Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
L’administraziun e giustia ch’èn vegnidas surpigliadas pli u main dal temp da l’Imperi na protegivan betg activamain la constituziun da Weimar e na mettevan betg suffizientamain terms als inimis da quella.

En il context da la crisa economica mundiala è la dischoccupaziun en Germania creschida andetgamain. Blers electurs han perquai clamà suenter in ‹um ferm›, al qual i reusseschia da manevrar il pajais or da la crisa. Uschia ha la propaganda da la NSDAP pudì sviluppar entaifer curt temp in’immensa forza persvasiva: la parola da cumbat da Hitler da vulair «scuar or da la Germania las partidas politicas» è fruntada tar blers malcuntents, surtut er da la classa mesauna, sin ureglias avertas. Al dumber creschent d’electurs or dal champ schovinistic-naziunalistic èn uschia s’associads blers electurs dal champ conservativ-burgais.

Sper il turissem alpin furman ils lais in’impurtanta pitga dal turissem austriac. Tar ils pli enconuschents tutgan il Kärntner See ed il Wörthersee.

Er l’Austria ha sentì en il decurs dals davos onns la crisa finanziala ed economica mundiala. Pervia dals vasts pachets d’agid a favur dal sectur da finanzas èn ils debits dal stadi creschids il 2011 sin in nov livel maximal. La finamira tenor ils Contracts da Maastricht ch’ils daivets statals na dastgan betg surpassas 60 % dal product naziunal brut n’ha l’Austria mai pli cuntanschì dapi il 1992 (pia avant l’adesiun a l’Uniun europeica il 1995). Actualmain (2013) munta questa quota a radund 72 %.

Dapi il 1919 han extremists da dretga commess intgins assassinats politics, ils quals han tutgà enconuschents represchentants dal moviment da lavurants sco Rosa Luxemburg, Karl Liebknecht e Kurt Eisner. La republica da cussegls a Minca è vegnida abattida a moda brutala tras corps libers ed er politichers liberals e conservativs ch’eran pronts d’ademplir las pretensiuns dal Contract da Versailles (Walter Rathenau, Matthias Erzberger) èn vegnids assassinads. Savens èsi reussì a delinquents d’extrema dretga da mitschar da la persecuziun giudiziala u ch’els èn vegnids punids be modestamain; cunter delicts politics da vart da socialists e communists è la giustia percunter procedida a moda fitg rigurusa.

Durant lung temp n’èsi betg stà pussaivel da definir exactamain la natira da las galaxias. I na reussiva betg als telescops da render vesaivlas las singulas stailas, ins pudeva be observar in nivel diffus. Perquai n’eran ils astronoms betg dal tut segirs, sche quests nivels en furma da spirala appartegnian a nossa galaxia u sch’els furmian agens sistems da stailas. Pir l’onn 1923 è Edwin Hubble vegnì da mussar che la galaxia Andromeda saja situada memia lontan per pudair appartegnair a nossa galaxia.

Savair e crair, scienza ed art, filosofia e religiun furman per ils romantichers in’unitad (cf. il term da la poesia universala). Tenor Schleiermacher sa lascha la religiun definir sco l’uniun tranter il singul e l’infinit.
Buca tuts elements grafics sin casas ein exnum nodas-casa mobein per part era elements decorativs, entagls ni sgrafits. Savens catt'ins la noda-casa ensemen cun inizialas ed in onn el culmar dalla casa sisut il tetg en. Las nodas-casa derivan pli probabel d'ina veglia scartira. Ei setracta da bustabs, cefras e simbols che derivan forsa dil alfabet dallas runas. Ina noda-casa sa aschia discuorer davart ses possessurs ed indicar en tgeinin dils Deus che quels cartevan ni raquenta dil caracter d'ina famiglia ni dallas valurs che vegnan schazegiadas da quella famiglia il pli fetg. Probabel derivan las nodas-casa dals simbols ch'ils tagliacrappa duvravan per indicar tgi che ha procurau tgei crap. Ils simbols sin elements centrals dalla statica duein purtar cletg ch'il baghetg stat. Era a quels che vivan ella casa duein anflar cunfort el simbol semegliont allas inscripziuns-casa.

Karl-Georg Faber: Die Rheinlande zwischen Restauration und Revolution. Probleme der Rheinischen Geschichte von 1814–1848 im Spiegel der zeitgenössischen Publizistik. Steiner, Wiesbaden 1966.

Percunter ha Rousseau gì access al renumà salun litterar da Madame Dupin ed ha fatg l’enconuschientscha d’impurtantas persunalitads da la citad. Medemamain ha el cumenzà a cumponer si’opera ‹Les Muses galantes›. La stad 1743 è el viagià a Venezia, nua ch’el ha lavurà sco secretari dal nov ambassadur franzos; ma suenter avair gì dispita cun ses patrun, è Rousseau returnà l’atun 1744 a Paris.

Las linguas da cuminanzas che furman en in stadi la minoritad, en in auter però la maioritad (p.ex. danais en Germania, finlandais en Svezia u svedais en Finlanda).

Suenter ch’el ha zuppau il Bosniac en sia tegia da catscha va el cugl auto a Savognin. Sia casa ei bandunada. El anfla la brev da cumiau da sia dunna, beiba stuorn. Ei croda bia neiv. El sto turnar en tegia, denton a pei. El schela bunamein en. Sunaric spindra el.

Il pli grond lai sin territori austriac è il Neusiedler See en il Burgenland (al cunfin cun l’Ungaria). I suondan l’Attersee ed il Traunsee en l’Austria Bassa. Il Lai da Constanza giascha en la regiun da cunfin dals trais pajais Svizra, Germania ed Austria. Be la pitschna part da quest lai tutga tar l’Austria.

En intgins pajais han ins gia cumenzà baud e decretar leschas da linguas, per exempel en Frantscha l’‹Edict da Villers-Cotterêts› dal 1239 ch’ha fixà il franzos sco suletta lingua da documents. Questa pratica cuntinuescha er oz, sco che mussa en Frantscha la ‹Loi Toubon› dal 1991 che sa drizza cunter anglicissems.

Circa dapi il 1762 ha Rousseau patì sut disturbis da la gnerva che derivavan da las numerusas disfamaziuns ed attatgas. Sias temas e sias acziuns da defensiun han per part survegnì tratgs manics.

La lingua che vegn discurrida da las pli bleras persunas en l’Europa furma il tudestg. La glista qua sutvart preschenta ultra da quai las linguas che sa chattan sin ils plazs 2 fin 10 (situaziun dal 2006). Quella cumpiglia la populaziun residenta en la Tirchia, Armenia, Georgia e l’Aserbeidschan, ma lascha da la vart l’apport nà da la Russia.
Renumads cumponista da l’epoca classica e romantica èn Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven, Joseph Haydn, Franz Schubert, Anton Bruckner, Franz Liszt e Johann Strauss. En pli è s’etablida a medem temp l’operetta che vegn tgirada sco furma artistica elevada.

