Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
त्यसरी नै छोरेकोइ गुफा पनि यस गाविसको अर्को पर्यटकीय स्थान हो यो गुफा वडा नं। २मा रहेको छ। यो गुफाभित्र पत्थर दमाहको आकृतिको देखिन्छ र त्यसलाई बजाउँदा दमाहाको आवाज आउने गर्दछ। साचारको दृष्टिकोणले हेर्दा यो गाविस दुई वर्षको भन्दा अलि केही पहुँचमा पुगेको भन्छ सकिन्छ तर जति हुन सक्नुपर्ने हो त्यति नभएको स्पष्ट देखिन्छ।

जुम्लाको रैका मल्ल राजाका वंशजनागी मल्लले देवताको परिक्षण गर्ने देवताहरुको शक्ति जाँच गर्ने र शक्ति नभएका देवताको भँराणको सम्पति खोसेर लाने गर्दथे । यसैक्रममा समैजी देवताको शक्ति परिक्षण गर्न र सम्पति लान आउदैछन् भन्ने सूनेर समैजीको ७ किलो सून माटामुनि खाता हालेर लुकाएको र नागी मल्ल आउदा समैजीसँग विवाद भएर समैजी अजयमेहरकोट छोडेर तल गाढको क्षेत्रमा गएर बसे त्यहाँ नागी मल्लले तल गएर बसेका कारण रिसले समैजीका् थानमा आगो हालेर जलाएछन् । विषु सक्रान्तीका दिन नागी मल्लले समैजीको थानमारहेको दुध हाल्ने शिलामा विष हालेका हुन भन्ने किवदन्ती पनि छ ।

थापा एक नेपाली मूलनिवासी पहाडी समुदायको थर हो। यस थरका व्यक्तिहरू क्षेत्री र मगर हुन्छन। यो नेपालीहरूमा एउटा भारदारी जातिको रूपमा लिइन्छ। बस्नेत, पाँडे, कुँवर र बिष्ट सँगै थापा क्षेत्री पनि काजी वंशज उपाधि पाउने पाँचमध्येको एक थर हो। राजनैतिक थापा खलकको पाँडे खलकसँग ऐतिहासिक दुस्मनी छ । नेपालभरि सर्वत्र बसोबास गर्ने थापाहरू नेपालको ठूलो जनसङ्ख्यामा पाइन्छन् । फोरबियर्स वेभसाइटको अनुसार सन् २०१४ मा थापा नेपालको दोस्रो ठूलो थर थियो ।

लिच्छविहरू सूर्यवंशी क्षेत्रीय भएको कुरामा अधिकाँशको मतैक्यता रहेको छ। नेपाल आउनु भन्दा पहिले लिच्छविहरूले बिहारमा गंगा नदीको उत्तरमा अवस्थित मुजफ्फरपुर जिल्लको वैशाली इलाका (हालको बसाढ़को नजिक) मा गणतन्त्रामक राज्य चलाएकोमा राजतन्त्रामक राज्यहरूलाई दमन गर्न थालेपछि नेपाल उपत्यकामा किरातीहरूको शासन भइरहेको समयमा शाक्य, मल्ल, वृज्जिहरूका साथै लिच्छविहरू पनि शरणार्थीका रुपमा प्रवेश गरी किरातीहरूलाई विस्थापित गरी शासनमा अधिकार जमाए। किरातीहरू र आगन्तुक लिच्छवि, मल्लहरीको रहन सहन भिन्न रहेकाले लिच्छविहरूको नेतृत्वमा किरातीहरूसंग विद्रोह गरी सत्तामा नियन्त्रण कायम गरेको कुरा ललितपुरको च्यासटोलमा आठ सय किरातीहरू मारिएको घटनाले पुष्टि गर्छ।

अयोध्या विवाद एउटा राजनैतिक, ऐतिहासिक र सामाजिक-धार्मिक विवाद हो, जुन ९० को दशकमा सबै भन्दा धेरै उग्र रूपमा देखियेको थियो। यस विवादको मूल मुद्दा हिंदू देवता रामको जन्मभूमि र बाबरी मस्जिदको स्थिति हो। विवाद यस मुद्दामा छ कि के हिन्दू मन्दिरलाई ध्वस्त गरेर त्यहां मस्जिद बनाईयेको थियो वा मन्दिरलाई मस्जिदको रूपमा परिवर्तन गरियो।

जिल्ला उदयपुर जोगिदहा ९ मोतियाहिको बन क्षेत्रलाई आधार बनाई गठन भएको सामुदायिक वन उपभोक्ता समिती हो। यसका उपभोक्ता जोगिदह ९ का अलावा त्रियोगा नगरपालिका पोर्ताहाका बासिन्दाले समेत उपभोग गर्दै आएका छन।

उत्पादन घर जी महेश Babu मनोरञ्जन प्रा मालिक हो। अनुभवी तेलुगु अभिनेता कृष्ण को कान्छो छोरा, महेश आफ्नो cameo Needa मा एक बच्चा कलाकार (1979) को रूपमा, र एक बच्चा कलाकार आठ अन्य चलचित्रमा काम गरे। उहाँले Rajakumarudu (1999) संग एक नेतृत्व अभिनेता रूपमा आफ्नो debut गरे र सर्वश्रेष्ठ पुरुष Debut लागि राज्य नन्दी पुरस्कार जित्यो।

नेपालमा ७४४ स्थानीय तह लागू हुँदा इलाम जिल्लामा साविकका नयाँबजार, जोगमाई का १-७ वडाहरू, नाम्सालिङ, सोयाङ र प्याङ गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर माईजोगमाई गाउँपालिका बनाइएको हो । यस गाउँपालिकालाई ६ वडामा विभाजन गरिएको छ । यस गाउँपालिकाको कूल जनसंख्या २१,०४४ रहेको छ । यसको क्षेत्रफल १७२.४१ वर्गकिलोमिटर रहेको छ । यस गाउँपालिकाको केन्द्र साविकको नयाँबजार गाविसको कार्यालयमा राखिएको छ ।
९०५ ई.पू. ईसा मसीहको जन्म देखि पूर्वका वर्षहरुलाई दर्शाउँदछ। ईसाको जन्मलाई अधार मानेर त्यसको जन्मदेखि ९०५ ई.पू. वा वर्ष पूर्वका वर्षलाई यस प्रकार प्रदर्शित गरिन्छ। यो जूलियन कलेण्डरमा अधारित एक सामूहिक वर्ष मानिन्छ। अधिकांश विश्वमा यसै पद्धतिका आधारमा पुराना वर्षहरुको गणना गरिन्छ। भारतमा यसका अतिरिक्त धेरै पञ्चाग प्रसिद्ध छन् जस्तै विक्रम संवत् जो ईसाका जन्मदेखि ५७ वा ५८ वर्ष पूर्व शुरु हुन्छ र यो नेपाल राष्ट्रिय क्यालेण्डर हो। यसका अतिरिक्त शक संवत् पनि प्रसिद्ध छ। शक संवत् भारतको प्राचीन संवत् हो जो ईसाको जन्मको ७८ वर्ष पछिदेखि आरम्भ हुन्छ। शक संवत् भारतको राष्ट्रिय क्यालेण्डर हो।

गर्भवती महिलाले स्वास्थ्यको अवस्था तथा पाठेघरमा हुर्कदै गरेको शिशुको अवस्था जानकारी प्राप्त गर्नका लागि गर्भ रहेदेखि शिशु नजन्माएसम्म महिलाले कम्तिमा पनि ४ पटक नजिकको स्वास्थ्यसंस्थामा गएर स्वास्थ्य जाँच गराउनै पर्छ ।

देउमाई नगरपालिका मंगलबारे र धुसेनी गाविसहरू मिलेर बनेको हो। त्यसैले राष्ट्रिय जनगणना २०६८ अनुसार मंगलबारे र धुसेनी गाविसहरूको जनसंख्यालाई जोड्दा देउमाई नगरपालिकाको कूल जनसङ्ख्या १०,९६४ हुन्छ।

गुफा भन्नाले चट्टानहरूले प्राकृतिक रूपमा बनेको ठुला ठुला ओडार हुन् । गुफाहरू धेरै जसो पहाडमा पाइन्छ । गुफा ढुङ्गाबाट बनेको र जमिन मुनि हुन्छ । नेपालको बारेमा कुरा गर्दा नेपालमा धेरै गुफाहरू छन्। एसियाकै ठुलो गुफा पनि रहेको नेपालमा नै रहेको छ। पोखरामा उपत्यकामा पनि धेरै नै गुफहरू रहेका

सलाद सामान्यतया विभिन्न प्रकारका ताजा फलफूल तथा सागसब्जीहरू साथै अन्य खानेकुराहरू मिसाएर बनाइने एक प्रकारको खाद्य परिकार हो । तर कतिपय स्थानहरूमा खाद्यान्न,माछा-मासु तथा मिठाईको प्रयोग गरेर सलाद बनाउने गरेको पाइन्छ ।

गेटा आँखा अस्पताल कैलालीको धनगढीमा सन् १९८१मा स्थापित भएको हो। कम खर्चमा उत्कृट सेवा पाउने यो अस्पतालमा यस भेगका बासिन्दा मात्रै नभई भारतीयहरू समेत आउने गरेका छन्। तीस वर्षअघि स्थापना भएको गेटा आँखा अस्पतालले यो अवधिमा आठ लाख ८३ हजार आँखाका रोगीको जाँच र उपचार गरिसकेको बताइएको छ।

