Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
1702 / MDCCII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na czwiôrtk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.

942 / CMXLII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Mozilla nie je le blós miono internetowégò przezérnika w skłôd chtërnégò wchôdô paczét programów, je to téż miono ùdbë namieniony dlô ji ùsôdzeniégò. Przezérnik je darmôk ë òpiarti na licencëji MPL(Mozilla Public License). Wspiérô wnetka wszëtczé nônowszé internetowé sztandardë ùgòdzoné przez W3C (World Wide Web Consortium) np.: XHTML 1.x, HTML 4, DOM, XML, CSS, CSS2 ..., co dôwô baro wiôlgą pòprôwnosc wëskrzëwónëch starn.

Pò ùpadniãcym aùstro-madżiarsczi mònarchji w 1918 rokù pòwstało państwò Czechów ë Słowôków - Czechosłowacjô. W 1938 rokù na spòdlim monachijsczégò ùkłôdu zajãté òstałe môle Sudetenlandu a Słowackô zwëskała wikszą samòrządzëznã, tedë miono państwa béło Czecho-Słowackô. W 1939 rokù Czeskô dostało sã pòd òkùpacëjã Trzecy Rzeszë, a Słowackô béło marionétkòwim państwã pòd ji kòntrolą.

Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa - to je chùr z Wejrowa. Pòczątczi chùru sygają drëdżi pòłowë dwadzestégò wiekù, czej szkólny Jón Trepczik prowadzył nié leno szkòłowi chùr dzecy, ale téż przë Związkù Warkòwim Banowëch (ZZK) Chùr Kaszëbsczi Mło­dzëznë. To spiéwné karno liczëło strzédno 30–40 lëdzy. Rozkòscérziwelë òni kaszëbską chòrankã na rozmajitëch rozegracjach, jak w Dniach Mòrzégò w Gdini i jin. 24 czerwińca 1956 spiéwalë na Jubileùszu Spiéwnégò Karna ZZK "Lutnia” w Malbòrgù i wiele ùroczëznach Kaszëbsczégò Zrzeszeniô. 22 lëpinca 1959 rokù spiéwalë téż na Zlo­ce Młodzëznë Kaszëbsczi w Kòscérznie, òbczas wanodżi pò Kaszëbach. Pò bezdokôzowëch rewizjach 14 gòdnika 1960 rokù ù dzejôrzów kaszëb­sczich, J. Rompsczégò, S. Bieszka ë A. Labùdë, nastało zamercé dzejaniô tak w Zrzeszenim, jak i w Trepczikòwim Chùrze Kaszëbsczi Młodzëznë. W tim chùrze spiéwô m.jin. Édmùnd Kamińsczi.
Na Ewanielëją Jana skłôdają sę, w całoscë wzyc, opisë cëdów Jezësa („knéga znaków” - dzélëczi: 1-12) ë dzeje Jego męczi („knéga męczi” - dzélëczi: 13-21). Cëda Christusa w ujimnięcym Autora czwiôrti Ewanielëji są nié le faktama historicznyma, ale przede wszëtczim „znakoma”, co poswiôdczają prôwdzëwotę posłaniznë Christusa. Kożde objawienie cëdotwórczi mocë Jezësa je zwóné w Ewanielëji Jana „godzëną Jezësa”. Ale „godzëną Jezësa” abo „czasę Jezësa” w scësłim znaczënku je prawie smierc i odińdzenié, w dobëtny chwale, do Ojca. Wstawioné tam sam w całi Ewanielëji mowë Jezësa są nié leno zestôwkę kôzaniów lëteracko uporządkowónëch, ale one sę ukłôdają jakbë w osóbné teólogiczné traktatë. W Ewanielëji Jana Jezës nijak nie stosëje tak osoblëwëch dlô Synoptików przëpowiôstków. Je za to w czwiôrti Ewanielëji wiele zwëczajnëch obrôzów, co przechôdają tej nisej w alegórëje. Hewo tematë christologiczné, co w nëch mowach Jezësa są nôbarżi znaczącé: Christus je w czwiôrti Ewanielëji zdroję żëwi wodë (dzlk 4), niebieską strawą (dzlk 6), widę swiata (dzlk 9), powstanim z umarłëch i żëcym (dzlk 11). Na symbólika, osoblëwie mocno akcentowónô w zéwiszczach Jezësa, je téż charakteristicznô dlô całi Ewanielëji Jana. Autorowi czwiôrti Ewanielëji szło nôbarżi o to, żebë czëtińcowie jego pismión uwierzëlë w Jezësa Christusa ë nym sposobę zasłużëlë so na wieczé żëcë (20,31). Możemë téż przëjimnąc, że czwiôrtô Ewanielëjô bëła osoblëwą apologiją (pochwałą, usprawiedlëwienim) Christusa.

Geòrg Wenker (niem. Georg Wenker) (ùr. 1852 – ùm. 1911) béł miemiecczi ùczałi. Òn w latach 1879 – 1887 zebrôł tołmaczenie 40 miemiecczich zdaniów m.jin. z Kaszëb, jedno z nich bëło: Im Winter fliegen die trockenen Blätter durch die Luft herum. W Strzelnie przetołmaczëlë i zapiselë je tak: Wsimie lötajo sechi läste wleffze. Z jegò materiałów je ksążka: Dialekty kaszubskie w świetle XIX-wiecznych materiałów archiwalnych : prezentacja i opracowanie kaszubskich materiałów językowych zebranych przez Georga Wenkera w latach 1879-1887 H. Pòpòwsczi-Tabòrsczi, E. Rzetelsczi-Feleszkò (2009).

965 / CMLXV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Je to 1799 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 799. rok drëdżégò tësąclecô, 99. rok XVIII stolatégò, 9. rok 10-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.

Patrónã kòminôrzów je swiãté Florian chtërnégò wspòminô liturgio w katolëcczim kòscele 4 maja. Przòde lat sã stronama gòdało, że jak widzisz kòminôrza te mùsisz sã chùtkò złapic za knãpka, te òn mòże przëniesc szczãscé. Stronama biwało tak, że kòżdô gòspòdëni chca, żebë ji chëcze kòminôrz òdwiedzôł nôprzód, bò jegò ruchna bëłë tedë jesz czesté - niéòsmòloné sôdzą. Ta gòspòdëni do chtërni òn przëszedł piérszi, ta bëła sczãslewô.
Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 44.

Szczëka pòspòlito (Esox lucius) – to je szerok rozcygniony, rabùsznô rëba z rodzëznë szczëkòwatëch. Ji ókòłe biegunowi òbjim westpòwani je nowikszi. Czedës wiele tich rib żëło na Kaszëbach, chòcbë w jezorach Słowińsczégò Nôrodnégò Parkù.

Zacmienié Słuńca - to je astronomicznô rzôdzëzna, chtërna je jak Miesądz naléze sã midzë Słuńcã a Zemią i temù zacygnie słuneczny wid. Kaszëbi mògle wiedzec dzélowé zacmienié Słuńca 20 strëmiannika 2015 rokù.

