Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Agatha Christie je nojbarźi znůmům na śwjeće pisarkům kryminouůw a nojlepij předajůncům śe autorkům wšechčasůw. Wydano přez miljord ygzymplaři jeji kśůnžek we angelskij godce a drůgi miljord přetuůmačůnych na 45 inkšych godek. We Francyji předano 40 miljůnůw jeji kśůnžek, lo porůwnańo: zajmujůncygo drůgi plac Ymila Zoli – 22 miljůny. Pod pseudůńimym Mary Westmacott wydoua pora powjeśći uobyčajowych, kere tyž ćešůuy śe popularnośćům.

Zaczynoł we manszafće Włókniarz Aleksandrów Łódzki, ńyskorzi przelozł do Widzewa, potym groł we Legiji Warszawa, Eintrachće Frankfurt, Feyenordźe Rotterdam a FC Utrecht.

Chiny to tyż jedyn ze nŏjstarszych ôstrzodkōw cywilizacyjnych świata, ô ôsobnyj i bōgatej tradycyji muzycznyj, tyatralnyj, literackij, filozoficznyj a historycznyj, a tyż naukowyj. Po zakōńczyniu rewolucyji kulturalnyj chińskŏ kultura poleku sie ôdrŏdzŏ, chociŏż podle krytykōw szkody wyrzōndzōne za czasōw Mao Zedōnga sōm zbyt wielge, coby możebne było jij połne ôdrodzynie. Bezprecedynsowe we dzisiyjszych Chinach je tyż terŏźne ôdymkniyńcie tygo kraju na świat i jigo wartkŏ okcydyntalizacyjŏ.

We tych godkoch wjynkszość morfymůw moży bůć sůmodźylnymi sowůma. Stosunki gramatyczne sům wyrażane bez roztůmajte przimjana, przisůwka a formy czasůwnikůw posiłkowych.

Auspuf (roz za kedy tyż s polskigo wydechowo ruła) je tajla auta, kero suży do pozbyćo śe spalinůw raus ze śilńika. Mo forma dugij, pogńůnyj abo poszwajsowanyj ruły uo roztomajtych szyrzkach, kero kůńczy śe nojczyńśći na zadku auta.

Wšyjscy krům Marka DeSantis śe trefili ješče we licyju, a Mark doloz po trefje za kulisůma po koncerće Superdrag. Dybjutancki albům Eleven wyloz we 1999. Drůgi, Wrap Me Up in Plastic, rok půźdźe. Kolyjny rok tyž bůu ščyńśliwy lo grupy - we 2001 wydoli Start Static - juž třeći albům.

Zwickau – mjasto we Mjymcach, we landże Saksůńijo, śedźiba krysu Zwickau. Mjejske prawa mo uod 1212. Uod 1957 do 1991 bůł sam produkowany Trabant. 92 227 mjyszkańcůw (2012).

Klucborski krys – krys we uopoulskym woujywůdztwje, zuůnacůny we 1999 roku. Jygo stoulicom jes Klucborek. Wlajzujom sam trzi mjyjsko-wjyjske gminy, jedyn wjyjski gmin a tys trzi mjasta: Bycyna, Klucborek a Wołcyn. Wjyrch rozlygouwańo jes na 851,59 km². Bes krys leći rzyka Stoubrawa, ftorou wpaduje do Uodry.

We 2005 przipomńoł uo Kůncyntracyjnych Uobozach we Auszwicu pů styczńu 1945. Podug ńygo z sztyrech, dwa bůły Polske. Pozostołe bůły Sowjeckje. Polsko prawice bůła obůrzono.

Gorol – we ślůnskij godce mjano ńy-Ślůnzoka, czowjeka ze Altreichu abo inkszyj tajli Polski. Nojczyńśći gorol to je chop, kery mjyszko we Zogłymbju. Baba - gorol to je gorolica. Gorolica we ńykerych mjastach to tyż je chop (godo śe do ńi tedy: chopje).

Bourcq – gmin we Francyji, we regijůńe Szampańijo-Ardyny, we departamyńće Ardennes. Mo 9,85 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 58 ludźůw.
We rokach 1635 - 1815 bůły tajlům Saksůńije, a potym tyż tajlowo Prusůw (půłnocno tajla po rozborze Saksůńije we 1815). Uod XII stolećo je we Łużycy śylne mjymjecke uosadńictwo - przede wszyjskim we gůrach, mjastach a ńyzidlowanych uobszarach - to wszysjsko je prziczynům ku tymu, co Słowjany stały śe sam uod XIII stolećo myńszośćům we tym regijůńe.

Dmytro Jurijowycz Zahuł (ukr. Дмитро́ Ю́рійович Загу́л, rodz. 28 śyrpńa 1890 we Milijewje we Bukowińe, um. we lato 1944 na Kołymje) bůł ukrajiński dichter-simbolist, znowca literatury, kritik, publicist a przekłodocz poezyje.

Wapyn můńeckigo krysu mo czyrwjůny wapynowy blot ćachńynty do blaju bez půł, na prowym wapynowym polu bjoły adler ze roztopjyrzůnymi krzidłůma, na lewym bjoły łoś do blaju.

Brest (bjoł. Брэст, rus. Брест, ukr. Берестя, pol. Brześć) - mjasto na Bjołoruśi, stolica breskigo uobwodu a breskigo rajonu. Je rozlygowane wele ujśćo Muchawca ku Bugowi. Uostrzodek industryji.

An śrejt weter (śl.: A krok dali) je staro wilamowsko śpjywka, kero je aże do dźiśo uod regijůnalnych wilamowskich skupinůw śpjywano. Je przekozowano zauobycz we tradycyji uoralnyj.

Medina de Pomar - gmin we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Kastylijo a León, we prowincyji Burgos. Mo 205,78 km² wjyrchu a podug danych ze 2015 roku půmjyszkiwałosam 5783 ludźůw.

Liverpool F.C. – angelski fusbalklub ze śedźibům we Liverpool zołożůny 15 marca 1892. Klub tyn (na 2013 rok) 18 rozy uostowoł majstrym Ynglandu, a 7 rozy wygroł uůnygo puhar, do tygo 5 rozy wygroł UEFA Champions League (co je nojlepszům erbńizům ze angelskich fusbalklubůw). Lokalnym spůrńikjym je manszaft Everton F.C..

kabotek - bioła bluzka, kero zakłodali pod jakla abo merynka bōła ino bióła i prosto, nale tako, kero dowali pod wierzcheń bōła gryfniyjszo, haftowano.

Wapyn Mjymcůw – jedyn ze zimbolůw państwowych Mjymcůw. Używany bůł już we Strzedńich Storoczach bez rzimskich cysorzy. Przedstawjo czornygo adlera ze czyrwjůnym dźobym, a nogůma, krzidła trzimo wysoko we gůra, zaś gowa mo uobrůcůno we jigo prawo zajta.

Industryjo zaawansowanych technolůgji (m. in. Dolina Křymowo), we tym i kosmičnych, wydobyće ropy naftowyj, uostřodek produkcyji filmůw (Hollywood). Rozwińynte sadowńictwo a coroz wjynkše znočyńe turystyki.

Istryjo (słowyń. a chor. Istra, it. Istria) – půłwysep we połedńowyj Ojropje, we půłnocnyj talji Adrjatyckigo Morzo. Wjynkszo ji tajla przinoleży do Chorwacyje, yno půłnocne krańce do Słowyńije a sztad Muggia do Italije. Je rozlygowano pomjyndzy zatokůma Trjestyńskům, Kvarner a Rijeckům. Jij wjyrch je ůng. 3,5 tys. km². Miyszko tam wele 330 tyś. (z tego 235 tys. we Chorwacyj, 80 tys. we Slowyńiji, 15 tys. we Italiji).

Cleveland – mjasto we USA, we sztaće Ohio, nade jeźdźorem Erie. Srogi uostrzodek industryji, nauki, kultury a inkszych. Założone we 1796 nroku, mjejske prowa uod 1814.
Himalaje to je gůrsko keta rozlygowano we połedńowyj Azyji, we keryj sům nojwyższe wjyrchy na Źymje. Je uůna dugo na 2500 km a szyroko na 250 km. We jeich skłod wlazujům pasma: Wjelge Himalaje, Małe Himalaje a Siwak. Jeli rozchodźi śe uo polityka, sům uůne potajlowane mjyndzy Pakistůn, Indyje, Chiny, Nepal a Bhutan. Nojwyższe wjyrchy sům we Wjelgich Himalajach, 10 ś ńich mo przez 8000 m n.p.m a jejich nojwyższy wjyrch, Mount Everest, je nojwyższym wjyrchym we cołkij Źymji (8850 m n.p.m.).

