Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
ကျောက်ချဉ်၏ ထူးခြားသော အချက်တစ်ရပ်မှာ ကျုံ့စေ ချုပ်စေတတ်သော သတ္တိဖြစ်၏၊ ဥဒါဟရုဏ် ကျောက်ချဉ်တစ်ခဲကို နှုတ်ခမ်းတွင် ပွတ်တိုက်ကြည့်လျှင် နှုတ်ခမ်းသည် ကျုံ့ယုံ့ တင်းမာသွားသည်ကို တွေ့ရမည်။ ကျောက်ချဉ်ကို ဆေးဝါးအဖြစ်ဖြင့် အမျိုးမျိုး အသုံးပြုနိုင်ရာ သွေးတိတ် အောင်ပြုခြင်း၊ အနာစိမ်းများ ကုသခြင်းတို့အတွက် ကောင်း၏။ ထို့ပြင် အထည်အလိပ်များ ဆေးဆိုးရာတွင်လည်း ဆေးရောင်ကို ချုပ်ရန်အတွက် အသုံးဝင်သည်။ သို့ရာတွင် ဤသို့ ချုပ်ဆေးအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုသော ကျောက်ချဉ်၌ သံဓါတ် မပါအောင် သတိပြုရသည်။ သားရေနယ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ စက္ကူလုပ်ငန်းတွင် စက္ကူကို မင်အစုတ်နည်းအောင် ပြုလုပ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ နောက်ကျိသောရေကို ကြည်လင်အောင် ပြုလုပ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ကျောက်ချဉ်ကို အသုံးပြုကြ၏။ ရေကို ကြည်လင်စေရန် ရေတိုင်ကီများတွင် တစ်ခါတစ်ရံ ကျောက်ချဉ်သက်သက်ကို ဖြစ်စေ၊ ထုံးဖြင့်ရော၍ ဖြစ်စေ အသုံးပြုတတ်ကြသည်။ ကျောက်ချဉ်သည် ဆေးဝါးဖက်တွင် အသုံးဝင်သော်လည်း တန်ရုံထက်လွန်၍ စားသုံးမိလျှင် ဥပါဒ်ပေးတတ်သည်။ ကျောက်ချဉ်ကို မီးဖုတ်ကြည့်လျှင် ရေသည် အငွေ့ဖြစ်သွား၍ အမှုန့်သာ ကျန်သည်။

" ဗုဒ္ဓ" အဓိပ္ပာယ်သည် "နိုးကြားလာသောတဦး" သို့မဟုတ် "ဉာဏ်အလင်းရသောတစ်ဦး" ဖြစ်သည်။ သိဒ္ဓတ္ထဂေါတမကို လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း၂၆၀ဝ ကျော်ခရစ်တော်မပေါ်မီ ဘီစီ ၆၂၃ တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် ဒီပင်္ကရာဘုရားရှင်ထံမှ ဘုရားစင်စစ်ဧကန်ဖြစ်လိမ့်မည်ဟူ၍ ဗျာဒိတ်တော် ရရှိခဲ့ပါသည်။

ဟက်လိုသည် ၁၉၃၉ခုနှစ်တွင် ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားမြို့ရှိ ဒေးဗစ်မက်ကေးကုမ္ပဏီမှ သူ၏နာမည်ကျော်သတင်းစာကာတွန်းများကို စာမျက်နှာတစ်ရာပါသည့် အဖုံးပျော့စာအုပ်အဖြစ် ပထမဆုံးအကြိမ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ၁၉၄၀ပြည့်နှစ်များအတွင်း အဖုံးမာဖြင့် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ထပ်မံထုတ် ဝေခဲ့သေးသည်။ အေဗွန်ကုမ္ပဏီမှလည်း ၁၉၅၀ပြည့်နှစ်များအတွင်း ထပ်မံထုတ်ဝေခဲ့သည်။

ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့ သို့ စာအုပ်ဝယ်ရန် ခေတ္တရောက်ရာ မှ တစ်ခါတည်း မပြန်တော့ဘဲ အနော်ရထာ သတင်းစာတိုက် တွင် ဝင်လုပ်သည်။ နောက်-ဈေးနှုန်း သတင်းစာတိုက် နှင့် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ တိုက်တွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်။ ကြိုးစားလုပ်ကိုင် သဖြင့် ညအယ်ဒီတာချုပ် ဘဝသို့ အဆင့်ဆင့် တိုးမြှင့်ခံရ။ မြန်မာ့အလင်း အယ်ဒီတာချုပ် ဘဝ နှင့် နိုင်ငံအတွက် အကျိုးရှိမည့် သတင်းများကို ထက်ထက်မြက်မြက် ရေးသဖြင့် တိုက်ရှင် နှင့် စိတ်သဘောချင်း မတိုက်ဆိုင် ဖြစ်လာသည်။

ဒီးဒုတ်ဦးဘချိုမှာ မြောင်းမြ ဇာတိ ဖြစ်သည်။ အဖ မြန်မာဆေးဆရာကြီး ဦးဘိုးစာနှင့် အမိဒေါ်မြစ် တို့မှ ၁၈၉၃ ခု ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ အသက် ၁၄ နှစ်တွင် မြောင်းမြမြို့ ဆရာ ဦးမောင်မောင် ကျောင်းမှ သတ္တမတန်းကို အထူး အောင်၍ စကောလားရှစ် ပညာသင်ဆု ရရှိ ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ရန်ကုန်မြို့ရှိ စိန်ပေါလ်ကျောင်းတွင် ဆက်လက် ပညာ သင်ယူရာ ၁ဝ တန်းကို အထူး အောင်သောကြောင့် ပညာသင်ဆု ထပ်ရသည်။ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်တွင် ဘီအေ အထက်တန်း တက်နေဆဲ မျက်စိ ရောဂါကြောင့် တက္ကသိုလ်မှ ထွက်ခဲ့ ရသည်။ ပေါင်းတည်နှင့် ဟင်္သာတ မြို့များတွင် အစိုးရ ကျောင်းဆရာ အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ပညာအုပ်လည်း လုပ်ခဲ့ ဖူးသည်။ ၁၉၂ဝ တွင် ဒေါ်လှမေနှင့် လက်ထပ်သည်။ အမျိုးသား ကျောင်းများ ဖွင့်လာသော အခါ အစိုးရဝန်ထမ်းအဖြစ်မှ ထွက်ပြီး အမျိုးသားကောလိပ်တွင် မြန်မာစာ ဆရာ ဝင်လုပ်သည်။ အစိုးရ အထောက်အပံ့ မယူသော အမျိုးသား ကျောင်းဆရာလည်း လုပ်ခဲ့ ဖူးသည်။ တပတ် တကြိမ်ထုတ် မြန်မာ့ ရီဗျူးဂျာနယ်ကို အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ် ဦးစီး ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ဒီးဒုတ် ဂျာနယ် ကို ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဦးစီး ထုတ်ဝေရာတွင် ဒီးဒုတ် ဦးဘချိုဟု ထင်ရှား လာသည်။
အသက်(၁၃)နှစ်သားအရွယ်၌ ညောင်ကန်ရွာ ရှစ်မျက်နှာကျောင်းတိုက်ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒဝံသကို ဥပဇ္ဈာယ် ပြု၍ “ ရှင်ဣန္ဒက ’’ ဘွဲ့အမည်ဖြင့် ရှင်သာမဏေအဖြစ် ခံယူပါသည်။ ၁၃၂၀ ပြည့်နှစ်၊ ဒုတိယဝါဆိုလဆန်း (၅)ရက်နေ့၊ ညောင်ကန်ရွာ၊ ရှစ်မျက်နှာကျောင်းတိုက်၊ သင်္ဘောကျောင်း ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒဝံသမဟာထေရ်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ မိဘဆွေမျိုးများ၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟကိုခံယူကာ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိပါသည်။

(၆) David E. Hughes ကတော့ ၁၈၇၈မှာ ပထမဆုံး radio wavesတွေ လွှင့်ဖမ်းလုပ်ခြင်းကို သက်သေပြနိုင်ခဲ့တဲ့ သူပါ။ သူ၏ အိမ်လုပ်တယ်လီဖုန်း receiver မှာ noise ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော introduction balanceကို သတိထားမိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၈၈၀-ခုနှစ်တွင် ထိုအကြောင်းကို သရုပ်ပြခဲ့ပါသည်။ သို့သော် သူ့ရည်ရွယ်ချက်က radio communication အတွက် မဟုတ်သည့်အပြင် သူ၏ စက်ပစ္စည်းများသည်လည်း ထိုအတွက် ဒီဇိုင်းလုပ်ထားတာမဟုတ်ခဲ့ပါ။

မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြား အစီအစဉ်များကို ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဧပြီလ (၁)ရက်နေ့မှ စ၍ နေ့စဉ် နံနက် (၀၆:၀၀)မှ တိုးချဲ့ ထုတ်လွှင့်လျက်ရှိသည်။ ပြန်ကြားပေးခြင်း ၆၀%၊ ပညာပေးခြင်း ၂၀%နှင့် ဖျော်ဖြေပေးခြင်း ၂၀% ဖြင့် ထုတ်လွှင့်ပေးလျက်ရှိသည်။ ပြန်ကြားပေးခြင်းအနေဖြင့် သတင်းအစီအစဉ်ကို နေ့စဉ်နံနက်(၀၇:၀၀)၊ ည (၂၁:၀၀)နာရီထိ တစ်နာရီခြားတစ်ခါ ထုတ်လွှင့်ပေးပြီး တစ်ပတ်အတွင်း သတင်းအဖြစ် အပတ်စဉ် စနေနေ့တိုင်း နေ့လည်(၁၃:၀၀) နာရီအချိန်တွင် ထုတ်လွှင့်ပေးလျက်ရှိသည်။ ပညာပေးခြင်းအနေဖြင့် ပညာရေးသင်ခန်းစာပို့ချချက်များ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေး၊ ပညာပေးအစီအစဉ်များ၊ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ပညာပေးအစီအစဉ်များကို ထုတ်လွှင့်ပေးလျှက်ရှိပြီး ဖျော်ဖြေပေးခြင်းအနေဖြင့် တေးဂီတအစီအစဉ်များ၊ ဇာတ်/အငြိမ့်၊ မြန်မာရုပ်ရှင်/ဗီဒီယို/ဇာတ်လမ်းများ၊ နိုင်ငံခြား ရုပ်ရှင်/ဇာတ်လမ်းတွဲများ ထုတ်လွှင့်ပြသလျက်ရှိသည်။ ထို့အပြင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ မိန့်ခွန်းများ၊ နေ့ထူးနေ့မြတ်များ၊ ဘောလုံးပွဲများကိုလည်း အချိန်နှင့် တစ်ပြေးညီ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ပေးလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၃ခုနှစ် ​စက်တင်ဘာ ၁၅ရက်​​နေ့တွင် DVB-T2 Multi Channel Playout Systen ဖြင့်စတင်တိုးချဲ့ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး MRTV, MITV, လွှတ်​တော်ရုပ်သံလိုင်း (Hluttaw Channel), တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရုပ်သံလိုင်း (NRC), ​​တောင်သူလယ်သမားကဏ္ဍရုပ်သံလိုင်း (Farmers Channel), MRTV Sports, မြန်မာ့အသံ​ရေဒီုယို စသဖြင့် ရုပ်သံလိုင်း၈လိုင်း ​ရေဒီယို၄လိုင်း တို့ကိုစတင်တိုးချဲ့ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ခုနှစ်​ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၁၅ရက်​နေ့တွင် ရုပ်သံလိုင်း၁၄လိုင်းအထိတိုးချဲ့ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး ထပ်ဆင့်လွှင့်စက်ရုံများမှ မနက်၆နာရီက​နေ ည၁၂နာရီအထိ ထုတ်လွှင့်​​ပေးလျက်ရှိပါသည်။