Miszewò to wies w kartësczim krézu w Pòmòrsczim wòjewództwie. Jan Trepczik jakno szkólny zaczął robic w Kartuzach, a pò krótczim czasu przeniósł sã do szkòłë w Miszewie, gdze robił do 1934 r. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka i wësziwaniô[1].

Je to 1819 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 819. rok drëdżégò tësąclecô, 19. rok XIX stolatégò, 9. rok 2-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.

Òd 2015 rokù je òn wpisóny na krajową lëstã niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë prowadzony przez Ministra Kùlturë i Nôrodny Spôdkòwiznë. Materiałë, chtërne sã jegò tikają są w Nôrodnym Instituce Spôdkòwiznë we Warszawie.

1762 / MDCCLXII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na wtórk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.

Ewanieliô Łukasza (Łk abò Łuk) – Ewanieliô (z gr. Ευαγγελιον dobrô nowina) tradycyjno ùmieszczonô w kanonie Nowégò testamentu jakò trzecô. Ji aùtorã – pòdług tradicjë Łukôsz Ewanielista, lékôrz i towarzisz swiãtégò Pawła – je téż aùtorã Dzejów Apòstolsczich. Je jedną z ewanieliów synopticznych. Ewanieliã rozpòczinô zwrócenié sã do dostojnégò Teòfila” – gr. Theophilos òznôczô przëjacela Bòga i niekònieczno mùsy òznaczac miono, ale mòże bëc téż òglowimòkreslenim chrzescëjanina.

Świdwin (we zdrojach: *Skwi(e)lbin(o), Schiuelben 1280, Cchiuelbin 1291, terram Schiuelbeyn 1292, terram Scyuelbein 1292, SCHIVELBEM 1507, Sibelbon 1575 (1579), Schifilbein, Schifelbein, Schivelbein, Szifelbejn (Cenôwa); miem. Schivelbein) – krézewi gard we Zôpadnopòmòrzczim Wòjewództwie nad Régą.

Długòwiecznosc i machtny wëzdrzatk dãbów òd stalatów robiłë na lëdzach wiôldżé wrażenié. Stôré òkazë tczóné bëłë jakno bóstwò bez wikszosc pierwòsznëch lëdów Eùropë. Przódëczasny Rzëmióne i Grecë wierzëlë, że dąb je sedzbą jich nôwëższich bóstwów –Jowisza i Zeùsa. Dlôte téż Rzëm wińcowôł swojich nadzwëczajnëch obëwateli za zasłëdżi /zawdzãczi /wińcã z dãbòwëch lëstów.

Je to 1418 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 418. rok drëdżégò tësąclecô, 18. rok XV stolatégò, 8. rok 2-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Je to 1847 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 847. rok drëdżégò tësąclecô, 47. rok XIX stolatégò, 7. rok 5-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.

Rodzôcz (abò genetiw; łac. genitivus, genetivus) – jeden òd zanôleżnëch przëpôdków, chtëren w jãzëkach swiata òznôczô na ògle stósënczi przënôleżnoscë. Òprócz tegò zjiscywô téż régã jinëch fùnkcji, co òdróżniô gò òd possessivusa (jinégò pòdóbnégò przëpôdkù, chtëren wërôżô równak leno przënôleżnosc).

Gmina Serakòjce (pòl. Gmina Sierakowice) - wieskô gmina w kartësczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie. Do ùrzãdu gminë w Serakòjcach mòże pisac pò kaszëbskù. Tu dzece w szkòłach są ùczoné kaszëbsczégó jãzëka. W ti gminie są taczé wse jak: Gòwidlëno, Jelónkò, Kamińca Królewskô, Mòjsz, Mòjszewskô Hëta, Pùzdrowò, Skrzeszewò, Stôrô Hëta, Tëchlëno, Załôkòwò i jiné.

Kòreja to miono dôwnegò zrzeszonegò państwa dwóch Kòreji: Nordowi ë Pôłniowi, chtërne je na Kòrejańsczim Półòstrowie w pòrénkòwi Azëji. Òd zapôdu grańczë z Chinama ë òd norde z Ruską. W ji òbéndze mieszkô jednotne etniczne karno Kòrejanów. Pò II swiatowi wòjnie w 1945 rokù, Kòreja òsta pòdzelenô na dwa państwa: Repùblikã Kòreji (Pôłniowô Kòreja) ë Kòrejańską Lëdowò-Demokratną Repùblikã (Nordowô Kòreja). Grańca je na równoleżnikù 38o.

Liturgiô gòdzënów je to mòdlëtwa, chtërną òdmôwiô są sétme razã na dzéń. Mòdlëtewnik do liturgeji gòdzënów mô pòzwã brewiarz i czasã biwô tak òkreslóny samò liturgiô. Òbòwiązk òdmôwianiô ji w całoscë mają ti, chtrërny przëjalë swiãcenia (diakòni, ksãża, biskùpi), abò ti, chtërny złożëlë wieczësty slubë i ich jinstitutë do tégò zobowiązëją. Inszi ni mùszą ji sprawòwac, ale je òna dlô wszëtczich zalecóny. Je to jakbë "ùzupełnienié" Mszë sw. na wszëtczi gòdzënë dnia - przërëchtowanié do ni abò ji przedłużenié. Spòdlim brewiarzowi mòdlëtwë są psalmë, chtërny razã z anifonama, tekstama z Pisma Świãtégò, dzeòma Òjców Kòscoła ë dokumeńtów z Magisterium Kòscoła twòrzą tzw. brewiarzowi gòdzënë.

Sakrameńtë wprowôdzelë stãpniowò, razã ze zmòcniwanim chrzescëjańsczi kòscelny òrganizacje. Na zôczątkù chrzescëjańsczi kòscół ùznôwôł leno dwa sakrameńtë: chrzest i swiãtą kòmóniã, temù że le ò nich bezpòstrzédno wspòminô sã w ewanieliach. Pòòstałi dzél sakrameńtów pòjawił sã w chrzescëjańsczi nôùczi pózni.

Je to 1698 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 698. rok drëdżégò tësąclecô, 98. rok XVII stolatégò, 8. rok 10-égò dzesãcolecô XVII stolatégò.

Je to 916 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 916. rok pierszégò tësąclecégò, 16. rok X stolatégò, 6. rok 2-égò dzesãcolecô X stolatégò.
Sztefan Bieszk (1895-1964), ùrodzony we Fribùrgù (Badenia). Òn béł teòretikiem Zrzeszéńców - pòétnégò karna, zebrónégò wkół cządnika "Zrzesz Kaszëbskô" (1933-1939), a pòtemù midzë załóżcama Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò. Òn pisôł òd 1934 rokù w "Zrzeszi Kaszëbsczi" ò kaszëbsczim pisënkù. Napisôł słôwiącé snôżotã swòji tatczëznë Sonety kaszubskie (1986) pò kaszëbskù i pò pòlskù. W 1954 rokù béł w sôdzë jakno "niedrëch Lëdowi Pòlsczi". W 1959 rokù ùsadzył gwôsny pisënk, pòstulëjącë òpiarcé lëteracczégò jãzëka na dialektach mającëch nôwicy apartnëch znank i w slédnëch dzesãclatach nôbarżi rëszné w ùróbkù, „a je to gromada dialektów centralnëch zôchódnëch”. Usôdzôł téż dramë.