Terozki je to mauo rozwińynty kraj bauerski uo gospodarce s přežytkůma ůstroju rodowygo. 91% ludźi mo robota při bauerstwje, kere dostarčo 41% PKB. Ńywjelge wydobyće zuota, wolframu a inkšych.

Regle te uznowane za status quo (śl. tum. Sztand rzeczy) potwjerdzůne tyż układym ze 1339, pomjyńůła ńyskorzi we lotach 1345-1348 wojna czesko-polsko. Fest ajnflus na ńa mjoło połedńowo tajla Uodry. Krůl Polski Wjelgi Kaźimjyrz sznupajůnc za pretekstym, kery doł by mu mogebność zdobyćo ślůnskich terynůw uodnołd go przi spůrze biskupa Bryslału Nankera a jigo mjejskům radům. Pod pretekstym uobrůny wolnośći biskupstwa Bryslału, kere należoło do archidjecezyji Gńeźńejskij polsko zajta doła poparće biskupstwu a sztarowoła śe, coby zbajstlować zło opińa czeskimu krůlowi. Wygrano Nankera mjoły by zły ajnflus na Bryslał, kery bůł przodńim mjastym władzy czeskij na Ślůnsku. Ńy bůło beztuż cufalu, aże drugi angrif wojny czesko-polskij bůł na wrocłowske kśůnżynstwo, nale ńy rachujůnc wschodńij tajli kśůnżynstwa polske wojska ńy uodńosły wjelkego sukcesu.

Używo śe dwůch przodńich zort klasyfikacyji godkůw - klasyfikacyjo gynetyczno a strukturelno. Czasym używo śe tyż roztůmajtych klasyfikacyjůw funkcyjonalnych.

Majům dwie klasy rzyczownikůw - aktywne a pasywne a dwa przipadki morfosyntaktyczne - Ergatyw a Biyrnik. W zalyżnośći uod rzyczownika używo śe uodpowjydńygo przipadka.

Kirgistan, Republika Kirgisko (kirg. Кыргызстан, Кыргыз Республикасы trl. a trb. Kyrgyzstan, Kyrgyz Respublikasy; rus. Кыргызстан, Кыргызская Республика trl. Kyrgyzstan, Kyrgyzskaja Respublika, trb. Kyrgyzstan, Kyrgyzskaja Rjespublika) – państwo we střodkowyj Azyji, grańica mo s Chinůma, Kazachstanym, Tadžykistanym a Ůzbekistanym. Ńy mo dostympu do mořa, a 93% jygo powjeřchńe zajmujům gůry, s kerych nojwyžšy je Ščyt Zwyćynstwa we paśmje Tjen-šan, wysoki na 7439 m n.p.m. Je sam tyž druge na śwjeće pod wzglyndym placu jeźoro gůrske, Issyk-Kul (6236 km², guymbokość do 669 m). Klimat sam je kůntynyntalny suchy, idźe trefić place kaj je wječno zmarzlina.

We 2013 wyrychtował list do ambasadora Rusyji we Polsce, coby Władimir Putin nie kerowoł raketůw we Ślůnsk. Bůł tyż wyrychtowany tekst we kerym stało co Ślůnsk trefił do Polski wbrew woli Ślůnzokůw. Serwis Niezależna.pl wyrychtował wtynczos artiker, we kerym uoskarżył Roczńoka, aże je agentym.

Prziborze ńy je dźydźinům, kero echt je nastowjůno na turystyka. Ńy mo sam noclegowyj baze. Je we ńi ale pora zachůw, kere skiż swoji gyszichty můgům być lo turystůw interesantne.
S byflu krůla, zeceři a wydawcy uostoli wezwańi před Star Chamber (ůwčesny gerycht). Pů dokuadnyj analiźe wšyjskych wydařyń dowjydźůno winy uoskaržůnych. Zasůndzůno štrofa bůua růwnowartośćům ůwčesnyj pynsyje mjeśynčnyj abo gospodarstwa uo powjyřchńi 120 ha.

Lima to je stolica a nojsrogše mjasto we Peru. Ležy nad Uoceanym Spokojnym, 12 km na wschůd uod hawyny we Callao, nad řykům Río Rímac. Guůwny uostřodek industryje, nauki, handlu a kultury we Peru. Zouožůne we 1535 pode mjanym Ciudad de los Reyes ("Mjasto Krulůw") bez Francisco Pizarro. Uod 1821 stolica Wicekrůlestwa Peru, a ńyskoři ńypodlyguygo Peru. Jygo Stare Mjasto je uod 1988 wpisane na Lista Śwjatowygo Dźedźictwa UNESCO.

Des Plaines – mjasto we USA, we sztaće Illinois, we hrabstwje Cook. 15 kwjetńa 1955 uodymkńynto sam pjyrszo na śwjeće restauracyjo McDonald’s.

Szpil zaczynŏ siy s grupōm ôsadniykŏw kierzi muszōm stawiyć ôsadã. By tŏ zônaczyć muszōm ôniy ściynŏć drzywa, bergmanŏwać a nŏjważniyjsze pozyskiwŏć żywnŏść. Niyskŏrŏ ludkŏwiye potrzybujōm miyjsca do spōniya, kwatyry przyciyōngajōm nowych ôsadniykŏw kerzi zatapiajōm siy dali we lŏchy, walczōnc ze napŏtkanymi potwŏrami. Stawiyniya budynkŏw je rŏbiŏne manualniye bez stawiyaniye kwadrŏtŏw ze matyriałŏw (jak w Minecrafciye).

Arkada (s uać. Arcus - uůk) to je forma we baukůnšće: raja uůkůw uopartych na suůpach abo tregrach. Znone uod časůw starožytnygo Řimu a wystympujůnce we akwyduktach, kružganach, loggiach a inkšych.

W 1991 roku trynerym zostoł Louis van Gaal. W 1992 zdobůł Puhar UEFA, a we 1995 i 1996 wygroł ze Ajaxem Liga Majstrów. We sezůńe 1996/1997 Ajax przekludźůł śe na Amsterdam ArenA, a ze manszaftu uodeszło wiela kluczowych fusbalokůw, takich kej: Finidi George, Nwankwo Kanu, Edgar Davids i Michael Reiziger. Po tym sezůńe uodszedł van Gaal.

Godoberyjskŏ gŏdka – nachŏ-dagestańskŏ gŏdka s tajli awarskŏ-andyjskich gŏdek ze skupiny andyjskich gŏdek użiwanŏ bez Godoberyjōw. Użiwanŏ je we Dagestōniy we Rusyje.

We rokach 1720-1730 bůł kśyndzym we Ćeszyńe. We 1730 bůł stela uod cysorza wygnany. Uod roku 1732 do śmjyrći robjůł we Magdeburskim kśůnżynstwje jako superintyndynt a szef szuli we Bergen.

Galoty – wjyrchńo tajla uoblyczyńo kero uosłańo a skrywo korpus czowjeka uod bjoder ku spodkowi. Noszůne jako elymynt dwu- abo trzitajlowygo ancuga abo uosobńy. Sům elymyntym uoblyczyńo chopůw a babůw.

Ruch Chorzów – ślůnski klub szportowy, nojbarzi znůmy ze sekcyje fusbalowyj. Zołożůny 20 kwjetńa 1920 roku we Bismarckhütte. 14-krotny majster Polski a 3-krotny zdobywca Puharu Polski we fusbalu. Swoje szpile gro na stadjůńe przi hulicy Cichej 6 we Chorzowje. Farby klubu sům modro-bjołe.

Auspufkolektůr – rułki podepńůne do cylindrůw, połůnczůne rubszům zbjorczům rułům, bez kere spaliny dostowajům śe do dalszych tajlůw auspufa.

