AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Tekenan (p) nyaéta hijian fisika pikeun nganyatakeun gaya (F) pér hijian lega (A).

Hijian tekenan mindeng dipaké pikeun ngukur kakuatan hiji cacai atawa gas.

Hijian tekenan bisa dikaitkeun jeung hijian volume (eusi) sarta suhu. Beuki gedé tekanan di jero hiji tempat kalayan eusi anu sarua, mangka suhu baris beuki panas. Hal ieu bisa dipaké pikeun nerangkeun ku naon suhu di pagunungan leuwih tiis tinimbang di padataran handap, alatan di padataran handap tekananana leuwih gedé.

Rumus tekenan bisa ogé dipaké pikeun ngajelaskeun naha péso anu diasah sarta ngipisan jadi seukeut. Beuki heureut lega permukaan, kalayan gaya anu sarua baris meunang tekenan anu leuwih gedé.

Tekenan hawa bisa diukur ngagunakeun barométer.

Tekenan Hidrostatis 
Tekenan Hidrostatis nyaéta tekenan anu lumangsung dina jero cai. Tekanan ieu lumangsung alatan ayana beurat cai anu ngabalukarkeun cacai kasebut ngahasilkeun tekenan. Tekenan hiji cacai gumantung kana gravitasi sarta jero cacai dina hiji rohang.

Hubungan ieu dirumuskeun kieu:

P = ρgh

di mana ρ nyaéta massa jinis cacai, g (10 m/s2) nyaéta gravitasi, sarta h nyaéta jero cacai.

Tekenan Hawa 
Atmosfir nyaéta lapisan anu nangtayungan bumi. Lapisan ieu nepi ka 1000 km saluhureun bumi sarta ngabogaan massa 4.5 x 1018 kg. Massa atmosfir anu neken beungeut bumi ieu pisan anu disebut tekenan atmosfir. Tekenan atmosfir di beungeut sagara nyaéta 76 cmhg.

Terapan prinsip tekenan 
Prinsip tekenan diterapkeun dina sawatara hal dina kahirupan, ti antarana:
 Pangukuran tekenan getih
 Kompa Hidrolik anu biasana dipaké di béngkél-béngkél

Fisika
Républik Indonésia Serikat, disingket RIS, nyaéta hiji nagara federasi anu ngadeg dina tanggal 27 Désémber taun 1949 minangka hasil kasapukan tilu pihak dina Konférénsi Méja Bunder: Republik Indonesia, Bijeenkomst voor Federaal Overleg (BFO), sarta Walanda. Kasapukan ieu disaksian ogé ku United Nations Commission for Indonesia (UNCI) minangka wawakil PBB.

Républik Indonésia Serikat diwangun ku sababaraha nagara bagian, nyaéta:

 Republik Indonésia
 Nagara Indonésia Timur
 Nagara Pasundan
 Nagara Jawa Timur
 Nagara Madura
 Nagara Sumatra timur
 Nagara Sumatra Selatan

Sajaba ti éta, aya ogé nagara-nagara anu nangtung sorangan sarta teu ngagabung kana federasi, nyaéta:

 Jawa Tengah
 Kalimantan Barat
 Dayak Besar
 Daerah Banjar
 Kalimantan Tenggara
 Kalimantan Timur (henteu kaasup urut wewengkon Kasultanan Pasir)
 Bangka
 Belitung
 Riau

Républik Indonésia Serikat dibubarkan dina tanggal 17 Agustus taun 1950.

Républik Indonésia Serikat mibanda konstitusi nyaéta Konstitusi RIS.
Piagam Konstitusi RIS ditandatanganan ku para Lulugu Nagara/Daerah ti 16 Nagara/Daerah Bagian RIS, nyaéta

 Mr. Susanto Tirtoprodjo ti Negara Républik Indonésia nurutkeun jangji-pasini Renville.
 Sultan Hamid II ti Wewengkon Istimiwa Kalimantan Barat
 Ideu Anak Agoeng Gde Agoeng ti Negara Indonésia Timur
 R.A.A. Tjakraningrat ti Negara Madura
 Mohammad Hanafiah ti Daerah Banjar
 Mohammad Jusuf Rasidi ti Bangka
 K.A. Mohammad Jusuf ti Belitung
 Muhran bin Haji Ali ti Dayak Besar
 Dr. R.V. Sudjito ti Jawa Tengah
 Raden Soedarmo ti Negara Jawa Wétan
 M. Jamani ti Kalimantan Tenggara
 A.P. Sosronegoro ti Kalimantan Timur
 Mr. Djumhana Wiriatmadja ti Negara Pasundan
 Radja Mohammad ti Riau
 Abdul Malik ti Negara Sumatra Selatan
 Radja Kaliamsyah Sinaga ti Negara Sumatra Timur

Rujukan
30 Tahun Indonesia Merdeka, 1945-1949, Sekretariat Nagara RI, 1986, kaca 243-244.

