан сюдюден къуралады. Ала къралладан келечилик принципле сайланмайдыла. Башха ишледе ишлерге эркин тюлдюле. Кеслерини ишлерин тындыргъан заманда ала дипломтик иммунитет бла хайырланадыла.

Попытки Англии заключить торговый договор с Францией наталкивались на протекционистскую политику Наполеона. Последний продолжал расширять свои владения в Европе. Франциягъа Итальяда Эльба айрымкан (26-чы август 1802 джыл), Пьемонт (11-чи сентябрь 1802 джыл), Парма, Плезанс бла Гвасталла (23-чю октябрь 1802 джыл) къошуладыла. Голландия бла Швейцарияда французлула протекторат амал бла ие боладыла (ноябрь 1802 джыл).

Планеталаны сегизинден алтысы эмда юч шылаб планета, табигъат дженгерле бла къуршаланыбдыла. Тыш планеталаны хар бириси да букъу бла башха миндеуледен тогъайла бла къуршаланыбдыла.

1802 джыл император Александр I Уллу театрны уллуракъ этерге эмда аны тыш къарамын тюзетирге оноу этеди. Бу оноун баджарыу француз архитектор Тома де Томоннга тюшеди. Бютеу ишле сегиз айгъа бошаладыла, бу болджал ол заманлагъа кёре бек къысха болгъанды.

Рур операция бошалгъандан сора бош болгъан американ кючле къыбыла фланнга, 6-чи аскер къауумгъа къошулгъандыла, ала Германияны къыбыла районлары бла Австрияны кючлер нюзюрде болгъандыла.
A Tumieç si fevele il furlan, inte forme cjargnele comun, caraterizade, par esempli, dai ditoncs ei e ou dulà che il furlan centrâl al dîs ê e ô (esemplis: deit par dêt, e vous par vôs). Intal teritori comunâl a son plui variants dialetâls.

I transistôrs si dividin in dôs grandis categoriis: i BJT (bipolar junction transistors) e i FET (dal inglês field effect transistor), che a son une creazion plui gnove e stan deventant simpri plui doprâts intes variis aplicazions derivadis. I transistôrs a son caraterizâts di trê terminâi e a forin scuvierts par câs tal 1939 di Russel Ohl, che al stave esaminant la conducibilitât di un cristal di silici cuntune sfrese tal mieç (cheste e jere in pratiche une rudimentâl junzion P-N, che e je la base di dute la fisiche dai semicondutôrs).

Passant de leterature al resonâ sui fenomens sociâi e di costum Pasolini al cjalcje la sô clamade a jessi une vôs difarente, fûr dal côr, cirint simpri la sô veretât, sedi in politiche che te art e tai rapuarts umans.

Te seconde vuere mondiâl il batajon, ch'al faseve part de gloriose Division alpine Julia, al partecipà ae campagne di Grecie (28 di otubar dal 1940 - 23 di avrîl dal 1942), dulà ch'al si distinguì tai combatiments sul Pindo, sul Topojanit, sul Golico e soredut sul puint di Perati. E propite "Sul ponte di Perati" e je intitulade une des plui innomenadis cjançons dai alpins, che te nestre lenghe e sune plui o mancul cussì:

Il fradi pui grant di Johann Sebastian Bach , Johann Christoph Bach , al fô student di Pachelbel. Pachelbel al jere musiciste in te capele di Eisenach,citât di Johann Ambrosius Bach e lûc di nassite dai sôi fîs (comprindût il Bach pui famôs , Johann Sebastian Bach ) par un an,atôr dal 1670. Al fô ancje santul di batisin di Johanna Judith Bach, fîe di Johann Ambrosius Bach, duncje sûr di Johann Sebastian Bach.

Al è ulteriormentri divisibil in 14 comuns (tod. Gemeinden) - di chescj, 1 al è une "citât" (tod. Stadt); 2 a son "comuns cun derit di marcjât" (tod. Marktgemeinden). Di seguit la liste dai comuns.

La superficie de Belgjiche e je di 30.510 km², cun plui di 10 milions di abitants, dividûts in chei che a fevelin olandês (Flamants) e chei che a fevelin francês (Valons), cuntune piçule minorance che e fevele todesc a Malmedy e Eupen, citâts che fin tal 1919 a jerin part de Gjermanie. La capitâl e je Brussel.

I mês e àn un numar che al va di 1 a 12 e a durin tant che un mês lunâr, il mês intercalâr al continue a vê il non dal ultin mês. Il 2 al è il mês dal ecuinozi di primevere e 11 al è il mês dal solstizi dal unvier.

