Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Тăван Çĕршывăн Аслă Вăрçинче хулана фашистла нимĕç çарĕсем оккупацине илнĕ. Оккупаци вăхăчĕ 1942 çулхи юпа уйăхĕн 28 пуçласа 1943 çулхи кăрлачăн 3 тăсăлнă. Ку вăхăтра хулана вăйлă аркатнă. Çав вăхăта халалласа хула паркĕнче Ӗмĕрлĕхи Çулăм çунать. Нальчика Кабардино-Баркари н партизанĕсемпе пĕрле Кавказ хыçĕнчи фронтăн Çурçĕрти ушкăнăн 37 Армин çарĕсем ирĕке кăларнă.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе [[Шурă тинĕс юханшывсен бассейнĕ Золотница юханшывĕн бассейнĕн Çурçĕр-тухăç чиккинчен Воронов сăмсахĕччен (Çурçĕр Двина юханшывсăр)]]не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Вычегдăпа Кĕçĕн Çурçĕр Двина пĕрлешинчен анатарах, Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.

Мăн Мегипугольская — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Мегипугольская юппин сылтăм çыранпа вăрринчен 2 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 64 км.

Пирĕн эрăччен IV пинçуллăхăн иккĕмĕш пайĕнче Кăнтăр Месопотамине шумерсем килсе вырнаçнă. Каярах хутсенче çак халăх хăйне «хурăпуçлисем» (шумер. «санг-нгига», аккад. «цальмат-каккади») тенине çырнă.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Нефтеюганск хулинчен Иртыш кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.

Клистерватн — Раççей, Норвеги территоринчи кӳлĕ. Мурман облаçĕ, Сёр-Варангернче вырнаçнă. Паз, Рюссянйоки юханшыв юхса кĕрет, Паз (юханшыв) юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 17,2 км².

Юлашки вăхăтра Америкăран килекен техникăсемпе техника терминологийĕсене пула ку сăмах Раççейре самай пурнăçа кĕрсе пырать. Ку виçепе, тĕслĕхрен, тĕрлĕ компьютер хатĕрĕсен калăпăшĕсене виçеççĕ: дискетăсен, хытă дисксен, дисплейсен, т. ыт. «Дюймри пăнчăсен» (dpi) тата «дюймри йĕрсен» (lpi) виçисемпе тĕрлĕ кĕртсе кăларакан графика хатĕрсен анлăш пултараслăхне кăтартаççĕ. Телевизор приёмникĕн диагональне енчен те CCCР вăхăтĕнче сантиметрсемпе виçнĕ пулсан, халĕ дюймсемпе виçеççĕ.

Пуглалым — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Нюролька юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 46 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн анăç чиккинчен Скуратов сăмсахĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывесĕм, Печорăпа Обь хушшинче.

Проардея (лат. Proardea, тӳррĕн — «чарлан-ум») — чарлан йышшисен (лат. Ardeidae) çемьинчи çухалнă ăрат. Çак ăратра пĕр тĕс — Proardea amissa.

В. А. Скуминăн «Культура урлă сывлăх патне» гимнĕ тăватă строфаран тăрать. Строфари кашни йĕркери сăмах пуçламăшĕнчи сас паллисене çӳлтен аялалла вуласан Агни сăмах вуланать. Тепĕр гимн «Урусвати» ятлă. Агни Йогăра тата Рерихизмра Елена Рерих Тара Урусвати пек паллă. Гимн «Чĕре çулăмĕ Урусватие чĕртет — чун вара Ырăлăх Çунатти çинче вĕçме чĕнет» фразăпа пуçланать.

Атлантика океанне Флорида тата Юкатан пырĕсемпе çыхăнтарать. Мексика пырне нумай шыв юхса кĕрет, çав шутра Миссисипи, Алабама тата Нуэсес (юханшыв)Нуэсес юханшывĕсем.
Тепĕр тĕсĕ, хир П. (Р. arvense), кĕтеслĕ вăрăлăхлă пулсан та, ăна нумай автор уйрăм тĕс тесе те йышăнмасть. Хĕвеланăç енче, анчах малтанхи тĕсĕнчен сайрарах уйра акса илеççĕ.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ — бассейн çук.

Шăнасем тĕрлĕ апат (çын апачĕ е каяшĕ; йăлмакаллă ÿтрен тухакан шыв, экскрементсем, çынăн е чĕрчунăн юнĕ; ÿсен-тăран шĕвекĕ) çисе пурăннипе уйрăлса тăраççĕ. Хăшпĕр тĕсĕсем ÿссе çитсен апат çимеççĕ те. Шăнасем тискер çутçанталăкрисем тата синантроплисем, экологилле çын пурăнакан вырăнта пурăнаканнисем пур. Синантроплă шăнасем çынпа килти выльăх сывлăхĕшĕн хăрушлă.

Митри-Соим — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Ненс-Юган юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 82 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Хура тинĕс бассейнĕн юханшывесĕм Пшада юханшыван анăç чиккичен Дедеркай юханшывĕн тухăç чиккчен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ — Хура тинĕс бассейнĕн юханшывесĕм.

Грицов Иван Иванович — (19.01.1903(6)-26.01.1984), Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 20.12.1943. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Çеçенхир фрончĕн 57-мĕш çарĕн 109-мĕш уйрăм инженер-сапёр батальонĕн 5-мĕш инженер-сапер бригадин сапёрĕ, красноармеец.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.

Гинсбах — Германи территоринчи юханшыв. Баден-Вюртемберг территорипе юхать. Юханшыв Ягст юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 6,2 км, бассейн лаптăкĕ 19 км2.

Инсар — Раççей территоринчи юханшыв. Мордва Республики территорипе юхать. Юханшыв Алатырь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 168 км, бассейн лаптăкĕ 3860 км2.

Бригада, полк пекех, тĕп тактика чăмăртăвĕ пулать. Бригада полкпа дивизи хушшинчи шайра шутланать. Бригада тытăмĕ полкăн пекех, анчах та батальон тата урăх подразделени бригадăра чылайрах.

Ершовая Речка — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Ватинский Еган юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 195 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.

Архар, çаплах ту таки, аргали (лат. Ovis ammon) — пушмак чĕрнеллĕ сĕт ĕçекен чĕрчун, Вăтампа Тĕп Азире, çав шутра Çĕпĕрĕн кăнтăрĕнче те, пурăнать. Раççей Хĕрлĕ кĕнекине кĕртнĕ.