Je to 1008 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 8. rok drëdżégò tësąclecégò, 8. rok XI stolatégò, 8. rok 1-égò dzesãcolecô XI stolatégò.

Je to 1421 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 421. rok drëdżégò tësąclecô, 21. rok XV stolatégò, 1. rok 3-égò dzesãcolecô XV stolatégò.

Mùzeum Kòscersczi Zemi w Kòscérznie je jinstitucją kùlturë, zacwierdzoną w 2006 rokù. Jegò robota polégô na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów w kraju ë za grańcą. Do niégò słëchô téż skansen ze stôrima lokòmotiwama.

Łukaszowi przëpisëje sã wësoczé wëkształcenié z resztë ewanielistów. Jegò stil pisarsczi wëróżniwô sã wiôldżim piãknã i elegancją grecczégò dialektu. Bògactwò słowiznë dorównëje starożitnym pisôrzom. Pisôrz trzecy ewanielië je nôlepi òbeznóny z fachòwą terminologią z zakresu sądownictwa, pòliticzi czë administracjë. Badania nad tekstã Łukasza pòkazëją, że prawie 90% jegò słowiznë (razã z tekstã znajdëjącym sã blós w jegò dzele) wëstapùje w Septuagince, a ósoblëwie w tekstach historicznych Stôrégò Testamentu.

17 lëstopadnika 1993 rokù òn wëdôł dëszpastersczé wskôzë w sprawie kaszëbsczégò jãzëka w liturgie ë w żëcym Archidiecezji Gduńsczi. Wëdôł òn zgòdã, żebë òb czas Mszë swiãtëch na jaczich są Kaszëbi, bëło mòżno ùżëwac czëtaniów bibliowëch w kaszëbsczim jãzëkù, a téż ùżëwac tégò jãzëka w mòdlëtwie wiérnëch. Zachãcywôł téż do spiéwù nôbòżnëch piesniów w kaszëbsczim jãzëkù. Béł téż razã z kaszëbsczima pielgrzimama w Zemi Swiãti na òdkrëcym tôflë z mòdlëtwą Òjcze Nasz w Jerozolëmie. Òn pòwiedzôł, że to nie je nick òsoblëwégò, że òn wspòmôgô kaszëbiznã. To je skôrb ti zemi ë chòc òn nie je tu ùrodzony, téj òn chce gò wspòmòc. Wedle nie to je jakbë òbòwiązk miec dbã ò tak wiôlgą kùlturã jak nasza. W kòscelnym spiéwnikù „Dlô Was Panie” (2006) òn mô napisóné: Kultura Kaszubska napotyka dodatkowe trudności. Ona zmagała się przez wieki z próbą eliminacji przez wrogów i to w różnych okresach naszej historii. Òd Kaszëbów òn dostôł Medal Stolema w 2001 rokù.

Je to 1880 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 880. rok drëdżégò tësąclecô, 80. rok XIX stolatégò, 10. rok 8-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.

1429 / MCDXXIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Trzecô misyjnô réza bawiła nôdłeżi (53-58) i objimala obéńdę mni wicy tak wiôlgą jak réza drëgô. Môlę, dze pode drogą Paweł sę zatrzimôł na dłëgszi czas, béł Efez. Tu powstôł lëst do Korintczików, zwóny przedkanonicznym, tu téż wierę béł napisóny Lëst do Galatczików, choc możlëwé, że no pismię bëło ułożoné ju po wëjachaniu z Efezu, w jaczims z miast Macedoniji. Tam téż choba béł napisóny, gdzes pod kuńc roku 57, Drëdżi Lëst do Korintczików. Wiele wskazëje na to, że obczas ti dłudżi bëtnoscë w Efezu béł téż napisóny Lëst do Rzimianów pisôł Paweł w Korince, ob zëmę 57/58 rok, cziej ju béł w drodze nazôd do Palestinë (wiózł on ze sobą tej darë dlô ubodżich chrzescëjanów w Jeruzalemie). Prawie z Lëstu do Rzimianów, midzë jinszima (Rdz 15,33n; przër. 1 Kor 16,3-6; Dz 19,21; 20,3), dowiadiwómë sę o zamëslony przez Pawła podróżë do Szpaniji, choc nie wiémë, czë z te zamëslënku cos potemu wëszło, czë on tam zajachôł.

Melchizedek (מַלְכִּי־צֶדֶֿק) – to je pòstacjô z Knédżi Zôczątków (Zo 14,18-20). Òn béł kapłanã Bòga Nôwëższégò i królã Szalemù. Òn przëniósł chléb i wino, a pòbłogòsławił Ôbrama pò bitwie i Bòga Nôwëższégò. Ôbram dôł jemù dzesąti dzél z wszëtczégò.

Grégòr IX (ùr. kòl. 1167 w Anagniji – ùm. 22 zélnika 1241 w Rzimie); 19 strëmiannika 1238 ròku wëdôł pierwszi dokùmeńt z mionã Kaszëbë - "ksyżã Kaszëb" (duce Cassubie).

Nowé Czaple (pl. Nowe Czaple) – kaszëbskô wies w Pòlsce, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô ë Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Stãżëca. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã miészé kòlonie:

Tëczno (we zdrojach: Thuitz 1266, Tuczna 1349, Thuczna 1364, terra Tucznieuiensis 1390, Tuczino 1571 (Ortelius), Tuczin 1584 (Ortelius), Tütz;Tuczno (Cenôwa); pòl. Tuczno, miem. Tütz) - garc we wôłecczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad jezorã Tëczno.

Liturgiô gòdzënów, chtënô w anglikańsczim Kòscele zwie sã ‘’Daily Office’’, je wôżną tradicją négò Kòscoła. Ósoblëwie pòréncznô i wieczornô mòdlëtwa są baro rozpòwszechnioné i òdbiwają są w wielu kòscołach co dzéń.

Linux (téż GNU/Linux)- to òperacjowô systema ë jądro (an. kernel). Zôczątk swòj mô Linux w 1991 rokù, ùsôdzëł gò Fina Linus Torvalds. Linux je ùżëczëwóny wedle wòlny licencëji GNU General Public License. Miono systemë je sparłączeniém słów Linus (òd miona ùsôdzcë) ë òperacjowi systemë Unix.

Pòlaszenié (òd Pòlôch) — pòwszédné zjawiszcze we terëczasni kaszëbiznie, chtërno sã rzeszi z nierôz niewiadnëm zeszlachòwanim kaszëbsczi mowë z pòlaszëzną. Mòże tëkac sã wszëtczich aspektów jãzëka, le nôczãscy ùkazywô sã we słowiznie ë wësłowie ë je zwëskã wszãdzebëcëznë pòlsczégò jãzëka w ùrzãdach, szkòłach, mediach ë kòscele. Ks. dr Zëchta zanotérowôł: "Gadôj abò pò kaszëbskù, abò pò pòlskù, bò nie cerpiã taczégò pòlaszeniégò."

