Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
ილინოისი (ინგლ. Illinois) — შტატი ააშ-ს, იდვალუაფუ ოორუე-ბჟაეიოლიშ ცენტრალურ რეგიონს. ჯოხო ალგონკინარეფიშ ნინაშა შანენს „მალიმორეფს, გურამ ადამიერეფს“. — ილინოისის 1673 წანას მიოგორეს ფრანგეეფქ ჟოლიექ დო მარკეტიქ. თიშ ფორმირაფაქ მოხვადჷ 1720 წანას; 1763 წანას ფრანგეფს დუთმეს ინგლისარეფს. 1783 წანას გეგნორთჷ ააშ-იშ მართუალაშა. 1809-შე ტერიტორიაშ სტატუსი უღუ, 1818-შე — შტატიშ.

კოიაიკე (ესპ. Coihaique) — ნოღა დო კომუნა ჩილეს. თე ჯოხოდვალაშ კომუნაშ, პროვინციაშ დო აისენიშ რეგიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. კომუნაშ ფართობი – 7290,2 კმ². მახორობა — 55381 კოჩი (2002). მეჭედალა — 6,86 ად/კმ².

2010 წანაშ გჷმათუთას მიანმაქ დოთირუ ქიანაშ ჯოხოდვალა მიანმაშ ოკათე, მიანმარიში ოკათე რესპუბლიკა–შა, თეწკჷმა ართო თირელქ იჸუ ქიანაშ სახენწჷფო გერბი დო შილაქ.

ორგანიზაციაშ თარი ღანკი რე ცოტნე დადიანიშული ღირებეფიშ – ოდაბადეშო, ეკლესიაშო, მოჯგირეშო დუდიშ დოდვალაშ პოპულარიზაცია ქორთუ ჯარალუას. „დარბაზიშ“ უმაღალაში სხუნუშ მაკათურ გიორგი ნარმანიაშ რაგადით, ორგანიზაციაშ ღანკი რე ჯვეში ტრადიციეფიშ აკოგორუა დო ჯარალუას ხეახალშო გოფაჩუა. „ჩქი ართიანი დობგორით დო გოართოიანაფა ქეშიბლებეთ. მუთ უმოსი ადამიერი ეიაჸუნუ წჷმოჭყაფასჷნი, თით უჯგუშო შემალებენა ნაფირქებუშ რეალიზაფა.“

თელეთიშ ქჷნდჷრი, თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე-ბჟაეიოლი ნოჸელაქჷნდჷრი. ბჟაეიოლი მტკვარიშ ლეხერშა გიმურს, ობჟათეშე უხურგანს ქართიშ ქვიბის. ეგაფილი რე ეოცენიშ ვულკანოგენური ქანეფით. დაბალგვალამი რე (1000 მ-მდე). უღუ მოთინილი კუნწული დო სქირე რობუეფით დოსვარილი კართეეფი. გოქუნილი რე უმოსო ძიგირამი ბართვონათ. კართეეფიშ თუდონ ნორთის ხელუანურო რე გაშენებული ტყალეფი. თელეთიშ ქჷნდჷრს რე კონკა შავნაბადა.

თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და მასაეფი ჩინებულეფი რენა მუჭოთ კონწარი მალიმორეფი, თინეფიშ კულტურაშ ცენტრის რე ორინჯი. ართ-ართი წიმინდე რწუმა რაგადანს, ნამჷ-და ჭვემაშ ღორონთი ნგაიქ არძა ორინჯი მასაიშ კათას ქჷმეჩჷ, თეშ გეშა არძა, ნამუსჷთ ორინჯი ჸუნსჷნ, მუდგაიჸინ ბორჯის მეუხირუდესკონ ოკო მასაეფშა. თექ მუსხიშა გჷმიჭანუ შხვა ტომეფწკჷმა სერიოზული კონფლიქტი, მუჟამსჷთ მასაიშ კათა „მუნეფიშ დორხველობაშ“ დორთინას ცადენდესჷნ. მასაიშ კათა ჸუდეეფს აკმაგანს გიშასქირაფილ ნაკელშე, ჩხოუშ ზისხირიშ შუმა თინეფიშ კანკალე წიმინდე რიტუალიშ ნორთი რე.

მაგიაშ ომინისტრე იმარცხებჷ ვოლდემორწკჷმა ლჷმას. მაჟირა ლჷმას ღურუ მიარე მაგლი, აკანი აღუ ბრელ კატასტროფას, ნამუეფიშ სამანჯელი უჩინებუ რე. ფენიქსის ორდენი ღურაშ მარხვალეფწკჷმა ლჷმას საუჯგუშო ჯადოქარეფს ოდინუანა. ჰარი პოტერს, ჰერმიონ გრეინჯერს დო რონ უისლიშ რინას ოინტერესე მოლინეფს უღუ აბანი, გიშაკერძაფილო თენა ოხუ ოჸოროფე ურთიართობეფს, მარა ოშქურანჯობა არგამა რე დო ჰოგვორტსიშ სკოლა უთხილუ იჸი. ჰარი გეგენს ვოლდემორიშ არძაშე თარი ფულირეფს დო გომორძგუაშო ოხვილური იჸი არძაშე დიდი ათოჸუნა.

მასაიშ კათაშ მუდანობა დოხოლაფიორო 900 ვითოშ ადამიერშე მილიონშახ იკოროცხუ, თინეფშე, შხვადოშხვა ფასებათ, 350 000—453 000 კენიას ოხორანს. მართალი რე, თე სტატისტიკაშ სითინე საეჭო რე, თიშ გეშა ნამჷ-და თე რაიონს მახორობაშ ეჭარუა ვაეფექტური რე, მასაიშ კათას პასპტორტი ვაუღჷ, ჩინებული რე, ნამჷ-და თე კათაშ მუდანობაქ ოგინაფალო მირკჷ ორულუე ლახარაშ უკული, ნამუთ გჷნმიღალუაფუ ხოჭო ცეცეშით.

Whorf, Benjamin Lee (1941). „The relation of habitual thought and behavior to language“. Language, Culture, and Personality: Essays in Honor of Edward Sapir.
ჯეფ დენიელსი (ინგლ. Jeff Daniels; დ. 19 ფურთუთა, 1955) — ამერიკალი არტისტი. უღუ მუში უკომერციე თეატრი მიჩიგანს. მუჭოთ თეატრალურ არტისტის, მეღებული აფჷ ტონიშ ჯილდო.

არაგვის წყარალა უჩქჷ აფუნს დო შქა მარაშინათუთაშახ იგინძორებუ. დამორჩილს ფხშირი რე წყარიშ მოლაფა. ზოთონჯის წყარიშ სიჭიჭარე უჩქჷ. არაგვიშ გუმნაკათაშ 39,3%-ის მოურს აფუნშა, ზარხულშა 30,8%, დამორჩილშა - 19,5%, ზოთონჯიშა - 10,4%. მუჭოთ წესინ ვეჸინუ.

ლუკ არნოლდი (ინგლ. Luke Arnold, დ. 24 ღურთუთა 1984, ადელაიდა) — ავსტრალიარი არტისტი. არძაშე უმოსი ჩინებული რე ჯონ სილვერიშ როლიშ რსულებათ ტელესერიალს „უჩა არქანეფი“.

„ოკათაშური ბირეფიშ დო სხაპუეფიშ თელ საქორთუოშ ოლიმპიადაქ იტარჷ ქართის, საოპერო თეატრიშ დგჷმილს, 8-შე 13 გჷმათუთაშახ. ოლიმპიადას ოკათჷდეს არძაშ უჯგუში ოკათაშური ეთნოგრაფიული ბუნეფი, ნამუეფიშ გიშაგორუა ხვადუდუ ონოღურ დო ორაიონე ოლიმპიადეფს“, – იუჭყაფუაფუ გაზეთი „ახალგაზრდა კომუნისტი“. მოშინაფილი ოლიმპიადას თადა გოგუაშ ბუნა ჩხოროწყუშ ორაიონე ოლიმპიადას გიშაგორუაშ უკული იჯღონუ გჷშაკერძაფილი მოწონუა გჷშეჭანუ მაჯინეეფ შქას თიშ სცენას ბერგეფით შერსულებულ მარგალური ნოდურქ „ოდოიაქ“, ნამუთ „სახკინმრეწვიქ“, მუჭოთ მუსიკალური ფოლკლორიშ ართ-ართი ძალამი ოინტერესე მინუში, ფირშა ქენიჭარჷ. ოლიმპიადას ბუნაქ ეჭოფუ მაჟირა ჯილდო. თეშ უკული თადა სირჩინუეშ გეშა ბუნას ვა ხემანჯღვერენს. თიშ საქვარს დათიკო ფაცაცია აგინძორენს. წორეთ თიშ ხემანჯღვერუათ მუწოდირთუ̂ ჩხოროწყუშ ბუნაქ 1938 წანაშ ოლიმპიადას: გჷშაკერძაფილი მოწონუა ბუნაშ რეპერტუარქ დეინალჷ (უმოსო თეთ იშხვანერებუდ თინა შხვა ბუნეფშე). ჩხოროწყუალ მაბირეეფს გეგნაჩჷ მაჟირა ჯილდოქ. თადა გოგუა, თიშ უმკუჯინუო, ნამდა ბუნას ანწ ვახემანჯღვერენსინ, ლიაშა სქიდუ ქორთული ხალხური ბირაშ დიდი ქომაგო. „ამდღათ, რჩინუს, გური იშენით მიბირს, დო სოთინ ახალი მუთუნც ჸუც ქუმუკინდუანქჷნ, ძალამს დეიბნტერესებუქ დო ვოცადჷქ, ქიდიბგურუენი, – ფხშირას თქუანს ტომბას რჩინაფილი ლოტბარი.

ბჟაეიოლ აფრიკაშ ხუალაშ ღოზი (ინგლ. Great Rift Valley) – ართ-ართი უშხუაშ ხუალაშ ღოზი ბჟაეიოლ აფრიკას.გჷნოზინდილიე დახე 6 000 კმ-ის ოორუე სირიაშე ცენტრალურ მოზამბიკშახ. ხუალაშ ღოზიშ სიგანა იძანძჷ 30-100 კმ-იშ ფარგალეფც, ოდო სიტომბა მუსხირენ ოშურშე ვითოშ მეტრაშახ. გიჭყჷ აფრიკაშ დო არაბეთიშ ტექტონიკურ ფილეფიშ თანჯას თინეფიშ ყარაფიშ გეშა.