सालक(अङ्ग्रेजी: Pangolin, उच्चारण /ˈpæŋɡəlɪn/) एक लोपोन्मुख वन्यजन्तु हो। यो जनावर प्राय नेपाल, भारत, चीन लगायतका दक्षीण एसियाली राष्ट्रहरू तथा अफ्रिकाका उष्ण भू-भागमा पाइन्छ। यसको शरीरमा ठुलाठुला कत्लाले ढाकको हुन्छ। यस बाहेक खबटा मुनि पहेँला जगरजस्ता रौं पनि उम्रेका हुन्छन्। यि रौं कत्लाको बीचबाट बाहिर निस्केको देखिन्छ र रौं धेरै हुँदा सालक सुनौलो पहेँलो रंगको देखिन्छ। यसले पुच्छरको सहायताबात रुखको हाँगामा झुन्डिन सक्छ।

पीसीबीको विशेषता छ कि यो मजबूत, सस्तो र अत्यन्त विश्वसनीय हुन्छ। धेरै मात्रामा एलेक्ट्रोनिक परिपथहरूका उत्पादनका लागि सर्वथा उपयुक्त हुन्छन्।

गर्भवती महिलाले स्वास्थ्यकर्मीहरूलाई आफ्नो स्वास्थ्यसम्बन्धी सबै जानकारी उपलब्ध गराउनुपर्छ। उनले नहिचकिचाई प्रश्न सोध्नुपर्छ। योनिबाट रगत बग्नु, अचानक अनुहार सुन्निनु, एकनासले बेस्सरी टाउको दुखिरहनु वा औंलाहरू दुख्नु, दृष्टि अचानक कमजोर वा धमिलो हुनु, एकदमै पेट दुख्नु, बान्ता भइरहनु, काम्नु वा ज्वरो आउनु, भ्रुणको चलहल वा तीव्रतामा फरक आउनु, योनिबाट तरल पदार्थ बग्नु, पिसाब गर्दा पीडा हुनु वा राम्ररी पिसाब फेर्न नसक्नु इत्यादि भएको खण्डमा तुरुन्तै चिकित्सकको सहयोग मागिहाल्नुपर्छ।

शिक्षा र स्वास्थ्यको दिगो बिकाश गर्न सूचना प्रबिधी अंगाल्दै यस् संस्थाले “हेल्प नेपाल नेटवर्क एल.टि.एस्.पी ई-लाईब्ररी प्रोजेक्ट चलाउदै आएको छ। “एउटा जिल्लामा कम्तिमा पनि एउटा ई-लाईब्ररी” यस् प्रोजेक्टको मूल नारा हो ।
हार्ड डिस्क एकप्रकारको स्टोरेज डिभाइस हो । यो सेकेण्डरी मेमोरी अन्तर्गत पर्दछ, यसमा स्टोर भएको डाटा पावर सप्लाई नभए पनि स्टोर भैराखेको हुन्छ। यसले प्राइमरी मेमोरी (र्‍याम)को तुलनामा धेरै डाटा स्टोर गर्न सक्छ. विशेष गरेर हार्ड डिस्कलाई ब्याकप राख्नको लागि पनि प्रयोग गरिन्छ। हार्ड डिस्क सन् १९५६मा पहिलो चोटी आइबिएमएकाउन्टिंग कम्प्युटरको र मैन्फ्रेम र मिनी कम्प्युटरको लागि बनाइएको थियो। हार्ड डिस्क इन्टरनल र एक्सटर्नल गरि दुइ प्रकारको हुन्छ: इन्टरनल हार्ड डिस्क कम्प्युटरको केसिंगभित्र राखिएको हुन्छ भने एक्सटर्नल हार्ड डिस्क कम्प्युटरको केसिंग बाहिर राखिएको हुन्छ र एक्सटर्नल हार्ड डिस्क लाई प्राय जसो यूएसबीमा जोडिएको हुन्छ।

यस गाविसमा केही अग्ला पहाडहरू पनि रहेका छन्। जसमा नरमटिला लेक सेपे चिरण लिस्ने पीपलवाङ्ग नावाङ्ग आदि रहेका छन्। त्यस्तै यस गाविसमा केही पर्यटकीय महत्वका स्थानहरू पनि रहेका छन्। ती मध्ये लिस्नी धुरी सेपे हुँदै पिलीवाङ्ग लेकाली फाँट पनि एक हो। यो फाँट अत्यन्तै रमणीय रहेकोले पर्यटकहरूको आकर्षणको थलो हुन सक्दछ कसैले ध्यान दिया। यहाँबाट धौलागिरी र पुथा हिमालको रमणीय दृश्य हेरेर आनन्द लिन सकिन्छ। जसलाई दुई चार शब्दले बयान गरेर पनि पुग्दैन।

पिता नरभूपालको एकीकरणको सपना साकार पार्न वि.सं. १८०० मा विराज थापा मगर र महेश्वर पन्तको नेतृत्वमा उनले नुवाकोट आक्रमण गराए तर नुवाकोटमाथिको गोर्खालीहरुले पराजयको सामना गर्नु पर्यो।

हाम्रो देश अति विस्तृत तथा उनको जनसंख्या अत्यधिक छ। त्यसै प्रकार यहाँ चिकित्सा सम्बन्धी प्रश्न पनि त्यति नै विस्तृत र जटिल छन्। फेरि जनताको निर्धनता तथा शिक्षाको कमी यस प्रश्नको र पनि जटिल गरेर देती छ। यस कारण चिकित्साप्रबंधको आवश्यकताहरूको अध्ययनको लागि सरकार तिर देखि धेरै पल्ट कमेटियाँ नियुक्तको गई छन्। भोर कमेटीले जुन सिफारिशेंको हैं आनके अनुसर प्रत्येक १० देखि १२ सहस्र जनसंख्याको लागि ७५ रोगिहरूलाई राखन योग्य एक यस्तो अस्पताल हुनु चाहिए जसमा छ डाक्टर र छ उपचारिकाएँ तथा अन्य कर्मचारी नियुक्त हुन्। यो प्राथमिक अङ्ग भनिनेछ। यस्तो २० प्राथमिक अंगहरूमा एक माध्यमिक अङ्ग पनि आवश्यक छ। यहाँको अस्पतालमा १,००० अन्तरंग रोगिहरूलाई राखनको प्रबंध हो। यहाँ प्रत्येक चिकित्साशाखाको विशेषज्ञ नियुक्त हुन् तथा परिचारिकाएँ र अन्य कर्मचारी पनि हुन्। एक्स-रे, राजयक्ष्मा, सर्जरी, चिकित्सा, व्याधिकी, प्रसूति, अस्थिचिकित्सा आदि सबै विभाग पृथक-पृथक हुन्। माध्यमिक अंगले परे ओर उससे बडा, केन्द्रिय या जिल्लाको विभाग या अङ्ग हो, जहाँ उनी सबै प्रकारको चिकित्साहरूको प्रबंध हो, जसको प्रबंध माध्यमिक अगको अस्पतालमा न हो। यहीमा सबै भन्दा ठूलो सञ्चालकको पनि स्थान हो।

साम्राज्य श्रृंखला को आयु लाख २० भन्दा बढी प्रतिहरू बिक्री, एक व्यावसायिक सफलता भएको छ। खेल को लोकप्रियता र गुण वास्तविक-समय रणनीति गेम मा पहनावा स्टूडियो एक बलियो प्रतिष्ठा कमाएको छ। एसियाली राजवंशपछि: पहनावा साम्राज्य थ्रि को उमेर मा बडा भारी खेल संग सहयोग। आलोचकहरूले यसको ऐतिहासिक थीम र निष्पक्ष खेल लागि श्रृंखला को सफलता को अंश श्रेय गरेको छ, कृत्रिम बुद्धि (ऐ) खेलाडी श्रृंखला 'प्रतियोगिहरु को धेरै भन्दा कम धोखा "" संग लडने।
Lu bari ci murit yi danu lay wax ne di jaay di wër moo leen gënal ñu sax fi barab di ligéeyal kenn. Loolu nag ci genn anam day wone ni njàngalem sëñ bi jeexitale ci ñoom, te mooy sukkandiku ci sa bopp. Lu man a xew nag, ñu néew ci ñoom a mas a def ay tooñaange yu mag. Bis bu amee ay këyit ak visa day daal di dellu kër ga, def fay weer. Te sax ci mujjug at mii rekk ñu bari di nanu dellu réew ma ngir tëbëski-ji, bu ko defee ñu ci ëpp danu fay des ba weneen xewu diine wu mag wa ñëw di Màggalug Tuubaa, bu ko defee nag bu jàllee ñu door a dellooti Tugal ci jamonoy lòlli. Jenn ci dooley murit yi mooy seen nosu gi nu def ci wàllug njiit. Ñoom de bu ñu doon ab jal da nga naan Xalifa ba a nekk ca njòbbaxtal la, di aw turu njiit wow ki ko yanu fii mu nekk mooy Sëriñ muhammadu lamin baara mu Sëriñ Fallu. Kii daal mooy ki nga xam ne lu mu wax rekk ñu def ko. Cig ayam Tuubaa gis na ag yaatal gu jéggi dayo ba. Ci atum 1958 bu ña fa dëkk weesuwutoon 2000 nit, leegi àgg nanu – man nanu ne - ci ay 700,000 nit . Alkol nag ak Póon danu leen a aaye ca Tuubaa , moom dëkk bii nga xam ne daa xaw a moom boppam ci biir Senegaal. Ña nga fay taxawal daara ju mag (ab université). Boo ko doon nattaleek yeneen dëkki jullit ñi fa la ag féex ëppe ak doxe na la neex ci diine. Jigéen ña dunu sol pantaloon waaye dunu muuru it, ñu ci bari it dunu musóoru. Xale yu góor ya’ak yu jigéen yaay demandoo jàngu ba (école). Saa su nu wootee ngir ñu defar ab fajuwaay (hopital) mbaa woote bi jëm ci lu defar ndox mi, ay milyoŋi eurooy dajaloo, ngir ne murit yu bari ay way woomle lanu, ku ci mel ne Elhaaji JUUF may futbal ca Bolton (Angalteer), ndax moom joxe na ca la ñu doon laaj ngir ligéeyub Tuubaa ba (…) Xamagunu leen de bu baax, waaye murit yii bari na lu adduna bi man a jànge ci ñoom de, du rekk ni nu war a def ba jàmmaarlook li nuy wax mondialisation (di ci maanaa jël adduna bi bepp def ko daanaka menn réew, benn xalaat, xatal soreente yi, jegeele gis-gis yi añs), waaye it warees na a jànge ci ñoom ni nuy doxale diine ci anam gu teey te jàmme…

