Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
"Ashıq Na'jip" da'stanının' Qarajan baqsı variantı "Ashıq Aydın" atlı ustazdın' A'lbent, Nawrız, Genjemurat, A'zben degen sha'kirtleri haqqında olardın' ishindegi A'lbent degennin' menmensip, ustazdan biyjuwap, o'z aldına baqsı bolaman dep, qolına sazın alıp shıg'ıp ketiwinen baslanadı. A'lbent Genjeqarabek eline Edilxan patsha jurtına barıp qasına 64 sha'kirt aldırıp, yalg'annan baqsıshılıq qıla baslaydı. Usı jerde ol Baharden degen bir balası bar bir hayalg'a u'ylenedi. Mine usı balanın' atı Na'jep bolıp, olda baqsı bolıwdı a'rman etedi. A'lbentten qasına ertip ju'riwdi soraydı. Sonda A'lbent "Ey Na'jep 7 jasın'a kelip turg'andag'ı isin' mınaw, 18 jasın'a shıqqanda, basıma tayaq ko'terip basımdı parra-parra qılatug'ın tu'rın' bar" - dep Na'jep ug'lannın' ha'r jag'ına 18 shappat uradı. Qapalang'an Na'jep bul jerden ketip, Ashıq Aydıng'a barıp sha'kirt boladı. Na'jep Ashıq Aydınnan ruxsat alıp A'lbentten o'sh almag'a Genjeqarabek eline keledi. Xannın' otırıspasında A'lbentti Na'jep so'zden utadı. A'lbent xan sarayınan quwılıp ketedi, bir neshe du'rre jep, xan baqsı degen ataqtan ayırıladı. Na'jep 64 sha'kirttke ustaz bolıp, u'lken baqsı atanadı. Ol Xannın' Minayım degen qızına ashıq boladı. Sonın' keyninde ju'rgen waqtında bunı sezgen A'lbent Na'jepti xang'a jamanlaydı. Xannın' g'a'zebi kelip Na'jepti darg'a astıradı. Dardan Na'jepti Axmedbek ha'm Yusupbek degen batırlar qutqarıp qaladı. Onı xannın' qızı Minayım menen qosıp murat-maqsetine jetkeredi. Da'stan usılay tamam boladı.

Sırtqı baylanıslardı retlestiriwshi organ - sırtqı isler ministrleri ken'esi; ja'ma'a' qa'wipsizlik ha'm a'skeriy siyasiy birge islesiw tarawında qorg'anıw ministrleri ken'esi; birlesken qurallı ku'shler joqarg'ı komandavaniyası, shegara a'skeriy komandavaniesi ken'esi du'zilgen. Sonday-aq, tarawlar boyınsha birge islesiwdi retlestiriw na'zerde tutılıp, temir jol transportı ken'esi, ma'mleketler aralıq ma'sla'hat ken'esi, ma'mleketler aralıq ekologiyalıq ken'es te bar.

Sonın' menen birlikte "Qabusnama" avtorı ha'r bir topardın' minez-qulqın, olardın' ja'miyette tutqan orınlarında belgilep o'tedi. "Adamlardın' ko'pshiligine jomartlıq penen hayyarlıq ta'n na'rse. Bul o'nerlerde batırlıq, ma'rtlik, sabır-qanaat, wa'de-opag'a qılap etpew, sap ju'reklilik, haqıyqatlıq ba'ri aralasıp ju'redi. Ja'ne de aytaman, qulg'a, gedeyge azap bermew kerek. A'zzilerge ma'det berip, olardı qollap quwatla. Jaqsılardı jamanlardın' azaplanıwınan qorg'aw kerek. A'y balam, a'mel adamlarının' ha'reketi hayyarlıqqa jaqın keledi. Sebebi a'meldin' o'zi de hayyarlıq penen jetilisip baradı. Biraq ken'peyillik, miyman-doslıq, saqıylıq, tuwrılıq, haqıyqat izlewshilik, tazalıq, jaqsı qurallanıw a'mel adamları ushın ta'ndur."

Operativ esap – islep shıg'arıwdın' ayırım bo'limlerinde ju'z berip atırg'an xojalıq protsess ha'm xojalıq aylanısı haqqında za'ru'r mag'lıwmatlardı tez jetkerip beriwge qaratılg'an baqlaw ha'm qadag'alaw usılı bolıp tabıladı.
Organizm (lat. organizo — janlı ag'za) — jansız materiyadan bir qansha ha'reketlerı menen parıq qılatug'ın tiri ag'za. Ko'pshilik Organizmler o'z du'zılısıne iye. Ya'ki Ozganizmlerde bunday ha'diyseler ju'z beredı, ontogenez ha'm filogeneza. strukturalar (ag'zalar, toqımalar, organlar) ha'm funksiyalar differensiyası ha'm integ-ratsiyası ju'z beredı.

Advanced Micro Devices, Inc. AQShtın' yarım o'tkizgishler shıg'arıwshı kompaniyası esaplanıp, California shtatının' Sunnyvale qalasında jaylasqan. Kompaniya kompyuter protsessorı ha'm og'an baylanıslı bolg'an texnologiyalardı islep shıg'aradı. AMD x86 arxitekturasına tiykarlang'an mikroprotsessorlar islep shig'arıw boyınsha du'nyada Intel korporatsiyasınan keyingi ekinshi orında turadı.

Yevropada arktika, subarktika, va subtropik Aymaqlar tipleri bar. Subarktika Aymag'inda (Islandiya, Fennoskandiya,) iyulda ortasha temparatura 10—15 °C. Qis Batisinda jumsaq, shig'isda suwiq; jagin 400–1000 mm, Arqada Klimati suwiq, Qublada jilli, Batisinda ten'iz Klimati, shig'isda motedil kontinental, qis suwiq, jaz Arqada salqin, Qublada issi. Subtropik Aymaqda Orta den'iz tipli, qis jilli, serjawin (yanvarda ortasha 4— 12°), jaz issi va quruq. qis Shig'is Yevropada suwiq. En' joqari temparatura (48 °C) Pirenei yarim aralininda kuzetilgen. Yevropada jilliq jawin mug'dari Batisdan shig'isqa kemeyib baradi. Shig'is Yevropada jilliq jawin miqdori 300–500 mm, Kaspiy den'izi boyinda 200 mm. Mamleketler dizimi * Albaniya
M.Da'ribaevtın' do'retiwshiliginde ha'm 1930 jıllardag'ı qaraqalpaq a'debiyatı tariyxında onın' "Mın'lardın' biri" (1940) proza janrının' u'lken tabısı sıpatında belgili orın iyeleydi. Povesttin' teması qaraqalpaq xalqının' Oktyabr revolyutsiyasınan burıng'ı turmısı, miynet adamlarına jergilikli baylar menen patsha chinovniklerinin' ko'rsetken zulımlıg'ı, qaraqalpaq hayal-qızlarının' ten'sizlik jag'dayı, jan'a turmıs dushpanlarına qarsı gu'res su'wretlengen. Shıg'armanın' bas qaharmanı Erpolat, Erpolattın' obrazında klaslıq ja'miyettin' qarama-qarsılıg'ı bayan etilgen. Erpolat obrazı tabıslı shıqqan, ol o'zinde sol da'wirdin' ha'diyselerin ko'rsete aladı. Povestte İvan jergilikli xalıqtın' revolyutsiyalıq sanasının' oyanıwına ta'sirin tiygizgen revolyutsioner sıpatında ko'rinedi, (bul sol da'wirdin' idelogiyasına baylanıslı a'debiyattın' aldında turg'an wazıypalardan kelip shıqqan jag'day ekenligi o'z-o'zinen ma'lim.). İvan Erpolattın' a'dilsizlikke qarsılıg'ının' stixiyalıq xarakterge iye ekenligin, onın' u'stine jeke ma'pten kelip shıqqanlıg'ın ko're otırıp, onın' revolyutsiyalıq sanasın oyatıwg'a, ondag'ı g'a'zepti jolg'a salıwg'a tırısadı. Miyrigu'l – povesttin' bas qaharmanlarının' birewi, ol tiykarınan o'zinin' muhabbatı ushın azapqa tu'sken biyshara qız sıpatında ko'zge tu'sedi. Onın' obrazı povesttin' kompozitsiyası ushın ku'ta' a'hmiyetli. Erpolat penen Erjan sıypan' arasındag'ı qarama-qarsılıqlar Miyrigu'ldin' a'tirapında rawajlanadı. Eger de Miyrigu'l ha'reketshen' etip ko'rsetilgende onın' obrazı tabıslı shıqqan bolar edi. Hu'rziya tek "Sırlı mazar" degen bo'liminde g'ana ushırasadı, sog'an qaramastan povesttin' tiykarg'ı qaharmanlarının' biri. Jazıwshı Hu'rziya obrazı arqalı qaraqalpaq hayal-qızlarının' revolyutsiyalıq sanasının' oyanıwın ko'rsete alg'an. Povestte M.Gorkiydin' "Ana", qazaq jazıwshısı B.Maylinnin' "Shug'anın' belgisi" shıg'armasının' ta'siri ku'shli boldı. Avtordın' jetiskenligi o'tkir ha'm qıyın konfliktler jasay alıwında ko'rinedi. Jazıwshı o'z qaharmanlarının' xarakterin ashıwda ishki keshirmelerin, sezimlerin ham oyların su'wretlewge jiyi-jiyi kewil bo'ledi, (mısalı, "Mun'lı Miyrigu'l" degen bapta Erpolat penen Miyrigu'ldin' Erjannın' miyrimsizligi tuwralı oyları) jazıwshı oqıwshının' sezimin bayanlawda peyzajlıq su'wretlewlerden paydalanadı. Povesttin' "Ko'rgen bilgenin'di ayta ber", "Aqsulıwdın' ashıwı", "Mun'lı Miyrigu'l" "Sheshen'nin' may degeni toraq shıqtı", "Tyurmadag'ı doslar", "Jazıqsız gu'na'kar", "Aymerekenin' aqılı", "Tyurmadan turmısqa", "Sırlı mazar" t.b. baplardan ibarat.
Ekonomikalıq tsikllardı bah'alawda h'a'r qıylı ko'zqaraslardın' bolıwına qaramay, ko'p g'ana ekonomistler o'ndiris h'a'm ba'ntlik da'rejelerin ulıwma qa'rejetlerdin' mug'darı ko'rsetedi degen pikirdi qollap-quwatlaydı. O'ytkeni, o'ndiristin' bazarg'a belgilep sho'lkemlestirilgen ekonomikada ka'rxanalar o'z tovarların olarg'a talap bolg'an jag'dayda g'ana islep shıg'aradı. Xızmet ko'rsetiwde de mine usı ta'replerin esapqa ala otırıp jolg'a qoyadı. Anıg'ıraq aytqanda, o'ndiris qa'rejetleri ko'p bolsa, ka'rxanalarda tovar h'a'm xızmetlerdi ko'p mug'darda islep shıg'arıw paydalı emes. O'ndi-ristegi ba'ntlik h'a'm da'ramatlar da'rejesinin' to'menligi de mine usında. Ulıwma qa'rejetlerdin' mug'darı qanshelli ko'p bolsa, o'ndiristin' o'siwi u'lken payda keltiredi. Sonlıqtan da o'ndiris, ba'ntlik h'a'm da'ramatlardın' da'rejesi artıp baradı.