Pjůntek (pol. Piątek) – wjeś we Polsce, we łůdzkim wojewůdztwje, we łynczyckim kryśe, śedźiba gmińe Pjůntek. Znůmo skiż tego co sam je rozlygowany geometryczny postrzodek Polski. Uod XIV stolećo do 1870 roku mjoł mjejske prowa.
Je to jedyn ze nojbjedńiszych krejůw we Ojropje, srogo uznoleżńůnym na import paliwůw a surowcůw. 90% społeczyństwa żyje půńiży mińimům egzystyncyje. Dali srogszo tajla źymje noleży do kołchozůw a sowchozůw, prywatnych pośadoczůw mo ino 9% uprownygo wjyrchu. Wożno rola we gospodarce mo cichtowańy wina a produkcyjo napitki ze ńi, tyż sadowńictwo. Spożywczo, chymiczno a inkszo industryjo.

Kumyckŏ gŏdka - tureckŏ gŏdka kerŏ je jednōm ze 14 gŏdek ôficyjnych we Republice Dagestanu we Rusyje. Gŏdka użiwałŏ łaciyńskegŏ abecadła we rokach 1927–1937.

Milwaukee – mjasto we USA, we sztaće Wisconsin, śedźiba hrabstwa Milwaukee. Tajla mjasta je rozlygowano we hrabstwach Washington a Waukesha. Mjano mjasta je wźynte uod jednyj ze indjanerskich godek a uoznaczo dobro źymja.

Bůmsztok (spůmůżok) je dugi, pjyńćůmyjtrowy mylok, ze jednyj strůny zakůńczůny łapkům, kery suży do tak mjanowanygo "bůmsztokowańo", eli manewrowańo statkym na mjałkich wodach bez uodpychańy śe uode dna. Wykorzistuje śe go tyż we czas stańo statku, jechańu we wjyrch rzyki przi mjałkij wodźe a uodpychańo śe uod brzygu.

29 moja – dwudźysty dźywjůnty dźyń moja, a 149. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskego kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 216 dńi.

Kaszëbsczé nótë (śl.: kaszubske nůty) to je kaszubsko śpjywka, kero śe śpjywo a przi tymu pokazuje na planszy. Śpjywka je znůmo we cołkich Kaszubach. Uopisoł ja kaszubski pisorz a dźyńńikorz Izydor Gulgowski.

Kyrhof tyn znůmy je tyż ze stanowisko ajnfachowygo efoja. Źelina aże po korůny uoploto strůmy pnůnczůma uo rubośći ramjyńo dorosłygo czowjeka. Skuli tygo, co je to źelina dycki źylůno, nojlepi je widźalno we źimje, kej ńy mo inkszych zaroślůw mjyndzy strůmůma a krziżůma.

Recep Tayyip Erdoğan (rodz. 24 lutygo 1954 we Stambule) - turecki polityker a ekonomista. Burmistrz Stambułu we 1994-1998. Bůł liderem AKP we lotach 2001-2014. Prymjer Turcyji uod 2003 ło 2014. Uod 28 śyrpńa 2014 je prezydyntem.

Nepolisy – gmin we Czeskij Republice, we hradeckim kreju, we kryśe Hradec Králové. Mo 13,52 km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku půmjyszkiwało sam 961 ludźůw.

Berlin leży we půłnocno-wschodńij tajli Mjymjec. Położůny je nad rzykůma Szprewům a Hawelům a jejich dopływůma. Rzyka Szprewa we dźelńicy Spandau wpado do Haweli, prowygo dopływu Łaby. Berlin znojduje śe mjyndzy płaskowyžůma Barńim a Teltow. Leży ůng. 70 kilůmetrůw uod grańicy s Polskům.

Despotyzm Nerůna wywouywou coroz srogše ńyzadowolyńy. W marcu we Galiji zbůntowoú śe přećiwko ńymu Windeks, powstańo wybuchy we Hišpańiji a Judyji. Juž na počůnku kwjetńo wojsko we Hišpańje uobwououo cesařym Galbym. Uopuščůny nawet bez gwardja pretorjańsko, zdradzůny bez nojbližšych wspůupracowńikůw, Nerůn popeuńiu samobůjstwo 9 čyrwca 68 roku.

Nerůn (Lucius Domitius Ahenobarbus, a po adopcyje bez Klaudjuša Tiberius Claudius Nero Caesar Drusus Germanicus) – ur. 15 grudńa 37 we Ancjům - um. 9 čerwca 68 we Řimje) – cysoř řimski we lotach 54 - 68, syn Gnyjuša Důmicjuša Ahynobarbusa a Agrypiny Muodšyj - půźńijšej žůny cysořa Klaudjuša.

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
We czasach II wojny śwjatowej fusbalplac Ajaxu bůł blisko dzielnicy żydowskij. Skuli tego terozki kibice wywieszajům fany ze Gwjozdami Dawida i mjanůjom swoich fusbalokůw: "Joden! Joden!" (śl. Żydzi! Żydzi!).

Tang Jiuhong (chiń.: 唐九红) (rodz. 14 lutygo 1969) to je bůło chińsko badmintůńistka, kero bůła aktywno we lotach 80. a na anfangu lot 90. XX stolećo. We dorobku mo m. in. titel Mistrzyńi Śwjata (1991) a brůnzowo mydajla s Uolimpjady we Barcelůńe.

We teroźńich czasach cołko kultura wilamowsko nojduje śe we zagrożyńu umrzińym. Do śe to zauwożyć na przikładźe jejich rodźimyj godki. Sům ale robjůne jake kroki, coby ta kultura uocalić uode przepůmńyńo - powstajům ludowe wilamowske skupiny, kere grajům tamta muzyka a tańcujům we wilamowskich uobleczyńach. Postrzůd ńich do śe wymjyńić Regijůnalno Skupina Śpjywki a Tańca "Wilamowice" a Regijůnalno Skupina Śpjywki a Tańca "Cepelia Fil Wilamowice".

Dessighofen to je gmina we Mjymcach, we landźe Nadryńijo-Palatynat, we kryśe Rhein-Lahn. Mo 3,57 km² wjyrchu a podug danych ze 2006 roku půmjyszkiwało sam 181 ludźůw.

Mark Twain bůu jydnym s pjyršych wjelgich prozaikůw Stanůw Zjydnočůnych. Jygo charakterystyčny styl mjou dužy ajnflus na kštoutowańy śe stylu coukej literatury amerykańskij.

Wolfenbüttel – mjasto we Mjymcach, we landźe Dolno Saksůńijo, stolica krysu Wolfenbüttel, nade rzykům Oker. Znůme skiż tego co je sam produkowany liker Jägermeister.

We lotach 1942-1945 na teryńe "Zgody" bůła filijo KL Auschwitz. Mjoła mjano KL Eintrachthütte. Umrziło we ńij poraset perzůnůw. Trzimane sam bůło może aże 1200 perzůnůw. Wjeże a kolczaste druty wyrychtowano we 1943 roku. Zostoł ewakuowany pod kůńec 1944 roku. Czyrwjůno Armijio przilozła sam 23 styczńa 1945.

Hrabstwo Ventura (ang. Ventura County) – hrabstwo we USA, we sztaće Kaliforńijo. Utworzůne we 1873 roku. Mo 5719,21 km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku půmjyszkiwało sam 823 318 ludźůw. Stolicům hrabstwa je Ventura.

W roku 1919 Charlie Chaplin sztartnōł sztudio United Artists społym ze Mary Pickford, Douglasym Fairbanksym i Davidym Warkym Griffithym. Chociŏż filmy ze źwiynkym stały sie postŏwōm kinymatografije hned po jigo wkludzyniu w roku 1927, Chaplin niy przeprził sie dō niygo aż do rokōw trzidziestych. Miyniōł, co źwiynkowy film skasyruje kinymatografijõ i kedy wszyjscy tworzili filmy ze źwiynkym, ôn zrychtowoł niyme Światła Wielgigo Miasta, kere były ôgrōmnym sukcesym.

Pjyršy pojazd, kery by my terozki mogli uznować za auto, skonstruowou Nicolas-Joseph Cugnot we 1769 roku. Wjyncyj kej 100 rokůw ńyskoři pojawiuo śe pjyrše auto na benzina, kere skonstruowou Siegfried Marcus we 1870.

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń

Hawana (szp. San Cristóbal de La Habana lebo ino La Habana) – nojsrogsze mjasto a stolica Kuby a prowincyji Hawana. Je rozlygowane nade Meksykańskům Zatokům. Morsko hawyna, uostrzodek industryji a nauki. Założůno ůng. 1515.