Doji Atlas yi: ñoom ñi ngi nekk ci gёn jaa soriy bёj-gànnaaru sowwu gu Afrig, ci réewi Maxrib Bu Araab bi, bu ko defee ñu tàlleeku nag yor melokaanu ay càllalay doj, dale ko ca bёj-saalum gu sowwu gi ba ci bёj-gànnaar gu penku gi, ñu ёmb nag ci seen biir ay laamaar yu kawe yu ay ngéej yu saf xorom di diggale , ñu xame leen ci turu Shutuut .

Bene aw rëdduw suuf wu sew la, nekk ci diggante yamoo gi ak Gëwéelub Sànkar bi. Rëddu tus-wu-gaar wu bene mi ngi ci diggante 6°30'bëj-g ak 12°30'bëj-g, tu-wu-taxawam moom mi ngi ci 1° P ak 3° 40'P.
Moom Jibriil dimbali na sunu sang ba Hassan saaba bi (y.y.g)ci teewaayu Yonnant bi (j.y.m),mu di ag kiimaanam tey karaama ñeel aw wàlliyoom,luy tee kon mu man a dimbali ligéeykatam bii ci ginaawam,mu dig kiimaan gu ñëw ci ginaaw bi tey karaamay wàlliyoom wu dikk ci ginaawam te di ko ligéeyal ni ko Hassan,wàlliyoom wu njëkk wa doon defe. Ñoom ñaar de ay mbokk lanu ci lgéey bi,ba fa tuxal ga xam. Du ñàkk ñariñ ñu indi tuxal gi ba ngéen gis ko,mi ngi nii:da ne yal na ko Yàlla mu màgg mi gëram : bu dee bunt bi yor wirduw aji nos ji (aji woy ji) moom doggantal nekku ci ,(doggantal= français =chapitre,araab=faslun) aji nos ji ,wird wi mu njëkk a jël ci wird yi mooy wu Xaadir,ginaaw bi wu Shaazaliya,ginaaw bi wu Tiijaan.

Bi Aboo Taalib ak soxna Xadiija làqoo Yonnant bi yëgoon na ne ku wéet la dëgg, te at yu metti yii mu def Màkka di jiyaar indilunu ko lenn ngérte lu ñu xam lu mu yaakaaroon ngir lànkug waa Màkka yi ak nuur gi nu nuuroon cig kéefar ak ŋoy ci li ñu fekkon seeni baay.

Mbootaayi nasaraanal yi sos nañu lu bari ci ay daaray dal ,daara yu diggu ak daara yu ñaareel yu nasaraanal ñeel xale yu góor yeek yu jigéen yi, ci mbooleem réewi araab yi nasaraanal gi dugg.

Wikipedia wolof moom mi ngi sosu ci ndeyi-gamu 2003, toog daanaka ñaari at te amul benn yëngu-yëngu. Ci tamxarit 2005 la am jukkeem bu njëkk. Xoolal xët wi ñeel Taariixu Wikipedia wolof

Benn ca màggalukaay ya moo doon màggalukaayu Sës, yàlla ju gën a mag ca diine Gereg. Àggaleeguñoo tabax màggalukaay ba ca jamono Pool. Waaye ba noppi amoon na 104 kenu marbar, bu nekk am kawewaayu 17 meetar ak yaatuwaayu 2 meetar! Kawewaayu màggalukaay ba moom ca boppam moo doon 27 meetar. Ca biir amoon na nataalu Sës bi ñu defare wurus ak iwaar. Bokkoon ca ñeenti màggalukaay yu gën a réy ca àddina si ca jamono.

april/o - awril ; Aprilo; 4 - ; monato - weer ; Monato; Monato - Weer; januraro - Samwie; februaro - Fewirie; marto - Maars; aprilo - Awril; majo - Mee; junio- Suwe; julio - Sulet; aŭgusto - Ut; septembro - Sattumbar; oktobro - Oktoobar; novembro - Nowembar; decembro - Disambar;

Ñi ngi nattale ne murit yi tollu nanu ci 40% ci askanu Senegaal wi. Waaye bu dee ci bitim réew ñoo ëpp ci imigrey Senegaal yi nuy tollale ci 700,000 . Murit yi it ñooy daanaka 80% ci jaaykati Senegaal yiy wër, tey jaar ci mbooleen qàli Itaali yu mag yi. (Fraans mi doon dooley sancaan ji tegoon loxo Senegaal mujj na doonatul réew mi senegale yi jëme séen një. Ay fukki at a ngii Itaali nangu barabam boobu ci moom, waaye nag jamono jii ñu nekk Espaañ a ngi jéegoy jéego ci fuqarcee ko ci Itaali. Lii sax moo waral ci weer wi (desambar 2006) lu jege 80 waa Senegaal ñoo sànku ci ndox mi, ci séen gaal gu laboon te jëmsi woon Espaañ, ca dunam ya tudd Canaries).

Ñooñu daan jiite Mandiŋ yi, Naanco lañu leen tudde ci cosaan. Bi ñu elif boobu reew, di reewum baynuk yi, dañu sey ak ñoom. Moo tax ci seen wallu ndey, Naanco yi, ci Baynul walla Joolaa, lañu bokk. Li moo tax it, Mandiŋ ak Baynuk ak Joolaa yi, ay sant yu bare lañu bokkante (Saane, Maane, Jaabi, Jeeme, Sambu, Jaata, Saaña...). Waaye sant bi ñu leen gën a raññe mooy: Jaandy. Tey sax, Baynuk yi, ñu bare ay Mandiŋ lañu.
Nasaraanalkat yu penkaan yi dugg nañu ci gëstuwaay yu làkk yi ci réewi araab yi. Ñu dugg ca gëstuwaayub làkk ba ca Xayra ak bu xam-xam ba ca Damasq , ak bu xam-xam ba nekk Baxdaad, penkaanu Angalteer bii tudoon Jub nag kenn la ci ñoom akMargoliyos mu Faraas mi, Garifani mu Itaali mi, Hothman mu Olaand mi, akHarithman mu Almaañ mi. Penkaan walla penkuwaan yi duggal nañu seen loxo ci téere yu bari yoo fiy gis tay, ñu tudd ci rekk ci misaal: jimblang ci Lislaam ak dundug Muhammad (j.m) ki nuy wax Sir William Mouir def ko, téere bi tudd Lislaam te Alfred Giyom def ko ak yeneen ci téere yi nëbbal Lislaam ag mbañeel.

Ci sawaal atum 9 ci gàddaay gi, ginaaw bi nga xamee ne mbooleem araabi daanaka-dund bi dugg nanu ci lislaam, la Yonnant bi bëggoon a xamal jullit ñi ne jiyaar ji de fàwwu mu génn dunu araab bi, ngir ñu man a tas diine ji ci àdduna bépp, looloo taxoon mu wommatoon benn xare bu mag ci ay jullit, dox jëm bëj-gànnaar ba àgg Tabuuk ca dig wa dox diggante dunu araab beek réewi Shaam yi nekkoon ci ron teg loxo gu Rom, foofa la nguuri araab yi nekkoon ci dig yooyu duggoon ci lislaam, jullit yi it xame ci ne jiyaar de day sax di wéy ba fàwwu .

Barabu tàggat ak gëstu ci xam-xam jëmale ak xaraala ëmb na bàqasu xayma jëmale, bànqaas informatig, bànqaas bitil jëmale ak tàggat ci wàllum xéy.