Sajarah Indonésia
Kacapi mangrupa waditra kasenian Sunda anu biasa dipaké minangka pakakas utama dina kasenian Tembang Sunda atawa Mamaos Cianjuran, ieu pakakas téh biasana sok dikolaborasikeun jeung waditra nu ngaranna suling, antukna biasa disebut kacapi suling. Salian ti éta, kacapi ogé biasa dipaké dina mirig kawih anu saterusna dimekarkeun ku Mang Koko. Salian ti éta, kacapi ogé biasana dipaké dina hiji pagelaran anu disebut mantun. Ieu pagelaran téh dilaksanakeun ku Juru Pantun dina pidangan Carita Pantun. Dina pagelaran mantun biasana kacapi anu digunakeun téh ngagunakeun laras saléndro. 

Kecap kacapi dina basa Sunda ogé biasa dihartikeun kana sebutan hiji tangkal, nyaéta tangkal sentul. Éta tangkal téh anu biasa dipaké pikeun nyieun pakakas kasenian anu disebut kacapi téa.

Wangun

Nurutkeun wangunna, aya dua rupa kacapi, nyaéta Kacapi Parahu atawa Kacapi Gelung jeung Kacapi Siter. 

Kacapi Parahu nyaéta hiji kotak résonansi anu bagéan handapna henteu ditutupan, ieu hal téh sangkan jadi tempat kaluarna sora. Sisi-sisina ieu wangun kacapi téh dijieun sarupa jeung parahu. Dina mangsa ka tukang, ieu kacapi téh dijieun langsung tina kai, ku cara dipahat.

Kacapi Siter mangrupa kotak résonansi kalayan widangna anu rata tur sajajar. Sarupa jeung kacapi parahu, liangna ditempatkeun dina bagéan handap. Sisi bagéan luhur sarta handapna ngawangun trapésium.

Dua rupa kacapi di luhur téh, unggal senarna ditalikeun kana hiji sekrup leutik nu aya dina sisi luhur beulah katuhuna. Saterusna nada atawa sora dina éta kacapi téh bisa disaluyukeun dina sistem sora/nada anu biasa disebut laras, ngawengku laras: pélog, sorog/madénda, atawa saléndro.

Kiwari, kotak résonansi kacapi dijieun ku cara dielém sisi-sisina dirapetkeun antara genep widang papan.

Kagunaan 

Nurutkeun kagunaannana dina marengan juru tembang, kacapi anu digunakeun téh biasana ngawengku nyaéta Kacapi indung jeung Kacapi Anak atawa Kacapi Rincik.

Kacapi Indung ngaluluguan lagu ku cara méré intro, bridges, sarta interlude, ogé nangtukeun témpo. Ieu wangun kacapi téh biasana  ngawengku 18 atawa 20 senar. ()

Kacapi Rincik biasana marengan Kacapi Indung ku cara ngeusian rohang antara nada/sora ku frékuénsi-frékuénsi anu luhur, hususna dina lagu-lagu anu boga métrum tetep kawas dina kacapi suling atawa sekar panambih, ieu wangun kacapi téh biasana miboga senar anu jumlahna nepi ka 15. ()

Laras Kacapi 
Umumna, kacapi boga opat laras, nyaéta laras degung, madénda, mandalung, jeung saléndro. Laras ieu dibedakeun tina tangga nada anu digunakeun. Cara nabeuh kacapi ti tiap laras relatif sarua.

Galéri

Rujukan 

Seni Sunda
Waditra petik
Walungan Cipamali nyaéta walungan anu perenahna di Kabupatén Brebes, Jawa Tengah. Ieu walungan téh disebut ogé minangka kali pemali, jeung kali brebes. Dumasar kana fakta historis, ieu walungan téh jadi tapel wates antara dua etnis panggedéna di pulo Jawa, nyaéta Sunda di kuloneunna jeung Jawa di wétanneunna.