Звана — Раççей территоринчи юханшыв. Ярославль облаçĕ, Вологда облаçĕ, Тĕвер облаçĕ территорипе юхать. Реня юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 92 км.

Ркацители - сиввĕ тӳсекен, пысăк тухăçлă ( пĕр гектартан 14-20 тонна çырласем парать ) сорчĕ.Çырлисем шурă тата сарă тĕслĕ.Хăш-пĕр чухне çырлисем шупка хĕрлĕ тĕспе пулаççĕ.Çырлисем каярах пиçеççĕ - юпа уйăхра.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ — Сухона.
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Обь тинĕс тути бассейнĕн анăç пайĕн юханшывĕсем. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах, Юханшыв бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах.

Шидмозерка (Шиндозерка) — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Подломка юханшывăн сылтăм çыранĕпе 31 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.

Лярыкни — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Кĕçĕн Юган юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 316 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.

Ун-Шарь-Ю — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Лыхма юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 205 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 39 км.

1920-мĕш çулсен пуçламăшенче граждан вăрçипе интервенци вăхăтĕнче юхăнса юлнă хуçалăхсем ура çине тăма пуçланнă. Ку вăхăтра, 1913 çулпа танлаштарсан, Чăваш Енре туса кăларакан промыçла япалисем 20 хут, çăкăр туса илесси 2 хут пĕчĕкленнĕ. Лашасен йышĕ — 16, шултра мăйракаллă выльăх 17 хут, сурăх-сысна йышĕ 70 процент ытла чакнă. Импералисăм, каярах граждан вăрçи хулари тата ялти миллионшар ĕслекенсене вилĕм умне тăратнă.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.

Çурçĕр Вашка —Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв Вашка юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 553 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.

Ай-Тэг-Юган — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Могот-Лейм-Посл юппин сулахай çыранпа вăрринчен 33 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 35 км.

Ой, савнă Чучикас! — XX ĕмĕр вĕçĕнче халăхра, çавăн пекех чăвашсем хушшинчи юрăçсен, пултарулăх ушкăнĕсен репертуарĕсенче анлă сарăлнă юрăсенчен пĕри. Кам ăсталани, текст тата кĕвĕ вăхăт иртнĕ майăн еплерех аталанса пыни паллă. мар. Эппин, ку хайлава фольклор палăрăмĕ темелле. XXI ĕмĕрти тăрăм пирки уçăмлăнах калама çук.

То-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО/Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв Надуй-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 136 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Конда юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Конда. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш.

Чăваш Сурăм вулăсĕнчи пăлхава ертсе пыраканĕсем — Çатра Хуракасси, Шупуç тата ытти ялсенчи кулакла элементсем вулăсри чылай ялсенчи çынсене хăратса, улталаса кăрлачăн 24-мĕшĕнче вулăс тĕпне — Чăваш Сурăм вулĕçтăвкомне аркатма, коммунистсене, совет ĕçченĕсене вĕлерме ертсе пынă. Пăшалпа, сенкĕпе, çавапа, пуртăпа, чукмарпа хĕçпăшалланнă çĕр ĕçченĕсен шучĕ 6-7 пине çитнĕ. Вĕсем вулĕçтăвком çуртне аркатнă, шалти йывăç хатĕр япалисене ватса пĕтернĕ, архив ĕçĕсене, ĕç хучĕсене тула илсе тухса çунтарнă. Сейфне те тула сĕтĕрсе тухнă, анчах уçма пултарайман.
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.

Тĕслĕхрен улмуççи сăмаха илеççĕ. Вăл улма йывăççи сăмах майлашăвĕнчен пулса кайнине, ку сăмахра улма, йывăç тата -и (камăнлăх категорийĕн 3 сăпат аффиксĕ) хăйсен пĕлтерĕшĕсене çухатнă тесе ĕнентереççĕ. Анчах кунта улм пĕрремĕш тымар морфемăн пĕлтерĕшĕ кăна мар, кӳлепи те хитре сыхланса юлнă, улми (улм-и; сад улм-и) тенĕ чухне эпир тымар морфема вырăнĕнче улм алломорф пулнине куратпăр + -и — камăнлăх категорийĕн 3 сăпат аффиксĕ. Çав вăхăтрах улмуççи тенинчен -уçç элемент кăна тăрса юлнă. Çак элемент хальхи чĕлхере сăмах картине кĕме мар, аффикс шутĕнче те тăмасть: чăваш чĕлхинче кун пек аффикс пуррине никам та халиччен кăтартман. Ку пулăма хутруççи, пăртуççи, урлуççи, ярнуççи, çатмараççи сăмахсенче те курма пулать.

«Биль-Бьен» (Biel-Bienne) — швейцар футбол клубĕ, Биль/Бьен хулинче вырнаçнă. 1896 çулта йĕркеленĕ, 1947 çулта Швейцари чемпионатĕнче çĕнтернĕ. 1948 тата 1960 çулсенче иккĕмĕш вырăна тухнă.

Çĕнĕ космос тавракурăмĕпе çыхăннă Агни Йога вĕрентĕвĕ ăс-тăн аталанăвĕнче халĕ те пысăк вырăн йышăнса тăрать. Аталану тапхăрне тӳсекен кирек хăш общество юхăмĕн пекех, рерихизмăн та хăйĕн йывăрлăхĕсем пур. Рерихсен пур çемье членĕсем те çут тĕнчерен уйрăлнă хыççăн нумай çул иртсен рерихизм шухăшĕ çинче никĕсленнĕ хăш-пĕр тĕнче тата регион шайĕнчи ушкăнсем йĕркеленнĕ.

Совет тапхăрĕнче (1935 кăрлачăн 27-мĕшĕ — 1991 çулхи кăрлачăн 25-мĕшĕ) хула Ку́йбышев (Валериан Куйбышев патшалăх тата парти ĕçченĕ) ятлă пулнă.

Кена — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Онега юханшывăн сулахай çыранĕпе, 310 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 39 км.