Gàddaay di ci fr “immigration” baat la buy tekki : tukkee ci barab mbaam réew dem ca meneen, ngir sàkku fa dara, mbaa ngir naqarig sam réew ci yaw mbaa barab ba nga bawoo, loolu di faral di jur ag tumbrànke, akug ndoxondéemu, tax ngay am turu doxondéem giy tekki ku dëkkul ca réew ma nga nekk, cosaanoowoo fa

Bu àdduna bi amul woon fu mu tàmbalee mbaa mu nekkoon di lu fi mas di nekk, kon aji toggaleem ju Idrogen (sa composant dihydrogène) lekku na ba jeex bu yàgg ba far soppiku di Elyom. Firnde yu leer yépp nag ñoo tax woroom xam-xam yi nangu gisiinu Big Bang . Misaalum Big Bang mooy baat bu mujj bi woroom xam-xam yi agseegun ci lu aju ci cosaanul àdduna bi. Ginaaw bi mu yàggee layal Melokaan wu sax wi ci wetu Fred Hoyle, Denis kiyama melal na taxawaayam bu mujj bi mu mujj a àgg, ginnaaw feeñalug mbooleem firnde yiy dëgëral gisiinu Big Bang. Skiyama jibal na ne (( layal na gisiinu melokaan wu sax wi, du caagéenug ngir ne da koo wóoroon ne mooy dëgg, waaye rekk ngir ne loolu la bëggoon muy li am. Skiyama dolli na ci ne, bi firnde yi tegaloo, manatul a def lu du nangu nag ne làmb ji tas na, te wacci gisiinu melokaan wu sax wi)).

Dottub Bëj-saalum mooy puju àdduna bi ci Bëj-saalum, maanaam tomb bi gën a féete Bëj-saalum ci àdduna bi. Moom ci boppam am na ñaari tekki: di nan wax dottub Bëj-saalum «gu melosuuf» ak dottub Bëj-saalum «gu bijjaakon» (dottub bijjaakon). Ñaari tomb yi bokk ñu ndaxte fi dottub Bëj-saalum gu bijjaakon di ne day aju ci coppiteeg toolu bijjaakonu àdduna bi.
Bi Sëriñ bi yoree yoon wi ci la seexale ñennat ci mag ñi, bu ko defee ñu daal di leen féetale ñenn ci taalube yi, loolu nag daa doon luy am ginaaw ag yar akug wulli ba mu mel ni war ci ab sëriñ dëgg bu war a jiite aw nit ci lislaam, bu man a yare, man a tege ci yoon. Loolu mooy li am ci Maam Seex Ibraayma Faal ak Maam Cerno bi tubaab yi gàddaayalee Sëriñ bi. Seexal gii nag dakkoon na ca 1912, at mi Sëñ bi seexale ki mu mujj a seexal, mu di Madiba Silla ca Njaaréem. Sette gi ci amaat mooy Beeco Cuun mi ñu ne Sëriñ Saaliwu moo ko seexal ca 1987. Seexal gii jeqi na coow lu bari ci biir yoon wi. Bokk na ci Seexi Sëriñ Tuubaa yu may yu jàmbaare yi Sëriñ Ndaam Abdu Rëhmaan Lóo, Sëñ Isaa Jenn

Ay digam ñoo ngi yem ci Togóo ci sowwu, yem ci Burkina-faso ak Niseer ci bëj-gànnaar, ci Niseeriyaa ci penku, janook mbàmbulaanug Atlas gi ci bëj-saalum. Mi ngi am yaatuwaay gu tollu ci 112.622 yu kaare. Bene ngi bawoo ca dexub Niseer bi ci bëj-gànnaar yem ci mbàmbulaanug Atlas ci bëj-saalum ci ab tallalub 700 km. Diggante bi gëna guddu ci réew mi 325 km la.

Sëñ bi nee na ñu romb Garambasaa,mu ne am na ku ko doon ñaawal ci biir gaal gi,waaye Yàlla dox diggam ak moom ci hikamam,loolu nag ni mu ame mooy daa am jëmm ju yéegoon ci gaal gi,ca Konaakiri,te moom xamu ma woon,bi nu jegee Garambasaa,jenn waay ju ñuul génne ci ab néeg ne ma,ndax ya’ay diw ?jaar ci samaw tur,ma xool ko ,mu ne ma, nee nanu ma sama mbokk (mag walla rakk) de moo la jàpplu,ngir barig li la sa taalube yiy rëyal ak a màggal,ak nàngam ak nàngam,bi mu tollee ci wax jooju rekk gaal gi dal di sab (yuuxu) mu dem di xaar coow li dal,ba mu dolli ñaawalam yi,waaye sab ga dakkul ba kerook gaal ga di teer,mu wàcc ànd ak ñi doon wàcc, kon alhamdu lilaa ginaaw amul li mu bëggoon,ci loolu Sëñ ba’a ngi naan: {{sama àddiya sell na ca Konaakiri, ñeel ku nu tànn kiy fari bàkkaar,ci lu dul kuy weddi)) ((Yàlla setal na ma ca Konaakiri,ci lépp luy xëcce jëme ci yu nu sib )) ((Yàlla soril na ma cag njëkk ca Garambasaa,ka doon léewtoo ak man te mu dem wëlif ma}}.

Israyil mooy tur, wa Yàlla jox Yanqóoba, doomu Isaaxa, di sëtu Ibraayma. Ñi wàcc ci Yanqóoba nag lañuy wooye bànni Israyil walla it Yawut yi. Def nañu fukki giir ak ñaar, di yi soqikoo ci doomi Yanqóoba.

Ab duusub sin, ci xayma, melokaanu genn xeetu solo la, di luy jëmmal coppiteeg menn mbir muy dem ci jamono. Mbir mi man naa nekk jenn doole, dawaan walla dendu mbëj, ab duusub mbëjbijjaakon, dees na ko jëfandikoo ci fànn yu bari.
Kenn ci ñi gën a siiw ci taalubey Bamba yi mooy Seex Ibraayma Faal. Bàyyi na fi ay dongo yu ñuy wooye Baay Faal yiy wottee seenug ñàkk a julli ak woor, liggéey bi ñuy def ci seen loxo ak yalwaan , looloo tax yeneen jullit ni ñoom di leen jam tey naqarlu seeni jëf. Seen njañ yi ñu yore ak seen létt yi yobbe na leen way nemmeekusi yi (touristes) di leen jaawale aki rastamen . Maam Seex nag nekkoon na di ku dëggu te liggéeyal lislaam lu réy, waaye ñàkk a jullit gi ñu bari firee nañu ko ci ne daa amoon ngànt, ndax daa meloon ne ku àndul woon ak sagoom, booy xool it ci ni mu daa waxe mbaa mu koy jëfe lépp da daa wund loolu, mu mel ne ku sóobu la woon ba sóobu gi yobbu ko ci mu nekkoon di ku àndadi akum xelam te loolu lislaam boole na ko ci sart yiy tee julli di war. Bokk na ci sart yiy tax julli di war nit ki ànd akum xelam. Sëriñ bi bind na ko bataaxel bob Sëriñ Abdul Ahad 3eelu xalifa génn woon na ko móollu ko ca téere ba ñuy wax majmooha, muy téere bu dajale waxi Sëriñ Tuubaa yu bari, ma nga cay wax naa :« Yaw Ibraayma Faal boo jotee ci sama bataaxel bii nanga digal sa ñoñ ñuy julli te nga sax ci te muñ ko, laajuñu la wërsëg ñoo la koy jox, te mujj gu rafet ñeel na way ragal Yàlla yi,» lii di aw laaya wu alxuraan wu mu ko yonnee ngir délloosi ko ci, kon day mel ne Sëriñ bi moom wàcci na ak ku nekk, Maam Seex nag ak ni mu gëme Sëriñ bi bu julliwul ngànt a tax, ndax daawul jëfeedi ndigal te loolu ndigal la woon. Seen gëm-gëm nag amul lenn lu ko wuuteel ak bu lislaam, ñu jàmbaare lañu ci lislaam di liggéey di joxe, ngir lépp lu ñu war a kopparal ci lislaam man a kopparu, lépp luy sémb man a àntu, foo leen fekk dañuy sikkar (maanaam tudd Yàlla) di woroomi pastéef yu kawe aki jéll, bu koor gee ñuy joxe ay ndogu ñeel way woor yi, di tabaxi jàkka aki jumaa, lii rekk mooy li ñu leen man a doyodale ci lislaam te du ñépp ñooy ña ca dul julleek a woor, am na ci ñoñ dañu koy def, doonte ñu néew lañu it.

art/o - Fànn; belartoj -; arĥitekturo(arkitekturo - (..); arkitektura fako - ; Beletro; Beletro (aux belliteraturo); beletro - (..), muziko - Way , skulptarto --> (skulptartisto - ); pentrarto - );

2) Jamonoy sanc gu Portigaal, mi ngi tàmblee ci bi Portigaal taxawalee ab sancu, ci penku bi, ca fa ñuy wax Jawa, ay xare it am diggante araab yu jullit yi ak Portigaal cig wàll, ak ci diggante waa Portigaal ak waaEnd yi ci geneen wàll. Waa Portigaal yi nag jot nañoo teg loxo yenn waax yu am solo yi nekkoon ci yoon wi jëme End.
Àddiya jooju mu tudd foofu nag mi ngi ci jublu,leeral gi mu leeraloon waa ja ko doon laaj,leeral gi mu ko leeraloon maanaam laa ilaaha illal laa,waaye du àddiyay alal ja ko waa ja jox,moom waa jooju nga xam ni bu ko Sëñ bi leeralutoon loolu mu alku,te Yàlla gindee na ko ci leeral gi. Mu tudd romb gi nu romb Dawme,wax karaama gu yéeme gi ko Yàlla defal foofa,mu ne daa jëloon benn bitéelu misk,bu mu yoroon,ngir wis ko ciy yeréem aki téereem, nee na ñu ne ko sànni ko ci géej gi, mu ne ma gaaw sànni ko,bi gaal gi téeree,am mbooloo ci sunu mbokki jullit ñi,duggsi,ndax danu maa déggoon ,ñu ñëwoon ngir nuyyusi ma,waaye képp ku dugg rekk,jox nga ma ab bitéelu misk, ñépp walla ña ca ëpp,ci loolu la Sëñ bi naan: { kiy jagleele yërmaandeem di Yàlla,woo na ma ci boppam,ci indil ma xéewal yuy tee jaaxle}}.