လက်ရှိတွင် New Kingdom 5KR အမည်ရှိ ရွက်လှေအသစ်တစီးကို ထပ်မံမှာယူထားပြီး ထိုရွက်လှေသည် ၁၇၃ မီတာ ( ၅၅၇ ပေ) ခန့်ရှည်မည်ဖြစ်ပြီး ခန့်မှန်း ဒေါ်လာသန်း ၅၀ဝ ကျော် ကုန်ကျမည်ဖြစ်သည်။ ထိုရွက်လှေသည် Lindsey Design အတိုင်းဆောက်လုပ်ထားပြီး ၂၀၁ဝ နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် ပိုင်ရှင်လက်ထဲ အရောက် ပို့ပေးနိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ အယ်လ် ဝယ်လိဒ် သည် ဘိုးအင်း 747 တစ်စီး၊ Airbus 321တစ်စီး နှင့် Hawker Siddeley 125 တစ်စီး ပိုင်ဆိုင်ပြီး ထိုလေယာဉ် များကို ကိုယ်ပိုင်လေယာဉ်အဖြစ် အသုံးပြုမည် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တစ်စင်းဖြစ်သော Airbus A 380 တစီးကို ထပ်မံမှာယူထားပြီး ၂၀၁၂ တွင် ပိုင်ရှင်လက်ထဲ အရောက်ပို့ပေးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ဂင်းနစ်မှတ်တမ်း စာအုပ်တွင် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးကိုယ်ပိုင် ဂျက်လေယာဉ် တစ်စင်းအဖြစ် စာရင်းဝင် ထင်ရှားလျက်ရှိသည်။
မဟာဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ၊ အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ ညောင်ကန်အေးဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒကနှင့် အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ အမေရိကန်နိုင်ငံ နယူးယောက်မြို့ လောကချမ်းသာမြန်မာကျောင်းဆရာတော် နှစ်ပါးတို့အား ညောင်နှစ်ပင်သီးနှံစိုက်ပျိုးရေးအထူးဇုံ(၂)အကွက်အမှတ် ၁၇၀/၁၇၁ (အေ)/၁၇၀(ဘီ)(၁၅)ဧက ကိုနိုင်ငံတော်အစိုးရက ၂၀ဝ၁- ခုနှစ်တွင် လှူဒါန်းခဲ့ပါသည်။ ပရဟိတကျောင်း ထောက်ပံ့ရေးစိုက်ခင်း လယ်မြေ အပါအဝင်(၃၇.ဝ၃)ဧကရှိပါသည်။

ဗုဒ္ဓဘုရားရှင် ဝေသာလီပြည် မဟာဝန်ကျောင်းတိုက်တွင် သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သံဃာတော်များ၏ ဆွမ်းကွမ်းကိစ္စ စီစဉ်ပေးတော်မူရသော အရှင်ဒဗ္ဗ မထေရ်မြတ်ကို မလိမ္မာ လူမိုက်တစ်စုက မြှောက်ထိုး ပင့်ကော်လုပ်သဖြင့် လဇ္ဇဝီလူမျိုးနွယ် ဝဎ္ဍ ဆိုသည့် ပုဂ္ဂိုလ်က ပထမပါရာဇိကဖြင့် စွပ်စွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤသည်ကို အကြောင်းပြု၍ သပိတ်မှောက် ကံဆောင်ထိုက်သော အချက်အင်္ဂါ ၈ ပါးအနက် တချက်ချက်နှင့် ငြိစွန်းလျှင် သပိတ်မှောက်ခွင့်ကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓသာသနာနှင့် သံဃာကို ဖျက်ဆီးလိုသူတို့ဘေးအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ခွင့်ပေးလိုက်သော အခွင့်အရေးတမျိုးဟု ဆိုနိုင်သည် [၁]။

အရှေ့ကြောင်းချီတပ်ကို တောင်ငူမင်းခေါင်ကဦးဆောင်ကာ မြင်းတပ် ၂ တပ်အပါအဝင် တပ်ပေါင်း ၇ တပ်ဖြစ်သည်။ ဝတီ၊ ယင်းဝတော်၊ လှိုင်းတက်၊ ညောင်ရမ်းတို့ကို အစဉ်အတိုင်းသိမ်းပိုက်ကာ ပင်းယတောင်ဖက် ရန်အောင်မြင်တွင် တပ်ချကာ ဘုရင့်နောင်၏တပ်အရောက်ကို စောင့်နေသည်။

နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်များအား ခြေရာခံနည်းအများစုသည် မိခင်ကြယ်အနား လှည့်ပတ်သည့်ဂြိုဟ်များအား အသုံးချသည့်နည်းလမ်းအပေါ်တွင် မှီခိုခဲ့ကြသည်။ ဒြပ်ဆွဲအား မိုက်ခရိုလန်ဆင်း (microlensing) နှင့် တိုက်ရိုက်ပုံဖော်ခြင်း နည်းလမ်းနှစ်ခုအား အသုံးပြုနိုင်သေးသည်။

ဦးအုန်းမောင်သည် မင်းဘူးမြို့ မစ္စတာ အိပ်ချ်ဒဗလျူတရပ်(တ်)ဝန်း၊ ဒေါ်ရွှေမြင့် တို့၏ ဒုတိယသား ဖြစ်သည်။ မွေးသက္ကရာဇ်မှာ ၁၉၁၃ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက် ဖြစ်သည်။ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား ဘဝက ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် တပ်ရင်းတွင် တပ်ခွဲ တပ်ထောက် အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။ ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာတန်း အောင်သည်။ ၁၉၃၇ ခုတွင် အိုင်စီအက်(စ်) စာမေးပွဲ ဖြေသူ ၃ ဦး အနက် ပထမ ရသည်။ ၁၉၃၉ ခုတွင် မန္တလေးမြို့၊ အရှေ့နယ်ပိုင် ဝန်ထောက် အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် မြစ်ကြီးနား အရေးပိုင် အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။ ထို့နောက် လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး အတွင်းဝန် အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၄၇ ခု၊ ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့ စနေနေ့၊ နံနက် ၁ဝ နာရီ၊ ၃၇ မိနစ်တွင် လုပ်ကြံ ခံရသည်။

၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဒေါ်စန်းစန်းသည် ဆိပ်ကမ်း မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်တွင် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်အား ကိုယ်စားပြု၍ ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံမဲ ၆၁၅ မဲ၊ စုစုပေါင်း မဲရာနှုန်း ၅၉.၂၅ % ဖြင့် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် တဦး အဖြစ် ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ခွန်ဆာကို တရုတ် ဖခင် Khun Ai (Zhang Bingyao) နှင့် ရှမ်းမိခင် Nang Hseng Zoom တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။ Nang Kayyun (၁၉၉၃ ကွယ်လွန်) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး သားသမီး ရှစ်ဦး ရရှိခဲ့သည်။ သား သမီးများမှာ Nang Long (Khajit), Zarm Merng (Phajon), Zarm Herng (Phathai), Nang Kang (Khanittha), Zarm Zeun (Phairote), Zarm Myat (Phaisarn), Nang Lek (n.a.), Zarm Mya (Pitak) တို့ ဖြစ်သည်။

ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့ Day of Vesak The Buddhajayanti 2600 Celebrations of the Buddha's Enlightenment May 31- June 2, 2012 (B.E.2555) BANGKOK ,Bangkok Declaration of the Ninth International Buddhist Conference

"Gray Hat" ဆိုသည်မှာ အနက်ရောင် ဟက်ကာလည်းမဟုတ်သကဲ့သို့ အဖြူရောင် ဟက်ကာလည်း မဟုတ်ပေ။ သို့သော် သူတို့သည် ဓလေ့စရိုက်နှစ်မျိုးစလုံးအား လုပ်ဆောင်တတ်ကြသည်။ တနည်း သူတို့သည် အဖျက်အဆီး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်သကဲ့သို့ တခါတရံတွင် သူတပါးအား ကူညီပေးတတ်ကြသည်။
မြန်မာဘုရင်များသည် နန်းသုံးတူရိယာများအဖြစ် စည်များ ကို အသုံးပြုခဲ့၏။ မြန်မာမင်းသုံး စည်များအနက် စည်တော် နှင့် ပဟိုရ်စည်များသည် ပမာဏအားဖြင့် ကြီးသောစည်ကြီးများ ဖြစ်၏။ ပဟိုရ်စည်ကဲ့သို့ စည်ကြီးများကို ယခုခေတ်အချို့ ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် တွေ့ရှိရ၏။ ထိုစည်များသည် ထိပ်ဝ အချင်း ၂ ပေခွဲမှ ၃ ပေအထိရှိတတ်၍ အလျား ၅ပေအထိ ရှိတတ်သည်။ စည်ဗြောကို အလှူဒါနပြုသောအခါ အသုံးများ သည်။ သီချင်းသွားကို နှဲဖြင့်မှုတ်၍ လင်းကွင်းတီးသည်ကို ဗြောနှစ်လုံးသုံးလုံးဖြင့် စည်းချက် လိုက်ပေးရသည်။ ယင်းစည် တီးရာတွင် ပလုတ်တုတ်စည်ကိုလည်းထည့်သွင်းတီးလေ့ရှိ၏။ ကရင်လူမျိုးတို့တွင် ဖားစည်ခေါ် စည်ဝိုင်းတစ်မျိုးရှိ၏။ ယင်းစည်ကို မိုးဦးကျအခါများတွင် ပွဲတော်များ၌ တီးကြ၏။

ထိုနည်းအတူ ကော့ပါး ဆာလဖိတ် ဓာတ်ဆားရည်ထဲသို့ သွပ်ကို ထည့်လိုက်သောအခါ သွပ်သည် ကော့ပါး (ကြေးနီ) ကို ဖယ်ထုတ်လိုက်၏။ ဖယ်ထုတ်လိုက်ပုံမှာ အောက်ပါ အတိုင်းဖြစ်၏။