In dals impurtants products d’export entaifer l’agricultura furma il vin. Er qua han ins chattà ils davos onns la storta en direcziun da products da qualitad. La gronda part dal vin austriac che vegn exporta va en la Germania, en Svizra ed en ils Stadis Unids.

Il sistem da scola en l’Austria enconuscha ina scola elementara che dura quatter onns. Silsuenter – pia gia cun diesch onns – han las scolaras ed ils scolars da sa decider ubain per l’uschenumnada scola principala che dura 4 onns ubain per il gimnasi che dura 8 onns e che maina a la matura. Suenter la scola principala èn accessiblas las differentas furmaziuns professiunalas fin a la furmaziun professiunala superiura.

Per minoritads u tschertas gruppas da persunas (gidieus, lavurants sfurzads, persunas estras) è il dretg penal vegnì amplifitgà cun disposiziuns penalas specificas. Er la persecuziun dals omosexuals è s’augmentada dal temp dal naziunalsocialissem. Tenor in’adattaziun da la lescha dal 1935 era quella vegnida criminalisada totalmain; ed il 1936 è vegnida endrizzada ina Centrala imperiala per il cumbat cunter l’omosexualitad e l’abort. Cun l’extensiun successiva dal Reich tudestg èn er vegnids applitgads per ils pievels suttamess (surtut en l’Europa da l’Ost e dal Sidost) princips giuridics spezials. L’ierarchia naziunalsocialistica da «surumans» e «sutumans» è sa manifestada durant la Segunda Guerra mundiala en numerus relaschs, cumonds dal Führer e prescripziuns, e quai il pli consequent en ils territoris da l’ost.

Lebensbilder aus Bündens Vergangenheit; Separatdruck aus der Zeitschrift «Rätia»; 1938/39, als Beilage zum Jahresbericht der Bündner Lehrervereins

Il Surmeir (district Alvra) è dividì en ils quatter circuls Alvaschagn, Belfort, Bravuogn e Surses e cumpiglia total 22 vischnancas politicas. Infurmaziuns davart ils singuls circuls e las singulas vischnancas èn da chattar sut l’artitgel Alvra (district).

Linguas betg liadas ad in territori che vegnan discurridas tradiziunalmain en in u plirs stadis, ma che na sa laschan betg attribuir a regiuns specificas, sco per exempel las linguas dals Sinti e Roma (romani), dals gidieus (jiddic) u dals Jenics (jenic).

La Gestapo è surtut sa spezialisada en ils decurs dals proxims onns sin il cumbat cunter «activitads antistatalas». Ella aveva 32 000 collavuraturs; quai è relativamain pauc, ma il reschim pudeva sa basar sin in grond dumber da simpatisants e denunziants.

L’onn 1945 èn ils emprims Tircs da la Germania vegnids en Svizra per frequentar qua lur studis universitars. Quai è per part succedì cun sustegn finanzial dal stadi tirc. Tranter questas persunas sa chattava era il minister da pli tard Tahsin Önalp ch’ha studegià a la Scola politecnica federala a Turitg. La plipart da quests students è puspè turnà enavos en Tirchia suenter ils studis.
En l’Uniun europeica èn actualmain renconuschidas 24 linguas sco linguas uffizialas e da lavur. Ina lingua naziunala che n’ha nagin status da lingua uffiziala da l’UE furma il luxemburgais; fin il 2005 era er l’irlandais betg renconuschì tar las instanzas da l’UE sco lingua uffiziala.

Il Muot Palanzone (u Palanzolo) es üna muntagna taliauna da 1436 meter d'otezza illa Provinza da Com. El as chatta in l'uschè dit "Triangolo Lariano", chi es il territori traunter ils duos rams dal Lej da Com, ed es la seguonda muntagna la pü ota da quista zona (zieva'l Muot San Primo).

Dapi la fundaziun da la Segunda Republica vegn la politica statala dominada da duas partidas grondas: la partida cristian-conservativa ÖVP (Österreichische Volkspartei) e la partida socialdemocrata SPÖ (Sozialdemokratische Partei Österreichs). Malgrà lur orientaziun politica divergenta èsi vegnì furmà fin uss duas giadas ina gronda coaliziun, numnadamain il 1945–1966 ed il 1986–1999.

Achal Prabhala è in scriptur, activist e sienziad indic. Abita actualmain a Bangalore, Karnataka. È conuschì specialmain per sas retschertgas dals dretgs da proprietad intellectual relativs a la medischina e a la conoschenza. Plünavant è un member dal cusselg d'administraziun dal Center per Internet e la Societad (en englais: Centre for Internet and Society) e da l'Advisory board da la Fundaziun Wikimedia.

Dapi la fin dal bloc da l’ost (1989/90), a la quala er l’Austria ha contribuì sia part, na sa chatta il pajais betg pli a l’ur da l’Europa orientada al chapitalissem, mabain entamez in continent en moviment. Il 1995 è l’Austria daventada commembra da l’Uniun europeica; il 1994 avevan dus terzs da la populaziun approvà l’adesiun. Il 2002 ha l’euro remplazzà il schilling ed il 1995 ha l’Austria segnà il Contract da Schengen, uschia ch’i na vegnan betg pli fatgas controllas als cunfins tar l’Italia e la Germania. Suenter ch’era ils ulteriurs stadis cunfinants èn s’alliads a questa cunvegna, è l’Austria circumdada dapi il 2011 dal tuttafatg da pajais dal Spazi Schengen.

La Croazia (croat Hrvatska?/i) è in pajais cun 4,2 milliuns abitants situà en l'Europa Orientala. La surfatscha da la Croazia munta a 56 594 km² e sia chapitala è Zagreb.

Cun il titel ‹Eclogae› vegn designada ina correspundenza en furma da quatter poesias en hexameters ch’è vegnida manada ils onns 1319/20 tranter Giovanni del Virgilio e Dante. Las poesias tractan la dumonda schebain Dante – sco Giovanni del Virgilio al reproscha – sfarlattia be ses talent cun scriver poesias en la lingua populara destinadas per il pievel talian, enstagl da s’acquistar cun poesias latinas gloria tar ils scienziads da tut ils pajais e per tut ils temps. Las duas poesias da resposta da Dante èn formuladas sco dialog ch’imitescha il stil bucolic da las eclogas da Vergil e demonstreschan, malgrà che Dante refusa la reproscha ch’al vegn fatga, ina qualitad artistica ch’anticipescha la poesia umanistica dals dus tschientaners vegnints. Per part è perquai vegnì suspectà ch’i sa tractia tar quest’ovra d’ina falsificaziun da Giovanni Boccaccio, cun la quala quel haja vulì reabilitar posteriuramain l’onur da Dante.
El semetta sin via per encurir. Ei l’uiara quei ch’el enquera, la ravgia, l’emblidonza? El sa buca. Kauer sesa en il “Degen”. El entaupa Manfred il manischunz che ha carrau el naven da Savognin a Turitg. Kauer mira trasora sin las combas dalla survienta, tenta era ella. Mo tier Blanche ei el sentschentaus tier la fallida dunna. Ella rabeglia neuagiu Kauer da sia sutga da miedi e surmeina el da vegnir a tscheiver. Els passentan ensemen la notg.