Argentina (İspansha. República Argentina) — Qubla Amerikada jaylasqan ma'mleket. Xalqının' sanı shama menen 40 134 425 milliong'a shamalas. Paytaxtı - Buenos-Ayres.

Duwtar da'stesı su'yek, sa'dep benen bezeledı. Duwtar tarları aldınları ishekten, keyin jipekten tayarlanatug'ın edı. Zamanago'y duwtar tarları neylonnan qılınadı.

Mag'lıwmatlar bazasın basqarıw sistemaları (MBBS) - mag'lıwmatlar bazasın du'ziw, olarg'a qosımsha mag'lıwmatlardı kiritiw ha'm bir mag'lıwmatlar bazasınan paydalanıw ushın ayrıqsha mag'lıwmatlar bazalar menen isleytug'ın programmalar za'ru'r boladı.

1414-jılı Xorasannın' Jam qalasında tuwıladı. Ja'miydin' balalıq da'wirinde shan'arag'ı Xiratqa ko'ship keledi. Ol Xirattag'ı Dilkash ha'm Samarqandtag'ı Ulug'bek medresesinde oqıp ta'lim aladı. Ja'miy putin ku'sh-quwatın ilimge, ko'rkem do'retiwshilikke bag'ıshlaydı, til ha'm a'debiyat, filosofiya, matematika, astronomiya ha'm basqa pa'nler menen shug'ıllanadı. Kitap Ja'miydin' en' jaqın dostı boladı.

Amazon da'ryası (İspan ha'm Portugalshada Rio Amazonas) Qubla Amerikanın', tiykarınan Braziliyanın' tropikalıq tog'aylarınan ag'ıp o'tetug'ın dar'ya esaplanadı. Ol Atlantika okeanına quyadı. Bul dar'ya ag'ıp o'tetug'ın suw ko'lemi boyınsha en' u'lken da'rya esaplanadı. Amazon da'ryasınan onnan keyin turatug'in segiz dar'yanın' suwın qosqanda payda bolatug'in suwdanda ko'birek suw ag'ıp o'tedi. Amazon da'ryası du'nyada en' u'lken basseynge uye. Onnan dun'yadag'ı uliwma da'ryalardan ag'ıp o'tetug'ın suwlardın' besten biri ag'ıp o'tedi. Jawınlı ma'wsimde da'ryanın' ayırım jerlerinin' eni 190 kilometrden asıp ketedi. Ko'leminin' u'lkenligi sebepli oni Da'rya Ten'iz depte ataydi. Ol du'nyanın' en' u'lken dar'ya sisteması esaplanadı. Du'nyanın' en' uzın da'ryası Nil dar'yası esaplanadı.

U'shinshi bo'limde Elxaniylar hu'kimranlıg'ı so'z etilip eki a'sir aralıg'ındag'ı İran ha'm A'zerbayjan arasındag'ı tariyxıy waqıyalar so'z etiledi.

Kompaniyanın' jaratılıwı tariyxı 1865 jılg'a barıp taqaladı, sol jılda Finlyandiyanın' Temper qalasında, Fredrik Idestam (finshe Knut Fredrik Idestam) kishkene qag'az fabrikasına tiykar saldı. Og'an tiyisli kompaniya 1871 jılda Nokia Ab dep atala baslag'an.
jaqtıllıq ta'siri (ma'selen, siyreklengen ga'zlerde razryad, elektr og'ıjayı). tok ku'shi ampermetr, milliampermetr, mikroampermetr ha'm galvanometr menen o'lshenedi.

Ha'zirgi waqıtta bul bette hesh qanday mag'lıwmat joq. Basqa betlerden usı bet atamasın izlep ko'riwin'izge, tiyisli jurnallardı izlewin'izge, yamasa usı betti jaratıwin'ızga' boladi.

Veyn Jon Robert (1927) -Angliya ximiyashısı ha'm farmakologı. Prostaglandinlardı ajratıp alıw ha'm olar ximiyası ha'mde bioximiyasın u'yreniw u'stinde is alıp barg'an. Nobel sıylıg'ı laureatı (1982; S. Bergstyorm ha'm B. Samuelson menen birgelikde).

Muxammed payg'ambar o'zi tiri waqtında sahabalarına mol-du'nyadan alınatug'ınlıg'ın jazıp barıwdı tapsırg'an. Usıg'an baylanıslı Ha'dislerdin' da'slepki nusqaları payda bolg'an. Geypara sahabalar Ha'dislerdi yadqa bilgen eken. Ha'dislerdi en' birinshilerden toplawshı sahabalardın' qatarına Abdulla ibn A'mir ibn Anas, Ali ibn Abu Ta'lib kiredi.

Eldi basqarıw ushın usı to'rt talap og'ada za'ru'r bolıp esaplanadı. Birinshiden, eldi basqarıw ushın patsha a'dil bolmag'ı lazım. Bul bag'dar da'standa Ku'ntuwdı patsha obrazı arqalı berilgen. Ekinshiden, el xalıq abadan jasawı ushın ma'mlekettin' g'a'ziynesi mol bolıwı ha'm bul baylıqtı o'z ornında jumsawshı bilimli adamlar kerek. Patshalıqtın' g'a'ziynesi esap-sanaq arqalı alıp barılsa g'ana el baxıtlı, da'wletli boladı. Bul ha'diyseler patshanın' wa'ziyri Aytoldı obrazı arqalı beriledi. U'shinshiden, ma'mleket aqıl ha'm parasat arqalı basqarılıwı kerek. Bul ma'sele wa'zirdin' aqıllı ulı Ug'dulmish obrazı arqalı sheshiledi. To'rtinshisi, ha'r qanday adamnın, qa'na'a't insaplı bolıwı kerekligi wa'zirdin' tuwısqanı da'rwish Odg'urmish obrazı arqalı berilgen.