ညောင်ကန်အေးဆရာတော်မှ ဓမ္မကထိကဆရာတော်များကို ပြုစုပျိုးထောင်ပေးလျက်ရှိရာ မဟာစည် နယ်လှည့်ဓမ္မကထိက(၄)ပါး အပါအဝင် ဓမ္မကထိက ကမ္မဋ္ဌာနာစရိယပေါင်း အပါး (၃၀)ကျော် ရှိပါသည်။

(၉) Edison (၁၈၈၅) ကတော့ သင်္ဘောအချင်းချင်းဆက်သွယ်သော radio communication နည်းပညာဆိုင်ရာ မူပိုင်ခွင့်ကို ရရှိခဲ့သူဖြစ်ပါသည်။ နောင်တစ်ချိန်မှာ ထိုမူပိုင်ခွင့်ကို မာကိုနီဆီရောင်းချခဲ့ပါသည်။ ထိုမူပိုင်ခွင့်က electromagnetic wave များ၏ လွှင့်၊ဖမ်း လုပ်ခြင်းအပေါ်မှာ အခြေခံထားတာမဟုတ်ပါ။

ခေါင်ရည်သည် သေရည်တစ်မျိုး ဖြစ်၏။ အရောင်သည် ဖြူ၍ အနည်းငယ်နောက်၏။ အရသာမှာ ချို၍ အချဉ်ပေါက် နေသော အနံ့တစ်မျိုးရ၏။ ခေါင်ရည်သည် အနောက်တိုင်း သားများ သောက်လေ့ရှိသော ဘီယာကဲ့သို့ စိမ်ရည်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။

၃။ ထင်တိုင်းလည်း နှိပ်၍မဆိုနှင့်၊ ဝင်တိုင်းလည်း သိပ်၍မမျိုနှင့်။ ထင်တိုင်းနှိပ်၍ဆိုက ရန်အသွယ်သွယ်ပွားတတ်သည်။ ဝင်တိုင်းသိပ်၍မျိုက အန္တရာယ်များတတ်သည်။

ဒေါ်စန်းစန်းက အလုံမှာ မွေးတာပါ။ ၁၉၃ဝ ခုနှစ်မှာ ဖွားလို့ ဆိုတော့ ဦးထွန်းတင်၊ ဦးဝင်းတင်တို့နဲ့ တခုတည်းဖွားတွေပါ။ သူတို့တတွေဟာ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်ကို တချိန်တည်း ရောက်ကြသူတွေ ပါပဲ။ သူတို့ထက် နည်းနည်းစောပြီး ရောက်သူက ကိုဘကောင်းတဲ့။ ကျွန်တော်တို့က ကိုကြီးကောင်းလို့ ခေါ်ပါတယ်။ ထောက်လှမ်းရေး ဗိုလ်ချုပ် တင်ဦးနဲ့လဲ ကျောင်းနေဖက်တွေပါ။ ကိုကြီးကောင်းဟာ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား သမဂ္ဂ ခေါင်းဆောင်ဟောင်းပါ။ စစ်ပြီးခေတ် တကသ သမိုင်းဟာ ကိုကြီးကောင်းရဲ့ သမိုင်းပါ လို့တောင် ဆိုရိုး ရှိပါတယ်။ ကိုကြီးကောင်း ကလဲ အညာသားပါ။ အသားညိုညို တုတ်တုတ်ခိုင်ခိုင်နဲ့ ဒေါ်စန်းစန်းနဲ့ မောင်နှမအရင်းလို့ ထင်ရပါတယ်။ ရွှေဘိုနယ်က ရှိန်းမကား ရွာသားပေကိုး။ ဗိုလ်ရိုင်တို့ ရွာပေါ့။ ကိုကြီးကောင်းနဲ့ ကျွန်တော် ရန်ကုန် ကမ်းနားလမ်း (၆) ထပ်ရုံး၊ အခြေခံ ပညာ ဦးစီးဌာန ကျောင်းသုံး စာအုပ် ကော်မတီမှာ အတူတူ အလုပ် လုပ်ကြပါတယ်။ ဒေါ်စန်းစန်းက ကမ်းနားလမ်း အလုပ်သမား ညွှန်ကြားရေး ဦးစီးဌာနမှာ ဒုတိယ ညွှန်ကြားရေးမှူး လုပ်နေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ ရုံဘက်ကို လာပြီး လဖက်ရည် သောက်ပါတယ်။ ဦးဘကောင်းနဲ့ ရှေးဟောင်း နှောင်းဖြစ်တွေ ပြောရင်း နိုင်ငံရေး အခြေအနေတွေ ကိုလဲ ဆွေးနွေးလေ့ ရှိပါတယ်။

တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေ အများစုမှာ ပါရှန်းစကားပြောကြသော တာဂျစ် လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၊ အီရန်နိုင်ငံ၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ တို့နှင့် ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်း မြစ်ဖျားခံရာ တူညီကြသည်။ တစ်ချိန်က ဆမာနစ်အင်ပိုင်ယာ၏ တစိတ်တဒေသဖြစ်ခဲ့ပြီး ၂၀ ရာစု အတွင်းက ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတွင် ပါဝင်သော နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က တာဂျစ်ဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ တောင်ကုန်းများက နိုင်ငံ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိကြသည်။
ပထမမျိုးဆက် bluegrass ဂီတသမားများသည် ၁၉၄၀မှ ၁၉၆၀ အလယ်အထိ အမျိုးအစားအပေါ်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ရွှေခေတ်ဟုခေါ်သော ၁၉၆၀တွင် တီးခတ်ကြသော အုပ်စုများဖြစ် ကြသည်။ Blue Grass Boys, the Stanley Brothers, Lester Flatt နှင့် Earl Scruggs နှင့် Eoggy Moutain Boys, Hylo Brown နှင့် Timeberliners, Reno and Smiley, Lonesome Pine Fiddlers, Jim and Jesso, Jimmy Martin နှင့် the Dixie Travelers, Carl Story နှင့် Rambling Moutaineers, Buzz Busby, the Lilly Brothers, Bill Clifton နှင့် Jim Eanes နှင့် Country Gentlemen တို့ပါဝင်သည်။

သိပ္ပံပညာ ထွန်းကားလာသောအခါ၊ ထောပတ်အဆင့်အတန်းသည် တိုးတက်ကောင်းမွန်လာလေသည်။ ထောပတ်ကို တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်လိုက်သူမှာ ပြင်သစ်သိပ္ပံပညာရှင် ပါးစတားဆိုသူ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးပင်ဖြစ်လေသည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးသည် ဗက်တီးရီးယားများရှိခြင်းကြောင့် နွားနို့ချဉ်သွားကြောင်းကိုလည်း စတင်တွေ့ရှိလေသည်။ သူ၏ စမ်းသပ်တွေ့ရှိမှုများအရ ထောပတ်ပြုလုပ်ရန် မလိုင်ကို အပူဓာတ်နှင့် အအေးဓာတ်ပေး၍၊ မလိုင်ထဲတွင်ပါသော ရောဂါပိုးမွှားများ ပျက်စီးအောင် ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ထောပတ်တွင် ဆိုးရွားသော အနံ့များ ကင်းစေခဲ့သည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီး၏ နည်းနာအတိုင်း နွားနို့ကို အပူရှိန်ပေးပြီးနောက် တစ်ဖန် လွန်ကဲသော အအေး ဓာတ်ပေး၍ ရောဂါပိုးများ ပျက်စီးအောင်ပြုလုပ်ခြင်းကို 'ပါးစတားရိုက်'ပြုလုပ်သည်ဟု ခေါ်ဆိုလေသည်။ ထိုပြင် မလိုင်ကို ကောင်းမွန်သော ထောပတ်မျိုး လျင်မြန်စွာဖြစ်စေမည့် ဗက်တီးရီးယားအမျိုးအစား ထည့်သည့်နည်းလမ်းများကို၎င်း၊ ထောပတ် ပြုလုပ်ရာတွင် အစစအရာရာ သန့်ရှင်းစေလျက်၊ ဆား အနည်း ငယ် ထည့်ပေးခြင်းဖြင့် ထောပတ်မှာ ကြာရှည်ခံ၍ အရသာ ကောင်းနိုင်ကြောင်းကို၎င်း ယင်းပုဂ္ဂိုလ်၏ ကျေးဇူးကြောင့် သိရှိလာ၏။

ရှေးဂရိလူမျိုးများထံမှ ယခုခေတ် လူများ အမွေဆက်ခံရ လိုက်သည့် ကစားနည်းအမျိုးမျိုးတို့ အနက်၊ ကွိုက်ပစ်ကစား နည်းသည် တစ်မျိုးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကွိုက်ပစ်ကစားနည်း မှာ လက်ချိန်လက်ဆကောင်းရန် အထူးလိုအပ်သော သံကွင်းပစ် ကစားခြင်းပင် ဖြစ်လေသည်။

'ဆင်ဖြူနာဂ၊ ဆဒ္ဒန္တလည်း၊ နတ်သစက်အောက်၊ လစဉ်ရောက်၍၊ နတ်လောက်ကညာ။ ။တိုင်းအ တည်တည်ပြည် အစို့စို့၊ ထီးတိုင်းတို့က၊ စက်ပို့နိယံ၊ သစ္စာနှံ၍၊ ကျွန်ခံလာသည်၊ ရတနာပူရ၊သားတော်မြေးမြစ်၊ ညွန့်သစ်စည် ပင်၊ ရာဇဝင် အခေါင်၊တပေါင်ကြွေးဟစ်၊ထွန်းရာဖြစ်သည်၊အောက်သေဋ္ဌဟု၊ ရွှေပြည်ဝကြီး' စသည်ဖြင့်ကာရန်အအုပ် အခံ ကန်၍သွား လေသည်။ ကာရန်ကန်ရုံမက ရကန်၌ကဲ့သို့ပင်အခြား ဆရာများကိုကန်ပုံ ရန်ပျိုးပုံလည်းဆင်ဆင် တူသည်။

ရေကြီးရေလျှံမှုများကြောင့် ကြက်သွန်နီ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် (လက်ကျန် တန်ချိန် ၄၀၀၀၀ ၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း) ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုရှိခဲ့ကြောင်း အောက်တိုဘာလ ၂၉ ရက်နေ့က ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များ အသင်းချုပ် (RUMFCCI)၌ ကျင်းပသော မြန်မာနိုင်ငံဆီကုန်သည်နှင့် ဆီလုပ်ငန်းရှင်များအသင်း (၁၉)ကြိမ်မြောက် နှစ်ပတ်လည် အသင်းသားစုံညီ အစည်းအဝေးတွင် စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးဝင်းမြင့်က ပြောကြားသည်။

မိုးကောင်း၊ မိုးညှင်းစားတို့လည်း မင်းတရားကြီး ချီတက်လာသည်ကိုကြားလျှင် မြို့မှထွက်ကာ နွယ်ပတ်ပုတော တွင် တပ်ချကာ အခိုင်အလုံနေသည်။ ထိုအကြောင်းကို ရှေ့မှချီသည့် တပ် ၃ တပ်ကြားလျှင် အောင်ပွဲယူရန် အပြိုင်အဆိုင်ချီတက်ရာ အင်းဝသတိုးမင်းစော ဦးစွာရောက်ပြီးတိုက်ခိုက်အောင်မြင်သည်။ သားတော်မဟာဥပရာဇာတပ်နောက်မှရောက်ပြီး လူသူသုံ့ပန်းများ ဖမ်းဆီးသည်။

၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၅ ခုနှစ် အထိ ဗဟို အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း (ရန်ကုန်) အထက်တန်းပြ၊ ရန်ကင်းကောလိပ်၊ မော်လမြိုင် ကောလိပ်တို့တွင် သတ္တဗေဒ ဌာန သရုပ်ပြ ဆရာမ၊ ယူဂိုဆလားဗီးယား နိုင်ငံ၊ အစ္စရေး နိုင်ငံများသို့ ပညာတော်သင် သွားရောက် ခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ - ၅၉ ခုနှစ်တွင် သတင်းစာ ဒီပလိုမာ (ဒီဂျေ) ရသည်။
အလွန်ချစ်ကြိုက်သောအခါ၌ ဖြစ်စေ၊ အလွန်အိပ်ချင်၍ ငိုက်မျဉ်းသောအခါ၌ ဖြစ်စေ၊ အစာရေစာ အလွန်ဆာလောင် ငတ်မွတ်သောအခါ၌ ဖြစ်စေ မည်သူ့ကိုမျှ မရှက်နိုင်ဘဲ ရှိသည်။

တရားစီရင်ရေး အာဏာသည် နိုင်ငံတော် အာဏာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ခေတ်အခါ၌မဆို ထိုခေတ် ထိုအခါတွင် တည်ဆောက်လျက် ရှိသော၊ သို့မဟုတ် အခိုင်အမာ တည် ဆောက်ပြီးဖြစ်သော စနစ်ကို တရားဥပဒေက ကာကွယ်စောင့် ရှောက်ပေးသည်။

၁၉၄၅ - ဂျာနယ်ကျော်- ဩဂုတ်လထုတ်တွင် အခုရေစက်ဝတ္ထုတို၊ နိုဝင်ဘာထုတ်တွင်ဝတ္ထု ဝတ္ထု၊ စက်တင်ဘာ ထုတ်တွင် အဆက်ခေတ် စသော ဝတ္ထုတိုများ ရေး။ ရွှေလင်းယုန်ကလောင်အမည်ဖြင့် ကမ္ဘာကြီးပျက်စီးလုနီးပြီ လော ရှာရှာဖွေဖွေ သူ စသောဝတ္ထုများ လူကြိုက်များ၊ နောင်တွင် သူကို မောင်သင်နှင့် ရုပ်ရှင်ရိုက်ခဲ့။ မှိုင်းမှုံမှုံဝတ္ထုကိုလည်း ဦးချစ်မောင်ပင်ရေးခဲ့။

Actinium အား ယူရေနီယမ် သတ္ထုရိုင်းများ ထဲတွင် အနည်းငယ် တွေ့ရှိရပါသည်။ α- ray နှင့် β – ray များ ထုတ်လွှတ်ပြီး တည်ရှိမှု သက်တမ်းသည် ၂၁.၇၇၃ နှစ်ခန့် ရှိပါသည်။ Uranium သတ္ထုရိုင်း ၁ တန်တွင် actinium ၁၀ ဂရမ်ခန့် ပါဝင်ပါသည်။ Actinium ကို Uranium သတ္ထုရိုင်းများ ထဲတွင် အနည်းငယ် တွေ့ရှိရသော်လည်း အဏုမြူ ဓာတ်ပေါင်းဖိုများတွင် 226-Ra ၏ နျူထရွန် ကွဲထွက်ခြင်းမှာ မီလီဂရမ် အနည်းငယ်မျှ ရှိသည် ဟုသာ ဖော်ပြကြပါသည်။ Actinium ၏ အိုင်ဆိုတုပ် တစ်ခုဖြစ်သော Ac-227 ကို သဘာဝတွင် အများအပြား တွေ့ရှိရပါသည်။ Ac-227 (သက်တမ်း ၂၁.၇၇၃ နှစ် )၊ Ac-225 (သက်တမ်း ၁၀ ရက်)၊ Ac-226 (၂၉.၃၇ နာရီ)၊ အစရှိသော အိုင်ဆိုတုပ်များ ကိုလည်း တွေ့ရှိရပါသည်။

"ငါ့သမီးတော့ ဒီရန်သူရဲ့လက်အောက်မှာ အခိုင်းအစေ ခံရရှာတော့မယ်။ အဖေ အသည်းနာလှတယ် သမီးရယ်။ အဖေလည်း ကိုယ်မချိ အမိသော်လည်း သား တော်ခဲဆိုသလိုမို့သာ ခွင့်လွှတ်ရမှာပဲ။" [၁၃၁၂] ပဒေသာ၊ ၁၊ ၅။ ၉၇။

ယောမင်းကြီး ဦးဘိုးလှိုင် ဟုခေါ်သော ယောအတွင်းဝန် ဦးဘိုးလှိုင်သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ထင်ရှားသောပညာရှိ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ယောမင်းကြီးသည် တီထွင်မှုပေါင်း များစွာကို ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ကြွားဝါခြင်း မရှိခဲ့သူ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူသည် များပြားလှစွာသော စာအုပ်များ၊ ကျမ်းများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် ကျောင်းစာတွင် သင်ကြားပေးနေကြသော တစ် တစ်လီ တစ်၊ တစ် နှစ်လီ နှစ် ဟူသော အမြှောက်အလီကျမ်း၊ ကျန်းမာရေးတွင် ယနေ့တိုင် အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော ဥတုဘောဇနာကျမ်း၊ ကာယနုပဿနာကျမ်း စသည့် ထင်ရှားသော ကျမ်းများအပြင် အခြားသိပ္ပံစာပေ ကျမ်းစာအုပ်ပေါင်းများစွာကိုလည်း ရေးသား ပြုစုခဲ့လေသည်။

အဲလ်ဘတ်ဗွန်ဆင့်ဂျော်ဂျီ (အင်္ဂလိပ် : Albert von Szent-Györgyi Nagyrapolt) ကို ၁၈၉၃ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၆ ရက်တွင် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၊ ဘူဒါပက်စ်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် အထက်တန်းပညာရပ်များ သင်ယူပြီးသည့်အခါ ဦးလေးဖြစ်သူ၏ သုတေသနဓာတ်ခွဲခန်းတွင် ပညာသင်အဖြစ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်ဖြစ်သည့်အခါ စစ်တပ်တွင် ဝင်ရောက်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ စစ်ပွဲအတွင်း ဒဏ်ရာရ၍ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ဘူဒါပက်စ်မြို့သို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ ဆင့်ဂျော်ဂျီသည် ဆေးဝါးပညာရှင်များနှင့်အတူ အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့၍ ဆေးပညာဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများစွာရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ရူပဗေဒဘာသာရပ်များကိုလည်း နှစ်နှစ်တာမျှသင်ယူခဲ့သည်။
Паддзах амард 1943-æм азы æнæнхъæлæджы, Гитлеримæ йын цы фембæлд уыди, уый цалдæр боны фæстæ. Йæ бынатмæ уæд бацыд йæ 6-аздзыд фырт Симеон II.

Нæ эрæйы VII-æм æнусы алхими бахæццæ и Европæмæ. Уыцы заман уæлдай популярон уыдысты хъæздыгад æвдисæг дзаумæттæ (уырыс. предметы роскоши), уæлдайдæр сызгъæрин. Сæ популярондзинадæн уыдис бæлвырд аххосаг: уыдон уыдысты азиаг бæстæтимæ базар кæныны фæрæз. Алхимиктæ сæ хъус дардтой, практикон ахадындзинад кæмæн уыди, ахæм фарстатæм: сызгъæрин иннæ зъæртæй куыд самалгæнæн ис, згъæртæ куыд бакусинаг вæййынц æмæ æндæр ахæмтæм. Цадæггай араббаг алхими практикæйæ дард кодта æмæ куыдфæстагмæ раздæрау популярон нал уыди. Кæй зæгъын æй хъæуы, алхими парахат кодта тынг цадæггай. Уымæн уыди бæлвырд аххосæгтæ: кондады спецификæ, стæй зонæнтæ æрмæст фыдæй фыртмæ кæй лæвæрдтой. Европæйы зындгонддæр алхимиктыл нымад уыдысты Роджер Бэкон æмæ Раймонд Луллий. Алхимийы биноныг ивддзинæдтæ æрцыди æрмæст XVI æнусы, металлурги æмæ медицинæ тынг рæзынгæнинаг кæй уыдысты, уый руаджы.

Хосæй уæлдай ма нас у адæймаджы фынджы фидауц дæр. Алчидæр æй адджынæн бахæры куыд духовкæйы, афтæ картофимæ аджы фыхæй дæр. Уæлдай хуыздæр ад фæкæны тебæйы мидæг сойы фыхæй дæр. Æмбал дзы нæй ирон æфсины къухæй конд лæппæг насджынтæн дæр, ахæм чъиритæй бæркадджын æмæ рæсугъд у ирон фынг.

Хъазахстан, Хъазахстаны Республикæ (хъазах. Қазақстан, Қазақстан Республикасы) у дынджыр паддзахад Азийы, кæддæры советон социалистон республикæ. Йæ сæйраг сахар у Астана. Стырдæр сахар у Алматы.

Дубайы фыццаг фыст кой скодтой 1095-æм азы. Йе ’вæрд ахсджиаг уыдис саудæджер парахат кæнынæн, æмæ XX æнусы райдианмæ Дубай сси ахсджиаг порт.

Сериалы фæзынынц фантастикон фæлдисондтæ, зæгъæм, залиаг-кæлмытæ (драконтæ) æмæ алы ’нæзæгъинæгтæ. «Тронты хъазтæн» характерон у, кæй дзы нæй цæхгæр-хорз, кæнæ цæхгæр-æвзæр персонажтæ, хъайтартæй бирæтæн сæ бон дынысанон митæ равдисын æмæ ма сæ бирæтæ та æнæнхъæлæджы мард дæр фæвæййынц. Сериалы æвнæлд цæуынц политикæ, религи, мидхæст (граждайнаг хæст), сылгоймæгты уавæр æхсæнады, фыдракæнд æмæ æфхæрды фарстатæ. Сæрмагондæй ма йын цалдæр аразгæ æвзаджы дæр æрымысыдысты, куыд дотракиаг æмæ валариаг, зæгъæм.