ქრისტეფორე კოლუმბიქ 1492 წანაშ 12 გჷმათუთას მაართათ მორთჷ კოკიშა, ნამუსჷთ უკული გიადჷ გუანახანქ, დო უკული თიქ კუბაშ ოორუე-ბჟაეიოლ წყარპიჯიშა 27 ან 28 გჷმათუთას დართჷ თი აკანს, ნამუსჷთ ამდღა ბარაკოა ჯოხო. თიქ კოკი ესპანეთიშ ახალი ომაფეშ დორხველობათ გჷმაცხადჷ დო Isla Juana გიოდჷ ასტურიაშ პრინციშ ხუანიშ პატიოცემელო. 1511 წანას, დიეგო ველასკეს დე კუელიარიქ ბარაკოას მაართა ესპანური ოხორე ქჷდარსხუ. მალას გორჩქინდჷ შხვა ოხორეფქ ხოლო, თინეფს შქას ჰავანა კუბაშ მუმალი ნანანოღა, ნამუთ 1515 წანას დირსხუ. ესპანარეფქ თე პერიოდის დოხოლაფირო 100 000 აბანობური მახორუ ჭკორო ქიგირინეს, ნამუსჷთ ორქოშ ოგორუე ხანდეფშო გჷმირინუანდეს. კოკიშ ჯინჯიერი მახორობაშ დიდი ნორთიშ მოჯალაგუა გჷმიჭანუ ინფექციურ ლახარეფქ ხოლო, მუშენ-და თე ლახარეფიშ სააწმარენჯოთ ორთაშობური იუნიტეტი ვაუღუდეს. 1529 წანას, წითელე პატონეფიშ დო დიდ ბატონეფოშ გეშა კუბაშ მახორობაშ 2/3-აშ ღრა გჷმიჭანუ.
ოკო ფშინუათ, ნამდა ფიზიკურ-გეოგრაფიულ მიმალობაქ ანტიკურ პერიოდის გოვითარაფაშა ვემიართჷ, მორო ბერძენ ნატურფილოსოფოსეფქ დო გეოგრაფეფქ დარსხუეს ფიზიკურ-გეოგრაფიულ დისციპლინეფი : ქიანაშმარჩქინალას, ზოგადდიხაუჩაშმარჩქინალას დო კარტოგრაფიას.

ქარელი — ნოღა საქორთუოს, ქარელიშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ დინოხოლენი ქართლიშ ვეს, წყარმალუ ტკვარს. სიმაღალა ზუღაშ დონეშე 620 მ, გოძვენა ქართიშა 94 კმ. ქარელქ რაიონულ ცენტრო გჷნირთჷ 1939 წ., დაბათ გჷნირთჷ 1962 წ., ნოღათ გჷმიცხადჷ 1981 წანას. ქარელს რე რკინაშარაშ დგჷმილი, ორეწუალე ოწარმეეფი, სინთელუანობაშ, გონათუაშ დო კულტურაშ დგჷმილეფი.

სიროკო (იტალ. sirocco < არაბ. შარკ – ბჟაეიოლი) — ობჟათეშ ვარდა ობჟათე-ბჟაეიოლიშ ტიბჷ, ნძალიერი ბორია, ნამუთ უმენტაშო ირქენს სქირონაშქა ზუღაშ ღანჩოს დო უმბარს ოორუე აფრიკაშ დინოხოლენი რაიონეფიშ დო არაბეთიშ ჩქონიშ ტიოზეფშე. სქირონაშქა ზუღას გჷნულაშ ბორჯის სიროკო უძინანს ჭოროფას, მორო, თეშ უმკუჯინალო, ევროპაშ სქირონაშქა ზუღაშ წყრაპიჯიშ მიარე აკანს იშენ ოხომუანს ჩანარეფს.

ასე არძაშე დიდი სტალაგმიტი მეგორაფილი რე გჷმოფაქვილ ლას ვილასის, კუბა. თიში სიმაღალა 63 მეტრა რე. სიდიდათ მაჟირა სტალაგმიტი 35,6 მეტრა რე დო თინა იდვალუაფუ სლოვაკეთიშ გჷმოფაქვილ ბუზგოს.

ჯანი ინფანტინო (დ. 23 მელახი, 1970, ბრიგი, ვალეშ კანტონი, შვეიცარია) — იტალიური წჷმოულობაშ შვეიცარიალი ოკუჩხბურთე ფუნქციონერი. ფიფაშ მაჩხორა პრეზიდენტი 2016 წანაშ 26 ფურთუთაშე. პროფესიათ — იურისტი.

მეჰმედალი ბარიშ ბეშლი — შინელი ლაზი მობირე დო მოქარანე, როკ ბუნა „ზუღაში ბერეფე“-შ დუმარცხუაფალი, თურქეთის პირველი ლაზური ჟურნალიშ „ოგნი სქანი ნენა“-შ დუმარცხუაფალი დო რედაქტორი, ლაზურ კულტურაშ ასოციაციაშ დუდმახვენჯი

რადე შერბეჯიაქ დებადჷ ხორვატიაშ ოფუტე ბუნიჩის. 1969 წანას გათუ დრამატული ხელუანობაშ აკადემია ზაგრებიშ უნივერსიტეტის. მუში მოქიმინჯალაშ შარა თიქ მუჭოთ თეატრიშ არტსტიქ დიჭყჷ, უკულ მუშენდჷ ხორვატიაშ ერუანულ თეატრის დო ნოღაშ დრამატულ თეატრის (ზაგრები). იუგოსლავიას ჯოხო მიპალუ თიშ უკული, მუთ გასახიერჷ ჰამლეტიშ როლი, 1974 წანაშ დოდგჷმას. აქტიურო აგინძორენდჷ გიშულეფს თეატრის, მუშ უკულით გიმორჩქინდჷ კინოს დო ტელევიზიას. რადე შერბეჯიას ბჟადალუს პოპულარობა მოუღჷ ფილმიქ „ჰანაშ ლჷმა“. თიში კინოროლეფშე ოშინალი რე ხოლო „ფართას წკურილი თოლეფით“, „დიდი კუში“, „ევროტური“ დო შხვა.

ბეზ ლურმენი (ინგლ. Baz Luhrmann დ. 17 ეკენია, 1962, სიდნეი) — ავსტრალიარი რეჟისორი, სცენარისტი, პროდიუსერი. გინოღალირი აფუ ხუთი ფილმი. ჩინებული რე „ჭითა ფარდაშ“ ტრილოგიათ. ლურმანს დოდგუმილი აფუ ხოლო ოპერა. თიში ფილმეფი ჯინჯიერო გიშიგორუ ოძირაფუთ. მიკუჯინუო ურჩქვანუო, კომერციული წუმოძინა უღუდჷ ფილმეფს „რომეო+ჯულიეტა“ დო „მულენ რუჟი!“. კრიტიკოსეფქ ნარკებო მიწონესჷ „ავსტრალია“.
ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედიაშ სტატიეფიშ დიდი ნორთი უკინებჷ ბიბლიოგრაფეფც, მუთ გაბრას არზენც მაკითხირალც უმოსი ფართას გეჩინებაფუას ლიტერატურაშ თე თუ თი პრობლემეფი. ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედიაშ ღოლამას თარი ომენცარე რედაქციაშ დარგიშური დო ფუნქციონალურ რედაქციეფწკჷმა ართო აქტიურო ოკათუდ რესპუბლიკაშ მენცარეფიშ დიდი კოლექტივი (საქორთუოშ სსრ მენცარობეფიშ აკადემიაშ პრეზიდიუმიშ ხემანჯღვერალათ, მუთ ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედიას შანულამი ომენცარე-მეთოდურ მოხვარას უწიენდ) დო ქიმერონული ინტელიგენცია. ოწმახუშე იხაზირჷ დო იბეშტუ ედომუშამი გჷმოჩამაშ თემატური ზიტყვონეფი (36 დოჯოხონობაშ) დო მაკეტი, ნამუეფუშ სხუნუას ოკათუდ რესპუბლიკაშ ომენცარე დოწესაფილობეფი, უმაღალაშ ოგურაფუეფქ, პარტიული, სახენწჷფო, პროფკავშირული დო კომკავშირული ორგანიზაციეფქა, ქიმერონული რსხუეფქ, უჭყაფეფქ, ოწარმეეფქ დო შხვა.

დებადჷ შვეიცარიას. 2000 წანას, უეფა-ს დიჭყჷ საქვარუა. 2009 წანაშე უეფა-შ გენერალური მელამოსე რე. 2016 წანაშ 26 ფურთუთას ფიფა-შ პრეზიდენტო გეგშაგორეს.

1960-იან წანეფს აეროგჷთაბიჯალიშ დგჷმილს აკიგჷ აეროდრომქ. 1980-იან წანეფს ეიოფურინალ-დაფურინალი ზოლი გოფაჩეს. 1993 წანას აეროპორტი დოკილეს. აფხაზეთიშ კონფლიქტიშ უკული აეროდრომს მუსხირენ მეტებული ფურინჯიქ დო დიდმუდანობათ ნაღმიქ დოსქიდჷ. თაშნეშე დონაღმილი რდჷ ეიოფურინალ-დაფურინალი ზოლი. 2008 წანაშ 11 მარაშინათუთას რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმაშ ბორჯის მაართათ 15 წანაშ გოძვენას დაფურინეს რუსეთიშ ოურდუმე-სატრანსპორტო ფურინჯეფქ. 2008 წანაშ 14 ეკენიას აეროპორტის დაფურინჷ ომენოღალე ფურინჯიქ — რუსეთიშ გალენური საქვარეფიშ სამინისტროშ ფურინჯი.

მაო ძედუნი (დ. 26 ქირსეთუთა, 1893, ოფ. შაოშანი, ხუნანიშ პროვინცია — ღ. 9 ეკენია, 1976) — ჩინეთიშ ლიდერი 1945 წანაშე, ჩინური კომუნიზმიშ დუმარსხუაფალი.

კორპორატოკრატია (ინგლ. corporatocracy — „კორპორაციაშ ნძალაუფლბა“) — სახენწჷფოშ მართუალაშ ფორმა ვარდა პოლიტიკური სისტეა, ნამუშ ბორჯის ხეშუულება იხორციელებუ ნძალაუფლებამი ვარდა დიდარი კორპორაციეფიშით.

1949-1955 წანეფს როსელინქ ბერგმანი გეგნიღჷ ხუთ ნეორეალისტურ ფილმის დო ართი დოკუმენტური ფილმიშ ეპიზოდის. ნეორეალისტურ ფილმეფს ჯინჯიერო უპროფესიონალე არტისტეფს გიმირინუანდესჷ, ათეშენ ბერგმანიშ გუმორჩქინაქ კრიტიკა გიშიჭანუ.

შოტლანდიაშ ზოხორინალაშენ ლჷმეფი ჯინჯიერო ინგლისწკჷმა იწარმებუდჷ 13-14 ოშწანურეფს. მაართა ლჷმაქ 1296 წანას გეტირხჷ ინგლისიშით შოტლანდიაშ ტერიტორიას ჯარეფიშ აშარინაფაშ გეშა დო 1332 წანს ედინბურგ-ნორთონმფთონიშ აკოპიჯაფაშა ხეშმოჭარუათ ითუ. მაჟირა ლჷმა 1332-1337 წანეფს იწარმებუდჷ დო ბერვიქიშ აკოპიჯაფათ ითუ.

ჩქვალერი — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტის, იდვალუაფუ წყარმალუ ინწრაშ (წენწყარიშ მარძგვანი ნადუ) ჟიმოლენ განშე, ზუღაშ დონეშე 320 მეტრას. წალენჯიხაშე დოშორაფილი რე 18 კილომეტრით, ჯვარშე 18 კილომეტრით. 2002 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 702 კოჩი.