Baaxi ab soppalikaay ki leen njëkk a taxawal mooy Michael Faraday ci 1831, waaye li mu ci jubluwoon rekk moo doonoon biral baaxi yi nekk ci xiirtalug mbëjbijjaakon, kon xalaatul woon nan la man a nekkee jumtukaay buy jariñ ci dëgg-dëgg. Lucien Gaulard ak John Dixon Gibbs ci 1881 lañu génne ca Londar ab jumtukaay bees duppee woon «ñaareelu jurukaay», ñu daaldi jaay xalaat bi këru liggéey bu waa-aamerig ba Westinghouse. Mooy soppalikaay bees njëkk a jëfandikoo ci jëfe.

Ca jamono Pool ndoxaanu yàqute, def yaramu neen, topp nafsu, màndite, lekk suuxu mala bu ñu toggul, te naan deret bokkoon na ca diine. Naka noonu, ñu bare bi ñu xoolee dundinu Yawut yi, ñu tàmbali xeeb diine ji ñu fekkoon, di tàmbali bokk ca diine Yawut ya, rawatina jigéen ñi woomle. Ca dëkku Ancos, jigéen ñooñu ñoo doon jabari magi dëkk ba. Naka noonu Yawut ya noonoo Pool jaaroon nañu ca jigéen ñooñu ngir ñu laaj seen jëkkër ñu dàq Pool ca dëkk ba.

Sëñ bi neeti ko waaye wax jii am na ñu ko tax a jug,ñooy ñi ci am ag ñam akug dëggal,waa ju juge fee rekk nag li war mooy mu nangu ko mbaa mu noppi,ngir bañ a loru.

tekst/o - (skribi vortojn); (Vorta konsisto de dokumento, ordinare de skribaĵo;) khudbad, oroh, qowl); (gazeto - [[]]; libro - [[]], [[]]); (gazetoteksto, libroteksto)(skribo - ; skribisto, verkisto - ; skriba - ;); tajpi - fi êrô kõwé;

Rakki Sëriñ bi ji la, ju mu bokkal benn baay, te di ab taalubeem bu ko nanguloon te gëm ko, bokkoon ciy kàngamam, man nañu ne mooy ki toppoon ci moom ciy jamonoom, ndax bi Sëriñ bi di dem ca tukkib géejam ba moom la wuutaloon ca ginaawam ca njaboot ga, mu jiite lepp

Daawul toggoo nag ag dund gu ñagas te di ko woote, moom kay ñam wu ko dikkal rekk mu lekk. Soloos na ci moom ne daawul sàkku mukk aw ñam wu fi nekkul, cib pajaas la daan nelawe, am mbalaanam it lu gàtt la daan doon, daawul tëju ay saabaam, ki gën a doyodi ci nit ñi da ko daa gis di wax ak moom, waayam ja ko daa ligéeyal di Anas mom Maalik nee na masul a dégg ci Yonnant bi ci dundam gépp benn baat bu ko mas a naqari.

(76) ba ñu gis li ñu léen dig : moo xam mbugal ma la walla bés-pénc. Bu boobaa danañu xam kan moo gën a yées daraja, te gën a ñàkk solo ab lël.
Waaye yéefar yi li nuy amadi li ñu bëggoon lépp téewul ray nañu ab lim ci tànnéefi jullit ñi, ku ci mel ne Hamsa bay-tëxi Yonnant bi (j.m), ak Mishab’Ubn Hamiir mi daa gàddu raayob jullit ñi ak leneen lu toll ci juroom benn fukki jëmm, jullit ñi am nañu lu leen naqari lool ci seen sahiid yi, waaye jànge nañu ci Uhud benn bind bu ñu dul fàtteeti mukk, mooy topp Yonnant bi (j.m) ak defi ndigalam.

Safaanukaay ab masinu mbëj la buy soppi kàttanu doolerandu ci kàttanu mbëj ci melokaanu dawaan bu safaanu. Soppali gi mi ngi cëslaayu ci feeñte gu xiirtalug mbëjbijjaakon.

Ku bëggoon Sëriñ Tuubaa lool, sopp ko, topp ko, yaakaar ko, roy ko, naw ko te sawar lool ci waxtaane ko, bariwaana xista yoy moo nu ko leeral, niki li xewewoon Jeewal ci tukkib Sëriñ bi ak yuni mel. Ku soppoon Seex Ibra Faal, naw ko ci ag taalubeem, daa ko roy, yittewoo aw doxiinam te daa yéem ak taalubéem, amoon it ci moom ab cer bu rëy.

asoci/o - kompin; firmao - kompin; firmao (kompin); (ni asocias asocion) ----> asoci/i -; asoci/o - Asocio de Sudorient-Aziaj Nacioj; (ASAN); Asocio de Sudorient-Aziaj Nacioj; (ASAN); ASEAN; ASAN; Asocio; (alianco - (..) ); Alianco;

Mu neeti moom ku baax ki:dëkk bi mu nekkoon da faa nekkoon aki làbbe ñuy jël ci xaley yéefari nit ñu ñuul ñi nekkoon foofu di leen def ay mbindaan,di ànd ak ñoom di wër ci ja yi (marse)ginaaw tàkkusaan,njiit li nekkoon foofu defe woon ne da maa xemmeemoon ci gone yi mu ne ma woon boo ci soxlaa de ma joxla ci ñuy ànd ak yaw,ma ne ko soxlwu ma ci. Njiiti dëkk booba itam baaxoo woon nanu di jël ci magi nit ñu ñuul ñi, ñu ñuy def ay toggkat aki rootkat,ma sàkku kenn ci ñoom bis ngir ligéeyloo ko,waaye ba mu ma jegee daal xeeñal na la ko xeeñ goo xam ne amul gu ni mel,ma ne kii daal sobe na ba maneesul a jaxasoo ak moom,ca noona ma jaayante ci seeni ndaw ak seeni mag ni ma jaayantee ci jën yu mag yi ak yu ndaw yi ,ci loolu mu ne:

Yonnant bi de ak li ko dikkaloon lépp ci xéewali àdduna, ak teddnga ak doole teewutoon mu nekkoon di kuy doylu ci gën jaa tuuti ci xéewal yi, dundam gépp masu cee feesal biiram ciw ñam, lu néew ci mburu la daa mos ak tàndarma, bu amul rëndaay mu rëndaayoo diw, mbaa diw ak bineegar, mbubbam ak dallam ci loxoom la ko daa daaxe, daan fóot mbubbam bis bu jot ci loxoom, ndax moom (j.m) ku jéggi woon ab dayo la ci set, bis bu nekk daa na ci socc ay yooni yoon.

Ñoom nak ca giiri Gelawaar yu mag ya la ñu bokkoon, ay mandeŋ la ñu. Mandeŋ yi donte doonu woon mbooloo mu bari, waaye ay jambaar la ñu woon. Taxawaloon nañ seen nguur gu mag ga na mu leen neexee woon. Séeréer si ñoom ay jaambur lañu, duñu ñiti ay, looloo tax mandeŋ yi manoon a jël kilifteefu nguur ga, donte Ñoom(Séeréer si) ñoo njëkk a ñëw ca barab ba. Yilif nañu nguur ga juroomi xarnu.
Bu ko defee, Yonnant bi (j.m) daal di génn ci junni ak ñeenti téeméer ci ay saabaam jëm Màkka ngir defi umra, looloo taxoon yobbaalewuñu woon ngànnaay ngir bëgg waa Quraysin xam ne jullit ñi dañoo ñëw ngir defsi ag jaamu rekk mooy umra gi. Bi jullit ñi aggee ci barabub Hudaybiya mooy buntub Màkka bi féete wàllug cammooñ la waa Quraysin yi tàmbali woon a ragal jullit ñi dugg Màkka. Ñu daal di yonnee ci Yonnant bi ne ko daal àndatuñu ci jullit ñi dugg Màkka ak donte yoruñu ngànnaay. Ñu daal di fay def waxtaan wu yàgg yu mujj àgg ci li ñuy wax Juboog Hudaybiya, moom nag li mu yaxal mooy jullit ñi buñu dugg Màkka ca at mooma waaye bu déwén ja’a ca waxtu woowa dinañu man a dugg (muy atum juroom ñaareel ma g.g), bu ko defee ñaari wàll yi def ag juboo guy sax fukki at.

