Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Германиин гүйсэдхэхэ дээдэ байгуулга болбол Холбооной Засагай газар (Bundesregierung) юм. Тэрэнэй үндэһэн үүргэнь уласайнгаа улас түрын ударидалгые хэрэгжүүлхэдэ оршоно. Засагай газарай Канцлер (Bundeskanzler) ударидана. Германиин шүүхын тогтолсонь бусад уласуудай шүүхын тогтолсоһоо илгарха тусхай онсолигтой. Ехэнхи уласуудта шүүхын тогтолсо дангаараа түрүүлдэг аад, Германида дээдэ шүүхын үүргые холбооной шүүхын танхим, захиргаанай хэрэгэй шүүхэ газар, хүдэлмэриин шүүхэ газар, ниигэмэй шүүхэ газар гэжэ 5 дээдэ шүүхэ газарнууд тус тусайнгаа хүреэндэ хэрэгжүүлдэг, эдэ дээдэ шүүхэ газарнуудай ниилбэрииень шүүхын сенат гэжэ нэрлэдэг.

Алтанай ордо газарнууд түби бүрт харилсан адлигүй тархаа. Алтан ехэтэй уласта Урда Африка, Австрали, Ород, АНУ, Узбекстан, Канада, Перу, Индонези, Хитад зэргэ ороно.

Хүн түрэлхитэн эртын үеһээ мүнгые хэрэглэнэ. Мүнгэн гоёл шэмэглэлдэ, амһарта, аяга шанага, худалдаанай хубида мянга мянган жэлэй турша ашаглажа, мүнгэн олон системуудай хубида һуури бологон байна. Мүнгэнэй үнэтэ металлай шанарууд уртань зүбхэн алтанай хоёрдахи абажа үзэһэн юм. Ассири болон Вавилонда мүнгэн гэжэ арюун нангин металл мүн һарын бэлиг тэмдэг боложо байһан юм. Дундада зуунай үедэ, мүнгэн, алхимикууд хороондо олондо алдаршаһан байба. Дэлхэйн II дайнай үедэ зэдэй, сагаан туулганай богони ниилүүлэлтэ ушарһаа олон үйлэдбэрилэлэй хэрэглээндэ мүнгые һолихо хүргэһэн. АНУ-ай засаглал Уэст Поинтда байһан өөрын ехэ нөөсэһээ үйлэдбэрилэлэй хэрэглэгшэдта мүнгые гаража зээлһэн.

Балтиин тэнгисиинь 1600 км үргэн, дундажаар 193 км үргэн, 55 метр дундажа гүнтэй болоно. Хамагай гүниинь 459 метр хүрэнэ. Гадаргуугай талбайнь 377,000 км², эзэлхүүниинь 21,000 км куб. Эргын утань 8000 км оршом.

Манжын хаад эхин үедээ Монгол хаадай удамай охидһоо хатан буулгадаг байба. Тиимэһээ Энхэ Амгалан хаан тэргүүтэн манжын хаад өөрһэдэйгөө баһахүү Юань уласай хаадай залгамжалагшад гэжэ үзэжэ байба.

Сонин, сэтгүүлнүүдтэ олон тоото очерк, публицистическэ статьянуудые бэшэһэн байдаг. Хүгжэмэй драматургида хүдэлжэ, «Саяанай хормойдо», «Булагай эхиндэ», «Талын дуран», «Алдарта далай» гэжэ оперонуудай либреттэ бэшэһэн байна. Һүүлэй үедэ «Галуута нуур» гэжэ роман шүлэгөөр бэшэһэн бэлэй.

МЭҮ 660 ондо оршом Византи нэрээр байгуулагдаһан. МЭ 330 он хойшо Римэй эзэн хаанай Константинай нэрэмжэтэ Константинополь (дундада зуунай ородой удха зохёолдо Царьград — «Хаанай хото» нэрэтэй) нэрэтэй байгаа.

Битлз (англяар The Beatles) — Англиин Ливерпуль хотынхид Джон Леннон (ритм гитара, дуушан), Пол Маккартни (гитара, дуушан), Джордж Харрисон (госолол гитара, дуушан), Стюарт Сатклифф (басс гитара), Пит Бест (бүмбэршэн, дуушан) дүрбэнһөө 1960 ондо бүрилдэхүүнтэй анха байгуулагдаба. Хамталиг түрэлхи Ливерпуль хотодоо алдаршаад түды удаагүй байха үедэ гү, али 1961 ондо хамталигай гишүүн Стюарт Сатклифф, Пит Бест хоёр бүрилдэхүүнһөө гарашье хожомынь Ринго Старр (бүмбэршэн, дуушан) шинээр нэмэгдэж, Стюарт Сатклиффые Пол Маккартни оролон тоглохо болоо. Битлзынь хүгжэмэй түүхэдэ шүүмжэлэгшэдтэ үндэр үнэлигдэдэг, хамагай амжалтатай боролуулалта бүхы хамталигай нэгэдэ тоосогдодог.
Монголшууд энэ үдэрые монгол хэлэндэ Һагба гэһэн удхатай 3 янзаар нэрлэдэг уламжалалтай ушар байна. Эгээн түгээмэл түбэд гаралтай "һагба", энэһээ гадна санскрит гаралтай буд, мүн буряадшалһан уһан үдэр гэжэ нэрлэгдэдэг.

Библи (грекээр βιβλία — номууд) гэдэгынь иудаистууд болон христианинуудай хубида шухала үзэдэг Бурханһаа хүнүүдтэ дамжуулһан үгэ ба арюун нангин номой суглуулга хаа юм.

Гушан жэлэй дайн (1618-1648), һабсбургынхи блок (испаниин ба австриин Һабсбургууд, Германиин католик гүнүүд, папын ба Речь Посполитойн дэмжэгдэһэн) ба һабсбургта эсэргүү холбоон (Германиин протестант гүнүүд, Франци, Швеци, Дани; теэд Англи, Һолланд ба Орос уласуудай дэмжэгдэһэн). Һабсбургынхи блок католицизмын туг доро урилдан ажалладаг байһан ба һабсбургта эсэргүү холбоон (илангаяа эхиндээ) — протестантизмын түлөө тулалдаба. Гушан жэлэй дайн олон үедэ хубаагдадаг: чехиин (1618-23) үе - Һабсбургуудта эсэргүү 1618-20 оной Чехиин буһалгаан болон Сагаан Уулын байлдаанда чехүүдэй диилдэлгэ (1620); даниин (1625-29) үедэ һабсбургынхи блогой сэрэг (А. Валленштейнэй, И. Тиллиин тушаал доро) Даниие илажа, данишуудые Германиһаа хөөн гаргаба; швециин (1630-35) үе, швед арми Германида (Густав II Адольфын тушаал доро) булимтаран орожо, Брейтенфельд (1631), Лютцен (1632) илаашье һаа, Нёрдлингендэ (1634) илагдаба; франци-швециин (1635-48) үедэ, Франци дайнда орожо һабсбургта эсэргүү холбооной үлүү байлга тодорхой болобо. Дайнай үрэ дүндэ Һабсбургуудай түсэб үйрэһэн, улас түрын бодолгын ноёрхол Францида ябаһан. 1648 ондо Вестфалиин энхын хэрээгээр дүүргэбэ.

Табан хушуу мал гэдэгынь Монголшуудай эртэһээ нааша гаршуулан үдхэн, ашаг шэмыень хүртэжэ бай адуун, үхэр, тэмээн, хонин, ямааные юрэнхыдэнь нэрэлэн хэлэһэн үгэ юм.

Булагад — буряад-монгол арадай нэгэ обог юм. Булагаднар Усть-Ордын Буряадай Автономито Тойрог, Эрхүү можын Эхирэд-Булагад, Баяндайн, Боохоной, Оһын, Алайр, Качугай, Нүхэдэй, Ойхоной аймагуудта ажаһуудаг. Байгал далайн баруун захаар Булагад, Эхирэд, Хонгоодор угтай зонууд һуудаг, Персиин түүхэшэн Рашид ад-Динай ном соо Булагачин Керемучин аймагууд тухай дурдана. Булагад зон тэдэнһээ угаа залгадаг, Эхирэд зон мүн баһа Нюуса тобшо соо дурдагдаһан Ихирэс айамагай үри садан болоно. Хонгоодорнуудые хонгирадай хойто үенүүд гэжэ зарим түүхэшэнэр тоолодог.

Хань улас (хялбаршуулһан хитадаар 漢朝, уламжлалта хитадаар 汉朝, Hàn cháo) бол Хитадта оршон тогтоножо байһан улас юм. Хань уласые Лю Бан байгуулба. Хань улас оршон тогтоноһон бүхыл хугасаандаа Хүннү, Сяньби зэргэ хойто зүгэй нүүдэлшэдтэй тэмсэлдэжэ байба. Мүн урда болон баруун зүг руу сэрэг эльгээжэ, амжалта оложо байгаа.

Хамар үнэрэй сэрэгдэхүүниие мэдэрхэ эрхэтэн юм. Газаахи хамар, хамарай хүнды болон хамарай синусуудһаа бүридэнэ. Балсан, арһаар бүрхөөгдэһэн яһан-мэнгээрһэнэй араг яһан газаахи хамар болодог. Хамар хамар залгюурай хүндытэй арын нүхээр - хоануудаар - холбоотой. Хамарай ханаар хоёр таһалгаар хубаагдана.