Ma adonta da la vöglia divina da cumanzer danöv vo il svilup negativ inavaunt. La fabrica da la tuor da Babel es il punct culminant da la resistenza cunter Dieu ed ho la consequenza cha'ls umauns vegnan derasos e perdan lur lingua cumünaivla. L'umanited vo in töchs e pövels singuls rimplazzan l'united da pü bod.

Il reschim naziunalsocialistic ha cumenzà en quel mument ch’il president da l’imperi Paul von Hindenburg ha nominà il manader da la NSDAP Adolf Hitler sco chancelier da l’imperi e che quel ha furmà in cabinet che sa cumponiva da represchentants da las partidas da dretga. Sa fatg valair definitivamain è il reschim fin il 1934 tras mesiras da terrur cunter adversaris politics, cun dissolver vastas parts da la constituziun da Weimar, tras scumandar tut las autras partidas ed unifurmar praticamain tut las forzas politicas e socialas.

La republica ed il chantun Genevra è in chantun da la Svizra. Sco Giura, Neuchâtel, e Tessin, quest chantun dir republica a ella sezza, ina part da la Confederaziun Svizra.

1. Milo e Simon ein buns amitgs. Els han ina fetg buna relaziun in cun l'auter. Milo fida a Simon e raquenta ad el siu secret, da sia amur cun Nicole e tgei ch'ei schabegiau denter els dus la sera da disco. Cura che Milo ei en spital sa el buc capir, daco che Simon dat buc sinsu. Era cun Simon va ei tuttina. Lur amicezia ei aschi ferma ch'ella po resister a tut las intrigas dad Arno, il bab da Milo.

La Región del Libertador General Bernardo O'Higgins è ina da las quindesch regiuns dal Chile. Ella cunfina al nord cun la Región de Valparaíso e la Región Metropolitana de Santiago, al sid cun la Región del Maule, a l'ost cun l'Argentinia ed al vest cun l'Ocean pacific. La regiun è vegnida numnada tenor Bernardo O'Higgins che en il Chile vala sco Libertador e Papa da la Naziun.

Per cuntanscher e segirar questas finamiras han las delegaziuns stabilì dus princips, quel da la ferma autoritad monarchica a l’intern dals pajais e quel da la solidaritad tranter ils singuls stadis. Perencletg eran la finala tut ils stadis cun l’idea da crear in sistem d’equiliber europeic per impedir guerras futuras.

Daspö 1990 publicha Vitali raquints e romans; sia prüma ouvra litterara füt il roman cuort Il Procuratore, inspiro dad istorgias quintedas da sieu bap; cun que guadagnet el il “Premio Montblanc” scu meglder giuven. Dal 1996 vaindschet el il “Premio letterario Piero Chiara” cun L’ombra di Marinetti, ma’l success da nom e da pom rivet dal 2003 grazcha al roman Una finestra vistalago, chi fet guadagner a Vitali il “Premio Grinzane Cavour” ed il “Premio Bruno Gioffrè” dal 2004.
Cura che ses magister ha cumenzà ina nova plazza a Lyon al è Rousseau suandà, ma è alura puspè returnà ad Annecy. Madame de Warens era però viagiada a Paris, uschia che Rousseau ha danovamain cumenzà a girar per il mund. Tranter auter è el stà a Losanna, a Nyon (nua ch’el ha er visità il bab), a Neuschatel che steva sut domini prussian e la stad 1731 per l’emprima giada a Paris. A Neuschatel ha el empruvà adumbatten da fitgar pe sco magister da musica. Sin ses viadis ha Rousseau adina puspè stuì viver en gronda povradad; el è stà sfurzà da batlegiar, ma è uschia er vegnì ad enconuscher las relaziuns dals purs basegnus.

Las linguas da cuminanzas che vivan en dus u dapli stadis e che na furman en nagins da quels la maioritad (p.ex. il basc en Frantscha e Spagna u il sam en Finlanda, Svezia e Norvegia).

La derivonza dil num ei entochen dacheu buc sclarida. Supponiu vegn ei ch'el deriva d'in pievel preroman, ch'ei seunius pli tard cun il suffix latin -aria, ch'ei daventaus pli tard tier -era.

Grondas citads sin la riva èn: Assab (74,405), Port Soudan (489, 275), Port Safaga (34 600), Hurghada (60.000), Suez (500,000), Charm el-Cheikh (?), Eilat (50.000), Akaba (95,408), Dahab (1300), Djeddah (3,400,000 cun in'agglomeraziun da 4,500,000), Al Hudaydah (400,000).

Entaifer il stadi natiral ipotetic saja il sulet regl da l’uman l’amur envers sasez (amour de soi). Quella al cumondia: «Guarda per tes bainstar en tala moda che ti fas il pli pitschen donn als auters.» (Segund discurs). Sper l’amur envers sasez enconuscha l’uman natiral la cumpassiun (pitié), in’empatia envers l’agen gener che Rousseau attribuescha er als animals. Tut las autras abilitads da l’uman – sco la raschun, l’imaginaziun e la conscienza – ruaussan anc. En il stadi natiral fa l’uman endament in animal selvadi che gira be enturn sasez. Sia buntad n’è betg ina virtid en il senn moral, mabain plitost in ‹obedir a la natira›, in viver tenor la natira.

Fin las elecziuns parlamentaras dal 1930 è la NSDAP però restada ina partida pitschna tranter bleras autras che represchentavan en il Reichstag posiziuns da l’extrema dretga. La partida entaifer quest bloc schovinistic ch’è stada sur lung temp la pli gronda e la pli influenta ha furmà la DNVP. A chaschun da las elecziuns dal 1928 ha la NSDAP schizunt pers dus mandats ed ha cuntanschì cun 2,6 % dals votants be 12 sezs.

La Revoluziun da november dal 1918 ch’è stada colliada cun la fin da l’Imperi tudestg en l’Emprima Guerra mundiala e ch’ha manà a relaziuns da guerra burgaisa.

Ils gudogns territorials da la Gronda Britannia en rom dal conflict colonial britannic-franzos èn medemamain vegnids confermads. Uschia èn Malta e Helgoland restads tar la Gronda Britannia. E las inslas ionicas en la Mar Mediterrana èn daventadas in protectorat britannic.

