Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Sṳn-chhôn-lî he kî-tuk-thù ke tshung-yeu lî-ngì tsṳ̂-yit. Sṳn-kîn tsûng ki-tsai Yâ-sû kî-tuk pûn-ngìn tâng-sí tshôi sṳ̍p-sṳ-ka ke vân-song, lâu sṳ̍p-ngi mùn-thù khiung-tsin Yì-ye̍t-tsiet vân-tshôn, tông-sṳ̀ tshiu sat-li̍p sṳn-tshôn. Heu-lòi tshai Sṳ́-thù-hàng-tshon tsûng sṳn-lìn kong-lìm, kau-fi kien-li̍p hí-lòi, mùn-thù tsûn-tseu tsú ke fûn-fu sòng-sòng kí-phan Sṳn-chhôn-lî, yì-yèn siông-tông tshung-sṳ tsáng-ke ko-tshàng. Kô-lìm-tô kau-fi tshai liâng-su Sṳn-chhôn-lî ke thai-thu mò ngiàm-kiún, sṳ́-thù li̍p-tsṳ khien-miên kiu-tsṳn.

Mâ-là-li-â(Yîn-ngî: Malaria) he yit-chúng vôi chho̍k chho̍k ngìn-lui lâu khì-thâ thûng-vu̍t ke chhiòn-khiù-sin ki-sâng-chhùng chhòn-ngiam-phiang.

Ye̍t-sàng-khî (越城區) he Chûng-koet Chet-kông-sén Shàu-hîn-sṳ só kón-hot ke yit-ke khî. Chúng mien-chit 338 phìn-fông chhiên-mí, 2013-ngièn ngìn-khiéu 407,900-ngìn.

Seattle he Mî-koet Fà-sṳ̀n-tun-chû ke yit-chho kóng-khiéu sàng-sṳ, vi yî Fà-sṳ̀n-tun-chû Kîm-yen, Phú-kit-thi̍t Hói-vân lâu Fà-sṳ̀n-tun Fù chṳ̂-kiên, khî-lì Mî-Kâ piên-kin yok 174 kûng-lî, he kâi chû chui-thai ke sàng-sṳ, ya-he Mî-koet Thai-phìn-yòng sî-pet-khî chui-thai ke sàng-sṳ. Chhai 2015-ngièn, chhiòn-sṳ ngìn-khiéu yok 684,451-ngìn, Tû-fi-khî ngìn-khiéu 3,733,580, vì Mî-koet thi 15 thai Tû-fi-khî. Sî-ngâ-thù ya-he Kîm-yen ke yen-chhṳ só-chhai.

Uganda Khiung-fò-koet (Sṳ̂-ngá-hî-lî-ngî: Jamhuri ya Uganda, Yîn-ngî: Republic of Uganda) he Tûng-Fî ke nui-liu̍k koet-kâ. Vû-kòn-tha̍t ya pûn chhṳ̂n-vì “ Fî-chû mìn chû ”. Tûng-Fî khiung-thùng thí ke ńg-koet: Kenya, Tanzania, Uganda, Burundi lâu Rwanda, yî 2010-ngièn kien-li̍p liáu thúng-yit ke kîn-chi sṳ-chhòng, pin chiông chhín li̍t yî 2015-ngièn ha̍p pin vì thúng-yit ke Lièn-pâng koet-kâ. Kâi Lièn-pâng chiông yúng-yû khiung-thùng ke Hièn-fap, Chúng-thúng, Ngi-fi lâu fo-pì.

Yit-phai ngin-vì Chhut-âi-khi̍p ke ngièn-fun yén chṳ chú-chhièn 1445-ngièn, liá-he kîn-kí Lie̍t-vòng-ki-song Liuk-chông:Ngi-chiet chhûi-son chhut-lòi ke. Nang-ngoi yit-phai chet ngin-vì chú-chhièn 1290-ngièn chhòi-he chún-khok ke ngit-khì. Liá-he Kháu-kú ho̍k-kâ chhûi-son Pí-tûng-sàng khi̍p Làn-set-sàng lióng-chho chit-fo-sàng phî kien-chho ke ngit-khì yì tet-chhut ke.。

Sû-kak-làn Koi-ngì-ngî (Gàidhlig na h-Alba) su̍k-yî Khái-ngì-thi̍t Ngî-chhu̍k Koi-ngì-â-kî ke yit-chúng ngî-ngièn. Sû-kak-làn Koi-ngì-ngî he Kô-thi Sû-kak-làn-ngìn ke chhòn-thúng ngî-ngièn; thi Sû-kak-làn-ngìn he hien-chhai chú-yeu chhu-chhai Sû-kak-làn kô-thi ke khái-ngì-thi̍t chhu̍k-khiùn, than chhai li̍t-sṳ́ sông, Sû-kak-làn Koi-ngì-ngî chên-kîn he thai-pan Sû-kak-làn thi-khî ke ngî-ngièn.

Thai-chín thiên-fòng (大正天皇 (たいしょうてんのう), Taishō-tennō, 1879-ngièn 8-ngie̍t 31-ngit——1926-ngièn 12-ngie̍t 25-ngit), miàng Yoshihito (嘉仁 (よしひと)), he Ngi̍t-pún ke thi 123 thoi thiên-fòng, 1912-ngièn chṳ 1926-ngièn chhai-vi, ngièn-ho Thai-chín.

Thòi-vân Kî-tuk-kau ke fat-tsán li̍t-sṳ́ tshiùng sṳ̍p-tshit sṳ-ki tsûng-khì khôi-sṳ́; Kî-tuk-kau he chui-tsó tsin-ngi̍p Thòi-vân ke sṳ-kie-sin Tsûng-kau.
chhṳ-yèn thi-lî fông-mien ke tûng êu, he chṳ́ kha-séu su-to Thai-sî-yòng fò Thi-chûng-hói hói liù yáng-hióng, chiap-khiûn Vû-là-ngì sân, Vû-là-ngì hò fò Phu̍k-ngì-kâ hò (vô ngá hò) liù-vet, sṳ̍t-chi Sông-chú yeu he chṳ́ ngò koet fò Hâ-sat-khiet-sṳ̂-thán ke Êu-chû phu-fûn fò khì-thâ thu̍k-li̍p koet hia̍p ke Êu-chû Sṳ̀n-yèn-koet.

Kâ-hîn-sṳ (嘉興市, N̂g-ngî piâng-yîm: Kā shīng), he Chûng-koet Chet-kông-sén hâ-hot ke yit-ke Thi-kip-sṳ. Vi-yî Chet-kông pet-phu, Sông-hói, Hông-chû, Sû-chû sâm chho kông-nàm miàng-sàng ke chûng-kiên vi-chì, su̍k-yî Chhòng-sâm-kok thi-khî fu̍t-sîm thi-tai. Kâ-hîn-sṳ he koet-kâ yèn-lìm sàng-sṳ, ví-sâng sàng-sṳ, koet-kâ-kip li̍t-sṳ́ vùn-fa miàng-sàng, chhiòn-koet vùn-mìn sàng-sṳ, sûng-yúng mù-fam sàng, Chûng-koet lî-yû sàng-sṳ.

Yún Chṳ-Hau (Hôn-koet-ngî:윤치호 尹致昊 Yun Chi-ho, 1864-ngièn 12-ngie̍t 26-ngit - 1945-ngièn 12-ngie̍t 9-ngit) he Hôn-koet ke thu̍k-li̍p yun-thung-kâ、Chat-ho̍k-kâ, Chṳn-chṳ Ngìn-lui.

Li̍t-ho̍k song, Newton fat-hien liáu thung-liong lâu kok-thung-liong sú-hèn ke ngièn-lî. Kông-ho̍k song, fat-mìn fán-sa-sṳ mong-yén-kiang. Sṳ-ho̍k song, chhóng-li̍p mì-chit-fûn-ho̍k.

Fùng-set he yung thûng-ko nèn-liòng lòi kit-fat kôn-tshat-tsá ke khó-kien kông-chûng tshòng-pô ma̍t-tôn. Pô-tshòng thai-yok yû 630 to 750 na̍p-mí, he sâm ngièn-set lâu sîm-lî ngièn-set tsṳ̂-yit.

Siberia (Ngò-lò-sṳ̂-ngî: Сиби́рь) he Ngò-lò-sṳ̂ khi̍p Kazakhstan pet-phu ke yit-phién fî-sòng thai ke thi-vet, mien-chit yok 1,276 van phìn-fông kûng-lî.

Thòi-chûng-yen tshai Thòi-vân chûng-phu ke Thòi-chûng Chông-Fa tû-voi khî-nui, ngìn-khiéu thúng-kie he Thòi-vân thi-sâm thai yen, ha-hot sâm yen-hot-sṳ ńg-tsṳ́n sṳ̍p-sâm hiông, yen tsṳn-fú sat-li̍p tshai fûng-ngièn-sṳ.

KFC (Hon-sṳ: 肯德基 (Khén-tet-kî)) he mai cha-kiê ke khoai-chhôn tiam-è, chhai Mî-koet Kentucky Louisville. Chhiòn-khiù thi-2 chhôn-yím lièn-só khî-ngia̍p, tui Harland Sanders chhóng-phan.

Abanto vi-yî Sî-pân-ngà Aragon Chhṳ-chhṳ-khî Zaragoza-sén ke yit-ke sṳ-chṳ́n. Chúng mien-chit 63 phìn-fông kûng-lî, chúng ngìn-khiéu yok 124-ngìn (2011-ngièn thúng-kie).

Chloë Grace Moretz (1997-ngièn 2-ngie̍t 10-ngit － ), Mî-koet thùng-sên, yîn chú-yên 2010-ngièn sông-yàng ke thûng-chok thien-yáng 《Thi̍t-kûng Lièn-mèn》 chûng ke Chhêu-sat-ńg, lâu chhai O-sṳ̂-khà-chióng tet-chióng thien-yáng 《Yí-kó ke mo-hiám》 (Hugo) chûng sṳ-yên ńg-chú-kok Yî-sâ-pi-ngì (Isabelle) yì tî-miàng. Chhai-chhṳ́ chṳ̂-chhièn, kì chên yî phi-kok sṳ̂n-fun yên-chhut 《Lien ha ńg-pak ngit 》 (500 Days of Summer), 《Séu phì hài ngit-ki 》 tén phién, pin chhai 《Tshí hiet thùng-fa 》 chûng pan-yên séu-ńg khi̍p hiet-kúi Abby.

Â-lî-sân Sêm-lìm Thiet-lu he Thòi-vân vì-yit pún-pún yàng-yun ke kô-sân lìm-ngia̍p thiet-lu hì-thúng, kok lu-sien chú-yeu chhai Kâ-ngi-yen-sṳ nui, than-he Chuk-sân Sien phu-fûn chhai Nàm-thèu-yen Sin-ngi-hiông.