I numars reâi a son chei numars che si doprin continuamentri par rapresentâ des grandecis che a puedin variâ in maniere continue e assumi valôrs tant positîfs che negatîfs come, par esempli, la lungjece, il pês, il passâ dal timp, … La necessitât di misurâ chestis grandecis in maniere simpri plui precise e di doprâ chestis misuris in calcui che a deventin ogni volte plui rafinâts e à partât ae nozion di numars reâi dal dì di vuê.
La edizion furlane di Wikipedia, clamade Vichipedie par adatâsi ae lenghe e ae grafie furlane, e je nassude ai 25 di Zenâr dal 2005 e ai 14 di Lui dal 2006 a sin rivâts a vê 1000 vôs; ai 22 di Avrîl 2007, cu la vôs Laurenzi si à rivât a cuote 2000 vôs, cuntun increment notevul. Al moment il numar di vôs inte Vichipedie al è di 3 203.

De Domènia, òmis dal cuòr gredo, se coreva via in bicicleta par loucs de un inciànt sensa pretho. E na sera mi ài vist la Neta in tal lustri da la boscheta ch'a menava a passòn la feda. Liena co la sova bacheta a moveva l'aria de seda.

Il comandant De Gregori al veve mandât tancj rapuarts al Cuarp volontaris de la libertât e al Comitât di liberazion nazionâl di Udin su la "cuestion slovene" domandant acuardis e soluzion politichis "e di plui fuarcis par potenziâ la pussibilitât di reazion di chest comant". Intal invier 1944-1945 a forin un pocs di incuintris platâts de direzion de l'Osôf, che no veve volût la sot de ubidience dai Titins, il comant dai naziscj de SS, tra l'Osôf e la X flottiglia MAS, formazion fassiste cun funzion cuintri partigjane. La intenzion dai fassiscj a jere chê di costituì une front cuintri i slâfs e i comuniscj, de bande de l'Osôf chê di rivâ a un acuardi par rindi la vuere plui umane. Fasint in cheste maniere lis formazions Osôf a lerin cuintri di une ordenance dal Comant Volontaris de la Libertât che a livel di direzion Italie Nord che intal otubar1944 e veve batiât come "tradiment", che in timp di vuere al vûl dì muart, cualsisei sedi afâr cul nemì. Chestis tratativis no menarin di nissune bande e chê diretive no fo aplicade in cheste maniere in nissune altre bande.

Il lunis ai 31 di Zenâr dal 2005 Radio Onde Furlane e à tornât a vivi i siei vincjecinc agns di radio cuntun speciâl che al à fat scoltâ lis vôs che a àn segnât la sô storie. Tun panorame radiofonic regjonâl che tai ultins agns al è mudât in maniere penze, fâ fieste pai 25 agns di trasmissions al è stât un risultât che pôcs a puedin svantâ. La radio e à intai soi archivis une schirie di speciâi, là che si puedin sintî tocs di trasmissions che a àn fat la storie de radio, a tacâ dal 1980, an cuant che il so segnâl al è stât trasmetût pe prime volte. Ta chescj agns centenârs di personis a àn fevelât pai siei microfons fasint di Radio Onde Furlane un spazi libar, viert a cui che nol veve mût di fâsi sintî. In pratiche un toc di storie resinte di un Friûl partît dal daspò taramot cun tantis sperancis di rignuvîsi. E di fat Radio Onde Furlane e je stade la uniche emitente che e à dât spazi ancje aes vôs dismenteadis, dal Centri Sociâl ai moviments ecologjiscj, dai coletîfs artistics ai grups musicâi locâi, metint sù une sorte di rêt che e à dât vite a iniziativis tant che Usmis, i Trastolons, il "Premi Friûl", e po a produzions discografichis, imprescj informatics, concierts, colaborazions cun manifestazions tant che Festintenda, dibatiments e altris ancjemò, in graciis dal lavôr de cooperative che le gjestìs.
David Hilbert al à definît l'insiemi dai numars reâi come il cjamp di Archimede complet. Cun cheste afermazion, Hilbert al voleve dî che i numars reâi a formin il plui grant cjamp di Archimede o, intune altre maniere, che cualsisei cjamp di Archimede al è un sotinsiemi di

Le Capele dai Scrovegni, cognossude ancje cul non di Capele Arene e je une glesie di Padue, tal Venit. Dentri de glesie si cjate un cicli di frescs piturâts par Giotto, datâts 1305, une des oparis pui impuartantis de produzion dal pitôr toscan. La glesie fo dedicade a Sante Marie de Caritât de Nunziazion, tal 1303. I frescs dal Giotto a contin la vite de Madone, e le so opare di salvece tal mont. La Capele e je clamade ancje Capele Arene parcè che te le tiere dulà cheste glesie je stade costruide, prime jere ocupade di un anfiteatri roman.

Tal câs dulà une grandece (ad esempli la cjarie eletriche) si slargje su un plan, si po cjacarâ di densitât superficiâl di chê grandece (ad esempli densitât superficiâl di cjarie) cuant che si cjale il rapuart jenfri la grandece e la aree dal plan là che je slargjade. Tal câs di une curint eletriche traviers un condutôr di sezion S si clame densitât di curint il rapuart tra la corint e la sezion S traviersade.