Ieu walungan dingaranan kitu lantaran dianggap "pamali" pikeun diliwatan ku masarakat Sunda. Komo pikeun lalampahan anu penting dina hirupna. Aya anggapan yén ngaran ieu walungan téh dilarapkeun sabada kajadian Perang Bubat.

Cipamali dina naskah Bujangga Manik
Nurutkeun cutatan sajarah, walungan Cipamali jadi tapel wates antara wewengkon Sunda jeung Jawa, sakumaha anu disebutkeun dina naskah Bujangga Manik. 
 

Sadatang ka tungtung Sunda 
Meuntasing di Cipamali 
Datang ka alas Jawa  

Satepina ka tungtung Sunda
Aing meuntas di Cipamali 
datang ka leuweung (wewengkon) Jawa

Cipamali dina carita Ciung Wanara
Dina lalakon carita Ciung Wanara, walungan Cipamali téh minangka ciri wates papisahna kadua putra prabu Siliwangi anu ngadu jajaten ti mimiti alun2 karajaan galuh buhun nu ayana di kawali ciamis dugi ka daerah cirebon. nyaéta Ciung wanara putra kadua Prabu siliwangi anu lahir ti rahim istri kadua prabu siliwangi,ku lantaran kasieunan tahta raja lunsur ka Cing wanara ku lantaran ciung wanara mah di pikayaah pisan ku prabu siliwangi, istri kahiji anu ngagaduhan putra nu bakal ngawaris tahta raja ngarasa kaseunan waris karajaan téh lunsurna ka ciung wanara.

Rujukan

Walungan di Jawa Tengah
Peluh téh nyaéta teu tiasana kontol pikeun mangkreng atawa gaceng. Ieu penyakit dina basa indonesia disebut impotensi. Ieu penyakit téh disababkeun ku rupa2. Contona ngarokok
Ambarawa nyaéta salah sahiji kacamatan di Kabupatén Semarang, Propinsi Jawa Tengah, Indonésia.

Profil Pamaréntahan

Babagéan Administratif

Sajarah 
Dina mangsa karajaan-karajaan Mataram (Amangkurat II) ieu wewengkon ngaranna Limbarawa. Baheulana mah Ambarawa téh kungsi jadi ibu kota Kabupatén Semarang. Kiwari mah ibu kotana Ungaran. Ambarawa disebut ogé kota Palagan Ambarawa, tur aya Musieum Palagan Ambarawa, Musieum Karéta Api Ambarawa katut Bénténg Willem I.

Desa

Rujukan
Banyubiru nyaéta salah sahiji kacamatan di Kabupatén Semarang, Propinsi Jawa Tengah, Indonésia.
Bancak nyaéta salah sahiji kacamatan di Kabupatén Semarang, Propinsi Jawa Tengah, Indonésia.
Bawén nyaéta salah sahiji kacamatan di Kabupatén Semarang, Propinsi Jawa Tengah, Indonésia.
Bergas nyaéta salah sahiji kacamatan di Kabupatén Semarang, Propinsi Jawa Tengah, Indonésia.
Evolved HSPA (anu dipikawanoh ogé ku sebutan: HSPA Evolution, HSPA+, I-HSPA atawa Internet HSPA) mangrupa standar pitalega tanpa kabel W-CDMA anu ditetepkeun ku 3GPP kaluaran ka-7 (reléase 7) jeung kaluaran ka-8 (reléase 8). Evolved HSPA nawarkeun laju data nepi ka 42 Mbit/s dina mangsa downlink jeung 11 Mbit/s dina mangsa uplink (per 5 MHz gelombang pamawa) kalayan téknologi nu réa input, réa output (MIMO) sarta modulasi tingkatan nu leuwih luhur.

Tempo ogé

Rujukan 
 Internet High-Speed Packet Access (I-HSPA), Nokia Siemens Networks 
 Ericsson world-first in delivering innovative 3G technology to Telstra - Press Release
 World’s first 21 Mbit/s eHSPA/HSPA+ data “call” made in Australia
 Moving Beyond Borders

Tumbu ka luar 
 3GPP
 Free download of 3GPP standards available at
 3GPP Specifications Home Page
 ETSI GSM UMTS 3GPP Numbering Cross Reference
 Public HSPA Discussion Forum
 Nokia HSPA
 Rohde & Schwarz HSPA+ Technology Introduction and Application Note 
 EDGE, HSPA & LTE
 QUALCOMM to Deliver 28 Mbps Mobile Broadband with HSPA+ 
 Huawei HSPA+
Tumbu télékomunikasi () ilaharna mangrupa hiji ti antara sababaraha rupa jalur transmisi informasi nu dilakonan ku satelit komunikasi pikeun nyambungkeun dua titik di bumi.