Ҫамрӑксен хаҫачӗ ӳстернисем [Текст] : [Кӗҫтук (Константин) Михайлович Кольцов, Геннадий Хурзай, Порфирий Лукоянов, Вархуш Эншей, Hиколай Митта сӑвӑҫсем тата вӗсен сӑввисем] / П. Ялкир хатӗрленӗ // Ҫамрӑксен хаҫачӗ. — 2003. — 14-20 нарӑс (№ 7). — С. 5

1717 çулта Анхальт-Кетенский Леопольд герцог ăна хăй патне чĕнет. Иоганн Себастьян килĕшет те Кетен хулине куçать. Ку тапхăр кĕвĕçĕ пурнăçĕнче питĕ савăнăçлă иртнĕ. Герцог хăй юрă-кĕвĕ юратнă пирки Баха питĕ хакланă, кĕвĕ çырма чăрмантарман, хăйĕнпе пĕрле çулçӳревсене илсе çӳренĕ. Катенра Бах виçĕ соната, скрипкăн соло валли виçĕ партита, виолончель соли валли ултă сюита, клавир валли Акăлчан тата Француз сюитисене, оркестр валли ултă Бранденберг концертне çырнă.

Нюйто-Сё — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Се-Яха (Зеленая) юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 86 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.

Хырăмлăх парĕ (лат. pancreas, ХП) — çурăм шăммилисен апата ирĕлтерекен системин органĕ. Пулăсен хырăмлăх парĕ ытлах уйрăлман, хăй тĕллĕ орган амфибисен пулма тытăнать. Вĕçен кайăксемпе сĕт ĕçекенсен хырăмлăх парĕ вуниккĕ пымаклă пыршăлăх тавра çаврăнать.

Сутлымка — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Энтль-Моккун-Ях юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 46 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.
2004 çулхи чӳк уйăхĕнче пикенӳ версине ĕçе янă . 2004 çулхи раштавра бета-тĕрĕслев вĕçленнĕ. Çав хушăрах Викихыпарăн нимĕç уйрăмĕ ĕçлеме пуçлать. 2005 çулхи кăрлачпа пуш уйăх хушшинче франци, испан, швед, полхар, поляк, португал, румын и украин уйрăмĕсене хута янă. 2005 çулхи чӳк, 1 вырăс версийĕ те çутта тухать .

Николай Рерих малтан Карл Май Гимназийĕнче, ун хыççăн пĕр харăсах Император Ӳнер Академийĕнче тата Петербург университечĕн юридици факультетĕнче вĕреннĕ. Рерих икĕ хут, 1924-мĕш тата 1934-мĕш çулсенче, Тĕп тата Хĕвел Тухăç Азире пулнă; кайран, Монголири Гоби пустынипе Алтай тата Гималай тăвĕсем тăрăх экспедицире пулнă хыççăн, «Сердце Азии» тата «Алтай - Гималай» кĕнекесем çырнă. Ку кĕнекесем, чылай çĕршывра пичетленнĕскерсем, рерихизм юхăмне тата Анăçра никамах та питех пĕлмен Тухăç халăхĕсен культурине анлă сарма май панă. Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи вăхăтĕнче, А. Эйнштейн, Р. Тагор пĕтĕм тĕнчери паллă çынсемпе пĕрле, Тĕнче культурин чи паха япалисене упраса хăварас тĕллевпе Рерих пактне пуçарса ярать.

Локкăн теориллĕ калăпăшне Давид Юм тата Иммануил Кант пек кайранхи философсем те палăртнă. Локк шухăшлавçăсен пĕрремĕш шутĕнче сăпатлăха татăлми тăн тăрăх уçнă. Çаплах вăл тăн «таса хăма» тенĕ, урăхла каласан, Декарт философине пăхмасăр, Локк çынсем çуралнă чухнехи шухăшлавсемсĕр çуралаççĕ тенĕ, тата унăн вырăнне пĕлÿ чун-туйăмсене сăнаса тишкерни тăрăх çех килет тесе хытарнă.

Тĕнчере ача панчисене пуçласа нимĕçсем уçнă - Фридрих Вильгельм Август Фребель, 1837 çул. Чăвашсен пĕрремĕш ача панчине Иван Яковлевич Яковлев 20 ĕмĕр пуçламăшĕнче Слакпуçĕнче уçнă.

Хэукур-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО/Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв Осовей-Яха юханшывăн сулахай çыранĕпе юппинчен 4 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Баренц тинĕсĕн юханшывĕсен бассейнĕ Канин сăмсахĕнчен Печора юханшывĕн бассейнĕ таранне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Мезень юханшывсем хушшинчи бассейн.

Пустая — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Воже кӳлĕ-Свидь юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 48 км.

Нядэйседа-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО/Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв Хэбидя-Яха юханшывăн сулахай çыранĕпе юппинчен 15 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.

Сумчина — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Коми Республики территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 33 км.

Денисенко Григорий Кириллович укр. Денисенко Григорій Кирилович — (10.05.1921-20.03.2011), Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 15.05.1946. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 5-мĕш сывлăш çарĕн 5-мĕш штурмлакан авиаци корпусĕн 264-мĕш штурмлакан авиаци дивизин 235-мĕш штурмлакан авиаци полкĕн эскадрилья штурманĕ, лейтенант.
1991 çултанпа Чăваш ССР ÇП, 1969 çултанпа Раççей журналисчĕсен пĕрлешĕвĕн пайташĕ. 1988 çулта Трубина Мархви ячĕллĕ литература премийĕн лауреачĕ пулнă. Çыравçă «Ӗçри хастарлăхшăн. В.И. Ленин çуралнăранпа 100 çул çитнĕ май» (1970) тата «Ӗç ветеранĕ» (1990) медальсене, «IX пилĕкçуллăх» паллăна, ВЛКСМ Тĕп комитечĕн (1989) тата В.И. Ленин ячĕллĕ Пĕтĕм Союзри пионер организацийĕн Тĕп Канашĕн (1989) Хисеп Грамотисене тивĕçнĕ. 2000 çулта Чăваш Ен культурин тава тивĕçлĕ ĕçченĕ.

Чурулька — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чижапка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн анăç чиккинчен Скуратов сăмсахĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывесĕм, Печорăпа Обь хушшинче.

240 тĕпчекен ĕç ытла çырнă. Алтай чĕлхисен грамматикипе танлаштаруллă тĕпчесси çинчен, тата монголпа тунгус-маньчжур чĕлхисемпе фольклорĕ çинчен.