Teewul Aliyun nangu ne am na leeg-leeg ay jaaykati imigre yu juge ci yeneeni réew yu gën a muus murit yi ci di indi njaay walla jaayiin wu bees. Moom nag Aliyun, ku naw ñenn ci ñiy wujjeek moom ci njaay mi la te juge Banglaades, ndax nee na ((ñoom danuy déglu xibaari jawwu ji (meteo) ba bu nu nee suba di na taw rekk ñu gaaw wuti parasol jaayi ! )). Am na benn yoon ci mbedd mi, Sang Ka def fa nuyyoob taalube bu tàng ak ay mbokki muritam yu def am mbooloo mu rafet tey jàpplante. Jaaykati saag yii ak der, nga xam ne yu ci ëpp Siin lanu juge, ñu ligeeye leen fa, danuy faral a daje ngir weccante seeni xalaat ak xam-xam yi aju ci ni nuy lijjantee bay mucc ci takk-der yi. Bi añ jotee, gan dikkal na Sang Ka, di benn waa reewam N. GEY, mi nekk ci bunt bitigam tey jaay ay tòggi Senegaal yu tàng, plaat bu nekk 5 euro.

Ci atum 2010 xayma woon nañu lu tollu ci 925 miliyoŋi doomi aadama yu xiibon, muy of 80 miliyoŋ yu yokk ci limu 1990. Ak ñeneen ñu tollu ci benn miliyaar ñuñ xayma ni amuñu witamin ak lu suuxat seen yaram. Ci atum 2010 ñàkkug proteyin, cawarte jur na lu tollu ci 600,000 bakkan yu faatu, doon lim bu wàññiku buñu seetee ci 883,000 bakkan yi faatu ci 1990. Yeneen ñàkkug ferñent yu ci melni ñàkkug iod ak ñàkkug feer, jur na lu tollu ci 84,000 bakkan yu faatu. Ci 2010 xayma nañu ni xiibon moo waral 1.4% ci mbooleem ati ñàkk a mënal sa bopp yi nit di dund. Jàpp nañu benn xale ci ñatt yu faatu yu nekk, xiibon a ko ray; waaye, nit ñi duñu faral di nangu ni looloo ko waral. Ci 2010 jàpp nañu ni bokk na ci li faat lu tolloo ak 1.5 miliyoŋ ciy jiggéey ak xale teewul ba tay am na ñu jàpp ni lim bi ëpp na 3 miliyoŋ. Ak yeneen 165 miliyoŋi xale yu mënatul màgg ndax feebar boobu. Xiibon gaa ngi gën a baree ci réew yu néew doole yi.
Mu neeti am na kenn ci seen kilifa yi,ku doon ñëw ca dun ba mu nekkoon,di nemmikusi soldaar yi,fan yooya yépp nit ñi dajaloo ci waajal kilifa gi,di setal yoon yi ak a rafetal ak a samp ay raaya,waaye bi waa ji ñëwee,li mu njëkk a def,mooy laaj ma, ñu tegtal ko sama kër,mu ñëw ,dugg ,nuyyu ma,tudd samaw tur cig màggal,dal di tàllal loxoom ngir nuyyu ma,man itam ma tàllal sama bos,waaye ca saa sa am lu wax ak man,mel ni ag dënnu gu juge ci asamaan,ne :{ yaa ayuhal laziina aamanoo,inna maal musrikuuna najasun}muy yeen ñi gëm,xam leen ne bokkaalekat yi sobe lanu,mu mel ni samam xel daa muuru,ma bëmëx ab loxoom bëmëx gu tar,ba waa ji yëngutu,deltu ginaaw,dal di taxaw ab diir mel ni day xalaat ci samay mbir,waaye man loolu lépp,teewul ma nekk ci samam mbind,bi lu tolloo’k waxtu jàllee mu woolu ki koy firil,wax ak moom ab diir,firilkat bi ñëw ne ma sa waa ji nee na mi ngi lay nuyyu,te di la xamal ni bu ko mere ndax moom bokkul ci ñi la bañ,walla mu lay lëjal,di la tumbrànkeel ak a génne sa réew,moom de nee na bu ko manoon leegi mu delloo la fa nga bëgg,boo gisee muy sonn ci yaw ak di la njëkk a seetsi bi mu daataa wàcc,mooy daa am kenn ci sa mbokki senegaal yi,ku taxoon ma sopp la,mu sàkku woon ci man ma nuyyul la ko,moom dey ci ñi mu gën a sopp nga,loolu moo waraloon sama ñëw gii du leneen.

Bismil laahir rahmaanir rahiimi, yal na Yàlla dolli xéewal ak mucc ci sunu sang bi Muhammad aki ñoñam aki saabaam,na ngeen xam ne guddi gi Sheex Ahmadu Bun Buddin di faatu ruuhul xudsi (jibriil) (j.y.m) wàcc na juge ci asamaan si,ànd ak lu bari ci ay malaaka ngir terale ko sang boobu,ngir rafet gi mu rafetoon njort ci Jaam Biy ligéeyal Yonnant bi (Sëñ bi) ,yal na ko yal na ko Yàlla nekkal cig teral,moom miy aji jiitu tey aji des,ñoom nag delluwaatunu ca guddi googee ndare bu danoo yobbaale ruuwam gu tedd ga,lii nag mooy dëël bi nu ko dëëloon,(dëëlmooy dikk) .loolu la Sëñ bi di junj ci bëyit yii:

Ci loolu mi ngi naan: {{Ki njiit li yonni woon ca ligéeykatu yonant bi,sàkku na ci moom cig laabiire mu yonnee ab bataaxel,ca njiit lu bees la tukkee woon ca seeni suuf,ba mu ko doon bëgg a bind,far reccu )) ((Ginaaw bi aji ligéey ji far li mu bindoon, ñu neeti ko bindal)) ((Mu bind xasida gu nu nangu gi,ngir fàttaliku ki nga xam ne ci moom la Yàlla di wonee aw yoon}}.

Xay yi juddoo ci goxu Afrik, boole nañ leen ci yi gën a mag ci taariixu nit. Xayu Esipt ak bu Gana ak bu Mali, ak bu Kuush ak bu Songaay, añse.

( jox naa àddiya këri noon ya nekk àjjana mi kuy jalgati dul dugg,ñeel saabay Yonnat bi)) ((kër yooya de jëlees na leen ca noon ya,jox leen saaba yu baax ya)) (( Yàlla jox na ma kër ya fa samag tumburànke,teeyal it samab xol)) (( man nag def naa leen ay àddiya ñeel saaba yi,yal na leen Yàlla gëram ,moom mi ma aar wëlif (sahaab:ay niir ) )).

Ma daanaka faatu ngir tiit ak kersa,ca saa sa, ma far la ma bindoon,waaye ngoor si lëjëlati ma,ma ne ko,loolu manul a nekk, ne ko bu buurub buur yi di wax ak jaamam yi mu dëgaral ,kenn du ko man a xam ku dul ñoñam,ña mos la ca neex ak la ca naqari. Nitug neen nag, nga xam ni moo’k nit ñépp a yam,dara waru ko lu dul mu gàttañlu ci loolu te yam fi mu war a yam,bu bëggee mucc,sunu ko tawfeexalul nangul ko.
Ndiiwaan nag ag nekkte (entité) gu suuf la, gu ñuy faral di gis ci réew yiy làkk wu-fraas. Soo demee ci ñiy làkk wu-angalteer weneen dogiin nga fay fekk.

Ginnaaw njàngum alxuraanam jàng na xam-xamu diine ca Maam Moor Jaara Mbàkke (Boroom Saam) Ak Maam Cerno Ibra Faati Mbàkke, niki jennal Yàlla ak ngëm (Tawhiid, iimaan), Àttey Lislaam akuw yoonam (Fiq), Séllal ak jaamu ngir Yàlla dong (Ihsaan, Tassawuuf), bamu xarañe ko, Ginnaaw bi sëriñ bi jugee ci tukkib géej gi la ko mottalil xam-xam boobu ci Gànnaar ci dëkk bees di wax Xumaag, Mu ànd ak Sëriñ Moodu Mustafaa Mbàkke ak Sëriñ Moodu Roqaya BUSO mom Sëriñ Mbàkke Buso.

Mbëjbijjaakon a ngi judd ci bi James Maxwell (1864) boolee ay gisiin yu jiitu woon, niki mbëjtekkaaral, bijjtekkaaral. Bii gisiin di bees bennal moo leeral jikko yi ci yani mbëj yeek dawaani mbëj yi, bijjaakon yi, duusi mbëjbijjaakon yi, yu mel ne ag leer walla duusi rajo yi.

Sëriñ neena doomu aadama ñaari rekk la am: Yéene ak Tuub, Li baax bu fekkee daa bari ba maneefut a def lépp, La nga man léppu danga koy def la ca des, nga diko yéene, Bu ko defee ñu def langa yéene ni la nga def dila ko fay. Li bon yitam bu fekkee daa bari ba maneefuta ba (bàyyi) lépp, Dangay bàyyi la nga man la ca des nga diko tuub, Su ko defee dana ñu ko far, Te lu ñu far ak lu ñu bindul ñoo yam. (Wér na)

Doji géej gu xonq gi: càllalag doj la gu kawe, tàlleeku bawoo bёj-gànnaar, ba bёj-saalum, feggook nag tefes gu sowwu gu géej gu xonq gi ci Isipt ak Sudaan.