Brecht's works in English: A bibliography: The bibliography of Bertolt Brecht's works in English translation aims to present a comprehensive listing of Brecht's works published in English translation.
1921 წანას რუსეთიქ საქორთუოშ ანექსია ქჷმახვამილუ. ქიდიჭყჷ კათაშ მასიურ რხუალაქ, რეპრესიეფქ დო იდეოლოგიურ თხოზინქ, მუდგაქ ინტელიგენციას ხოლო ქიმკაწაწჷ. ტერენტიქ ეკონიაშა ქჷდოსქიდჷ ოდაბადეშ ართგურო. თინა ხონარმაღალო ივარანს „პარტიულ“ პოეზიას. 1924 წანას ჭარილ აკა კაკალია ლერსის ტერენტი სტალინს აკრიტიკენს დო დიქტატორს გითმიოდვანს. ტერენტიშ ანტიკომუნიტური ლერსეფი რე: "1921","პოეზია", "ფიქრები ქაქუცას მკვლელობის დღეს" დო ათაშ უკული. რჩქინელი ამბე რე ნამუდა გრანელს ართი კაკალი ლერსი ხოლო ვაუჭარჷ „ჭითეფშა“. თეშ გურშენ ტერენტი გეგშიჸონეს შოვინისტო დო მანებელ პოეტო დო ქჷდიჭყეს ტერენტიშ აკონჭირა. პროლეტარ პოეტეფქ დიხას ქიმთანთხორეს თიშ პოეზია, დო 1926 წანაშე შურო ვაუბეშტუნდეს ლერსეფს. ტერენტიშ ჯოხოს სერიოზულ ტაბუ ქიგიოდვეს. უზურეფი რე ნამუდა ტერენტი უციოთ მოხვადუდჷ 1937 წანაშ რეპრესიეფსჷნ.

648 (ამშოშ ჟარნეჩდობრუო) წანა — იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თახაშხა. თე წანა რე VII ოშწანურაშ მა-5 დეკადაშ მა-8 წანა.

თიშ გიშულეფს (ნამუშეთ ზოხო ასე ორატორული ხელუანობაშ კლასიკათ რე მერქინელი) თინა მოუჭანუანდჷ წორწოობაშ მეჭირინაფას შვიდობაშ შარათ. თიშ გიშულეფი ომენოღალე ნებეფიშ ყარაფის ენერგიას არზენდჷ - იჭყაფუდჷ მარშეფი, ეკონომიკური ბოიკოტეფი, მასობური გიშულეფი დო თიჯგურეფი. თე ყარაფის შედეგო მაჸუნჷ აქტიქ ნებეფიშ გეშა მეღებული კონგრესიშით.

XIX ოშწანურა რე გეოგრაფიაშ დორსხუაფაშ თარიღი. გვალო XIX ოშწანურას დირსხუ გეოგრაფია მუჭოთ დუდიშული მენცარობა. წანეფიშ გოძვენას შაყარელი ფაქტობრივი მოღეფქ დო თეორიულ სინთეზიქ ღოლჷ გეოგრაფიაშ დინახალენი კანონზჷმიერალეფი. ხოლო გეოგრაფიულ მეგორაფეფქ იღოლჷ გოლინა ოქიანუშ წუმოდგინაშე. XIX ოშწანურაშ მიმაგორაფალეფშე ოშინალი რე: დეივიდ ლივინგსტონი (1813-1873), ფერდინანდ ფონ რიხტჰოფენი (1833-1905), ნიკოლოზ პრჟევალსკი (1839-1888) დო ფრიტიოფ ნანსენი (1861-1930).

კულტურა — ართ-ართი არძაშე ფართოთ გოფაჩილი ზიტყვა რე მუჭოთ ომენცარე ლიტერატურას, თეშ ორინე რაგადუას. თის მიარე შანულამობა უღუ, მუთ კინე კულტურაშ ფენომენიშ სირთულეთ დო მიარეფერუამობათ რე გოპიჯაფილი.

1526 (ვითოშ ხუთოშ ეჩდოამშვი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თუთაშხა. თე წანა რე XVI ოშწანურაშ მა-3 დეკადაშ მა-6 წანა.

არქიტექტურა - ჟერონიმუშიშ მონასტერი დო ბელენიშ ჯიხაზურგა ლისაბონს, ევორაშ, გიმარაინშიშ დო პორტუშ ისტორიული ცენტრეფი; ალტუ-დორუშ მეღვინალაშ რეგიონი, ნოღა ანგრა-დუ-ეროიჟმუ (აზორიშ კოკეფს), ალკობასიშ დო ბატალიაშ მონასტერეფი;

ირანიშ ტერიტორია ირთუ ოსტანეფო (სპარს. استان — ostān; ბრელობით. — استانﻫﺎ — ostānhā), ოსტანეფი ირთუ შაჰრისტანეფო (სპარს. شهرستان), ირანიშ დიდი ნოღეფი რგებაფულენა სპეციალური ნებეფით. ამდღა ირანი ირთუ 30 ოსტანო.

ისტორია - უჯვეშაშ ხანას დოხორინელი რდჷ პიქტეფიშ დო გელეფიშ ტომეფით. მა-5-6 ოშწანურას თაქ ქჷდიხორეს სკოტეფქ (ათეშე რე პროვინციაშ ჯოხოდვალა). მა-11 ოშწანურას იფორმირჷ შოტლანდიაშ ომაფექ. ინგლისიშ ცადეფი შოტლანდიაშ დომორჩილაფას დიდი აწორინაფეფით ხვადუდჷ. 1603 წანას ინგლისიშ ომაფე ხვისტაშა სტიუარტეფიშ შოტლანდიურ დინასტიაქ გეშართჷ, მუშ უკულნეშეთ თინეფქ უნია აკაშკვეს. 1651-1652 თინაქ მერცხუაფილქ იჸუ ინგლისწკჷმა (ოფიციალური გოართოიანაფაქ 1707 წანას მოხვადჷ). შოტლანდიაშ პარლამენტიქ გეუქვუ 1707 წანას, კინ ეკინწყუ - 1999 წანას. 1979 წანას იტარჷ რეფერენდუმქ, სოდგათ მაკათურეფიშ 51,6 %-იქ ხონარი ქიმეჩჷ ავტონომიას.
გვალო ოთხი თარი წინგი რე (დინოჭარუაქ უმოს მოგვიანაფათ მოხვად, ჯვ. წ. 1500-1000 წანეფს): 3 წოდებაშ რჩქინა: რიგვედა (ანუ ჰიმნეფიშ ვედა), იაჯურვედა (თენა რე მსხვერპლიშ წირუაშწკჷმა მერსხილი ვედა), სამავედა, ათარვავედა (მოგვეფიშ ვედას) თინეფს ორხველჷ დო თინეფშე მოურს ბრაჰმანა (ე. ი. ვედეფიშ კომენტარეფი), სუტრა, ერუანული ეპოსეფიშ — მაჰაბჰარატაშ დო რამაიანაშ ჯინჯეფი დო შხვა, უკული გეჸუნს გვიანი ვედაშ ლიტერატურა (დოხოლ. ჯვ. წ. 500 წანა). ათარვავედა იკათუანდჷ დაჩხირიშ ქურუმეფიშ მაგიურ ფორმულეფს, ავშურეფიშ გჷმარიდაფალ შელორსეფს, სამავედა — სამსხვერპლო ბირეფს დო თიჯგ.

კრიშნაშ რინა ეჭარილი რე უჯვეშაშ ხანას სანსკრიტშაა აკოქიმინელ ბჰაგავატაპურანას, თიში მონძღვარუა იკათუანს ინდური ეპოსიშ მაჰაბჰარატაშ მაამშვა დუდის, ნამუთ რჩქინელი რე მუჭოთ ბჰაგავადგიტა.

კოჩიშობაშ უდიდაში დო უთარაში დარგი რე, ნამუთ უთარაშო იფრელიშ ღანკო ისახენს დიხაუჩაშ ედომუშამ გეოგრაფიული (ლანდშაფტური) დანცხიშ კომპლექსურ გურაფას, თიშ ენწყუალას დო შანულობას. ათე ბორჯის, გეოგრაფიული ანუ ლანდშაფტური დაცხიშ გოვითარაფა ითირუ ბორჯის დო განს. გეოგრაფია ზუსტი ორთაშმეტყველე მენცარობა რე. თიში თარი ნორთი რე ფიზიკური გეოგრაფია, ნამუთ ეჭარუნს დიხაუჩაშ გეოგრაფიულ დანცხის დო თიშ სტრუქტურულ ნორთეფს. ფიზიკური-გეოგრაფიაშ თარი გასაჩინე ედომუშამ დიხაუჩაშ ჟინპიჯიშ ორთაშ გურაფა დო ეჭარუა, ორთული პროცესეფიშ დო თიში მოლინეფიშ რკვიება.

Mehmet Akif Okur, Rethinking Empire After 9/11: Towards A New Ontological Image of World Order, Perceptions, Journal of International Affairs, Volume XII, Winter 2007, pp.61-93

სუეციშ ჸუჯი (არაბ. خليج السويس‎‎, ეს-სუვაისი) — ჭითა ზუღაშ ოორუე ნორთის იდვალუაფუ, აზიას დო აფრიკას ართიანშე გჷთმორთუნს სინაიშ ჩქონი. ჸუჯის მოგჷნძე ფორმა უღუ: სიგჷრძა 290 კმ, სიფართე — 25-შე 55კმ-შა. ჸუჯიშ ოორუე ნოrTის იდვალუაფუ ეგვიპტეშ ნოღა სუეცი, სოიშე იჭყაფუ სუეციშ არხი, ნამუთ ჭითა ზუღას სქირონაშქა ზუღას მითმურსხუანს.

სოკრატეს ბრაზილეირუ სამპაიუ დი სოუზა ვიეირა დი ოლივეირა, ჩინებული რე მუჭოთ სოკრატესი (დ. 19 ფურთუთა, 1954, ბელემ დო პარა, ბრაზილია - ღ. 4 ქირსეთუთა, 2011, სან პაულო, ბრაზილია) — ბრაზილიარი მობურთე, კლუბეფიშ: ბოტოფაგოშ, ქორინთიანსიშ, ფიორენტინაშ, ფლამენგოშ, სანტოსიშ, გარფორ თაუნიშ დო ბრაზილიაშ ერუანული ნაკორობაშ მობურთე, პოზიციათ მიდფილდერი, XX ოშწანურაშ ართ-ართი უდიდაში მობურთე, მედიცინაშ დოქტორი.

არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 30 565 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 8 613 კმ² რე.

1280 (ვითოშ ჟიროშ ოთხონეჩი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თუთაშხა. თე წანა რე XIII ოშწანურაშ მა-8 დეკადაშ მა-10 წანა.

ლაკოტეფიშ მახორობა 1825 წანაშო აკმადგინანდჷ გვალო მუდგარენ 1500 ადამიერც, 1882 წანაშო ლჷმეფქ დო შქირენაქ თე ტომიშ მახორობაშ რიცხუ 702 ადამიერშახ გეგმიჸუნჷ, ოდო თიშ უკული მუთ თინეფქ რეზერვაციაშა გეგნიხორეს დო ამერიკალეფშე ხეუმკუნჭაფუობა გეჭოფესჷნ, თინეფიშ რიცხუქ მირდჷ დო 2008 წანაშ ეჭარუათ აკმადგინანც დოხოლაფირო 42 000 ადამიერც.

Walter Taylor (1948). A Study of Archeology. Memoir 69, American Anthropological Association. Carbondale Il: Southern Illinois University Press.
კლარენსე (ესპ. Isla Clarence) — კოკი რჩქალ ოკიანეს, ჩილეშ წყარპიჯიწკჷმა, პატაგონიაშ არქიპელაგის, მიშმურს ჩილეშ მაგალიანესი დო ჩილეშ ანტარქტიკაშ რეგიონიშ აკოდგინალუაშა. კოკი დახე უდუხორინალი რე. 1992 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, თაქ ოხორანდჷ 10 ადამიერი, 2002 წანაშ მუნაჩემეფით - 5 ადამიერი.