Per via da l'autonomia communala marcanta, sulettamain ils circuls han in'impurtanza (politica), entant ch'ils districts han be ina relevanza administrativa (per l'organisaziun da la giustia). Ils districts n'han betg chapitalas en il senn tradiziunal, però sulettamain la sedia da la dretgira districtuala u il domicil dal president/da la presidenta da la dretgira.
Tenor la constituziun dal 1920/29, ch’è puspè vegnida messa en vigur il 1945, furma l’Austria ina republica parlamentara che sa cumpona da nov pajais federativs (tudestg Bundesländer). Schef dal stadi è il president federal (tudestg Bundespräsident). Quel vegn elegì directamain dal pievel per ina durada d’uffizi da sis onns. Sco stadi federativ èn las incumbensas statalas en l’Austria repartidas tant sin la republica sco er sin ils pajais federativs.

Ollon (istoric tudestg Olun) è ina vischnanca politica svizra en il chantun Vad. Ella è situada en il circul da medem num en il district Aigle.

Ina reconstrucziun dal Sontg Imperi roman n’han ils participants dal Congress betg tratg en consideraziun seriusamain; quai vala schizunt per il barun vom Stein ch’ha prendì part dal Congress sco mess da la Russia e ch’era in propugnatur da la restauraziun da l’onur imperiala. Tuttina è la tschertga suenter in remplazzament funcziunal per ils 41 stadis e citads libras dal territori tudestg daventada ina da las dumondas centralas dal Congress.

En il context dals motivs numnads tutga er l’affecziun envers la natira (bain chapì en furma idealisada). Ins cumpareglia per exempel la poesia ‹Nacht und Winter› dad Adelbert von Chamisso, en la quala il jau vesa reflectads ses sentiments en la natira.

En il ‹Convivio› menziunescha Dante ch’el haja frequentà in tschert temp «le scuole de li religiosi, e le disputazioni de li filosofanti», pia las scolas dals muntgs e las disputaziuns dals filosofs. Cun quai pudess esser manegià in studium generale ad in dals lieus da furmaziun dals dominicans e franciscans a Firenza, tar ils quals docivan da ses temp impurtants magisters sco Remigius Girolami e Petrus Johannis Olivi. Ils commentaturs da Dante han ultra da quai speculà davart segiurns da studi a las universitads da Bologna e (dapi Boccaccio) Paris; quai è tuttavia pussaivel, ma na sa lascha betg cumprovar a basa da documents istorics. Che Dante haja frequentà in’universitad para fitg probabel sch’ins pensa be a la furma ed al stil da sias ovras latinas ed er dal ‹Convivio›, e quai cumbain ch’ins al po attribuir abilitads autodidacticas extraordinarias.

Il Congress ha lavurà tenor tschintg princips surordinads, tar ils quals i sa tracta però per part da construcziuns posteriuras da vart dals istoriografs. In term central furmava quel da la legitimitad; quel manegiava en quest connex la liquidaziun dal sistem da stadis napoleonic e la reinstallaziun da las veglias dinastias (Bourbons, Guelfs e.a.). Sch’igl era gist Talleyrand ch’accentuava il princip da la legitimitad, aveva quai la finamira da cuntanscher la renconuschientscha da la Frantscha sco partenari da tractativas cun ils medems dretgs, pia da surmuntar il status da la pussanza victorisada.

Las truppas alliadas han cuntanschì ils cunfins anteriurs dal Reich tudestg l’october 1944. Truppas americanas e sovieticas èn s’entupadas ils 25 d’avrigl 1945 en la Germania Centrala (Elbe Day). Suenter che Hitler ha commess suicidi ils 30 d’avrigl 1945 è ida a fin dus dis pli tard la Battaglia da Berlin. Sinaquai ha l’armada tudestga capitulà ils 8 da matg 1945 senza resalvas.
Il cudisch Maria Madleina - Biografia d'ina lavunza sebasa sin ina vera historia. Il cudisch setracta dalla veta d'ina lavunza che senumna Maria Madleina. Il raquintader dalla historia, Remigius, che vegn denton mo numnaus Remi, ei in amitg da Maria Madleina. El ei biebein 20 onns pli giuvens ch'ella. Els han empriu d'enconuscher in l'auter en in'ustria da parlers cura che Remi haveva entuorn vegn onns. En quella ustira han els buiu e cantau e silsuenter han els schizun passentau ina notg ensemen. La damaun suenter ed en biaras sentupadas suenter raquenta Maria Madleina l'entira historia da sia veta a Remi, quei che lez raquenta aunc inagada al lectur dil cudisch.

Simplon/Sempione (tudestg gualser: Simpilu) è ina vischnaunca Svizra en il district Brig dal chantun Vallais. Tar questa vischnaunca tutgar ils vitgs da Gabi ed Eggen. La vischnanca sa situà en il sid dal Pass dal Simplon en la Val Divedro per nua che passa il flum Diverio ed il Pass dal Simplon (tudestg: Simplonpass, talian: Passo del Sempione) sa chatta sin la vischnanca.

Il bab ha promovì da l’entschatta ennà il plaschair da leger da ses figl. Notgs a la lunga è el sa profundà cun ses figl en la lectura, tranter auter da las biografias da Plutarch ch’han furmà per vita duranta la lectura preferida da Rousseau. L’onn 1718 èn bab e figl ids a star a St. Gervais, il quartier da mastergnants pli pover situà da l’autra vart dal Rodan.

Pir suenter la ‹Guerra gronda›, ils onns 1918/19, èn alura vegnids introducids en quasi tut ils pajais parlaments ed il dretg da votar general. Cun quests instruments da participaziun politica è ida a fin l’era monarchica en l’Europa ch’aveva chattà in davos temp da prosperitad en furma da l’epoca da la restauraziun.

Suenter il declin da Saigon era la United Airlines l'emprima societad aviatica americana che ha sgulà a Vietnam. UA-869 (Boeing 747-400) ha atterrà a Ho Chi Minh, quai sco extensiun da la ruta existenta tranter San Francisco e Hongkong.

Il temp dal naziunalsocialissem vegn savens attribuì ad in’epoca che vegn designada cun il term general ‹faschissem›. Quel è sa furmà en l’Italia ed ha regì là dal 1922 fin il 1943. Faschissem e naziunalsocialissem han enconuschì in’entira retscha da tratgs communabels: la dictatura d’ina suletta partida organisada a moda centralistica, il cult dal Führer, il militarissem, in naziunalissem agressiv, tendenzas tant antidemocraticas sco anticommunisticas sco er la pretaisa d’ina ‹unitad tranter pievel e stadi›. Dal faschissem talian è il naziunalsocialissem però sa differenzià tras in rassissem ed antisemitissem fundamentalistic, il qual ha servì a giustifitgar las vastas finamiras da conquista ed extirpaziun.