Opare di art e di fede e je stade dedeade a don Mario Tavano, no dismenteât plevan di Sant Vît di Feagne. La "prime" a je stade tignude vie pal Avent dal 2004 a Magnan, cuistant cu le sô intime e sintude anime profonde i compliments di monsignor Pieri Brollo, arcivescul di Udin, che à vude in regâl la partidure de opare. Ogni an e à vût plui di une repliche, al è stât eseguît ancje intal Domo di Udin e inte glesie mari di Aquilee.

I students a fasin ricercjis par scrivi lis tesis (disserzions) di lauree. La leture di un grant numer di libris su di un teme, cjapant notis, e je une forme di ricercje.

Periodi nazist – Il Burgenland al ven anetût a altris distrets (Niederdonau, Stirie) e i Ebreus e lis minorancis lenghistichis a vengnin perseguitâts.

Al a cominsât a zujà al Empoli fin al 2004, al è rivât al Udinês nel 2004, al segnât 302 gol in Serie A. Al è il otâf marcatôr di simpri in Serie A e al è il capitân dal Udinês.

La litosfere e je framentade intune serie di plachis tetonichis o litosferiche, che tai lôr margjins si concentrin i fenomens gjeologjics endogjens, tant che il magmatisim (cjapât dentri il vulcanisim), la sismicitât e la orogjenesi. Lis plachis a puedin jessi oceanichis o mistis, cuviertis in part de croste continentâl.

Intal 1717, al ven inscrit te associazion dai pitôrs di Vignesie, la Fraglia. Tal 1719, al si spose cun Marie Cecilie Guardi, sûr dâi pitôrs Francesc e Zuan Antoni Guardi. La femine i darà dîs fîs, che lu judaran come assistents. Soredut Zuan Domeni e Laurinç e saran ricuardâts ancje come bogns pitôrs.
In tal 1761, il re Carli III di Spagne al clame Tiepolo a Madrid par i lavôrs dal gnûf Palaç Reâl. Tiepolo al partìs il 31 di Març, al rive il 4 di Jugn, simpri acompagnât dai fîs Laurinç e Zuan Domeni. Al vîf in Plaza San Martin. Al lavore a trê pituris, in te Sale dal Tron e in te anticjamare de Regjine. Jenfri il 1767 e il 1769 al piture siet palis di altâr par le glesie di Aranjuez. In tal 1769 al scomence lis decorazions a La Granja, ma no rive a finî i lavôrs, e di chest progjet restin nome i disens. Al mûr il 27 di Març a Madrid.

Jenfri il mês di Avrîl e il mês di Novembar, al lavore te glesie dai Discolçs (Scalzi), simpri a Vignesie, cun il Traspuart te Sante Cjase di Lorêt, lade pierdude inte prime vuere mondiâl. A restin nome i disens. Tal stes an, al consegne al Domo di Berghim le pale cul Martiri di San Zuan.

Par cafè si intint sie une plante de famee des rubiaciis origjinarie de Afriche, simpriverde e che fâs rosis blancjis e pomulis rossis, sie la bevande che si fâs cu la torefazion de sepis de plante.

La Nunsiade e je tra lis tradizions furlanis dal timp prin di Nadâl, chê di cjantâ il Vanzeli di Luche dal verset 26 al verset 38 dal prin cjapitul dulinvie la novene di Nadâl. Chel toc che al tache cun: "Tal sest mês Diu al mandà..."

Gracie al limpit ritrat che Marc al fâs di Jesus, i cristians a puedin ricognossi l'adempiment di tantis profeziis mesianichis des scrituris dal Vecjo Testament dreçadis a lui.

Dal 2000 il governadôr (tod. Landeshauptmann) dal Burgenland al è Hans Niessl, dal SPÖ (tod. Sozialdemokratische Partei Österreichs, voltât: "Partît sociâldemocratic dale Austrie").

Un altre particolaritât di li emozions è la sô espression, facciâl e vocâl. In un libri dedicât a Darwin (Ekman, 1973), li ricerche presentadis, che riguardano li espressions facciali, confermano la sô ipotesi sulla lori utilitât comunicative. Ekman dirà anche che: "l'espression facciâl è il parno di la comunicazion tra uomins" (Rimé e Scherer, 1989). Infatti, sapare lira sul viso facilite li nostris relazions sociali; d'altre parte un interpretazion erronea di une mimica facciâl al puà farci adottare un comportamento no adeguato alla situazion. Par esempio, dalle scimmie, quando un maschio dominant caccie un altri maschio e che chesto ultimo fa une boccaccie (espression di paure), il maschio dominant smeterà di cacciarlo. Al contrario, se il maschio che domina fa la stesse boccaccie, si attende che il maschio subordinato venga a baciarlo. In chesto senso, l'espression facciâl parmete di informare l'altri di li nostris intenzions ma anche del comportamento che si attende da lui.