Tumbu ka luhur (Uplink)

Tumbu ka luhur (bahasa Inggris: uplink (UL atawa U/L)) mangrupa bagian tina tumbu komunikasi nu dipaké pikeun pangiriman sinyal ti hiji terminal bumi ka hiji satelit atawa ka hiji airborne platform.

Tumbu ka handap (Downlink)

Tumbu ka handap (bahasa Inggris: downlink atawa (DL)) mangrupa tumbu ti hiji satelit ka hiji setasiun bumi.

Nujul ka jaringan sélulér, downlink radio marupakeun jalur ti hiji Base Transceiver Station (Cell Site) ka hiji Mobile Station (handphone). Trafik jeung signalling anu ngalir di antara BSS jeung NSS bisa digolongkeun salaku uplink jeung downlink.

{tarjamahkeun|en}

Forward link
A forward link is the link from a fixed location (e.g., a base station) to a mobile user. If the link includes a communications relay satellite, the forward link will consist of both an uplink (base station to satellite) and a downlink (satellite to mobile user).

Reverse link
The reverse link (sometimes called a return link) is the link from a mobile user to a fixed base station.

If the link includes a communications relay satellite, the reverse link will consist of both an uplink (mobile station to satellite) and a downlink (satellite to base station) which together constitute a half hop.

Sources

Telecommunications terms
Broadcast engineering
Cukang Taneuh (Green Canyon) nyaéta salah sahiji obyék wisata nu tempatna aya di Désa Kertayasa, Kacamatan Cijulang, Kabupatén Pangandaran, Jawa Barat, Indonésia.

Asal kecap
Ngaran Cukang Taneuh nyaéta dumasar kana kaayaan éta patempatan, nu mana di luhureun léngkob jeung jungkrang Green Canyon aya cukang tina taneuh anu sok digunakeun ku warga/patani satempat pikeun ngaliwat rek ka kebon atawa huma maranéhna.

Kaayaan alam
Cukang Taneuh mangrupa aliran ti Walungan Cijulang nu muter, nembus kana guha nu pinuh ku kaéndahan, pesona stalagtit ogé stalagmit-na. Lian ti éta, daérah ieu ogé diaping ku dua pasir, nu lolobanaana mangrupa batu katambah ku ririmbunan tutuwuhan sarwa héjo.

Cara ngajugjug
Jarak ti kota Ciamis ± sekitar 130 km atawa mun ti Pangandaran ± kira-kira 31 km. Salian obyek wisata ieu, aya ogé objek wisata lainna, nyaéta Basisir Batukaras nu jarakna ngan saukur 2,5 km ti Green Canyon, sarta Lapangan Terbang Nusawiru, nu aya di Désa Cijulang.
Kuloneun Green Canyonaya deui basisir Karang Tawulan sareng Keusik Luhur anu anggangna kirang langkung 15 km ti Kacamatan Cimerak, jalan anu nuju ka Tasikmalaya mapay sisi laut kidul.

Tempat pelesir di Kabupatén Pangandaran
Epinéfrin (ogé katelah adrénalin; baca Terminologi) nyaéta hormon jeung neurotransmiter nu boga pancén dina réspon "lawan atawa ngejat" dina sistem saraf simpatétik, hiji sanyawa katékolamina, monoamina simpatomimetik nu dihasilkeun ku kelenjar adrénal tina asam amino fénilalanin jeung tirosin.

Istilah épinéfrin diturunkeun tina akar basa Yunani epi- jeung nephros, nu hartina dina ginjal, nujul ka perenah anatomis kelenjarna. Akar basa Latén ad- jeung renes ngandung harti nu sarupa, ku kituna aya istilah adrénalin.

Kimiawan Jepang Jokichi Takamine jeung asisténna Keizo Uenaka sacara mandiri ngudar épinéfrin taun 1900. Taun 1901 Takamine bisa ngisolasi jeung ngamurnikeun ieu hormon tina kelenjar adrénal domba jeung sapi. Epinéfrin munggaran disintésis ku Friedrich Stolz jeung Henry Drysdale Dakin, séwang-séwangan taun 1904.