Андура — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Кишкиль юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.

2008 çулта унăн куравĕсем Португалире (Лиссабон) тата Германире (Мюнхен) иртнĕ. 2012 çулта Шупашкарта ӳнер музейĕнче С. Вороновăн куравĕ уçăлнă.

Тухăç Муза — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Муза юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 3 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.

Хула Анăç Африкăн паллă промăç, транспорт татасу ă-илӳпе укçа-тенкĕ ĕçĕсен тĕпĕ пулать. Симĕс Сăмсах çурутравĕнче вырнаçнă, кунта Европăран Кăнтăр Африкăпа Кăнтăр Америкăна каякан тинĕс çулĕсем иртеççĕ.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Мезень пуçĕнчен Малонисогорская ялĕ патĕнчи шыв виçекен пост таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Мезень.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Бияпа Катунь пĕрлешнинчен Барнаул хуличчен, Алей юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Томь кĕриччен, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.

«Хан Аспару́х» (полх. Хан Аспарух) — Людмил Стайков режиссёр (Болгари) 1981 çулта Евгени Константиновăн «Дрезговини» романĕ тăрăх ӳнерленĕ виççĕ сериллĕ (Совет Союзĕнче — иккĕ сериллĕ) илемлĕ фильм. Сюжет никĕсне Аспарух ханăн пурнăçĕпе Пĕрремĕш Полхар патшалăхĕ çуралнине хунă.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Иртыш кĕнинчен Çурçĕр Сосьва таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Ирышран Çурçĕр Сосьва таран, юханшыв бассейнĕ — Анат Обь Иртыш кĕнинчен.

Юнко-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. ПарнУка-Ю юханшывăн сулахай çыранĕпе, 13 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км.
Пуль-Седа-Яга — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Ненец АО/Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв Кара тинĕсĕ юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.

Каттакурга́н шыв усравĕ (узбек. Kattaqo‘rg‘on suv ombori, Каттақўрғон сув омбори) — Самарканд облаçĕнчи Самаркандский вилоятне кĕрекен Каттакурган туманĕнче вырнаçнă шыв усравĕ. Узбекистан территоринчи пĕрремĕш шыв усравĕ (1940—1951 çç.).

Сцена ăстин пултарулăхне Чăваш телекурăмĕнче «Поёт Пётр Заломнов» (1975), «Комсомольская юность моя» (1978), «Романсы Георгия Свиридова» (1985), «Дорога, которую я выбрал» (1998) фильмсене ӳкерсе илнĕ.

Фосфорпа вăйлă наркăмăшлантарсан çăварпа хырăм çунтарма тытăнать, пуç ыратать, вăй пĕтет, хăстарать. 2-3 талăкран сар ӳкет. Нумай вăхăт хушши наркăмăшлантарсан кальци ылмаштарни пăсăлать, чĕрепе нерв системи йĕркерен тухаççĕ. Фософорпа наркăмăшлансан малтахи пулăшăва хырăма çуса кăларасси, клизмăсем тата çемçетекен эмелсем. Венă витĕр глюкоза ямалла. ӳте çунтарсан аманнă вырăна пăхăр купорос е сода ирĕлтеркĕчĕсемпе çумалла. . Ӗçлемелли пӳлĕмсенчи сывлăшри фософрăн пăсĕсен ПДК — 0,03 мг/м³, атмосферăри сывлăшри вăхăтлăх юракан концентрации – 0,0005 мг/м³, ĕçмеллли шывра ПДК — 0,0001 мг/дм³.

Дзюбанов Даниил Титович укр. Дзюбанов Данило Титович — (24.12.1915(11.12)-08.01.1999), Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 29.06.1945. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 3-мĕш Беларуç фрончĕн 43-мĕш çарĕн 235-мĕш перевçĕсен дивизин 732-мĕш перевçĕсен полкĕн рота командирĕ, аслă лейтенант.

Скумин чун эволюцийĕ çинче тĕплĕ чарăнса тăрать те 1990 çулта сакăр хушма ушкăнран тăракан улттăмĕш тĕп расăн Homo spiritalis тĕсĕн классификацине сĕнет — HS0 Anabiosis spiritalis, HS1 Scientella spiritalis, HS2 Aurora spiritalis, HS3 Ascensus spiritalis, HS4 Vocatus spiritalis, HS5 Illuminatio spiritalis, НS6 Creatio spiritalis, HS7 Servitus spiritalis.

Тухăç Пяк-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Пяк-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 25 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.

Глаголăн эпир пăхса тухакан форми çумне маллалла тата тепĕр аффикс хушăнма пултарать: кайинччĕ, пулинччĕ. Çавна май пĕлтерĕшĕн сĕмĕ те улшăнать. Хальхинче сăмах килĕшсе тăнине мар, ĕмĕтленнине, суннине палăртма пуçлать. Ку чăнах та çапла. Анчах та чăваш чĕлхе пĕлĕвĕ халлĕхе глаголăн сунăм тайăлни пуррине "официаллă майпа" йышăнман-ха.

Хановай-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Хейм-Паюта юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 45 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- ОбьСалехард хуличчен вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах, юханшыв бассейнĕ — Анат Обь Иртыш кĕнинчен.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анăç Каçпи шыв бассейн округĕĕыне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кума юханшыв Нӳрлĕ Буйвола юханшыв кĕнинчен вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Терек, Тан, Атăл юханшывĕсен хушшинчи юхăмсăр районсем.
Акварель (фр. Aquarelle — шывлă; итал. acquarello) — сăрă-ӳнер тĕсĕ, илем хайлавĕсене шывра ирĕлекен юри хатĕрленĕ сăрăсемпе сăнарлани.Сăрă шывра ирĕлсе тăрă та çӳхе пигмент пулса тăни тĕссене çăмăл та сывлăшлă, ачаш туса усă курма май парать. Акварель ӳнерĕн хăйне май енĕсене (япала калăпăшне тата тавралăха пуян тĕслесе сăнарлани) тата графикапа (хут сăнар ĕçĕнче юлашки вырăн йышăнмасть, сăрă хут çинче хăпартланса тăмасть, çу сăррисенчен уйрăммăн, яка юлать) пĕрлештерет.