ვუდი ალენი (ინგლ. Woody Allen, გორჩქინათ ალენ სტიუარტ კონიგსბერგი; ინგლ. Allan Stewart Konigsberg; დ. 1 ქირსეთუთა, 1935, ნიუ-იორკი) — ამერიკალი კინორეჟისორი, სცენარისტი, არტისტი, კომედიანტი, ჭარუ დო მუსიკოსი, ნამუთ მიარე ნახანდაქ დო ორიგინალურ სტილქ თის ასეიანი კინემატოგრაფიას გჷშაკერძაფილი აბანი დუკვირდჷ. რეჟისორს 48 წანაშ გოძვენას 74 ფილმი აფჷ გინოღალირი.

ARSLAN E. A. 1992 (1995), La Nécropole celtique de Garlasco (Province de Pavie), in L’Europe celtique du Ve au IIIe Siècle avant J.-C. (Hautvillers, 8-10 octobre 1992), Sceaux, pp. 169–188.

1762 (ვითოშ შკვითოშ სუმენეჩდოჟირი) წანა — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ობიშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თახაშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 11 დღა. თე წანა რე XVIII ოშწანურაშ მა-7 დეკადაშ მა-2 წანა.

არსებენს ჟირი დონეშ ქეშ შვენა: მაართა დონეშ 32 ბაიტიშ ნტირაფათ (ასე უკვე 64), ნამუთ ინოკიდილიე უშქაშმალუო მიკროპროცესორს დო მაჟირა დონეშ 512 დო უმოსი ნტირაფათ. თინა გირინუაფუ სისტემური პლატას.

ელთონ ჯონი (დაბადებაშ ჯოხო: რეჯინალდ კენეთ დუაიტი; დ. 25 მელახი, 1947, პინერი, მიდლსექსი) — ინგლისარი პოპ-როკ-მუსიკოსი, მობირე დო კომპოზიტორი.

864 (ბრუოშ სუმენეჩდოოთხი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე შურიშხა. თე წანა რე IX ოშწანურაშ მა-7 დეკადაშ მა-4 წანა.

ტაქსიშ მაჯღვერი (ინგლ. Taxi Driver) — მარტინ სკორსეზეშ ფილმი, ნამუქით გიშართჷ 1976 წანას. ფილმის რეჟისორი არსულენს აკაბუცხა როლს. ოკათუნა: რობერტ დე ნირო, ჯოდი ფოსტერი, ჰარვი კეიტელი, სიბილ შეპარდი დო შხვეფი. ფილმიქ მიღჷ ორქოშ პალმაშ ჸა, ჯოდი ფოსტერქ მიღჷ BAFTA საუჯგუშო არტისტი ოსურიშო მაჟირახარისხამი როლს.

საქორთუოს ტყაშ შხვადოშხვა ეკოსისტემა აბხვადჷნა - ბირტყაფურცელამ ტყა, ფიფილი ტყა, ჭალეშ ტყა, სუბტროპიკულ ტყა. ტყაშ ეკოსისტემაშ ჯოხოს თი ჯაჩანარიშ ჯოხოს მეურსხუანა, ნამუთ თის ხვეიანას რენ. სამანგათ: ფიჭვიშ ტყა, ჭყონიშ ტყა, წიფურიშ ტყა. ტყაშ ეკოსისტემაშ ტიპური ჩხოლარეფი რენა: თუნთი, გერი, ირემი, სქვერი, ჰალაია, კჷდჷ, ღუ, სალამანდრა, რწომი, მუხვი, მელა, ტურა, ყურდგელი დო შხვა...

ნასერიქ სკოლა 16 წანაშ ხანს დიტუ დო დიჭყჷ მუშობა. მარგინალური რინაშ მათხოზინექ 18 წანაშ ხანს დიჭყჷ ნარკოტიკიშ მოხვარა. 1984 წანას, თის მიესაჯჷ ხუთი წანიანი დოხუნაქ ხირუაშო, ჯიხას 4 წანა იღჷ.

634 (ამშოშ ეჩდოვითაანთხი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე შურიშხა. თე წანა რე VII ოშწანურაშ მა-4 დეკადაშ მა-4 წანა.

ბორჯომიშ ლეხერიშ გოგანიერაფილ ტერასულ განობეფს ახრაფერდამი ინჭროეფეფი თირანს. ლეხერიშ ლაკადეფი გახეფითრე სვართილი. მიარეთ რე მენწყერეფი დო მოცენდირებული კირდეეფი. ბორჯომიშ ლეხერი დიდარი რე გრუნტიშ წყარეფით დო წყურგილეეფით, ნამუეფიშ შქას მიარე მინერალური წყარი რე. ლეხერიშ კვარჩხანჸურე დიდი ნორთი ბორჯომიშ სახენწჷფო ტყაჩირს უკებჷ.
კანზასი (Kansas, Ks), შტატი ააშ-ს, იდვალუაფუ ოორუე-ბჟადალუშ ცენტრალურ რეგიონს. ჯოხო სიუს თურიშ ნინაშა „ობჟათეშ ბორიაშ კათას“ შანენს. 1541 წანას კანზასის ესპანეთიშო ირკვიენდჷ ფრანსისკო დე კორონადო. 1682 – ირკვიენდჷ ფრანგი ლა-სალი. 1803 – გინაჩჷ ააშ-ს ლუიზიანაშ გიმოჩამათ. 1854 – ააშ-იშ ტერიტორია. 1861-შე ააშ-იშ შტატი.

მოსოფელიშ მონძალაშ ზონა 37 000 ჰექტარს იკათუანს კოკის დო დოხოლაფირო 3 მილიშ რადიუსის წყარს. ატოლიშ თარი სიდიდარა ტეგანოშ ტობა რე, ნამუსჷთ მიარე ენდემური გვარობა ინოხე. ართ ბორჯის თინა ლაგუნა ჸოფე, თეჟამო თელ ოკიანეთის არძოშე დიდი დინოხოლენი წყარიშ მასა რე (ფართობი 15 500 ჰა).

ივანე ჯავახიშვილიშ აზჷრით, ქირსიანობაშ ისტორია საქორთუო III ოშწანურაშ ელიაშე იჭყაფუ, ოდო ოფიციალური თარიღო ჩინებული 326 წანა სარწუმებაშ ოფიციალურო გჷმოცხადებას ოწაწჷ, მუდგაქჷთ არძო ქიანას უმოსი გვიანი ხვადუდ. ქირსიანობაშ გოფაჩუას საქორთუოს მოჩქვაფილი ანდრია მაართაჯოხდვალირც დო სიმონ კანანელს მიოჭარანა.

GPS კეთებული რე სუმ ნორთშე: 24-შე 32-შახ დიხაუჩაშ ორბიტაშ ელმოლს მაყარუ ალმაშარე, ოთხი საკონტროლო დგჷმილი დიხაუჩას დო GPS მემაღებუ, ნამუთ მახვარებუს ოკო უღუდას. GPS სატელიტეფი რსხუშ სიგნალს არძენს ოფირჩაშე, სოდე გჷმორინაფილი რე მახვარებუშით GPS მემაღებუ თიშო, ნამჷ-და მიღას სუმგოზჷმილებამი ორენი (განედი, გჷრძედი, სიმაღალა) დო ბორჯი.

11976 წანაშ 4 ქირსეთუთაშე ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა ჟან ბედელ ბოკასაქ გჷმაცხადჷ იმპერიათ დო 1979 წანაშ 21 ეკენიაშახ ცენტრალური აფრიკაშ იმპერიას მართუნდჷ ბოკასა I-იშ ჯოხოთ.

გოდაჩხირელი დიხაშ არქიპელაგი — არქიპელაგი ობჟათე ამერიკაშ კონტინენტიშ უძგალაშ ობჟათე ნორთის, კვათჷნს მაგელანიშ საროტის. არქიპელაგი აკმოდირთუ ჯინჯიერ კოკიშ - გოდაჩხირელი დიხაშე (ნამუთ ირთუ არგენტინა დო ჩილეს შქას, ფართობი 48,100 კვ.კმ) დო შხვა ჭიჭე კოკეფშე, ნამუეფიშენ კოკი ჰორნის იდვალუ ჰორნიშ კოდმე. ათე კოკეფს მიოგორუ ფერნანდო მაგელანქ მუშ შარალუაჟამს 1520 წანას, ათეშ უმუკუჯინუო, თინეფი ევროპალეფით უდუხორუო სქიდუდჷ XIX ოშწანურაშ მაჟირა გვერდიშახ, სოიშახ ქჷდიჭყაფუდჷ მეშხურალაშ ბუმი დო ორქოშ დუდგინოდვალირი გორუეფი. არქიპელაგიშ ოორუე ნორთიშ ეკონომიკური საქვარუაშ სფეროს ამუდღარშ წჷმარინუანს ნაფთობიშ მოპალაფა, ოდო ობჟათეშის - ტურიზმი დო ანტარქტიკაშ ლოჯისტიკა.

ტექსტურ რეჟიმიშ მუშობაწკჷმა ეკრანი პირობითო ირთუ საგანოეფო. ეკრანს ართჟამიერო შილებე გიმოღალირქ იჸუას ართი სიმბოლოქ 256 ოწმოხ ჩინებულ სიმბოლოშე. თე სიმბოლოეფს ორხველჷ ასოეფი, ციფრეფი დო შხვა. ოკო ეიშანას, ნამუდა გოშაღალარი სიმბოლოეფიშ მუდანობა 256-ით გოხურგილი ვა რე. თიმ დო ართი კოდის რეჟიმიშ მეჯინათ ეკრანს შილებე შხვადოშხვა სიმბოლოეფი მეურდასჷნ. გრაფიკულ რეჟიმს მონიტორი რასტრის წჷმარინუანს, ნამუთ პიქსელეფშე აკმოდირთუ. მონიტორიშ უნარს, ართჟამიერო ჰორიზონტალურო დო ვერტიკალურო ესახილქ იჸუას პიქსელეფიშ გარკვეულ მუდანობაქ, მონიტორიშ გიშაგორინს უძახჷნა. გჷმოთქუალა „მონიტორიშ გიშაგორინი 800x600“ შანენს, ნამუდა მონიტორის შეულებუ გიმიღას 600 ჰორიზონტალური დო 800 ვერტიკალური ჭურჭული (პიქსელი). მონიტორიშ რეალური გიშაგორინი თაშნეშე მუკობუნელი რე ვიდეოადაპტიშა.
ათე განარჩქიიშ არსულებაშ ოწოხოლე თიშა მეურს ’გათელებური’ ენჯეირი, ნამუთ ოპირუდჷ, ნამდა თიში სქუას მიკაჯინედჷ. თისი შხვა მითინ ვეჩინენს დო ბორდენს ეშაფოტიშ დუდს ოშქვიდუანა. ენჯეირი გინოჭყვადუნს მანქანაშ მერეხუას, მარა გენკოლუ ბორდენი. ათაქ ირკვიებჷ სიმართალე: ბორდენი ირო ჟირი რდჷ - თისი ჸუნდჷ ნანდული ნაჟირალი ჯიმა. ტესლას მანქანა სინანდულას ტელეპორტაციას ვართუდჷ - თინა ორთუდჷ ადამიერიშ ნაჟირუს. გვალო ათე ნაჟირალი გიმურს დო ხეს ეუკუნან მაჯინეეფს, ანუ თინა პრესტიჟიშ როლს გიშურს, ორიგინალი წყარს ინანთხუ. არძა გიშულაშ ბოლოს ენჯეირი მუშ დუდიშ კლონირებას ორთჷ, მუ ღურუ. ფილმიშ ბოლოს ოძირანა დიდი დარბაზის მიარე შუშაშ კოლბათ დო თინეფს ნწყვილი ენჯეირეფით.