Ascolians è la denominaziun d'ina orientaziun linguistica tenor il linguist talian Graziadio Isaia Ascoli. Sco el sez defendan ils Ascolians la posiziun ch'il rumantsch dal Grischun, il ladin da las Dolomitas ed il furlan fan part d'ina lingua cuminaivla che sa differenziescha cleramain dals dialects talians.
Il circul da Giubiasco giascha al sid da la chapitala chantunala, Bellinzona. Ses cunfin da nordvest è marcà dal flum Ticino; en sia part occidentala è la val dal flum Morobbia, che sbucca en il Ticino; entant che sia part meridiunala vegn drenà dal Vedeggio che cula en il Lai da Lugano.

A Muota, a l'ur sidoccidental da la terrassa sper Falera, è vegnida scuverta parzialmain ina culegna dal bronz. Ils chats ils pli impurtants èn trais objects dal temp da bronz: ina guglia dad 80 cm lunghezza (ca. 1600 a.C.) e duas farclas. Dal temp da fier èn documentads singuls chats (800-400 a.C.). Las retschas da megalits al sid da la Muota èn probablamain relicts d'in center dal cult preistoric dal sulegl.

Il Surmeir viva tant dal turissem d’enviern sco dal turissem da stad. Ma pli impurtant è tuttina il turissem invernal. Surmeir ha trais destinaziuns turisticas, numnadamain Lai, Savognin-Beiva e Bravuogn.

Per ils onns da ses exil mancan documents externs – pia che na derivan betg da sia plima – quasi cumplettamain. Da l’autra vart cuntegna l’ovra litterara da Dante tantas allusiuns a lieus, persunas ed eveniments contemporans ch’i s’avra a la perscrutaziun orientada a la biografia in champ quasi inexauribel. Probablamain è el sa trategnì a partir dal 1302 surtut en l’Italia Superiura e Centrala; per part ha el chattà dimora e sustegn a Verona tar Bartolomeo della Scala (1303/1304), a Treviso tar Gerardo da Camina (1304–1306) ed en la Lunigiana (in territori a Massa-Carrara en il nord da la Toscana) tar ils conts Malaspina (1306 e.a.).

Radio Gherdëina 2 vegn emess be en Val Gherdeina sin la frequenza 88,8 MHz. L'emettur trasmetta da las 17.00 fin las 9.00 musica classica e surpiglia da di il program da Radio Gherdëina.

Ils pievels autoctons dals Croats en il Burgenland sco er ils Slovens ed Ungarais en l’Austria han il dretg d’instrucziun en lur lingua e da far diever da quella en il contact cun las autoritads regiunalas. Tar las linguas minoritaras renconuschidas dal stadi tutgan plinavant il romanes (la linguas dals roma), il tschec ed il slovac.

Igl panda grond (Ailuropoda melanoleuca), bler numno panda (Pandabär), è en animal lactond. El totga tar la famiglia digls urs (Ursidae) El è er da vaseir segl logo digl WWF ed è symbol pigl schurmetg d'animals. Igl panda grond sez è nia 1939 sot igl schurmetg da nateira. Igl panda grond ò angal en pitschen spazi da veiver an China. Ma tuttegna è el fitg popular. Pi bot ins numnava el er urs da bambus, Bambusbär u Prankenbär.

Il 1713 èsi sa mussà che la lingia masculina da la dinastia regenta vegnia bainbaud a murir ora. Perquai è vegnì definì che la successiun ereditara haja da succeder sur la lingia feminina. A l’imperatur Karl VI è uschia suandada sia figlia Maria Theresia. En la Guerra da successiun austriaca han differents stadis bain empruvà d’augmentar lur pussanza sin donn e cust dals Habsburgais. Ma Maria Theresia, ch’ha fundà cun Franz I Stephan da Lothringen la nova chasa da Habsburg-Lothringen, ha per gronda part pudì mantegnair la pussanza ed ils territoris oriunds.
A la Confederaziun tudestga appartegnevan la Prussia e l’Austria be cun lur anteriurs territoris imperials; l’Austria pia senza ils territoris da la Pologna, Ungaria ed Italia e la Prussia senza la Prussia dal Vest e da l’Ost e Posen. Monarcs da l’exteriur che possedevan territori che fascheva part da la Confederaziun eran il retg da la Gronda Britannia (sco retg da Hannover), il retg dals Pajais Bass (sco gronduca da Luxemburg) ed il retg dal Danemarc (sco duca da Holstein e Lauenburg). Sco prinzis federals cumpeteva ad els sedia e vusch en l’assamblea federala.

Er en rom da l’inscunter dal cussegl dals ministers il december 2014 a Basilea hai bain da decleraziuns, ma nagin’acta finala lianta. Il parsura Didier Burkhalter ha declerà che la situaziun da segirezza en l’Europa saja daventada mendra pervi da la crisa en l’Ucraina.

En ils onns 1980 è Fuond sa posiziunà sco „vischnanca ecologica“. Igl ha dà plans da deviar l'En dal cunfin svizzer tras in chanal cun in implant electric fin a Prutz. Quai ha persvadì ils abitants metter la vita en il vitg sut la parola „durabel ed ecologicamain cumpatibel“. Ins ha mess patg sin implants solars, il diever da chalur en verandas d'enviern ed in implant da stgaudar central senza substanzas nuschaivlas cun biomassa e retagls da laina.

Loghens d’acziun ein Savognin, la tegia d’alp a Savognin, Turitg, Sarajevo e differentas cuntradas denter Sarajevo e Mostar. Dil camp da concentraziun Omarska vegn adina puspei discurriu ei vegn denton buca giugau leu.

Sco pli giuvna instituziun è vegnida fundada il 1997 il post da l’Incumbensà per la libertad da las medias ch’ha sia sedia a Vienna. Era quest’instituziun ha ina funcziun da preavertiment. Ella vegn activa sch’i dat indizis che la libertad da medias vegnia restrenschida, quai ch’è per ordinari in indizi per in svilup politic chargià da conflicts.

L’Austria è in stadi federativ democratic ch’è naschì en la furma odierna suenter l’Emprima Guerra mundiala. Ils nov pajais federativs èn: Vorarlberg, Tirol, Salzburg (en la part occidentala dal pajais); Kärnten, Steiermark [rumantsch er Stiria], Burgenland (en il sidost), Oberösterreich [Austria Auta], Niederösterreich [Austria Bassa] e Vienna (en il nordost). Vienna furma a medem temp la chapitala dal pajais. L’Austria è stà in commember fundatur da l’Organisaziun da cooperaziun e svilup economic en Europa (OECD) il 1961 ed è dapi il 1995 commember da l’Uniun europeica.