) e nus permet di contâ i elements di un insiemi (o vin cinc—5—dêts intune man), di stabilî un ordin (al è rivât il tierç—il numar 3) o di cjapâ misuris aprossimativis (la lungjece di cheste strade e je il dopli—2 voltis—di chê altre). Dispès a si àn di unî dai insiemis (tropis monedis aio se o'nd ài 3 intune sachete e 2 inta chê altre?) o contâ plui voltis la stesse cuantitât (trop cjarbon isal in 4 sacs di 10 chilos?). Lis operazions di some (
Durant la prime vuere mondiâl al fo in Friûl sul front talian e intal 1918 al fo ferît. Di cheste esperience al scrivè intal 1926 il sô innomenât romanç A farewell to arms (publicât in Italie cul titul Addio alle armi). Tai agns al tornà plui voltis in Friûl dulà che al veve diviers amîs.

Schröcken al è un comun di 243 abitants (2005) logât tal distret di Bregenz, tal stât federât austriac dal Vorarlberg. Al è innomenât come localitât turistiche.

Fane e si cjate a 274 metris intal nivel dal mar e e je sot aes monts de Cjargne. A nord, intai piei des çucs, al è il confin tra il comun del paîs e chel di Frisanc. Chescj tre çucs a son separâts di doi rûcs: a ovest il Manarin e a est il Miza o Miça. Chescj a sud a confluissin al turint Colvere. Altris rûcs a son il Rûc stuart ed il Riziol o Riçiôl. Par rivâ a Fane al si pues cjatâ la strade regjonâl 464, cu puarte a Spilimberc, Secuals e de bande ovest, a Manià. Une altre strade e je la provinciâl 2, cu puarte a Manià e da chè altre bande, ai comuns di Cjavàs e Midun.

La grafie de filologjiche furlane e je stade une vore impuartante te storie dal furlan scrit par vie di jessi stade la plui doprade lunc dal secul XX fin ae adozion de grafie uficiâl.

Il spagnûl (español) al è une lenghe romanze ocidentâl. E je la lenghe romanze plui fevelade tal mont, doprade come lenghe ufiziâl in Spagne, in diviersis stâts de Americhe Centrâl e in ducj i paîs de Americhe Meridionâl, infûr dal Brasîl, Guyane e Suriname (par une liste complete dai paîs, cjale la tabele in bande). Al è une des lenghis uficiâls de Union Europeane e des Nazions Unidis. La lenghe e je ancje une vore fevelade, cence jessi ufiziâl, tai Stâts Unîts di Americhe e te zone dal Sahara Ocidentâl.

Le citât je posizionade in maniere centrâl dongje dal mâr Tiren , jenfri il vulcan Vesuvio e le aree vulcaniche dai Campi Flegrei.Il sô patrimoni artistic e architetonic al è tutelât de UNESCO , e in tal 1995 , al a includût il centri storic di Napoli , un dai pui grancj de Europe , jenfri i sîts dal patrimoni mondiâl de umanitât.

In struc si pô dî che i cunfins storics-gjeografics dal Friûl coincidedin cun la sume di chei, ben documentâts dilunc dai secui, dal domini di tiere da Republiche di Vignesie clamât Patrie dal Friûl e cun chei da Contee di Guriza e Gardiscja, che in pratiche ricalcavin chei temporâi dal Patriarcjât di Aquileia daspò dal 1420, an da la sô division fra vinizians e austriacs.

Il non al ven dal latin Janus, diu roman de puartis e dai coredôrs; secont la tradizion, chest mês al fo zontât atôr dal 700 p.d.C dal sucessôr di Romul, Nume Pompilio; al prin mês al jere in origjin Març, ma daspò Zenâr al deventà plui impuartant parcè che al jere il mês de elezion dai consui romans.
Tal 1995 al è nassût il notiziari Tam Tam, forsit il prin notiziari plurilinguistic in Italie. Radio Onde Furlane tal 1999 e à produsût un spot cuintri il razisim che al è stât sielzût pe la Campagne europeane "Radio contro il razzismo" dal Amarc (Organizzazione mondiale delle radio comunitarie). Chest spot, in plui lenghis, tra comprindût il furlan, al jere zuiât sul teme "blanc e neri". Par lis sôs carateristichis, Radio Onde Furlane e à un so puest tal panorame de informazion locâl: e cjale al locâl cuntune prospetive globâl.

Aldo Rossi al è un cjantautôr furlan. Nassût a Udin, a 8 agns si è trasferît in Cjargne dopo che al jere mancjât so pari; chest percors devant daûr (pal solit a jerin i Cjargnei che si trasferivin a Udin) al à fat in maniere che Aldo Rossi al fos masse furlan par jessi calcolât tant che vêr Cjargnel dai Cjargnei e po tant che un che di masse timp al jere a stâ in Cjargne par jessi considerât Furlan dai Furlans. Chest i à permetût di vê un voli particolâr par descrivi tes sôs cjançons, vizis e virtûts dai Furlans e de Furlanetât in gjenerâl.Al à fat par tancj agns ativitât tal mont dal spetacul tant che Diretôr Artistic di emitents radiofonichis locâls cul pseudonim di "Aldo Giorgi" e dal 1986 al 1996 ator pes sagris e fiestis in place come leader dal grup musicâl "I Salvadis" e cun lôr al publiche 2 audiocassetis cu lis sôs cjançons. A cjaval dai agns 2000 al à tentât il grant salt te musiche Dance internazionâl publicant 2 discs cuntune etichete di Joe T. Vannelli. Tal 2004 la decision di meti adun i tocs in lenghe furlane scrits dopo vê sierât il grup "I Salvadis" e tacâ cu la publicazion di albums soliscj.