III ოშწანურაშ 50-იან წანეფს ეგრისიშ ომაფეს გამშაკათეს გუთეფქ, ოდო 90-იან წანეფს სარმატეფქ. IV ოშწანურას ეგრისიშ ომაფექ გენძალიერჷ დო აკაართოიანჷ ედომუშამი ბჟადალ საქორთუო. ობჟათეთ თიში ტერიტორიაქ ქჷმიოჭირინუ წყ. ჭოროხიშ თუდოლენი მალუობაშ რაიონს, ოდო ოორუეშე თის ქჷდაჸუნჷ აფსილეფიშ, აბაზგეფიშ დო სანიგეფიშ ოთარეეფქ, თაშინეშეს შონეფქ (მისიმიარეფი) დო ლეჩხუმიშ (სკვიმნიაშ) მახორუეფქ. ეგრისიშ მაფაშ მიკობუნალაქ რომიშ (ბიზანტიაშ) იმპერატორშა უმოსი ფორმალურო გჷნირთჷ: ეგრისიშ ღურელი მაფაშ მონძეს, ნამუთ ოკო გამაფებედუკო აბანობური წესიშ დო ადეთიშ მეჯინათჷნ, ბიზანტიაშ იმპერატორი უჯღონანდჷ ომაფე შანეფს. ეგრისალეფიშ საღალე ხვალე მუში ქიანაშ ოორუე ონძღოშ თხილუა რდჷ, ნამუდა გეგიეფი თე შარათ ვა მუშაჭკირელედესკონ იმპერიაშ დიხაშან. ეგრისიშ ზუღაპიჯიშ პუნქტეფს ვა გერდეს ბიზანტიაშ გარნიზონეფი. ეგრისიშ მაფას ჸუნდჷ მუში ვასალეფი: აბაზგეფიშ, სანიგეფიშ, შონეფიშ დო შხვა ტომეფიშ თარეფი. ინძალიერებუდჷ ქიანაშ ფეოდალიზაციაშ პროცესი.

2009 წანაშ უკული, მუთ თის გურჩქინდჷ პრობლემეფქ პოლიციაწკჷმა უმოსო მესიშ თირსალო გიშეშჷ ტელევიზიათ. 2015 წანას ილაჸაფჷ თეატრალურ წჷმორინას „L’indien cherche le Bronx“.

მოსოფელიშ უდიდაში წყარმაშაყარუ ღანჩო გარჩქუ წყარმალუ ამაზონს (7180 ვითოში კმ²); თის მოჸუნს დიდი წყარმალუეფიშ კონგოშ (3 680 000 კმ²) დო მისისიპიშ (2,981,076 კმ²) ღანჩოეფი.

ურიული კალენდარი (ურიულ. הלוח העברי‎‎) — ირწანური კალენდარი, გჷმირინუაფუ იუდაიზმის ურიული დღახუეფიშ გჷმოკოროცხუაშ, თორაშ გორკვიაფილი ნორთეფიშ კითხირიშ ვარდა იორცაიტიშ დღალეფიშ გჷმაკოროცხალო.

ლიბია (არაბ. ليبيا‎‎), ოფიციალურო ლიბიაშ რესპუბლიკა — ქიანა ოორუე აფრიკაშ მაღრიბიშ რეგიონს, სქირონაშქა ზუღაშ პიჯის. ბჟაეიოლშე უხურგანს ეგვიპტე, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — სუდანი, ობჟათეშე — ჩადი დო ნიგერი, ბჟადალუშე — ალჟირი დო ტუნისი. 1,8 მლნ კმ² ფართობით ლიბია მოსოფელიშ მა-17 უდიდაში ქიანა რე.

კასტელონი (ესპ. Castellón) რე პროვინცია ესპანეთის, ვალენსიაშ ოორუე ნორთის. მუს ომძღჷ ვალენსიაშ, ტერუელიშ დო ტარაგონაშ პროვინციეფი. ბჟაეიოლშე ომძღჷ სქირონაშქა ზუღა.

ჯეიმზ ლოურენს ბრუკსი (ინგლ. James L. Brooks) — ამერიკალი რეჟისორი, პროდიუსერი დო სცენარისტი. კარიერა დიჭყჷ ტელევიზიას, უკული გაგჷნძორჷ კინოს დო კინი დართჷ ტელევიზიას.

ქიანაშ დო კათაშ მოჸოროფე ტერენტიქ ქუდოდირთჷ თი ინტელიგენციაშ ხასჷლას, ნამუდგაშ ღანკი რდჷ რუსეთიშ იმპერიალისტურ რეჟიმშე საქორთუოშ დარსხება. ტერენტი ჭარჷნდჷ: „ერუანული დუდიშალა უდიდაშ პრობლემა რე ნამუდგარდია კათაშ რინას... არძოს უჩქუდას დო არძოქ გეგას, ნამუდა ჩქი პჸუმენა დუდიშული რინა დო მითინს ვემეფჩანთ ნებას ერდან ჩქინი უჟინაში ნებეფინ.“.
მაურისიო მაკრი (ესპ. Mauricio Macri; დ. 8 ფურთუთა, 1959) — არგენტინალი ინჟინერი, პოლიტიკოსი დო არგენტინაშ მოქიმინჯე პრეზიდენტი. გიმორძგუ ქიანაშ ისტორიას მართა გიშაგორუეფს დო 1916 წანაშ უკული მაართა დემოკრატიულო გიშაგორილი ვარადიკალი ვარდა ვაპერონისტი პრეზიდენტი რე . 2007-2015 წანეფს ბუენოს-აირესიშ მერი დო არგენტინაშ პარლამენტიშ გიმენი პალატაშ მაკათური რდჷ (2005-2007).

დებადჷ ნოღა სენტ-ჯეიმზის. თიში მასქერეფი რენა აფრიკული დო ინდური გორჩქინაშ. 5 წანაშა ოხორანდჷ ბებიწკჷმა, თიშენ ნამდა თიში მასქერეფი გორუნდეს ოხორინალს კუინზის, ნიუ-იორკის. მინაჟი გურაფულენდჷ სკოლას "Elizabeth Blackwell Middle School 210", სოდეთ მიოგანდჷ კლარნეტის. მინაჟიქ მაართა ალბომი გჷშაშქჷ 2007 წანას, ხოლო 2008 წანაშ 7 კვირკვეს ჯოხოთ "Sucka Free", 2009 წანაშ 18 პირელს გჷშაშქჷ სუმი ალბომი დო გჷმორჩქინდჷ ჟურნალს "XXL". თიქ 2008 წანას გჷმორძგჷ პრემიას "UMA" ნომინაციას "წანაშ არტისტი".2009 დო 2010-ქ თიშო მანგარი წჷმოძინელქ იჸუ, თიშენ ნამდა მიარე კლიპი გჷშაშქჷ დო ათე ბირეფშე უმოსის ჩარტეფს 1 აბანი უკინებჷდეს.

ჯეფრი დევიდ ფეჰეი (ინგლ. Jeffrey David Fahey; დ. 29 გერგობათუთა, 1952, ნიუ-იორკი) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებული რე ფრენკ ლაპიდუსიშ როლით სერიალშე დინაფილეფი.

ოხვამეშ პირველი არქიეპისკოპოსი რდჷ კენტერბერიელი, ნამუთ თეიშახ რომს, წიმინდე ანდრიაშ ბენედიქტური სააბატოშ აბატი რდჷ. რდჷ. 597 წანას პაპ გრიგოლ I-ქ ანგლო-საქსონიაშა მისიონერო გოუტუ. 602 წანას მუქ კათედრალი ქჷდარსხუ მანწყჷმალიშ (მანცხვარიშ) ჯოხოშა. 1993 წანას, კათედრალიშ თუდო წარმებულ არქეოლოგიურ გონთხორუეფქ დადასურუ ჯვეში ოხვამეშ რენჯობა, ნამუთ რომაული შარაშ მანგის ჸოფე ეკიდილი.

რეიჩელ მეი ტეილორი (ინგლ. Rachael May Taylor; დ. 11 მანგი, 1984, ტასმანია) — ავსტრალიარი არტისტი დო მოდელი. 2007 წანას გინიღეს ფილმის ტრანსფორმერეფი, 2015 წანაშე ასახიერენს პეტსი უოლქერიშ როლს Netflix-შ Marvel-იშ კინოოქიანუს დორსხუაფილი სერიალს ჯესიკა ჯონსი. უღუდჷ ეპიზოდური როლი სერიალს ლუკ ქეიჯი (2016), 2017 წანას იჸი სერიალს ყარულეფი.

შტრო (გერმ. Stroh) — ავსტრიული მანგარი არომატული რომი. ხემიოჭირინაფუ რე სუმი ვარიანტი: Stroh 40, Stroh 60 დოStroh 80. В Duty Free მაღაზიეფს თაშნეშე ხემიოჭირინაფუ რე Stroh 50.8 რიცხუ ოძრანს ოშუმალს ალკოჰოლიშ მუდანობას.

ადმინისტრაციული დორთუალა. პორტუგალიაშ რესპუბლიკაშ აკოდგინალუაშა მიშმურს 5 პროვინცია (distrito) - ალენტეჟუ, ალგარვი, ცენტრი, ლისაბონი დო ტეჟუს ველი, ოორუე დო 2 ავტონომიური რაიონი (região autónoma) - აზორიშ კოკეფი დო კოკი მადეირა.

ინგლისის, ტერიტორია, ნამუსჷთ ოხორანდეს ბრიგანტეფი ოთანჯჷდჷ შხვა კელტურ ტომეფს: Carvetii (ნამუეფიშენით, შილებე მერინა ნოღვედესკო) ორუმ–ბჟადაალშე, Parisii ელახშე, Corieltauvi დო Cornovii, ობჟათეშე.

მარტინ ჯონ ფრიმენი (დ. 8 ეკენია, 1971) — ინგლისარი არტისტი, ნამუთ ჩინებული რე მუში ოტელევიზიე როლეფით BBC-იშ ორქოშ გლობუსიშ მაღვენჯი სერიალ „ოფისის“ დო „შერლოკის“, სოდეთ ექიმი უოტსონი ასახიერჷ. 2010 წანას ფრიმენი გიშაგორეს ჯ. რ. რ. ტოლკინიშ „ჰობიტიშ“ თარი პერსონაჟ ბილბო ბეგინსიშ როლს რეჟისორ პიტერ ჯექსონიშ სუმ-ნორთიან ეკრანიზაციას.

კოპოშ ერუანული პარკი (ესპ. Parque Nacional Copo) — ერუანული პარკი არგენტინას. იდვალუაფუ კოპოშ დეპარტამენტის, სანტიაგო-დელ-ესტეროშ პროვინციას. პარკიქ დირსხუ 1998 წანას დო მუში ფართობი აკმადგინანს 1142,5 კმ²-ს.
საქორთუოს მართლმადიდებელი ეკლესიაქ დირსხუ ქართლის ქირსიანობაშ სახენწჷფო რელიგიათ გჷმოცხადება ბორჯის — დოხოლაფირო 326 წანას. საქორთუოშ მართლმადიდებელი ეკლესია იერარქიულო საბერძნეთიშ ეკლესიას ოინალუდჷ. V ოშწანურას ვახტანგ გორგასალქ მცხეთაშ ჭყოინდარი დოთირუ ქართლიშ საკათალიკოსოთ დო კათალიკოსი ანტიოქიაშ პატრიარქიშე ზოხორინელო გინირთჷ. თაშნე, ვახტანგ გორგასალქ ქართლიშ ეკლესიას ავტოკეფალია ქუმუშუ. დოხოლაფირო IX-X ოშწანურეფც ბჟადალ საქორთუოშ ეკლესია — აფხაზეთიშ საკათალიკოსოქ გჷშართ კონსტანტინოპოლიშ პატრიარქიშ ნინალუაშე დო ქართლიშ საკათალიკოსოს ქიმიარსხუ.