L’industrialisaziun ha manà a grondas midadas socialas, il nov mund da maschinas ad urbarisaziun e fugia da la champagna – il mund da pli baud, cun il qual vegniva colliada ina tscherta privadientscha (sugerida), sa chattava ord vista dals romantichers en plaina dissoluziun. Suenter las Decisiuns da Karlsbad (1819) e pervi da lur orientaziun plitost individualistica èn ils romantichers mitschads en lur mund dal Biedermeier, segnà da melanconia e d’in ambient fantastic, irreal e simpel; a moda escapistica è ina gronda part dad els sa retratga da la vita sociala u è sa deditgada ad in’idilla da citad pitschna.
Sco quai che mussan la rimnada da chanzuns ‹Des Knaben Wunderhorn› ed autras publicaziuns, è ina da las finamiras principalas da la romantica pli giuvna stada quella da rescuvrir la litteratura tudestga pli veglia cun publitgar quella en furma surlavurada. En intginas da lur atgnas ovras han els er sezs empruvà d’imitar la simplicitad dal tun popular. En vardad stattan però schizunt quellas ovras poeticas che paran a l’emprim’egliada las pli popularas en la tradiziun da la poetica da la romantica tempriva e sa mussan tar in’analisa pli profunda sco creaziuns autamain artifizialas. Ils concepts poetologics han sviluppà Arnim e Jacob Grimm en in discurs en furma da brevs che tracta la relaziun tranter la poesia da la natira e la poesia artistica.

La Corea dal Sid giascha en la zona temprada, ins chatta quatter differentas stagiuns. Excepziuns èn intginas valladas subtropicas en il sidost.

L'Oasa da Baggero, üna vouta duos fossas s-chavedas per l'extracziun da la marna per fer il cement ed hoz transfurmedas in duos pitschen lejs emplenieus vi da l'ova da l'Ovel Cavolto. Quists lejs sun populos da bes-chas d'ova scu andals, cigns ed ochas. La dumengia el l'Oasa frequenteda da bgeras personas, chi vegnan da tuot la Brianza.

L’entira rait stradala cumpiglia tranter auter 2185 km autostradas e vias directas e 9959 km ulteriuras vias naziunalas. La lunghezza da tut las vias d’autos en il pajais munta a 114 590 km. La gronda part da las vias vegn mantegnida dal maun public.

Pervi da la suveranitad communala ha mintga cumin pudì decider sez davart l’introducziun da la refurmaziun. In zichel dapli che la mesadad da las vischnancas (tranter auter la citad da Cuira) èn sa convertidas a la nova cardientscha (a partir dal 1520). Cun la refurmaziun è per l’emprima giada vegnì predegià en la lingua dal pievel. Uschia han ins era cumenzà a scriver il rumantsch translatond texts biblics en ina lingua chapaivla per tuts.

La PPS svizra ha discutà da sclauder Eveline Widmer-Schlumpf da la partida, senza prender però ina decisiun formala. In’expertisa giuridica ha mussà che la PPS svizra na dastgia betg excluder ina persuna singula, perquai che las secziuns chantunalas regleschian l’appartegnientscha a la PPS. La partida naziunala dastga be sclauder in’entira partida chantunala. La suprastanza centrala da la Partida populara svizra ha pretendì ils 4 d’avrigl 2008 che Widmer-Schlumpf sa retiria immediatamain dal Cussegl federal e ch’ella sortia fin ils 11 d’avrigl 2008 da la PPS. En cas che Widmer-Schlumpf na sortia betg, stoppia la PPS grischuna sclauder ella fin ils 30 d’avrigl 2008, cas cuntrari veglia la PPS svizra sclauder la partida chantunala dal Grischun. Widmer-Schlumpf n’ha betg acceptà las pretensiuns da la PPS svizra. Tenor la Cussegliera federala Micheline Calmy-Rey sustegnia l’entir Cussegl federal la commembra nov elegida. Ils 8 d’avrigl 2008 ha la direcziun da la PPS grischuna declerà ch’ella na sclaudia betg Widmer-Schlumpf. Quai han er ils delegads confermà cun 163 vuschs (ed intginas abstenziuns) en ina votaziun consultativa dals 23 d’avrigl.
Il svilup dal possess, uschia Rousseau, haja spartì l’umanitad en classas. La proprietad sa manifestescha sco raschun per l’entira disgrazia da la societad umana. Areguard la furmaziun d’ina «ambiziun che maglia tut», da «passiuns artisticas» e dal «regl da cuntanscher sia fortuna a donn e cust dad auters» scriva el: «(...) tut questas mendas èn la consequenza dal possess ed ils accumpagnaders inseparabels da l’inegualitad naschinta.»

Sil Grep Casti, nua ch`ins vesa aunc oz in rudi el pastg, vegnevan ils habitons ensemen per saltar. Aschia era ei era ina sera cura ch`ina bellezia giuvna ei vegnida tier la glieud. La giuvnetta ha dumandau tgi che lessi liberar ella. Immediat ha in giuven detg ch`el lessi liberar ella. La giuvnetta ha declarau ad el ch`el stoppi star l`entira notg en quei rudi ed el astgi entochen l`autra damaun cura ch`ella vegni buca vegnir ora da quel. Sch`el setegni bu vid quei vegn sia famiglia a haver discletg ed ella seigi per adina pigliada. Il giuven ha fatg sco la giuvna ha detg ed ei staus tut persuls en quei rudi. La notg ha el giu gronda tema perquei ch`el udeva curiosas ramurs. El ei denton staus curaschus e buca ius ora dil rudi. La damaun cura ch`ei ha tuccau da dis ha el tertgau ch`el hagi fatg quei che la giuvnetta vevi detg ed ei vegnius ord il rudi. Cheu ei lezza vegnida a bargend tiel giuven e ha detg ch`el hagi ussa fatg tut empaglia. Sia famiglia vegni ussa a haver discletg ed ella stoppi per adina star leu. Sch`ins va aunc oz si tiel rudi vesans ins magari la giuvna vid saltar el rudi.

Brinzauls è oz ena vischnanca bilingua. La scola vign pero anc adegna manada an rumantsch, an en consorzi ansemmen cun Lantsch. Igl dialect da Brinzauls e fitg sumiglant a chel da Lantsch.

En rom dal dualissem prussian-austriac entaifer la Confederaziun tudestga ha la Prussia sut Bismarck sfurzà tras la varianta ‹pitschna› senza l’Austria. En la Guerra tudestga il 1866 ha l’Austria stuì succumber (Guerra da Königgrätz). La Confederaziun tudestga è sa schliada; en l’ulteriur process d’unificaziun tudestga n’ha l’Austria giugà nagina rolla pli.