Suwpı A'lliyar arab, parsı ha'm tu'rki tillerin jaqsı bilgen. O'z o'mirin sufizm ta'liymatına bag'ıshlap "Murad-u'l-arifin", "Tuxfat-u'l-talibin", "Mas-lak-u'l-muttaxin" atlı kitaplardı jazg'an. Bul kitaplar negizinen arab ha'm parsı-ta'jik tilleinde jazılg'an. Suwpı A'lliyar o'z ta'liymatın jergilikli a'piwayı xalıqlarg'a teren'irek tu'sindirip beriw ushın tu'rki tilinde de bir kitap jazıp qaldırg'an. Bul kitaptın' atı "Sabat-u'l-ajizin" - dep ataladı. Bul kitap XIX a'sir ha'm XX a'sirdin' bas gezinde ko'p g'ana baspaxanalarda basılg'an. Sol tiykarda "Sabat-u'l-ajizin" 1991-jılı Tashkentte qaytadan basıldı. Bul kitaptın' negizgi ideyası xalıqtı sabır-taqatlı bolıwg'a shaqırıwg'a bag'ıshlang'an. Mısalı:

Ekinshi jer juzlik uristan son`, bul jerde uzin pa`seyusiz interval boldi (1945-1973) ha`m 1950-1960-jillari rawajlaniw boldi. EBRSHnin` tastiyqlawinsha o`siwdin` jilliq normasi 1960 ha`m 1973-jillar aralig`inda ortasha 2.9% ti qurag`an , sonda da bul ko`rsetkish basqa Evropa mamleketleri misalig`a Frantsiya, Batis Germanya ,Italya ko`rsetkishlerinen a`dewir arqada edi.

Territoriyalıq sholkmlestirilgen erkin ekonomikalıq zonag'a Qıtaydın' erkin ekonomikalıq zonaları, Braziliyanın' "Manaus" zonası, al funktsionallıq sho'lkemlestirilgen erkin ekonomikalıq zonalarg'a ayırım ka'rxanalar, offshorlıq firmalar, "Duty free" du'ka'nları usag'an ka'rxanalar jaylasqan zonalar kiredi.
Planetamızda tabılg’an iri meteoritler ishindegi en’ irisi tu’slik-batıs Afrika «o’kpelew qa’dem»in qılg’an bolıp, bul temir meteorittin’ boy ha’m uzınlıq shama menen 3 metr, eni bolsa 1 metrden artıq. Bul gigant temir «miyman»nın’ awırlıg’ı 60 tonna. Alım Gordon anıqlawı boyınsha meteorit Jer atmosferasına kirmesten aldın 100 tonna shıg’atug’ın bolg’an.

The Beatles 1960-jıllardın' ataqlı toparı. Topardın' ag'zaları John Lennon (Djon Lennon), Paul McCartney (Pol MakKartney), George Harrison (Djordj Xarrison) ha'm Ringo Starr bolg'an. Topar o'z jumısın Angliyanın' Liverpul qalasında baslag'an.

Volgograd oblisi - RF Aymag'indagi oblis. 1936 Jil. 5 dekabrde qurilg'an. Maydani 113,9 min' km2. Xalqi sani 2,645 mln (2009), Qala qalqi 76%. Volgograd. Oblisinda 19 Qala, 32 Qalasha bar (1991). Ortalig'i — Volgograd Qalasi. Volgograd. Oblisi. Quyi Volga boyinda dasht ham shala sho'l zonasinda. Volga daryasi vodiysindag'i Oblis. Aymag'inin' 2 bolimge: Batis — on' saxil ham shig'is (Zavolje) bolimin ajratiladi. Klimati kontinental, Yanv. Din' ortasha t- rasi — 8 dan — 12" iyuldiki 25°. Yilina 350 mm jawin jawadi. Tiykarg'i daryalari: Volga ha'm Don. ko'lleri: Elton, Gorkosolyonos; Simlyansk.

Allahtıñ körkem esimderine senw musılmannıñ janına jäne onıñ Jaratwşığa degen ğïbadatına ülken äser etedi. Allahqa jan-tänimen qulşılıq qılwdağı män-mağınanı tabw — bul äserdiñ bir nätïjesi bolıp tabıladı[7]. Sonımen qatar Allahqa senw, Onıñ esim-sïpattarına senw — adam balasına Allahtan qorqınış sezimin uyalatatın eñ ülken faktorlardıñ biri, sebebi adam Jaratwşısın köbirek tanığan saýın, Odan qorqınışı köbeýe beredi.

Qaraqalpaqstanda jiydenin' 2 tu'ri bar: tiykarınan tog'aylarda o'setug'ın jabayı tu'rdegi Tu'rkmen jiydesi yamasa Jigildik (Elaeagnus turcomanica), ekinshisi — bahalı miywesi bolg'anlıg'ı ushın qolda o'siriletug'ın Shıg'ıs jiydesi (Elaeagnus orientalis = Elaeagnus angustifolia var. orientalis).

Bir adamda eki yamasa onnan artıq ma'mleket puqaralıg'ına iye bolıw imkaniyatı bar. Eki puqaralıq ataması ko'p puqaralıq (u'sh puqaralıq h.t.b.)tı da qamtıydı. Eki puqaralıq ha'r qıylı ma'mleketlerdin' puqaralıq huqıqındag'ı nızamlar kolliziyası aqıbetinde, ma'selen, topıraq ha'm qan huqıqına tiykarlang'an nızamlarda, ju'zege keledi.

Madina - Saudiya Arabıstanında jaylasqan qala. (Qa'dimde Ya'srib atalg'an (Arabsha: يثرب Ya'srib). worta a'sirlerde bolsa Madina, Ma'dinat u'n Na'bi [ مدينة ال نبي Madeenat al Nabee] (Na'bi/Payg'ambar u'lkesi) ya'ki Ma'deniyat u'l Munavvara (المدينة المنورة) (atalg'an u'lke) degen atı saqlang'an. Muxammed payg'ambardın' qa'bri de bul qaladadır. Mekkeden 300 km arqada jaylasqan. Musılman a'leminde Mekke menen birlikde ekki mu'qaddes qaladan biri esaplanadı. Qayrı-musılmanlardın qalag'a kiriwleri qadag'an etilgen.

Bayıwlı - u'kige qarag'anda biraz kishkene. Keshqurın sımg'a, tereklerdin' quwrap qalg'an shaqalarına qonıp alıp, jemtigin an'lıp wotıradı. Bul qus wo'simliklerge ziyan tiygizetug'ın qon'iz, shegirtke, kemiriwshilerdi joq yetip ju'da' u'lken payda beredı.
XX a'sirdin' basında Germaniyada Shaudin' ta'repinen kontsidiyanın' tirishilik tsikli izertlenedi. Grassi (İtaliya), Danilevskiy (Rossiya) ta'repinen bezgek (malyariya) keseli menen gu'reste u'lken a'hmiyetke iye bolg'an qan sporoviklerinin' tirishilik tsiklin jazadı.

İyul (latın. mensis Julius) — Grigoriy kestesinde jıldın' jetinshi ayı. 31 ku'nnen ibarat. Usı ayda tuwılg'an Yuliy Sezar sharapına atalg'an.

Materialliq derek dep, adamzat ta'repinen turmista qollaniw ushin jaratilg'an barliq zatlarg'a aytiladi, misali: qural-jaraq, idis-tabaq, taqinshaqlar, ko'rkem o'ner do'retpeleri (ha'ykeller) h.t.b

Texnologiya o'nim islep shig'arıw ushın sanaat protseslerinde paydalanıwshı materialdın', yaki ayrım o'nimlerdın' bishımın, o'lshemın, o'zgertiriw sha'rtlerınen ibarat. Ha'zirgı waqıtda texnologiya:

Rabindranath Tagore (aytılıwı: Rabindranat Tagor; 7 may, 1861 – 7 avgust, 1941) sonday-aq Gurudev laqabı menen tanıs Bengallı shayır, jazıwshı, su'wretshi ha'm dramaturg bolg'an. Sonday-aq ol Bengal a'debiyatı ha'm muzıkasının' rawajlanıwına u'lken u'les qosqan. Onın' en' belgili shıg'arması - Gitanjali ushın ol (1913-jılı) A'debiyat boyınsha Nobel sıylıg'ın alg'an birinshi Evropalı bolmag'an adam esaplanadı.