Cul non Omêr (grêc Ὅμηρος, Hómērosle) la tradizion e clame il autôr de Iliade e de Odissee. Si pense che al sedi vivût intal secul VIII p.d.C.. La biografie e je pôc clare tant je vere che ben siet citâts a vuelin che al sedi nassût li di lôr, la plui part a son inte Asie minôr. Dut câs la Iliade e je scrite in dialet ionic, dimostrazion dal fat che al ven di che part di mont, de coloniis ionichis de cueste anatoliche. Secont Erodot la date de nassite di Omêr e je ator tra il 1194 e il 1184 p.d.C., pôc dopo la vuere di Troie, ma nol è sigûr.

Lis primis operazions de X flottiglia MAS scomencin cul tacâ de Prime Vuere Mondiâl ,cuant che il cantîr navâl SVAN di Vignesie scomence le costruzion, par cont de marine militâr taliane, dai prins MAS ( motobarcje armade SVAN ).Cul timp,le denominazion MAS gambie di significât, par jessi clamât 'Motobarcje armade silurante'.

Ununseptium al è il non provisoriamentri dât a un element chimic de tabele periodiche che nol è stât ancjemò scuviert. Il so numar atomic sl è 117 e temporaneamentri al à par simbul Uus.

Organizât: ducj i membris di un grup di ricercje a devin savê ce che a devin fâ dilunc dal progjet, di mût che a sedin dopradis lis stessis definizions, normis e principis a dutis lis personis che i cjapin part. Par realizâ cheste condizion al è necessari scrivi un protocol di ricercje là che i sienziâts a specifichin ducj i detais in relazion cul lavôr.
Sankt Margareten im Rosental (slov. Šmarjeta v Rožu) al è un comun di 1.133 abitants (2001) logât tal distret di Klagenfurt-Land, tal stât federâl austriac dale Carintie. Lis sôs frazions a son:

Jenfri il 1746 e il 1747 il Tiepolo al è a vore tal Palaç Labia a Vignesie, indulà che al piture tal Salon des Fiestis lis Storiis di Antoni e Cleopatre e Bellerofonte parsore Pegaso al va viers la Glorie e la Eternitât. Daspò al va te parochie di Sante Foscje, dongje il puint di Noâl.

Il riguladot al è une variant de lenghe furlane , fevelade soredut tal paîs di Rigulât , For Davôtri , e in scuasit dute le zone dal Cjanâl di Guart. Di cheste variant dal furlan , si sâ che je une des pui antighis e che vignive fevelade in dut il Friûl tant timp fa. Carateristiche da riguladot , je la part finâl des peraulis declinadis al feminîl (cence i articui) che finîs par "o" , e no par "e" come tal furlan dêt standard , o par "a" , come tal furlan gurizan.

Tumieç al è il cjaulûc e il plui grant centri de Cjargne, situât a 323 metros di altitudin sot de mont Strabûut intune posizion strategjiche ae confluence dal Tiliment cun la Bût. Al à 10.541 abitants. In plui che il cjaulûc a fasin part dal comun 9 frazions:

Il QWERTY al è cumò il schema di disposision dai botôns plui doprât. Al ven cussi clamât parceche i prîns sîs botôns da tastiere a son apunto Q, W, E, R, T e Y.

Tal 1875 si definì il chilogram come la masse di un cilindri di altece e diametri 39 milimetris componût di une leghe al 90 par cent di platin e dal 10 par cent di iridi. Chest prototip al è conservât tal Bureau International des Poids et Mesures a Sèvres, dongje Paris.

Düsseldorf e je la capitâl dal stât federât de Nord Ren-Vestfalie in Gjermanie. Si cjate sul flum Ren e e à scuasit 612.178 abitants (2015).

La gjeografie (dal grêc geo = tiere e graphein = scrivi, descrivi) e je la sience che e studie la superficie de Tiere, soredut rapuartade cu la presince e lis ativitâts dal om.

Tant che poete al scomence a tirâ dongje i prins sucès cu la opare Ballady i romanse (Baladis e Romanze) dal 1822 che e vierç la etât romantiche inte leterature polac. La prefazion de opare e je une fotografie su la leterature de Europe ocidentâl.