Йæ литературон æмæ публицистон уацты уæлдай ма мыхуыргонд æцыдысты, уыцы азты Саракаев цы стыр историон-философон иртасæн куыстытæ ныффыста, уыдон дæр: «Мюридизм», «Суд и казнь Шамиля» æмæ æндæртæ. 1910-æм азты райдианы ма мыхуырæй рацыдысты Ибрагим-Бечы стыр аивадон-документалон куысты: «По трущобам Чечни» (1913) æмæ «Чечня и пленение Шамиля» (1914). Цæцæны историйы мидæг уыдон уыдысты фыццаг ахæм чингуытæ, кæм цæцæйнаг йæхæдæг равдыста йæ адæмы цард. Ацы уацмысты ирдæй раргом ис Саракаевы фыссыны дæсныдзинад.
Уыцы аз Уæрæсе бацыдис Францы ныхмæ дыккаг коалицимæ (Англис, Австри, Турк, Неополийы къаролад). Арæзт æрцыдис Уæрæсейы æмæ Австрийы æфсæддонтæ иумæ кæм уыдысты, ахæм иугонд æфсад Цæгат Италимæ стæры ацæуыны тыххæй. Уый бацахстой Францы æфсæдтæ. Фыццаг иугонд æфсады сæргъы пълан кодтой эрцгерцог Иосифы сæвæрын, фæлæ Англисы домæнмæ гæсгæ Австри бахатыд Павел I-мæ, цæмæй æфсадæн командæгæнæгæй снысан кодтаид Суворовы. Хаст æфсадхон Венæмæ бахæццæ ис 14 мартьийы. Австрийы император Франц I Суворовæн радта йæ паддзахады фельдмаршæлы чин. 4 апрелы æфсады командæгæнæг æрхæццæ ис уырысы æфсæдтæм Веронæмæ, иннæ бон æфсадимæ бахæццæ ис Валеджиомæ.

«Къона» (йæ ном официалонæй фыст цæуы фыццаг ирон дамгъуаты графемæтæй — Ӄона) у ирон адæмы удварны гæрзтæй архайджыты æмæ зарæггæнджыты къорд Цæгат Ирыстонæй. Йæ солисттæ сæ сфæлдыстады пайда кæнынц аутентикон ирон инструменттæй (дыууадæстæнон фæндыр, хъисын фæндыр, дала фæндыр, уадындз, къæрцгæнæг, хъандзал фæндыр, лалым уадындз æмæ æндæртæй)

Фарерты раны фæрцы архипеладжы сæйраг транспорт у денджызон. Паддзахады иунæг аэропорт у Воар сакъадахы. Фарерты сæйраг уæлдæфон ласæг у Авиакомпани Atlantic Airways. Æнæсцух рейстæ: Ставангер, Осло (Норвеги), Копенгаген, Ольборг, Биллунн (Дани), Рейкьявик (Исланди), Абердин, Шетланды сакъадæхтæ (Шотланди) æмæ Лондонмæ.

Мидхæсты азты, Сергей Кировы рекомендацимæ гæсгæ, Саракаев службæ кодта XI-æм Сырх Æфсады. Уым уыдис къамандыгæнæджы хæдивджытæй иу (ифтонггæныны къабазы). Советон хицауад Цæцæны куы фæуæлахиз ис, уæд кусын райдыдта Цæцæны автономон облæсты милицæйы хицауы хæдивæгæй.

2011-æм азы сентябры Матвиенко нысангонд æрцыдис Уæрæсейы Федералон æмбырды Федерацийы Советы сæрдарæй. Уый у, Уæрæсейы цы бæрнон бынæттæ сылгоймæгтæ амæй размæ истой, уыдонæй æппæты уæлдæр.

Пьер Огюст Ренуар (фр. Pierre-Auguste Renoir; 1841-æм азы 25 февралы, Лимож — 1919-æм азы 2 декабры, Кань-сюр-Мер) у францаг нывгæнæг график æмæ скульптор, импрессионисттæй иу.

Бонзонгæ адæймаг, къанторы кусæг Трелковский сфæнд кодта йæ цæрæн бынат аивын æмæ æрбынат кæнын ног хæдзары. Уый охыл баххуырста фатер, фыд-зæрдæ цæрджытæ кæм ис, ахæм фатерджын хæдзары. Фыццаг хатт хæдзармæ куы æрбацыди, уæд æм дуаргæс сылгоймаг фæхабар кодта, уыцы фатеры айразмæйы цæрæг йæхи рудзынгæй кæй æрæппæрста.

Кубайы район (азерб. Quba rayonu, лекъ. Къуба район) у Азербайджаны районæй иу, паддзахады цæгаты. Районы административон центр у сахар Куба.

1722-агæм аз, Персимæ цæугæйæ, Шуямæ æрбацыд Пётр I. Легендæмæ гæсгæ, ам паддзах цыдæр низæй йæхи сдзæбæх кодта æвдадзы Мадымайрæмы иконæйы æххуысæй, æмæ уый фæстæ Пётры æрфæндыд уыцы иконæ Бетъырбухмæ ахæссын. Бынаттон царджытæ, дзуары сурæтæн стыр аргъ чи кодтой, зæрдиагæй куырдтой паддзахы, цæмæй ма ахæстаид Мадымайрамы сурæт, æмæ паддзах уыдонимæ сразы ис.

Ахæм политикæ аразынæн йæ материалон бындур у, Дунеон Валютон Фонд (ДВФ; уырыс.: МВФ) Никарагуæйæн цы кредиттæ дæтты, уыдон. 2006-æм азы паддзахады валютæйы резервты бæрц уыди 869 милуан доллæры.
1770–1790-æм азты Лавуазье химион æгъдауæй раиртæста цалдæр процессы: судзын, туагкæнын (окисление) æмæ улæфын, æмæ равдыста, зынг буаргъæд кæй нæу, фæлæ у химион процессы фæстиуæг. 1799–1806-æм азты Пруст рабæрæг кодта буаргъæды сконды æнæивгæдзинад (постоянство) закъон, 1808-æм азы та Гей-Люссак раиртæста гуырахстон ахастыты закъон (Авогадройы закъон). Дальтон йæ куыст «Химион философийы ног системæ»-йы (1808–1827) бæлвырдæй равдыста, атомтæ кæй ис, æмæ бавдыста æмбарынæдтæ: атомон уæз æмæ элемент (иухуызон атомты æмдзыгуыр).

Къуылыхæй йæ фæстæмæ хæцынмæ нал акодтой, фæлæ йæ арвыстой 3-аг Белоруссаг фронты немыцаг уацайрæгтæ æмбырдгæнæн лагермæ. Уырдыгæй сæ ластой Мæскуымæ. Немыц кæддæр бæллыдысты уым парад скæнынмæ æмæ сын æй скодтой — Мæскуыйы уынгтыл æстдæс километры ацыдысты мæскуыйæгты раз. Уацайрæгты Тамбовмæ куы аластой, уæд Солтаны арвыстой СМЕРШ-ы дивизимæ, Литвайы Каунасы районмæ. Уæд контрразведкæйы старшина Хостыхъойы-фырт ахста, немыцаг шпионты æмæ, сырхæфсæддонты чъылдымы ’рдыгæй чи мардта, уыцы бандитты. СМЕРШ-ы фæслужбæ кодта 1945 азы мартъимæ. Уæд æй йæ бирæ цаефты тыххæй службæйæ ауагьтой. Фæлæ лæппуйы фæндыд йæ хæстон æмбæлтты бабæрæг кæнын. Уыдон уæд Берлиныл тох кодтой, æмæ ацыд уырдæм. Йе ’мбæлттимæ бацыд Берлинмæ, уый фæстæ та — Венæмæ. Уым сыл сæмбалд Уæлахизы бон.

Ирон адæмы удварны гæрзтæй архайджыты æмæ зарæггæнджыты къорд «Къона» сæвзæрди 2010-æм азы джеоргуыбайы мæйы ирон уадынгæрзты æрмдæсны Моурауты Сосланы æрмадзы.

Адам Мицкевич (Adam Mickiewicz; райгуырдис 1798 24 декабры нырыккон Белоруссийы территорийыл, амардис 1855 26 ноябры Константинополы), польшæйаг поэт æмæ сæрибаргæнæн змæлды архайæг.

Ахæм паддзахæдтæм бахæссæн ис Иран, Афгъанистан, Мавритани æмæ Пакистан (æниу, 1956-æм азы Пакистаны цы конституци сфидар чынди, уымæ гæсгæ ацы паддзахад у æнæдинон, æмæ йæ пысылмон кæй хуындæуы, уымæн ис айдагъ символикон-культурон нысаниуæг).

Абайты Иваны фырт Васо (1900-æм азы 15 декабры (2-æм декабры) Къобы, Гуырдзыстон — 2001-æм азы 18 мартъийы, Мæскуы) уыдис зынгæ лингвист, ирон æмæ æндæр ирайнаг æвзæгтæ иртасæг. Йæхæдæг йæ ном фыста Вассо[кæцæй ист у?], иуæй-иу текстты æмбæлы вариант Уасо.

Хорезм монголæгты дæлбар куы сси, Чингисхан рарвыста йæ хуыздæр барджыты къорд Джебе æмæ Субедейы разамындæй ныгуылæны зæххытæ басгарынмæ. Мангойлаг барджытæ Къаспы денджызы хуссар былыл æрбацыдысты Фæскавказмæ æмæ уым ныддарæн кодтой гуырдзиаг æфсад (1222). Уый фæстæ æрцыдысты цæгатмæ æмæ уым схæцыдысты иугонд кавказаг æфсадимæ (уыдысты дзы алайнаг, половецаг, лекъаг æмæ черкесаг хæстонтæ). Уыцы тох ницæмæй ахицæн, уæд монгол бацархайдтой хинæй: фæиппард кодтой кавказаг адæмтты æмæ иу иннæйы фæстæ уыдоныл фæуæлахиз. Алайнаг адæмæн уыцы хæст сæ сæфты райдиан баци.

Тодор Живковы æлдæриуæгкæныны рæстæг туркæгтæй бирæ ацыдысты Туркмæ; кæд уыдонæй иуæй-иутæ раздæхтысты, уæддæр ныры онг Турчы цæрынц Болгарийæ рацæугæ 326 мин туркаджы.

Ригоберто Лопес Перес (исп. Rigoberto López Pérez; 1929 — 1956 21 сентябры, Леон, Никарагуæ) — никарагуæйаг поэт, композитор æмæ растæг, диктатор Анастасио Сомосæйы амарæг.
Уыцы азы Елизаветæ кæй сарæзта, æмæ Брауншвейджы хæдзарвæндаг чи раппæрста, уыцы паддзахадон фæфæлдæхт аскъуыдта Мюнхгаузены тынг суинаг карьерæ: кæд æмæ йын цæвиттойнаг афицеры репутаци уыдис, уæддæр ног чин (ротмистр) ын лæвæрд æрцыдис æрмæст 1750-æм азы, бирæнымæц курдиæттæ ныффыссыны фæстæ.

Пысылмон уынаффæгæнæн æмбырд, кæнæ Меджлис (перс. مجلس شورای ﺍﺳﻼﻣﯽ — Меджли́с-е шура́-йе ислами́) у Ираны пысылмон республикæйы иупалатон парламент. Ис дзы 290 депутаты (2000-æм азы 18 февралы агъоммæ — 270). Ныртæккæ Меджлисы сæрдар у Али Ардашир Лариджани.