Peplón abò piôskòwy peplón (Honckenya peploides L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë granôtkòwatëch (Caryophyllaceae). Òn rosce m. jin. na Kaszëbach krótkò Bôłtu na dunach.
W 1392 pò wiôldżim bezkrwawim zôchwace rządu generał Yi Seong-gye ùsôdzëł dynastëjã Joseon (1392 - 1910). Mëszlë sã, że to je nôdłëżi rzãdzącô dinastëjô w Pòréńkòwi Azëji. Król Sejong Wiôldżi (1418 - 1450) ùsôdzëł kòrejańsczi alfabét hangul a sóm cząd béł czasã wielu wôżnëch kùlturowich ë technologijowich zwënégów. Midze 1592 a 1598 na Kòrejã napadłô Japòńskô, le òsta dobétô dzqka pòmòce Chinów. W latach 20 a 30 XV s. państwò cządu Joseon zaatakòwóné òsta przez dinastëjã Manchu Qing, chtërni dobélë téż nad chińską dinastëją Ming.

Współprôcowôł z niejistniejącą ju telewizją CSB TV jakno autor kaszëbsczégò tłómaczeniô bôjczi Krôsniã Dawid i lektór (razã z Magdą Kropidłowską) kaszëbsczi głosowy stegnë serialu „Skazani na miłość”. Przez piãc lat béł redaktorã programù „Gôdómë pò kaszëbskù” na kanale Twòja Telewizjô Mòrskô, w jaczim w hùmòristiczny spòsób przëblëżôł krëjamnotë kaszëbsczégò jãzëka. Jakno „doktór Jeżik Trëker” prowadzëł tuwò téż specjalny nórcëk, w chtërnym ùcził, jak czëtac i pisac pò kaszëbskù, a téż kaszëbsczi gramaticzi. Òkróm tegò w TTM prowadzył program „Kaszuby Dotąd Nieznane”, w chtërnym prezentowôł cekawé place na nordowëch Kaszëbach.

Ksãdzi Stôrégò Testameńtu pòwstałë wedle różnich dzysdniowich badérów w cządze òd XII do II s. p.n e.. Zamkòscą Stôrégò Testameńtu je historëjô i spôdkòwizna żëdowsczégò narodu. Òne òstałë spisôné w jãzëkù hebrajsczim i aramejsczim.

Pierszą dinastёja panëjącą w Pòlsce bëlë Piastowie. Rządzëlë òd pòwstaniô państwa, pòlsczégò (kòle 900r.) do 1370 z krótczim przeriwkã na panowanié Przemëslëdów (1291 – 1306). W latach 1138- 1320 bëło tzw. rozbicé òbéńdowé cziédë władza nad pòlsczima zemiama nôleża równoczasno do wielë samòstójnёch ksyżëców piastowsczich. Òd 1370 do 1399 rokù rządzёło dwuch mònarchów z Wądżiersczi Ùnii Andegawenów, a òd 1386 do 1572 rokù przedstôwcowie dinastëji Jagielonów z liniji litewsczich Giedyminowiczów. Od 1573 rokù do ùpadku państwa pòlsczégò w 1795 ( III rozebranié Pòlsczi) rokù panôrze bëlë wëbiróny w drodze wòlné elekcëji. Wòlnô elekcёjô – wëbór mònarchë przez nietrzimanié zasadów spôdkòwiznë dynasty. Prawò głosu miała szlachta. Pierszô wòlnô elekcёjô bëła w rokù 1573 we wsë Kamień pòd Warszawą. Póznié ùstalono stòjny môl, w chtёrnëm òdbiwała sa elekcëjô – bёła to wies Wòla pòd Warszawą. Pierszim królã elekcyjnym béł Henryk Walezy, a òstatnym – Stanisław August Poniatowski.

Furtak, T.: Ceny w Gdańsku w latach 1701-1815 = Les prix à Gdańsk (Danzig) de 1701 à 1815, Skł. gł. Kasa im. Rektora J. Mianowskiego - Instytut Popierania Polskiej Twórczości Naukowej, Lwów 1935, ss. 31, 187

Czôrnô sosna (Pinus nigra) – to je ôrt wiedno zelonégò drzéwiãca z rodzëznë sosnowatëch (Pinaceae). Na Kaszëbach òna mòże rosc kòl Bôłtu abò przë drodze, gdze jezdzy wiele autów. Z ni biwają balczi.

Piôskòwi charzt (Carex arenaria) - to je ôrt roscënë z rodzëznë Cyperaceae. Òn rosce m.jin. na dunach kòl mòrza, a Kaszëbi mògą na niegò gadac trôwica.

Kòlano (pl Kolano) – to je kaszëbskô wnożëna w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Stãżëca.
Czelno (Kiélno, pòl. Kielno) – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szëmôłd. Czelno je pòłożoné kòl 20 km òd krézowégò gardu Wejrowò. Tu je kòscół ë szkòła. Tu ùrodzony je Alojzy Nôgel.

Adam Riszard Sykòra (ùr. 2 rujana 1955je òjc - francyszkana, prof. dr z Pòznania. Jegò je przełożënk z greczi na kaszëbsczi jãzëk sztërzech Ewanieliów.

Pôłczëno - to je kaszëbskô wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w Spòdleczny Szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.

Chëcz zadebutowa w 2000 rokù platą "Do młodëch". Plata zamëkô w se mùzykã do 9 wiérztów Jana Trepczika ë 1 kaszëbskòjãzëkòwi cover dokôzu pòlsczégò karna Kombi. Òsta òna baro pòzytiwno òtaksowónô przez pòmòrsczé media ë pòlsczé mùzyczné cządniczi.

1859 / MDCCCLIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1859 rokù przëpôdł na czwiôrtk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

1884 / MDCCCLXXXIV – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1884 rokù przëpôdł na niedzelã i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

W òficjalnym żëcym wespółczasny Biôłorusje biôłorusczi jãzëk òstôł wëcësnióny rusczim jãzëkã. Czësto ruskojãzëczną je midzë jinszima sądowizna i ùsôdzanié ùrzãdowich dokùmeńtów.

W przódkù państwa je prezydent kraju, chtëren je wëbiéróny przez parlament na piãc lat. Reprezentëje òn państwò na midzënôrodny arenie. Prezydent mô prawò òbsôdzac ë copac przédnika ministrów a téż nôleżników rządu, rozrzeszac Zgromadã Depùtowónëch, òbsôdzac sãdzów i nôleżników Czesczégò Nôrodnégò Bankù (cz. Česká národní banka).

Gòrãczëno (pl. Goręczyno) – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Somònino. Gòrãczëno je pòłożoné nad rzéką Redunią, kòl 8km òd krézowégò gardu Kartuzë. Tu w szkòle miona "Kaszëbsczi Zemi" (Ziemi Kaszubskiej) dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka [1]. Tu ùrodzył sã Alfons Flisykowski. Dlô turistów tu je np. "Kaszubska strzecha"[2].