Natsistler U'shinshi Reich (Reix dep oqiladi) dep atalg'an diktatorliqti payda etti. 1933-jili olar barliq basqa partiyalardi japti. Olar o'z dushpanlarin o'ltirdi yamasa kontsentratiya lagerlerine jiberdi. Gitler ha'm onin' adamlari kishi milletler ha'm basqa etnik, diniy, ha'm siyasiy birlespelerdi quwdaladi. Holocaust (Holokost dep oqiladi) dep atalg'an waqiyada, Natsistler alti million Evreyler, tsiganlar, gomoseksualistler ha'm basqa da toparlardi o'ltirdi. Germaniya Polshag'a basip kirgenligi sebepli du'nyada Ekinshi Du'nya Ju'zlik Uris baslandi. Bul urista Evropanin' ko'plep jerleri wayran boldi, 50 millionnan aslam adam nabit boldi. Usi Uris dawaminda Gitler nemis quralli ku'shlerinin' Bas Komandiri boldi ha'm barliq a'hmiyetli sheshimlerdi qabil etti. Bul Fuhrerprinziptin' bo'legi edi.
Solay etip Berdaqtın' "Shejire" sinde "Qıpshaq" so'zinin' kelip shıg'ıwı "qıp" so'zinen "shaq" degen adamnın' qosılıwı sebepshi bolg'an. Qon'ırat, Shımbay, Xojeli, Gu'ldirsin h.t.b. qalalardın' payda bolıwı haqqında da bir neshe ra'wiyatlar do'retilgen. Gu'mis ko'l, Ko'kli ko'l, Qan'lı ko'l t.b., ayırım gu'mbezlerdin', minaralardın' atlarına baylanıslı da bir neshe ra'wiyatlar bar. Mısalı: Nazlımxan sulıw, To'rebekxanım ha'm t.b. Ko'p g'ana ra'wiyatlar batır, biyler, jırawlar, baqsı, shayırlar tuwralı da do'retilgen. Mısalı: Maman biy, Aydos biy, Ernazar biy, To're biy, Turımbiy, Amanbay batır, O'tesh batır, Soppaslı Sıpıra jıraw, Nurabulla jıraw, Berdaq shayır, A'jiniyaz shayır ha'm t.b. tuwralı. Joqarıdag'ı atamalarg'a baylanıslı ra'wiyatlar ha'mmesinen de haqıyqat tariyxıy bolg'an, bir na'rsenin' atlarına baylanıslı ko'rkem etip do'retilgen, a'ngimelerden bayqaymız. Solay etip bir ra'wiyattın' bir neshe tu'rleri bolıwı mu'mkin. Qansha pa'rwaz, qansha qıyal menen torlanıwına qaramastan ra'wiyatlar o'zlerinin' tariyxıylıg'ı menen ayrılıp turadı. Olar qaraqalpaq xalqının' tariyxın u'yreniwinde onı ken' teren' tu'sindiriwde u'lken qosımsha derek bolıp esaplanadı.

Awil xojalig`i intensiv, joqari mexanizatsiyalang`an ha`m Evropa standartlarina juwap beretug`un taraw esaplanadi, 1.6% ten az bolg`an jumisshi kushi (535000 jumisshi) menen 60% atrapinda aziq-awqat o`nimlerin jetistiredi. Ol Ulli Britanyanin` milliy qosilg`an qunina 0.6% atrapinda ules qosadi. O`ndiristin` ushten eki bo`legi sharwashiliqqa , ushten bir bo`legi da`n eginlerine arnalg`an. Awil xojalig`i Evropa Awqaminin` Uliwma Awil xojalig`i Siyasati menen subsiditsiyalang`an. Ulli Britanya a`himiyetli biraq qisqarip ketken baliqshiliq sanaatin saqlap kelmekte. Onin` flotlari Kingston-apon-Xall, Grimsby, Flitvud, Great Yarmuz, Peterhid, Fraserburg ha`m Lowestoft siyaqli qalalarda qaniygelesken, ha`m uylerine Sole balig`inan baslap Selyotka balig`ina shekemgi baliqlardi alip qaytadi. Ko`k Kitap(Milliy Statisyika Basqarmasi ta`repinen ha`r jili basip shig`arilatug`un kitap)2006da “awil xojalig`i, an`shiliq, tog`ayshiliq ha`m baliqshiliq 2004-jili Ulli Britanya ekonomikasina (2006-jil bahalari boyinsha) £10323 mln jalpi baha qosti.

Rustichano menen birge "Marko Polo kitabı"n (1298) jazıp qaldırg'an. Bul shıg'arma Kavkaz xalıqları, iran, Qıtay, Mangoliya, Hindistan, Indoneziya ha'm b. ma'mleketler geografiyası, etnografiyası ha'm tariyxı haqında kerekli mag'lıwmatlar beredi; ja'nede, onda xalıq miyrasları, ra'wayatlar, ertekler ha'm bar. Basqa Evropa tillerine awdarılg'an bul kitap 14—16-a.lerde jasag'an ten'izshiler, jazıwshılar ha'm sayaxatshılar (ma'selen X. Kolumb ha'm L. Ariosto)g'a ta'siri u'lken bolg'an.
Ol Korsikada tuwilg'an. Onin' ata-anasi Italiyali aq-su'yek adamlar bolg'an. Ol Frantsiyada a'skeriy tayarliqtan o'tedi. Bonapart Birinshi Frantsuz Respublikasi da'wirinde ju'da a'hmiyetli adam boldi. Sol waqitta ol Birinshi ha'm Ekinshi Awqamlar u'stinen jen'iske eristi. 1799-jili ol siyasiy awdarispaq qildi ha'm natiyjede ol Birinshi Konsul boldi. Bes jildan son' Frantsuz Senati oni Imperator dep ja'riyaladi. 19-a'sirdin' birinshi 10 jillig'inda, Frantsuz Imperiyasi Napoleon basshilig'inda ko'plep urislarg'a qatnasti. Bul urislar Napoleon urislari dep ataladi. Evropanin' u'lken ma'mleketlerinin' ha'mmesi bul urislarg'a qatnasti. Bir neshe jen'islerden son, Frantsiya Evropa kontinentinde ju'da a'hmiyetli orindi iyeledi. Napoleon ko'plep awqamlar du'ziw joli menen Frantsiyanin' Evropa siyasatina ta'sirin ku'sheytti. Ol sonday-aq o'z doslarin ha'm shan'araq ag'zalarin basqa Evropa ma'mleketlerin basqariwg'a eristi.

Nitzshenin' pikirinshe adamlar o'zlerin erkin jılawlawda tabisqa erisedi ha'm jen'iske erisken waqtında adamlar basqasha ha'm jaqsıraq boladı. Bir ku'n kelip usig'an erisetug'ın adamdı Nitzshe "superadam" (yamasa nemisshe "Ubermensch") dep atadı. Nitzshe superadamlar basqa ortasha adamlarg'a salıstırg'anda ku'shlirek boladı ha'm basqa adamlardın' tuwrılıq ha'm natuwrılıq haqqındag'ı pikirleri menen sheklenbeydi dep oyladı.

Ultlıq B. emmisiyalıq aylanısqa aqsha shıg'arıwg'a, retlep otırıwg'a huqıqlı. Sonday-aq, kommertsiyalıq Bankler men olardın' bo'limsheleri ushın minnetli ekonomikalıq normativlerdi belgileydi, xızmetlerin baqlaydı ja'ne aqsha men altın qorın saqlaydı. Ekinshi da'rejedegi Bankler xalıq sharası men xalıqqa san-salanı xızmet ko'rsetetug'ın kommertsiyalıq-nesiyelik mekemelerge aylandırılg'an. Qazaqstanda birinshi ret kommertsiyalıq Bankler (Interinvestbank, Kramdsbank) 1989 jıldan payda bola basladı. 1992 jılı olardın' sanı 232-ge/232-g'a jetip, 1994 jılı tosattan qısqardı. 1999 jıldın' basında Ultlıq Bank men Hu'kimettin' arnawlı aqsha-nesiye siyasatının' na'tiyjesinde (ustavlıq kapitaldı o'siriw arqalı) Bankler sanı burıng'ıdan da azayıp, olardın' o'z kapitalı 53,7%-g'a (41,2 mlrd-. ten'ge), aktivlerinin' jalpı ko'lemi 10,4%-g'a (186 mlrd-. ten'ge) jetti. Depozit ko'lemi ultlıq valyuta esabında 22 mlrd-tan astı (1999, yanvar). Ultlıq Banktin' perspektivalıq jobasında Banklerdi odan ha'm toplandıra tu'siw ko'zlengen. Usıg'an oray olardın' ustavlıq kapitalının' en' to'm. mo'lsherin 300 mln. ten'gege jetkizip, onı a'ste-aqırın 1 mlrd-. ten'gege deyin o'sire beriw shegaralang'an. Qazaqstandag'ı ekinshi da'rejedegi Banklerdin' en' irileri qatarına Qazkommertsbank, Qazaqstannın' xalıqlıq banki, Turana'lembank, t.b. jatadı (1999).