Tûng-Êu, tô pan he chṳ́ Pha̍k-ngò-lò-sṳ̂, Vû-khiet-làn, Ngò-lò-sṳ̂ yî sî ke Êu-chû, chhṳ̍t chṳ Tet-koet, Shuì-sṳ, Ngi-thai-li (put hàm); than khiet-fa̍t mìn-khok ke thin-ngi fò piên-kie, yit-pân yû chhṳ-yèn thi-lî fò Ngìn-vùn thi-lî lióng-chúng va̍k-fûn fông-fap:
2011年車站翻新後，車站增設多間商店，包括東海堂、大同老餅家、Giordano、譚木匹、e-plaza精品店及香水專櫃(分別為Prada、Burberry、Nina Ricci、Lanvin及Paul Smith，每隔數月轉換一次)。而非收費區商店亦已進行重組。Baleno、六福珠寶、PIT時裝店及卓悅化妝品結業，新租戶包括FANCL、謝瑞麟、周大福及眼鏡連鎖店image optical。

Valdelagua del Cerro he Sî-pân-ngà Soria-sén Castilla lâu León Chhṳ-chhṳ-khî ke sàng-sṳ, mien-chit 4,85 phìn-fông kûng-lî. 2012-ngièn ngìn-khiéu 16.

Luì-kûng (靁公) he chhṳ-kie hien-siong, chhai hi-siong-ho̍k tú chṳ́ yîn-vi sám-thien thûng-ko sṳ̀ théu-piong kô-nèn liòng, chiông chû-vì ke khûng-hi kip-hia̍k phong-chong sán-sên chhûng-kit, chhiùng yì hìn-sàng ke sang-pô, yit-pân voi péu-hien sṳ̀n-vi: sùi-tén sám-thien hien-siong fat-sên ke lung-lùng sang-hióng. Yîn-vi sâng-yîm thùng kông chhai thai-hi chûng ke chhòn-pô suk-thu m̀-thùng, ngìn-lui cho-tet thûng-ko kie-son lióng-chá chṳ̂-kiên ke sṳ̀-kiên kiên-kak lòi khok-thin sám-thien fat-sên ke khî-lì. Chhai khûng-hi tú,sang-suk thai-yok he 340-mí/miáu, só-yî sám-thien fat-sên ke thi-fông thài-khái he mî kiên-kak 3-miáu yit kûng-lî (fe̍t 5-miáu yit Yîn-lî). Chṳ-yî sám-thien ke siòng-se sṳ̀n-yîn, chhiáng chhâm-kien sám-thien. Luì-kit chhiu-he sám-thien thien-kit.

Mien-chit 109.65 phìn-fông chhiên-mí (2010-ngièn 1-ngie̍t 1-ngit sú-kí) Khái-ngì-chhái Li̍t-sṳ́, vùn-fa chûng-sîm vi-yî Galicia pet-phu ke Sandomierz. Khái-ngì-chhái fông-ngièn kóng-fàm yin-yung-yî nàm-phu khi̍p chûng-phu thi-khî. Pún-thi-khî thi-sṳ chhâ-phe̍t kha thai, chhiùng hói-pha̍t 260-mí to 408-mí put-tén.

Cabrejas del Pinar he Sî-pân-ngà Soria-sén Castilla lâu León Chhṳ-chhṳ-khî ke sàng-sṳ, mien-chit 124,14 phìn-fông kûng-lî. 2012-ngièn ngìn-khiéu 426.

Rhine-hò (Tet-ngî: Rhein; Fap-ngî: Rhin; Hò-làn-ngî: Rijn; Sui-sṳ Tet-ngî: Rhy) he yit-thiàu Êu-chû Koet-chi hò-liù, fat-ngièn yî Shuì-sṳ Graubünden-chû ke Alps sân-khî, liù kîn Liechtenstein, O-thi-li, Tet-koet lâu Fap-koet, chui-chûng yî Hò-làn liù-ngi̍p Pet-hói. Lòi-yin-hò chhiòn-chhòng yok 1,232 kûng-lî, thûng-hòng khî-thon vì 883 kûng-lî, liù-vet mien-chit yok 17 van phìn-fông kûng-lî. Lòi-yin-hò he Êu-chû chui chhòng ke hò-liù chṳ̂-yit, thùng-sṳ̀ ya-he sṳ-kie sông chui fàn-mông ke liù-vet chṳ̂-yit.

Fù-ôn Khà-lo̍k-sṳ̂ Yit-sṳ (Sî-pân-ngà-ngî: Juan Carlos I, 1938-ngièn 1-ngie̍t 5-ngit－), he Sî-pân-ngà hien-ngim koet-vòng, ya-he Franco Sṳ̀-thoi kiet-suk heu ke thi-yit ngim koet-vòng, yî 1975-ngièn tên-kî. Khì vi Sî-pân-ngà chhièn koet-vòng Alfonso 13-Sṳ ke chóng-chṳ́. Juan Carlos 1938-ngièn sâng-yî Yi-thai-li Lò-mâ, tông-sṳ̀ Sî-pân-ngà vòng-sṳt yîn-vi phit-fam 1931-ngièn sṳ̀n-li̍p ke Sî-pân-ngà thi-ngi khiung-fò-koet yì chhiên-sái to Yi-thai-li. 1948-ngièn kì fì-to Sî-pân-ngà chiap-su kau-yuk. 1954-ngièn pit-ngia̍p yî Mâ-tet-lî chṳ̂ San Isidro Ho̍k-káu. 1955-ngièn chṳ 1957-ngièn chhai Sat-là-kô-sat Kiûn-sṳ Ho̍k-yen chhṳ̂m-chho. 1957-ngièn kì yu-chhai Marin Hói-kiûn Ho̍k-káu, San Javier Khûng-kiûn Ho̍k-káu ho̍k-si̍p. 1961-ngièn kì pit-ngia̍p yî Complutense Thai-ho̍k.

Hiông-kóng Khiâng-kuí 705 lâu 706 Sien (香港輕鐵705綫撈706綫, Light Rail Route 705 & 706) he Hiông-kóng Kóng-thiet yàng-yun ke thiet-lu-sien, chú-yeu fu̍k-vu Thiên-súi-vì Sîn-sṳ-chṳ́n ke kî-mìn.
Nàm-fî Hò-làn-ngî (Afrikaans) he Nàm-fî kin-nui ke pha̍k-ngìn chúng-chhu̍k Afrikaner-ngìn ke chú-yeu ngî-ngièn. Sṳ́-yung Nàm-fî Hò-làn-ngî ke Êu-chû yì-mìn chhai ko-hi pûn chhṳ̂n-cho "Boer" (Hò-làn-ngî chûng nùng-mìn ke yi-sṳ). Nàm-fî Hò-làn-ngî he sṳ́-yung yî Nàm-fî khi̍p Na̍p-mí-pí-â ke yit-chúng ngî-ngièn, chhai ngî-ngièn fûn-lui song he su̍k-yî Yîn-Êu Ngî-ne ke Ngit-ngì-màn Ngî-chhu̍k. Nàm-fî Hò-làn-ngî muk-chhièn he Nàm-fî hièn-fap só kûi-thin chṳ̂ sṳ̍p-yit chúng kôn-fông ngî-ngièn chûng ke yit-chûng, thùng-sṳ̀ ya-he Na̍p-mí-pí-â hièn-fap só sṳ̀n-ngin ke yit-chûng koet-kâ ngî-ngièn.

Kui-lìm-sṳ (桂林市) he Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet Kóng-sî-sén hâ-hot ke yit-ke Thi-kip-sṳ, mien-chit yû 27,809 phìn-fông kûng-lî , sòng-chhu ngìn-khiéu 1,340,000-ngìn (2008-ngièn su-kí ).

O-pô-lòi (Pô-làn-ngî: Opole; Tet-ngî: Oppeln) he vi-yî Pô-làn sî-nàm-phu O-tet-hò pán ke yit-chho sàng-sṳ, ya-he O-pô-lòi-sén ke Sú-fú. 10 Sṳ-ki chṳ̂-heu, Sṳ̂-là-fû-ngìn lòi-to liá-piên, sàng-sṳ he Sṳ̂-là-fû-ngìn ke chûng-sîm tû-sṳ. Ngi-chan chhièn vì Tet-koet liâng-thú. Sṳ-nui yû 2.46% ke ngìn-khiéu he Tet-koet-ngìn. Chhai chûng Sṳ-ki chó-khì O-pô-lòi chên he Sông Sî-lî-sî-â ke chú-yeu tû-sṳ. Chên he O-pô-lòi Kûng-koet ke sú-tû. Chṳ̂-heu chên siên-heu pûn O-thi-li lâu Phú-lû-sṳ thúng-chhṳ. Ngi-chan chṳ̂-heu su̍k-yî Pô-làn. Sṳ-nui yû tô-ke thiet-lu chhâ chhàm, yû thûng vông Khà-thok-vì-tsṳ lâu Fà-sâ tén sàng-sṳ ke lie̍t-chhâ. He chhùng-yeu ke kûng-ngia̍p tû-sṳ.

Yit-yòng-sṳ (益陽市) he Fù-nàm-sén Thi-kip-sṳ, su̍k-yî Thung-thìn-fù-khî, pet-vúi 27°58′38″ chṳ 29°31′42″, tûng kîn 110°43′02″ chṳ 112°55′48″, tûng-sî chui-chhòng khî-lì 217 kûng-lî, nàm-pet chui-khôn khî-lì 173 kûng-lî, chhiòn-sṳ chúng mien-chit 12144 phìn-fông kûng-lî.

Sṳ̍t-chi sông Fî-yàng-li Chû-chṳt ke yun-chok lâu khî-ngia̍p yit-ngióng he sî-yeu sán-sâng li-yit, than khî-phe̍t chhai yî Fî-yàng-li Chû-chṳt he vì chû-chṳt chhong-thô ke fu̍k-vu tui-siong lâu fu̍k-vu nui-yùng yì sán-sâng li-yit, liá yit-tiám thûng-sòng pûn sṳ-vì liá lui chû-chṳt ke chú-yeu thi̍t-sin. Yèn-yì, mêu-sia chôn-kâ ngin-vì chiông Fî-yàng-li Chû-chṳt lâu khî-ngia̍p khî fûn-khôi lòi ke chui chú-yeu chhâ-yi he: Fî-yàng-li Chû-chṳt su-to fap-li̍t fe̍t Tho-tet yok-suk, put-nèn chiông yîn yì fûn-phi pûn yúng-yû chá fe̍t kú tûng, yîn yì khí-yû thu̍k-li̍p, kûng-khiung, mìn-kiên tén thi̍t-sin.

Fut-lò-tshṳ-ngá-fû (Pô-làn-ngî: Wrocław; Tet-ngî: Breslau), he Pô-làn sàng-sṳ, vi-yî Pô-làn sî-nàm-phu ke O-tet-hò pán, chhṳ 1999-ngièn hí he Hâ Sî-lî-sî-â-sén ke Sén-fi. Kâi sṳ ngìn-khiéu yok vì 632,996 ngìn (2010-ngièn), lie̍t Pô-làn thi-si thai sàng (chhṳ yî Fà-sâ, Lò-tsṳ lâu Khiet-là-khô-fû), thùng-sṳ̀ ya-he Pô-làn kiùn-chhṳ yî Fà-sâ ke thi-ngi thai kîm-yùng chûng-sîm, chhai kîn-chi, vùn-fa, kâu-thûng tén chû-tô fông-mien tû-chhai Pô-làn khí-yû siông-tông chhùng-yeu ke thi-vi.