W latach 1960-65 sztudérowôł pòlonistikã na Wëższi Pedagògiczny Szkòle we Gduńskù (dzys Gduńsczi Ùniwersytet). W 1970 r. dostôł titel doktora za dokôz Literatura kaszubska w latach 1920-1939 wëdóny w 1973 r. pòd titlã: Piętno Smętka. Z problemów literatury regionalnej lat 1920-1939. Òd 1971 r. béł adiunktã na Wëższi Pedagògiczny Szkòle w Słëpskù (dzys Pòmòrskô Pedagògicznô Akademiô), a òd 1976 r. ùczałim na Gduńsczim Ùniwersytece.

G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 341
1402 / MCDII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Kònarzënë (pòl. Konarzyny) - to je kòcéwskô wies w Pòlsce, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Stôrô Cziszewa. Tu je kòscół.

Grecczi słowò kanón òznôczô strzëna, chternô służëła za miarã, stąd dalszé znaczenié - regla, prowadnik pòstãpòwania, wiarë. Kanón Swiãtégò Pisma òznôczô zbiérnik ksąg ùznônëch za zôwzãté i przez to za normã wiarë. Do IV staletégò n.e. nie bëło zadnégò kanonu Biblëji. Pierszé zmiónczi ò przëjãtim zestôwkù kanonicznich ksąg w antikòwim Kòscele pòkôzają sã w ùchòwônëch pismach chrzescëjansczich autorów IV s. - m.n. sw. Atanazégò, sw. Augustina, sw. Heronima, sw. Rufina. W tim czasù próbowano ùsztôłcëc òpòwiôdny kanón - m.jin. na synodach w Hippònie w 393r. i w Kartaginie w 397r. W kùńcu ùgòdzono kanón Biblëji na sobòrze Trëdencczim w 1546r.

Gerald Stone, Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, ss. 119 - 122

Ecser je wies w Madżarsczi Repùblice, pòłożóné w òbéńdze Bùdapesztu, blëżnô pòrtu lotniczégò Ferihegy ë aùtodardżi M0 ë namòlnégò bana 120a (Budapest-Újszász-Szolnok). Bliscze jemù wsë są to Mglód, Vecsés, Gyömrő a Üllő. Lëdztwò gardu to 3272 mieszkańców.

1713 / MDCCXIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na czwiôrtk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.

1416 / MCDXVI – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Rezerwat Kùrzé Grzãdë to je rezerwat ò wiéchrzëznie 170,7 ha. Tu rosce dosc wiele bùków, a téż jinëch drzéwiãt. Stądka nie je dalek do Bącza. Tu żił lasowi kùr, a miészi rezerwat cobë gò chrónic béł òd 1916 rokù.

1422 / MCDXXII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Czéczéwò abò Czeczewò (pòl. Czeczewo) je kaszëbską wsą w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Przedkòwò. Tu w szkòle dzece i młodzëzna ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka [1]. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã mniészé kòlonie: Martënczi, Pòpójce i Tokarsczé Pnie. Tu je znóny kòscół.
Dzysô jeden z dniów, jaczi dzecë lubią nôbarżi. Mikòłôj przëchôdô 6 gòdnika, wkłôdô miodnioscë do bótów, a nicht gò kòl tegò nie widzy. W dodomach – nôczãszczi w bótach na òknach – òstawiô darënczi. Nôbarżi z wizytë sw. Mikòłaja ceszëlë sã môłi dzecë. Redota dzecy je wiôlgô.

Wedle òglowégò spisënkù z 2001 Ùkrajińcë skłôdają 77,8% lëdztwa. Ùkrajinã zamieszkiwają téż m.jin. Rëskòwie (17,3% mieszkańców), Biôłorusënowie (0,6%), Mòłdawiónë (0,5%), Pòlôszë (0,3%). Wiãkszosc lëdztwa słëchô do chrzescyjańsczich kòscołów wschòdnégò òbrządkù – prawòsławiô i grekòkatolëcëzmù.

Je to 1856 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 856. rok drëdżégò tësąclecô, 56. rok XIX stolatégò, 6. rok 6-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.

Bòrzëszkòwë (Bòrëszkòwë, Bòrëszczi, pòl. Borzyszkowy) to kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Charzëkòwsczi Rówiznë, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Lëpnica. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã mniészé kòlonie: Biedòlewò, Brzusk, Głodowò, Hòlandzkô. Tu je znóny kòscół.

Danuta Stenka (ùr. 10 rujana 1961 w Serakòjcach na Kaszëbach) - je pòlskô teatrownica. Òd 1984 rokù przez szterë lata òna bëła teatrownicą w téatrze w Szczecënie. Òna biwô we Wejrowie.

Jigra zaczinô sã, czedë sãdza we strzodkòwim kòle òdbijô balã òd zemie wësok w lëft (prime rush). Pò dwùch òd kòżdi gromadë mô w ti akcëji swój dzél - célã je schwacenié balë i rozpoczãcé akcje swòjégò karna. Wszëtcë mògą brëkòwac wszëtczich dzélów cała - le nié w wedge zone, gdze nie je mòżno brëkòwac rãków w atakù. W òbronie je mòżno òdbic abò blokòwac balã, le nie je wòlno jã złapic. Kòzłowanié balë je dozwòloné w grze, ale, tak jak w kòszowi bali, bez kòzłowaniô je mòżnie zrobic blós dwa kroczi. W czasu akcje jedno karno broni, a drëdżé atakùje wszëtczé 4 brómczi. Czedë dobiwô sã pùńktë, chtos z broniącëch mùszi rzëcëc balã z bramkòwi zonë do drëcha w strzodkòwim kòle. Tedë na gromada zapòczinô swòjã akcjã w atakù. Pòzëcje Kôżdé karno kronum mô 10 grającëch w pòlu, chtërnëch dzeli sã na 3 pòzëcje:

Swiãtô Marta bëła sostrą Marii i Łazarza, żeła w Betanii, w gardze kòle Jerozolimë. Ji rodzëzna ceszëła sã uwôżaniém. Òni bëlë drëchama Christusa, a òn czãsto gòscył ù nich doma. Marta bëła baro dobrą gòspòdënią i białką ò mòcni wiarze. Cziej ùmarł ji brat, wëszła Jezùsowi na potkanié i rzekła: Terôz wiém, że Bóg dô Tobie wszëtkò ò co blós bãdzesz Jegô prosëł. Tej òna ùczeła taczi słowa: Jô jem zmartwëchwstanim i żëcim. Marta na to rzekła: Jô baro wierzã w to, że të jes Sënã Bòga. W Prowansalsczi je legenda, że pò Wniebòwstąpienim Christusa Marta ze swòjima krewnyma szła do Francëji. Tąm ji brat Łazarz béł biskùpã Marsylii. Miono Marta z jãzëka aramejsczégò òznôczô „pani”. Miono Marta ùżiwóne je w wiele krajach. Pò łacëznie, niemieckù i anielskù – Martha. Z madżarsczégò - Marta, italsczégò – Marta, pò ruskù gôdają – Marfa, pò kaszëbskù – Marta, abó Martka. Òd miona Marta mómë przezwëstkò Martula. Wspomink Sw. Martë swiãtójemë 29.VII.