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
Stanisław Tym (rodz. 17 lipca 1937 we Gůrnyj Małkińi) - polski tyjatralny a filmowy szauszpiler. Znůmy m.in. ze role Ryszarda Ochódzkigo we filmje Miś.

Mazowjecke wojewůdztwo (pol.: Województwo mazowieckie) – jedne ze szesnostu wojewůdztwůw, jednostka terytoryjalnygo samoregjyrůnku a jednostka admińistracyjnygo tajlůngu Polski.

Natalja Andrjejewna O'Shea, s důma Nikołajewa (rus.: Наталья Андреевна О’Шей) – rodzůno 3 wrześńa 1976 rusko pjeśńorka. Mo uobywatelstwo ruske a irlandzke. Gro we grupje Mjelńica (Мельница).

Notre-Dame-d'Aliermont – gmin we Francyji, we regijůńe Gůrno Normandyjo, we departamyńće Seine-Maritime. Mo 13,31 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 715 ludźůw.

Stuttgart – mjasto na prowach krysu we Mjymcach, stolica landu Badyńijo-Wirtymbyrgijo. Uostrzodek industryji. We mjeśće fůnguje fusbalklub VfB Stuttgart.

Indiana (/ɪndiˈænə/ to je stůn we strzodkowym wschodźe Stanůw Zjydnoczůnych. Grańica mo uod půłnocy ze stanym Michigan uod wschodu ze stanym Ohio, uod połedńo ze stanym Kentucky, a uod zachodu ze stanym Illinois.

Ńydrzwica (pol. Niedrzwica, mjym. Niederwitz) - uosada we Polsce, we warmińsko-mazurskim wojewůdztwje, we gołdapskim kryśe, we gmińe Gołdap.

Kośćůł: „Prowdźiwy Kośćou Jezusa, założony uod Pana naszygo Jezusa Krystusa bez pośrednictwo Ducha Śwjyntygo we czaśe «późnygo dyszczu», je prziwrůcůnym Prowdźiwym Kościołym apostolskich czasůw”.

Bobrowńiki (pol.: Bobrowniki Śląskie, mjym.: Bobrownik) – dźelńica Tarnowskich Gůr. Mjyndzy rokym 1945 a 1954 bůła śedźibům gminy Bobrowńiki.

Rybacke Kůnty (pol. Kąty Rybackie, kaszb.: Rëbacczé Kątë, mjym.: Bodenwinkel) - wjeś we Polsce, we půmorskim wojewůdztwje, we nowodworskim kryśe, we gmińe Sztutowo.

Gabrio Casati (rodz. 2 śyrpńa 1798 we Milano, um. 16 listopada 1873) – italski politiker, gowa tymczasowygo rzůndu we czas bůntu we Milano we 1848 roku, uod 27 czyrwńa do 15 śyrpńa 1848 prymjer Krůlestwa Sardyńije. Połńůł tyż fůnkcyjo marszałka Synatu Italije (8 paźdźerńika 1865 - 13 lutygo 1867 a 21 marca 1867 - 2 paźdźerńika 1870).

Gůndwana to bůł połedńowy superkůntynynt kery istńoł we paleozojiku a na anfangu mezozojiku, a zaś na kůńcu mezozojiku a na anfangu kynozojiku. Jeji mjano pjyrszy wkludźůł Eduard Suess a wźůn je uod mjana půłnocnygo regijůnu we Indyjach.

Uoleszno (pol. Olesno, mjym. Rosenberg) – mjasto na Gůrnym Ślůnsku, we uopolskim wojewůdztwje, stolica gminu Uoleszno a uoleszkigo krysu. Rozlygowane wele rzyki Stobrawy.

Na kraju wśi znojdujům śe uostatki wańelickigo smyntorza, kery założyli we XIX st. Zachowały śe żeliwne krziże, nojstorszy ze 1862 r. Nojstorszy grůb pochodźi ale ze 1858 r. Sům tam ale pogracańi ńy ino Mjymcy, nale tyż Poloki (kerzi lyżům barzi na poczůnku kerchůwa). Nojuostatńijszy pochůwek uodbůł śe sam we 1953 roku.
Piyrszo gruba, ô nazwie "Hōgo" powstoła we roku 1824, a drōgo ô nazwie "Zwang" we 1828 r. Gruby ôstoły połōnczōne w jydna, ô nazwie "Hōgo-Zwang" we 1849 r. Miano to zmjyniōno dziepjyro we 1928 roku, jak gruba przestoła noleżeć do grofōw Henckel von Donnersmarck a stoła sie wasnościōm spōłki akcyjnyj "Wirek Kopalnie S.A.". W piyńć lŏt niyskorzi we 1933 r. gruba zawartŏ, co doprowadziło do jeji zatopjyniŏ. Na nowo uruchōmiyły ja dziepjyro władze miymiecke we 1939 r.

Kažymukan Můngajtpasuly (Қажымұқан Мұңайтпасұлы, ze ruskigo mjanowany Хаджимукан Мунайтпасов, Hadžimukan Munajtpasow; rd. we 1871 roku we wśi Karaotkjel we uobwodźe akmouskym (Kazachstan), um. 12 śerpńa 1948) – lygyndarny kazachski zapaśńik, wjelokrotny majster śwjata we wrestlingu grecko-řimskym. Kažymukan Můngajtpasuly bůu wjelgi na 174 cyntymetry, a wažůu 95 kilůgramůw. Walčůu we 54 krajach śwjata, zdobůu uůnčńy 48 medalůw. Jydnym s přeuůmowych můmyntůw we jygo karjeře bůu rok 1910, kedy to we Buenos Aires zdobůu zuoty medal a po raz pjyršy uostou majstrym śwjata.

Mimo mocy bůgactw naturalnych Peru we XIX a XX wjeku ńy můguo uzyskać uodpowjadajůncyj mu pozycyji mjyndzynarodowyj. Sytuacyjo wewnyntřno kraju bůua ńystabilno, a šyroke řeše spouečne ćerpjouy bjyda. Wjelokrotńy armja, na dužše abo krůtše uokresy, přejmowoua wuadza abo mjoua ajnflus na polityčno sytuacyjo we kraju.

Politiker – perzůna, kero dźoło we polityce, kero we zwykłym myślyńu rozumjymy jako kůnszt chytańo włodze a rzůndzyńo państwym, ku tymu celym je tukej dobro wszyjskich a prziporzůndkowańy dźołańo tymu celowi na zicher. Politiker leći wjyńc ku udźołowi we władzy abo do wywjerańo ajnflusu na ji tajlůng.

Żandowice leżům przi rzyce Malapanie. Mjyszko sam kole 2300 ludzi. Je sam tyż fara pw. Matki Boskyj Bolesnyj (downiyj mjyszkańcy nouleżeli do fary we Kelczy, a jeszcze pjyrwyj doJymielnicy Nŏjwcześniyjszo wspominka ja ze kole 1300 roku, kej to biskup wrocuawski we dokumyńcie Liber fundationis Episcopatus Vratislaviensi przikozōł, coby ludzie z tyj wsi płaciyli płat na biskupstwo. Je to wieś chopsko-robotniczo (pjyrwyj ludzie robjyli we żandowskyj hucie (bůło sam nŏjwjynksze koło wodne na cołkim Ślōsku, abo tyż mieli bamberstwa).

Wspůłrobjůł s polskimi cajtůngůma, kej: Wiedza i Życie, Świat Nauki, National Geographic, Wprost, Przekrój, Gazeta Wyborcza, Życie, Dziennik Zachodni, Rzeczpospolita.

Escueillens-et-Saint-Just-de-Bélengard – gmin we Francyji, we regijůńe Langwedocyjo-Roussillon, we departamyńće Aude. Mo 11,2 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 177 ludźůw.

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń

Wyngrůw (pol. Węgrów) - mjasto we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, śedźiba węgrowskigo krysu a wjejskigo gminu Liw. Je rozlygowany nade rzykům Liwjec.