Pan-sân-é (半山仔), sṳ-mien yi-sṳ̂ he „pan-chak â-sân-é“, he Thòi-vân-ngìn tui Ngi̍t-pún thúng-tshṳ sṳ̀-thoi hi Chûng-koet sên-fa̍t, chhai Chûng-fà Mìn-koet chiap-sû Thòi-vân yî-heu chón Thòi-vân ke Thòi-vân-ngìn ke chhṳ̂n-fû.
Meu-thèu-tiâu貓頭雕／貓頭鵰（貓頭鷹） yû chhêu-ko 130-ke chúng-lui. Tì só-yû thai-chû, chhù-liáu Nàm-khi̍t-chû tû khó-yî khon-kien. Thai-phu-fun ke chúng he ya-hàng-sin khi̍p ngiuk-sṳ̍t-sin thung-vu̍t, yì-yèn sṳ̂n-thí thi̍t-chṳ̂n lâu sâng-thai phit-phi.

Pu-thô-yen (布拖縣, Yî-ngî: ꁌꐭꑤ) he Chûng-koet Si-chhôn-sén Liòng-sân Yî-chhu̍k Chhṳ-chhṳ-chû só kón-hot ke yit-ke yen. Chúng mien-chit 1,905phìn-fông kûng-lî, 2010-ngièn ngìn-khiéu 155,740-ngìn.

Nio ti Batavia （kîn-ha Jakarta）1904-ngièn 12-ngie̍t 29-ngit chhut-se. Â-pâ he sên-lî-ngìn. Sûi-yèn kiâ miàng-sṳ he Fuk-kian-ngî ke fat-yîm, ngièn-pún he Hak-kâ-heu-thoi. Yîn-vi chhiùng-se lâu Fuk-kian Hò-ló-ngìn cho phèn-yû, yí-kîn si̍p-koan sṳ́-yung Fuk-kian-miàng. Kiâ-pâ he tui Kóng-tûng Mòi-yan hâ-nàm-yòng. Seú-ho̍k pit-ngia̍p yî-heu ti vuk-tú chiap-sû kau-yuk. Heu-sâng-ngìn ke sṳ̀-chiet sióng-oi cho fî-hàng-kî pó-yông ke kî-su̍t-yèn, ke-ha hàn-he yit-chak hón-kian ke theù-lu.

Yamaguchi-sṳ / Sân-héu-sṳ (Ngit-ngî: 山口市) he vi-tsì Ngit-pún Chûng-koet thi-fông sî-phu Yamaguchi-yen ke yit-ke sàng-sṳ, yi̍t he Yamaguchi-yen yen-thâng só-chhai-thi. Ngìn-khiéu sú vì Yamaguchi-yen nui thi-ngi tô, chhṳ yî Shimonoseki-sṳ. Sûi-yèn Yamaguchi-sṳ he Yamaguchi-yen yen-thâng só-chhai, vì kâi yen ke hàng-chṳn chûng-sîm, than kîn-chi fa̍t-thûng tô si̍p-chûng yî Shūnan-sṳ, Hōfu-sṳ lâu Shimonoseki-sṳ, ya sṳ̀n-vì Ngit-pún kok yen thâng só-chhai-thi chûng, séu kien ke sùn tshùi yî hàng-chṳn kî nèn vì-chú ke sàng-sṳ. Sṳ-nui sán-ngia̍p he yî kôn-kông lî-yû ngia̍p vì-chú. Muk-chhièn kâi sṳ he Ngit-pún chung-tô yen thâng chûng ngìn-khiéu thi-sâm séu ke sàng-sṳ, kiùn tô yî Shimane-yen yen thâng Matsue-sṳ lâu Tottori-yen yen thâng Tottori-sṳ.

Yáng-chhiong Chín-thôn-ho̍k (Radiology) he thûng-ko thi̍t-sû sú-thon, chán-sṳ fam-chá sṳ̂n-thí nui-phu kiet-kèu ke yang-chhiong, ket-sṳ yû mò phiang-pien khi̍p tui phiang-pien chin-hàng thin-sin fe̍t thin-liòng fûn-sak, he hien-thoi Yî-ho̍k khi̍t-khì chhùng-yeu ke yit-ke fûn-kî, ya-he hien-thoi Yî-ho̍k chûng fat-chán chui khoai, chhí-tet sṳ̀n-chhiu chui-tô ke yit-phu-fûn.

由於九廣鐵路（英段）（即現時東鐵綫）進行現代化及電氣化工程，沙田站亦進行該工程，於原址興建一座耗資5600萬元的新車站，並設有各種商店，車站則加建成4個月台。而九廣鐵路總部也同時遷移到沙田站上蓋的九廣鐵路大廈（現稱連城廣場），並將尖沙咀火車站的鐘樓之大鐘遷往沙田站作擺放。1982年5月6日，第一期電氣化工程完成，九龍站至沙田站以電氣化列車行駛。而沙田站亦因此成為電氣化列車的終點站；與此同時，柴油列車南行列車也同時以沙田站作終點站，乘客可於沙田站轉乘列車前往九龍或新界。雖然於1983年5月2日的第二期電氣化工程完成令電氣化列車的總站延至大埔墟站，但仍有部份列車以沙田站為總站，以疏導沙田站大批乘客。到了1984年4月17日，尖沙咀鐘樓的銅鐘被運往沙田站的公眾區。

Hàm-fûng Fòng-ti (咸豐皇帝, 1831-ngièn － 1861-ngièn) he Chhîn-chhèu ke thi 8 thoi fòng-ti. 1850-ngièn chṳ 1861-ngièn chhai-vi. Ngièn-ho Hàm-fûng.

Sân-thi-mâ-lî-ngî (Марыйӹлмӹ) he thûng-hàng yî Mâ-lî-âi-ngì, Ngò-lò-sṳ̂ Gornomariysky, Yurinsky lâu Kilemarsky thi-khî ke ngî-ngièn. Liá-he yit-chúng Vû-là-ngì-ngî lâu Chhó-thien Mâ-lî-ngî (Meadow Mari) yû-kôan, sûi-yèn lióng-chúng fông-ngièn put-nèn fu-siông lî-kié. Kì sṳ́-yung Sân-thi-mâ-lî sṳ-mû sû-siá pin lâu Ngò-lò-sṳ̂, Chhó-thien Mâ-lî-ngî khiung-thùng vì Mâ-lî-âi-ngì-Khiung-fò-koet ke kôn-fông ngî-ngièn.
Mì-fûn (Differential Calculus) chhai Sú-ho̍k chûng he tui hâm-sú ke khiu̍k-phu pien-fa-sut ke yit-chúng "sien-sin mèu-shu̍t". Mì-fûn khó-yî khiûn sṳ thi mèu-shu̍t tông hâm-sú chhṳ-pien liòng ke chhí-chhṳ̍t chok chiuk-kèu séu ke kói-pien sṳ̀, hâm-sú ke chhṳ̍t he tsen ngióng kói-pien ke. Tông mêu-sia hâm-sú

Vaucluse-sén he Fap-koet ke yit-chak sén, vi-yî Fap-koet tûng-nàm-fông. Su̍k-yî Provence-Alpes-Côte d'Azur Thai-khî. Chúng mien-chit 3,567 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu yok 555,240-ngìn (2010-ngièn thúng-kie). Vaucluse-sén he Fap-koet 1790-ngièn 3-ngie̍t 4-ngit só chhóng-kien ke 83-sén chṳ̂-yit.

Se-khiûn (Bacteria, Yîn-ngî fat-yîm: /bækˈtɪəriə/) he sâng-vu̍t ke chú-yeu lui-khiùn chṳ̂-yit, su̍k-yî se-khiûn-vet. Se-khiûn he só-yû sâng-vu̍t chûng sú-liòng chui-tô ke yit-lui, kí kû-kie, khì Chúng-sú yok-yû 5×1030 ke. Se-khiûn ke ke-thí fî-sòng séu, muk-chhièn yí-tî chui-séu ke se-khiûn chṳ́-yû 0.2 mì mí chhòng, yîn-chhṳ́ thai-tô chṳ́ -nèn chhai hién-mì-kiang hâ khon-to kì-têu. Se-khiûn yit-pân he tân se-pâu, se-pâu kiet-kèu Kién-tân, khiet-fa̍t se-pâu-fu̍t, Se-pâu Kut-ka yî-khi̍p mo̍k-chhong pâu-hi, li-yì lia̍p-sien-thí lâu ya̍p-liu̍k-thí. Se-khiûn su̍k-yî Ngièn-fu̍t Sâng-vu̍t (Prokaryota). Ngièn-fu̍t sâng-vu̍t chûng hàn-yû nang yit-lui sâng-vu̍t hêm-cho Kú Se-khiûn (Archaea), he Khô-ho̍k-kâ yî-kí yên-fa kôan-he yì nang-phit ke lui-phe̍t. Vì-liáu khî-phe̍t, pún-lui sâng-vu̍t ya pûn hêm-cho Chṳ̂n Se-khiûn (Eubacteria). Se khiûn ke hìn-chhong siông-tông tô-ngióng, chú-yeu yû khiù-chhong, kòn-chhong, yî-khi̍p lô-siên-chhong.

Gard-sén he Fap-koet ke yit-chak sén, vi-yî Fap-koet nàm-phu. Su̍k-yî Languedoc-Roussillon Thai-khî. Chúng mien-chit 5,853 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu yok 623,125-ngìn (1999-ngièn thúng-kie). Gard-sén he Fap-koet 1790-ngièn 3-ngie̍t 4-ngit só chhóng-kien ke 83-sén chṳ̂-yit.

Calais Hói-hia̍p-sén (Fap-ngî: Pas-de-Calais) he Fap-koet ke yit-chak sén, vi-yî Fap-koet tûng-pet-phu. Su̍k-yî Nord-Pas-de-Calais Thai-khî. Chúng mien-chit 6,671.35 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu yok 1,489,209-ngìn (2010-ngièn thúng-kie). Calais Hói-hia̍p-sén he Fap-koet 1790-ngièn 3-ngie̍t 4-ngit só chhóng-kien ke 83-sén chṳ̂-yit.

Sevilla-sén (Sî-pân-ngà-ngî: Provincia de Sevilla) vì Sî-pân-ngà nàm-phu ke yit-ke sén-fun, vi-yî Ôn-tha̍t-lû-sî-â Chhṳ-chhṳ-khî ke sî-phu. Kì siông-lìn ke sén-fun yû Mâ-là-kâ-sén, Kâ-ke-sṳ̂-sén, Vùi-ngì-ngá-sén, Pâ-tha̍t-khok-sṳ̂-sén yî-khi̍p Khô-ngì-tô-ngá-sén. Set-vì-li-â-sén thú-thi mien-chit vì 14,042 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu yû 1,758,720 (2002-ngièn), khì-chûng 40％ kî-chhu-chhai Sú-fú Set-vì-li-â.