Parij (inglis Paris [paˈʁi]) Frantsiyanin' paytaxti. Ma'mleketdin' en' u'lken ekonomikaliq, siyasiy ha'm madeniy orayi. Du'nyadag'i eng iri ha' go'zal qalalardin' biri. Il-defrans tariyxiy wa'layatinin' bas qalasi. Sena da'ryası jag'asinda jaylasqan.
"Ig'bal soqpaqları" avtordın' "u'lken" prozadag'ı da'slepki ta'jiriybesi. Sog'an qaramastan, roman Sh.Seytovtı ko'p qırlı talant iyesi, sheber jazıwshı sıpatında tanıttı. Sh.Seytov tek g'ana ku'shli shayırlıq talant iyesi bolıp qalmastan, adam jan du'nyasın teren' sezinetug'ın psixolog, so'z benen su'wret salatug'ın xudojnik. Romanda qaharmanlardın' belgili bir ma'writtegi ishki tolg'anısları menen terbenisleri, kewil keshirmeleri "poeziya tili" menen beriledi. Qaharmanlar tilindegi poeziyalıq ırg'aq, ku'shli lirizm tezden oqıwshı sezimin biylep aladı.

(2009-Jıl) Ibrahimovich «Barsеlоnаmenen» bеs jılg'a shа'rtama imzaladı. Mилаnnın' «Intеrі» hu'jimshi ushın 46 million dоllаr mеnen 20 milliоng'а baqalаng'аn Sаmuel Etto', onı аldı.

Antarktika hesh qanday ma'mleketler jaylaspag'an jalg'ız materik esaplanadı. Xalıq aralıq pitimge tiykarlanıp, Antarktika jerinin' hesh biri hesh ma'mleketke tiyisli emes.

Doslıq Awqamı hu'kimetleri basshılarının' Ken'esi atqarıw organlarının' ulıwma ma'pleri ko'leminde ekonomikalıq, sotsiallıq ha'm basqa tarawlardı retlestiredi. Ken'es jılına to'rt ma'rte jıynaladı ha'm ag'za ma'mleketlerden birinin' baslaması menen gezeksiz jıynalıslar da o'tkeziwi mu'mkin.

Galileo a'lemnin' orayı jer emes, al quyash ekenligin aytqanlıg'ı ushın Katolik shirkewi onı qamaqqa alg'an ha'm o'ltiremiz dep qorqıtqan. Ol o'limnen qutılıw ushın o'z pikirinen qaytqanlıg'ın aytqan. Shirkew onı qalg'an o'mirin o'z uyinen shıqpastan o'tkerige ma'jbu'rlegen.

Awir industriyada i.sh. sanaatinin' u'lesi ju'da u'lken. Ma'selen, ka'nshilik sanaati, qara ha'm rengli metallurgiya, kemesazlik, awir mashinasazlik, neft ximiyasi' ha'm koks ximiya sanaati, sonin'day, a'skeriy sanaat rawajlang'an.

Britney Jean Spears (aytılıwı: Britni Spirs; tuwılg'an waqtı: 2 dekabr, 1981) Amerikalıq pop-qosıqshı ha'm qosıq jazıwshı, kinoda ha'm o'zin aktrisa sıpatında sınap ko'rgen.

Mısalı, 1979 jılı Yaponiyadag'ı 13 “qalalıq bank” (Mitsubisi bank, Sumitomo bank, t.b.) pu'tkil kredit sistemasındag'ı aktivlerdin' 46%-sın o'z qolında usladı. Al Ullı Britaniyanın' kreditlik sistemasın 4 bank monopoliyası: Nashnl Vestminster bank, Barkleyz bank, Midlend bank ja'ne LLoidz bank biyleydi. Nyu-Yorktegi asa iri bankler — Cheyz Manxetten bank men Kemikl bank qarjılıq-monopolistik Rokfeller toparı arqalı jumıs isledi. Ol iri sanaat salaların (“Boing”, “Gerkules”, “Monsanto” kompaniyalardı, t.b.) o'z uwısında uslap otır. Qazaqstang'a bank kapitalının' kiriwi ja'ne onın territoriyasında kredit jelisinin' jasalıwı 19 a'sirdin' son'ında baslandı. Rossiya imperiyasının' kredit sistemasının' bir bo'legi bolg'an Qazaqstannın' kredit jelisi memleketlik bankinin' bo'limshelerinen, aktsionerlik kommertsiyalıq banklerdin' filiallarınan, sonday-aq kredit kooperatsiyasınan ja'ne usaq kredittin' basqa da mekemelerinen quraldı.
Bank (italiyansha bankol — stol) — aqsha qarjıları men qorların jıynaw, beriw, ma'mleketler, ka'rxanalar (firmalar), mekemeler ja'ne jeke adamlar arasındag'ı o'z-ara to'lemler men aqshalay esap ayırısıwda da'ldallıqtı ju'zege asırıw, aqshanın' belgili bir tu'rin aylanısqa qosıw, aqsha men qunlı qag'azlar shıg'arıw, altın menen, shetellik valyuta menen tu'rli operatsiyalar jasaw ja'ne basqa da xızmetler atqaratug'ın qarjı mekemesi.

Meteoritler - tiykarınan tastan, temir, tas-temirden ha’m bazı bir muzdan ibarat boladı. tariyx adamlar bir neshe ret aspan denelerinin’ Jer «qıdırıp kelgen» «wa’kili» nin’ muzdan ibarat bolg’anlıg’ın ko’rgen. Jerdin’ betine tu’sip atırg’an meteorittin’ aspanda qaldırg’an izi - bolid. Bazda aspannın’ tasları bir qansha u’lken bolıp Jer atmosfera qatlamınan o’tip baratırg’anda janıp u’lgermeydi ha’m bolid tu’rinde Jerdin’ betine tu’sedi. Olar meteoritler degen at penen ataladı. Birinshi bolıp aspannan tastın’ tu’siwinin’ mu’mkin ekenligin Peterburg Ilimler akademiyasının’ xabarshı ag’zası Xladniy o’zinin’ 1794-jılı basılıp shıqqan «Pallas ta’repinen tabılg’an temir bo’leginin’ kelip shıg’ıwı ha’m ol menen baylanıslı ta’biyat qubılısları haqqında» shıg’armasında ilimiy jaqtan tiykarladı. E.F.Xladniy Krasnoyarsk u’lkesine tu’sken temir meteoritti uzaq waqıt u’yrenip, onın’ aspannan tu’skenligine tolıq isenim payda etti ha’m joqarıda tilge alıng’an ilimiy shıg’armanı jazıw menen meteoritika birinshi bolıp tiykar saldı.

Mine, bunnan ko'rinip turıptı, ol o'zi XIV a'sirde jasag'an Toqtamıs xannın' zamanlası bolıwına qaramastan, onnan bir a'sir burınıraq jasag'an Shıng'ıs xandı da ko'rdim - dep aytadı. Biraqta Soppaslı Sıpıra jıraw xan aldında qısılıp, biy aldında bu'gilip otıratug'ın adam emes. Onın' tolg'awlarının' negizi xanlarg'a qaratılg'anı menen olardın' kemshiliginde anıq sezedi. Olardan qorqıp bul kemshiliklerdi de jasırıp otırmaydı. Sonın' ushında so'zdin' hag'ın aytadı.

Euler 18-a'sirdin' en' a'hmiyetli ha'm barlıq da'wirdin' en' ullı matematiklerinin' biri esaplanadı. Ja'nede ol en' ko'p jazg'an matematiklerdin' biri. Onın' jumıslarının' toplamı 60-80-tomdı quraydı. Matematik Pierre-Simon Laplace aytqan: "Eulerdi oqın', ol bizlerdin' ha'mmemiz ushın ustaz".

Qıtay Xalıq Respublikası — Shıg'ıs Aziyada jaylasqan. Xalqi sani boyinsha du'nyada birinshi orindag'i ma'mleket. Xalqi sani : 1,956,658,254 Milliyard. Paytaxti : Pekin qalasi. Iri qalalari : Shanghai Guangjow.

Ma'mlekettin' batisindag'i tiyka'rg'i ekonomikaliq, jetekshi sanaatliq ha'm ilimiy oraylardan biri.Tinish okeni jag'asindag'i ekinshi a'hmiyetli port ( jilliq ju'k tiyep-tu'siriliwi 25 mln t).