Tennessee (/tɛnɨˈsiː/) je sztat na połedńowym zachodźe Zjednoczůnych Sztatůw. Grańica mo na půłnocy ze sztatůma Kentucky a Wirgińijo, na wschodźe ze Połedńowům Karolinům, na połedńu ze Georgijům, Alabamům na Mississippi, a na zachodźe ze Arkansas a Missouri.
La Linea to je seryjo italskich ańimowanych filmůw, kerych bohatyrem je postać narysowano bez tajemńiczo rynka. Na jeji ceśće pokozywoły śe coroz to nowe przeszkody. Reżysyrem filma bůł Osvaldo Cavandoli, a głos podkłodoł Carlo Bonomi. Cołko seryjo mo 90 tajli. Postać ze "La Linea" bůła użyto we reklamje mobilńokowygo neca Simplus a inkszych.

Albańijo Kaukasko (uorm.: Աղվանք - Aghvank, azer.: Qafqaz Albaniyası, part.: Ardhan, pahl. Arran, arab.: Al-Ran, gr.: Ἀλβανία - Albanía) to bůło krůlestwo kere fůngowoło we starożytnośći na terynach kaj terozki je Azerbejdżůn a połedńowo tajla Dagestanu. Mjano "Albańijo" je pochodzyńo grecko-łaćińskigo, we tych godkach uoznačo "gůrzysty kraj". Jygo stolicům bůło Gabala, s kerygo terozki uostoły śe yno ruiny, a bůło połožůne we dźiśyjszym rejůńy Quabala we Azerbejdżůńe. Mjyszkańcy podug relacyje Strabůna godali we 26 roztůmajtych godkach, podug Roberta Hewsena bůły to ludy ibero-kaukaske, ńyspokrewńůne s indoojropejczykůma. Krůlestwo zouożůno we 2. stoleću p.n.e. We 65 n.e. průbowali je podbić Rzimjany, nale jejich uodparto ze srogimi stratůma. We lotach 252-253 Albańijo zostoła podbito bez Sasańidůw. We 387 roztajlowano půmjyndzy Bizancyjům a Persyjo. We 451 bůło sam powstańy, stuomszůne bez Sasańidůw. We połowje VII wjeku Albańijo przelozua pod panowańy arabske.

Dolnosorbsko godka (dsb. Dolnoserbšćina, dolnoserbska rěč) je jednům ze zachodńosłowjańskich godek używanych we Dolnyj Łużycy. Je to tyż jedno ze dwůch zapisowanych sorbskich godek – drugo to gůrnosorbsko godka.

Bez Prziborze prowadźi modro kołowo cesta, kero mo prezyntować roztomajte formy rzeczne Regi. Cesta przebjygo bez půłnoc wśi, kole kerchůwa a złaźi na strůmy krej. Na traśe cesty pokozany je kamjyń a wzgůrze lotńorzůw. Cołko cesta mo swůj anfang we becyrku jeźora Karwowo, kůńczy śe bliżno uode grańice Nadleśnictwa Łobez a Resko.

Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg - ślůnsko-mjymjecki dykcjůnorz Reinholda Olescha, kerygo wydoł we 1958 we Wiesbaden. Użůł sam Slawistycznygo fůnetycznygo abecadła. Dykcjůnorz tyn mo 430 zajt a skłodo śe ze dwůch tajli: ślůnsko-mjymjeckij (kero zawjyro mocka wyjaśńyń a kůmyntarzy kulturalnych), a mjymjecko-ślůnskij.

Saulieu - gmin we Francyji, we prowincyji Burgůndyjo-Franche-Comté, we departamyńće Côte-d’Or. Mo 32,03 km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkiwało sam 2490 ludźůw.

Ležy na Lazurovym Wybřežu u podnůža Alp. Klimat charakteryzuje śe uagodnymi źimůma uo středńij tymperatuře 10 °C i ćepuym lotym 24 °C. Uopady wystympujům přede wšyjstkym we źimje, a jejich ilość dochodźi do 750 mm ročńy.

Jegor Timurowicz Gajdar (rus. Егор Тимурович Гайдар, rodz. 19 marca 1956 we Moskwje, um. 16 grudńa 2009) – ruski polityker, doradca prezydynta Borisa Jelcina, prymjer Rusyje uod 15 czyrwńa 1992 do 14 grudńa 1992. Znůmy ze rynkowych reformůw kere wkludzoł we 1991 jako mińister finansůw. Bůł srogim krytykantym prezydynta Władimira Putina.

Castelfranco Veneto - gmin we Italiji, we regijůńe Ojganejsko Wynecyjo, we prowincyji Treviso. Mo 51,61 km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku půmjyszkiwało sam 33 258 ludźůw.
Lyon – mjasto we Francyji, we regijůńe Rhône-Alpes, we departamyńće Rhône. Trzeće we Francyji podug wjelośći ludźůw (po Paryżu a Marsyliji). Srogi uostrzodek industryji, usugowy a finansowy.

Memphis – mjasto we USA, we sztaće Tennessee, śedźiba hrabstwa Shelby. Je rozlygowane nade rzykům Missisipi. Mjano je uod mjasta Memfis we starożitnym Egipće.

Pouzols-Minervois – gmin we Francyji, we regijůńe Langwedocyjo-Roussillon, we departamyńce Aude. Mo 10,15 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 506 ludźůw.

We lutym 2011 roku wydoł kśůnżka "Nauka - po prostu. Wywiady z wybitnymi", kero uostoła uznano za nojlepszo kńůnżka popularno-naukowo we sezůńe 2010 - 2011. "Nauka - po prostu" je to zbjůr wywjadůw ze uznonymi polskimi naukowcůma, kere reprezyntujům roztomajte dźedźiny nauki. Nanotechnologijo, cybernetyka a robotyka, fizyka czůnstkůw, badańa můzgu, internec a uůnygo rola we kůmůńikacyji, klima a modyfikacyje pogody a tyż gynetyka czowjeka.

Veľká Lomnica - gmin (obec) na Słowacyji, we preszowskim kreju, we kryśe Kežmarok. Mo 19,12 km² wjyrchu a podug danych ze 2015 roku půmjyszkiwoło sam 4609 ludźůw.

Pochodziła ze zasłůżonyj lo Ślůnska familiji uczůnych. Uod strůny fatra Maria bůła śůdmům generacyjům uńiwersyteckich profesorůw. Rodzono bůła 28 czyrwca 1906 we Katowicach we doma na hulicy Młyńskij 5. Mjoła krzćiny we ywangelickim kośćele Zmartwychwstańa Pańskigo wele Warszawskij hulicy, tym we kerym jeji uojce mjeli żyńaczka.

Ałtajske gŏdki - propōnowanŏ skupina familjōw gŏdek. Do skupiny zaliczŏ siy Turecke gŏdki, Mōngolske gŏdki, Tōnguske gŏdki; a niykere uczōne zaliczŏjōm tyż Japōńske gŏdki, Koryjańske gŏdki a Ajnuske gŏdki.

Little Rock - stolica a nojsrogsze mjasto we sztaće Arkansas, śedźiba hrabstwa Pulaski. Je rozlygowane nade rzykům Arkansas. Uostrzodek industryji a biznesu.

26 marca – dwudźysty szůsty dźyń marca, a 85. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskego kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 280 dńi.

Irak mo nojwjynkše po Arabii Saudyjskij zuoža ropy. Gospodarka je powažńy zńiščůno skuli wojny we Zatoce Perskij, půźńijšych sankcyji UoNZ, amerykańskij interwyncyji we 2003 roku i ńystabilnośći we uokreśe powojynnym.

Isfara (tadżycko godka: Исфара) je mjasto we sogdyjskim wilajeće, we půłnocnym Tadżykistańe. Mo uůno 37 300 mjyszkańcůw. Je to tyż stolica dystyktu Isfara.

Biassono - gmin we Italiji, we regijůńe Lůmbardyjo, we prowincyji Monza i Brianza. Mo 4,89 km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku půmjyszkiwało sam 12 041 ludźůw.

Chaplin stworzōł choreografijõ i muzykã do filmu Światła Rampy z roku 1952, bōł śpiywŏkym w tytułowyj śpiywce do filmu The Circus z roku 1928. Jednōm z pŏru śpiywek napisanych ôd niygo je Smile, kerõ śpiywali miyndzy inkszymi Nat King Cole i Michael Jackson, co mioł talynt Chaplina we srogij zŏcy. Skuli na lewicowych przekōnań znŏd sie na tm. czŏrnym wykŏzie Hollywood.