ანტიკური იდეა ხვალე არაბულ კულტურას რე მიშაჩუალირი. მორო ათე იდეეფქ უკულ გავითარება ვეშჷ. გეოგრაფიული რჩქინაშ მაღალარეფი რდეს: ვაჭარეფი, ოურდუმეეფი დო მისიონერეფი.

VII ოშწანურაშ ბოლოშო ეგრისიშ ომაფექ ბიზანტიაშ პროვინციათ გჷნირთჷ, თიში მადუდე „ლაზიკაშ მაფათ“ ვარინ, „პატრიკიოსიშ“ ტიტულით იშინუაფუდჷ. ზოხორინელ ოთარეთ გჷნირთჷ აბაზგიაქ (აფხაზეთი) დო უოშქარეთ ბიზანტიას ქჷდაჸუნჷ. 697 წანას ეგრისიშ მადუდექ პატრიკიოსი სერგიქ ცადჷ ბიზანტიაშე გოდუდიშალაფა არაბეფიშ მოხვარათ, მარა თეს მუთუნქ ვა მაჸუნჷ. 736—738 წანეფს ეგრისშა გემშეჭკირჷ არაბეფიშ ნჯღვერი მურვან ჸუნგაქ, დოპანჯჷ ქიანა, გაკარღჷ ნანანოღა ჯიხანქუჯი დო შხვა ნოღეფი. თექ ხოლო უმოსო დაჩიჩუ დოდაღარაფილი ქიანა, მუსჷთ ფეოდალური აკოცჷმაქჷთ ქჷგიაძინჷ. VIII ოშწანურაშ ბოლოს ეგრისიშ ეკონია თარეფიშ იოანე დო ჯუანშერიშ ხეშუულობაქ ედომუშამო ქჷდიძანძუ დო ბჟადალ საქორთუოშ გოართოიანაფაშ ინიციატივაქ აფხაზეფიშ ოთარეშ ხეშა გჷნილჷ.

იორდანიას ტურისტეფი მანჭაფჷნა პლიჟეფიშ დო აკაბიშ ჸუჯიშ მარჯანიშ რაქეფიშ, ღურელი ზუღაშ დო ართ-ართი მოსოფელიშ ახალი შკვითი სამანცარიშ — პეტრაშ გეშა.

781 (შკვითოშ ოთხონეჩდოართი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თუთაშხა. თე წანა რე VIII ოშწანურაშ მა-9 დეკადაშ 1-ა წანა.

გეოგრაფიული მეგორაფეფი - ჯოხო ახალი გეოგრაფიული ობიექტეფიშ ვარდა კანონზჷმიერალეფიშ მეგორაფას. გეოგრაფიაშ გოვითარაფაშ ორდოიან ეტაპის თარი თოლჸუჯი მიკაჯინედჷ სქირონაშ დიო ხოლო უჩინებჷ ნორთეფიშ მეგორაფას (ტერიტორიული მეგორაფუეფი). უკული, გეოგრაფია, მუჭთ მენცარობაშ, გავითარაფაწკჷმა ართო უმოს დო უმოსი შანულობა მიპალუ თიჯგურა მეგორაფუეფქ, ნამუეფით ხეს უნწყჷნდეს გეოგრაფიულ კანონზჷმიერალეფიშ გჷმოლინაფას. გეოგრაფიული რჩქინაშ ნასახი დიო ხოლო მაართაჸოფილ ჯარალუას არსებენდჷ ლეგენდეფიშ დო პრიმიტიული ნახანტუეფიშ „რუკეფიშ“ სახეთ.

არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 45 418 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 4 642 კმ² რე.

კერი პრესტონი (ინგლ. Carrie Preston; დ. 2 მანგი, 1967, ჯორჯია) — ამერიკალე არტისტი დო პროდუსერი. ოკათუდჷ სერიალეფს: ინტერესიშ კათა დო ნანდული ზისხირი.

ქურთული სახენწჷფობური წჷმნაქიმინა არსებენდჷ ხვალე ერაყიშ ქურთისტანს. თეშ მოხ, 1920-იან წანეფს, თურქეთიშ ქურთისტანიშ ტერიტორიას, 3 წანაშ განობას არსებენდ მუშითგჷმოცხადაფილი არარატიშ ქურთული რესპუბლიკა, დო 1945 წანას, ირანიშ ქურთისტანიშ ტერიტორიას, მორჩილი ბორჯით რდჷ გჷმოცხადაფილი მეჰაბადიშ რესპუბლიკა. ქურთეფს შქას, ძალამ პოპულარულიე "დიდი ქურთისტანიშ" აკოქიმინუაშ იდეა, ანუ ზოხორინელი სახენწჷფოშ დორსხუაფა, ნთელი ეთნიკური ქურთეფით დოხორელ ტერიტორიას.

842 (ბრუოშ ჟარნეჩდოჟირი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ჟაშხა. თე წანა რე IX ოშწანურაშ მა-5 დეკადაშ მა-2 წანა.
უილიამ მეიქფის თეკერეი (დ. 18 კვირკვე, 1811, კალკუტა, ინდოეთი – ღ. 24 ქირსეთუთა, 1863, ლონდონი, ინგლისი) XIX ოშწანურაშ ინგლისარი ჭარუ დო ნოველისტი, ჩინებული რე რომანით ამაოებაშ ბაზარი.

არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 13 385 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 1 487 კმ² რე.

მუსხირენ წანაშ გოძვენას თინა ოცადჷდჷ მეუგორუაფუდუკო მუში აბანშა სცენას. მაართა შანსი კინოს თის მეჩჷ რეჟისორქ ტომას ჟილქ ფილმით Raï, სოდეთ თინაქ ნორდინიშ როლი არსულჷ. ნასერქ ათე როლით ლოკარნოშ კინოფესტივალს ჟირი ჯილდო მიღჷ, ხოლო პარიზიშ კინოფესტივალსჷთ.

გოთემი (ინგლ. Gotham) — ამერიკული დრამატული კრიმინალური სერიალი, ნამუთ ბრუნო ჰელერქ დარსხჷ. სერიალი დორსხუაფილი რე DC კომიქსეფიშ გერგეზეფიშ გეშა‎, ნამუეფით ბეტმენიშ კომიქსეფს ჩქუნა. თარი გერგეზეფი ჯეიმს გორდონი დო ბრიუს უეინი რენა. სერიალს თარი როლს არსულენა ბენ მაკენზი, ნამუთ ახალი გორდონს ლაჸაფენს. ემაჸონაფალი პროდიუსერო ჰელერი რე დენი ქენონწკჷმა ართო, ნამუთ სერიალიშ ოპილოტე ეპიზოდიშ რეჟისორით რე.

1926 წანას ტერენტიქ გეგშაშქჷ ლერსეფიშ ეკონია წინგი. 1928 წანაშე იჭყაფუ პოეტიშ შურიელი დეპრესია. თე წანეფიშ ჭარილეფი, დღარეფიშ ენაჭარეფი დო ლირიკა მოწმენა ტერენტიშ შურიშ აკონთხაფას.

მასაიშ ნინა ნილოსიშ ნინეფიშ ბუნაშ ფანიას ორხველჷ, დო თაჸურეშე საეჭოთ, ნილოსიშ რზენშე სუდანშა დო ცენტრალურ, ობჟათე-ბჟადალ კენიაშა გინორთეს, დიო ხოლო 1500 წანას, ნამუქჷთ მიჸონ მორჩქვანაფილი ჩხოლარეფი. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და შხვა აფრიკული ტომეფი აკმაგანდეს ცივილიზაციეფს დო დუთმარსხუანდეს ომაფეეფსჷნ, მასაიშ კათას დღას ვემუტებუ მუნეფიშ გეგიალაშ რინაშ წესი. თი ტერიტორიეფი, ნამუთ ხე მიოჭირჷნაფალი რდჷ გეგიეფშონ, ურბანიზაციაშ გეშა ოგინაფალო მირკჷ, თაშნეშე ცივილიზებული ტყაჩირეფიშ - მასაი-მარაშ დო სერენგეტიშ გეშა.

927 (ჩხოროშ ეჩდოშკვითი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თუთაშხა. თე წანა რე X ოშწანურაშ მა-3 დეკადაშ მა-7 წანა.

ნიგერია (ინგლ. Nigeria), ნიგერიაშ ფედერაციული რესპუბლიკა (ინგლ. Federal Republic of Nigeria) — სახენწჷფო ბჟადალ აფრიკას. ნიგერიაშ თანჯეფი გოჸუნსჷ: ბჟადალშე — ბენინს, ოორუეშე — ნიგერს, ოორუე-ბჟაეიოლშე — ჩადის დო ბჟაეიოლშე — კამერუნს. მახორობათ მაართა დო დიხაშ ფართობით მა-14 აბანი უკინებჷ აფრიკაშ კონტინენტის. ნანანოღა რე — აბუჯა. თიში ზუღაპიჯი გოჸუნსჷ ატლანტის ოკიანეს , ნამუთ გვინეაშ ჸუჯით რე წჷმორჩქინელი.

2016 წანას რიო-დე-ჟანეიროშ ოლიმპიური ლაჸაფეფს ატაციშ კატეგორია 215 კილოგრამიშ გინონძალჷ. მოსოფელიშ რეკორდი რდჷ 214 კგ., ნამუთ ბეჰნად სალიმს ორხველუდჷ. თე ეკონიაქ მუსხირენ წუთშა ოგამე რეკორდი დამყარჷ (216 კგ), აკვრას - ტალახაძექ ეკონიას 258 კგ. ეჭოფუ დო ახალი მოსოფელიშ რეკორდიშ მაპალუო გჷნირთჷ საართო ინოკოროცხუას 473 კილოგრამით. ათე შედეგით ოლიმპიადაშ კვარცხლბეკის უმაღალაში აბანი ეჭოფუ.

415 (ოთხოშ ვითოხუთი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ობიშხა. თე წანა რე V ოშწანურაშ მა-2 დეკადაშ მა-5 წანა.

CD-R მონწყილობა გაბრას ირზენს დისკი წებკითხათ ბრელშა, თაშნეშიშე თე მონწყილაფა კითხულენს, RW დისკეფსით. R დისკშა შილებე ინფორმაციაშ ხვალე ართიშა დინოჭარუა.
ლაქნაუ (ჰინ. लखनऊ) — ნოღა ინდოეთის, უტარ-პრადეშიშ შტატიშ ნანანოღა, დელიშ ბჟაეიოლშე 516 კილომეტრიშ გოძვენას იდვალუაფუ. მახორობა — 2,9 მილიონი ადამიერი (2011). ნოღა ადმინისტრაციული, ომენცარე დო კულტურული ცენტრი რე. იდვალუაფუ წყარმალუ გომტიშ წყარპიჯის. ნოღა იდვალუაფუ აუდიშ რეგიონიშ ჯოხოთ რჩქინელი ტერიტორიას. ლაქნაუ ირო რჩქინელი რდჷ, მუჭოთი მულტიკულტურული ნოღა. XVIII-XIX ოშწანურეფს, ნოღა პეულანდჷ მუჭოთ ოორუე ინდოეთიშ კულტურაშ დო ხელუანობაშ ნანანოღა. ნოღაშ ხალიწერი მიოჯინი, უსქვამაში ბაღეფი, პოეზია, მუსიკა დო გჷშაგორილი საგესქუო, ნამუსჷთ ირანალი შიიტი ნაბობეფი თხილანდეს, რჩქინელი რე ინდოარი დო ობჯათე აზიაშ კულტურაშ დო ისტორიაშ სტუდენტეფს შქას. ლაქნაუ კათას ნაბობეფიშ ნოღაშ, ჰინდიშ შირაზიშ დო ინდოეთიშ კონსტანტინოპოლიშ ჯოხოდვალათი რე რჩქინელი.