Tit-lî-ngâ-sṳ̂-thi̍t ke kîn-chi chú-yeu yî-lai kóng-khiéu mo-yi yî-khi̍p lâu lìn khiûn thi-khî ke sông-ngia̍p kâu-yi, he Yi-thai-li yù sòn Kûng-sṳ̂ (Lloyd Triestino) ke fat siông thi. Chhai Lâng-chan sṳ̀-khì, ke lî ngâ sṳ̂ thi̍t yîn-vì thi-chhú tûng Sî-fông tui-khong chhièn yèn sṳ̀n-vì chhṳ yeu kóng-khiéu, than muk-chhièn chang-chhai chhùng chṳn kì sit ngit ke sông-ngia̍p yáng-hióng li̍t. Chhai 2006-ngièn ke lî ngâ sṳ̂ thi̍t pûn sién-vì Ngi-thai-li chui sṳt ha̍p kî-chhu ke sàng-sṳ.
Mâ-ngì-khái (Yi-thai-li-ngî: Marche Ngi-thai-li-ngî fat-yîm:[ˈmarke]) he Yi-thai-li chûng-phu ke yit-ke Thai-khî, pet kie lâu Ngie-mí-li-â Lò-mâ-nyap Thai-khî siông-lìn, Thok-sṳ̂-khà-na̍p Thai-khî vi-yî mâ ngì khái sî-pet, sî lìn Vung-pu-lî-â, nàm-lìn â pu lû tsó fò Là-chhè-o, yì tûng-mien chet yû Â-tet-lî-â-hói. Thai-khî ke Sú-fú he ôn khô na̍p. Thai-khî fûn sṳ̀n Ńg-ke sén:ôn khô na̍p sén, â sṳ̂ khô li phì chhiet nok sén, fi ngì mo̍k sén, mâ chhiet là thap sén (kú-thoi phì chhiet lìm thi-khî chhiòn-kin) khi̍p phi sat lò fò vû ngì pí nok sén, yì phi sat lò fò vû ngì pí nok sén yù lióng-ke chhòn-thúng sông fûn-khôi ke phi sat lò sén khi̍p vû ngì pí nok sén chû-sṳ̀n, yî-chhièn he kú Lò-mâ ke vû ngì pí nok hàng sén.

1969 nin 5 yit 13 ngit Ma-loi-si-a paau-fat liu chi yiu hai Fa-ngin tung Ma-loi-ngin chi kan ke chung-chuk hang-tak, lak-si kiao 513 si-kin.

Nordhausen he Tet-koet chûng-phu Thuringia-chû ke yit-chak thu̍k-li̍p sàng-sṳ. Thú-thi mien-chit vi 105.27 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu yû 41,926-ngìn (2012-ngièn)

Cheorwon Khiùn (Hòn-ngî: 철원군/鐵原郡) he Hòn-koet Gangwon Tho ke yit-chak khiùn. Chúng mien-chit 899.82 phìn-fông kûng-lî, 2001-ngièn ngìn-khiéu tha̍t-tó 54,040-ngìn.

Hói-thi-ngî (kreyòl ayisyen, kién-chhṳ̂n Hói-thi-ngî ／ Khiet-lî-o-ngì-ngî ) chhai Hói-thi tông-thi yok-yû 8,500,000 ngìn sṳ́-yung (2005), yok tén-yî Hói-thi ke chhiòn-phu ngìn-khiéu, nang-ngoi yì-mìn hói-ngoi ke hói thi khièu mìn yok-yû 350,000 ngìn sṳ́-yung, pâu-koat Kâ-nâ-thai, Mî-koet, Fap-koet yî-khi̍p Kâ-le̍t-pí-hói chû koet, yû-khì yî Tô-mí-nì-khiet, Kú-pâ yî-khi̍p Pâ-hâ-mâ vì chui-tô.

Kim Il-sung (Chêu-sién-ngî: 김일성/金日成 Kîm Ngit-sṳ̀n, 1912-ngièn 4-ngie̍t 15-ngit – 1994-ngièn 7-ngie̍t 8-ngit) he 1948-ngièn chṳ 1994-ngièn chṳ̂-kiên Chêu-sién Mìn-chú-chú-ngi Ngìn-mìn Khiung-fò-koet ke chui-kô liâng-thô-ngìn. Kì he Kim Jong-il ke â-pâ.

Ted Cruz (1970-ngièn 12-ngie̍t 22-ngit - ) he Mî-koet chṳn-chhṳ-kâ lâu Tet-khiet-sat-sṳ̂ Chhâm-ngi-yèn. Kì he chhai 2016-ngièn Khiung-fò-tóng thai-sién thì-miàng vì Mî-koet Chúng-thúng hèu-sién-ngìn. 1992-ngièn Ted Cruz yî Phú-lìm-sṳ̂-tun Thai-ho̍k pit-ngia̍p. Kì chhai Lièn-pâng Mo-yi Ve-yèn-fi chṳn-chhet kûi-va̍k phan-kûng-sṳt chok chú-ngim. Chhiùng 2004-ngièn to 2009-ngièn, Cruz ya-he Mî-koet O-sṳ̂-tin Tet-khiet-sat-sṳ̂ Thai-ho̍k Fap-ho̍k-yen Kau-su.
Thien-nó Khô-ho̍k (Yîn-ngî: Computer Science) he hì-thúng-sin ngièn-kiu chṳ̂-sín lâu kie-son ke lî-lun kî-chhú yî-khi̍p kì-têu chhai thien-nó hì-thúng chûng yì-hò sṳ̍t-hien lâu yin-yung ke sṳ̍t-yung kî-su̍t ke ho̍k-khô. Kì thûng-sòng pûn hìn-yùng vì tui nâ-sia chhóng-chho, mèu-shu̍t yî-khi̍p Chón-von chṳ̂-sín ke Yên-son-fap chhú-lî ke hì-thúng ngièn-kiu. Thien-nó Khô-ho̍k pâu-hàm hó-tô fûn-kî liâng-vet; khiòng-thiàu thi̍t-thin kiet-kó ke kie-son, pí-yì thien-nó thù-hìn-ho̍k; yì yû sia he thâm-thó kie-son mun-thì ke sin-chṳt, pí-yì kie-son fu̍k-chha̍p sin lî-lun; hàn-yû yit-sia liâng-vet chôn-chu yî ngióng-pân sṳ̍t-hien kie-son, pí-yì chhàng-sṳt ngî-ngièn lî-lun he ngièn-kiu mèu-shu̍t kie-son ke fông-fap, yì chhàng-sṳt sat-kie he yin-yung thi̍t-thin ke chhàng-sṳt ngî-ngièn kié-kiet thi̍t-thin ke kie-son mun-thì, Ngìn-kî fu-thûng chet he chôn-chu yî ngióng-pân sṳ́ thien-nó lâu kie-son pien tet yû-yung, hó-yung, yî-khi̍p sùi-sṳ̀ sùi-thi vì ngìn só yung.

Plessisville, Quebec he Québec-sén Centre-du-Québec Hàng-chṳn khî ke sàng-chṳ́n, 1855-ngièn sṳ̀n-li̍p. Chúng mien-chit 4.40 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu 6,688 (2011-ngièn).

Sîn-chuk-sṳ he Chûng-fà Mìn-koet Thòi-vân-sén sî-pet-phu ke yit-ke sén-hot-sṳ, Thòi-vân thi-khî thi-tshit thai tû-sṳ, ngìn-khiéu si-sṳ̍p van. Hon-ngìn yû ne-thúng ke khôi-khén tshiùng Sṳ̍p-pat sṳ-ki tshû-khì khôi-sṳ́. Sîn-tsuk-sṳ yit-tshṳ̍t he tông-thi ke hàng-tsṳn tsûng-sîm lâu sên-fa̍t-khiên tsûng-sîm sàng-sṳ, Sîn-tsuk Khô-ho̍k Kûng-ngia̍p Yèn-khî sat-li̍p tsṳ̂-heu sṳ̀n-vì Thòi-vân ke kô khô-kî tsṳ́n.

Gottfried Leibniz (Gottfried Wilhelm Leibniz, 1646-ngièn 7-ngie̍t 1-ngit －1716-ngièn 11-ngie̍t 14-ngit), Tet-yi-chṳ Chet-ho̍k-kâ, Sú-ho̍k-kâ. Kì-ke chho̍k-sû yok si-sṳ̀n vì Là-tên-vùn, yok sâm-sṳ̀n vì Fap-vùn, yok yit-sṳ̀n ńg vì Tet-vùn. Leibniz he Li̍t-sṳ́ sông séu-kien ke thûng-chhòi, pûn yî vì Sṳ̍p-chhit Sṳ-ki ke Aristoteles. Kì pún-ngìn he yit-miàng Li̍t-sṳ̂, kîn-sòng vông-fán yî kok-thai Sàng-chṳ́n, kì hí-tô ke kûng-sṳt tû-he chhai tiên-pò ke mâ-chhâ sông vàn-sṳ̀n ke, kì ya chhṳ-chhṳ̂n khí-yû Nàm-tsiok ke Kui-chhu̍k sṳ̂n-fun, khì fu-chhîn he chho̍k-miàng Sú-ho̍k-kâ Friedrich Leibniz.

Pirna he yit-chho vi yî Tet-koet nàm-phu, Saxony-pâng ke sàng-sṳ. Chúng mien-chit 53.02 phìn-fông kûng-lî, chúng ngìn-khiéu 37,768-ngìn (2014-ngièn).

Thai-phû-yen (大埔縣) tshai Chûng-koet Kóng-tûng-sén Mòi-chiu-sṳ tûng-phu, pet-piên khi̍p tûng-piên lâu Fuk-kien-sén siông-lìn, yì-yèn nàm-piên tsiap-yòng Fûng-sun-yen lâu Tshèu-chiu-sṳ Ngièu-phìn-yen, sî-piên lâu Mòi-yen siông-lìn. Thai-phû-yen ke Yen-tsṳn-fú só-tshai thi hien-kîm he Fù-liàu-tsṳ́n (yî-tshièn tshai Tshà-yòng-tsṳ́n), tshiòn-yen tsúng mien-tsit he lióng-tshiên si-pak tshit-sṳ̍p phìn-fông kûng-lî, 2002-ngièn yen ngìn-khiéu he ńg-sṳ̍p-ngi van.

Ateca vi-yî Sî-pân-ngà Aragon Chhṳ-chhṳ-khî Zaragoza-sén ke yit-ke sṳ-chṳ́n. Chúng mien-chit 84 phìn-fông kûng-lî, chúng ngìn-khiéu yok 2,044-ngìn (2004-ngièn thúng-kie).