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń

12 paźdźerńika – dwanosty dźyń paźdźerńika, a 285. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskego kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 80 dńi.
Navalmanzano - gmin we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Kastylijo a León, we prowincyji Segovia. Mo 32,79 km² wjyrchu apodug danych ze 2015 roku půmjyszkiwało sam 1121 ludźůw.

Je sam tyż inkszo cesta ze uobuch strůnůw uobrůśńynto brzozůma, klůnůma a wjerzbůma, kero prowadźi do Regi, a tamstůnd drzewjanny most skroco drůga nad jeźoro Karwowo.

Macedůńsko godka je godkům pouedńowosuowjańskům. Do zapisu užywo cyrylicy. Nojbližšo ji godka, to bůugrasko (podug ńykerych greckich a bůugarskich godkoznawcůw macedůński je djalyktym bůugarskigo).

Jeźoro Břeźńok (polsko godka: jezioro Brzeźniak) – pouožůne na teryńe gminy Wyngořino jeźoro suodkowodne, wuažůnce we skuod jeźor Pojeźeřa Drawskiego. Mo uůno powjyřchńa 98,6 ha. Do śe sam spotkać take gatůnki ryb, jak: ščuka, uokůń, wyngoř, karaś, lešč, puoć, lin.

Decyduje szyk sůw we zdańu. Np. englicke Percy loves Annabeth vs. Annabeth loves Percy. Szyk czasym decyduje tyż we ślůnskim: Muter kocho Ana vs. Ana kocho muter. Te godki sům zwykle izolujůnce.

Ajza to sům wšyske metalowe klamoty kere ńy nadowajům sie duůžyj do užytku a ino do přetopjyńo we huće. To mogům być abfale, wyroby kere sům popsute, tajle uod mašynůw, stare auta, konštrůkcyje ze rozbjůrki a inkše.

Problymym kraju je kůmůńikacyjo, skiž fest ćynžkich warůnkůw naturalnych nec drogowy je fest suabo rozwińynty, a s ńykerych wyžyj pouožůnych drogůw idźe kořystać yno bez lato. Srogi je sam potyncjou we hydroynergetyce, terozki wykořistywany yno we ůng. 5%. Ńywjelge wydobyće surowcůw: zuota, ůrůnu, boksytůw, industryja wuůkeńńičo a spožywčo. Bez Tadžykistan prowadzům cesty přemytu narkotykůw.

Jowiš to je pjůnto podug uodlyguośći uod suůńca planeta we Ukuodźe Suonečnym, je uůna nojwjynkšo ze wšyjskich. Mo mynga kśynžycůw (do śyrpńa 2008 znajůmych je jejich 63) a tyž systym ringůw. Tak samo kej Saturn, Urůn a Neptůn je to planeta gazowo. Jowiš je jydnům s pjyńću planet, kere idźe uobezdřeć gouymi ślypjůma, a štwortym podug jasnośći uobjektym na źymskim ńybje. Masa Jowiša to je 1,8987×1027 kg, a je to 317,8 x wjyncy kej masa Źymje a 2,5 x wjyncy kej wšyjskich inkšych planet do kupy. Uobjygo suůńce nauokouo bez 11,8565 roku, uobrůt nauokouo wuasnyj uośi trwo 9 godźin, 55 minut a 30 sekund. Uodlyguość uod suůńca uod 740 do 816 mln km. Šyřka 142984 km (růwńikowo) a 133709 km (bjegůnowo). Pod wzglyndym chymičnym skuodo śe guůwńy s wodoru a helu.

Wieś (tyż dziedzina, dziydzina) – podle polskigo prawa "ôsadniczo jednostka ô zwartyj abo roztopiyrzōnyj zabudowie i istnych fōnkcyjach rolniczych abo zwiōnzanych s nimi usugowych abo turystycznych, bez praw praw miejskich abo statusu miasta" (art. 2 ôrdōnku ze 29 siyrpnia 2003 ô urzyndowych mianach miejscowości i ôbiektōw fizjograficznych).

Valentia (irl.: Dairbhre) to je wyspa, kero leży wele zachodńigo kraju Irlandyje. Je uůna połůnczůno mostym ze půłwyspym Iveragh, je sam tyż průmowy kůplůng mjyndzy Knighstown na Valentii a Portmagee na půłwyspje Iveragh. Wyspa je na 11 km dugo a 3 szyroko, zajmuje 33 km² placu a pomjyszkuje sam ůng. 650 ludźůw. Je znajůmo tyż skiż tygo, co bůł sam we 1866 roku wschodńi kůńec telekůmůńikacyjnyj lyńije przećepany bez Atlantyk, kero fůngowała do 1966.
Syosset – census-designated place we USA, we sztaće Nowy Jork, we hrabstwje Nassau, na wyspje Long Island. Mo 12,9 km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku půmjyszkiwało sam 18 829 ludźůw.

Kochlowicy (miym. Kochlowitz) - dŏwni samodzielnŏ gmina, a ôd 1951 r. tajla sztadu Bytůńskigo Šwarcwaldu, a ôd 1959 tajla sztadu Ślōnskij Rudy (inakszy: Wjelgo Ruda). Piyrsze pisaniy ô Kochlowicach pochodzi ze roku 1360. Wapyn Kochlowicōw przedstŏwiŏ stŏwiyniy kościoła.

Steve Jobs (rodz. 24 lutygo 1955 r. we San Francisco, um. 5 oktobra 2011 r. we Palo Alto) – amerikůn, informatyk, szypfer a bůły CEO firmy Apple Inc. Bůł tyż CEO Pixar Animation Studios, co po tym kej Pixar uostoł kupjůny bez The Walt Disney Company. Popularizowoł domůwe kůmputry, kej jydyn ze pjyrszych uoboczył potyncjoł we GUI, a kůmputrowyj myszy. Za uůnygu kadyncyji Apple wypuśćůł OS X, iPod a iPhone. 5 oktobra 2011 umrził skuli raka trzustki.

Luizjana je sztat na połedńowym zachodźe Zjednoczůnych Sztatůw nad Meksykańskům Zatokům. Grańica mo na půłnocy ze sztatym Arkansas, na wschodźe ze Mississippi a na zachodźe ze Teksasym.

Astana (Kaz. Астана) - stolica Kazachstōnu ulokowanŏ we Akmolskim Ôbwodziy nad rzykōm Iszim. Miastŏ ôstŏłŏ sônaczōne we 1830 roku pod mianem Akmoly.

Tukej pojawio śe już zdecydowany tajlůng mjyndzy morfymym a sowym. Zauobycz na sowo składo śe morfym gramatyczny a jedyn abo kilka morfymůw gramatycznych a sowotwůrczych. Np. zdańy: "Robotńiki lezům."

We 1993 pjyrszy roz uostoł uoskarżůny uo seksualne molestowańy bajtli. We lotach 1994-1996 bůł żyńaty ze cerům uod Elvisa Presleya, Lisům Mariům Presley.

Suwon – mjasto we Połedńowyj Koryji, stolica prowincyji Gyeonggi. Je sam szporthala a stadjůn, na kerym bůły szpile na Mundialu we 2002 roku.

Rywalym Ajaksu uod wjelu lat je Feyenoord Rotterdam. Szpile Ajaxu ze Feyenoordem Rotterdam sům nojciekawszymi szpilami we Eredivisie mjanowane Klassieker. Uostatnimi laty ważnymi szpilami dla Ajaxu sům tyż szpile ze PSV Eindhoven, kere ńyroz decydujům uo majstru Ńiderlandůw.

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń

Kugla – tajla przestrzyńi trziwymjarowyj uograńiczůno bez sfera. Do śe tyż pedźeć, co kugla je to geůmetryczno figura, kero powstowo przi zwyrtańu koła nauokoło szyrzki.

Mycka – uobleczyńe kere zakłodo śe na gowa, bajstlowane sům bezma zowdy s roztomajtych mjynkich matyrjołůw (czasym mo jakeś twarde tajle lb. kapa). Mycki dajům zicher przed trudnymi atmosfyrycznymi warunkůma: źimno, hyca, słůnyczne promjyńe a inksze.