Аравиин тэнгисэй ямар нэгэ хэһэгээр Арабын Нэгэдэһэн Эмиртэ Улас, Иран, Мальдива, Оман, Пакистан, Сомали, Йемен, Энэдхэг зэргэ уласууд хүреэлэгдэдэг.
Наймаан (хитадаар 买卖, mǎimai) хэрэглэгшэд үйлэшэлхэ юм гү, али бараае худалдаха, худалдан абаха ажал хэрэгшэ үйлэ ажалалга юм. бөөмэй, жэжэглэнэй, сахим наймаан гэжэ зааглана. Мүн олон уласай наймаанда импорт, экспорт гэжэ тэһэжэ үзэнэ.

Үзэл сурталай үүргэ - ниитэ ниигэмэй гэшүүд болон өөрын гэшүүдтээ улас түрын тодорхой үзэл баримталалгые (либерал, консерватив, социал-демократ, фашис, коммунис гэхэ мэтэ) һанал болгожо этигэл үнэмшэлгэ болгоһоноор өөһэдын болбосоруулһан ниигэмэй хубилалтын стратегияа дэмжүүлхэ;

Джакарта (индонезяар Jakarta), Ява аралда оршодог Индонезиин ниислэл. 10 075 мянган ажаһуугшадтай (2014). Тээбэриин уулзабари; Явын хушуудахи Танджунгприок далайн аванпорт (жэлдэ 15 сая тонно үлүү ашаанай эрьесэтэй). Ниидэхэ онгосын буудал. Каучугай сэбэршүүлгэ, хүнэһэнэй, бүдэй, гуталай ажаүйлэдбэри, металл эдлэл үйлэдбэрилгэ ба машина бүтээлгэ. Дээдэ һургуули. Уран зурагай галерей, Джакартын музей. XVI зуунда Сундакелапа гэжэ нэрэтэй, 1527 онһоо — Джаякерта; XVII зуунай эхиндэ голландшуудай усадхагдаһан. 1619 голландшуудай Батави бэхилэлтэ байгуулагдаһан. 1621 ондо бэхилэлтын тойрон оршодог хото эжэл нэрэтэй байгаа. XVII зуунда эндэ Индонези тусгаар тогтононхой. 1949 ондо Батави дахин Джакарта гэжэ нэрлэһэн. Түүхын сүмын дэбисхэртэнь — һубагууд, XVII—XVIII зуунай байшанууд, Пенангай хаалга, Португалай церковь сүмэ (XVII зуун).

Аргентинын дарааха уласуудтай хилэ залгана (сагай зүүнэй эсрэгээр, баруун-хойто зүгhөө зүүн-үмэнэдэ зүг рүү): Чили, Боливи, Парагвай. Мүн харисангы бага уhаар Атлантын далай ойролсоо.

Хүдөө ажахы болон мал ажахын һалбарида ногоон хубисхал үндэр ашаг шэмэтэ түрэлнүүдые бии болгохо замаар малай ашаг шэмые хэд дахин ехэдхэхэ уламжалалта гибридизировалха аргые түгээмэл болгоһон. Хүгжэһэн оронуудта гол түлэб амитан болон ургамалай олон үүлдэрые ехээр гибридизировалха эхилһэн болон бусад хүгжэжэ бай оронуудта тухайн бүһэ нютагай байгаали саг уларил, үбшэн эмгэгтэ тогтууритай түрэл зүйлнүүдтэй гибридизировалха замаар үндэр ашаг шэмэтэ түрэл зүйлнүүдые гарган абажа байна.

Тай боло Энэдхэг-Хитадай хахад аралда, хойто захаараа Мьянмар (хилын ута - 1800 км), зүүнда Лаос (1754 км), Камбоджа (803 км), урдаар Малайзи (506 км) дүрбэтэй 4,863 км ута зурбаһаар хилэлжэ, х.ү.5° – 20°, з.у. 97° – 105° хоорондо 513,120 км2 газар эзлэн байгаагаараа дэлхэйн 49-р томо (Йеменһээ жаахан, Испаниһаа томо) орон.

Адуу, луус, үхэр, тэмээн, лама гүрөөһэн, нохой зэргэ амитадые таряалангай талмайе болбосоруулха, ургаса хураан абаха, хүдөө ажахын бүтээгдэхүүн тээбэрлэхэ зэргэдэ түгээмэл ашагладаг. Мал ажахынь мал һүрэгые үсхэн үрэжүүлжэ тогтомол хугасаанда мяхан, һүн, үндэгэ, нооһон гэхэ мэтэ бүтээгдэхүүниие гаргажа абаха зорилготой. Механизацилгань фермын ажахын үрэ ашаг, үйлэдбэрилэлые ехэхэн хэмжээгээр дээшэлүүлдэг. (хүдөө ажахын тоног түхеэрэмжые харагты)
Анри Эмиль Бенуа Матисс (францяар Henri-Émile-Benoît Matisse, 31.12.1869, Ле-Като, Пикарди, ‒ 3.11.1954, Симьез, Ниццын оршом тойрон), Франциин уран зурааша, hиилүүршэ, уран барималша. Фовизм урасхалай ударидагша тэрэ фовизмын үйлэ ажаллалга богони хугасаада дууһаһаншье XX зууниие түлөөлхэ уралигай зүдхэлтэн болон түлэб һууба. Байгаалида маша дуратай, «үнгын эльбэшэн» гэгдэдэг байгаа.

Тэрэ 1932 ондо Хэжэнгын аймагай Ушхайта нютагта ойн харуулшанай бүлэдэ түрэһэн байна. Уран зохёолшын бага наһан Эсэгэ ороноо хамгаалгын агууехэ дайнтай тохёолдоһон юм. Энэ үеһөө хойшо Цырен Галанов хүндэ хүшэр ажал хүдэлмэриие бэе дээрээ үзэжэ, ямар сэнгээр хилээмэн, эрдэм һургуули олдодог юм гэжэ мэдэхэ болоһон байна. Дайнай үеһөө эхилээд, аха зониие дахажа мал адуулаа, үбһэ, таряа хуряалсаа, үбэлэй һүниин утада хурьга абалсаа.

Тэгу Солонгосой (Чосон уласай) 8 аймагай нэгэ Кёнсанай түб байгаа. Тиимэшье һаа, одоо можын зэргэтэй болоһон байна. Албан бусаар Ённам аймагта харьяалагдажа, аймаг дотороо можын харьяата бэшэ. Тиихэдээ хойто талаһаань хаяа залгадаг Хойто Кёнсан можын засагай газар 2014 он болотор Тэгуда һууба. Энэ хото түмэрлиг, машина, даабуунай үйлэдбэрилгэ, һайхан алимаар уластаа алдартай.

Гүржи улас үйлэдбэри, хүдөө ажахын орон болоод нүүрһэн, зэд, газарай тоһон, гантые зэргэ ашагта малтамалаар баялиг ороншье һаа эдэ ехэ хэмжээгээр олоборилдог. Ган, ширэм, субирмал болобосоруулжа, һуури машина, сахилгаан галта тэргэ, ашаанай машина, бүхэ түрэлэй сахилгаан бараа үйлэдбэрилхэһээ гаднын барилгын материал болон эрдэс бордооной үйлэдбэрилэл ихээхэн хүгжөөһэн. Сай, дарһан, бренди, тамхи зэргэые ехэ хэмжээгээр үйлэдбэрилжэ экспортировалдаг. Голшолон сай, нимбэг («лимонууд»), зүржэ («апельсинууд»), уһан үзэмэй бута («виноград»), улаан буудай («шэниисэ»), кукуруза, хүнэһэнэй ногоо зэргые таряалдаг. Хонин, үхэр, гахайe үсхэжэ үрэжүүлнэ. 1612 км түмэр замтай. 20363 км авто замтайһаа 19038 км хатуу хушалтатай.

Газарай дундада тэнгисэй субтропикын сагай уларилтай. Нэгэдүгээр һарын дунда температура — 5,2°С, наймадугаар һарын дунда температура — 23,6°С, жэлдэ 633 мм шииг нойтонтой. талмайнь 1.830,92 км2. Оршом 11,37 сая хүн зонтой. Истанбул 27 дүүрэгдэ хубаагдадаг. Хотын захиралга 4 жэл бүри һунгагдаһан орон нютагай захиргааһаа гүйсэдхэдэг.