Baca ogé 

Anafilaksis
Adrénokrom
Katékol-O-métil transferaseu
Reséptor adrénérgis

Rujukan

Catetan

Rujukan umum 

Sanyawa aromatik
Hormon
Katékolamina
Neurotransmiter
Brongkodilator
Dina mamalia, kelenjar adrénal (ogé katelah kelenjar suprarénal) nyaéta kelenjar éndokrin bentuk béntang nu nyéngclé dina ginjal; ngaranna nujul ka perenahna (ad-, "deukeut" atawa "dina" + renes, "ginjal"; jeung supra-, nu hartina "luhureun"). Pancén utamana nyaéta pikeun ngatur réspon setrés ku cara sintésis kortikostéroid jeung katékolamina, kaasup kortisol jeung adrénalin (épinéfrin).

Anatomi jeung guna 
Kelenjar adrénal perenahna dina abdomén dada, 'luhureun' unggal ginjal, dina bagian anterosuperiorna. Ieu kelenjar dibulen ku kapsul adiposa jeung renal fascia. Dina manusa, kelenjar adrénal aya dina hambalan ka-12 thoracic vertebra, sarta nampa asupan getih ti artéri adrénal.
Ieu kelenjar kabagi kana dua wangun/struktur béda, nu masing-masing nampa pangaturan ti sistem saraf:
 Adrenal medulla: inti kelenjar adrénal, dikuriling ku adrenal cortex. 
 Adrenal cortex

Rujukan

Rujukan umum 
 Adrenal Gland , ti Colorado State University

Kelenjar
Huang Hsien-fan (Basa Cina: 黄現璠/ 黄现璠, 13 Nopémber 1899 - 18 Januari 1982) nyaéta ahli sajarah, antropologis lan Profésor Cina.

Kasang tukang 
Huang asalna ti Fusui, Guangxi, namatkeun sakola di Guangxi Nanning High School taun 1926. Lulus ti Universitas Normal Beijing (1926-1935) tur Universitas Imperial Tokyo(1935-1937). Nepi ka kiwari Profésor di Universitas Guangxi(1943-1953) tur Universitas Normal Guangxi (1954-1982).

Tempo ogé 
 (Basa Inggris)Sekolah Bagui 八桂学派
 (Basa Inggris)Sekolah Huang 黄派
 (Basa Inggris)studi Zhuang 壮学

Rujukan 
 (Basa Jepang)«Dictionary of Modern Chinese Names»(現代中国人名辞典),Published by Japanese Kazankai Foundation，1966，1972，1982 and 1986 edition.

Notes

Tumbu kaluar 

 (Basa Cina)ahli sajarah Cina:Huang Hsien-fan 
 (Basa Cina)Profésor sajarah Zhuang:Huang Hsien-fan(世界大学网 >> 大师)

Ahli sajarah
Antropologi
Profésor
Tiongkok
Nu babar taun 1899
Nu pupus taun 1982
Qin Shi Huang (Hanzi: 秦始皇) (Nopémber atawa Désémber taun 260 SM - 10 Séptémber taun 210 SM), dilahirkeun kalayan ngaran Ying Zheng (贏政), ogé katelah Shi Huang Di anu hartina nyaéta Kaisar Kahiji, nyaéta raja ti Nagara Qin ti taun 247 SM nepi ka taun 221 SM, sanggeus ngahijikeun Tiongkok ku cara nalukkeun 6 nagara séjénna, manéhna saterusna ngadegkeun Dinasti Qin sarta ngangkat dirina jadi kaisar ti Tiongkok anu ngahiji - ti taun 221 SM nepi ka taun 210 SM - naék tahta kalayan sebutan Kaisar Kahiji.

Sanggeus ngahijikeun Tiongkok, manéhna jeung perdana menterina Li Si ngaluarkeun sagala rupa parobahan anu ditujukan pikeun nguatkeun persatuan, sarta maranéhanana ngajalankeun loba réformasi dina pamaréntahan, ngahijikeun aksara atawa tulisan baku, pakakas ukur baku sarta ogé neruskeun pangwangunan Tembok Gedé anu geus aya saprak Jaman Nagara-nagara nu Perang. Sanajan ku cara kakawasaan leungeun beusi, Qin Shi Huang masih dianggap ku sajarah Tiongkok nepi ka ayeuna minangka pangadeg Tiongkok mangsa katukang. Persatuan bangsa Tiongkok geus lumangsung leuwih ti dua rébu taun.