Тарензей-Сё — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО/Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв Надуй-Яха юханшывăн сулахай çыранĕпе юппинчен 202 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 50 км.

Лю Сяобо (кит. йăл. 劉曉波, çăмăл. 刘晓波, пиньинь Liú Xiǎobō, раштав, 28 - 1955}}, Чанчунь) — китай правохӳтĕлевçи. Нобель лăпкăлăх парнин 2010 çулхи лауреачĕ.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ — Сухона.

Пур чукунра хутăшсем (Si, Mn, S, P), хăш чух легилекен элеменчĕсем (Cr, Ni, V, Al тата ыттисем). Чукун хăй тĕллĕн патрак. Тĕнче промăçлăхĕ чуrуна 2007 çулта 953 млн. тоннă (çав шутра Китайра - 477 млн. тоннă) шăратса тупăçланă.

НямсАй-Яха —Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Танлова юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 83 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.

Дим — Пушкăрт Республикин Чышма районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 35 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452120, ОКАТО кочĕ — 80202828002.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Таз юханшывăн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккинчен Енисей кӳлмекĕн бассейнĕн чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ — Таз.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тын шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Матыра юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тан юпписен бассейнĕ Хопёр кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тан (бассейнăн раççей пайĕ).

Можга — Пушкăрт Республикин Янаул районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 146 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452808, ОКАТО кочĕ — 80259890003.

Инари — Финлянди территоринчи кӳлĕ. Чулман Атăлсйоки, ИвалойокиИнари // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб.: 1890—1907. юханшыв юхса кĕрет, Паз (юханшыв) юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 1040,28 км².

Кĕçĕн Лядгей-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО/Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв Лядгей-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 14 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.

Ась-Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Ловля юханшывăн сулахай çыранĕпе, 6 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.

Бея (Пии) — Раççей территоринчи юханшыв. Хакаси территорипе юхать. Юханшыв Абакан (юханшыв)|Абакан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 71 км, бассейн лаптăкĕ 470 км2.
Витиси-Яха —Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв НямсАй-Яха юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 11 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.

Гавриловка — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ, Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Мăн Брусенка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.

Салана XVIII ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче хĕсмет тутарĕсем никĕсленĕ, кунта вĕсемТамбов кĕпернинчен, Касимовран, Чĕмпĕртен, Хусантан куçса килнĕ. 1861 çулта Кивĕ Хăлаткара 500 кил пулнă. Халăх йышĕ 1669 арçынпа 1369 хĕрарăмран тытăнса тăнă. 7 мечетпе 1 медресе ĕçленĕ.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ — бассейн çук.

Нянь-Ворга-Вож — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Харута юханшывăн сулахай çыранĕпе, 48 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 29 км.

Кырчанка — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Воя юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.

Çĕнĕ Ваçкино — Пушкăрт Республикин Мишки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 171 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452340, ОКАТО кочĕ — 80243850002.

Горелик Зиновий Самуилович (Горелик Залман Самуилович) — (19.11.1904(6)-14.12.1968), Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 30.10.1943. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 65-мĕш çарĕн 149-мĕш перевçĕсен дивизин 568-мĕш перевçĕсен полкĕн перевçĕсен ротин командирĕ, аслă лейтенант.

Чёрненькая — Раççей территоринчи юханшыв. Сарăту облаçĕ, Волгоград облаçĕ территорипе юхать. Алтата юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.

Викингсем IX — X ĕмĕрсенче утрав çинче нумай хула— Дублин, Лимерик, Корк, Уотерфорд — никĕсне хунă. Викинг сĕмĕ ирланд этносĕнче чылайах пулман, çапах та чуранлăха лекнĕ ирландсем скандинавсемпе хутăшса исланд этносĕ йышне кĕнĕ. Çав тапхăрти Ирланди кăсайĕсенче çапла каланă: «Чаплă ăратран тухнă чурасем те пулнă, Ирланди патшалăхĕнчен».

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тын шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Медведица [[Терса (пуçĕнчен Терса кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тан юпписен бассейнĕ Хопёрпа С.Донец юпписем хушшинче. Юханшыв бассейнĕ — Тан (бассейнăн раççей пайĕ).

Тинĕсĕн уçă пайĕнче çул тăршшипех пăр шуçса çӳрет, çу вĕçĕнче çеç сахалланаççĕ. Айсберг чылай, мăнаçлисем те тухаççĕ — йĕри-тавра çаврăнма вуннăсе-çĕрсем çухрăм. Çулла акватори пăртан тасалать, карапсем пăрлăх шельфне ишсе çитеççĕ. Çиелти шывăн вăтам температури −1 °С аяларах, çулла хăш чух 2 °С. Тăварлăхĕ 33,7-34,4 ‰. Юхамĕсем сехет сăнни куçнă еннеле йĕркеленнĕ. Шыв хăпарни çурма талăклă, 1 м çӳллĕшнелле.

Прахов Н. А. Страницы прошлого: очерки — воспоминания о художниках, К.: Держ. выд-во образотворчого мыстецтва и музычноï лит-ры УРСР, — 1958, с. 307.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.
Самар — нумай конфесси хули. Кунта чылай православи чиркĕвĕ, мăнастарь, кивĕ йăла чиркĕвĕ, мечет, еврей хорал синагоги, католици тата протестант храмĕ, баптистсемпе пятидесятниксен кĕлӳ çурчĕ пур, вĕсенчен:

1994-1999 çулсенче — Чăваш Республикин Хăрушсăрлăх министрĕ. 1999 çулхи чӳк уйăхĕнче Мускава ĕçе куçать, Раççей Федерацин ХФХ Тĕпчев управленин пуçлăхĕн çумĕ пулса тăрать.

1929-мĕш çулхи чÿк уйăхĕн 7-мĕшĕнче Манхеттенти кантур çурчĕн ултă пÿлĕмне йышăнса, Рокфеллерсен кил-йышĕ пулăшнипе никĕсленнĕ. Музейăн пĕрремĕш ертÿçи ÿнер тĕпчевçи Альфред Барр пулнă.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл Куйбышев шывуправĕнчен (Хура Атăл бассейнĕсĕр).

Мелеча — Раççей территоринчи юханшыв. Тĕвер облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Осень (Могочăпа пĕрлешни) юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 95 км, бассейн лаптăкĕ 1310 км2.