Bu dee leegi nga xam ne xam-xam daa sakkan, li ñu wuññi lëw, laaj yi bari ci ëtt yu bari ak mbir yu dul jeex, ak jëm kanam gi nit def ci wàll yu bari, loolu lépp tax na ba liggéeyub xeltukat du doonati rekk sopp hikma, ak gëstu ko ci jumtukaay yi mu ko daa gëstoo ak ci ron kilimãb réer gu tar gi mu amoon ci wërlaayug àdduna gi ko wëroon ca jooja jamono… Xeltukat leegi lu sakkan ciy ngér (ecole, methode) ñoo ko tënk aki àtte yu di kojug xellu aki am-am yu di kojug péng (lu wóor), ci ron jalub ay xam-xam ak seeni doxal (pratique) yu xarala yu la dul may fenn fooy sikke seenug nekk di yoon. Ci ndabi jamono (conditions) yu mel ne yii, ak ci am-am yu nirook yii xamaleg xeltu ga nu xamoon du manatee dëppook liggéey bi xeltukat bu jamonoo bi man a def, maanaam bu sunu jamono jii nu nekk, moom mi nga xam ne ab liggéeyam daa wuuteek bu ñoñ jamono yu yàgg ya lool.

Seex Anta Joob ci téere bi mu mujj a bind, laata génnug àddunaam, la dajale ngertey liggéeyam yépp, di ci gaaral gisiinu taariix wi mu def, di ci tontu it taariixat yi koy ŋaññ.

Ginaaw buñ tabaxee duus bi, mën nañu ci yokk yeneen mbir ngir gën ko baaxal. Mën nañu yokk ab tiyo ci kaw dal bi. Dina tax ngelaw li mën a jàll boole ci di wàññi xet gu bon gi. Dina tax itam weñ yi wàññiku suñu muurée boppu tiyo bi ak sagar bu yaraax (ñu bari di faral di jëfandikoo mustikeer). Xeetu duus yooyu dañu wara am kubéer gu koy tëj ci suuf. Ngir mu gën a dëgër itam mën nañu tabax dal bi ba ndox mi yépp di dug ci pax mi ba noppi wërale dal bi ak ay birik ak simaa ndax mu gën a taxaw.
Bi at yi àggee ci ñaar fukk ak ñeent daa dajeek Soxna Xadiija soxla waxambaane wu ko yoral yaxantoom gi mu doon deflu ca Shaam, moom nag soxna su woomle la woon bokkoon ci way woomley Màkk yi, ci noonu ñu digal ko mu gis Muhammad (j.m), ba mu ca waxeek moom Yonnant bi nangu. Yonnant bi yaxantujil na soxna Xadija ca Shaam ànd ak ngóoram sa nu naan Muyasara, Muyasara mii yéemu woon na lool ci jikko yu rafet yi ci Muhammad ak yewwu geek man gee yaxantu, ndax bi njaay mi nekkee ciy loxoom fulu na ay yooni yoon, wuuteek ba mu nekkee ci loxoy keneen, looloo tax bi Yonnant bi (j.m) delloo, jébbal soxna Xadiija alalam ak la mu ca tonoo, cig kóoluteek dëggu, soxna si yéemu na lool ci jikkoom yu rafet yi ak njëmm gi ne ci moom, ci noonu mu yónni ci moom kenn ci ay jegeñaaleem xamal ko ne da koo bëggoon niki boroom kër, Yonnant bi (j.m) nangul ko . Noonu la seen diggante sottee te booba Yonnant baa ngi am ñaar fukk ak juroom ciy at, Xadiija moom yor ñéen fukk, ci noonu mu faroon di soxnaam, di yaayam, di ki koy dimbali ci lépp. Yonnant bi (j.m) amoon na ag texe ci séy boobu naka noonu Xadiija, ci noonu séen kër di misaalum mbégte cib séy ak texe ci biir kër. Soxna Xadiija nag mooy ki jur mbooleem doomi Yonnant bi, ku ci dul Ibraahiima, moom de soxna Maariya mi di ab qibt moo ko jur, moom nag (Sëñ Ibraahiima) ci jamonoy Yonnant bi la làqu. Yonnant bi wéyoon na ci yaxantoom gi ginaaw bi mu yoree soxna Xadiija, mu ko daan defe nag ni ko waa Xuraysin gépp daan defe rekk, ñoom de yorunu wooni bitig aki mangasin, moom kay danu daa defi njëgg yu mag mbaa yu ndaw jawali Yaman ci sedd bi, bu cooroonee ñu dem Shaam, màkk-màkka bu nekk daa na man a bokk ci njëgg li bu bëggee, njëgg loolu nag moom la nu daa wax ci ci araab Bahiir, kenn ci góori Xuraysin yee ko daa jiite , ku soob ci ñoom ànd ak moom, bu ko defee bu dellusee ñu seet li ñu tonowu, seddale ko, ku ci nekk am ca la nga ca def. Seen yaxantuwiin woowu moo taxoon Xuraysin daan am jot, di daje ci jataay yi di waxtaan, rawati na ca la wër Kaaba ga. Waaye Yonnant bi (j.m) moom néewaa na bu mu bokkee ci yii jataay, moom kay këram la daa toog mbaa mu génn dem ca àll ba ngir wéet fa di xalaat ak a settantal, ndax sopputoon di fo mbaa muy caaxaan ak a waxi larax.

Ni ñu ko binde ci xët wu njëkk wi, bakkam mooy:«Jimbulang bu ubbeeku bi», maanaam di lu ñépp bokk, te ñépp man cee cëru ngir gënal ko. Jimmy Wales di kenn ci ñaar ñi sos sémb bi, mi ngi koy tekkee niki «ag jéemantu ngir sos ak séddatle ab jimbulang bu ubbeeku ci anam gu mucc-ayib ngir nit ku ne man koo am ci làkku cosaanam».
Nasaraanal gi yamutoon ci mbootaayi Protestant yu Aamerig yi, waaye weesu woon na leen ba daj yu katolig yi ak yu angalikaan yu Britani yi. Ci noonu yii mbootaay tàmblee joŋante ci sos ay daara aki jàngu aki katederaal ci réewi Dóox gi. Nasaraanalkat yu protestant yu Aamerig yi daal di taxawal Jàngu bu Injiil bu xeet wi ci Kuwet, Ahmadi, Manaama ak Masxat. Bu ko defee katolig yi taxawal katedraal bu katolig bu Rom bi ci Manaama ak Abuudabi, ak Jàngu bu Angalikaan bi ci Manaama. Nu daal di sos ay barab yu ñu jagleel tas Injiil ak seddale ko, ak yeneen téerey seen diiney nasaraan ji, ak seen yéene yi aju woon ci seen woote bu nasaraanal bi. Waaye ak li nit ñiy yittewoo barabi faju yooyu lépp ak daara yi, teewul ñu xeex bu baax safaan yëngu-yënguy nasaraanal yii ànd ceek li nu am ci jumtukaay ak doole. Boroom xam-xam yi xeex ko ci seen xutba yi ñuy def ci jàkka yi ak waaraate yeek gindee yi. Askan yu bañ canc yii te noonu ko ñoom itam xeex ko. Loolu jural nasaraanalkat yi ag sooy akug tas yaakaar.

Manees naa rënk ngóora ci biiram, bokkul ak ndëgërlu gi nga xam ne kàttanu mbëj gi nga koy jox daf koy yàq, soppi ko tàngoor, xiirtalu gi moom daf koy denc benn diir bi delloo ko ndombo gi, ba tax manees na natt ngóora gi ci:

Booy tabax xeetu duus boobu war nga def ñatti mbir: gas am pax, wut kubéer gooy teg ci kawam te wutal ko bën-bën bu xawa yaatu, ak mbañ gàcce. Pax mi war na am gën gaa néew 3 meetar (10 feet) ci xóotaay ak 1 m (3.2 feet) ci jameetar. OMS (Mbootaay Wérgi-yaram ci Àdduna bi xelal na nit ñi, ñu tabax duus fu soriwul lool waye itam fu jegewul lool bay sonal nit ñi ak xet gu bon. ndox mi ci biir suuf ak ndox mi ci kaw suuf luñu gën sorante gën a baax suku defee benn du laal moroom ma. Bën-bën bi ci kubéer gi itam warul am lu ëpp 25 sàntimeetar (9.8 inches)ci jameetar ngir moytu xale yi di ci daanu. Waru ñu ko bàyyi muy leer ndax loolu mën na indi weñ yi. Soo ko bëggee def dangay wut kubéer guy tëj pax mi su kenn nekkul ci duus bi. Sudee duus bi demee ba tollu ci 0.5 meetar (1.6 feet) ngir mu fees, dañu ko wara ŋàcci wala ñu taxab duus bu bees, daaldi ciy toxal mbañ gàcce gi wala tabax bu bees. ŋacci neefere yi ci foos lu jafe la. Mën na indi ay jafe-jafe ci seeni dëkkuwaay ak ci seen wérgi-yaram.

Reew yi nga xam ne seenug yorte(administration) dafa néewal, lim yi ñuy joxe doonu ñu yu matale (limbare (statistique) yi defu ñu leen ci anam gi war). Ci 1975 : 302 miliyoŋ i way-dëkk Ci 2001 : 591,3 miliyoŋ i way-dëkk (ki ko wax : PNUD) Ci 2005 : 803,690 miliyoŋ i way-dëkk (ki ko wax : World Bank ndeyi-koor 2006) Gisjiital ngir 2015: 866 miliyoŋ i way-dëkk.

Ca juroom-ñaareelu at ma ñeel gàddaay ga, Yonnant bi dellu defi umra ga mu yéene woon ca daaw ja, daal di siyaare ab dëkkam bi mu juddoo, ginaaw ba mu fa gëjee lu tollook juroom ñaari at.