Pati 

Kaisar Kahiji pupus waktu ngalakonan ékspédisi ka sakuliah nagri. Lalampahan ieu dipigawé pikeun narik haté rahayat sarta para adipati jeung pangéran ti nagara-nagara anu ditalukkeunana. Di satengahing lalampahan manéhna papanggih deui jeung Xu Fu , saurang anu diparéntah ku manéhna pikeun néangan "ubar kalanggengan" atawa disebut ogé "ubar panjang umur". Pikeun nyingkahan kaambek sang kaisar , Xu Fu nangkis kalayan ngomong yén lalampahan pikeun néangan ubar kasebut pohara hésé alatan ubar kasebut aya di puncak gunung hiji pulo di tengah lautan. Xu Fu boga rencana subaya ti pancén kaisar kasebut kalayan ngomong yén kaisar kudu néwak hiji lauk raksasa heula, tapi kalayan wani kaisar junun manah hiji lauk raksasa sarta Xu Fu kudu nurutkeun pancén kaisar. Sanajan kumaha ogé Xu Fu anu geus ngira yén manéhna moal bisa manggihan ubar kalanggengan sarta lamun manéhna balik teu nangan, mangka kaisar pasti baris maéhan manéhna. Manéhna kalayan gumbira narima pancén ti kaisar kasebut kalayan sarat kaisar milukeun 500 muda-mudi dina lalampahanana pikeun diwadalkeun ka déwa. Tapi Xu Fu balayar tapi henteu kungsi balik. Kira-kira Xu Fu badarat di Jepang.

Kaisar pupus sarta hayangeun anak kahiji nu ngaranna Fusu anu ngagantikeunana. Tapi talatah kaisar kahiji kasebut henteu kungsi katedunan alatan Zhao Gao , kasim kapercayaan sakaligus duta talatah pamungkas kaisar kahiji sakongkol jeung Li Si pikeun ngarobah talatah kaisar kahiji sahingga ngangkat anak ka-26 kaisar kahiji nu ngaranna Huhai ngagantikeun bapana sarta nitah Fusu jeung Jenderal Meng Tian maéhan manéh kalayan tuduhan ngalakonan karaman. Zhao Gao ngalakonan hal ieu alatan manéhna hayang ngabéla kalungguhanana alatan manéhna pan diturunkeun tina jabatanna lamun kanyahoan resep ngalétak bujur sarta korup ku Fusu sedangkan Lisi ku alatan manéhna kungsi mumusuhan jeung Fusu waktu nungkulan masalah élmuwan aliran Konfusius.

Kalahiran 260 SM
Pati 210 SM
100 Inohong nurutkeun Michael H. Hart
Babatuan nyaéta golongan bahan anu diwangun ku mineral sarta dipasing nurutkeun komposisi mineral. Papasingan ieu dijieun dumasar kana:
 kandungan mineral, nyaéta rupa-rupa mineral anu aya dina jero batu ieu.
 tékstur batu, nyaéta ukuran sarta wangun hablur-hablur mineral dina jero batu;
 struktur batu, nyaéta susunan hablur mineral dina jero batu.
 prosés diwangunna.

Babatuan sacara umum biasana dibagi nurutkeun prosés anu nyieunana. Lantaran kitu, babatuan dibagi jadi tilu kumpulan anu badag nyaéta:
 batu igneus
 batu tamperan
 batu métamorfosis.

Batu igneus nyaéta batu anu kawangun ku magma éncér, batu tamperan ngaliwatan tamperan sarta tekenan bahan nu tangtu, sarta batu métamorfosis ngaliwatan salah sahiji ti dua cara anu disebut tiheula sanggeus robah alatan suhu jeung tekenan. Dina perkara-perkara di mana bahan organik ninggalkeun tapak dina batu, hasil ieu dipikawanoh minangka fosil.

Kerak Bumi (kaasup litosfer) jeung palapisna dijieun tina batu.
Dina wangunan batu biasana dipaké dina pondasi jeung jangkungna kurang ti 10 méter. Batu ogé dipaké pikeun ngageulisan beungeut wangunan kalayan méré kelir jeung tékstur unik tina batu alam.