Cape Town Thai-ho̍k (Yîn-ngî: University of Cape Town) he vi-yî Nàm-fî Sî Khôi-phú-sén Cape Town ke kûng-li̍p ngiên-kiu hîn thai-ho̍k. Cape Town Thai-ho̍k sṳ̀n-li̍p yî 1829-ngièn, he chhai Nàm-fî chui kú-ló ke thai-ho̍k.
根據當時北京嘅市長陳希同在《關於制止動亂同平息反革命暴亂嘅情況報告》裏肚講「在幾天嘅暴亂肚」「戒嚴部隊戰士、武警戰士、公安干警負傷六千幾人，死幾十人」「有三千多名非軍人受傷，二百多人死，包括三十六個大學生。」中共控制嘅新聞媒體發表過有解放軍官兵分憤怒嘅群眾焚燒以後嘅錄像同照片。死嘅軍人後來分中央軍委授予「共和國衛士」嘅稱號，總共有十人，其中六人係在長安街翠微路口轉彎嘅時候因為車速太快翻車，油箱擦著地板起火過身。海外好多媒體嘅報導講死亡嘅人數超過一千人，戒嚴部隊死十幾人。好多北京市民、學生同獨立媒體對該件事嘅報道為中國政府暴力鎮壓同屠殺和平示威嘅學生同市民，世界上都有媒體喊其做「六四屠殺」抑是「天安門屠殺」。中國政府在當時嘅《人民日報》同《解放軍報》裏肚，講六四事件係「英勇嘅人民解放軍取得鎮壓反革命暴亂嘅偉大勝利」。

Creuse he Fap-koet ke yit-chak sén, vi-yî Fap-koet chûng-sî-phu. Su̍k-yî Limousin Thai-khî. Chúng mien-chit 5,565 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu yok 123,861-ngìn (2007-ngièn thúng-kie). Creuse he Fap-koet 1790-ngièn 3-ngie̍t 4-ngit só chhóng-kien ke 83-sén chṳ̂-yit.

Yangju Sṳ (Hòn-ngî: 양주시/楊州市) he Hòn-koet Gyeonggi Tho ke yit-chak sàng-sṳ. Chúng mien-chit 310.1 phìn-fông kûng-lî, 2009-ngièn ngìn-khiéu tha̍t-tó 189,492-ngìn.

Pha̍k-ngò-lò-sṳ̂-ngî (беларуская мова) he Pha̍k-ngò-lò-sṳ̂ ke lióng-chúng kôn-fông ngî-ngièn chṳ̂-yit. He Sṳ̂-là-fû Ngî-chhu̍k Tûng Sṳ̂-là-fû Ngî-kî ke ngî-ngièn, yîm-yùn, vùn-fap yî-khi̍p chhṳ̀-lùi chiap-khiûn Vû-khiet-làn-ngî.

Rostov-chû (Ngò-ngî: Росто́вская о́бласть) he Ngò-lò-sṳ̂ Lièn-pâng Chú-thí chṳ̂-yit, su̍k-yî Tûng-ông Lièn-pâng Kón-khî. Rostov-chû ke mien-chit he 100,800 phìn-fông kûng-lî, 2010-ngièn ke ngìn-khiéu phú-chhà hién-sṳ pún-chû ke ngìn-khiéu yû 4,277,976-ngìn, sú-fú Rostov-on-Don. Ngò-lò-sṳ̂-ngìn cham ngìn-khiéu 90.3%, Vû-khiet-làn-ngìn cham 1.9%.

Thòi-vân kûng-lu phiên-khi̍p tshiòn-tó khi̍p lì-tó thi-khî, fûn kuet-tho, sén-tho, yen-tho, hiông-tho tén si-khi̍p.Kuet-tho phêu-tsṳ yî Tsung-fà-mìn-kuet kuet-fâ mòi-fâ, muk-tshièn yû pat-tsho, tshù-liáu kuet-tho 3kap ngoi kiûn-vì kô-suk kûng-lu. Kuet-tho 1ho vì tsûng-sân kô-suk kûng-lu, hîn-kien vì 1970-ngièn ngièn-thoi, pet-hí kî-lùng-kóng, nàm-tokô-kiùng-kóng, tshiòn-phu tshòng 373.3 kûng-lî;

Erlangen he Tet-koet Bayern-pâng Mittelfranken Hàng-chṳn-khî ke yit-chho Chhṳ̍t-hot-sṳ, Chúng mien-chit 76.90 phìn-fông kûng-lî, chúng ngìn-khiéu 106,423-ngìn (2014-ngièn).

Kau-fòng Benedictus 12-sṳ (? – 1342-ngièn 4-ngie̍t 25-ngit) he Lò-mâ Thiên-chú-kau ke yit-chak kau-fòng. 1334-ngièn chṳ 1342-ngièn chhai-ngim.

Pí-tet Pó-lò Lû-pún-sṳ̂ (Peter Paul Rubens,1957-1664), fu̍t-làn-tet-sṳ̂ fa-kâ, pâ-lo̍k-khiet fa-phai chó-khì thoi-péu. Kì sâng chhai tet-koet, fu-chhîn he thò-lì lòi-to tet-koet ke. 21 se yí-kîn tet-tó ôn-thi̍t-ví-phú fa-kâ kûng-fi sṳ̀n-ngin. 1660 ngièn, Lû-pún-sṳ̂ hi yi-thai-li ki-siu̍k ho̍k-si̍p fi-fa, su-tó Thì-hiông, Mi-khôi-lông-kî-lò tén ngìn yong-sṳt ke yáng-hióng. 1608 ngièn, kì sṳ̀n-vì Pu-lû-set-ngì kiûng-thìn fa-kâ. Kì thai-phu-fun fa-chok péu-hien chûng-kau thì-chhài, ngìn-vu̍t seu-chhiong khi̍p sṳ̀n-fa ku-sṳ. Yû-miàng ke chok-phín yû hói-lùn, Kiap-tho̍t Liù-sî-pha-sṳ̂ ke ńg, Mâ-li Mì-thi̍t-khì ke sên-phìn tén-tén.

由粉嶺火車站出發：可乘搭前往鹿頸（總站為鹿頸路與新娘潭路交界）之56K小巴，於總站步行約兩又二份一小時至三個鐘頭步程攀山越嶺前往（可利用降下坳燒烤場附近之烏蛟騰郊遊徑前往，經過荔枝窩村）。（另外往返上水與沙頭角之九巴78K途經香港鐵路粉嶺火車站，巴士站位於粉嶺車站路二號月台出入口旁邊、火車站往粉嶺名都天橋下面）
Tû-lìn chên-kîn he Êu-chû chhùng-yeu ke chṳn-chhṳ chûng-sîm. 1563-ngièn, kì sṳ̀n-vì-liáu sat phu̍k yî Kûng-koet ke sú-tû, sùi-heu he sat phu̍k yî vòng sṳt thúng-chhṳ hâ ke sat tên nì â Vòng-koet ke sú-tû, chui-heu he Yi-thai-li thúng-yit chṳ̂-heu ke thi-yit-ke sú-tû (1861-ngièn —1865-ngièn). thùng-sṳ̀, kì ya-he sat vok â vòng sṳt (Yi-thai-li vòng sṳt) ke ku hiông. sûi-yèn yîn-vì thi-ngi-chhṳ sṳ-kie thai-chan, kì ke thai phu-fûn chṳn-chhṳ yi-ngi fò chhùng-yeu sin tû tiû sṳt liáu, kì hàn-he chhai chan-heu sṳ̀n-vì-liáu Êu-chû chhùng-yeu ke kûng-ngia̍p, sông-ngia̍p fò mo-yi ke si̍p san thi. Kì hien-chhai he Yi-thai-li ke kûng-ngia̍p chûng-sîm chṳ̂-yit, fò Mí-làn, ngie̍t nâ â chû-sṳ̀n liáu “ kûng-ngia̍p thiet sâm-kok ”. Chhiùng kîn-chi sông lòi sot, tû lìn kín sùi Lò-mâ fò mí làn chṳ̂-heu, he Yi-thai-li thi-sâm-thai sàng-sṳ. kì ke GDP kô-tha̍t 580 yi Mî-ngièn, phài-miàng sṳ-kie thi 78 vi. sûi-yèn put chhiong Lò-mâ, mí làn nâ ngióng he “sṳ-kie kip sàng-sṳ”, GaWC phìn khì vì “ sṳt ha̍p fat-chán ” kip phe̍t.

iPad he yit-chak yù Phìn-kó Kûng-sṳ̂ sat-kie siau-tshiû ke Phìn-pán Thien-nó sán-phín hì-lie̍t, ta̍p-chai Phìn-kó ke iOS chok-ngia̍p ne-thúng. Thi-yit khóan iPad he chhai 2010-ngièn 4-ngie̍t 3-ngit thûi-chhut. iPad yí-kîn tshiû-chhut chhêu-ko 1.7-yi thòi (thúng-kie chṳ 2013-ngièn 10-ngie̍t vì-chṳ́ ), cham chhiòn-khiù Phìn-pán Thien-nó sṳ-chhòng 81%.

Kau-fòng Leo 11-sṳ (1535-ngièn 6-ngie̍t 2-ngit – 1605-ngièn 4-ngie̍t 27-ngit) he Lò-mâ Thiên-chú-kau ke yit-chak kau-fòng. 1605-ngièn 4-ngie̍t 1-ngit chṳ 4-ngie̍t 27-ngit chhai-ngim.

Parets del Vallès he Sî-pân-ngà Barcelona-sén Catalonia chhṳ-chhṳ-khî ke sàng-sṳ. Chúng mien-chit 9.1 phìn-fông kûng-lî, chúng ngìn-khiéu yok 18,492-ngìn (2012-ngièn thúng-kie).

Khiò (茄, Ho̍k-miàng: Solanum melongena）fe̍t-chá Tiau-chhoi (吊菜) he Khiò-khô Khiò-su̍k yit-ngièn sâng Chhó-pún chhṳ̍t-vu̍t, ngân-set tô-vi Chṳ́-set.

Ǹg Sṳ̀n-chṳ chhong m̀-tân-chhiang chhong phû-thûng liù-hàng kô-khiuk, ya chhong Hak-kâ-tiau, Hak-kâ sân-kô lâu rock yîm-ngo̍k ke tiau-ha̍p. Ǹg Sṳ̀n-chṳ yû liá-chúng chhòi-nèn, tui Hak-kâ vùn-fâ yû kiêu-ngau. Só-yî, chhai 1981 ngièn voi piong-chhut yit-chak sṳ́-yung Hak-kâ-fa ke chhong-phién hêm-cho Mò-yèn （無緣）. Than-he Ǹg Sṳ̀n-chṳ chhai 1983 ngièn yîn-vi fo-chhâ ko-sṳ̂n. Yî-chhièn Thòi-vân-ngìn tân-chhiang thâng-to Koet-ngî lâu Ho̍k-ló-ngî ke liù-hàng kô-khiuk, Mò-yèn pûn ngìn-kâ thâng Hak-kâ-kô chiâng-chiâng ke yîm-ngo̍k. Thi̍t-phe̍t tùi Hak-kâ vi-lòi ke sṳ-thoi, Ǹg Sṳ̀n-chṳ yí-kîn pûn Hak-kâ yîm-ngo̍k-kâ án-thai ke yáng-hióng.