Lambda – wspůlnota buzerantůw we Uodenśe (Dańijo), zouožůno 11 wřeśńa 1993. Je uůno po to, coby uśilńoć tožsamość gyjůw a lesbijek a wspůupracować s inkšymi wspůlnotůma gyjowskimi a lesbijskimi. Tam bůuo Stowařyšyńy Buzerantůw Duńskich a tyž gyjowske disco, kere fćeli zamknůnć, nale po protystach tygo ńy robili.
Åre – sztad we strzodkowo-zachodńij tajli Szwecyje, stolica gminy Åre. We Åre mjyszko ůng.1200 ludźůw. Åre je na traśe mjyndzypaństwowyj drůgi E 14, kero prowadźi ze Sundsvall do Trondheim we Norwygiji. Uoddalůno je uůna ůngyfer 90 km na zachůd uod Östersund. Åre to uostrzodek szportůw źimowych uo mjyndzynorodowyj sławje. Dwa razy bůły sam (1954, 2007) Mistrzostwa śwjata we alpejskim narćarstwje.

We 1178 kśůnże krakowski Kaźimjyrz doł kśynću uopolskemu terytorja małopolske: kasztalańa bytomsko, uośwjynćimsko a Chrzanów. Uode tygo czasu przyjmuje śe noleżnůść tych źymji do Ślůnska.

Navès - gmin we Francyji, we regijůńe Uoksytańijo, we departamyńće Tarn. Mo 9,75 km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku půmjyszkiwało sam 676 ludźůw.

Dokůmynta za pjyrsze spůminajům uo Prziborzu we XVI stoleću. Uod Strzedńich Storoczůw aże do XIX stolećo wjeś bůła lynnym rycerskim szlacheckij familije Borkůw. We 1945 przelozła we pośadowańy rodu Rohrschneider.

S: Samy Birnbach, Richard Bohringer, John Cale, Dominique Dalcan, Sussan Deihim, Lisa Gerrard i Brendan Perry ze Dead Can Dance, Gérard Depardieu, Anneli Drecker, Barbara Gogan, Khaled, Ketema Mekonn, Malka Spigel, Kent Condon, Yuka Fujii, Kenji Jammer, Vincent Kenis, Nabil Khalidi, Bill Laswell, Christian Lechevretel, Keith Leblanc, Lightwave, Gilles Martin, Denis Moulin, Renault Pion, Ryuichi Sakamoto, Steve Shehan, Guy Sigsworth, Tim Simenon, David Sylvian, Elizabeth Valetti, Daniel Yvenec

Kibawe – gmin na Filipinach, na wyspje Mindanao, we regijůńe Půłnocne Mindanao, we prowincyji Bukidnon. Mo 304,13 km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku půmjyszkiwało sam 35 767 ludźůw.

Krům wynikůw sprzydoży we zakryśe muzyki Media Control przyprowadzo badańo we inkszych zakresach przymysłu rozrywkowego, takich kej sprzydaż DVD, komputrowych szpilůw i buchůw.

Karol Miarka (rodz. 22 paźdźerńika 1825, um. 15 śyrpńa 1882) – ślůnski dźołocz społeczny. Bůł nauczycielym, pisorzym, publikorzym a drukorzym. Uorganizatůr wjelu polskich uorganizacyji społecznych a gospodarczych.

Peru (Perú, Republika Peru - República del Perú) – państwo we zachodńij tajli Ameriki Pouedńowyj, nad Uoceanym Spokojnym. Je to třeće co do wjelgośći państwo kůntynyntu a nojwjynkšy kraj andyjski. Stolicům Peru je Lima.

Futer mrowcůw je roztomajty, ńykere gatůnki sům źelinożerne, inksze wszyjskożerne. Ńykere, ntp. ze zorty atta we Połedńowyj Americe uprowjajům we swojich mrowiskach grziby na futer.

Charency-Vezin – gmin we Francyji, we regijůńe Lotaryngijo, we departamyńće Meurthe-et-Moselle. Podug danych ze 2009 roku, gmin zajmowoł 14,79 km2 placu a půmjyszkiwało sam 648 perzůnůw.

Genève (mjym. Genf, it. Ginevra, retorůmańsko godka Genevra) - mjasto we Szwajcaryji, stolica kantůnu Genève. Je sam wystowa autokůw Salon International de l’Auto, sedźiby sam mo mocka mjyndzynacyjowych uorgańizacyjůw.

Ďačov – wjeś a gmin (obec) na Słowacyji, we preszowskim kreju, we kryśe Sabinov. Mo 10,68 km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkiwało sam 751 ludźůw.
Isfara je jedno ze nojstarszych mjastůw we Strzodkowyj Azyji, za pjyrsze mjanowano Asbara. Mjasto je wymjanowane we kśyndze "Gyszichta Tabary" ze X wjeku, kedy bůuo gryfnym přistankym na Ńydbownyj Ceśće. Isfara mo mauzolyjům s tygo uokresu – Hazrati Shoh Mausoleum, wyćupkane we dřewje i uńikalne lo Azyje. We wjekach XI a XII, rozwinyua śe ekůnůmijo. Babur (1482-1530) mjanowou Isfara kej guůwny štad rygjůnu. We XVI wjeku pobudowano mynga stawjyń, kej moszeje, a we XVII wjeku Isfara bůua pod panowańym Chanata Kokandu.

Syrbijo dźeli śe na 29 uokryngůw (окрузи), s kerych 5 znojduje śe we Kosowje, kere jydnostrůnńy uoguośiuo ńypodlyguość, krům cyntralnyj admińistracyji řůndowyj. Uodrynbnům jydnostkům admińistracyjnům je mjasto Belgrad. Uokryngi sům podźelůne na gminy (cuzamyn 108).

Jacques Piccard (rodz. 28 lipca 1922 we Brukseli, um. 1 listopada 2008) – šwajcarski badoč a uodkrywca, kery we 1960 badou dno Rowa Marjańskigo. Bůu synym Augusta Piccarda, kůnstruktora batyskafu, a fatrym Bernarda Piccarda. We batyskafje Trieste II krům jygo zlazowou na dno Rowa Marjańskigo tyž śyržant US Navy Don Walsh.

Simson – marka moplikůw a motorůw. Założůno we 1856 we Suhl we Mjymcach bez braćikůw Simson lo produkcyji roztomajtnych brůńi. Firma splajtowoła we 2003 roku, atoli jich mopliki sům fest popularne do dźiśej, nojbarzi model S51.

Fleksa – narzyńdźe na sztrům abo na luft, kere je używane do rżńyńćo a pucowańo. Idźe do ńij przikuplować roztomajte tarcze do rżńyńćo abo drućanno byszta.

Márokpapi - gmin we Madźarach, we kůmitaće Szabolcs-Szatmár-Bereg, we kryśe Vásárosnaményi. Mo 21,18 km² wjyrchu a podug danych ze 2015 roku půmjyszkiwało sam 523 ludźůw.

Stichtse Vecht - gmin we Ńiderlandach, we prowincyji Utrecht. Mo 106,82 km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku půmjyszkiwało sam 64 411 ludźůw.

Auto szportowe – auto, kere mo cechy jake dowajům mu uośůngać wjelge gibkośći we krůtkim czaśe a tyż dozwalajům na bezpjeczne jygo prowadzyńy przi srogich gibkośćach jazdy.

Poole – mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Dorset. Hawyna we Kanole La Manche. Fůnguje sam skupina żużlowygo szportu Poole Pirates, kero pora razůw mjoła majstra Wjelgij Brytańiji.

fleksyjne - morfymy gramatyczne spyłńajům zwykle wiyncyj niż jydno funkcyjo a spyłńajům jům ino przi uokryślonyj grupie sůw, a mogům wymuszać zmjany fůnetyczne we innych morfymoch.

We porůwnańu ze inkszymi planetůma Ůkładu Słůnecznygo, uo Merkurym wjymy ino kapka. Skuli problymůw natury techńicznyj, zbadały go ino dwje sůndy. Pjyrszo - Mariner 10 - zmajstrowoła we lotach 1974-75 karty 45% powjyrzchńe. Ńyskorzi, sůnda Messenger 14 styczńa 2008 zmajstrowoła kolejne 30% powjyrzchńe planety. Messenger bůł kole Merkurego zaś 6 paźdźerńika 2008 a trzeći roz 29 wrześńa 2009. Wuůnaczas bůło sfotografowane 98% placu planety, nale przi felernym śwjetle. We marcu 2011 sůnda wlozła na uorbita coby zbajstlować cołko karta planety. 30 kwjetńa 2015 Messenger zakończůł swojo misyjo.
Postŏwy do jednopōłciowych zwiōnzkōw miyniōły sie bez czŏs a bez gyjograficznõ szyrokość ôd czekaniŏ ôd wszyjskich chopōw angażowaniŏ sie we nie, bez czasowõ integracyjõ, akceptacyjõ, do forsztelōngu, iże je to miyńszy grzych aż do kŏraniŏ tego prawnie, tysz a bez sztrofa śmiyrtki.