Ахæм карз тæрхон Дæбе йæхицæн хæссы æнæконфликты теоримæ гæсгæ. Пьесæйы æвдыст цæуы колхозы сæрдар — «йæхи расай-басай чи кодта хæстæй фервæзыны тыххæй, уыцы Додти, расыггæнаг æмæ тынг хæлд адæймаг». Соцреализмы домæнтæм гæсгæ уацмысы архайæг у типикон, Додти у æппæт сæрдарты иугонд фæлгонц. Ахæм персонажæн бынат нæ уыдис советон сценæйы 40-æм азты. Пьесæйы «нæй нырыккон царды æцæгдзинад» — уый уыдис хицауады хатдзæг, æмæ йæ тыхбар ныббаста Дæбейæн дæр. Ахæм уавæрты рæзæн нæ уыдис æцæг драмон аивадæн.

«Крестьянская газета»-йы кусгæйæ, базонгæ ис стыр пролетарон фыссæг Максим Горькийимæ. Уый йын йæ фыццаг радзырд «Хиисад» ныммыхуыр кодта журнал «Наши достижения»-йы.

Москитийы сæ позицитæ бафидар кæнынмæ тырнгæйæ, англисæгтæ сарæзтой негрты къаролы æвзæрстытæ. Англисæгтæ Москитон Былгæрон сæ армы бын дардтой суанг XIX æнусы æмбисы онг, цалынмæ сæ, Атлантикон æмæ Сабыр фурдтæ иугæнæг канал Никарагуæйы территорийыл аразынмæ чи хъавыди, уыцы америкæгтæ уырдыгæй нæ ацæуын кодтой.

Атом у химион элементæн йæ лыстæгдæр хайыг чи у, æмæ йе ’ппæт миниуджытæ чи хæссы, уый. Атом арæзт у аппæй æмæ аппы алыварс чи зилдух кæны, уыцы электронтæй. Апп арæзт у протонтæ æмæ нейтронтæй. Протонтæн ис æвæрццæг ифтыгъдæг, нейтрон у нейтралон. Атомтæ кæрæдзиимæ архайгæйæ аразынц молекулæтæ.

Пысылмон революцийы агъоммæ Меджлис уыди Ираны дыууæпалатон парламенты бинаг палатæ (уæллаг — Сенат). Сарæзтæуыд 1906-æм азы ног конституцийы бындурыл. Йæ уæды ном уыди Националон уынаффæгæнæн æмбырд (перс. مجلس شورای ملی).

Терминологион къамисы куы куыста, уæд активонæй архайдта ирон æвзаджы терминологийы унификацийыл. Нарты эпосы комитеты нымæрдар уæвгæйæ, Созырыхъо уыдис нарты кадджыты æмиугонд текст мыхуырмæ цæттæгæнджытæй иу (эпос мыхуырæй рацыдис 1946-æм азы). Брытъиайы-фырт бирæ бафыдæбон кодта ирон адæмон аргъæуттæ мыхуыры рауадзыныл.

2011-æм азы кæфты мæйы къорд сси æхсæнадæмон фестиваль «Дунейы кадджытæ Джангары фæдонты зæххыл»-ы лауреат. Иу азы фæстæ тæргæйтты мæйы «Къона» йе ’мбал Джиоты Къостайы æххуысы фæрцы радта йæ фыццаг концерт Хуссар Ирыстоны зæххыл, кæцы æрцыд æххæст Чъребайы Колыты Аксойы номыл аивæдты лицейы.

Цориты Нох у Цæгат Ирыстоны культурæйы архайæг, бирæ азты дæргъы уыдис Сывæллæтты æмæ фæсивæды паддзахадон театр «Саби»-йы сæргъы, 2010-æм азы йæ уыцы бынаты раивта Колыты Владислав.

Гоммæ æввахс раззаг æнæтымбылгонд хъæлæсон у хъæлæсон, æмæ дзы цалдæр дзургæ æвзаг пайда кæнынц. Йæ Æхсæнадæмон Фонетикон Алфавиты нысан у ⟨æ⟩, гыццыл ae лигатурæ.

4 февралы — Клайд Уильям Томбо, америкаг астроном. Ссардта Хуры системæйы фæрæстæм планетæ — Плутон (1930), стæй ног кометæ æмæ цалдæр астероидты.
Æндыснæгæй чи фæсæйы, уымæн йæ фæтасæнтæ тынг куы фæриссынц, уæд уыцы риссаг бынæттыл пысырайы сыфтæ куы сæвæрай, уæд сæ рыст иуцасдæр фæкъаддæр вæййы. Уæдæ йæ уидæгты цы сæкæр ис, уый æххуысæй та фæрогдæр вæййы рынчыны хуыфæг, йæ хæппæр феуæгъд вæййы æмæ æнцондæрæй схауы.

1823-æм азæй 1838-æм азы онг Никарагуæ уыди Центрон Америкæйы Федералон Республикæйы сконды. Уыцы федералон паддзахады ссыгъди мидхæст, æмæ 1838-æм азы Никарагуæ сси хæдбар.

Секъа райгуырдис Хъуды комы Ганисы хъæуы мæгуыр хæххон бинонты ’хсæн 1855-æм азы. Секъайыл æстдæс азы куы сæххæст ис, уæд æй сæ хъæуы сауджын ахуыр кæнын райдыдта гуырдзиагау кæсын æмæ фыссыныл, стæй диакъоны куыстыл. Æстдæсаздзыд лæппуйæ Секъа кусын райдыдта Ганисы аргъуаны диакъонæй. Фæстæдæр уыцы куыст кодта Цæгат Ирыстоны хъæуты дæр: Хъахъхъæдуры (1882–1885), Бæтæхъойыхъæуы (1885), Джызæлы (1886–1908), Хохы Санибайы (1908–1910).

Хи куыстыл архайæг сылгоймæгты ассоциаци (англ. Self-Employed Women's Association of India) — индиаг æнæсаудæджерон организаци профцæдисы хуызы, кæцы иу кæны 1 милуан æмæ 500 мин сылгоймаджы Индийæ. Уыдон фидынц уæнгон бахастытæ. Сеппæтдæр сæхицæн кусынц хи куыстыл архайгæйæ кæнæ чысыл куыстуаттæн фæтк дæтгæйæ.

Никарагуæйы конкистадортæ не ссардтой сыгъзæрин æмæ æвзисты дынджыр голтæ, æмæ уый тыххæй Гранадæ æмæ Леон систы Испанийы аграрон колонитæ. XVI æнусы кæрон плантациты кусынæн Африкæйæ райдыдтой ласын цагъайраг негрты. Фæлæ ахæм кусджытæй Никарагуæйы парахатæй пайда нæ кодтой.

Зруггом кæнæ Зруг (уырыс. Зругское ущелье, гуырдз. ზროგო) у ком Цæгат Ирыстоны Туалгомы, цæугæдон Зругдоны дæргъмæ. Зруджы культурон æмæ административон центр уыдис Хидыхъус.

Паддзахады импорт цас у, уыйас йæ экспорт 1 млрд. доллæры къаддæр у. Уымæн йæ сæйраг аххос у, инфляци фæкъаддæр кæнынæн ивгъуыд æнусы 90-æм азты æмбисæй сæ национ валютæ доллæримæ абаргæйæ цæмæй зынаргъ уа, ахæм политикæ кæй кæнынц, уый.

XX æнусы дыккаг æмбисæй, ССР Цæдисы ахадындзинады фæфылдæры охыл, Никарагуæйы тыхджындæр кæнын райдыдтой галиу политикон идейæтæ. Уыцы хъуыддаг сæвзæрын кодта конфликт Никарагуæ æмæ, диктатор Сомосæйæн æххуыс чи кодта, уыцы АИШ-ы ’хсæн. Ныртæккæйы заман Никарагуæйы тыхджынæй тыхджындæр кæны антиамерикаг змæлд, æмæ уыйохыл бæстæйæн ис æнгом ахастытæ, галиудзаст чи у, уыцы Кубæ, Венесуэлæ, Боливи æмæ æндæр ахæм паддзахæдтимæ.

1841-æм азы бадзырдмæ гæсгæ Турчы æфсæддон наутæн уыди Дарданеллтыл цæуыны бар. Фыццаг Дунеон хæсты рæстæг, стратегион æгъдауæй ахсджиаг чи уыди, уыцы Дарданеллты сæраппонд уыди карз хæстæмбæлдтытæ Турк æмæ Антантæйы ’хсæн.

Цæгат Ирыстон (официалон ном Республикæ Цæгат Ирыстон — Алани; уырыссагау Республика Северная Осетия — Алания) у Уæрæсейы республикæ, Кæсæг-Балхъар, Цæцæн, Мæхъхъæл æмæ Стъараполы крайы ’хсæн. Цæгат Ирыстоны сæйраг сахар у Дзæуджыхъæу.

Цæгат Ирыстоны фольклор. Кæд æмæ ирæтты фольклор иухуызон у, кæд иумæйаг темæтæ æмæ жанртæ уымæн ис, уæддæр цæгатаг фольклорæн ис йæхи хицæндзинæдтæ...
1942 азы сæрды фронты фæзынд ног куынæггæнæг - Лавочкины конструкци Ла-5. Сталинграды цур тохты куынæггæнæг полктæ Ла-5 хæдтæхджытæн уыд стыр æнтыстытæ. Уыцы хæдтæхæгыл Курскы къæлæтауы тохты фесгуыхт Кожедуб И. 62 фашистон хæдтæхæджы иууылдæр æрæппæрста йæ сармадзан «Лавочкин»-æй.

«Дунейы адæмты мифтæ», зæгъгæ, ацы энциклопедийæн Калойы-фырт ныффыста, ирон мифологийы тыххæй дзы цы уацтæ ис, уыдон; «Кавказы адæмтæ», зæгъгæ, чиныджы та ныммыхуыр кодта, Такъоты Надяимæ кæй ныффыста, уыцы уац ирæтты этнографийы тыххæй.

Дзуттæгтæ, дзутт кæнæ уирæгтæ, дыгуронау дзиуиттæгтæ, дзиуитт (ивр. יְהוּדִים‎ Yehudim) сты Æввахс Скæсæны адæм. Бирæ дзуттæгтæ цæрынц АИШ, Европæ, Уæрæсе æмæ Латинаг Америкæйы.

Цæгатырдыгæй арæнгонд у Азийы континентæй, ныгуылæнырдыгæй — Аравийы æрдæгсакъадах æмæ Африкæйæ, скæсæнырдыгæй — Индокитай, Зонды сакъадæхтæй, хуссарырдыгæй — Хуссар фурдæй. Индийы æмæ Атлантикон фурдты ’хсæн арæн цæуы скæсæн дæргъады 20 градусыл, Индийы æмæ Сабыр фурдты арæн — скæсæн дæргъады 147 градусыл.