《Chûng-koet Ngìn-miàng Thai Tshṳ̀-tién》(Tông-thoi Ngìn-vu̍t kién)thi-1861 ya, Song-hói Tshṳ̀-sû Tshut-pán-sa,1992-ngièn 12-ngie̍t thi-yit-pán.

Hiông-kóng Si-thai-thiên-vòng (香港四大天王) he 1990 ngièn-thoi Hiông-kóng lo̍k-thàn (樂壇) si-chak chui fûn fôn-ngiàng ke nàm-kô-sú: Chông Ho̍k-yû, Liû Tet-fà, Lì Mìn, Kok Fu-sàng.
Pí-â-vùi-sṳ̂-thok-khiet (Pô-làn-ngî: Białystok) he Pô-làn tûng-pet-phu chui-thai sàng-sṳ, Pô-tet-là-chhia-sén Sú-fú, vi-yî Fà-sâ pet-phu thai-yok 180 kûng-lî ke thi-fông, chiap-khiûn Pha̍k-ngò-lò-sṳ̂ piên-kie. Yîn-chhṳ́, chhai chhṳ́ sàng-sṳ ya hìn-sṳ̀n liáu yit-ke Pha̍k-ngò-lò-sṳ̂ séu-sú mìn-chhu̍k kî-chhu khî. Pí-â-vùi-sṳ̂-thok-khiet yúng-yû tô só vùn-miàng Êu-chû Thai-ho̍k, khì-chûng chui vì-chho̍k-miàng ke he Pí-â-vùi-sṳ̂-thok-khiet Yî-khô Thai-ho̍k.

Rhône-sén he Fap-koet ke yit-chak sén, vi-yî Fap-koet nàm-phu. Su̍k-yî Rhône-Alpes Thai-khî. Chúng mien-chit 3,249 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu yok 1,725,177-ngìn (2010-ngièn thúng-kie). Rhône-sén he Fap-koet 1790-ngièn 3-ngie̍t 4-ngit só chhóng-kien ke 83-sén chṳ̂-yit.

Tú-kiéu yu hêm-cho tú-pok, Hói-liu̍k-fa he tú-kiáu, Chàu-ôn-fa he têt-kiò, he yit-chúng li-yung yû ka-chhṳ̍t ke tûng-sî, cho kin-châng sû yàng ke yû-hi, ngìn-lui ke yit-chúng ngu-lo̍k fông-sṳt. Ngim-hò tú-kiéu chhai m̀-thùng ke vùn-fa lâu li̍t-sṳ́ poi-kín yû m̀-thùng ke yi-ngi.

Liuk-tôi Lò-kú-sâng (六堆鑼鼓聲) he yit-chak Hak-kâ vùn-fa, Thòi-vân li̍t-sṳ́ vì poi-kín ke yit-chak miên-fi MMORPG mióng-ya̍p yû-hi. Ku-sṳ poi-kín he Lìm Sóng-vùn Sṳ-khien (林爽文事件), player pan-yên Liuk-tôi ngi-mìn (義民) pó-ví kâ-yèn.

Kô Khô-kî (高科技) fe̍t-chá Kô Kî-su̍t (高技術) he chui siên-chin ke chiâm-tôn khô-kî. Tui-yî Kô Khô-kî lòi-kóng, pin mò mak-ke thi̍t-phe̍t ke fûn-lui-fap. Chhiùng sṳ-kie kok-koet Kô Khô-kî ke fat-chán lòi-khon, Kô Khô-kî m̀-he yit-ke tân-hong kî-su̍t, yì-yèn he khô-ho̍k, kî-su̍t, kûng-chhàng chui chhièn-yèn ke sîn kî-su̍t-khiùn.

Nèn-tet-sṳ (宁德市) he Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet Fuk-kian-sén hâ-hot ke yit-ke Thi-kip-sṳ, mien-chit yû 13,500 phìn-fông kûng-lî , sòng-chhu ngìn-khiéu 3,350,273-ngìn (2008-ngièn su-kí ).

Kiú-chhai-khiéu-yen (九寨溝縣) he Chûng-koet Si-chhôn-sén Â-pa Chhong-chhu̍k Kiông-chhu̍k Chhṳ-chhṳ-chû só kón-hot ke yit-ke yen. Chúng mien-chit 5,286 phìn-fông kûng-lî, 1999-ngièn ngìn-khiéu 56,167-ngìn.

Se-pâu Sâng-vu̍t-ho̍k (Cell biology) he ngiên-kiu Se-pâu ke hìn-thai kiet-kèu, sên-lî kî-nèn, fat-yuk, sên-fa̍t sṳ́, yî-khi̍p kok-chúng pâu-hi khi̍p sín-sit chhòn-thì lu-kang ke ho̍k-khô.

2013-ngièn Lù-sân Thi-chṳ́n he yit-chhòng fat-sên yî Pet-kîn sṳ̀-kiên 2013-ngièn 4-ngie̍t 20-ngit sông-chu 8-sṳ̀ 02-fûn 46-miáu ke khiòng-lie̍t Thi-chṳ́n, chṳ́n-ông chhai Chûng-koet Si-chhôn-sén Ngâ-ôn-sṳ Lù-sân-yen Liùng-mùn-hiông Mâ-piên-kiêu, khî-lì sén-fi Sàng-tû-sṳ yok 100 kûng-lî. Koet-thi Chṳ́n-khiu̍k chhet-thin thi-chṳ́n ke mien-pô chṳ́n-kip he Ms7.0, chṳ́n-ngièn chhṳ̂m-thu 13 kûng-lî.
Tò-tò tiâu fe̍t chok Thu-thu tiâu (Là-tên Ho̍k-miàng: Raphus cucullatus), he chhai Mâ-tha̍t-kâ-sṳ̂-kâ-tó tûng-chet ke Mô-lî-khiù-sṳ̂ tó-sông yit-chúng ke put fi-fî ke tiâu. Tò-tò tiâu yû vì-chhòn siông-kôan-lièn ke he Rodrigues Tò-tò tiâu, ya yi̍t me̍t chhie̍t, lâu Tò-tò tiâu yû chho̍k siông-khiûn kôan-he ke hien sâng chúng vì Nì-khô-pâ Kap-chṳ́ (Nicobar pigeon). Chên-kîn chho-ngu thi ngin-vì pha̍k-set ke Tò-tò tiâu chhùn-chhai yî Liù-nì-vong tó-sông. Liá-chúng tiâu chhai 1505-ngièn pûn ngìn-lui fat-hien heu, kiùn-kiùn 200-ngièn ke sṳ̀-kiên lî, phien yù yî ngìn-lui ke pú-sat lâu ngìn-lui fa̍t-thûng ke yáng-hióng, thai-liòng kám-séu. Yok chhai 1660-ngièn thoi chhièn heu, chha̍t tái Chhie̍t-chúng‎. Kì he ngìn-lui Li̍t-sṳ́ sông thi-yit-ke pûn ki-liu̍k hâ-lòi, yîn ngìn-lui fa̍t-thûng yì chhie̍t-chúng ke sâng-vu̍t, he chhù khiúng liùng chṳ̂-ngoi chui chho̍k-miàng ke yí Chhie̍t-chúng thûng-vu̍t chṳ̂-yit.

Vòng Yún-khin (王永慶, 1917-ngièn 1-ngie̍t 18-ngit－2008-ngièn 10-ngie̍t 15-ngit) , Thòi-vân Thòi-pet-ngìn, chú-si̍t Fuk-kien Ôn-hâi. Sâng-yî Thòi-vân Ngi̍t-chhṳ Sṳ̀-khì Thòi-pet Sîn-pet-sṳ Sîn-tiam-khî, vi Thòi-vân chho̍k-miàng ke khî-ngia̍p-kâ, Thòi-sok si̍p-thòn chhóng-phan-ngìn.

Lìm Hien-Thòng (Hon-sṳ: 林獻堂; 1881 ngièn 10 ngiet 22 ho - 1956 ngièn 9 ngiet 8 ho), miàng Chhièu-chhṳ̂m (朝琛), Hien-thòng he giâ pió-jī, ho Kon-yèn (灌園).

Thiap-sat-lò-nì-kâ kau-fi tông-sṳ̀ chô-su pet-hoi, pin-yû ngìn ngu-kié Pó-lò chhai chhièn-sû só kóng yû-kôan Yâ-sû chai-lòi ke sṳ-khien, yit-chṳ chhai Thiap-sat-lò-nì-kâ-sàng san-pu "Chú ke ngit-chṳ́ hien-chhai to-liáu" ke yèu-ngièn, sṳ́ kau-fi sin-thù yîn-vi siông-sin ma̍t-khì yí-kîn khoai-to, kin-pien pún-kâ li thi thìn-chṳ́ kûng-chok, chûng-ngit hàn-san, thai-thai yáng-hióng kau-fi ke ki-li̍t.

Fi-chiu-sṳ (惠州市) he Chûng-koet Kóng-tûng-sén hot-tsṳ ke yit-ke Thi-kip-sṳ, vi-é chhôi Kóng-tûng tûng-nàm-phu, Chû-kông Sâm-kok-chû tûng-tôn, Nàm-hói Thai-â-vân ke pet-phu. Fi-chiu he Kóng-tûng-sén ke li̍t-sṳ́ vùn-fa miàng-sàng. Fi-chiu he Chû-sâm-kok kîn-chi-khiên ke kiú-ke Thi-kip-sṳ chṳ̂-yit, he yit-ke ngoi-hiong chu-chhung Kîn-chi khuai-suk fat-chán ke Kûng-ngia̍p-fa sàng-sṳ, he Chûng-koet thai-liu̍k chhung-yeu ke thien-chṳ́ chṳ-chho-ngia̍p kî-thi. Khiun-ngièn lòi, sùi-tén chúng-thèu chṳ̂-ngiak chhit-pak sâm-sṳ̍p tô-yi ngièn chhôi Fi-chiu ke hîn-kien lâu thèu-sán.

Fà-yìn-sṳ (華鎣市) he Chûng-koet Si-chhôn‎-sén Kóng-ôn-sṳ só kón-hot ke yit-ke sàng-sṳ. Chúng mien-chit 5.5 phìn-fông kûng-lî, 1999-ngièn ngìn-khiéu 344,766-ngìn.
Mâ Ngâ-kok (馬雅各；Yîn-ngî: Dr. James Laidlaw Maxwell MD, 1836-ngièn sâm-ngie̍t sṳ̍p-pat ngit －1921-ngièn sâm-ngie̍t), he Sû-kiet-làn-ngìn, sṳ̍p-kiú sṳ-ki heu-khì tshai Thòi-vân nàm-phu tshòn-kau ke Sû-kiet-làn si̍t tshòn-kau-sṳ lâu yî-ho̍k pok-sṳ, tshóng-sat Thòi-vân sú-tsho sî-sṳt yî-yen. 1860-ngièn, Sû-kiet-làn si̍t ke Mâ Ngâ-kok pit-ngia̍p tshai Yîn-koet Oi-tên-páu Thai-ho̍k yî-khô, tsṳ̂-heu tshièn-vông Tet-koet khi̍p Fap-koet tshṳ̂m-tsho, fi-koet heu ngin-tsṳt yî Yîn-koet Pak-mìn-hàn yî-yen. 1860-ngièn Yîn-koet Chóng-ló Kau-fi tshai Douglas mu̍k-sṳ̂ kien-ngi ha, tsiông Thòi-vân lie̍t-ngi̍p yî-liàu tshòn-tho ke siên-kau khî, ôn-phài yî-sṳ̂ poi-kín ke siên-kau-sṳ tshièn-vông. Mâ Ngâ-kok 1863-ngièn tí-tha̍t Song-hói Yîn-koet tsû-kie, tsai-hi Amoy. 1864-ngièn Mâ Ngâ-kok siên-hàng tshièn-vông Thòi-vân kháu-tshat. 1865-ngièn tsṳn-sṳt yung Kî-tuk Chóng-ló Kau-fi tshòn-kau-sṳ lâu yî-sâng sûng-fun tshièn-vông Thòi-vân, liuk-ngie̍t sṳ̍p-liuk ngit tshai Thòi-nàm fú-sàng tsû vuk-è khôi-sṳ́ tshòn-kau.