Пальми́ра (грек Παλμύρα, калькă: арам. ܬܕܡܘܪܬܐ Тадморте; ивр. תַּדְמוֹר‎ Тадмор; арап. تدمر Тадмор; эрм. Թադմոր, Արմավուտ Тадмор, Армавут – «пальмăсен хули») — расположенный в одном из ов Сири пушхирĕн пĕр оазисĕнче, Дамаскпа Евфрат хушшинче, пĕрремĕшĕнчен çурçĕр-тухăçалла 240 км тата иккĕмĕшĕнчен 140 км вырнаçнă кайранхи аваллăх (III—VI ĕмĕрсенчи) пуян хулисенчен пĕрри.

Ку чĕлхепе калаçакансен йышĕ 250 млн яхăн. Çыруллăхĕ арап çыруллахĕ çинче никĕсленет. Алжир, Бахрейн, Египет, Анăç Сахара, Иордани, Ирак, Йемен, Катар, Кувейт, Ливан, Ливи, Мавритани, Марокко, АПЭ, Оман, Палестина, Сауд Аравийĕ, Сири, Судан, Тунис патшалăхĕсенче ку чĕлхепе халăхăн ытларах пайĕ калаçать. Израильпе Иранра та калаçакансен йышĕ пысăк.

Дела, медиа, политика - хире-хирĕçле тăракан википедистсен блогĕ (чехла: Zprávy, media, politika – blog, jehož tvorby se účastní skupina „opozičních“ wikipedistů (Vít Zvánovec, Tomáš Pecina, Ross Hedvicek, Jvano a další), zveřejňující mnohé kritické komentáře ke stavu české Wikipedie)

Теодор Штормăн çуралнă вырăнĕ — Çурçĕр Фрисланди. Хăйĕн тăван хулинче латин шкулĕнче, Любекре гимназире вĕреннĕ, Киль тата Берлин университетĕсенче право пĕлӳне пухнă. 1843–1853 çулсенче юрист ĕç-пуçне Хузум хулинче пикеннĕ.

Ворскла — Раççей тата Украина территоринчи юханшыв. Белгород облаçĕ, Сумы облаçĕ, Полтава облаçĕ территорипе юхать. Покровка (Белгород облаçĕн Ивнян районĕ) пуçланса Днепродзержинск шыв усравне юханшыва вăрринчен Светлогорское ( Полтава облаçĕн Кобеляк районĕ) юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 464 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ юханшывĕсен бассейнĕ Надым юханшывăн бассейнĕн тухăç чиккинчен Пур юханшывĕн бассейнĕн çурçĕр-анăç чиккчен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ — Пур.

«Суррогатсем» (акăл. Surrogates) — Джонатан Мостоу режиссёр пĕр ятлă комикс тăрăх ӳнерленĕ, Брюс Уиллис тĕп рольте, 2009 çулта кăларнă фантастика боевикĕ.
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Васюган кĕнинчен Вах юханшыв таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Васюган, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.

Тоит-Юган — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Куноват юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 260 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 122 км.

Мускав патшалăх М. В. Ломоно́сов ячĕллĕ университечĕ (МПУ) — Раçейĕн малта пыракан пысăк вĕренӳ аслă шкулĕ, тăван çĕршывăн ăслăхпа культура центрĕ, Раççейĕн ватă университечĕсенчен пĕрри.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кондома юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Томь. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Иртыш кĕнинчен Çурçĕр Сосьва таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Ирышран Çурçĕр Сосьва таран, юханшыв бассейнĕ — Анат Обь Иртыш кĕнинчен.

Нассах — Германи территоринчи юханшыв. Бавари территорипе юхать. Юханшыв Майн (юханшыв) юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км, бассейн лаптăкĕ 140,49 км2.

Анапо (итал. Anapo) — Итали территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Иона тинĕсĕ юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 40 км, бассейн лаптăкĕ км2.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.

Табси-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО/Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв Кара тинĕсĕ юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км.

Пыл хурчĕсене утарта усрама çšнсем 6-7 пин çул каяллах пуçланă. Чăвашсем Капкас тăрăхĕнче пурăннă чухнех пыл хурчĕсене тытни паллă. Атăл тăрăхне çитсен чăвашсем вĕлле хурчĕсене йывăç хăвăлĕсенче, пăлтăрта, усранă. Палтăр сăмахĕ вара «пыл тăракан» сăмахсенчен тен пулса кайнă.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Баренц тинĕсĕн юханшывĕсен бассейнĕ Канин сăмсахĕнчен Печора юханшывĕн бассейнĕ таран не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ — Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Мезень юханшывсем хушшинчи бассейн.

Глазунов Пётр Алексеевич бел. Глазуноў Пётр Аляксеевіч' — (20.02.1920-08.03.1992), Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 23.02.1945. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра [[[3-мĕш Балтиçум фрончĕ]]н 14-мĕш сывлăш çарĕн 305-мĕш штурмлакан авиаци дивизин955-мĕш штурмлакан авиаци полкĕн командирĕн çумĕ, капитан.

1944 çулта Воннегут нимĕç çарĕсен Арденнри хирĕçле тапăну операцинче тыткăна лекет, 1945 çулхи нарăсăн 13—14-мĕшĕсенче, тыткăнри тапхăрта тăмăрсен авиацийĕ Дрездена бомбăланине курать. Çиччĕ американ вăрçă тыткăнĕ, весем хушшинче Курт Воннегут, Дрезденри çак тамăк вут-кăварĕнче чĕррĕн юлаççĕ. Унăн чун-чĕринчи пăшăрханăвĕсем чылай пултару ĕçĕсенче, автор ятне чаплăха хăпартнă «Пиллĕккĕмĕш бойня, е Ачасене хирĕç хĕрес харçи» романĕнче, хунав яраççĕ. Воннегута Хĕрлĕ Çар 1945 çулхи çу уйăхĕнче ирĕке кăларать.
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Иртыш кĕнинчен Çурçĕр Сосьва таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Ирышран Çурçĕр Сосьва таран, юханшыв бассейнĕ — Анат Обь Иртыш кĕнинчен.

Нюльядровка — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Тым юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 608 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 22 км.