Кинкаку-дзи (японоор 金閣寺 Кинкакудзи, Алтан танхим) — гээшэ Рокуон-дзи (японоор 鹿苑寺, Гүрөөһэн сэсэрлигэй сүмэ) согсоборидо байрладаг дасан хиид. «Сяридэн» (Шарил танхим) танхим түрүүшынхиеэ 1397 ондо Асикага Ёсимицу сёгуной тугдамаар баригдаһан байна.
Нэгэдэһэн Хаанта Улас Англи, Шотланд, Уэльс, Хойто Ирланд гэһэн 4 уласаар бүрдэһэн нэгэдэһэн улас юм. Энэ улас парламентай системээр ударидуулдаг болон засагай газар ниислэл Лондондо оршодог. Мүн Үндэһэн хуулида хаанта засагта улас болон түрын тэргүүн Хатан хаан II Элизабет юм. Һубагай аралууд болон Мэн аралһаа тогтоһон Титэмэй газарууд (Crown Dependencies) албан ёһоноор уласай эзэмшил болобошье Нэгэдэһэн Хаанта Уласай хэһэг бэшэ, харин түүнтэй холбоо үүһэгэдэг. Нэгэдэһэн Хаанта Улас хуушин Британиин эзэнтэ гүрэнэй хэһэгүүд байһан, 14 гадаад харъяата газартай. Британиин эзэнтэ гүрэн дэлхэйн хуурай газарай бараг дүрбэнэй нэгые эзэлжэ, түүхэндэхэ хамагай томо эзэнтэ гүрэн байжаа. Энэ гүрэнһээ шууд шалтгаалжа Канада, Австрали, Шэнэ Зеланд, Энэдхэг, Пакистан, Урда Африка, Сингапур, Шри Ланка, АНУ гэхэ мэтэ уласуудта Британиинь ехэд нүлөөлжэ, нүлөөлэл тэдэгээрэй хэлэн, соёл уралага зэргэдэ ажиглагдана. Хатан хаан II Елизавета Үндэһэтэнүүдэй Хамтын Нүхэрлэлэй (Commonwealth of Nations) тэргүүн хэбээр үлдэһэн болон гишүүн оронуудай түрын тэргүүн юм.

1764 ондо Уатт өөрын үеэл Маргарет Миллертэй һуужа, табан хүүгэдтэй болоһоной гурбан наһа бэе гүйсэжэ шадаагүй үнгэрһэн. Маргарет 1772 ондо хүүгэд түрүүлхэ гэжэ байгаад наһа бараһан. 1777 ондо Уатт дахин хүнтэй һуугаа һэн. Энэ удаа Глазгогой даабуунай будаг үйлдэбэрлэгшын охин Энн МакГрэгортой һуугаа. Энн 1832 ондо наһа бараһан.

Махатма Ганди 1869 оной арбадугаар һарын 2-нд Гужарат можын Порбандар хотодо түрэбэ. Ганди 1893-1914 онуудта Урда Африкада амидаран арһанай үнгөөр гадуурхахын эсэргүү тэмсэлые ударидажа байба. Л.Н.Толстой тэрэ хоёр захидалаар харилсадаг байба.

Мүнөөгэй Бангладешэй нютаг дэбисхэртэ түрүүшын уласууд МЭҮ VII—VI зуун жэлдэ байгуулаа (Ванга гэхэ мэтэ). VIII—XIII зуун жэлэй үедэ нэгэдэһэн бенгал гүрэн байгаа. XIII зуунай эртэ хахадһаа XVIII зуун хүрэтэр Бангладеш лалын обогуудай засаг доро байгаа, энэ тоодо XVI зуунда Ехэ Могол уласай хамаанда ороо. XVIII зуунай эхиндэ Даккада түблэрһэн Могол уласай амбан можо үнэндөө бэе даанги гүрэн байгаа. 1757 оной Плессиин байлдаанай һүүлдэ Бенгали англиин колонизаторнуудай засаг доро орожо, Британиин Ранзын нэгэ хэһэг болобо. 1947 ондо Энэдхэгые хоер хэһэгтэ хубаажа, Пакистанай нэгэ хэһэг (Зүүн Пакистан можо) болобо. 1971 оной Энэдхэг-Пакистан хоорондын дайн болон бэе даанги байдалай дайнай үрэ дүндэ 1971 оной 3 һарын 26 үдэртэ тусгаар амяарлан тогтобо. 1982 ондо түрын эрьелтын үрэ дүндэ Хуссейн Мохаммад Эршадай сэрэгэй дэглэм байгуулаашье һаа, 1990 ондо арадшаланхай.

Саһан (ᠴᠠᠰᠤ) гээшэ агаарай дулаан 0°C-һээ доошолһон үедэ агаар мандалда дэгдээд байһан уһанай уурал бага мүльһэн кристалл болон газарта буудаг шииг нойтон; дээрэхи шииг нойтоной газарай гадаргые хушажархин буужа хайлахагүй caг зуурын шииг нойтон. Саһан самхар гадна үндэр даралтын нүлөөгүй ушар зөөлэн байна.

997 онһоо 1308 он хүрэтэр Польшын мэдэл доро байгаа. 1308 оной 11 һарын 14-дэ Гданьск Тевтон орденой эзэмдэжэ Пруссида нэмэжэ оруулба. Хотын нэрэ Данциг болобо. 1361 онһоо хойшо Данциг Һанзын холбооной гэшүүн болоно.

Винай (ᠸᠢᠨᠠᠢ < самгардяар विनय — журам) — Бурханай шажанай гурбан һургаалай нэгэ; лама хубрагуудай сахил санваар, сахилга, ёһо журамай номлол.
Хэрээһэтэд Дурнада ГДТ-дэхи эзэмдээ ээлж дараалан алдаһан. 1268 ондо Египет Антиохиие, 1289 ондо Триполиие, 1291 ондо Акра хотые алдаһан. Иерусалимай хаанта улас мүхэһэн. Родос, Кипр арал дээрэ хэрээһэтэд үлэһэн. XV зуунай үеэр Кипрынь Венециин эзэмшэлдэ нэгэдхэгдэбэ.

анханай чөлөөт арчилһан сонгуулиар байгуулагдаһан Арадай Ехэ Хурал 76 хоног хуралдаж 1992 оной 1 һарын 12-нд хүний эрх, эрх чөлөө, хувийн өмч эзэмшэхэ эрхийг баталгаажуулһан шинэ Үндэһэн хуулийг баталснаар Монгол улас арадчиллын замыг эрьелт буцалтгүй сонгосон юм.

Павел Бага Ази болон Балканын хахад аралда угаа олон христиан шажантан бүлгэмые байгуулба. Тэрэ Иерусалимда баригдажа Рим асарагдаһанай һүүлдэ, толгой саазалагдаба.

Намиби гү, али Намиби Орон (нама: Namibia, африкаансаар Republiek van Namibië, Ярмаан: Republik Namibia) — Африкийн улас юм. Хүн зон — 2 171 916 хүн. Газар 825 418 км².

XV зуунда Москвагай гүн III Иван үндэһэндээ газар газарай олон гүн үгэндөө оруулжа, Орос уласай «ехэ гүн» (великий князь) болоо. 1453 ондо Византиин Константинополь Османда эзэлэгдэжэ түгэсһэнөөр Византиин агуу үбые Орос залгажа байна гэдэг ойлголтоор IV Догшин Иван «цезарь» гү, али «царь» (хаан гэжэ) гэдэг тушаалые бии болгон өөрөө анхалан хүртэһэн. IV Иван Балтын тэнгистэ гаралгатай болохын тулада Ливонтой (1558—1583) олон жэл байлдажа, дурна тиишэ Астрахань (1556 ондо буулган абаһан), Казань (1552) ханлигые мүхөөжэ, Ураалые дабажа Сибирьтэ сэрэгээ эльгээжэ газар нютагаа тэлһэнээр олон үндэһэтэнэй Орос, Зүблэлтын һуури табяа. 1600-аад оной дотоодын химаралай үедэ Романовой удамда засагай эрхэ шэлжэһэн. Оросойнхи газар нээгшэдэй гаргаһан зам, арһан, үнэтэ эд олохо һэдэл, хасаг (казак) сэрэгэй хүсөөр XVII—XVIII зуунда нютагаа Номгон далай хүрэтэрхи нютагые эзэлээ. XVII зуунда хасагууд буряадуудые добтолжо Хойто Монголые эзэмдэбэ. 1721 ондо албан ёһоор Ородой эзэнтэ гүрэн (Российская империя) гэһэн удхата нэрэеэ тунхаглагдаба. XIX зуун гэхэдэ энэ уласынь байлдан дагуулалта, ниилүүлэлтэ, шудалгаа зэргээр хүрээгээ тэлэжэ, Польшоһоо Номгон далай хүрэтэр үргэлжэлһэн Ородой эзэнтэ гүрэн болоһон байба.

Тэдэнэй хөөрөөгөөр 1900-аад онуудһаа эхилээд 1940-өөд онууд хүрэтэр, эрдэмтэд ба зохёолшод «Гэсэрые» ханамжатайгаар бэшэжэ абаа. Тэдэ бэшэжэ абтаһан бүлэгүүдые уран зохёолшо Намжил Гармаевич Балданай согсолон нэгэдхээ һэн. Буряад хубилбариин «Гэсэр» согсолборинь түрүүшынхеэ 1959 ондо Улаан-Үдэдэ хэблэгдээ. Иимэ үльгэрнүүд бэшэ арадуудташье бии. Кыргызүүдэй «Манас», хальмагуудай «Жангар» энэ тоодо ороно.