Balıqlar (lat. Pisces) — suw haywanlarının' parafiletik bo'legi. Olardın' 25,000 nan aslam tu'rleri bar, Balıqlar adamlar ushın kerekli awqat deregi esaplanadı.
İ.Yusupov "Qaraqalpaqstang'a miyneti sin'gen ko'rkem g'ayratkeri" ha'm "Qaraqalpaqstan ha'm O'zbekstan xalıq shayırı", Respublikalıq Berdaq atındag'ı sıylıqtın' laureatı. A'debiyattı rawajlandırıwdag'ı miyneti ushın hu'kimet ta'repinen orden ha'm medallar menen sıylıqlandı. İ.Yusupovtın' "Seydan g'arrının' gewishi" atlı gu'rrin'i qaraqalpaq a'debiyatında en' jaqsı gu'rrin'lerden esaplanadı. Da'slepki kolxozlasıw da'wirlerinin' kishkene g'ana bir epizodın su'wretleytug'ın bul shıg'arma 1956-jılı jazıldı. Bul waqıtları A'.Shamuratov ta'repinen jazılg'an "Qırıq qız" pesasın qayta shıg'ıp tamashago'ylerge usındı. Teren' ma'nili yumorg'a tolı "O'mirbek laqqı" komediyası u'lken tabısqa iye boldı. Son'g'ı jılları "İskender patshanın' tu'si" pesası saxnalastırılıdı. A'debiyatımızdın' tariyxında birinshi ma'rtebe "A'jiniyaz" operasının' librettosın jazdı.

Qırg'ız xalqının' etnikalıq tariyxındag'ı ekinshi basqısh "qatlam", XII-XIV a'sirler. Bul da'wirde tu'rki ha'm mong'ol xalqına tiyisli etnonimler gezlesedi. Tu'rki etnonimlerge Qon'ırat, Qatag'an, Qıtay, Nayman h.t.b., al mong'ol etnonimlerine - barg'ı, barın h.t.b. Bul da'wirde qırg'ız qa'wimlerinin' birigiwi tamamlanıwı menen birge qırg'ız xalqı qa'liplese baslaydı.

Ximiya (Arabsha: کيمياء‎ χυμα: {{{4}}} — "(metal)", "Quyiw", "ag'im", χυμευσις: {{{4}}} — "qaralmaq") — zatlar, olardin' o'zgeshelikleri, payda boliwi ha'm ximiyaliq reaktsiyalardin' na'tijesinde aralasiwi, ha'm sol zattin' basqa bir na'rsege aylaniw protsessin u'yrenetug'in ilim.

Son'ın ala bul kitap u'lken dan'qqa iye bolıp du'nyanın' ko'p g'ana tillerine awdarıldı. Qa'llibek İsmayılov awdarmasındag'ı "Qabusnama" 1987, 1991-jıllarda eki ma'rtebe qaraqalpaq tilinde baspadan shıqtı.

2007-jili Ulli Britanyada £221mlrdqa bahalang`an eksport boldi. Aziq-awqat ha`m ishimlikler eksporti £9.7 mlrdqa bahalandi (2005) Ulli Britanyada qural jaraq eksporti toliq ko`lemde £7.1 mlrdqa bahalandi (2005)

Evropa (Grekshe Yeigore, — Batis) — Yevroaziya materiginin' Batis Tarepi. Aymag'i 10507 min' km. Kontinent Arqa yarim sharda joylasqan, Aziya menen shegarasi shartli rawishte Ural tawlarinin' shig'is Etegi, Emba daryasi, Kaspiy Ten'izi, Kumamanish batig'i arqali ham Don daryasinin' quyiliw jerinen otkizilgen.

Jamal sottın' obrazı repressiya jıllarında xalıqtı basqarg'an el basshısı. Onın' qarmag'ına ilingen ne bir azamatlar xalıq dushpanı retinde atılıp ketedi. O'zinin' kewilindegisin orınlamag'an adamdı ayamaydı. Xalıqtın' ta'g'dirin oyınshıq etken Jamal sot watan gedayı bolıp jasaydı. "Xalıq dushpanı" etip neshe u'ylerdi qan'ıratqan, xalıqtın' ko'zin qorqıtqan Jamal sot xalıq g'a'zebine ushıraydı, o'z jazasın aladı.

Solay bolsa, usı jerde nesiye beriwshinin' qanday jag'daylarda bankke aynalg'anı tan'landıradı. Sonın' menen bizge belgisiz bolatug'ın kelesi bir na'rse — bul nesiyenin' jeke sıqılı men banklik nesiye arasındag'ı ayırmashılıqtın' bolıwı. Banklik nesiye boyınsha nesiyelik qatnastın' bir ta'repi jeke gewde emes, nesiyelik mekemenin' sala bolg'anı tu'siniksiz bolıwı mu'mkin.
Yahoo! — internet tarmag'ında bir qatar xizmetler usınıs etiwshi amerika kompaniyası, Yahoo! Directory internet-portal menen biriktirilgen. Usı portal belgili elektron xat xizmet Yahoo! Mail o'z ishine aladı.

«Bank» so'zi «banco» degen anglishan tilinen awdarg'anda «almasıw stolı» degendi bildiredi. Bul «almasıw stolı» tovarlar menen sawda jasalatug'ın ken'isliklerde qurıladı. Sawda ma'mleketler men qalalardın', bo'leklegen gewdelerdin' ha'r tu'rli monetaları menen jasalg'an. Ol waqıtta monetalardın' birtutas sisteması bolmag'anlıqdan, olar menen sawda-satıq barısında ha'r tu'rli sıqıldag'ı monetalar gezlesken. Bankler payda bolardın' aldında aqsha-sawda kapitalının' wa'killeri sawdagerlerdin' aqshalay amanatların qabıllap, olardı ha'r tu'rli eldin' aqshalarına ayırbaslawg'a qa'nigelenip otırg'an. Waqıt ete kele, ayırbaslawshılar bul amanatlardı, sonday-aq o'zlerinin' aqsha qa'rejetlerin qarızg'a berip, payız alıw ushın paydalana baslaydı. So'ytip, ayırbaslawshılar az-azdan bankirlerge aynaladı. Bizdin' tu'sinigimizde, bank ug'ımı ayırbaslawshılardın' ja'ne olardın' almasıw orınlarının' bolıwı menen bayanlanadı. Birinshi ret banklerdin' İtaliyada payda bolıw sebebi, onın sol waqıtlarda du'nya ju'zlik sawda ortalıg'ı bolg'anlıqın esapqa alıp, ha'r eldin' aqshaları men tovarlarının' sol elge qaray atlıg'ıp, bankirlerdin' sawda operatsiyalarına tikkeley qatısıwına baylanıstı tu'sindiriledi.

Ja'miyettin' ustavlıq kapitalı aktsiyalardın' nominal bahasın ko'beytiw yamasa qosımsha aktsiyalardı jaylastırıw jolı menen ko'beytiliwi mu'mkin.

tiykarı "Sony Ericsson" atı du'ziliwide qayırqom shirket formasında 1 oktyabrde 2001-shi jılda Sony shirketi ha'm Shvetsiyanın' telekommunikasiya kompaniyası bolg'an Ericsson shirketi ta'repinnen qoyılg'an. 2012-shi jılda 16 fevral Sony shirketi Ericssonın' shirketindegi aksiyaların satıp aladı.

Milan italyanları ha'm shet elli-lerge o'z belgili festivaları - moda ko'rgizbeleri, ha'm ma'deniy waqıyalarg'a jalp etedi. Duom esteligi, Viktor Emmanuel galeriyası ha'm La Skala teatrı da sol jerde jaylasqan. Milanın' Duom maydanında bir neshe diqqatqa ılayıq a'bida estelikler bar - Viktor Emmanuil esteligi, Emmanuil galereyası.