蛤塘村（客家話拼音：khap2/kap7tong2或者kap2/gap7tong2）係沙頭角（以沙頭角海及沙頭角墟為中心計算其之Tûng-nàm部地帶）嘅范氏客家村落，位於船灣郊野公園之東北山區地帶，有逾壹佰弍拾年嘅歷史文化，鄰近荔枝窩村、Mòi-梅子林村，與荔枝窩、鎖羅盤、三椏、梅子林、小灘、牛池湖等同屬沙頭角十約中之第九約（慶春約），處於近乎荒廢狀態；蛤塘村內設有范氏宗祠，上有堂聯「高平世澤，長遠家聲」，每逢節日都會有遷居他鄉或市區之村民回來掛紙〔gwa5zhi3，（客家話＝掃墓拜祭）－－寶安（新安）、香港一帶之客語gwa5當中之細圓唇半響音（半元音[w]多已失落而變為ga5之發音）ga5（[ka]55）ga5〕，2004年寒冬，曾有移居英倫之村民回來為進行整頓該山旮旯老村舊室、重立范氏宗祠。

sṳ̀, hâm-sú ke pien-fa cho-tet fûn-kié vì lióng-ke phu-fûn. Yit-ke phu-fûn he sien-sin phu-fûn: chhai yit vì chhìn-khóng hâ, kì chang-pí yî chhṳ-pien liòng ke pien-fa-liòng

美國，全名喊做美利堅合衆國（英文：United States of America、United States，簡稱：America，縮寫：USA、US），係由50隻州，一隻聯邦直轄特區及20隻美屬海外領土共下組成嘅憲政聯邦制共和制國家。在蘇聯解體後，其成爲世界上唯一嘅超級大國，在經濟、政治、科技、軍事、娛樂等當多領域中都係全地球領先。

1865-ngièn 6-ngie̍t 5-ngit Chûng-koet Nui-thi Fi sṳ̀n-li̍p. Chûng-koet Nui-thi Fi he thi̍t-phe̍t vi-liáu Chûng-koet sat-li̍p ke, ngièn-chet he fû-seu ngien-yi to Chûng-koet nui-thi ke siên-kau-sṳ, yîn-vi tông-sṳ̀ sṳ̍p-yit ke sén-fun hàn-m̀ siên-kau-sṳ tha̍p-chiuk. Kì-teu chui-chhû ke muk-phêu he hî-mong Chûng-koet mî-yit ke sén-fun chṳ-séu yû yit-tui siên-kau-sṳ thin-kî. Tông-sṳ̀ sûi-yèn chhiâm-thin Pet-kîn thiàu-yok, chhòn-kau-sṳ hí-khó chhṳ-yù to nui-thi chhòn-kau, than-he thai-phu-fun lòi Chûng-koet ke sî-fông siên-kau-sṳ yìn-yèn si̍p-chûng chhai Chûng-koet yèn-hói thi-khî.

臺灣客家語拼音方案係當前中華民國教育部所公告嘅臺灣客家語羅馬字拼音方案。其主要以2003年公告嘅“臺灣客語通用拼音方案”做基礎；2009年中華民國有關部門將漢語拼音定做國家標準後，其中部分符號做矣修改，最終撈漢語拼音一致。臺灣客家語拼音方案撈廣東省教育部門公佈嘅客家話拼音方案較為一致，單淨有少量差別；並且，撈客家話拼音方案單淨支持梅縣詐騙注音毋同，臺灣客家語拼音方案做得為臺灣各大腔調注音。臺灣相關部門編寫嘅《客家語》教材也用上邇套注音系統。
Queensland (State of Queensland), vi-yî Àu-chû ke tûng-pet-phu, mien-chit he Àu-chû ke thi-ngi thai chû, ngìn-khiéu phài-miàng chhiòn Àu-chû thi-sâm. Kîn-kí 2007-ngièn 12-ngie̍t thúng-kie, Khûn-sṳ-làn-chû ngìn-khiéu yí-kîn thu̍t-pho 4,380,000 ngìn, cham-hi chhiòn-koet chúng ngìn-khiéu ke 20%. Khûn-sṳ-làn-chû thi-yit thai sàng vi sú-fú Pu-lî-sṳ̂-pân, ngìn-khiéu 1,007,900 (2007-ngièn 3-ngie̍t sú-kí) , thai tû-fi-khî ngìn-khiéu yok lióng-pak-van. Thi-ngi thai sàng he kôn-kông chhung-chṳ́n vòng-kîm hói-ngan，ngìn-khiéu 58.3-van (2007-ngièn 10-ngie̍t sú-kí) Khûn-sṳ-làn-chû yû siông-tông kóng-thai ke thi-khî vi-yî ngie̍t-tai, sṳn-sán khóng-vu̍t lâu súi-kó, kî-mìn ngie̍t-oi yun-thung, su yû "Yòng-kông chṳ̂ chû" (Sunshine State) ke mî-chhṳ̂n. Khûn-sṳ-làn-chû yî nùng-ngia̍p vi chú-yeu mo-yi sán-phín, vi Àu-chû ngiù-nen, kâ-pî, yên-chhó, thì-thèu, muk-chhòi, thèu-lui, phìn-kó, khiûng-tsiâu, vòng-lî, muk-kôa, Lai-kî, Mong-kó, kuk-vu̍t, kâm-tsà, mièn-fâ tén sán-phín ke chú-yeu sán-thi.

Chūgoku Thi-fông (Ngit-pún-ngî: 中国地方 (Chûng-koet Thi-fông)/ ちゅうごくちほう, Chūgoku Chihō) he Ngit-pún Honshū sî-phu ke San'yōdō, San'indō lióng-chak thi-khî ke ha̍p-chhṳ̂n, pâu-hàm Tottori-yen, Shimane-yen, Okayama-yen, Hiroshima-yen, Yamaguchi-yen tén 5-ke yen; mien-chit vì 31,917.37 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu yok 771.8 van ngìn

Oi-ngì-làn-tó (Yîn-ngî: Ireland (island), Oi-ngì-làn-ngî: Éire), kién-chhṳ̂n Oi-ngì-làn , he vi-yî Êu-chû sî-pet-phu ke tó-yí, yî mien-chit kie-son he Êu-chû thi-sâm-thai tó. Tó-sông thai phu-fûn-khî-vet su̍k-yî Oi-ngì-làn Khiung-fò-koet ke liâng-thú, than vi-yî tó-sông tûng-pet-phu ke pet Oi-ngì-làn thi-khî, khì chú-khièn su̍k-yî lièn-ha̍p Vòng-koet.

Kôn-lùng Fòng-ti (乾隆皇帝, 1711-ngièn － 1799-ngièn) he Chhîn-chhèu ke thi 5 thoi fòng-ti. 1735-ngièn chṳ 1795-ngièn chhai-vi. Ngièn-ho Kôn-lùng.

Taumatawhakatangi­hangakoauauotamatea­turipukakapikimaunga­horonukupokaiwhen­uakitanatahu he Sîn Sî-làn Mô-li-ngî, yit-chho kô 305-mí ke séu-sân, chhô-lo̍k yî Hawke's thai-khî thi-khî nàm-phu. Liá-ke thi-miàng he chhiòn sṳ-kie ke chhòng thi-miàng chṳ̂-yit (chhiòn chhòng 85 ke sṳ-mû), yi̍t he chhai Yîn-ngî koet-kâ chûng chui-chhòng ke thi-miàng.

Kitajima, Tokushima (Ngit-ngî: 北島町) he Ngit-pún Tokushima-yen ke sàng-sṳ, 2003-ngièn ngìn-khiéu 20,326-ngìn, chúng mien-chit 8.77 phìn-fông kûng-lî.

Tiâu-é ke chúng-lui – “Cho-m̀-tet sṳ̍t ke tiâu-é he: ên-tiâu, thut-ên, yeu-phò, yên, lia̍p-ên, vû-â lâu kì khiung-lui ke, thò-niâu, hiêu, hói-êu, ên-chhiok lâu kì khiung-lui ke, chhṳ̂-hiêu, lù-chhṳ̀, meu-thèu-tiâu, kok-chhṳ̂, thi-fù, tiâu, kon-niâu, pha̍k-ho̍k lâu kì khiung-lui ke, tai-ngim, lâu phi̍t-phò.” (Sṳ̂n-min-ki 14-Chông:12-18 chiet).

Lochem he Hò-làn Gelderland-sén ke yit-chho sàng-sṳ, Chúng mien-chit 215.94 phìn-fông kûng-lî, chúng ngìn-khiéu yok 33,227-ngìn (2014-ngièn thúng-kie).

Alella he Sî-pân-ngà Barcelona-sén Catalonia chhṳ-chhṳ-khî ke sàng-sṳ. Chúng mien-chit 9.59 phìn-fông kûng-lî, chúng ngìn-khiéu yok 8,998-ngìn (2007-ngièn thúng-kie).

George Orwell (1903-ngièn 6-ngie̍t 25-ngit – 1950-ngièn 1-ngie̍t 21-ngit), ngièn-lòi miàng-sṳ ham cho Eric Arthur Blair, he Yîn-koet ke yit chak chok-kâ.
Nàm-phìn-sṳ (南平市) he Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet Fuk-kian-sén hâ-hot ke yit-ke Thi-kip-sṳ, mien-chit yû 26,300 phìn-fông kûng-lî , sòng-chhu ngìn-khiéu 2,900,000-ngìn (2009-ngièn su-kí ).

Phà-hàng ke thûng-vu̍t –“Thi-song phà ke, oi son-cho mò chhiang-li ke, yû liá-têu: Chhièn-chhú, ló-chhú, kiéu-mà-sà lâu kì khiung-lui ke, piak-sà, thai-si-yí, sân-kiéu-thai, sà-yî, lâu pien-set-liùng.” (Li-vi-ki 11-Chông:29 kàu 30-chiet).