Шэмээшэгүүдэй хэлэнэй үгын һанда бүгэдэ ехэ ородой хэлэнэй нэлэнхы дээрэ нэмэри оролсоһон украин, белорус, польшо үгэнүүд ба Буряадта ерэһэнэйнь удаа буряад хэлэнһээшье зарим тэды үгэнүүд нэмэлсэһэн байна. Эндэ таанар украин үгэнүүд ба хэлэлгэнүүдтэй ушархат: бульба, печерица, «на высокий забор похилился», «хмелю зелененький», «как за гаем, гаем, гаем зелененьким», белорус үгэнүүд: водянка, ночва, ночевка, луста, лусточка (хилээмэнэй хюсууг) г.м. ажахын, байдал һуудалай талаар харилсаан, мүн яһанай хоорондын гэрлэлгэ хуушан гуримта зоной буряад хэлэ һайн мэдэхэ болоһондо нүлөөлөө.
Түрүүшынхиеэ II зуунда Птолемейн Макораба нэрээр дурдагдаба. Аравиин хахад аралай бөө мүргэлтэй арад түмэнүүдэй шүтэлгын түб байгаа. Меккада лалын шажанай үндэһэлэгшэ Мухаммед түрөө. VII зуунһаа Мекка лалын шажантадай нангин хото болон мүргэл аянай (хадж) зориһон сэг. Харам мечеть сүмэ (Бейт-Уллах; мүнөөгэй барилга XVI—XVII зуунда баригдаһан; Кааба гэһэн эртын мүргэлэй газар тойрон баригдаһан).

Russell D, Barston S, White M (2007-12-19). Alzheimer’s Behavior Management: Learn to manage common behavior problems. helpguide.org. the original on 2011-08-25 үдэрһөө архивлагдаһан. 2008-02-29 үдэртэ хандаһан.

Оросой түүхэ зүүн славянуудаар анха эхилбэ. Славянууд МЭҮ 3-8-р зуунай дундуур Европодо тодоржо эхилһэн байна. XIX зуунда зүүн славяншуудай түрүүшын улас болохо Киевэй Русь байгуулагдаба. Энэ улас Викингүүд болон тэдэнэй үрэ удамуудаар ударидуулжа байһан болоод 988 ондо Византиин эзэнтэ гүрэнһөө христианствын үнэн алдарта шажан гэһэн һургуулиин сургаал үблүүлэн абаһан. Энэ ябадал дараагай мянган жэлэй турша Оросой соёл уралигые тодорхойлһон Византиин болон славян соёл уралигай нэгэдхэлые эхилүүлээ. Уламаар Киевэй Русь задаржа газар нютагынь Оросой маша олон бишыхан хэмжээнэй феодалай уласуудта хубаагдаһан. XI зуунай Сэсэн Ярославай үедэ Оросто (мүнөөнэй Орос уласай урда захаар) эдэй засаг, уран зохёол, уран барилга һайн дэлгэрбэ. 1237-1240 ондо монголшууд Владимир, Киевые добтолһоноор Ехэ Монгол Уласай хэһэг байһан Зүчиин уласта 1480 он хүрэтэр захирагдаба. Түлхигдэһэн Оросой түб Новгород боложо, 1240 ондо Нева голдо Швециие дараһан зэргэ байлдаанаар хойто зүгтэ нютаг тэлээ. Энэһээ Монгол-Алтан Ордондо эсэргүүсэхэ Москва, Доодо Новгород, Тверь зэргэ хото һуурин бодожо буһалгаалаа бэлэй. Шажанайнхантайгаа хамжажа тархай ноёдые суглуулһан Доной Дмитрий 1380 оной шиидбэрилхэ Куликовын байлдаанаар Мамайн сэрэгые сохёо. Киевэй Русиин залгамжалагша уласуудһаа эгээн хүсэрхэг Москва байһан болоод энэ гүнлиг Оросой нэгэдэл, Алтан Ордондо эсэргүү тусгаарлаха хүдэлөөндэ голлохо байра һууриие эзэлжэ байба. Москва — аажамаар оршомойнгоо Орос уласуудые нэгэдхэһэн болоод Киевэй Русиин соёл уралиг, улас түрын үбые захирха болоо.

Нян (ᠨᠢᠶᠠᠨ; түбэдөөр གཉན་, gnyan), бактери (Загбар:Lang-grc — палочка) — ямар нэгэн амиды бэе махабадай бии болгоһон шэмэ бодосоор хооллодог, ганса эстэй нүүдэллэдэг амиды бэе юм.

АНУ-ай Засагай газар гү, али Кабинетые Юрэнхылэгшэ томилжо, Сенат баталха болоод сайднар (Түрын нарин бэшэгэй дарга гэхэ) Конгрессэй үмэнэ харюусалга хүлеэхэ албагүй.
Тэрээр ерэн буһын ухаантай байһаншье жэнхэни шэнжэлхэ ухаан түүнэй оюуной зүбхэн хэһэгхэн хубиие лэ эзэлжэ байһан бололтой. Арианизм хэмээн нэрэлэгдэдэг, Арюун Гурбал (эсэгэ, хүү, арюун һүнһэ) гэжэ байхагүй гэжэ үзэдэг тэрһүүд үзэл баримталдаг нюуса бүлгэмэй гишүүн Ньютон байба. Югөөтэй Кэмбриж дэхэ Ньютоной ажалалажа байһан Коллеж Тринити гэдэг нэрэтэй байһан юм. Тэрээр Иерусалим дахи Соломон хаанай сүмын шалые хэдэншье сагаар зогсолтогүй шэртэн уг шалай хээ угалзанай саана нюуса тэмдэг байгаа гэжэ хайдаг байһан болон энэ дохёондо Иисус дэлхэйдэ дахин хэзээ ерэхые кодолж үлдээһэн гэдэгтэ этигэдэг байба. Мүн алхимида маша ехэ саг зарсуулдаг байжээ. 1936 ондо Жон Мэйнард Кэйнс Ньютоной бэшэг сааһые дуудалага худалдаагаар худалдажа абаад нээжэ үзэхэд тэнэдэ огторгуй гарагай тухай бэшэ харин хэрхэн һуури металуудые алтан болгон хубиргаха тухай бэшэжэ һудалһан байхые хараада маша ехэ гайхаһан гэдэг. 1970-аад ондо Ньютоной үһэндэ хэһэн һудалгаагаар түүнэй үһэнһээ алхимишадай ехэдэ һонирхон һудалдаг мүнгэн уһан энгэй хүнэйхэһээ бараг 40 дахин ехэ байгаа элирһэн. Шухамдаа тиимэшье ушарһаа тэрэ үглөө оронооһоо боһохоо мартшахдаг байһан байжа магадгүй.

8 можодо хубаагдана (бенгалаар বিভাগ). Ниислэл хото — Дакка. Хамтын Нүхэрлэлэй гэшүүн байна. Түрын тэригүүниинь юрэнхылэгшэ, хуули тогтоохо эмхи — нэгэ танхимтай Үндэһэтэнэй суглаан.

1980 ондо Гданьскта онгосо заһахын газарай ажалша электрик Лех Валенса ударидаһан «Солидарнощч» гэһэн бэеэ дааһан мэргэжэлэй холбоо бии болобо. Һүүлдэ Лех Валенса Польшын юрэнхылэгшэ болобо.

Катаниие үйлэдбэрилгэ олон янза бүриин (элдэбтэй) үеһөө бүрэлдэн тогтооно. Заримдаа үйлэдбэриин ажил 2-3 һаранууд үнгэрдэдэг байдаг. Эхилээд булад (ган) тамахаганэ түмэриин зүйлэй хэсэгүүд хамтаа табиад, тэрэнь дээрэ шабаранхиин раствор оруулад, тиигээд үнэһэдээд нэгэн хэсэг болон хүрэтэр хайлуулдаг байна. Хайлуулхада шабаранхиин раствор ба үнэһэн түмэрһээ шлаг абадаг байна. Тиигээд тэр нэгэн болон түмэрэй хэсэг баятараа дабтаадаг юм. Дабтахада энэ түмэрэй хэһэг хабтайлгадаг. Хабтайлаад эбхэдэдэг (нэмэдэдэг) байгаа. Иимээ ажал олон дахин удаа хэдэг юм. Арбадахин удаа хэхэдэ энэ түмэрэй хэһэг 1024 дабхартай болоод байна һэн юм. Хоридохи удаа хэхэдэ 1048576 дабхартай байгаа юм. Тиимэ хадаа бэлэдхэл соо нүүрһэн түрэгшэ адляар хубаарилан, иимээ ушараар эри соо яамаршье хуби хамаагүй хатуу шанар адли байна һэн юм. Тиигээд Булад (ган) тамахагэ түмэрэй зүйлэй блок соо зөөлэн булад (ган) нэмэхэ (оруулха) хахалхада, хэршэхэдэ ба хатхахада эбдэрэгүй түлөө хэрэгтэй һэн юм.
Түрүүшынхиеэ ород түүхэшэд хибчагуудые 1054 ондо дурдана . Энэнэй һүүлдэ хибчагууд хубаагдамал ород гүнлигүүдые добтолжо, зарим ород гүнүүдтэй холбоо баряад ондоо ород нютагуудые добтолон тонобо. 1103 ба 1113 онуудта Святополк Изяславич ба Владимир Мономах хибчагуудые байлдан буталһаар хибчагууд ород нютагһаа хойшоо нүүдэжэ, удаан саг соо ородуудые добтолоогүй. Ород гүнүүд хибчагуудые дайсагналдаа урижа хибчаг хануудтай худа болоо. XII зуун жэлэй һүүл хахадһаа дайралнууд дабтан нэмэһэншье, харин ород гүнүүдэй дружинанууд добтолгонуудые хорёон тогтоохо шадаа. Монголшуудай Европодохи байлдан дахуулалтын үедэ (1223) хибчагууд өөрынгөө холбоотон байһан алануудые урбаһанай һүүлдэ монголшууд хибчагуудта Хойто Кавказда, Калка голой тулалдаанда илагдаһан байгаа.