La sô prime poesie e nas «In une matine dal Istât dal 1941, o stevi sul puiûl di len de cjase di mê mari. Il soreli dolç e fuart dal Friûl al bateve su dut chê materie rustiche. [...] Cuant e sunà tal aiâr la peraule rosada. [...] proferide in chê matine di soreli, no jere altri che une ponte espressive vivacitât orâl dal furlan. Dal sigûr chê peraule, in ducj i secui che je stade doprade intal Friûl di ca da l’aghe, no jere stade mai scrite. Jere stade simpri e nome un sun. [...] E o ai scrit subite dai viers, in chê fevelade furlane doprade te diestre Taiament, che fin a chel moment e jere stade nome un messedot di suns. O scomenzai par prime robe cul meti ju in maniere grafiche la peraule ROSADA. Chê prime poesie sperimentâl e je lade pierdude, e je restade la seconde scrite la zornade daûr: “sera imbarlumida, tal fossal / a cres l’aga”».
Come sience aplicade la architeture e domande al architet une vore di competencis e cognossincis. Lis oparis ca si podin fâ e van da la piçule cjase a oparis grandonis tant che i gratecîi, i stadis o i ospedâi.

In tiermits gjeologjichis, la Eurafrasie sarà un supercontinent cuant che la Afriche e tocjarà la Europe, cuant il toc plui meridionâl de Spagne al rivarà a tocjâ il Maroc. Al è stât stimât che cheste situazion sucedarà tra 600.000 agns.

La pedagogjie al esiste da che la educazion al à pasât a jessi considerade un asunt soziâl e no suels fameâr. Di sto i prins escrits teorics a aparecin a Grece, aes polis democratics dónde la insegnament al à facilitât il acces ae politiche. Rome al à eredât cheste preocupazion.

Gurize (loc. Guriza, Gorizia par talian, Goríca par sloven, Görz par todesc) e je une citât di 34.844 abitants, che e je just sul confin cu la Slovenie; di chê altre bande dal confin si cjate la citât di Gnove Gurize, nassude intal 1947 subit daspò de fin de Seconde Vuere Mondiâl.

Il nom i derive dal fat che in epoche carolingje jerin a segnavin il tiermin meridionâl dal Sacri Roman Imperi (ant. tod. marken = tiermins) E je l'uniche regjon da l'Italie dulà che a son presints i dialets dal centri, dal Sud e dal Nord.

Tal teritori di Mion a son trê monts: la mont da Mion (dal pais fin insomp il Crist), la mont di Mieç ( jenfri i rius Mioça e Riu d'Arcja fin insomp dal Cu-Sentil) e la mont di Prences (a man drete de Mioça fin te mont Navidrugn).

Al è tornât ae leterature intal 1980 cu la racuelte di poesiis Li' Posselvis par passà daspò ae prose, intai agns seguitîfs al à vinçût il premi San Simon tal 1982 cun Pâs e vuera e tal 1985 cun Disfurtunis. Dal 1990 al è deventât un dai redatôrs dal Strolic de Filologjiche.

I metodi plui comuns par vê une foto digjitâl a son chel di doprâ une fotocjamare digjitâl o chel di cjapà su une imagjine za fate a mieç de scansion doprant un scanner.

Cuant che la Patrie e fo sconfite di Vignesie, l'acuile jentrà inte arme de Republiche di Vignesie e al dì di vuê e je ancje, se pûr un pôc gambiade, tal steme de regjon Friûl-Vignesie Julie.

Nonostant il sintoisim al ves za fonts scritis, l'imperadôr al emanà un scrit che par vie che al vignive di lui al fo considerât "scrit sacri".

Al impare il mistîr te buteghe dal pitôr gjenovês Francesco Rosa e in te buteghe dal pitôr baroc Pieri della Vecchia. Le sô iscrizion ae ' Fraglia 'dai pitôrs di Vignesie eje dal 1897. Il sô non ven regjstrât atris tre voltis,in tal 1715,in tal 1726,e in tal 1729. Lazzarini in te sô cariere di pitôr al lavore par lis famei pui impuuartantis di Vignesie e nol va mai fûr de so citât. I ultims agns de so vite al va a stâ tal comun di Villabona Veronese,dula' al lavore fuart,soredut par comision.

In plui che cun la definizion assiomatiche, i numars reâi si puedin costruî ancje come il completament dai numars razionâi. Par esempli, la tecniche des secuencis di Cauchy e definìs des espansions decimâls come
La Pasche a sovignive la liberazion dai ebreus dal Egjit e il "passâ oltri" i lôr primariûls cuant che Idiu al disterminà i primariûls dal Egjit cu la ultime plaie. E consisteve intal sacrifici di un cjastron o di un cjavron che al vignive mangjât la sere dopo il tramont, in pins, come un cuasi pront a partî. Chel che al vanzave al veve di jessi brusât prime de matine.

Un planet al è un cuarp celest cun masse significative che al orbite atôr di une stele e che nol prodûs energjie par mieç de fusion nucleâr. Prime dai agns '90 si cognossevin dome nûf planets (ducj dentri dal nestri sisteme solâr). A la fin dal 2007, si 'nt cognossevin plui di 200, ducj scuvierts come planets extrasolârs.