Julión Ridzkòwsczi (Julian Rydzkowski - ùr. 1891 rokù, ùm. 10 lëpinca 1978 w Chònicach) – to béł kùpc i òn założił Historëczno-Etnografné Mùzeum w Chònicach. Jegò grób je w Chònicach.
Czedës Kaszëbi wierzelë, że w Jastrë w nocë òsoblëwi mòcë nabiérô wòda i to ùtrzëmùje sã do wschòdu słuńca. Dlôte przed wschòdã słuńca, przed rezurekcyjną Mszą sw., dobrze bëło są ùmëc w rzéce abò strëdze, kò takô wòda mògła cëdowno dzejac.

Stratocumulus (Sc - kłãbiastô-warstwòwô chmùra) je chmùrą niską z szarich warstwów abò je w ni wiele jakbë fôłtów zwiksza splëszczonëch. Òna je z kroplów wòdë. Czasã przë ni mòże bëc niéwiôldżi òpôd deszczu. Òna je na wiżë mni jak 2400 m.

1856 / MDCCCLVI – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1856 rokù przëpôdł na niedzelã i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

Kronum to spòrt wëmëslóny w 2008 rokù przez Billa Gibsona. Terôzka miónczi są òrganizowóné blós w USA z warkôwnëma ligama w Filadelfi, ale nen spòrt stôwô sã corôz barżi pòpùlarny téż w Eùropie. Twórca, Bill Gibson, òpracowôł ùsestimatizowóną mieszónkã nôbarżé achtnionëch w swiece karnowëch spòrtów: balë, basketbalu i rãczny balë, a nawetka rugby. Grający mają rozmajité mòżnotë w grze. Twórca miôł snicé, bë spòrtowcë mòglë wecygnąc z jinszëch spòrtów wszëtkò, co je nôlepszé i parłãczëc to ze sobą na efektiwny i efektowny ôrt. Głównym célã je spòrtowô rewòlucjô, dlôte sloganã kronum je "Dołączë do Rewòlucje". Starna amerëkańsczi lidżi kronum dzejô téż jak spòleznowy pòrtal, dzãka chtërnémù fani i spòrtowcë mògą òstawac w kòńtakcë.

Łączczi – to je dzél kaszëbsczi wsë Szopa w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbraznégò Parkù. Wies je w òbéńdze szôłtëstwa Bąckô Hëta.

Po krótczim przebiwanim na Arabsczi Pustyni Szaweł zaczinô głoszenié Ewanielëji w Damaszku (Ga 1,17; Dz 9,20), po czim jidze wespół z Barnabą do Jeruzalemu, żebë sę potkac z niechtërnyma spomidzë dwanôsce Aposztołów, a osoblëwie z Piotrę (Ga 1,18; Dz 9,26-29). Kòle roku 39 Szaweł przëbiwô do swégo rodnégo miasta Tarsu (Ga 1,21; Dz 9,30). Ponemu prôcëje ob jaczis czas z Barnabą w Antiochëji (Dz 11,25n) i szëkuje sę téż do pierwszi misyjny rézë.

Je to 1444 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 444. rok drëdżégò tësąclecô, 44. rok XV stolatégò, 4. rok 5-égò dzesãcolecô XV stolatégò.

Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 95.

Bòżô Stopka - to je pòlodofôłtowi òksëp na Kaszëbach kòle Swiecëna. Je takô pòwiôstka, że stądka Christus wstąpił do nieba. To je taczi kam, a w nim nibë pò tim stopczi.

SHARP (an. SkinHeads Against Racial Prejudice - Skinheadowie Procëm Rasëznowim Ùrëchlenim) je dzélã subkùlturë skinheadów, jaczi pòwstôł je w 1987 rokù w Nowim Jorkù z antirasëzmòwëch òrganizacëji.
W Brusach mô swòji môl jedurné Kaszëbsczé Òglowôsztôłcącé Liceùm, w chtërnym młodzëzna mòże chòdzëc na ùczbë kaszëbsczégò jãzëka i pózni zdôwac z kaszëbsczégò maturã. Mòże tu bãdzé ùczenié młodich lëdzy w dwùch jãzëkach: w kaszëbsczim i w pòlsczim.

Je to 935 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 935. rok pierszégò tësąclecégò, 35. rok X stolatégò, 5. rok 4-égò dzesãcolecô X stolatégò.

Skansen przerobinë: stôré czerpiskò i przëgòtowóné do zwanożënié fòrtyfikacëji np. Skansen Fòrtyfikacëjny – Oderstellung – Lesnô Góra, Skansen fòrtyfikacëjny w Dobieszowicach.

Broduz - to je ôrt secé do łowieniô wãgòrzów. Rëbôk jidze w mòrze, żebë wëbrodzëc broduza. Bernard Zëchta (1967) w swòjim słowôrzu napisôł, że ten rëbôk to je broduzownik.

Nórbert z Xanten (ùr. kòl 1080 rokù w Xanten - ùm. 6 czerwińca 1134 rokù) - béł od 1126 do 1134 rokù arcëbiskùpã. Òn je swiãtim katolëcczégò Kòscoła.

Oskar Kolberg (Henrik Òskar Kòlberg - ùr. 1814 rokù – ùm. 1890 rokù) béł etnografã, fòlkloristã i kòmpòzytorã[1]. Òn drëkã wëdôł kòle 200 artiklów z òbrëmia etno­grafii, fòlkloristiczi, jãzëkòznôwstwa ë mùzykòlogii. Òskar Kòlberg na Kaszëbach béł w zélnikù 1875 rokù. Z Sopòtu òn robił wanodżi i tak òn béł w Òlëwie, Kackù, Òksëwiu, Wejro­wie i Gduńskù. To dô nôdgrodã m. Òskara Kòlberga.

1913 / MCMXIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1913 rokù przëpôdł na wtórk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 13 dni.

Pierwszô misyjnô réza przëpôdô na lata 45-49 i obijmó, okróm Cypru, westrzédny dzéł dzysészny Azji Mniészi, tj. Pamfilëją, Pizydiją i Likaóniją. Towarzą tam Pawłowi Barnaba ë Jan Mark. Nen drëdżi, nie je wiedzec czemu, odłącziwô sę od Pawła w Pamfilëji i wrôcô do Antiochëji. Prawie obczas ny rézë, w Pafos na Cyprze, Paweł nawrôcô na chrzescëjaństwo prokónsula Pawła Sergiusza i czarzińca Elimasa, nimo jego oprzéczaniô sę. Od tego sztërku aposztół wëstępuje w Dzejach Aposztołów ju nié jako Szaweł, le Paweł. Jego aposztolsczié dzejanié natikało sę wszędze na żëcznotę poganów i na niechęc Żëdów.