1960 çулта вăл 17-çулхи Катрин Денёвпа паллашать, тепĕр хушăран хĕр унăн хваттерне пурăнма куçать. Денёв «Çылăх тата ырлăх» фильмĕнче вылять.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн анăç чиккинчен Скуратов сăмсахĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывесĕм, Печорăпа Обь хушшинче.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн анăç чиккинчен Скуратов сăмсахĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывесĕм, Печорăпа Обь хушшинче.

М. Еланова "Тĕрĕк Оперин Йăла Кунĕсем" (Турккă Республики, Çурçĕр Кипр) VI-мĕш фестивалĕнче Чăваш республикин ӳнер элчи пулнă. Çĕркаç ама патши ролĕпе ("Асамлă флейтă") Анкара (Турци) хулин опера театрĕн сцени çинче пултарулăхне кăтартнă. Темиçе хутчен те ăна Венăри Гизи Хеллерĕн паллă кĕвĕ салонĕнче юрлама чĕннĕ, Петĕр Дворски (Чехи, Словаки) фестивалĕн коцертĕсене хутшăннă.

1982 çултанпа патшалăхăн хăрушсăрлăх уйрăмĕсенче, прокуратурăра ĕçленĕ. Икĕ çул Афганистанра хĕсметре тăнă. 1994-1999 çулсенче — Чăваш Енĕн хăрушсăрлăх министрĕ. 1999 çулхи чӳк уйăхĕнче — Раççей Федерацин Федераллă Хăрушлăхсăрлăх Хĕсметĕн Тĕпчев ĕçĕсен уйрăмĕн пуçлăхĕн пĕрремĕш çумĕ.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Лаба пуçĕнчен Чамлык кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Кубань.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Дон шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Хитре Меча юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тан юпписен бассейнĕ Хопёр кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тан (бассейнĕн Раççей пайĕ).

1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн ял Сĕнтĕрвăрри районне кĕнĕ. 1939 çулхи пуш уйăхĕн 17-мĕшĕнче хыççăн Октябрьски районĕ шутне кĕнĕ. Октябрьски районне пĕтернĕ хыççăн ял Сĕнтĕрвăрри районне, 1962 çулхи раштавăн 20 хыççăн Çĕрпӳ районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Сĕнтĕрвăрри районне кĕрет. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн ял Çичĕпӳрт ял канашне, 1959 çулхи юпан 9 хыççăн Шĕнерпуç ял канашне кĕрет }}. Халĕ Шĕнерпуç ял тăрăхне кĕрет.

Шванхафель — Германи территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Хафель юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 3,4 км, бассейн лаптăкĕ км2.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Ардон. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши.
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн анăç чиккинчен Скуратов сăмсахĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывесĕм, Печорăпа Обь хушшинче.

Пальник-Йоль — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Мăн Роговая юханшывăн сулахай çыранĕпе, 72 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анăç Каçпи шыв бассейн округĕĕыне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кума Отказнен гидроузелĕнчен Зеленокумск хули таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Терек, Тан, Атăл юханшывĕсен хушшинчи юхăмсăр районсем.

Энтль-Гун-Еган — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв КАР/ОБЬ/1488/4/59/198 юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.

Кивĕ Хăлаткара халĕ 5 мечет, 2 вăтам шкул, 2 ача-пăча сачĕ, технологи техникумĕ, культура керменĕ, ӳнер шкулĕ, спорт шкулĕ, музей, 2 вулавăш, 3 парк, стадион.

Акварель // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб.: 1890—1907. (2011 çулхи Ака уйăхĕн 18-мĕшĕнче тĕрĕсленĕ.)

Пасол — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Ермаковский Еган юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 9 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.

Рязановка — Пушкăрт Республикин Çтерлĕ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 583 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453162, ОКАТО кочĕ — 80249880001.

Учуган-Асаново — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 293 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453193, ОКАТО кочĕ — 80248815006.

Милош Чермак, "Вики планетинчи çынсем", Рефлекс, № 16/2006, 20. 4. 2006 (чехла: Miloš Čermák: Lidé z planety Wiki, Reflex č. 16/2006, 20. 4. 2006)

Тарь-Ех — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Ендырь юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 113 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.

Пыр-Ёль — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Луза юханшывăн сулахай çыранĕпе, 429 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.

Hans K. Schulze, Reinhold Specht, Günter W. Vorbrodt: Das Stift Gernrode. Mit einem kunstgeschichtlichen Beitrag über die Stiftskirche, Köln/Graz 1965.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ — бассейн çук.

Бах Иоганн Себастьян (Johann Sebastian Bach), — нимĕç паллă кĕвĕ çыравçи, органист, бaрокко стилĕн представителĕ. 1685 çулхи пуш уйăхĕн 21 (кивĕ стиль тăрăх) Эйзенах хулинче çуралнă. 1750 çулхи утă уйăхĕн 28 Лейпциг хулинче вилнĕ.

Хулана 1906 çулта кунта çĕр камрăк тăприне тупнă американ усламçă-инженерĕ Джон Манро Лонгйир (акăл. John Munroe Longyear, 1850—1922) никĕсленĕ. 1916 çулта паççулкăна Store Norske норвег компанине сутнă.
Турналы — Пушкăрт Республикин Салават районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 934 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452486, ОКАТО кочĕ — 80247865001.

Лирика юррипе поэзин юлашки ăсти пулса, Шторм XIX ĕмĕрте Л. Тик пуçарнă сăвăçлăх йăлине çӳллĕ шая çити ӳстерет. Унăн сăввисем (Gedichte, 1852) нимĕç çавăç-лирики йышĕнче паллă вырăн йышăнаççĕ. Уйрăмах унăн новеллисем мăнаçлăн шăранса тухаççĕ. Пĕрремĕш курăнăвлă новелли XIX ĕмĕрте пурне те паллă Иммензее (Immensee, 1850) шутланать, çапах та чи пахараххи "Шур утланçă" (Der Schimmelreiter, 1888) тата Aquis submersus (лат. «Шывра путăнни») мерченĕ (1876) пулать.