Il raquintader raquenta fetg detagliadamein ils sentiments dalla mumma enviers sia feglia. El muossa denton buca igl intern ed ils sentiments dalla feglia, mo dalla mumma. El caracteri-sescha direct. La historia ei partida en tschun parts. En l’emprema part vegn raquintau dil conflict denter la mumma e sia feglia ed era da l’intern dalla mumma. En la segunda part ei il punct culminont dil conflict cun la schlaffada. La tiarza part cuntegn il discuors denter la mumma e Flurina. Ei capeschan ina l’autra. En la quarta part envida Flurina la talianra a casa per star sur notg. Ed ella davosa part ei il gi da confirmaziun. Il cunflict ei sligiaus. L’acziun cura che Flurina envida la dunna da star sur notg ei per la mumma sco ina declara-ziun da quei che Flurina ha manegiau. Ella ha gidau la mumma da capir sia feglia e dad acceptar ella.
Figl da Edvige ed Antonio Vitali, amenduos impiegos cumünels, es Andrea Vitali naschieu e creschieu a Bellano, vschinauncha sülla riva orientela dal Lej da Com, in provinza da Lecco, insembel cun oter tschinch frers. Zieva avair absolt il Liceo "Alessandro Manzoni" da Lecco, dal 1982 glivret el (tenor giavüsch da sieu bap) ils studis da medicina tar l’”Università Statale” da Milaun, eir sch’el vess vulieu dvanter schurnalist.

A mi ha plaschiu extrem bein co certas caussas vegnan discrettas fetg bi en quei cudisch. Las metafras ein gartegiadas fetg bein. Vid quei sefan ins era en in tec che Linard Bardill scriva canzuns. El ei disaus da pacherar caussas en bials plaids. Buca plaschiu aschi bein a mi ha ch’ei schabegian fetg bia caussas plein tensiun, ins sa denton ordavon tgei che schabegia ed ei vegn lungurus tras quei che Bardill trai quellas caussas mintga gada empau en la liunga.

Ins po retschaiver l'emettur en l'inter intschess ladin (Val Gherdeina, Val Badia, Val da Fascia, Fodom, Col ed Ampezo) sco era en la Val da l'Eisack, en la Val da Puster, a Bulsaun ed en la Bassa Sudtirolaisa, a Meraun e conturn, sco era sin la planira auta dal Schlern.

Il settember 2001 è Widmer-Schlumpf daventada presidenta da la Conferenza dals directurs chantunals da finanzas. En questa funcziun ha ella giugà l’onn 2004 ina rolla centrala cura che indesch chantuns han lantschà il referendum cunter in pachet fiscal da la Confederaziun. Quai è stà l’emprim referendum dals chantuns en l’entir’istorgia da la Confederaziun; el ha gì per consequenza ch’il pachet fiscal è vegnì refusà dal pievel svizzer.

Il subconscient da la psica umana vegn vivì e represchentà. A quel vegn fatg allusiun tar ils lecturs, auditurs e contempladers cun agid da divers meds stilistics. I sa sviluppan ovras che collian differentas spartas d’art, sco per exempel la sonorisaziun da poesias da Heinrich Heine tras Robert Schumann u la colliaziun da litteratura e musica tar Gustav Mahler e Richard Wagner.

La producziun d’electricitad furma ina ferma pitga per l’economia e la bainstanza en la regiun. Ella na porscha betg mo plazzas da lavur, mabain era stabilitad finanziala entras ils pajaments da concessiun a las vischnancas politicas. En il Surmeir datti duas grondas societads che produceschan electricitad, numnadamain las Ovras electricas da la citad da Turitg (Elektrizitätswerke der Stadt Zürich, scursanì EWZ) e las Ovras electricas da l’Alvra e Landwasser (Albula-Landwasser-Kraftwerke, scursanì ALK).

Buenos Aires (pli baud Buenos Ayres, uffizialmain Ciudad Autónoma de Buenos Aires/Citad Autonoma da Buenos Aires) è la chapitala ed il center politic, cultural, commerzial ed industrial da l'Argentinia. Il num deriva dad ina sontga patruna dals navigaturs, la Santa Maria del Buen Ayre (spagnol per Sontga Maria dal Bun Vent). Ils fundaturs han numnà la citad suenter ella per engraziar ad ella per las bunas cundiziuns da l'aura durant l'arriv.

Il pauper pur ei la figura impurtonta. Il mistral, la signura misterlessa ed il avat ein las persunas che fineschan giu la historia. Il plevon ei la figura che dat l'entschatta alla praula.
Avant che daventar in feud dals marches Landi il 1262 aveva la vischnanca num Caselle Vecchie e pli tard Caselle del Po. Suenter questa perioda ha ella obtegnida ses num dad oz. Enfin l'onn 1797 ha la vischnanca cumpartì la sort da Piacenza. Enfin la fin dal 16avel tschientaner sa chattava il lieu a la riva dretga dal Po. Suenter han ins fatg ina deviaziun dal flum uschia che Caselle ha midà a la riva sanestra. Malgrà quai è Caselle restà part da la diocesa da Piacenza e dal Ducadi di Parma e Piecenza.

Daspö il 2010 sviluppaiva Bianca Mayer ün stil da musica plü quiet e pensiv. Ella cumanzaiva a publichar sia musica suot il pseudonim Bibi Vaplan, ün nom chi dess esser program (Bianca, va plan!). Sco Bibi Vaplan scriv'la ils texts e la musica, chanta e suna il clavazin o eir il cembalo. L'album Sdruagliar dals 2012 es üna collavuraziun culla Kammerphilharmonie Grischun.

Martin Tucek è naschì a Turitg sco figl da Jana Melichar, psichiatra e Miroslav Tucek, anteriur parsura da l'Archiv social svizzer. Suenter aver frequentà la scola primara a Meilen ed il collegi a Zug, è el entrà en il seminari scolastic a Rickenbach ZH ed è daventà magister. Si'emprima plazza era ina scola cumplessiva en la Svizra Centrala ed al Lai da Turitg. A l'Universitad da Turitg ha el concludì il studi da licenziat da pedagogia e psicologia. Dasperas ha el tranter auter dà ballape en la liga naziunala e fatg la patenta sco magister da skis. Lu ha el fatg da magister da skis en ils Rocky Mountains. Suenter las nozzas e la naschientscha da ses figl era el co-directur d'in'organisaziun per persunas cun impediments ed incumbensà per la protecziun d'uffants a Graz en l'Austria. En quel rom ha el publitgà divers artitgels davart singularitads dal cumportament (Verhaltensauffälligkeiten) tar uffants ed è s'engaschà per l'emprima profilaxa cunter drogas a Graz. Da return en Svizra è el sa fatg scolar sco pedagog curativ e supervisor. Dapi il 2004 viva Tucek en la culegna da gualsers Mut ed instruescha sco magister dal stgalim superiur e pedagog curativ.

La biadia vul saver da siu tat tgei che seigi en sia trucca veglia ch’ei adina serrada, mo il tat gi che quei seigi in misteri. Ils geniturs dalla biadia vulan era buca gir ad ella, tgei misteri che sesanfli en la trucca da tat. Cura ch’il tat ei morts, pren la mumma la clav gronda e semetta sin via si sucombras per scuvierer il misteri da tat. En la trucca sesanfla il ponn da bara dalla tatta e dils dus affons permierts. Era la rassa da nozzas dalla tatta ed ina terschola brina, grossa e liunga ein ella trucca. La trucca vita s’auda uss alla biadia.