Li ëpp ci jullit yi nekkoon Màkka daal di gàddaay dem Madiina ci weer yu néew, bi Yonnant bi amee xel mu dal ca saabaam ya ca Madiina, daa daal di gàddaay moom itam ànd ak àndandoom bu dëggu ba Aboo Bakr, ñu ngi génn ci lëndëm gi cig làqu, ndax waa Màkka dañoo bëggoon a tëye Yonnant bi ca Màkka ngir ragal lislaam di ame doole ca Madiina.
Mooy jamonoy ndam, jaare ci dugg gi waa Madiina dugg ci lislaam, mbooloom lislaam am fa, ak nos mbooloo mii ak mottali jaamu yi nekk ci lislaam ak sariyaam, ak tëral nosteg xeet wi, gu politig gi ak gu mboolaay gi, ak dugal dunu araab bi ci lislaam ngir waajale ci tas gi lislaam war a tas ci mbooleem pàkki àdduna bi, ab diiram nag fukki at la ak lenn ciy weer.

Bi Yonnant bi amee lu ko wóor ci ne am cong mu juge ci biti jeex na, wor gu biir gi it dañ na la tàmblee waaj ngir dugal Màkka ci lislaam. Gisoon na ne waa Màkka yi ñi ci ëpp ñu tàmbali woon a yittewoo mbiri lislaam lañu ndax gis nañu muy yaatu, di gën a am doole bis bu nekk, li Alxuraan digoon jullit ñi bañu nekkee Màkka di ñu néew doole gën di feeñ, gën di am. Nga xam ne Màkka li ko tee woon a dugg ci lislaam wéesuwutoon lenn ci njiiti yéefar yi ak seeni àndandoo, ñoom ñi ragaloon seeni njariñ di sànku, seeni daraja di suufe su ñu duggee ci lislaam.

Ag wàll gu am solo moo jëm ci lépp lu ñeel yokkte ak seddalewiinu kàttanu mbëj ba ca jëfandikuwaay ya (barab yees koy jëfandikoo). Kàttan gi dees na ko jóox ci ndimbalul ay jurukaayu mbëj ci barab yees ko jagleel, li ñuy wax diggub mbëj, ci lu ëpp fa muy nekk day soree ak dëkkuwaay yi.

Ci nii – ndaysaan – la Muhammad mujje di jirim ci nday ak ci baay, looloo waraloon maamam Abdul Mutalib mujjoon féetewoo ag yaram akug wattoom, bëggoon ko it lool. Waaye sàmm googu gépp ak fonkeel gi teewul Muhammad (j.m) doon yëg naqaru njirim, ndax kat da daa gis moroomam yi ñu nekk ak seeni way jur, moom muy ku leen ñàkk, waaye nag loolu jox na ko ag sukkandiku ci boppam, may ko ag temb ci njëmm akug wéroodi ci kenn, nàmm am xelam, ubbil ko ay bëtam ci dëgg-dëggi dund gi, te booba ay atam lu néew la woon. Loolu de lu jeexiital la ci moom ak cig dundam, Yàlla nag moo bëggoon ci moom loolu ngir tànn gi mu ko tànn ngir mu yanu bataaxel bii di Lislaam te war koo tas.

Ø Diiwaan yu fatt yi ci ay way dёkk: yii diiwaan nag ñi ngi ci barab yi barim mbay, mbell ak klimaa bu méngoo, ci xuru Niil wu jege wi ak Delta ak ci barabi tefes yi ci bёj-gànnaaru Afrig, ak ci Laamaaru Ngéej yu Yamoo yi, ak ci tefesug sowwu Afrig, ak ci diiwaani bёj-saalum yi ak bёj-saalumu penku ci Afrig gu bёj-saalum gi.

Njabootug lepton yi mi ngi ame ci Elektron yi, Muon yi, Tauon yi, neutrinos yu boppam yi ak seeni safaan-yaram (antiparticule). Baatub « lepton » mi ngi bawoo ci baatub Geres biy tekki « lu woyof » biy jublu ci wf gi doyodig jóor (faible masse) gu lepton bi ñu njëkk a wuññi, Elektron bi, bu ñu leen nattee ci nukleon yi ( nucléons).

Sëriñ Fàllu daan na wax ak mala yi, niki bu siiw bii te werloos ko: Amna bis taalube yu Sëriñ Fàllu liggéeyloo woon ay tool, te fas wa ko waroon a bay di bañ ba tax liggéey ba yeexe, xayna Sëriñ Fàllu dem fa, ñu jàmbat ko ko noonu niko moo waral liggéey bi yeexe, Sëriñ Fàllu di toŋal fas wa naan ko: "Ndax rusoo lii ? sa moroom yépp bëgg a liggéey ngir ngërëmul Sëriñ Tuubaa, yaw nga am foo ci man a bokke di bañ ! dëgg-dëgg bett ngama dé!." ña fa teewoon neeñu, fas wa daadi sëgg, ba mu tàmbalee liggéey ba nangootul a taxaw, jant so maneesu ko wàcce, mu melni ku xabtalu.
Ci biir jëfandiku gu mboolaay (gu société bi): baatub kàttan dees koy wooye lépp lu nekk ci ron gongikuwaayu kàttan (source d’energie), juddalug kàttan, lakkug kàttan (ag jëfandikoom) ak wattu rootuwaayu kàttan (maanaam fi muy juge), ginnaaw nag dooley koom-koom dafa laaj te soxla ab rootuwaay walla ab gongikuwaay ci gongikuwaayi kàttan yi, looloo tax ag amam akug yooxam(baril ko) bokk ci yitte yu mag yiy caabi. Ci at yu mujj yi, jëfandikoo kàttan feeñ na di benn ci jëfka (facteur) yi gën a sabab nuggug àdduna bi (global warming), looloo ko def muy ab lëj-lëj ci li ëpp ci réewi adduna bi.

Baatub mourid walla murit ni ko wolof yi di waxe, mi ngi bawoo ci Jef ju Iraada, te mooy « bëgg dara », « namm dara, xëccu jëm ci lenn » teg ca gongikooti ci murīd giy tekki « aji namm mbaa aji bëgg», jubloos ci aji namm ji Yàlla ki bëggul ku dul moom, lu dul moom, lu dul ngërëmam, loolu it mooy firi fonk gi taalube yi di def seeni sëriñ, ndax Yàlla ga ñuy gis ci ñoom, maanaam ñoom ñoo fi nekkal Yàlla ci jàngale Diine ak aar ko. Murit nag benn la ci ñaari baat yu ba ca des di Laah, kon muy muriidulaa, di tekki aji namm ji Yàlla, maanaam ki Yàlla rekk tax a jug, mu mel ne baat bii mbooleem yooni tasawuf yi dañu koy jëfandikoo niki taalube, walla dongo, waaye bokk na ci li gën a génne baat bi, jox ko fulla mooy ñëw gi yoon wi ñëëw ci jamono joj lislaam da cee xawoon a doyodi, néew ci doole, te li ko waral di nekk gi nit ñi nekke woon lu wuute ak lislaam, daan ko foye, yor geneen dund gu dul gi lislaam tànn, wii melo di lol ñu bari ci bindkati Senegaal yi wax nañu ci, ku ci mel ne Sëriñ Musaa Ka ak ñu ko moy, melokaan wii nag man nañu ne bokk na ci li taxoon Seex Ahmadu Bamba jugoon mel ne ku naan «ana ku namm Yàlla» ana «ku Yàlla tax a jug», ca foola la baat bii daal juge di tekki leegi képp ku di taalubeb murit, muy baat bob daa jug mel ne kuy tàqale diggante ki nekk ciy caaxaan ak ki ko nangoo ba te jublu lu baax li di Yàlla ak la ko wër. Sëriñ bi booy xool day mel ne yorul aw yoon, waaye lislaam la jug ngir taxawalaat, yeesalaat, ndax mbooleem yoon yi mu fi fekk, da leen a nangu, topp leen, jël seeni wird, daa na joxe mbooleem seeni wird te booba mi ngi yor wird wu juge ca Yàlla jaar ci Yonent bi Muhammad, ni yoon yepp ame seeni wird. Leegi kon luy ndayi muy joxe yooyule wird te yoroon wu boppam? Ndaxte daa jugaloon lislaam déet aw yoon, moom moo wax ne

Soxna su tedd sii di Xadiija wéy ci di dalal xelum Yonnant bi (j.m) naan ko lii la dal de du man a doon lu dul lu baax, ndax yaw ku baax nga, am kóllare, dëggu, baax ci sa ñoñ, di taxawu nit ñi bu ñu ameey naqar. Ca noona xel ma tàmblee dal, mu yëg jàmm.

redakt/i - (..); (gazeto - surnaal (b-)) ; (redakti artikolon, raporton, cirkuleron, leteron) (avizo, komunikaĵo; mesaĝo - ;(leter / o - araf ;letero - bataaxal (b-); letero - leetar (b-)); (cirkulero - ; ( ; redaktisto - ; redaktoro -

Ci 1979 la tappaan bi ñeel bii xeetu woy njëkk a génn: ""Rapper's Delight"" bu Sugharhill Gang. Aji-rap mooy kiy def rap, ci wolof, waaye ci kàllaama waa-angalteer "rapper" la ñuy wax kiy def "rapping", baat baa ngi juddu ci woy woowu.