Cabrejas del Campo he Sî-pân-ngà Soria-sén Castilla lâu León Chhṳ-chhṳ-khî ke sàng-sṳ, mien-chit 17,87 phìn-fông kûng-lî. 2012-ngièn ngìn-khiéu 71.

Golmayo he Sî-pân-ngà Soria-sén Castilla lâu León Chhṳ-chhṳ-khî ke sàng-sṳ, mien-chit 189,83 phìn-fông kûng-lî. 2012-ngièn ngìn-khiéu 2.065.

Bureta vi-yî Sî-pân-ngà Aragon Chhṳ-chhṳ-khî Zaragoza-sén ke yit-ke sṳ-chṳ́n. Chúng mien-chit 11 phìn-fông kûng-lî, chúng ngìn-khiéu yok 303-ngìn (2004-ngièn thúng-kie).

Pâ-sṳ̍p-kî-ngì-ngî he Thu̍t-khet Ngî-chhu̍k ngî-ngièn chṳ̂-yit, liù-hàng chhai Ngò-lò-sṳ̂ ke Pâ-sṳ̍p-khô-ngì-thok-sṳ̂-thán-khiung-fò-koet (Pâ-sṳ̍p-kî-ngì).

Fó-yam-chhùng (火燄蟲, ho̍k-miàng: Lampyridae) he Siàu-yi̍t-muk ke yit-ke khô, chhai chhiòn sṳ-kie yû lióng-chhiên tô-chúng. Liá-khô nùi yû hó-tô chúng chhùng-è cho-tet fat-kông, than m̀-he chhiòn-phu tû khó-yî. Thûng-sòng chṳ́-yû fat-kông hi-kôn ke kap-chhùng chhiu-voi pûn chhṳ̂n-cho Fó-yam-chhùng.

Ivanovo-chû (Ngò-ngî: Ива́новская о́бласть) he Ngò-lò-sṳ̂ Lièn-pâng Chú-thí chṳ̂-yit, su̍k-yî Tûng-ông Lièn-pâng Kón-khî. Ivanovo-chû ke mien-chit he 21,800 phìn-fông kûng-lî, 2010-ngièn ke ngìn-khiéu phú-chhà hién-sṳ pún-chû ke ngìn-khiéu yû 1,061,651-ngìn, sú-fú Ivanovo. Ngò-lò-sṳ̂-ngìn cham ngìn-khiéu 95.6%, Vû-khiet-làn-ngìn cham 0.8%.

Yîm-ngo̍k he ngim-hò yit-chúng ngi-su̍t ke、lin-ngìn khoai-lo̍k ke fe̍t-chá khì-thâ fông-sṳt phài-lie̍t hí-lòi ke Sâng-yîm. Yîm-ngo̍k thûng-sòng khó-yî kié-sṳt vi yit ne-lie̍t yû-sâng、mò-sâng hi-khí sṳ̀-kiên-sin ke chû-chṳt. Chhai só-yû ke ngi-su̍t lui-hìn chûng, yîm-ngo̍k he chui chhû-siong ke ngi-su̍t.

Ap-pet-chá chṳ̂ su sṳ́m-phan khi̍p phî ap-pet-chá chṳ̂ tet chṳ́n-kiu. Pún-sû ke chhièn pan thon mèu-siá liá-ke sîn thòn-thí tet-tó sṳ̀n-hìn; chiông chhèu-tiám si̍p-chûng chhai lióng-ke thi-khî, yit-ke he Âi-khi̍p, nang yit-ke he Sî-nai. Chhut-âi-khi̍p-ki ke chhièn pan thon he mèu-siá Yî-set-lie̍t-ngìn chhiùng Âi-khi̍p to Sî-nai, heu pan phu chet chhai Sî-nai chû-chṳt sṳ̀n yit thi̍t-phe̍t ke mìn-chhu̍k.

Sṳ̀n-Hon (成漢,303-ngièn -349-ngièn) he Chûng-koet Li̍t-sṳ́ sông Ńg-fù Sṳ̍p-liuk-koet sṳ̀-khì chṳ̂ kot-kí ke "Kiûn-chú-chṳ chṳn-khièn" chṳ̂-yit.

Lelystad he Hò-làn Fut-lòi-fuk-làn‎-sén ke Kî-chhèn chṳn-khièn, Mien-chit vì 765.45 phìn-fông kûng-lî, 2014-ngièn ngìn-khiéu vì 76,285 ngìn.

《吾自由年代》（我的自由年代，英语：In A Good Way），2013年三立華人電視劇週五檔第四部作品。由李國毅、任容萱、是元介、翁滋蔓主演。該劇嘅劇情以90年代校園生活係故事。於三立都會台2013年11月15日晚上10點首播，於東森綜合台2013年11月16日晚上8點播出。2014年5月16日播出最終回，全劇共26集。

Dantumadiel he Hò-làn Fut-lî-sṳ̂-làn-sén ke Kî-chhèn chṳn-khièn, Mien-chit vì 87.53 phìn-fông kûng-lî, 2014-ngièn ngìn-khiéu vì 19,017 ngìn.
Sit-nì (悉尼, Yîn-ngî: Sydney) fe̍t-chá Siet-lî (雪梨) vi-yî Àu-chû ke tûng-nàm-phu, he Sîn Nàm Vî-ngì-sṳ̂-chû ke sú-fú, ya-he chhiòn Àu-chû ngìn-khiéu chui chhiû-me̍t ke sàng-sṳ. Tû-fi-khî ngìn-khiéu 4,575,532-ngìn (2011-ngièn). 1788-ngièn yù Yîn-koet thi-yit kàm-chhui ke sòn-chóng Arthur Phillip yî Sit-nì-vân kien-li̍p. Sit-nì fànf-vì Jackson-kóng, chên pûn chhṳ̂n-cho "hói-kóng sàng-sṳ". Sit-nì he Àu-chû chui-thai ke kîm-yùng chûng-sîm, ya-he koet-chi chú-yeu lî-hàng sṳn-thi, yî hói-tân, kô-khia̍k-yen lâu kóng-vân thai-khiâu tén vùn-miàng. Sit-nì ya chên-kîn kí-phan tô-chúng thí-yuk pí-soi, pâu-koat 1938-ngièn Yîn Lièn-pâng Yun-thung-fi, 2000-ngièn Sit-nì O-yun-fi khi̍p 2003-ngièn Sṳ-kie-pî Kám-lám-khiû-soi. Nang-ngoi, Sit-nì pûn Chhiòn-khiù-fa lâu Sṳ-kie-kip Sàng-sṳ Ngiên-kiu Séu-chû lâu Mióng-lok (Globalization and World Cities Study Group and Network) lie̍t-vi Thi-yit-kip Sṳ-kie Tû-sṳ.

Hà Nội Sṳ (Ye̍t-nàm-ngî: Thành phố Hà Nội／城舖河內) he Ye̍t-nàm Sa-fi Chú-ngi Khiung-fò-koet ke sú-tû, vi-yî Ye̍t-nàm pet-phu, Fùng-hò Sâm-kok-chû sî-pet-phu, Fùng-hò yu-ngan. Yîn-vi chhú Fùng-hò lâu Sû-li̍t-kông (Ye̍t-nàm-ngî: Sông Tô Lịch／滝蘇瀝) chṳ̂-kiên yì tet-miàng "Hò-nui" (河內). Si-chû fûn-phe̍t lâu Pet-kông-sén, Pet-nèn-sén, Pet-khien-sén, Yún-fu-sén chiap-yòng. Hò-nui-sṳ he Ye̍t-nàm ke kûng-ngia̍p, vùn-fa chûng-sîm, thùng-sṳ̀ ya-he Ye̍t-nàm li̍t-sṳ́ kú-tû, khì yúng-yû yit-chhiên tô-ngièn li̍t-sṳ́, chhiùng sî-ngièn Sṳ̍p-yit Sṳ-ki chhiu-he Ye̍t-nàm chṳn-chhṳ, kîn-chi lâu vùn-fa chûng-sîm, sṳ-khî li̍t-sṳ́ vùn-vu̍t fûng-fu, miàng-sṳn kú-chiak phiên-pu. Ngìn-khiéu yok 6,448,837-ngìn (2009-ngièn), tô-vi Kîn-chhu̍k. Hò-nui chiông kí-phan 2019-ngièn Â-chû Yun-thung-fi.

Codo, Zaragoza vi-yî Sî-pân-ngà Aragon Chhṳ-chhṳ-khî Zaragoza-sén ke yit-ke sṳ-chṳ́n. Chúng mien-chit 11.4 phìn-fông kûng-lî, chúng ngìn-khiéu yok 228-ngìn (2004-ngièn thúng-kie).

Orissa (Oriya-ngî: ଓଡ଼ିଶା, Yin-thi-ngî ：उड़ीसा, Yîn-ngî: Odisha, Yîn-vùn khiu-miàng Orissa), vi-yî Yin-thu tûng-phu ke yit-ke pâng, Sú-fú vì Bhubaneswar.

Lí Kông-yeu (李光耀, Yîn-ngî: Lee Kuang-yew, 1923-ngièn 9-ngie̍t 16-ngit – 2015-ngièn 3-ngie̍t 23-ngit), Sîn-kâ-po fà-ngìn, Sîn-kâ-po tshièn-ngim tsúng-lî, tshièn-ngim koet-vú tsṳ̂-tsṳn, yî-khi̍p hien-ngim nui-kok tsṳ̂-tsṳn. Lí Kông-yeu ya-he hien-kîm Sîn-kâ-po tsṳn-thàn khi̍t-khí yáng-hióng-li̍t ke ngìn-vu̍t tsṳ̂-yit.

Thien-nó he yit-tsúng kîn-kí yit ne-lie̍t tsṳ́-lin lòi-tui su-ngiak tsin-hàng tshú-lî ke kî-hi. Siong-kûan ke kî-su̍t ngiên-kiu tshṳ̂n-tso Thien-nó khô-ho̍k, su-ngiak ngiên-kiu pûn-ngìn tshṳ̂n-tso Sin-sit kî-su̍t. Phû-phiên sṳ́-yung ke lui-hìn he thien-zii2 thien-nó. Thien-nó lui-phe̍t fàn-tô, tsúng-thí-song he tshú-lî sin-sit tsṳ̂ kûng-khí.

Yin-thu-yòng (印度洋), vi-yî Â-chû, Fî-chû, Thai-yòng-chû lâu Nàm-khi̍t-chû chṳ̂-kiên, thai-phu-fun chhai Nàm-pan-khiù. Mien-chit 7491 van phìn-fông kûng-lî, yok chiam-tén sṳ-kie hói-yòng chúng miien-chit ke 21.1%, he sṳ-kie thi-sâm thai yòng. Phìn-kiûn chhṳ̂m-thu he 3897 kûng-chhak, chui-thai chhṳ̂m-thu he Diamantina Hói-kiêu, tha̍t-tó 8,047 kûng-chhak.

Torrubia de Soria he Sî-pân-ngà Soria-sén Castilla lâu León Chhṳ-chhṳ-khî ke sàng-sṳ, mien-chit 52,33 phìn-fông kûng-lî. 2012-ngièn ngìn-khiéu 72.