Хуссар Ирыстонмæ, Дзауы районы Леты хъæумæ хызтысты Дзедойы æфцæгыл. Мамысонмæ цыдысты Днуйы æфцæгыл, Халацъайы комыл, Джинатмæ та — Сайбаты рагъыл æмæ Æрчъигæнæны æфцæгыл.

Дунейы цы сгæрст æфсæнæрзæт ис, уый 160 миллиард тоннæмæ хæццæ кæны — уый мидæг ис 80 миллиард тоннæйы сыгъдæг æфсæйнаг. Дунейы фылдæр æрзæт ис Украинæйы, фæлæ се ’рзæт афтæ хорз нæу — уымæ гæсгæ фылдæр æфсæйнаг ис Бразили æмæ Уæрæсейы.

Михаил Саакашвили (гуырдз. მიხეილ ნიკოლოზის ძე სააკაშვილი, райгуырдис 21 декабры 1967 азы Тбилисы) у Гуырдзыстоны æртыккаг президент, Гуырдзыстоны политик æмæ æхсæнадон архайæг. Президенты бынатмæ йæ равзæрстой 2004-æм азы Уардиты революцийы фæстæ. Дыккаг æмгъуыдмæ æвзæрст æрцыд 2008-æм азы æмæ ацы бынаты куыста 2013-æм азы ноябры онг.

Франкойы режимы заман бæстæйы чысыл этникон къордтæ цыдысты тыхассимиляцигонд, фæлæ уæддæр уыцы адæмты æвзæгтæ нæ сыскъуыдысты, иуæй-иутæн та фæстаг цалдæр дæс азы дæргъы райтынг ис æндидзыны дуг. Фæлæ Испанийы ис, æбæллиццаг хъысмæт кæмæн разынди, ахæм æвзæгтæ. Зæгъæн ис æмæ ныридæгæн сыскъуыди арагойнаг æвзаг. Арагойнагау ма дзурынц æрмæст цалдæр хъæуы.

Æппæт бæрæг алфавитон системæты мидæг алы дамгъæйæн ис хицæн нысаниуæг. Дамгъæты нæмттæ сæйраджыдæр æнæивдæй баззайынц хæстæг системæты æмæ куы ист цæуынц иу системæйæ иннæмæ (цæвиттон, ныгуылæнсемитагæй грекъагмæ). Дамгъæты нæмттæ бирæ семитаг традициты мидæг, угаритаг йеддæмæ, кæй зæгъын æй хъæуы, цæмæй хуыздæр хъуыдыгонд уой æмæ дзы æнцонæмбарæндæр ахуыр кæной, æвзæрст цыдысты ахæм дзырдтæй, кæцытæ нысан кодтой æмаккаг фонемæтæй райдайгæ алыхуызон æнæгоймæгтæ: «алеф» ‘гал’, «бет» ‘хæдзар’ æмæ а. д.

Москитон былгæроны цæрынц Никарагуæйы 118 мин адæймаджы, уыдонæй 57% сты мискито, 22% креолтæ (африкаг-европæйаг къайæдты байзæддæгтæ), 15% метистæ (индейаг-европæйаг), 4% сумойаг адæм (индейаг), 1% гарифунæйаг адæм (индейаг-африкаг), 0,5% чинтæ æмæ 0,5% рамæйæгтæ (индейаг).
АНО «Социалон рекламæйы лаборатори» — уæрæсейаг æххæст циклы рекламон агентад, социалон рекламæйы бакуыст æмæ кондадыл специализаци цы кæны, уый. Архайы 2002-аг азæй фæстæмæ Гюзеллæ Николайшвилийы разамындæй. У Уæрæсейы раздзæуæг экспертон нæкоммерцион организацитæй сæ иу социалон рекламæ, PR æмæ социалон проектаразынады сферæйы.

Гекатомбæ (гр. ἑκατόμβη, ома «сæдæ галы») — рагон грекъæгтæ-иу сæдæ галы куы снывонд кодтой æмæ-иу сæ иумæ куы æргæвстой, уæд уый хуыдтой «гекатомбæ». Фæстæдæр ахæм ном сæвæрдтой алыхуызон стыр нывæндтæ кæныны æгъдауыл.

Кюраса́о (нидерл. Curaçao, папьям. Kòrsou) у сакъадах Карибы денджызы, уыдис Нидерландты Антилы сакъадæхты хай. Йæ административон центр у сахар Виллемстад.

Гуыдырты ком — Ходыхъæумæ хæстæг Урсхохы фахсыл бадæг æвирхъау цæрæгой ирон мифологийы. Йæ уæллаг æфсæр уæларвмæ, йæ дæллаг та дæларвмæ. Ис æм ахæм миниуæг, æмæ æбуалгъ хуызы богъбогъгæнгæйæ йæхимæ æлвасы æмæ йе ’вирхъау дзыхæй ахсы цыфæнды дæр. Сæрды райдайæны æмæ тыллæг æфснайыны рæстæг-иу хæстæг хъæуты цæрæг адæм Гуыдырты комæн лæвæрттæ æрхастой æмæ дзы куырдтой, цæмæй хортæ ихæй ма ныццæгъда.

1206-æм азы Темуджин сси æппæт монгойлаг знæмты хан, æмæ йын радтой титул Чингисхан. Уыцы аз кæрæдзийы ныхмæ хæцæг мангойлаг адæмы къабазтæ баиу сты æмæ сысты егъау хæстон тых. Чингисхан цы ног закъæттæ сфидар кодта, уыдон хордзинадыл нымадтой иузæрдыгдзинад æмæ хъæбатырдзинад, æвзæрдзинадыл та — тæппуддзинад æмæ гадзрахатдзинад. Уыцы ногконд мораль сси монголаг æнтыстыты бындур.

Йæ райгуырæн бæстæн исты хорзы бацæуыны бæллиц æй сцырын кодта «Ирон грамматикæ» ныффыссынмæ дæр. Джиппы йæ рауагъта 1934 азы Харбины, йæхи хардзæй. Чиныджы тираж æдæппæт уыди 10 экземпляры. Поэты фæндыдис, Ирыстоны ирон æвзаджы хъуыддæгтæ чи кодта, уыдонæн баххуыс кæнын.

Гæджиты Максимы фырт Алыксандр (райгуырдис 1922-æм азы Дзæуджыхъæуы — амардис 1981-æм азы 16 октябры) уыдис советон æфсæддон, Советон Цæдисы Хъæбатыр. Ахуыр когда Дзæуджыхъæуы цыппæрæм астæуккаг скъолайы. Скъолайы фæстæ бацыдис Дзæуджыхъæуы аэроклубмæ, ахуыр кæнынмæ. 1939-æм азы æнтысджынæй каст фæцис аэроклуб æмæ уыцы аз бацыдис Ейсчы æфсæддон-денджызон авиацийы ахуыргæнæндонмæ.

Болгари гитлерон Германы сателлит кæд уыди, уæддæр паддзах Борисæн йæ къухы бафтыд Советон Цæдисæн хæст нæ расидын, скæсæйнаг фронтмæ йе ’фсад не ’рвитын, стæй болгайраг дзуттæгты 50 мины мæлæтæй фервæзын кæнын.

Уильям Генри Гейтс III (англ. William Henry Gates III; 1955-æм азы 28 октябры(19551028), Сиэтл), фылдæр Билл Гейтс (англ. Bill Gates) кæй хонынц, у америкаг амалиуæгдар; компани «Майкрософты» сфæлдисæгтæй иу (Пол Алленимæ). 2008-æм азы июнмæ уыд «Майкрософты» разамонæг.

Хæсты рæстæг Саракаев фыста уысмæй-уысмæн, фылдæр, радзырдтæ æмæ очерктæ, фæлæ, сæ хъæдæй разы кæй нæ уыдис, уый охыл сæ мыхуырмæ лæвæрдта стæм хатт.
Къорд азы бакуыста радиойы, телеуынæны, цы университеты ахуыр кодта, уым, стæй наукон-иртасæн институты. Бирæ фыдæбон бакодта йæ ахуыргæнæг Абайты Вассойы сфæлдыстад ирон дзыллæйы ’хсæн парахат кæныныл, сарæзта йыл документалон киноныв дæр. Уый хуымæтæджы нæ уыди: стыр аргъ кодта Витали Иры номдзыддæр лæгæн, йæ царды фæстаг азты та ссис, Вассойы номыл Дзæуджыхъæуы цы Центр арæзт æрцыд, Скифаг-алайнаг иртасæнты Центр, зæгъгæ, уый разамонæг.

Тæхæг Талалихин В. Мæскуыйы арв куы хъахъхъæдта, уæд æхсæвыгон йæ хæдтæхæгæй комкоммæ фæцæф кодта фашистон бомбæзгъалæджы. Советон Цæдисы Хъайтар Ковзан Б. хæсты рæстæджы ахæм цæфтæ 4 хатты фæкодта фашистты.

Рельеф: былгæрон быдырты æртæрдыгæй ис бæрзонд æмæ æмуырдыг Андæтæ (Ныгуылæн æмæ Скæсæн Кордильерæ); Амазонкæйы цæугæдоны бассейны ис джунглиарæх егъау дæлвæз.

1941-æм азы ацыд Сырх æфсадмæ. Уым æй æрæййæфта Фыдыбæстæйы Стыр хæст. Архайдта Киевы, Сталинграды, Курск-Орёлы тохты, операци «Багратионы». Авд хатты фæци уæззау цæфтæ, фæлæ та-иу уæддæр ногæй æрлæууыд йе ’мхæстоны æмрæнхъ. Хорзæхджын æрцыд Сырх Стъалыйы, Намысы III къæпхæны, Фыдыбæсты хæсты I къæпхæны ордентæй, стæй 16 майданæй.

Къутæрæнгæс гагадыргътæй уалдзæг æппæты разæй сау хъæлæрдзы базмæлы. Хъарм 5-8 градусмæ куы схæццæ вæййы, уæд йæ къуыбар райдайы нæрсын æмæ хæлын. Уымæ гæсгæ къутæртæм зилыны куыстытæ æмбæлы рагацау райдайын. Фароны талаты æрдæг кæнæ 1/3 хай хъауы фæцыбырдæр кæнын, лæмæгъ къалиутæ та бынтондæр акъуырын. Хорз рæз хæссæг афæдздзыд къалиутæй иу къутæры 4-5-æй фылдæр ныууадзын не ’мбæлы. Уый фæстæ алыг кæнынц 6-7 аздзыд къалиутæ, уымæн æмæ фæзæронд сты, тыллæг хæрзчысыл йеддæмæ нал ратдзысты.

Йæ аивадон архæйды азты дæргъы паддзахадон ансамбль схъомыл кодта бирæ профессионалон цæгъдгæнджытæ, композитортæ, кафтамонджытæ æмæ кафджытæ.

Рагон англисаг æвзаг (англ. Old English, рагон англ. Englisc sprǣc) у англисаг æвзаджы фыццагон формæ Англисы æмæ хуссар Шотландийы XII æнусмæ хæлиугонд. Рагон англисаг æвзаг у ныгуылæн гермайнаг æвзаг.