Гурба үеын байра барилгууд мүнөөнэй хотын уран барилгын дүрсые бэлдхэнэ. Византиин үеын эзэн хаашуулай ордонуудай, ипподромай, Валента акведугай, хотын хэрэмэй, газар доорохи цистернууд болон шүтэлгын байрануудай һандархай барилгууд бүтэн үлэнэ. Византиин үеын шүтэлгын байранууд лалын сүмээр шэнэлжэ хэгдэһэн байна: Гэгээн Иоанн Студитай базилика (Эмир Ахор-джамиси; 5 зуун), Гэгээн Иринын церковь (6 зуун, 6 ба 8 зуунда һандаргаһан, һэргээн бодхооһон), Гэгээн Феодосиин церковь (Гюль-джами; 9 зуунай 2 хахад), Мирелейон (Будрум-джами; 10 зуунай 1 хахад), Гэгээн Сергиин ба Вакхын церковь (Кючюк Айя-София, 6 зуун), Гэгээн Андрейн церковь (Ходжа Мустафа-джами; 7 зуун), Гэгээн Федорай церковь (Килисе-джами; 11 зуунай 2 хахад — 14 зуун), Пантократорай сүмын комплекс (Зейрек-джами; 12 зуун), Гэгээн Софиин томо церковь, Гэгээн Феодорой церковь (Килисе-Джами, 11 зуунай 2 хахад, 14 зуунай дойбод зурагууд), Хора монастыриин церковь (Кахрие-джами, 13 зуунай эсэс — 14 зуунай эхин, 14 зуунай эхинэй дойбод зурагууд), гэхэ мэтэ.

Нэгэдэмэл түрын байгууламжатай Армени уласай нютаг дэбисхэр 10 аймаг (մարզ, «марз»), аймагһаа гадуур 1 хото (Ереван) боложо хубаагдана. Нэгэ аймагта дундажаар 2.8 мянган км² газар, 21 түмэн хүн ноогдожо байна. Задалан харабал аймагууд дотороо 915 баг (һуурин, «хамаянк») болоно.

Мүнөө үедэ танкые амяараа ашаглахань хобор болон гол түлэб ябаган сэрэгээр дэмжүүлһэн хуягта танкын анги болгон зохёон байгуулха болоһон. Ябаган сэрэг танкые дагахадаа хуягта тээбэриин хэрэгсэл гү, али ябаган сэрэгэй байлдаанай техниката һуужа болоно. Тэрэшэлэн хуягта танкын ангиие тагнуулай ба дайрагша бүмбэгэдэгшэ ниидэхэ онгосо, байлдаанай ниидэдэг тэрэниие дагалдадаг.

Потсдам конференциин ёһоор Зүүн Прусси үгы болгожо, тэрэнэй урда хэһэг Гданьсктай Польшодо үгэһэн байгаа. Герман хүн зон сааша зөөгдэһэн байгаа.

Либерализм гээшэ эрхэ сүлөө болон адли тэгшэ эрхын үзэл дээрэ тулгуурилһан улас түрын гүн ухаан юм. Хэрбээ һунгагдаһан (классик) либерализм эрхэ сүлөөгэй илгаруулбал, ниигэмэй либерализм (социал-либерализм) адли тэгшэ байдалай шухалые сэгнэнэ. Либералнууд элдэб түрэлэй үзэлтэйшье һаа, либералнууд юрэдөө үгэ хэлэхэ, хэблэн ниитэлхэ эрхэ сүлөө, шажанай эрхэ сүлөө, сүлөөтэ заха зээли, эрхэтэнэй эрхэ, арадшалһан ниигэм, эрхэтэнэй засагай газар, эрэ эмэ тэгшэ байдал ба олон уласай хамтын ажаллалгые дэмжэнэ.
Мүнөөшье хүрэтэр Байгалай үмэнэхи хуушан гуримтанай һууринуудта наһатай эхэнэрнүүд урданайнгаа жэнхэни хубсаһа үмдэһэн зандаа. Эрэ зоной хубсаһан харагдахаяа болинхой.

Дамбинов Пётр Никифорович (1892 — 1938, Буряад Улас) XX зуун жэлэй эхинэй буряад үндэhэн хүдэлөөнэй мэдээжэ ниитын ажал ябуулагша, Буряад автономиин түрүүшын хүтэлбэрилэгшэ, ирагуу найрагша, уран зохёолшо, Буряад үндэhэн уран зохёол, уран һайханай зураг, хүгжэм, үндэһэ яһатанай театр эмхидхэгшэдэй нэгэн, энэ талаар мэргэжэлтэдые бэлдэхэ хэрэгтэ хубитаяа оруулhан. Буряад үндэhэн соёл хүгжөөхэ болон дэлгэрүүлхэ талаар бэлэдхэлэй ехэхэн ажал ябуулһан габьяатай. 1937 ондо хамалганда тушаагдаад, «нармай монгол» ба «эсер» гэжэ гэмнэгдээд, 1938 ондо буудуулһан, 1957 ондо хүсэд сагааруулагдаһан байна.

Бүгэдэ Найрамдаха Чехи Улас (чех Česká republika), Чехи (чех Česko) — түб Европын нэгэн улас болоод өөрөөр Богемишье гэжэ нэрлэгдэдэг. Ниислэл болоод хамагай томо хото Прага юм. Мүнгэн тэмдэгтэ — Чехиин крона (koruna — CZK) болоод 1 евро ойролсоогоор 25 CZK-той тэнсэдэг. Хүн зон — 10 сая шахуу.

Элүүрые хамгаалга гээшэ элүүр мэндые хадагалхын ба һайжаруулхын тулада ниигэмэй, эдэй засагай ба анагааха арга хэмжээнэй системэ юм. Элүүр мэндын туһаламжын үйлэшэлгын гол хэлбэринүүд: хубиин хэлтэсэй эмшэн, засагай газарай эмшэн ба даадхал. Эдэй засаг хүгжөөһэн оронуудта даадхалай эмнэлгэ элүүр мэндын туһаламжа үйлэшэлгээнэй зардалые бүрин гү, али хэһэгшэлэн нүхэн олгобори үгэдэг албан журамай ниигэмэй даадхалай системэ дээрэ һуурилна.

Монгол уласын албан ёсны хэл нь Алтай язгуурын Монгол хэлний бүлгийн Монгол хэл болоод бичгийн систем нь Халх аялгуунд тохируулһан кирилл сагаан толгой юм. мүн уламжлалт сагаан толгой болох монгол бичгийг хэрэглэж буй. Нийт хүн зоной 90 % нь энэ хэлээр ярьдаг ба улас даяар олон аялгуутай. Үүнд: Буриад, Ойрад зэргэ ордог. Баруун аймагуудад Казах ба Тува хэлнүүд мүн яригддаг. Англи хэл нь Монголд эгээн ехэ яригддаг гадаад хэл, үүний дараа Орос хэл орно. Энэ нь социализмын үедэ монголчууд Оростой харилцаа холбоо маша ехэ байһантай холбоотой ба харин 1990-ээд оноос хойшо англи хэл нь эгээн ехэ яригддаг гадаад хэл боложо байна. Албан ёсоор 18835, хараар 11081 монгол иргэн Өмнөд Солонгост ажиллаж байгаа (2010 оной 9 һарын 30-ны байдлаар) тул солонгос хэл нь бас газар авч байна. Урд хөршийн хэл болох хитад хэлийг хүнүүд сүүлийн үедэ сонирхох боложо, залуучуудын дунд япон хэл ч бас түгээмэл боложо байна.

Сай (, хитадаар 茶, «ча́»-һаа гаралтай) — сайн набшаһа бусалһан уһанда эдеэшүүлһэн ундан. Урда сагта манай Буряад орондо сайн ургадаггуй дээрэһээ, мүн худалдаа наймаанай эхилээдуй сагта буряад зон нютагтаа ургадаг элдэб ургамалай набшаһа суглуулжа хатаагаад, сай буйлуулдаг байһан гээшэ. Сайн бүридэлдэ юун ороноб гэбэл: үлирэй набшаһан, һүдэнэй эшэ, нохойн хоншоорой набшаһан гэхэ мэтэ.

Нэгэ нам (Брежнев, тэрэниие тойрон хүреэлэгшэд) түрын эрхэдэ гаража ниитын тусай тулада нэрэтэйшье нэгэ хэһэг бүлэг хүнүүдэй тус тулада арад түмэн хүдэлмэрилжэ байба. Арадшалал хэлбэриин харагдалга байһанһаа агуулга тоталитар дэглэм байгаа.
Монгол уласта нэг ба олон наст, модлог, бутлаг, хагас бутлаг зэргэ 4000-аад зүйлийн ургамал, ногоо ургадаг болоод 7 баг, 24 овог, 70 гаруй төрөлд хамаарагдах 140 гаруй зүйлийн хөхтөн, 390-ээд зүйлийн жигүүртэн оршоно. тэрэнэй дотор тахь, хавтгай, мазаалай зэргэ амьтан, монгол алтан хундага, тарваган шийр, дорогостойн вансэмбэрүү зэргэ дэлхийд өөр аль ч газарт байхгүй ургамал бии.