Теприсем вăл ял варринче вырнаçнă Аслă Хăвапа пĕр килет тесе ĕненеççĕ. Иккĕмĕш верси Пикших ял историйĕпе çыхăннă. Маларах Пикших ялĕ пуçланса кайнă иккен, анчах ялти çынсем шыв çуккипе асапланнă. Урпай ятлă чăваш — сунара çӳреме юратаканскер — Асхва çырминче хăватлă çăл куç тупнă. Ял ячĕ 1796 çултанпа Аслă Хăва пулнă. Мĕншĕн Асхва ял историне Пикших ялĕпе çыхăнтарнине те ăнлантарма йывăрах мар. Иккĕшне ял канашĕ, вăтам шкул, спорт шкулĕ тата почта уйрăмĕ çыхăнтарать. Иккĕшĕ те Канаш районĕнчи Асхва ял тăрăхне кĕреççĕ.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Васюганран Ваг таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Барнаул хулинчен Çĕнĕ Çĕпĕр гидроузелĕччен, Чумыш юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Томь кĕриччен, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.

Ӳсентăрансем (лат. Plantae е лат. Vegetabilia) – нумай клеткăллă организмсен тĕп ушкăнĕсенчен пĕри. Ку ушкăна йывăçсем, тĕмсем, курăксем, упа саррисем, мăксем, симĕс шыв курăкĕсем кĕреççĕ. Тĕнчере мĕн чухлĕ ӳсентăран пулнине халлĕхе татса пама çук. Тĕпчевçĕсем 250 çул ытла ĕнтĕ чĕрĕ тĕнчене вĕçне-хĕрне çитиех тĕпчеме тапаланаççĕ, анчах та пĕчĕк тата питĕ пĕчĕк организмсене пĕтĕмпех тĕпчесе пĕтерме ниепле те пултараймаççĕ. 2004 çул тĕлне тĕпчевçĕсем ӳсентăрансен 287 665 тĕсне тупса палăртнă. Вĕсем хушшинче 258 650 чечек, 16 000 мăк, 11 000 папоротник тата 8000 симĕс шыв курăкĕ. Ӳсентăрансене ботаника тĕпчет.

1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 Вăрмар районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Тăвай районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Вăрмар районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3 хыççăн хальхи вăхăтчен Тăвай районне кĕрет.

Николай Крючков тăватă хутчен авланнă пулнă. Малтанхи икĕ арăмĕ актриса пулнă. Пĕрремĕшпе, Пастухова Марипе (Пурис ывăлĕ), актёр «Трактористсем» фильма ӳкернĕ чухне, иккĕмĕшпе, Парфаньяк Аллăпа (Николай ывăлĕ) «Небесный тихоход» фильма ӳкернĕ чухне, паллашать. Иккĕшĕ те Крючковпа паллашнă самантра студент пулнă.

Васин Александр Григорьевич — (1920, нарăс-18.04.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ ', , '. Указ дати - 15.05.1946. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра [[[1-мĕш Беларуç фрончĕ|1-мĕш Беларуç фрончĕн]] 5-мĕш тапăнакан çарăн 60-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 177-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн [Рота (çар)|рота]] командирĕ, гварди лейтенанчĕ.
Береснев Григорий Ефимович — (23.02.1916(10)-26.06.1944), 1-мĕш Балтиçум фрончĕн 6-мĕш гварди çарĕн 270-мĕш перевçĕсен дивизин перевçи 975-мĕш перевçĕсен полкĕн, красноармеец, Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 24.03.1945.

Фёренбах — Германи территоринчи юханшыв. Рейнланд-Пфальц территорипе юхать. Юханшыв Швайх юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11,24 км, бассейн лаптăкĕ 21,991 км2.

Гусаров Николай Михайлович — (4.12.1917(21.11)-03.09.1979), Совет Союзĕн Паттăрĕ , . Указ дати - 04.02.1944. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Беларуç фрончĕн 16-мĕш сывлăш çарĕн 6-мĕш пĕтерекен авиаци корпусĕн 279-мĕш пĕтерекен авиаци дивизин 486-мĕш пĕтерекен авиаци полкĕн штурманĕ, майор.

Дора-Бальтеа (итал. Dora Baltea) — Итали территоринчи юханшыв. Валле-д’Аоста, Пьемонт территорипе юхать. Юханшыв По (юханшыв)|По юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 160 км, бассейн лаптăкĕ 4320 км2.

Суук-Чишма — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 630 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453007, ОКАТО кочĕ — 80235850008.

Елена Ивановна Рерих (1879–1955) — вырăс философĕ, çыравçи тата общество деятелĕ. 20-мĕш ĕмĕрте вăл Авалхи ăс-хал вĕрентекенĕсемпе тачă хутшăнса ĕçлесе Чĕрĕ Этика (Агни Йога) философилле вĕрентĕве йĕркелесе ярать.

Ефрем-Сё — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Сада-Яга юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 21 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км.

Кутмас — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Хăвăрт Танып юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км.

Бактериоло́ги — бактерисем çинчен вĕрентекен ăслăлăх, анлăрах ăслăлăх уйрăмĕ — микробиологи. Бактериологие хăй тĕллĕн аталанакан темиçе отрасле пайлаççĕ.

Кубрат вилсен унăн ывăлĕсем уйрăлнă. Асли — Питпуян — ашшĕ вырăнĕнче юлнă, шăллĕсем тухса кайсан ăна хасарсем пăхăнтарнă. Иккĕмĕшĕ, Кăтра Паттăр, хăйĕн йăхĕпе Вăтам Атăлçине хăпарса Атăлçи Пăлхар патшалăха никĕсленĕ. Аспарух оногондур йăхĕсемпе Дунай лешьенне каçса кайнă.

Вэн-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Тирвы-Яха юханшывăн сулахай çыранĕпе юппинчен 22 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 54 км.

Самарта 2008 çулхи кăрлач тĕлне 1 миллион 158 пин çын пурăннă. Икĕ тĕпĕллĕ Самара—Тольятти агломерацинче — Новокуйбышевск, Кинель, Чапаевск, Жигулёвск — 2,3 млн çын шутланать (РФ 3-мĕш — Мускавпа Санкт-Петербург хыççăн 2005 çулта.

Себета-Яга — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Тарипат-Яга юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 15 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 34 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.

VII ĕмĕр хыççăн ирландсем хăйсен сĕмне Шотландире сарса Дал Риада патшалăхне йĕркелет. Ирланд миссионерĕсем христос тĕнне пикт Шотландине илсе килеççĕ, вĕсене Европăра та пĕлнĕ.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.