Doslıq Awqamı xalıqaralıq sho'lkem sıpatında o'zgesheliklerge iye. Onı sho'lkemlestiriwshi hu'jjet ha'm Ustavı Doslıq Awqamına ag'za ma'mleketlerdin' sho'lkem jumısına qosımsha qatnasıwg'a imkan beredi. Atap aytqanda, Minskte 1991-jıl 8-dekabrde qol qoyılg'an pitimnin' 10-statyası qatnasıwshılarg'a pitimdi tolıq emes, al onın' ayırım bo'limlerin toqtatıp qoyıw imkanın beredi.
Elektrod (elektro... Ha'm yun. poyok — jol) — 1) birlestiriw, japıstırıw, sıbaw elektrodı — birlestiriw, eritiw ya'ki kesip tu'siriw waqtında detalg'a elektr togı beretug'ın element (plastinka, rolik ya'ki sterjen). Metall, kamnenkem waqıtlarda ko'mir sırtına legirlewshi, oksidlewshi ha'm barqararlawshı ximiyalıq zat qaplap tayyarlanadı. Elektroddın' eriytug'ın, erimeytug'ın (volfram ha'm uglerodlı polat sterjenler) ha'm kontakt birlestiriw ushın mo'lnellengen tu'rleri bar. Metall E. 0,3–12 mm diametrli qılıp sog'ıladı; 2) p elektrodı — jay peshi konstruksiyasının' elementi; onnan elektr tog'ı peshtin' is boslıg'ına uzatıladı. Ko'mir, grafit, metalldan tayyarlanadı; 3) galvanik E. — ionlı o'tkizgishge batırılg'an element; elektron o'tkizgish esaplanadı. Elektroliz waqtında galvanik tok siltemeleri ha'm basqalarda isletiledi; 4) elektron a'sbap E. i — plastinka, tar, silindr ha'm basqa tu'rlerde sog'ıladı. Tu'rli maqsetlerde isletiledi. Mas, katod, fotokatod kibi Elektrodlar elektronlar siltewi esaplanadı; torlar (basqarıwshı, ekranlawshı, atstidinatron) ha'm elektron toplar a'sbap ishinde is waqtında elektrodlar ha'm ionlardın' ha'reketin basqarıp turıwshı elektr maydanlar payda qılıw ushın qollanıladı. Anod elektronlar kollektorı esaplanadı.

Alláh (arab.: الله‎‎‎) — «läfz äl-djälälä» (ulıqtıq sözi), bir ğana qudaý bar ekenin bildiretin arab sözi. «Allah» sözi keýbir ğalımdardıñ paýımdawınşa arabtıñ «ïläh (qudaý)» sözine «ال» artïklin jalğaw arqılı paýda bolğan. Bul esim Allahtıñ eñ äwelgisi jäne eñ ulısı sanaladı. «Allah» esimin tek qana Allahqa qoldanwğa boladı. Ädettegide «Allah» sözimen qosa «Tağala» nemese «Swbxanahw wä Tağala» degen onıñ ulıqtığın bildiretin sözder qoldanıladı.

Qıtay tili (Qıtaysha: 汉语 / 漢語, pinyin: hàn yǔ) - Qıtayda ha'm onın' a'tirapında jasaytug'ın 1 milliarddan aslam xalıqtın' so'ylesetug'ın tili.

Vodafone İngilis GSM shirketi, bolıp du'nyanın' 5 kontinentinde 31 ma'mleketde qizmet ko'rsetedi. ha'm bul tarawda liderdir. Ha'm du'nyanın' en' u'lken GSM operatorıdır. Vodafone Basshısı Ser Con Bond' dir.

Ellikqala aymag'ındag'ı Topıraq qala esteligi eramızdın' III a'sirinde payda bolıp, Xorezmshaxlar ma'mleketinin' paytaxtı bolg'an. Qalanın' gerbishlerinen 70 ke jaqın tamg'a tabıldı. Sonın' ishinde qaraqalpaq urıwlarının' tan'balar da bar. Bul fakt qalanı salıwg'a qaraqalpaqlardın' ata-babalarının' da qatnasqanın ko'rsetedi. Saraydın' ju'zlegen o'jireleri qazıp u'yrenilip, olardın' ma'deniy qabatınan adam mu'sinlerinin' bo'lekleri, diywalg'a sızılg'an u'lken su'wretler, qural-jaraqlar, bezeniw buyımları ha'm basqa da xojalıq zatları tabıldı.

Aqtog'ay rayonı — Qarag'andı wa'layatının' Arqasında jaylasqan aymaq. Xalqı 32,109 ortasha tıg'ızlıg'ı 1 km2-ga 0,4 adam tuwrı keledi (2012). Rayon Orayı — Aqtog'ay qalası.
Milan eki Malpensa ha'm Linate du'nya ju'zlik hawa portlarına iye. Milannan biraz aralıq uzaqda jaylasqan Malpensa du'nya ju'zlik hawa portı ha'zirgi waqıtda tranzit ushıwlar u'shın bir mo'njellengen. qalada intensiv temir jol baylanısı (Malpensa express) bar. Linate Hawa portı qala orayında jaylasqan ha'mde evropadag'ı ha'm jerli ushıwlarg'a, "Orio al Serio bei Bergamo" bolsa daqa kishi hawa bolıp ko'binshe ushıw, karter ushıwlarg'a ha'm ju'k tasıwlarında xizmet ko'rsetedi. Milanın' hawa portları elde 30 million jollawshını tasıw mu'mkinshiligine iye.

Doslıq Awqamı Ustavınan kelip shıqqan halda sho'lkemlestiriwshi ha'm ag'za ma'mleketler parıqlanadı. Birinshi toparg'a 1991-jıl 8-dekabrde qol qoyılg'an Doslıq Awqamın du'ziw haqqındag'ı pitim ha'm og'an qosımsha 1991-jıl 21-dekabrde qol qoyılg'an Protokoldı Doslıq Awqamı Ustavının' qabıl etiliwine shekem qabıl etilgen ha'm ratifikatsiyalang'an ma'mleketler, anıg'ırag'ı Armeniya, Belorussiya, Qazaqstan, Qırg'ızstan, Rossiya, O'zbekistan ha'm Ukraina kiredi.

Shixuaxua (Meksika) tabılg’an Morita dep atalatug’ın tuwrı konus ta’rizli meteorittin’ awırlıg’ı 11 tonna bolıp, ha’zir Mexiko saqlanadı. Argentina Kampo-del-Selo («Juldızlı maydan») maydanında tabılg’an aspan «wa’kili» nin’ awırlıg’ı 13 tonnanı, Amerikanın’ ta’biyat tariyxı muzey saqlanıp turg’an 1902-jılı Oregona tog’aylarınan tabılg’an Villamette temir meteoritinin’ awırlıg’ı 14 tonnanı quraydı. Sinszyan (Qıtay) oblastının’ Armanti qalashası qasına tu’sken meteorittin’ awırlıg’ı 20 tonna, Tanganika tu’sken Mbozi atlı basqa bir meteorittin’ boyı 4 metr shamasında bolıp, eni ha’m qalın’lıg’ı 120 santimetr, awırlıg’ı bolsa 25 tonna. Meksikanın’ Sinapoa shtatına tu’sken aspan tası da basqalarınan qalıspaydı. Onın’ boyı 4 metrdi, eni shama menen 2 metrdi, qalın’lıg’ı bolsa 1 metr 60 santimetrdi qurap, awırlıg’ı 27 tonna shıg’adı. Shıg’ıs Grenlandiya tu’sken meteorit Jerge urılg’anda bo’leklenip ketti. 1897- jılı Nyu-York alıp kelingen ha’m Keyi-York dep atalatug’ın bul meteorittın’ u’sh u’lken bo’leklerinin’ awırlıg’ı 30 tonna («Palatka»), 3 tonna («Ayol») ha’m 408 kilogramm («It») nı quraydı.

Konventsiya aymaqlıq ten'izdin' ishki ha'm sırtqı shegaraların ha'm olardın' delimitatsiya ta'rtibin belgileydi. Sonday-aq, Konventsiya "arxipelag-ma'mleket" ha'm "arxipelag-suwlar" tu'sinikleri a'hmiyetin anıqlaydı. Aymaqlıq suwlar shegarasınan (sonın' ishinde, onın' u'stindegi hawa boslıg'ı, tu'bi ha'm ta'biyiy baylıqları), yag'nıy jag'a boyı ma'mleketleri milliy yurisdiktsiyası ko'leminen tısqarıdag'ı ten'iz maydanı xalıqaralıq maydandı quraydı. Onın' yuridikalıq da'rejesi ha'm huqıqıy ta'rtibi tek xalıqaralıq huqıq penen belgilenedi, usı jag'dayda xalıqaralıq ten'iz huqıqı normaları ta'repinen ornatıladı. Ma'lim bir ma'mleket suvereniteti astında bolmag'an bunday maydanlar xalıqaralıq maydanlar yaki ulıwma paydalanıw maydanları esaplanadı.
Zalsburg (nem. Salz—tuz ha'm burg) — Avstriyanın' oraylıq bo'leginde jaylasqan qala. Zalsax da'ryasının' ha'r ekki bo'leginde, 1300—2000 m ba'lentlikde, Zalsburg saylıg'ında jaylasqan. Zalsburg jerının' administrativ orayı. Xalqı sanı 144,2 mın' adam (2000). Transport jolları tu'yini. Aeroportı xalqara a'hmiyetke iye. Toqımashılıq, azıqawqat, mashinasazlıq, poligrafiya, ag'ashsazlıq sanaatı ka'rxanaları bar. Mu'zika a'sbapları islep shıg'arıladı; marmar qayta islenedi. 3. ornında qadimde keltler jasag'an, rimlikler Zalsburgdı Yuvavum dep atag'an. 11—12a.lerden 3. atra'pinan ko'plep tuz qazıp alına baslag'an. 1805 jıldan 3. Avstriya, 1810 jıldan Bavariya, 1815 jıldan ja'ne Avstriya quramına kiredi. Zalsburgda V. Motsart tuwılg'an u'y, Karolina Avgusta muzeyi bar. Arxitekturalıq esteliklerden eski qala bo'leginde (da'ryanın' shep bo'legi) barokko uslıbındag'ı sobor (1611—28), arxiyepiskop qarargahı (1120), sherkewler ha'm b. saqlang'an. Jan'a zamanago'y imaratlar daryanın' on' bo'leginde jaylasqan. . Festivallar uyinde mu'zika ha'm teatr o'nerinin' xalqara festivallari bolıp o'tedi. Zalsburgda Turizm orayı bar.