90-ээд оной дунда үеһөө хойшо Мирбо арадшалһан үзэлтэнтэ интеллигенцитэй найз нүхэд болоһон. Эмиль Золятай хамта тэдэ Альфред Дрейфусые хамгаалһан. «Муу хонишод» (Les Mauvais bergers, 1897) зүжэгэй түб үйлэдбэриин эзэдтэ эсэргүү ажалшадай тэмсэл болоно. «Хэрэг бол хэрэг» (Les affaires sont les affaires, 1903, ородоор - "Мүнгэнэй хүсэн") нэрэтэй зүжэгтэ Мирбо өөрынгөө ниигэмэй драмын шугамые уламжалдаг һэн. Тэрэнэй һүүлшын зохёолнууд — «628-E8 автомобиль» (La 628-E8, 1907) аялал тухай ниитэлэлэй ном, «Гуламта» (Le Foyer, 1908) хүрэнгэтэнэй хүмүүнлиг тухай зохёол.

Сакартвело гэһэн уласай нэрэ гүржи хэлээр «хамаг Картли» удхатай. Абхаз хэлээр Қырҭтәыла, осетин хэлээр Гуырдзыстон гэдэг. Гүржи гэһэн нэрэ перс хэлэнэй «гүржистан» (گورجیستان) үгэһөө гаралтай. Баруун гүрэнүүдэй хэлэнүүдээр «Georgia» гэһэн нэрэ Гэгээн Георгийн нэрэтэй холбоотой.

Һүүлшын 100 жэлын хугасаада Дэлхэйн дундажа температура 0.74 ± 0,18 °C -аар нэмэгдэһэн болоод «Уларилай хубилалта шудалха Засагай газар хоорондын түрын буса байгуулга» (Intergovernmental Panel on Climate Change — IPCC гү, али ИПСС), «20-р зуунай дундаһаа эхилһэн, агаарай дундажа температурын ехэдхэлтэнь, агаар мандалдахи антропоген хүлэмжын хиин агуулга нэмэгдэһэнтэй холбоотой байха бүрэн боломжотой юм» гэжээ. Байгаалиин бусад хүсэн зүйлүүд, тухайлбал наранай энергиин өөршэлэлтэ (наранай эдеэбхэжэлтэ), галта уулын дэлбэрэлтэнь ажа үйлэдэбэрижэлтын үмэнэхэ үеһэ одоо хүрэтэрхи хугасаанда маша бага хэмжээнэй нүлөө үзүүлжэ байһан байна. ИПСС-гиин энэ дүгнэлтые Ехэ Найман болон Дэлхэйн үндэр хүгжэлтэй 30 гаруй ороной Шэнжэлхэ ухаанай академи, хүрээлэнгүүд хүлээн зүбшөөрдэг болоно. Гэхэдээ зарим нэгэ судалаашад эсэрэг һаналтай байдагые дуридаха хэрэгтэй юм.

Жак Картье (францяар Jacques Cartier, 1491 оной 12 һарын 31 – 1557 оной 9 һарын 1) — бретон гаралтай Франциин аялагша, далайгаар ябагша хүн. Тэрэ Америкэ руу хэдэ хэдэн удаа аялал хэһэн байгаад Канадые Франциин эзэмшэлдэ абахада шиидбэрилхэ үүргые гүйсэдхэһэн байна. Канададахи түрүүшын Франциин колониин үндэһэлэгшэ. 1534-1541 оной хоорондо Хойто Америкын эрье руу аялал хээд, Гэгээн Лаврентиин булан ба Канадын дотор газар нютагые шэнжэлһэн. Гэгээн Лаврентиин булангай ойрохи Лабрадор хахад аралые, Антикости аралые ба Ньюфаундленд аралые шэнжэлбэ. Гэгээн Лаврентиин мүрэниие хүрэжэ, Квебек үндэһэлбэ. Тэрэнэй нэрэмжээр Антикости аралай тойрондо байрладаг хоолой, Лабрадорой эрье дээрэ байрладаг Пор-Картье тосхон нэрлэһэн байна.
Францида эсэргүү дайнда Германиин гүнлигүүд I Наполеоной буталагдаһан, Арюун Римэй эзэнтэ гүрэн усадхажа тэрэнэй орондоо Райнай холбоое байгуулба. 1814-1815 оной Венын ехэ хуралай шиидхэбэриин ёһоор, 1815 ондо 38 герман уласууд Германиин холбоо (Deutscher Bund) байгуулба. Германиин холбоое Австриин эзэнтэ гүрэнэй кайзер байһан Холбооной юрэнхылэгшэ ударидагша байгаад, Бундестаг (Bundestag, Холбооной хурал) газар нютагуудые түлөөгдэбэ. 1848-49 ондо нэгэдэлгын түлөө буржуазиин-арадшалһан хубисхал болоһоншье һаа, илагдаһан байгаа. Тэрэнэй һүүлээр Австри ба Прусси хоорондо Германиин нэгэдэхын түлөө тэмсэл түрөө.

Уаттые энэхүү хүндэ байдалһаа Глазгогой Ехэ һургуулиин гурбан профессор абаража, ехэ һургуулиинхаа дотор зүжэг цех байгуулха боломжо үгэбэ. 1758 ондо энэ цех байгуулагдаһан болоод дээрэхэ гурбан профессорой нэгэ физик, химик Джозеф Блэк Уаттай анда нүхэр болоһон.

Тэрбүм (түбэдөөр ཐེར་འབུམ: ter 'bum) мүн баһа тэрбум, миллиард — ёһото тоо, мянган бум, нэгэнэй араһаа 9 тэгтэй (1 000 000 000 = 109, мянган сая). СИ системэдэ : гига — гэжэ тэмдэглэдэг (109) эсэбэл нано — (10−9).

Хибчагууд (ᠬᠢᠪᠴᠠᠭ; азербайджанаар qıpçaq, башкираар ҡыпсаҡ, хас. қыпшақ, Татар: кыпчаклар, узбегээр qipchoq) — тюрк гарбалай нүүдэлшэ арад түмэн. Х зуун жэлдэ мүнөө үеын баруун-хойто Казахстанай нютаг дэбисхэртэ нютаглажа, зүүн зүгтэ кимагуудтай, урда зүгтэ зүгтэ огузуудтай, баруун зүгтэ хазарнуудтай хилэлбэ. Олон аймаг омогоор хубаажа, нүүдэлэй ажахы хэбэ. Х зуун жэлэй дунда үедэ торк-огузуудые дахажа Эжэл мүрэнэй эрьедэ, Хара тэнгис ба Кавказай шадар тала нютагаар таараба. Зүүн зүгтэ Тэнгэри уулаһаа баруун зүгтэ Дунай мүрэн хүрэтэр хибчагуудай ажаһууһан газар нютагые XI—XV зуун жэлдэ «Дешт-и-Кыпчак» (фарсяар دشت قپچاق‎‎, ородоор землѧ Половецкаꙗ). Хибчагууд нэгэдэһэн улас гүрэниие байгуулха шадаагүй. XI—XIII зуун жэлдэ хэдэ хэдэн ханай ударидаһан хибчаг аймагай холбоонууд байгаа. Гол түлэб хибчагууд мал ажахы эрхилһэншье һаа, XII зуун жэлдэ хибчаг орондо аланууд, булгарнууд ба ородуудһаа гадна хибчагуудай нэгэ хэһэг ажаһууһан хотонууд байгаа. Зүүн (Эжэл мүрэнһөө зүүн зүгэй) хибчагууд Дунда Азитай, имагтал Хорезмтэй, холбоо хэлхеэтэй байгаа. Баруун хибчагууд Оросто, Византитай, Болгаритай, Унгартай байнгын харилсаатай байдаг бэлэй.

Компьютерэй ажаллалгые хоёр дабхаргаһаа тогтоһон һонгинотой зүйрлэжэ болоно. «Һонгинын» эгээн дотор талада компьютерэй техникэ хангамжа (англяар hardware) байрлаад, тэрэнэй гадуур программын хангамжын (англяар software) дабхарга байрлана. Харин эгээн гадна талада хэрэглэгшэ уг «һонгинотой» харилсажа байна. Тиибэл, программа хангамжын дабхарай доторынь дахяад хоёр дабхаргада хубаан үзэжэ болоно:

Лыткинай (1966:44-49; 1976:106–115) ба Тепляшинагай (1976:106–115) бэшэһэнэй ёһоор, коми макро хэлэн прото-коми *l абяанай хүгжэл хамаатайгаар дүрбэн гол аялгуу бүлэгтэ хубаагдана.