Howard Zieff (rodz. 21 paźdźerńika 1927 we Los Angeles, um. 22 lutygo 2009) -amerikański reżyser, dyrechtůr uod reklamy we telewizyje a reklamowy fotograf. Bůł szkolorzym fotografije we Naval Photography School we Pensacola a ńyskorzi we Art Center College of Design we Pasadyńe. We lotach 50. XX stoleća uostoł zawodowym fotografym, a 10 lot ńyskorzi stoł śe fest znůmy a ceńůny jako fotograf uod reklamůw. Pracowoł m. in lo nowojorskigo cajtunga "Daily News", Polaroida a Volkswagyna. Uod kůńca lot 70.sprůbowoł swojich śiłůw jako reżyser filmowy. Jygo filmůma sům m. in.: The Main Event (1979), Private Benjamin (1980), Unfaithfully Yours (1984), The Dream Team (1989), My Girl (1991) a My Girl 2 (1994). Po My Girl 2 wycofoł śe ze reżyserowańo skiż wykryća u ńigo ńymocy Parkinsůna.

Auto ćynżarowe – pojazd mechańiczny, śilnikowy, przeznaczůny do przekludzańo towarůw, ćůngńyńo naczepy, prziczepůw (kery ńy je ćůngńikym bałerskim) abo do przekludzańo ludźi (kery ńy je autobusym), uo maśe dopuszczalnyj cołkowityj wjyncyj kej 3500 kg.

Nojczyńśćij bůły to perzůny, kere muśoły szrajbnůńć Volkslista. Podug PKWN bůło to przestympstwo (dekret ze 4 listopada 1944). Nojwjyncyj trofjało sam Ślůnzokůw, Mjymcůw (za Volkslista) a Poloki za przinoleżność do AK abo NSZ. Bůli tyż Ukraińce, Rusye a nawet Austrijoki.

Wilamowjany (wilamowski: Wymysiöejyn, polski: Wilamowianie, mjymjecki: Wilmesauer) – etńiczno grupa, kero mjyszko we sztadźe Wilamowicy we Małopolsce. Fest uodrůżńo śe uode inkszych bez włosne ludowe uobleczyńy, tradycyje a godka - używo śe jeszcze postrzůd starzikůw a starek wilamowsko godka, kero mo pochodzyńy germańske. Podańy na polsko godka, we ślůnskij godce je porůżńyńy mjyndzy dwůma etnůńimůma - słowo Wilamojwůn uoznoczo czowjeka, kery idyntyfikuje śe ze wilamowskům myńszośćům kulturowům, Wilamowiczůn to jedźińy mjůno tygo, co uůn mjyszko we mjeśće. Polski regjyrůnek ńy rozpoznowo uoficjalńy Wilamowjanůw jako etńiczno grupa.

Mjymjecko godka (tyż: ńymjecko, mjym. Deutsch, deutsche Sprache) – godka ze grupy zachodńij familije godek germańskich. Je fest zrůżńicowano rygjůnalńy, a ńykere djalekta – take kej djalekt używany we "mjymjeckogodkowyj" tajli Szwajcaryje (Schweizerdeutsch albo Schwyzerdütsch/Schwiizertüütsch, noleżůncy do grupy djalektůw alymańskich) – sům roz za czas klasyfikowane jako uosobne godki. Nojbliży spokrewńůno je ze godkům ńiderlandzkům, kero ale cechůje barzi uproszczůny gramatyczny systym.
Ńybušewo (pol. Niebuszewo, mjym. Zabelsdorf) – uośedle Ščećina předźelůne lyńijům banowům na dwje tajle - půunocnům, noležůncům do dźelńicy Půunoc to Ńybušewo wuaśćiwe, kere we wjynkšośći zajmowane je bez spůudźelče uośedle Kśůnžůnt Půmorskych a uośedle Bpa Bandurskigo. Tajla pouedńowo noležy do dźelńicy Střůdmjeśće a je to dawne Bolinko (mjym. Grünhof) a uobecńy tzw. Ńybušewo-Bolinko. Na teryńe Bolinka znojduje śe spůudźelče Uośedle Pjastowske. Koždo s tych dwůch tajli uośedla pośadoa uosobno rada uośedla.

Postamt we Kochlowicach ôtwarto we 1892 roku. Waserlajtōngi doprowadzōno we roku 1897, zaś sztrōm we roku 1909. Banhof powstŏ we roku 1904 na linie s Gliwic do Ligoty (Idaweiche). Dwa roki niyskorzi ôtwarto drōgo lynijo banowo ze Kochlowic do Orzegowa bez Szwarcwald a Chebzie (ôńskigo czasu: Morgenroth).

Miriam Makeba (rodz. 4 maraca 1932 we Johannesburgu, um. 10 listopada 2008 we Castel Volturno) – pouedńowoafrikańsko pjosynkarka, znajůmo tyž kej Mama Afrika. Bůua zaangažowano we walka s apartheidym a skiž tygo wyymigrowoua do USA. Do RPA wrůćiua śe we 1990, kej wyloz na wolność Nelson Mandela. Kej pjosynkarka, wydoua albům "Pata Pata".

Je kupa zortůw pizze ze roztomajtymi skłodńikůma. Můgům to być szampańoki, cwibla, szynka, tůmaty, paprika, wuszt, uoliwki, salami, lebo ańi uowoce abo brokůły. Krům tygo do pizze dowo śe roztomajte zorty zoze.

Bolzano (mjym. Bozen, lad. Balsan abo Bulsan) – mjasto we Italiji, stolica autůnůmicznygo regijůnu Trydynt-Gůrno Adyga a prowincyji Bolzano. Usostrzodek turystyki a źimowych szportůw, roztomajto industryjo.

Guernsey (Baliwat Guernsey, fr. Guernesey) – terytoryjům rozlygowane wele francuskigo wybrzeżo Kanołu La Manche, na wyspje Guernsey a inkszych Normandzkich Wyspach, krům wyspy Jersey. Je depyndyncyjům brytyjskij korony, ńy je tajlům Wjelgij Brytańiji i ńy noleży do Ojropejskij Uńiji.

9 lutygo – dźewjůnty dźyń lutygo, a 40. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskego kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 325 dńi (326 dńi we przistympnym roku).

We uostatńich rokach do śe uoboczyć sroge ślatywańy wjelośći ludźůw we wśi, znamjyńńy skuli ymigracyje do bliskigo Łobza. Wjynkszość důmůw stoji pusto, widźalno tajla wykorzistywano je jedźińy we czaśe feryjůw jako důmki letńiskowe. Prziborze połńi terozki jedźińy mjyszkalno fůnkcyjo, Prziborzany robjům wjync poza dźydźinům. Ńy mo sam ańi szuli a tutejsze bajtle chodzujům do szuli we Łobźe, kaj klůdzům śe autobusym.

Coritiba Foot Ball Club to je klub ze Brazyliji, kery gro we Curitiba. Uůnygo stadjůn je Major Antônio Couto Pereira we sztadźe Curitiba, na kery wlyźe 37 182 ludźůw. Roz, we 1985, mjoł Majstra Brazyliji. We sezůńe 2012/2013 gro we Campeonato Brasileiro Série A.

Parafijo Pańůwki istńije uod 1936 roku. Podwjela powstoua, wjerńi chodźili do kośćoua we Pańowach kery bůu kośćouym filjalnym parafije we Bujakowje.

24 kwjetńa – dwudźysty sztworty dźyń kwjetńa, a 114. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskego kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 251 dńi.

Mjano "Angola" pochodźi uod imjyńo krůla N’Gola, wuadcy ludu Mbůndu, kery žůu we uokolicach Luandy. Jygo krůlestwo zostouo podbite a zńiščůne bez Portůgalčykůw.