La int di Tumieç cjâflûc si la cognos pe pronuncie de ç tantche une z taliane: i Tumiecins, si dîs popolarmenti, a tsinchin: a disin tsinc al puest di cinc. Chest al vûl dî, par esempli, che a Tumieç citât la leç e lis leçs si pronuncin compagnis.

Il fier al è un metal cedevul e facil di lavorâ ma cun pocje resistence. Il carboni i dâ durece e resistence. A secont de percentuâl di carboni si àn dai tips diferents di açâr. Cuant che la percentuâl di carboni e je alte la leghe e je une vore dure ma crevadice, cuntune percentuâl di carboni basse e je mancul dure ma mancul crevadice.

Juste scomençade la prime vuere mondiâl, ai 24 di mai dal 1915, tal batajon i fo il prin colât de vuere, Riccardo di Giusto, udinês, muart sul Colôrat, dongje Drencje. Il batajon al combatè te zone dal Mont Neri e dal cors median dal Lusinç fin ae viarte dal 1916, cuant ch'al fo mandât sul Altiplan dai siet comuns, tal Venit, e tal Trentin. Propite culì il batajon al meretà la medaje di bronç pe buine condote tignude tai combatiments des gjornadis 23, 24 e 25 di mai dal 1916. Daspò de rote di Cjaurêt, tal otubar dal 1917, il batajon al fo inviât sul Monte Grappa par cirî di contignî lis trupis austro-todescjis ch'a vevin passade la Plâf. Tal period viarte-istât dal 1918 o viodin il "Cividât" logât in Valtellina, di dulà al tornà pò sul Grappa par cjapâ part ae grande bataje di Vitorio Veneto (Cènede), cun cui e terminà la vuere.

Bahamas - Barein - Bangladesj - Barbados - Belgjiche o Belgje - Belize - Benin - Birmanie - Butan - Bielorussie o Russie Blancje - Bolivie - Bosgne-Erzegovine - Bozvane - Brasîl - Brunei - Bulgarie - Burkina Faso - Burundi

A esistin almancul cuindis cualitâts di noglâr, presints par plui tes regjons temperadis di tramontane. In europe, ma ancje in Friûl, la cualitât plui slargjade e cognossude e je la Corylus Avellana, che e furnìs une nole buine di mangjâ e doprade sedi par rigjavâ une sorte di vueli, sedi in scaletarie.

Oče naš koji jesi na nebesima, sveti se ime tvoje Dođi kraljevstvo tvoje, Budi volja tvoja kako na nebu tako i na zemlji. Kruh naš svagdanji daj nam danas i otpusti nam duge naše kako i mi otpuštamo dužnicima našim, ne uvedi nas u napast, nego izbavi nas od zla. Amen

Scuasit la mitât dal teritori de regjon al è plan, traviersât da desenis di flums, includût il flum plui lunc de Italie, il Po. Il restant toc al è montagnôs, con pics che a rivin a 4.000 metris, e in minime part colinâr (cirche un otâf).
Dut il contignût de Vichipedie al è dât fûr cule licence GNU Free Documentation License (GFDL), che e lasse la pussibilitât di tornâlu a distribuî, creâ progjets derivâts e ancje doprâlu par ûs comerciâl, a pat di segnalâ i siei autôrs e garantî che il gnûf contignût al sei ancjemò disponibil sot de stsse GFDL.

Il prin al ven fat di un predi che al spacote su le persone un ramaç di sakaki (simprivert) al cuâl e son leâts tocs di cjarte o di lin; mentri il secont si complìs par mieç de aghe.

dai numars reâi al è duncje l'insiemi di ducj i numars che a coventin par rapresentâ une grandece reâl. Al conten i numars razionâi (cul lengaç de teorie dai insiemis

Daspò di chest moment, Tiepolo al cambie mût, al lasse il so stîl, un pôc "tenebrôs", par jentrâ tal stîl de maturitât. Al scomence a doprâ colôrs plui clârs, e a meti plui lûs tai sôi frescs

Afganistan - Albanie - Algjerie - Andorra - Angole - Antigue e Barbude - Arabie Saudide - Argjentine - Armenie - Australie - Austrie - Azerbaigjian

Tai prins mês dal 1980 la clape culturâl La patrie dal Friûl e mande une letare ai comuns furlans par invidâju a meti fûr cartei ancje par furlan dongje di chei uficiâi par talian. Une copie de letare a fo publicade in Lui ancje tal gjornâl Patrie dal Friûl e daspò ancje sul mensîl Int Furlane. I esemplis tal cjamp no jerin tant favorevui, intal 1976 la prefeture di Belun e veve fat gjavâ daurman i cartei bilengâi metûts fûr tal comun di Sapade (par talian e par todesc sapadin) e compagn al jere lât tal comun di Livinallongo cul ladin.

La Universitât di Bologne e je la universitât plui antighe de Europe e dal mont ocidentâl, e je stade fondade a Bologne, Italie, tal 1088, di Irnerius.