Амитанай буса гаралтай һүн гэдэг үгэнь шара буурсагай һүн, будаанай һүн, бүйлэһэнэй һүн, наргил модоной һамарай һүн гэхэ мэтэ амитанай буса гаралтай орлуулагшанарта мүн хэрэглэгдэдэг. Мүн тагтаа шубуу үрэ түлөө аманааһаа гулгижа гаргаһан шэнгэнээрээ хооллодог ба энэ шэнгэнииень таряан һүн гэжэ нэрлэдэг.
Гуйян (хитадаар 贵阳), Наньминхэ мүрэндэхи баруун-урда Хитадай хото, Гуйчжоу можын засаг захиргаанай түб. 3,921 сая хүн зонтой (2007). Тээбэриин уулзабари. Уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудал. Түмэрлиг болон машина бүтээлгэ, химиин, хүнэһэнэй, нэхэмэлэй, саарһанай үйлэдбэрилгэ. Уламжалалта арадай дархалалга (батик, «юйпин лимбэ», хадхамал болон мяо болон буи угсаатанай хэб маягаар эрдэни). Дээдэ һургуули. Юань уласай үедэ тус хото 1283 ондо байгуулагданхай, анханай нэрэнь — Шуньюань.

Үбшэнэй дэбжэлтые зогсохо гү, али урбуулха эмнэлгэ үгы байхашье һаа, зарим шэнжэ тэмдэгые (симптомые) саг зуура һайжаруулжа магад. Үбшэһэн хүнүүд бусадай туһаламжада этигэжэ найдана; ходо һанаашархагшада дарамтые байралуулна.

1466 ондо Тевтон орден ба Польшын хоорондын Арбан гурбан жэлэй дайнай һүүлдэ Данциг дахин Польшын мэдэл доро орожо хуушан нэрэтэй болобо. Харин хото Польшын IV Казимир хаанһаа үргэн эрхые абажа өөртөө засаха эрхэтэй байгаа.

Хэблэгшэ хэвлэлтын үмэнэ аладаа мадагые хинажа засаха, тойм шүүмжэ бэшэхэдэ зорюулжа хямда үнэгүй боолтые хэблэжэ гаргадаг. Боолтые худалхын тулада хэблэдэггүй ушар али болохо хямда үнэгүйгөөр бүтээдэг. Номондо дуратай хүниие голдоо библиофил, филобиблист, бүри энгынээр номой хорхой гэдэг. Зарим хүнүүд ном һонирхогшодой бүлгэмдэ хамаарагдадаг.

Альберт Айнштайн (Albert Einstein, ородоор Эйнштейн, *1879 оной 3 һарын 14 — †1955 оной 4 һарын 18) Германии еврей гаралтай АНУ Швейцариин онолой физик байба. Тэрэнэй онолой физикэдэ оруулһан хуби нэмэри физикын юртэмсые асар ехээр өөршэлһэн бэлэй.

Калифорнинь хуурай газарай нютаг дэбисхэрээр АНУ-ай гурбадахи томо можо улас юм. Калифорниин газарзүйн бүһэдэ Номгон далайн эрьеһээ абахуулаад зүүн зүгтэ Сьерра Невада уула, зүүн урда зүгтэ Мохаве сүл, баруун хойто зүгтэ секвойя буюу улаан модог-дугласай жодоон ой модон хүрэтэр ородог. Можо уласай түб хэһэгтэ дэлхэйн эгээн үржэл шимтэй хүдөө ажахын эдэлбэри газар болохо Калифорниин түб хүнды зонхилно.

Хэды тиимэшье хэлэн болон үгэнь хүнүүдэй мэдээсэлые нүгөөдөө зөөбэрлэхэ хэрэгсэл болодог. Үнэн гэдэгынь хэлэндэ заабал хадгалан үлдэдэг хэрэгтэй үгэ юм. Шадабхи бололсое тодорхойлоходо шэнжэ тэмдэгүүдһээ харагдана. Үнэниие арга барилаарнь танижа мэдэхэдэ үнэнэй шэнжэ тэмдэг гэжэ томьёологдоно. Хүлеэн зүбшөөрэгдэһэн шалгуур байхагүйл бол тэдэниие онол гэжэ үзэнэ. Олон онолнууд болон үнэнэй һанаанууд һурагшад болон гүн ухааншадта одоо болотор мэдхэлзээн хэбээр байна. Элирһэн болон эзэмшэһэн мэдэлгэ баһа хүсэл эрмэлзэлэл харилсаа холбоо болбол үнэмлэхы дундаһаа али нэгэниинь үнэн.

Кишинэу (рум. Chişinău, ородоор Кишинёв) — Молдавиин ниислэл, 804,5 мянган хүнтэй хото. Бик мүрэнэй эрьедэ, тус ороной түб хэһэгтэ байрладаг, эдэй засагай, соёлой түб. Кишинэу Молдавиин захиргаанай хэлтэсын тусхай статустай байдаг — энэнь муниципи юм. Кишинэу хотын гадна эжэл нэрэтэй муниципида 13 коммунада нэгэдэжэ 6 хото (Сынжера, Дурлешты, Ватра, Кодру, Вадул-луй-Водэ, Криково), 25 һуурин газар ороно.
1869 ондо Франциин Ле Като-Камбрезида түрөө. Эхилээд хуулиша болохоор зориһоншье һаа, 1890 ондо олгойн эмшэлгэ хэлгэжэ байха үедээ зураг һонирходог боложо зурааша болохоор шэдэн Гюстава Мород шаби ороо. Эхин үеын зурагуудынь реалис зураг олон байһан болобошье Винсент ван Гог, Поль Гоген хоёр нүлөөе абан, сүлөөтэ үнгэ һунган зураха болоо. «Ногоон талын Матисс» (1905 он), «Бүжиг 1» (1909 он) зэргэ үбэрмэсэ үнгэ зохисол бүхы бүтээлнүүдээ туурбижа, Андре Дерень, Морис де Вламинк хоёртой зэргэсэн фовистууд гэгдэхэ болоо. Гэхэдээ фовис хүдэлөөниинь 3 жэлэй дотор сарнижа үгы болоһон ба тэрэнһээ хойшо намуухан, сэдьхэл засам бүтээлнүүд хэжэ эхилээ. Зурааниие дан болгожо, үнгын элирхылэлые сэбэршүүлжэ зурагаа зуража байһаниинь эсэстээ «хэршэлтэ зураг гү, али киригами» болоо. Тэрэнэй хубида хайша бол биирэһээ үлүү бүтээлээ туурбихадань хэрэг боложо байгаа. Киригамиин субарал бүтээл болохо «Джаз» гэхэ зэргэ олон бүтээл бии.

Шэнжэлхэ ухаанай түүхэндэ хэн илүү ехэ нүлөө үзүүлһэн бэ хэмээхэ 2005 оной Хаанай ниигэмлэгэй һудалгаанда Ньютоные Альберт Эйнштейнһээ илүү ехэ нүлөө үзүүлһэн гэһэн дүн гаршээ.

Улас түрын нам (ᠤᠯᠤᠰ ᠲᠥᠷᠦ ᠶᠢᠨ ᠨᠠᠮ) гээшэ үзэл бодолоороо эблэлдэн нэгэдэһэн болон засагай эрхые абаха эсэсэй зорилготой хэһэг бүлэг хүнүүдэй нэгэдэл, улас түрын байгуулга юм.

Уфа (башкираар Өфө, ородоор Уфа), Оросой холбоото уласай Башкортостан Уласай ниислэл хото, Белой мүрэндэ Уфа мүрэн шудхажа ородог үзүүртэхи хүлэг онгосын зогсоол. Түмэр замай станци. 1 106 мянган ажаһуугшадтай (2015). Газарай тоһон болбосоруулха, химиин ба газарай тоһоной химиин, түмэрлигэй («Электроаппарат», «Металлист» хүдэлүүр бүтээлгын үйлэдбэриин холбоо; машина бүтээлгын, утаһанай, сахилган дэнлүү, уула уурхайн тоног түхеэрэмжын үйлэдбэри), модо болбосоруулха, хүнгэн, хүнэһэнэй ажаүйлэдбэри. Барилгын материалай бүтээлгэ. 7 дээдэ һургуулитай (энэ тоодо Башкир гүрэнэй ехэ һургуули), Оросой Эрдэм Ухаанай Академиин эрдэмэй түб. 5 театрнууд (энэ тоодо Опера ба баледэй театр). Түүхэ-нютагай, геологиин, уран һайханай, уран барилгын ба этнографиин музейнууд. С. Т. Аксаковай, М. Гафуриин гэр-музейнууд. 1574 ондо байгуулагдаһан, 1586 ондо хото болоһон.

Алтан (лат. Аurum үгэһээ Au гэжэ тэмдэглэгдэдэг), 79 атомай дугаартай, нэгэн түрэлэй химиин элемент юм. Шара үнгэтэй, хүндэ шанартай эрдэниин түмэрлиг зүйл. Алтаар ехэнхидээ бэһэлиг хэдэг байһан юм. Буряадуудай тон үгытэй зонһоо бэшэниинь басагаяа заһахадаа, алта зүүлдэг байһан гээшэ.