Taxtako'pir — Qaraqalpaqstan Respublikasi Taxtako'pir rayoni dagi qala (1984 jildan). Rayon Ortalig'i, No'kis den 107 km. Uzaqliqta. Jaqin t.j. stansiyasi shimbay (55 km). Xalqi 17,1 min' (2004). Xojaliqlari Quwanshjarma kanalinan suw aladi. "Taxtako'pir" atamasinin' kelib shigiwi 20-a. din' boslarinda Quwanshjarma kanalinin' dawami bolgan Bosay kanali ustinde xashar joli menen taxta (ag'ash)dan qurilgan (ko'pir) menen boglaydilar.

Sibirde su'rginde waqtinda 1898-jili Iyulda Lenin, Nadejda Krupskayag'a u'ylenedi. 1899-jili ol Rossiyada Kapitalizmnin' Rawajlaniwi degen kitap jazadi. 1900-jili Lenin azat etiledi ha'm ol u'yine qaytadi. Keyin ol Evropa boylap sayaxat qiladi. Ol Iskra (qaraqalpaqsha: ushqin) dep atalg'an Marksist gazetasin basip shig'ara basladi. Ol sonday-aq Rossiya Sotsial Demokratiyaliq Miynet Partiyasinin' a'hmiyetli ag'zasi boldi.

Qoblan da'stanı qaraqalpaqlar arasında ken'nen taralg'an. Bul da'stannın' İ.A.Belyaev variantın esaplang'anda son'g'ı jılları jazıp alıng'an 7 variantı bar. "Qoblan" da'stanının' qaraqalpaqsha variantın' birinshi ret xatqa tu'sirgen qaraqalpaq awızeki a'debiyatın jıynawdın' da'slepki baslawshılarınan biri rus ilimpazı İ.A Belyaev boldı. İ A Belyaevtin' Qıpshaqta turatug'ın İmamqul degen jırawdan jazıp alg'an "Qoblan" da'stannın' qol jazbası menen onda da'stan Qoblannın' Ko'biklige atlanıwınan baslanıp, Alshag'ırdı joq etip, muratı-maqsetke jetiwi menen tamamlanadı. Bul nusqa birinshi ret jazıp alınıwı ha'm baspadan ko'riniwi jag'ınan u'lken a'hmiyetke iye. Sonın' menen birge "Qoblan" bul nusqası til o'zgesheligin izertlew ma'selesinde de ayrıqsha kewil awdararlıq. "Qoblan" da'stanının' ekinshi nusqası 1940-jılı ataqlı qaraqalpaq jırawı Nurabullaev Esemurattan N.Japaqov ta'repinen jazıp alındı.

Bulardan birinshisi eki puqaralıq aqıbetlerin sheshiwge qaratılg'an sha'rtnamalar (Diplomatiyalıq qorg'anıw yaki a'skeriy xızmet penen baylanıslı);ekinshisi eki puqaralıq haqqındag'ı sha'rtnamalar eki puqaralıqtı joq etiwge qaratılg'an sha'rtnamalar.
Oksitan tili (occitan) — Evropada Oksitan xalqının ana tili. Oksitan tili hind-evropa tilleri toparına kiredi. Ana tilinde so'ylesetug'ın 600.000 shamalas adam bar.

Warhol haqqında bir neshe ko'rgizbeler uyımlastırılıp, kitaplar ha'm dokumentli filmler shıg'arılg'an. О'miri ha'm do'retiwshiligin eske alıw maqsetinde onın' tuwılg'an qalasi Pittsburgh, Pennsylvaniada Andy Warhol Muzeyi sho'lkemlestirilgen.

Wayne Mark Rooney (qisqasha aytiliwi: Weyn Runiy; 1985 jıldın' oktyabrdın' 24-de Liverpul, Аngliya) qalasında tu'wılg'an Мanchester Yunaytеd klubının' ha'm Angliya Milliy futbol komandası futbolshısı.

Vedalıq a'debiyattın' u'shinshi qatlamı bolıp Aranyaklar, yamasa "Tog'ay kitapları" esaplanadı. En' son'g'ı to'rtinshi qatlam Utanishadlar vedalıq a'debiyattı tamamlaydı. Utanishadlardın' en' iri bo'legi bolıp, o'mir turmıstın' u'zliksiz ha'reket etiw kontseptsiyası bolıp esaplanadı.

O'tkiziletug'ın veksel qarız alg'an haqqında tilxat bolg'an a'piwayı vekselden tiykarg'ı parqı sonnan ibarat, ol bir shaxstın' biyliginen ekinshi shaxstın' biyligine baylıqlardı jiberiw, o'tkeriw ushın arnalg'an.

Onın' danıshpanlıq penen jazılg'an poeziyası aldında pu'tkil du'nya ju'gindi. Ol ha'tte wa'zir da'rejesine jetiwine qaramastan ma'nsaptan ko're xalıqtın' ma'pin joqarı sanag'an, o'z do'retpelerinde a'piwayı xalıq ma'pin jırlag'an, barlıq na'rseden ko're xalıqtı, xalıq ta'g'dirin oylag'an, o'z keleshegin ko'rkem do'retpege bag'ıshlag'an haqıyqıy insan edi.

Meteorit payda qılg’an iri kraterlerdin’ biri Arizona shtatında (AQSH) tabılg’an bolıp, onın’ diametr 1300 metrge, teren’ligi bolsa 175 metrge jetedi.

Mırza Ulug'bek (Shag'ataysha/Parsısha: (میرزا محمد طارق بن شاه رخ (الغ‌بیگ Mīrzā Mohammad Tāregh bin Shāhrokh (Ulugh Beg)‎ - XV-a'sirdin' ko'zge ko'ringen alımlarınan ha'm patshalarınan biri. Ol Temuriylardan bolg'an sha'wketli patshalardın' biri Shaxruq Mırzanın' ulı A'mir Temurdin' aqlıg'ı. Haqıyqıy atı Muxammed Tarag'ay bolıp Temurdin' shıg'ıs ellerine bolg'an sawashlarının' birinde 1394-jılı 22 martta İrannın' Sultakiya qalasında tuwılg'an.

Shayırdın' pikiri boyınsha du'nya ma'n'gi bolıwı menen birge tek g'ana o'zgerip turadı, basqa-basqa tu'ske kirip turadı. Bular bolmıstın' tiykarg'ı nızamlıg'ı dep biledi. Solay etip ol erisilgen o'mirge qayıl bolıp o'mir keshiriw kerek ekenligin aytadı. Shayır du'nyadag'ı zulımlıqlardan, ten'sizlikten qattı nalıydı. Ol g'amnan, qayg'ıdan qutılıwdın' sha'rti go'zzal menen ma'y ish dep tu'sindiredi. Hayyam optimizimdi jaqlaydı. Sonın' menen birge g'am-qayg'ı jalg'ızlıq motivi jırlanadı. Ja'ne aytatug'ın na'rse ma'y (sharap) motivi parsı-ta'jik poeziyasında a'yyemgi, motivlerdin' biri. Negizinde shayır, jo'nsiz ma'y ishiw ta'repdarı emes, sharap o'z mo'lsherinde ishilgende g'ana jaqsı. Mo'lsherden zıyat ishimlik adamdı qor-zar etedi dep tu'sindiredi.