Parafiô sw. Jana Chrzcëcela w Serakòjcach - je òd 1983 rokù. Tu dosc krótkò tegò parafialnégò kòscoła w Serakòjcach je dosc nowi smãtôrz. Tu mòże czëc kaszëbsczi jãzëk.
Òd wieków ùżiwóné jakò jeden z pòdstawòwëch składników kùlinarnëch na swiecie. Òd kùńca XVI wiekù krëpë ùchòdzałë w pòlsczi kùchni za primitwną jôdã, chtërną żëwilë sã główno lëdzë bidny i chòri. W rokù 1610 Szymón Syreńsczi, zanotowôł w Zélnikù Lëdze stôrégò wiekù pùczi chleba nie ùżiwalë, grysu z jãczmiénia òtłùszczonégò, samòszé i pszéńcë ùżiwôlë, pòtemù za znajomòscą chleba òpùscëlë tã pòtrawã, dlô chòrëch ją doktoróm òstawiwszë, chtërną pòtemù kaszywã i kaszą nazwóno. Markiz de Beauplan w swòjim òpisenkù wschòdniëch pòłaców Małopòlsczipòstrzód pòtrawów prostégò rusczégò lëdu wëlicziwô: pierodzi, plińcë z bùkwitu, kapùstã pòdôwóną ze szpiekã, groch, klusczi i krëpë. W rokù 1682 Stanisłôw Czerniecczi, kùchôrz wòjewòdë krakowsczégò w dzele Compendium ferculorum pòstrzód 333 receptów wëmiéniô blós jeden co wëzwëskùje krëpë, je to brejka ùgòtowónô na mlékù z dodôwkã jaja, rodzynków i cynamònu, na kùńcu ùpiekłô w piekarnikù. Na przëgrańczu pòlskò-rusczim jadło sã kaszã (krëpë) jãczmianną, ówsną i òrkiszową, bùkwitny chãtno sã nie jôdało.

Robert Schuman (ùr. 29 czerwińca 1886 r. w Luksembùrgù, ùm. 4 séwnika 1963 r. w ScyChazelles kòl Metz) - pòlitik francësczi ùznôwóny za jednégò z òjców sparłãczony Europë.

Dôwni lëtrã „ę” czãsto brëkòwóno téż i w rozmajitëch prawòpisach kaszëbsczégò jãzëka (na przëmiôr w alfabéce Cénôwë). Dzysdzéń nie je ju ùżiwónô w lëteracczi kaszëbiznë.

Ùkrajina (ùkr. Україна) – państwò w pòrénkòwi Eùropie. Jegò lëdztwò skłôdô 42 mln 965 tës. òsób (stój na lëstopadnik 2014 rokù, bez teritorium Krimu), wiéchrzëzna – 603 628 km². Na nordze greńczë z Biôłorusją, na zôpadze z Pòlską, Słowacką i Wãgrama, na pôłniowim zôpadze z Rumùńską i Mòłdawską, na pòrénkù i nordowim pòrénkù – z Ruską. Na pôłnim i pôłniowim pòrénkù Ùkrajina mô przëstãp do Czôrnégò i Azowsczégò Mòrza.

1398 / MCCCXCVIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Głowa wôżczi je baro dżibkô. Òna mô baro wiôldżé, rozbùdowóné òczë i krótczé makle. Ji gãbny aparat je grëzącégò tipù. Kroczné nodżi są dłudżé i smùkłé. Òdwlék wôżków zbudowóny z 10 dzélów je dłudżi i cenczi. Samice wôżków są colemało mni ufarwioné niżlë samce. Ù samców na drëdżim segmence je baro złożony kòpùlacyjny aparat. Samice mają jajenkò służące do skłôdaniô jajów. Skłôdają je pòd wòdą abò w pòblëżim, czãsto na płëwającëch abò zagłãbionëch roscenach.

1444 / MCDXLIV – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
1880 / MDCCCLXXX – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1880 rokù przëpôdł na wtórk i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

Lëste – w niechtërnëch zortach òpôdają na zëmã a ù jinszich są prawie na òpak, zëmòzeloné np. dąb kòrkòwi, dąb òstrolëstowi. Są téż nawetka drzéwiãta co mają lëstczi piłkòwóné abò ząbkòwóné.

Jón Paweł II gôdôł do Kaszëbów w Gdini w 1987 rokù: Drodżi Bratowie i Sostrë Kaszëbi! Strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë, chtërné znaczą ò Waji juwernoce. ( „Drodzy Bracia i Siostry Kaszubi! Strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa, które stanowią o Waszej tożsamości.” [1]) Rzekł w tim kôzanim słowa, jaczé są dlô Kaszëbów wiôldżim òrądzã do bùchë: „Wiém, że Kaszëbi wiedno bëlë ë òstelë wiérny Kòscołowi”. Wnenczas òdbëłë sã zéńdzeniô Òjca Sw. z Kaszëbama w Gdini i Òlëwie.

Parafialny kòscół p.w. NMP Królewi Pòlsczi w Gdini béł zbùdowóny w latach 1922 - 1924. W tim gdińsczim kòscele òdprôwiónô je w niedzelã Mszô Sw. w kaszëbsczim jãzëkù.

W 1991 rokù na mionkach w stołowim tenise w Chiba w Japòńsczi nôrodne zdrëszënë òbù krôjów wëstãpiłe jakno jedna zdrëszëna Kòreji. W rokù 2000 na latny òlimpiadze w Sydney a téż w 2004 w Atenach zdrëszënë pòłniowò- ë nordowòkòrejańsczé wëstãpiłe na naczãcé pòd jedną faną. Na latny òlimpiadze w Pekinie ùmësloné je całowny sparłãczenié òbù zdrëszënów.

Marión Majkòwsczi (1926- ùm. 6 gromicznika 2012) doktor jinżëniéra, kaszëbsczi i pòlsczi pisôrz. Przëszedł na swiat 5 rujana 1926 r. w Skrzeszewie, jakno gbùrsczi syn. Jegò starszi gôdelë do niégò pò kaszëbskù i wszëtcë kòl nie doma tak gôdelë. W jãzëkù kaszëbsczim òpùblikòwôł: "Jesénnô droga" (1996) ë "Na robòtach" (1996). Przed wòjną skùńczëł spòdlecznô szkòłã, a pò wòjnie Òglowòsztołcący Liceùm w Lãbòrgù ë architekturã na Pòlitechnice w Gduńskù (1955). W 1961 rokù, ùkùńczëł Pòdiplomòwi Studium Planowoniô i Architekturë Wsë. W 1975 rokù òbronił doktorat na Pòlitechnice w Warszawie. Robił w Bëdgòszczë, Grëdzãdzu i Pòznaniu, gdze téż prowadzył wëkładë na w Pòlitechnice w Pòznaniu. W 1981 zamieszkôł w Ustce i tam béł na penzji. Pisôł òpòwiôdania. Pierszi tekst "W lagrze" ùkôzôł sã w Pòmeranii, nr 12 z 1979 i 1 z 1980 rokù. Ten sóm tekst, napisóny lëterackò leno ò jinszim titlu "Na robòtach" a téż "Jesénnô droga" òstałë ògłoszony w antologii dzysdniowi prozë kaszëbsczi "Dërchôj królewiónkò" (1996). To pòdskacało Majkòwsczégò do napisaniô wspòminków. Pierszi tom "Na kaszëbsczich pùstkach" ùkôzôł sã w 2000 rokù. W rokù 2002 ùkôzôł sã drëdżi tom " Z pùstków w swiat"[1]. Trzecy "Na skraju Pòmòrza" béł wëdóny w 2006 rokù.
1898 / MDCCCXCVIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1898 rokù przëpôdł na czwiôrtk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

Kòzłë - zwëk òbchòdzony na Kaszëbach w Stôri Rok. Checzë òdwiédzéwô tej karno przezeblôkańców, wëstrzód nich bëłë zwiérzãta (bòcón, miedwiédz i kòzéł).