Il Salisburghês al è un dai stâts federâts (tod. Bundesländer) austriacs, logât tal nord dal paîs. Al confine a Jevât cule Stirie, a sud Jevât cun la Carintie, a sud cul Tirôl, a sud Bonât cule Italie (Provincie di Bolzan, te regjon Trentin-Sud Tirôl), a Bonât cul Tirôl, tal nord cun la Gjermanie (Baviere) e a nord Jevât cule Alte Austrie. Al rientre te euroregjon Salzburg-Berchtesgadener Land-Traunstein. La capitâl (tod. Landeshauptstadt) e je Solsburc (tod. Salzburg - 150.000 ab. ce.). Altris citâts rilevantis a son: Bischofshofen, Hallein, Saalfelden, Sankt Johann im Pongau e Zell am See.

Tal 1355 i conts de Valentinis par memoreâ la lôr potence e onorâ il sant de lôr gjarnazie, faserin costruî un oratori dongje lis puartis de citât pene dentri a la tor di puarte Praclûs. La gleseute piçule le si viôt benon te famose mape di Jacum Spinelli dal 1704. L'oratori al è stât il lûc par Udin di Sant Valantin fintremai al 1574 cuant che je stade fate su la glesie di cumò pôc dongje. Napoleon lu siarà fasintlu doprâ tant che dipuesit e ostarie. Tal 1899 e je tornade ai fraris di Madone des Graciis e po riconsacrât a Sant Antoni nome tal 1957.
Conte une leiende popolâr che une volte San Pieri al fos di passaç vie pe Cjargne par insegnâ a la int i Dîs Comandaments. Une volte rivât insomp la cleve ch'e puarte sul plan di Lauc parò, strac par la fadie fate, al poià lis taulis là ch'a erin scrîts i comandaments e une di chestis, colant e si sclesà; cumò al sietim comandament no rubâ e mancava la peraule no al principi de frase...e i abitants dal plan daurman a ubidierin! Di chi e ven il blason popolâr Lauc, Trave e Davai, un galantomp no'l si cjate mai.

Cjâflûc dal otâf distret dal Alt Egjit, al jere secont la tradizion e di ce che si lei tai epitomis di Maneton, la capitâl de Confederazion tinite e lûc di origjin dai sovrans des primis dôs dinastiis dal Egjit, clamadis par chest tinitis; no son però stadis cjatadis provis archeologjichis che a podedin confermâ chestis informazions.

Par vie dai sacrificis sopuartadis dai abitants vie par la Seconde Vuere Mondiâl, la citât e fo decorade cu la medaie d'aur al valôr militâr tal 1948.

In ta l'an dal quaranta quatro fevi el gardon dei Botèrs: Al era il nuostri timp sacro sabuít dal sòul dal dover. Núvuli negri tal foghèr thàculi blanci in tal thièl a eri la poura e el piathèr de amà la falth e el martièl.

La materie e je formade di atoms, che a son componûts di un nucli cun cjarie positive che al conten protons e neutrons e un ciert numar di eletrons cun cjarie negative che a corin atôr dal nucli.

Il prin document scrît ch'al fâs in non di Lauc al va indaûr al 914, ma rinveniments nus fasin pensâ che siguramentri il plan al fo abitât zà in epoche romane. Il paîs, tal mût di dute la Cjargne al fo cedut tal 1077 dal imperadôr Indrì IV al patriarche di Aquilee, par pò lâ a finî tal 1420 tes mans dai vignesians, ch'a doprarin il legnam dai boscs de Cjargne par fâ sù lis lôrs nâfs. Cul 1797, an dal tratât di Cjampfuarmit, ancje Lauc al passà sot dal imperi asburgic par tornâ a la Italie tal 1866, daspò la tiarce vuere di indipendence. Te prime vuere mondiâl, cun la rote di Cjaurêt (1917) il paîs al fo ocupât dai austro-todescs par pò jessi liberât l'an successîf. Cualchi an daspò, te seconde vuere mondiâl, i fo une altre invasion, chiste volte di bande dai cosacs, clamâts in Cjargne di Hitler; ancje chiste volte muart e disperazion par la int. Une volte Finide la vuere, no finirin parò i problems; la disocupazion e jere fuart, e un grum di int, in mût particulâr i zovins scugnì lassâ la cjase par lâ a cirî lavôr vie dal altiplan. Par chest motîf, Lauc al è un comun dulà che il dispopolament al si fâ plui sintî.

A cheste venerazion daspò a si zontà il timôr dai biâts che al puartà a fâ rîts par cuietâju. Chest po dopo a si convertì in adorazion dai muarts.

Al murì tal 1928, intune spedizion organizade par socori i membris de spedizion dal talian Umberto Nobile, daspò che il lôr gnûf dirigjibil Italia al jere colât cuant che a stavin tornant indaûr dal Pôl Nord.

Marin Marais al nâs a Parîs in France atôr dal mês di mai dal 1626. Sô pari,Vincent Marais al jere un venditôr di cuardis,sô mari Catherine Bellangere une femine di cjase.Nome sô barbe,il fradi di sô pari Vincent,al veve cognossût une elevazion sociâl,lant predi.