Nekljudov, S.Ju. Mongolische Erzählungen über Geser. Neue Aufzeichnungen (mit Ž. Tömörceren). Wiesbaden, 1985; рец. Gy.Kara in: Acta Orientalia Hung., T. XL (2-3), Budapest, 1986, p.339-341;

Турк-сельджугуудай хаанта уласууд нэгэдэн нягтаржа 1144 ондо Эдесса хотыг эзэлэн абаһан ушарһаа Хэрээһэтэнэй хоёрдугаар аян эхилбэ. Аяниие толгойлогшонь католик сүмын аббат Бернар Клервоский байба. Франциин хаан VII Людовик, Германиин хаан III Конрадай ударидаһан аян амжалта олоогүй. Германиинхидай хэрээһэтэд Бага Азида турк-сельджугуудта толгой дараалан сохигдожо, франциинхин хэрээһэтэд Дамаскые эзэлхэ гэһэниинь амжалтагүй боложо, эхэ орондоо эргэн ерэһэн. Хэрээһэтэд, Византиин эзэнтэ гүрэнэй хоорондо конфликт хурсадаха болоһон.
дэлхэйн хоёрдугаар дайны дараа 1945 ондо болоһон Ялтын бага хурлын үр дүнд Монгол уласай тусгаар тогтонолыг ЗХУ, БНХАУ-ууд албан ёсоор хүлеэн зүбшөөрч Монгол уласай тусгаар тогтонол олон уласай хэмжээнд бүрэн баталгаажжээ.

Шэмээшэгүүд анханһаа гоё һайханиие хэрэгсээдэг, ялагар тологор шэрэ будагуудые шэлэдэг һэн. Тэдэнэр бүхы юумэн гоё («чтоб браво было») байһай гэжэ хүсэдэг, тиимэһээ тойроод байһан хамаг юумые: хубсаһаяа, зүүдхэлнүүдээ, амһартаа, гэрнүүдээ модо түнхин гү, али шэрэ түрхин гоёохо, шэмэглэхэ дуратайнууд бэлэй.

Мүн шэнжэлхэ ухаанай ололто амжалтанууд хүдөө ажахын бүтээгдэхүүниие болбосоруулха, һаблаха, заха зээлдэ түгээхэ асуудалнуудта нүлөөлхэ болоһон. Түргэн хүлдөөхэ болон хатааха арганууд хүдөө ажахын бүтээгдэхүүнэй заха зээлиин хэрэгсээе нэмэгдүүлжэ байна.

23 август hар, 1850 жэл. Йонкер Африканер ба сэрэгшууд соо Окаханджа орохо. Нама хүнууд гереро hуурин алаха. Йонкер Африканер Окаханджайн эзэн байха. Энэ дайн нэрэмжэ «Окаханджайн шуhан гол» (герм. Blutbad von Okahandja) байха.

Монгол улас хэдийгээр бүрэн тусгаар тогтоносон болобошье 1921 оной хубисхалаас хойшо 68 жилийн турш ЗХУ-ын нүлөөнд, улас төр, эдэй засагай хубид Зөвлөлтийн загварыг баримтлан хөгжиж ирсэн юм. Гэвч түүхийн энэ үедэ Монголд соёл, шинжлэх ухаан, техник технологийн томохон өөрчлөлтийг хийсэн юм. 1924 ондо Монголой сүүлчийн хаан 8-р Богд Жавзандамба хутагт наһа бараһан болоод мүн ондо Богдын дүр тодруулахыг хоригложээ. 1924 он 11-р һарын 26-ны өдөр анхдугаар Үндэһэн хуулиа баталж Бүгд найрамдах уласай зарлан тунхаглажээ. Ингэснээр хаант уласай хэлбэрээс татгалзсан юм. Түүнчлэн 1940, 1960 ондо Үндэһэн хуулийг дахин шинэчлэн баталж байжээ. Энэ нь улас орны тухайн үеийн хөгжил, улас түрын хүрээнд дэвшүүлсэн зорилтоос хамаарч байжээ. Социализмийн үедэ Соёлын довтолгоо, Нэгэдэлжэхэ хөдөлгөөн, Атрын аян зэргэ томохон хөдөлгөөн, аян улас орон даяар өргөж байба. Энэ нь манай орныг хүн зоной соёл, амьдрах хэв маяг, эдэй засагай бүтэц, тогтолцооной хубид эрс өөрчлөлтийг авч ирсэн юм.

Прусси гүнлигэй гадна Бранденбургын бүхы газар Һабсбург обогой доро байһан Арюун Римэй эзэнтэ гүрэнэй хэһэг байгаа. Эзэнтэ гүрэн соо германшуудай ганса нэгэ хаан байһан ушар, I Фридрих I Леопольдын зүбшөөлые дахажа (Францида эсэргүү Испаниин залгамжалалай дайнда холбоотон болохын тулада) шэнэ Пруссиин уласай хаанаар (1701 оной 1 һарын 18) хаан шэрээндэ титимлэгдэбэ. 1772 оной хүрэтэр Пруссиин хаашуул өөрөө «Пруссида хаан» (германяар König in Preußen) гэгдэбэ. Утрехтын хэрээ һүүлдэ мэдээжэ болоһон (1713 он).

Дэбисхэр нютагай талмайнь - 68,000 км2. 2010 ондо 3 786 488 хүн зонтой гэжэ тоологдоһониинь Оросой мүнөөнэй холбооной 83 нэгэжэһээ наймадугаарта, 21 уласуудһаа хоёрдохи олон (Башкортостанай һүүлдэ) хүн зонтойнь гэжэ үзэгдэнэ. Хүн зоной 53% (2 012 571) татар, 39.7% ород. Ород хэлэнһээ гадна татар хэлэн албан ёһоной эрхэтэй.
Пауль фон Һинденбург — Германиин сэрэгэй болон улас түрын ажаябуулагша. Дэлхэйн нэгэдүгээр дайнай түрүү командовалагша: Оросто эсэргүү дурна фронтын юрэнхы командовалагша (1914-1916), Юрэнхы штабын дарга (1916-1919). Пруссиин юрэнхы хээрын маршал (1914 оной 11 һарын 2). Германи гүрэнэй юрэнхылэгшэ (1925-1934). Германиин түүхэдэ түрүүшын болон гансахан олониитын һунгуулида юрэнхылэгшын тушаалда һунгагдаһан түрын тэригүүн мүн.

Шэнэ Шотландын эдэй засаг байгаалиин баялиг дээрэ һуурилһан уламжалалтай болобошье XX зуунай дунда үеһөө хойшо олон һалбаритай болон хүгжэжэ байна. Загаһан агнуури, уула уурхай, ой модон, хүдөө ажахын һалбаринууд маша шухала байр һууритай хэбээр байгаа болон аялал жуулшалал, технологи, кино, хүгжэм, санхүүгэй һалбаринууд шэнээр хүгжэжэ байна.

1911 оной үндэһэний эрх чөлөөний хубисхалын дараа хойч залуу үеээ дэлхэйн олон улас түмний адли эрдэм боловсролд сургах талаар шинэ дэвшилтэт үзэл санаа сэргэсэн юм. Улмаар 1921 оной арадай хубисхалын ялалтын үр дүнд анханай бага сургууль (одоогийн 3 дугаар сургууль) байгуулагдаһан бол 1923 оной 2 һарын 16-ны өдөр шинэ Монгол уласай анханай дунд сургууль болох 1 дүгээр сургууль үүсэн байгуулагджээ. Энэ сургуульд Монгол хэл бичиг, Орос, Англи, франц, Герман, Хитад хэлнүүд болон Тооной ухаан, Бодисын зүй, Хувилахуй ухаан , Одон орныг судлахуйн ухаан, дэлхэйн байдал, Түүх, Биеийн хөгжил, Дуу хөгжим, удха зохиол, зэргэ шинжлэх ухаанай хичээлүүдийг тодорхой хуваарь, сонголттойгоор заадаг байжээ. 1 дүгээр дунд сургуулийн анханай төгсөгчид болох 57 хөвгүүд охид 1926 ондо Франц, Герман, Орос уласта боловсрол эзэмшихээр 30 хүүхэд явсанаас 6 хүүхэд нь эмэгтэй байһан. Тэд бол шинэ Монголой анханай өндөр боловсролтой сэхээтнүүд болоһон түүхтэй. 1929 он хүрэтэр ганцхан 1 дүгээр дунд сургууль байһан болоод тэрэнһээ хойшо хот, хүдөөд олон дунд сургуулиуд байгуулагдаһан. 1 дүгээр сургууль 1938 ондо анханай бүрэн дунд сургууль гү, али 10 жилийн сургууль боложо өргөжсөн юм.

Тайбэй (хит. улам. 臺北, хил. 台北, пиньинь: Táiběi, урда минь Tâi-pak-chhī) — Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Уласай ниислэл (БН Хитад уласай засагай «коммунис буһалгаанай саг зуурын Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Уласай засагай газарай байрлалга» гэнэ). Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Арад Уласай үзэл һанааниие дахабал, Тайвань можын засаг захиргаанай түб юм.

1861—1865 ондо болоһон эрхэтэнэй дайнай дараа Америкэдэ сигаретэ ехэхэн дэлгэрһэншье гар аргаар ороожо хэдэг байһан болохоор маша үндэр үнэтэй байһан гэдэг.

Байгаали юртэмсые һудалха - Байгаалиие һудалһан эртэнэй гүн ухаантад атом болон түүнэй олон талын тухай оршин үетэй нэлээд ойролсоо онол һургаал гаргажа байгаа.

Зүрхэнэй баруун хобдолһоо нүүрһэнхүшэлэй хиитэй һудалай шуһа тараагуур һудаһаар ябажа, уушханда ошон хиин солилсоо хэгээд, хүшэлтүрэгшэ хиитэй артериин шуһан болон хураагуур һудаһаар ябажа зүрхэнэй зүүн тосгуурта ерэхэ шуһанай эрьелтэ.