Stanisłôw Òkóń (Stanisław Okoń) - ùrodzył sã 29 rujana 1899 rokù – ùm. 25 gòdnika 1976 rokù we wsë Wiérzchùcëno (pùcczi kréz), tam téż je pòchòwóny. Tam chòdzył do spòdleczny szkòłë, a pòtemù w I swiatowi wòjnie béł brifką. Pò 1918 r., czedë Wiérzchùcëno òstało w Niemiecczi Rzeszë béł zwòlniony z ti robòtë. Pò II swiatowi wòjnie nazôd nalôzł robòtã na pòczce, gdze òd 1946 jaż do emeriturë w 1965 rokù roznôszôł m.jin. lëstë.

Telewizjô (z grecczégò τήλε — ‘dalek’ i łacyńsczégò video — ‘widzã’, stąd ùżiwónô je téż kaszëbskô pòzwa dalekzdrzelëzna) – obrëmiô telekomunikacje, jaczégò zadanim je przekôzywanié rësznëch òbrôzów a téż zwãkù na wiôlgą òdległosc. W gwësnym môlu za pòmòcą kamérë i mikrofóna nastãpùje zapisanié sygnału, jaczi dali je przekôzywóny równo w jaczi môl, co je w zôkrãżu transmisje. Sygnał nen òdbiérô zdrzélnik i przerôbiô gò na òbrôz i zwãk.

1454 / MCDLIV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Mizëzdroje (we zdrojach: Mysdroje 1579, Misdroy 1579; pòl. Międzyzdroje, miem. Misdroy) - garc, a téż kùrort w kamieńsczim krézu w Zôpadnopòmòrzczim Wòjewództwie na Wòlënijë nad Bôłtã.

Jan Kazimierz – król Pòlsczi òd 1648 do 1668 rokù titёlarny król szwédczi, syn Zygmunta III Wazy i Konstancji Austrёjôczi córczi arcëksãżëca Karola Habsburga. Za jégò panowaniégò bёla zwada ze Szwecją tzw. „Potop szwedzczi” òb czas chtёrnégò doszło do nadzwёkòwé òbronë klasztoru na Jasnej górze, òddôł Pòlskã pòd òpieką Matczi Bòsczié Czãstochowsczié.

Żarna – przërëchtënk do rãcznégò młocô zôrna. To bëłë dwa kamienie, jeden nad drëdżim, z chtërnëch górnym mòże krãcëc, a dólny stoji. Parszczëca w górnym kamie je do sëpaniô zôrna.

Szerszéń abò Eùropejsczi szerszéń (Vespa crabro) - to je ôrt òwada z rodzëznë łasëcowatëch. Szerszénie żëją m. jin. na Kaszëbach. Z jich żągłem człowiek może miec kłopòt.
KÔŁP SNIEGULC Rodzaj ptôchów płënących z rodzëzne kaczkowatich. Szyja długô, ò 23 téż 24 pôcorë . Dzëbk równo – szëroczi, przë kuńcu płasci i zaokręgloni. Szpétë krótczi z dłdżima pôlcoma. Farwa kôpa je biôło tëż i czôrny, młodi szarawi- popielati. Pióra kôłpa sã gãsti i sztywni, pòdbiti gãstim pucha. Dziedes ze skóre garbłëwłeni robiono drodzi kòżëszk kôłpa. Lecëdło szeroczi , ògón krótczi. Żywi sę trôwą i roscënizną, a i wòdowati swórczëznama, drobnima zwierzótoma. Płëwają baro chiże. Jidzenié pòkraczno, lecënk Chuck i dosc wytrzymale. Gniozda nadziemnié. W czasie wësôdanié joj samiec pilnuje strzérze samica, bierze dzél w òpiece nad piskląt oma. Felënk dimorfizmu pëłcowego. Kôłpi spiéw wôżny, jazgoty. KÔŁP SNIEGULC wydaje zwęki ksykające i zachrapiałi. Mięso cemné i lëbawé. Wëstępiac: Na całim kontynentach, wëjimk Afrika.Trzëmają sę na wiéchrzëni stojącô wòd . W czasë wanodzi ptôche nocujó na sztrądach mòrzczich.

Kòżëczkòwò (pl. Kożyczkowo) – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno. Òno je w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù. Ta wies je na na szlachù zaniechóny terô banowi sécë Kartuzë-Srôkòjce-Lãbòrg. W òbéńdze szôłtëstwa sã miészé kòlonie:Dólny Młin, Górny Młin, Rzim, Stanowiskò

Eùgeniusz Gòłąbk przetołmacził na kaszëbsczi jãzëk "Swiãté Pismiona Nowégò Testamentu" (wédóné w 1993r.), Psalmë - "Knéga psalmów" (1999), a téż fragmentë ksãgów Stôrégò Testamentu, chtërne są w lekcjónôrzu "To je Słowò Bòżé" (2007). Z lekcjónarza kòrzëstają ùczãstnicë dosc pòpùlarnëch Mszi swiãtich z liturgią w jãzëkù kaszëbsczim.

Michał Nawka - (ùr. 1885 rokù – ùm. 1968 rokù) béł szkólnym, kòmpòzytorą, òrganistą i dirigentã, a téż dzejôrzã kùlturalny rësznotë. Ten łużëcczi Serb. béł w m. jin. w Pradze.

Tripel ( Gonorrhoea) - je chòroscą ù lëdzy. Jegò lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy bakteria Neisseria gonorrhoeae. Ta chòrosc biwô m.jin. w Africe, ale mòże bëc na Kaszëbach.

Paweł Miotk (ùrodzony 25 séwnika 1887 rokù kòl Lewinka, ùm. 11 lëstopadnika 1933 rokù) – lëdowi kaszëbsczi ùtwórca, wójt Lëzëna (1933). Dzél czasu zajimôł mù kaszëbsczi lëdowi téater.

1010 / MX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Kòmisjô Kùlturë i Mediów – to je jedna ze sztabilnëch sejmòwëch kòmisjów. W ni są pòsélce. Òna zajimô sã kùlturową pòlitiką, a w tim radiã, telewizją i jinima sprawama jak np. kùńszt.

Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 95.