Библийы æппæт текст ирон æвзагмæ раивтой æрмæстдæр Иегъовæйы æвдисæнтæ. Фæлæ, чырыстон еклезитæй сæ фылдæр цы Библийы текстæй пайда кæнынц, уыимæ æмхуызон нæу.

Паддзахады официалон æвзаг у испайнаг (ис æм бынæттон фонологион хицæндзинæдтæ). Уыимæ пайда кæнынц индейаг æвзæгтæй дæр (æппæты зынгæдæр у мискитойаг æвзаг, дзурынц ыл сæдæ мин адæймагæй фылдæр). Скæсæны былгæрон чи цæры, уыцы негрты ’хсæн æмбæлы англисаг æвзаджы бынæттон здæхтытæ.

Лиссабоны стыр зæххæнкъуыст, зæгъгæ, афтæ хуындæуы, 1755 азы 1 ноябры райсомæй 9:20 сахатыл чи æрцыдис, уыцы фыдбæллæх. Уый ныххæлæттаг кодта Португалийы сæйраг сахар Лиссабон, æмæ нымад у историйы тæккæ æбуалгъдæр æмæ бынгæнæгдæр зæххæнкъуыстытæй иуыл. Уый азарæй 6 минуты дæргъы фæмардысты 100 мин адæймаджы. Сейсмикон æнкъуыстыты фæстæ уыдис зынгсирвæзт æмæ, Лиссабон былгæрон æвæрд кæй ис, уый фыдæй бирæ бæллæхтæ æрхæссæг цунами.

Æртæиууоны кафедралон аргъуан, кæнæ Цминдæ Самебæ (гуырдз. წმინდა სამება, ома «Сыгъдæг Æртæиууон») у гуырдзиаг православон еклезийы сæйраг кафедралон аргъуан.

Облæст у бæстæйы ахсджиагдæр индустрион центр, дæтты æппæт индустрион раконды 20%. Сæйрагдæр къабæзтæ сты дурæвзалы къахæн, коксохими, уæззау машинæарæзтад.
Памук райгуырдис хъæздыг бинонты ’хсæн, йæ фыд уыдис арæзтадон инженер. Памук ахуыр кодта Стамбулы хуыздæр колледжтæй иуы (Robert College). Стæй ахуыр кодта техникон университеты, фæлæ æртæ азы фæстæ йæ ныууагъта фыссæг суæвыны охыл.

Йæ фæллойадон фæндаг Касаты Таймураз райдыдта, скъола каст куыддæр фæци, афтæ, СОПМО «Казбек»-мæ кусæнгæрзтæ цалцæггæнæг слесыры ахуыргæнинагæй бацæугæйæ. Уый фæстæ баслужбæ кодта Советон Æфсады рæнхъыты æмæ куыстуатмæ ногæй æрбацыд æртыккаг разряды слесыры хуызы. Уыцы рæстæг уый сси мебель уадзæг иугонд «Казбек»-ы кадрты хайады фæсивæдимæ куысты инспектор. 1989 азы æвзæрст æрцыд Орджоникидзейы ФÆЛКЦ-йы Ленины райкомы дыккаг секретарæй. Афæдзы фæстæ та — ФÆЛКЦ-йы горкомы секретарæй.

Тур Хейердал райгуырд чысыл сахар Ларвичы, Норвегийы хуссары, Тур æмæ Алисон Люнг Хейердалы бинонты. Йæ фыдæн уыди бæгæнывыцæн, йæ ма та антропологион музейы куыста æмæ гыццыл Тур раджы базонгæ ис Дарвины эволюцийы теориимæ. Уый дæр, йæ мадмæ гæсгæ, уæдæ куыд, зоологийæ цымыдис кæнын райдыдта. Кæцы хæдзары цардысты уыцы азты, уым ма чысыл музей дæр скодта.

Цæгат Итали ссæрибар кæныны фæстæ Суворовы фæндыдис Францмæ бафсæрын, сæйраг цæф æмæ тыхтæ Гренобль, Лион æмæ Парижмæ саразгæйæ. Фæлæ уыцы фæндонæй ницы рауадис æмцæдисонты аххосæй. Уыдон тарстысты, Зæххастæу денджызы районы æмæ Италийы Уæрæсейы æндæвдад куы стыхджын уа, уымæй. Англис æмæ Австрийы бафæндыдис, цæмæй Уæрæсейы æфсад рацæуа Италийæ Швейцаримæ, уым баиу уа А.М.Римский-Корсаковы корпусимæ æмæ уырдыгæй ныббырста Францмæ.

Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. - М.: Наукæ, 2013. I-æм том

Хъобаны культурæ (1100-400 азтæ нæ эрæйы агъоммæ) у æрæджы бронзæйы æнусы культурæ, Цæгат æмæ Центрон Кавказы. Фыццаг ссарæггæгтæ ссардтой Цæгат Ирыстоны хъæу Хъобаны цур XIX æнусы. Фæстæдæр Хъобаны культурæйы мигæнæнтæ ссардæуыд ныры Цæцæн æмæ Абхазы террторийыл дæр.

Революцийы агъоммæ Гæдиаты Секъайы иуæй-иу уацмыстæ мыхуыры зындысты ирон газетты æмæ журналты: «Ирон газет»-ы (Дзæуджыхъæу, 1906 аз, №4) — «Хорз сахат»; газет «Ног цард»-ы — «Айссæ» (Калак, 1907 аз, №17–18), «Фæдис» (№23), «Сагъæстæ» (№46), «Хазбийы фын» (№51) æмæ æндæртæ; газет «Хабар»-ы (Дзæуджыхъæу, 1907 аз, 1-2 номыртæ) — «Санибайы хæхтæ»; журнал «Зонд»-ы (Дзæуджыхъæу, 1907 аз, №1–2) — «Азау»; журнал «Чырыстон цард»-ы — «Чырыстийы „цъупп“» (Дзæуджыхъæу, 1911 аз, январь, 30–31 ф.ф.), «Санибайы авд гæналы» (1911 аз, февраль, 63 ф.) æмæ дæсгай æндæртæ. Секъайы уацмыстæй бирæтæ фæзындысты «Фæсхохаг», зæгъгæ, ахæм фæсномыгæй.

промышленносты æппæт къабæзты (уыимæ энергетикæйы, бастдзинады, хомагкусæг промышленносты æмæ хъæды хæдзарады) куыстуæтгы æппынкъаддæр 15 азы чи бакуыста, стæй куыстадон пълантæ æмæ продукцийы рауагъд фæпарахат кæныны фæдыл проекттæ афойнадыл æмæ хæрзхъæдæй æххæст кæныны, фæллойы æнтысындзинад æмæ куыстады ахадындзинад фæфылдæр кæныны, уагъд продукцийы хиаргъ фæаслам кæныны, наукæ æмæ техникæйы раззаг технологитæй куыстады пайда кæныны, материалон-техникон бындур фидар кæныны æмæ нывыл экологион уавæртæн фадæттæ саразыны хъуыддаджы уæлдайдæр чи фесгуыхт, уыцы дæсны кусджытæн æмæ хицауиуæггæнæг адæймæгтæн;
Хъæлæрдзы æхсæдгæйæ æнæмæнг ахъуыдыйаг у, цæмæй алы къалиуæн дæр фаг уа хуры рухс. Уыимæ сын сæ рæбынтæ ссыгъдæг кæнын фæхъæуы хæмпæлгæрдæг æмæ быронæй, стæй базилын хъацæнтæй. Алы къудзийыл дæр æмбæлы ныккæнын 40-50 граммы аммиачы тæгъз, кæнæ та æртæ къудзийыл иу бедра фæныкæмхæццæ тæнæг фаджыс æмæ бындзæфхады алыварс 8-10 см æрфæн мæр бафæлмæн кæнын.

Силезиаг æвзаг (Ślůnsko godka, пол. Język śląski, нем. Schlesische Sprache, чех. Slezština) у силезиаг адæмы æвзаг, дзурынц ыл 509 мин адæймаджы бæрц Польшæйы хуссары. Силезиаг æвзаг хауы славяйнаг æвзæгты ныгуылæн къорды лехитаг дæлкъордмæ, у польшæйаг æвзагмæ хæстæг.

2013-æм азы джеоргуыбайы мæйы, кæрдзынфыцæн «Galabu.ru» æмæ къорды ’мбал Гæцæлты Русланы æххуысы фæрцы «Къона» ногæй ацыдысты Мæскуы æмæ Бетъырбухмæ. Уыцы рæстæджы ма къорд студийы ныффыста йæ фыццаг альбом журнал FOR MEN-ы æххуысы фæрцы.

София (болг. София) у Болгарийы сæйраг сахар (1879-æм азæй фæстæмæ) æмæ Европæйы Цæдисы стырдæр сахартæй иу. Цæрынц дзы 2 милуан адæймаджы бæрц, уыдонæй официалон æгъдауæй регистрацигонд — 1 317 мин. Болгарийы индустрийы æхсæзæм хай у Софияйы. Сахар у бæстæйы ахсджиагдæр æфсæнвæндæджы æлхынцъ.

Бурхъусгалм (донгалм кæнæ хоргалм дæр; урыссагау хуыйны уж, латинаг классификацимæ гæсгæ Natrix Natrix) у æнæмарг калм, æппæт Европæйы бирæ рæтты чи цæры, суанг Скандинавийы дæр.

Къорд фæзынди 2001-æм азы. Солисттæ сты Амур Амерханов æмæ Умар Цуров. Сæ дыууæ дæр каст фесты Щукины номыл театралон училище, сты профессионалон актёртæ.

Лабораторийы фыццаг серьёзон проекттæй сæ иу сси сайт «Соцрекламæ.ру», 2003-аг азы уагъдгонд кæй æрцыд æмæ ныронг æнтысгæйæ кæй кусы, уый. 2005-æм азы лаборатори регистрацигонд æрцыд куыд автономон нæкоммерцион организаци æмæ университетæй хицæнæй кусын байдыдта. 2003-аг—2008-æм азты периоды организацийы æмкусджытæй æххæстгонд æрцыд æдæппæт 50 семинар-тренингы ’ввахс социалон рекламæйы тыххæй Уæрæсейы нудæс регионы, æмæ Киевы, Сухумы и Ригæйы дæр (социалон рекламæйы фетиваль, кинофестиваль, Project Harmony-йы ахуыр кæныны программæ, «Гом Уæрæсе», Гордоны фонд, ИРÆО «Перспективæ»-йы фестивальты форматы).

Хетæгкаты Леуаны фырт Къоста (райгуырдис 1859-æм азы 3 (15) октябры, Нарыхъæуы — амардис 1906-æм азы 19 мартъийы (1 апрелы), Лабæйы) уыдис зынгæ ирон фыссæг, поэт, публицист, нывгæнæг æмæ нывгæрдæг. Нымад цæуы ирон литературæйы бындурæвæрæгыл.