En l’avegnir pudess in’ulteriura fasa da decentralisaziun anc rinforzar la muntada politica dal Piemont. Auter ch’en la Lumbardia ed en il Veneto na ha la Lega Nord cun sias tendenzas separatisticas mai giugà qua ina rolla fitg impurtanta. L’Italia dad oz è per gronda part in uffant dal Piemont – quai n’emblidan ins quà betg uschè spert.
L’emprima fasa da l’epoca da la restauraziun (1815–1830) stat cumplainamain sut l’ensaina dal Congress da Vienna (1814/15). En rom da quel han ils monarcs europeics ch’avevan victorisà sur Napoleun dissegnà da nov la charta politica da l’Europa.

La fin dal 1765 è el er sa sentì malvis e persequità a Môtiers, betg il davos perquai ch’el aveva cumenzà a sa vestgir sco Armen. El ha perquai acceptà in invit dal filosof englais David Hume ed ha laschà far in passaport da passagi per la Frantscha. Per via ha el pudì constatar ch’el aveva en il fratemp tuttavia er simpatisants. A chaschun d’in segiurn a Strassburg è el vegnì onurà cun ina represchentaziun dal ‹Devin de village› ed a Paris è el stà il giast dal Prince de Conti ed ha retschavì en la chasa da quel diversas visitas.

Menziun speziala merita l’emprova da Rousseau da fundar l’agir pedagogic nà da la lingua. Uschia ha el preparà la via ad ideas ch’emprovan da chapir tut il pensar, enconuscher, furmar ed agir da l’uman sco differents modus da la lingua (Johann Georg Hamann, Johann Gottfried Herder, Wilhelm von Humboldt).

Oriundamain era il vitg abità da Rumantschs ma ils aclauns èn vegnids populads da Gualsers. Gia avant tschientaners han els er populà il vitg, cun il resultat ch'ozendi tut la vischnanca è da lingua tudestga. A la fin dal 2004 eran 295 dals 306 abitants burgais svizras. La vischnanca è tradiziunalmain da confessiun reformada.

La gronda part dals trajects da la viafier giascha en ils mauns da la viafier statala ÖBB (Österreichischen Bundesbahnen). La pli impurtanta viafier, la Westbahn che maina da Vienna a Salzburg, vegn actualmain rendida charrabla per trens ad auta sveltezza. Il medem vala er per la Südbahn che maina da Vienna en direcziun Slovenia ed Italia. Il terz element central è la viafier dal Brenner che furma – tant per la viafier sco per il traffic sin via – ina da las colliaziuns las pli directas tranter la Germania e l’Italia.

La romantica tudestga, da la quala l’origin vegn surtut localisà a Jena, ha influenzà a partir da ca. 1800 la litteratura e pli tard er la pictura ed estetica musicala en Germania; per part vegn la romantica tudestga er considerada sco origin d’in moviment ch’è sa derasà en tut l’Europa.

Il nom "Datura" deriva da üna plaunta medicinela mexicauna da listess nom, chi vegn druveda dals striuns Yaqui düraunts ils rituels mistics per s'approsmer a la cugnuschentscha.

Ma er quel davos exemplar ch'è stà en ils mauns da Maloth è ì a perder.. Il medem onn chatt'ins anc ina segunda menziun dal fegl; L'Aurora d'Engiadina scriva en il nr. 11 dal 1843:

Las decisiuns dal Congress èn vegnidas fixadas en scrit en l’Acta finala. Quella cuntegna 121 artitgels e cumpiglia er tut ils contracts ch’èn vegnids fatgs a Vienna.
Il Piemont tutga tar las regiuns las pli ritgas da l’Italia. L’onn 2006 correspundeva il product naziunal brut da la regiun a 114 % da la media da l’Uniun europeica. Cun radund 3 % giascha er la quota da dischoccupaziun lunsch sut la media taliana (11 %). En il Piemont han intginas da las pli impurtantas interpresas talianas lur sedia, uschia ils fabricants d’automobils Fiat e Lancia (domadus sesents a Turin), plinavant il producent d’aliments Ferrero ad Alba e l’interpresa d’electronica Olivetti ad Ivrea. Sper l’industria moderna ha er l’agricultura pudì mantegnair si’impurtanza. La planira dal Po piemontaisa è il pli grond territori da cultivaziun da ris en Europa. In terz da la producziun da ris europeica deriva da qua.

Entochen igl onn 2005 apparteneva Falera al circul da Glion el district dalla Surselva dal cantun Grischun, dapi la reforma territoriala digl 1. da schaner 2016 appartegn el alla regiun Surselva.

Tujetsch consisteva d'uclauns che sederesavan naven dil pass Alpsu fin Bugnei. In vitg Tujetsch ha ei mai dau. La colonisaziun ha giu liug suenter la fundaziun da la claustra da Mustér egl 8. tschentaner. El 12. tschentaner ein ils Gualsers migrai sur il pass Alpsu ed ein secasai el Tujetsch. Pér naven d'il 18. tschentaner ein ils purs da muntogna secasai els vitgs dalla val. Sedrun ei daventau capitala dalla vischnaunca e dalla pleiv. La baselgia parochiala da Sedrun, dalla quala il clutger ei vegnius mantegnius ei vegnida consecrada igl onn 1205. La baselgia da s. Vigeli dad oz deriva d'ils onns 1691-95.

Ella cuntrada da Tavau schai in' alp, sin la quala crescha strusch ina jarva; ella vegn numnada l'alp morta. Ferton ch'ei crescha odentuorn jarvas e pastg en abundonza. Avon onns habitava sin l'alp morta ina signuna. In di ei in pauper um vegnius speraso e ha rugau ella per aua. La signuna ha denton schau bassegiar el e ha tarmess naven el. Cura ch'il pauper ei curdaus stunclentaus per tiara, ha el scungirau la vendetga dil tschiel sin l'alp alzond ses mauns. E mira, ura per ura ein las jarvas ed il pastg sechentai ed ins vesa aunc oz clar e bein ils cunfins dall'alp morta, nua che la planira secca e smaledida cunfinescha cun las alps fritgeivlas.

La gronda part da la zona muntagnarda appartegna a las Alps da l’Ost (Alps Centralas dal Tirol, Hohe Tauern e Niedere Tauern, Alps da Chaltschina dal Nord, Alps da Chaltschina dal Sid, Wienerwald).

Ei dat en egl che Maria Madleina deriva buca d'ina famiglia nobla ni beinstonta, mobein che sia famiglia era paupra. Ella discuora in dialect da parlers, il dialect "jen".Ella drova biars plaids tudestgs, mintgaton raquenta ella era entiras passaschas per tudestg perquei ch'ils plaids vegnan buc endamen ad ella per Romontsch ni perquei ch'ella ei buca pli disada da discuorer Romontsch, damai ch'ella viva gia da ditg ella Bassa.