ორუხო (ესპ. Orujo, ასტ. Oruxu), შხირას აგუარდიენტე დე ოხურო — ალკოჰოლური ოშუმალი, ნამუთ ტრადიციული რე ესპანეთიშ ოორუე-ბჟადალი ოლქეფშო, ნამუშ ჯოხოდვალა იკონტროლებუ წჷმოულობაშ მეჯინათ.

მუჟამს ჯვეშ კათას გეოგრაფიული თვალონჭაფუქ გეფართუნ, ღოლეს წუმოდგინეფი მუნეფიშ მუკმუკი დოხორელ ოქიანუს. უმოსო გვიანო ინისახჷ მაართა მენცარული წუმოდგინაქ დიხაუჩაშ სფერულობაშე, მორო დოხორელი ქიანა კინ ჭიფას რდჷ გოხურგელი (მაგ.,: ჯვეში ბერძენეფიშ „ოიკუმენეა“). კათეფიშ შქას ურთიართობაშ გოვითარაფაწკჷმა ართო იფართებუდჷ გეოგრაფიული ჰორიზონტით. ათე პროცესი, ნამუთ ჭკორჸუნაშ დო ფეოდალური წკარუაშ ბორჯის ჭიიჭიეთ ივითარებუდჷნ, კვათირო ამალჷ წარმებაშ კაპიტალური წესიშ ინოსახუაწკჷმა ართო.

ბრიტანეთიშ მუზეუმს იჩუალუაფუ შკვით მილიონშე უმოსი ობიექტი, ნამუთ რე ადამიერეფიშ მოდგჷმაშ კულტურაშ ისტორიაშ დოკუმენტური ნიბთტკიცება მუში გოჭყაფაშე ამდღარშახ. მინუშეფიშ დიდი ნორთი დიხაშთუდონი ოთხილუს იჩუალუაფუ გჷმაფინალი აბანეფიშ უბაღინელობაშ გეშა.

2006 წანაშე ტვიტერქ მიპალუ მოსოფელს პოპულარალა. ამდღანერშო თის ჸუნსუ მეხოლაფირო 190 მილიონი მახვარებუ დო ირდღარო აგენერირენს 65 მილიონ გჷნაფას. კანკალეშა თის „ინტერნეტიშ SMS“-ის უძახუნა.

132 (ოშ ეჩდოვითოჟირი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თუთაშხა. თე წანა რე II ოშწანურაშ მა-4 დეკადაშ მა-2 წანა.

ნაურუშ რესპუბლიკა (ნაურ. Ripublik Naoero, ინგლ. Republic of Nauru, გჷმირაგადუ /næˈuː.ɹuː/, ათაშნეშე რჩქინელი რე მუჭოთ „სიჰამაშ კოკი“) — ჯუჯა კოკი-რესპუბლიკა კინე თე ჯოხოდვალაშ მარჯანიშ კოკის რჩქალი ოკიანეშ ბჟადალ ნორთის ფართობით 21,3 კმ² დო მახორობათ 10 084 ადამიერი (2011). თინა ართ-ართი არძაშე მორჩილი ზოხორინელი ქიანა რე მახორობაშ დო დიხაშ ფართობიშ მეჯინათ. თინა თაშნეშე არძაშე მორჩილი ვა-ევროპული ქიანა რე (ფართობით) დო აკა ქიანა მოსოფელს ოფიციალური ნანანოღაშ უმუშო. ნაურუქ ზოხორინალა გჷმაცხადჷ 1968 წანას.

ელ-ოსეანო (ესპ. Laguna El Océano) — ლჷგე ტობა ოორუე ბოლივიას, ბენიშ დეპარტამენტის. გეხვილჷ ამაზონიშ ღანჩოს. თიში ჟიდოხიშ ფართობი 100 კმ² რე, სიგჷრძა 25 კმ, სიგანა 7 კილომეტრი. ტობა გჷშმეგორუ მუდგამზარენი წჷმოგჷნძორაფათ, ნამუეფით ტომბას რე მიშაჭკირილი ჯუნგლეფშა.

დესაგუადეროს მუნიციპალიტეტი (ესპ. Desaguadero) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიას, ლა-პასიშ დეპარტამენტიშ ინგავიშ პროვინციას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 5 576 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 122 კმ² რე.
დალასი — ნოღა ააშ-ს, ტეხასიშ შტატის. 2006 წანაშ მუნაჩემეფით დალასის ოხორანს 1,391,900 კოჩი. დალასიშ აგლომერაციაშ მახორობა 6 მილიონიშ უმოსი მეტი რე. მახორობათ მაჩხორა რე ააშ-ს დო მასმა თექსასიშ შტატის. დალასიქ დირსხუ 1841 წანას. ნოღათ გჷმაცხადეს 1856 წანაშ 2 ფურთუთას.

2001 წანაშ მელახის დირსხუ 3 ვაინგლისურნინამ ვიკიპედიაქ – გერმანული, კატალანური დო იაპონური. იაპონური ვიკიპედიაშ ხასჷლაშ მიოწურაფუ რდჷ nihongo.wikipedia.com დო რსებული ხასჷლეფი ლათინური ანბანით ვარდა რომაძიშა რდჷ ჭარილი, თიშენ ნამჷ-და თი ბორჯიშ პროგრამული უნარღელჸოფა იაპონურ სიმბოლოეფშო ვამუშენდჷ. თარ ხასჷლას ვერტიკალური ტექსტეფიშ აკოქიმინუაშ ცადება რდჷ. მაართა სტატიას ჯოხოდჷ „Nihongo No Funimekusu“. 2001 წანაშ ქირსეთუთაშახ იაპონურ ვიკიპედიას ხვალე 2 სტატია რდჷ. იაპონურ ვიკიპედიას ასე 64 ადმინისტრატორი რე, აქტიური მახვარებუეფიშ რიცხუ შანულამი რე. ნიუ-იორკ ტაიმზიშ მეჯინათ, ვიკიპედიაშ იაპონური ნინაშ ნორთის სტატიეფიშ დიდი ნორთი ენძღვიებუ პოპ-კულტურას, კერზოთ: კინოფილმეფს, ანიმაციას, მუსიკას, კომიქსეფს.

საქორთუოს მაართა მონასტერეფი ვახტანგ გორგასალქ დარსხუ V ოშწანურაშ მაჟირა გვერდის. ომონასტერე ქარანუაქ გჷშაკერძაფილო ფართე ხასიათი ეჭოფუ VI ოშწანურას, ასურალი მუმალეფიშ მოულაშ უკული.

ვენა (გერმ. Wien [ˈviːn], ბავარ. Wean, ლათ. Vindobona) — ავსტრიაშ ფედერალური ნანანოღა დო ართობურო ავსტრიაშ ართ-ართი ფედერალური დიხა, ნოღა იდვალუაფუ მაჟირა დიხაშ - გიმენი ავსტრიაშ დინოხოლე. ნოღა ქიანაშ ბჟაეიოლშე იდვალუაფუ. ნოღაშ მახორობაშ მუდანობა 1,73 მილიონი ადამიერი რე (2012); ნოღაშ გოხოლუაშამო — დოხოლაფირო 2,3 მილიონი (ავსტრიაშ მახორობაშ 25%-შე უმოსი); თეშნერო, ვენა ავსტრიაშ არძაშე შხუ ნოღა რე მახორობაშ მეჯინათ დო მავითაართა აბანს იკენს ევრორსხუშ არძაშე შხუ ნოღეფს შქას. ნოღა, ავსრიაშ კულტურული, ეკონომიკური დო პოლიტიკური ცენტრი რე.

ობჟათეშე ეკვატორიალურ პროვინციას უხურგანს მაი-ნდომბეშ პროვინცია, ბჟაეიოლშე ჩუაპაშ პროვინცია, ოორუე-ბჟაეიოლშე მონგალაშ პროვინცია, ოორუეშე ობჟათე უბანგიშ პროვინცია.

ესპანარეფიშ მოულაშახ კუბა დოხორელი რდჷ ინდიელეფიშ ტომეფით. თარო მახორობას აკმადგინანს: ტაინოეფი, არავაკეფი, გუანახატაბეიეფი დო სობონეიეფი. ჯინჯიერი მახორობაშ ნოგორეფი ევროპალეფიშ მოულაშახ მუსხირენ ოშწანურათ ადრე მიგრირაფილეფი რენა მუჭოთ ოორუე, თეშ ობჟაღე ამერიკაშ კონტინენტიშე. ტაინოეფს კოკიშა უჯოხონა კაობანა. აბანობური მახორობა მეჸუნს მეორინჯალას, მეჩხომობას, ნადირუას დო შაყარუას.

ბეტმენი — 1989 წანაშ ფილმი, ნამუთ დორსხუაფილი რე კომპანიაშ DC კომიქსეფი-შ გერგეზიშ ბეტმენი-შ დუდსგინალუს. ფილმიშ რეჟისორი რე ტიმ ბარტონი, როლეფს არსულენა: მაიკლ კიტონი (ბეტმენი), ჯეკ ნიკოლსონი (ჯოკერი) დო კიმ ბესინჯერი (ვიკი ვეილი). ათე ფილმი რე მაართა კომპანია Warner Brothers-იშ გინნაღელი ბეტმენიშ თემაშ გეშა.

ნორვეგია გორთილი რე 19 ადმინისტრაციულ ართურო (ნორ.fylke) ნამუეფსჷთ 1918 წანაშახ ამტე ჯოხოდეს. საგრაფოეფი ირთუ 430 მუნიციპალიტეტო (ნორ.kommune). ნანანოღა ოსლოს უღუ მუჭოთ საგრაფოშ, თაშნე მუნიციპალიტეტიშ სტატუსი.

736 (შკვითოშ ეჩდოვითაამშვი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ჟაშხა. თე წანა რე VIII ოშწანურაშ მა-4 დეკადაშ მა-6 წანა.
დუდშე მორჩილი ომაფე რდჷ, უკებუდჷ წყ. რიონიშ ჟირხოლო პიჯი (დოხოლაფირო ქობულეთიშე წყ. ერწყარშახ), რომიშ იმპერია თიშა ფორმალურ სიუზერენობას ეთმისქილიდუანდჷ. II ოშწანურაშ 30-იანი წანეფს ეგრისიშ მაფა მალასა რომიშ იმპერატორიშით რდჷ დორინაფილი, ოდო თიშ ზუღაპიჯიშ ჯიხა-ნოღა ფასისის (ფასიდა) რომაული გარნიზონი ონორდჷ.

კორლეონეშ კლანს ოდუდეს დონ ვიტოშ უკლაში ბოში, მაიკლი ინუდირთუ. თინა ფანიურ ბიზნესის მანჯღვერენს, ანძალიერენს დო ფაჩჷნს მუში კლანიშ გოლინას. კორლეონეშ კლანიშ ახალი მანჯღვერშო ვარსებენს მორალური აწოხაბარკუა დოსახული ღანკიშ მიონჭაფალო. პატრიარქალური სიცილიური ტრადიციეფიშ დო კანონეფიშ მანგიორო, მაიკლ კორლეონე მაფიას პრაგმატულ დო კონწარ მეთოდეფს დოჸაშუნს. ენწყილი ფილმი პარალელურო მომითხობელუანა დონ ვიტო კორლეონეშ ბაღანობაშენ დო ახალობაშენ.

Letter from Harriet Beecher Stowe to Horace Mann, 2 March 1852 from the Horace Mann Papers III at the Massachusetts Historical Society, retrieved June 4, 2012

სპორტიშ კანაკლე გვარობას უმაღალაშ წოდება — მოსოფელიშ ჩემპიონი. ოლიმპიური ჩემპიონი — სპორტსმენი ვარდა ბუნა, ნამუქჷთ გიმორძგუ ოლიმპიურ ლაჸაფეფიშ ტურნირს. სპორტულ დისკუსიეფს, მაჟირა აბანიშ მაღვენშა (ვარჩხილიშ მენდალი) უჯოხონა ვიცე-ჩემპიონი.

ავინიონი (ფრანგ. Avignon; ოკს. Avinhon; ლათ. Avenio, Avennio Cavarum) – თარი ნოღა პროვანსის, ვოკლიუზიშ დეპარტამენტის, საფრანგეთი. წყარმალუ რონიშ კვარჩხანი ოძგაშეს. ქიანაშ ართ-ართი ინტერესუანი ნოღა მუში ორენით დო ისტორიათ.

კრიშნა (სანსკრ. कृष्ण kṛṣṇa „უჩა“) — ინდუისტური ღორონთი ვიშნუშ მაბრუო ავატარა (გჷმოსახება). თინა მუში მორწუმეეფშო ღორონთიშ უჟინაშ ფორმას წჷმარინუანს.

1500 წანას, თიშ უკული, მუთ ვასკო და გამაქ ჯამიერი იმენდიშ კოდმეშ მიკულათ ბჟაეიოლშა მიოულარი შარა მაართათ გილჷ, კაბრალი თი ექსპედიციაშ უნჩაშო გუტუეს, ნამუსჷთ ოკო უგორჷდკო შარა ინდოეთიშა. დუდშე, თიში ფლოტიქ, ბჟადალშე, ატლანტიშ ოკიანე ჸურე მიდართჷ დო ბრაზილიაშა გალართჷ, ნამუთ ტორდესილასიშ აპიჯაფაშ მეჯინათ გჷმართუალი ღოზიშ ბჟაეიოლშე იდვალუაფუდჷ დო კაბრალქ თინა პორტუგალიაშ ღვენათ გაგმაცხადჷ.

ქიანეფიშ კოდეფი — კუნტა ანბანური ვარდა ცირფული გეოგრაფიული კოდეფი (გეოკოდეფი), ნამუთ მუნაჩემეფიშ დო კომუნიკაციეფიშ დამუშებას ქიანეფიშ დო დოჸუნელი ტერიტორიეფიშ წჷმმარინაფალო რე აკოქიმინელი. აკოხანდილი რე მუსხირენი შხვადოშხვა სისტემა, თინეფშე არძაშე უმოსო ჩინებული რე — ISO 3166-1.

ლევრენ სკოტ ქელდუელი (ინგლ. Laverne Scott Caldwell; დ. 17 პირელი, 1950, ილინოისი) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებული რე როუს ნედლერიშ როლით სერიალშე დინაფილეფი.

რადე შერბეჯია (ხორვ. Rade Šerbedžija; ინგლ. Rade Serbedzija; დ. 27 კვირკვე 1946, ბუნიჩი, ხორვატია) — ხორვატი კინოარტისტი, პროდიუსერი დო კომპოზიტორი. გერჩქინათ სერბი. მუჭოთ არტისტი მოღალენს ხორვატიას დო ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფს. ჰოლივუდიშ ფილმეფს 1990-იანი წანეფშე ოკათჷ.

2007 წანას, ავსტრია მა-9 აბანს რდჷ ოერეფოშქაშე ტურიზმიშე მეღებული მუშნაველიშ მეჯინათ დო თე მაძირაფალქ 18,9 მლრდ ააშ დოლარი აკადგინჷ. ტურისტეფიშ მუდანობათ ავსტრია 20,8 მილიონით მა-12 აბანს რდჷ. ტურისტების უდიდეს ნაწილს, როგორც ზამთარში, ისე ზაფხულში, ვენა იზიდავს. ვენასთან შედარებით, ზალცბურგი ტურისტების მეხუთედს იზიდავს.

დიო ხოლო XIX ოშწანურას, მასაიშ კათა ედომუშამო აკონტროლენდჷ სავანეფს დო გაჭირებათ დჷთმაჸუნუდეს აპიჯაფეფს ევროპალეფწკჷმა. მარა, გოფაჩილჷ ოლურუე ლახარაშ ეპიდემიაქ, ნამუთ გჷნმუღუდჷ ხოჭო ცეცესჷნ, მასაეფიშ შანულამ დოდაღარაფა გჷმიჭანუ.
ქიანაშმარჩქინალაქ არძაშე დიდი გოვითარაფა მიპალჷ არაბულ ეპოქას, ნამუთ მერცხუაფილი რდჷ არაბეთიშ სახენწჷფოშ სიდიადეწკჷმა, ნამუთ VIII ო. მოჸუნელი იფართებუდ ცენტრალური აზიაშე დოჭყაფილი, თებული პირენეშ ჩქონიშახ. ქიანათრჩქინულობაშ გოვითარაფაშ ართ-ართი არძაშე თარი ფაქტორი რდჷ არაბეთიშ ვაჭარუა ბჟაეიოლს დო ბჟადალს შქას, თიშ ტრადიციულ გაგებას.

1070 (ვითოშ სუმონეჩდოვითი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ობიშხა. თე წანა რე XI ოშწანურაშ მა-7 დეკადაშ მა-10 წანა.

გუბაზეულიშ ლეხერს იდვალუაფუ გეჸვენჯი ოფუტეეფი: ქვაბღა, ზოტი, თავპანტა, ბჟოლიეთი, ხევი, ხიდისთავი, ბუქსიეთი, ზენობანი, ქვენობანი, მეწიეთი, ჭაჭიეთი, ბუკნარი, ნაბეღლავი, ახალშენი, წიფნაგვარა, ბასილეთი.

ქუინსი (Queens) — ფართობით არძაშე უდიდაშ დო მახორობათ მაჟირა ოლქიე ნ. ნიუ-იორკის. თაქ იდვალუ ნიუ-იორკიშ ჟირი თარი აეროპორტი (ჯონ კენედიში დო ლაგუარდიაშ), ნიუ-იორკ მეტსი (ბეისბოლიშ ბუნა), ნაციონალურ ჩოგბურთიშ ცენტრი, სილვერკაპ სტუდიო დო ფლაშინგ მიდოუს კორონა პარკი.

ლივ რანდგრენ ტაილერი (დ. 1 კვირკვე, 1977) — ამერიკალი არტისტი დო მოდელი. თინა რე ბუნა Aerosmith-შ სოლისტიშ, სტივენ ტაილერიშ დო მოდელი ბებე ბუელიშ ცირასქუა. თიქი ომოდელე კარიერა დიჭყჷ 14 წანაშ ასაკის, მორო ართი წანაშა თიქი დეინტერესჷ არტისტალათ. თიში დებიუტიქ იჸუ 1994 წანას ფილმის სისანდობამი დამორჩოლი. თიქი უკული გიშარჩქინდჷ ფილმეფს იმპერიაშ ინნაჭარეფს (1995), მონკას (1996), თინა, მუსჷთ ორთუქი (1996), ხირილ სისქვამეს (1995). თიქი არძაშო ჩინებულქ იჸუ თიში, უკული მუთი ილაჸაფჷ მარწკინდეფიშ მაზოჯალიშ ტრილოგიას. უკული თიქი ჸოფიერქ იჸუ ფილმეფს ძღაბიქ ჯერსიშე, ჩოლირ ნოღას. ხოლო თარი როლეფი არსულჷ ფილმეფს არმაგედონს (1998), უჩინებუს (2008) დო მერეთ ჰალკის (2008).

440 (ოთხოშ ჟარნეჩი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თუთაშხა. თე წანა რე V ოშწანურაშ მა-4 დეკადაშ მა-10 წანა.

ლიმარი — წყარმალუ ჩილეს, კოკიმბოშ რეგიონს. გჷთმიჭყაფუაფუ წყარმალუეფიშ - ურტადო დო გრანდეშ აკოართაფაშ გეშა, ნოღა ოვალიეშე 4 კმ-ით ბჟაეიოლჸურე. წყარმალუშ თუდოლენი მალუობა ხურგანს ბოსკე-დე-ფრაი-ხორხეშ ნაციონალური პარკიშ ობჟათე ნორთის. თიში სიგჷნძა რე 64 კმ, ოდო ღანჩოშ ფართობი 11,800 კვ.კმ.

ეგრისიშ ომაფეს გოფალირი რდჷ მემინდორალა, მებინეხალა დო მეორინჯალა, ამუშენდეს ფსუს, ჩირს, ხვამარდოკიდანჯე ჯა-ტყას. ეგრისის ოვაჭარე კომუნიკაცია უღუდჷ ბჟადალიშ დო ბჟაეიოლიშ ქიანეფწკჷმა, ბიზანტიაშ მორჩილაზიურ დო შხვა პროვინციეფწკჷმა, პონტოშოპიჯა ნოღეფწკჷმა, სომხეთწკჷმა დო თიში მეშქაშალათ ირანწკჷმა დო შქა აზიაწკჷმა. მუშმეშჷ აგვართა იმპორტული პროდუქტი (დიდფასი კერამიკა, კაპიჭიშ ნაწარმი, ფუფუნებაშ მეკონეფი დო სამკაულეფი), გჷმორინაფას რდჷ ბიზანტიური დო ბჟაეიოლურ მონეტეფი. III ოშწანურაშე ქჷდიჭყჷ ონოღე რინაშ ეფალუაქ, შხუ ოვაჭარე-ოხელობე ხენტრეფო გჷნირთჷ ზუღაპიჯიშ ნოღეფქ (ფასისი, სებასტოპოლისი, ბიჭვინთა), გორჩქინდჷ ახალი ნოღეფქ (შორაპანი, ვარდციხე, მოხირისი დო შხვა), გეფალჷ ჯვეში ნოღეფქ (ქუთეში), ფირჩა დო ნძალიერი რდჷ ომაფეშ ნანანოღა ჯიხანქუჯი (არქეოპოლისი).

ჩეხეთიშ რესპუბლიკა (ჩეხ. Česká republika; კუნტა ჯოხო ჩეხეთი, Česko) — ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი ქიანა ცენტრალურ ევროპას. ოორუეჸურეშე უხურგანს პოლონეთი, ბჟადალშე — გერმანია, ობჟათეშე — ავსტრია დო ბჟაეიოლშე — სლოვაკეთი. ქიანაშ უდიდაში ნოღა დო ნანანოღა რე პრაღა, ნამუშ მახორობა დოხოლაფირო 1,3 მილიონ ადამიერს აკმადგინანს.