Géologi
Bahan
Batu beku atawa batu igneus (tina Basa Latin: ignis, "seuneu") nyaéta wanda babatuan anu kawangun tina magma anu jadi tiis sarta jadi heuras, kalayan atawa tanpa prosés kristalisasi, boh di handapeun pabeungeutan minangka batuan intrusif (plutonik) boh di luhur pabeungeutan minangka batuan ékstrusif (vulkanik). Magma ieu asalna bisa tina babatuan satengah éncér atawa babatuan anu geus aya, boh dina lapisan atawa kerak bumi. Umumna, prosés ngaléléhna lumangsung ku salah sahiji tina prosés-prosés jiga: naékna suhu, turunna tekenan, atawa robahna komposisi. Leuwih ti 700 wanda batuan beku geus hasil didéskripsikeun, lolobana kawangun di handapeun beungeut kerak bumi.

Tumbu kaluar 

  USGS Igneous Rocks 
  Igneous rock classification flowchart 

Géologi
Batu tamperan atawa batuan sédimén nyaéta salah sahiji ti tilu golongan utama babatuan (sajaba ti batu beku jeung batu métamorfosis) anu kawangun ngaliwatan tilu cara utama: bobona batuan séjén (clastic); namper (deposition) alatan aktivitas biogénik; sarta panamperan (precipitation) tina larutan. Wanda babatuan umum kawas batu kapur, batu keusik, sarta lempung, kaasup kana batuan tamperan. Batu tamperan ngawengku 75% tina beungeut bumi.

Ngaran batuan sedimén biasana dumasar kana badagna siki nu nyusun batu kasebut. Ngaran-ngaran kasebut nyaéta: bréksi, konglomérat, batukeusik, batu lempung.

 Bréksi nyaéta batu sédimén kalayab ukuran siki leuwih badag ti 2 mm sarta wangun siki anu nyiku.
 Konglomérat nyaéta batu sédimén kalayan ukuran siki nu leuwih badag ti 2 mm sarta wangun siki anu melengkung.
 Batu keusik nyaéta batuan sédimén kalayan ukuran siki antara 2 mm nepi ka 1/16 mm.
 Batu lanau nyaéta batuan sédimén kalayan ukuran siki antara 1/16 mm nepi ka 1/256 mm.
 Batu lempung nyaéta batu sédimén kalayan ukuran siki nu leuwih leutik ti 1/256 mm

Géologi
Batu métamorfosis nyaéta salah sahiji golongan utama babatuan anu mangrupa hasil transformasi atawa obahan tina hiji wanda babatuan anu geus aya saméméhna, protolith, ku hiji prosés anu disebut métamorfisme, anu hartina "parobahan wangun". Protolith anu dikeunaan panas (leuwih panas ti 150 °Celsius) sarta tekenan luar biasa baris ngalaman parobahan fisika sarta/atawa kimia anu badag. Protolith bisa mangrupa batu sédimén, batu beku, atawa batu métamorfosis séjén anu leuwih kolot. Sawatara conto batu métamorfosis nyaéta gneis, batu sabak, batu marmer, jeung skist.

Batu métamorfosis mangrupa lolobana tina kerak Bumi sarta digolongkeun dumasar kana tékstur, susunan kimia sarta mineral (fasies metamorf). Maranéhanana kabentuk jauh di handap beungeut bumi ku tekenan anu badag ti babatuan di luhurna sarta suhu luhur. Maranéhanana ogé kabentuk ku intrusi batu lebur, disebut magma, ka jero batuan padet sarta kabentuk utamana waktu paantelna magma jeung babatuan anu boga suhu panas.

Panalungtikan batuan métamorfosis (ayeuna kasingkabkeun ka beungeut bumi alatan érosi sarta pangangkatan) jadi informasi anu pohara gedé ajenna ngeunaan suhu sarta tekenan anu lumangsung jauh di jero beungeut bumi.

Tumbu ka luar 

  Metamorphic textures - Middle East Technical University
  Metamorphism - U. of Alabama 
  Types of metamorphism - Tulane U.
  Contact metamorphism example 

Géologi
Kelenjar éndokrin nyaéta kelenjar-kelenjar dina sistim éndokrin nu ngaluarkeun hormon langsung kana saluran getih. Kelenjar éndokrin nu utama di antarana baé pituitary gland, pangkréas, ovarium, téstis, kelenjar tiroid, jeung kelenjar adrénal. Organ lian anu teu pati dipikawanoh aktivitas éndokrinna misalna baé usus, nu ngahasilkeun hormon grélin.

Kimia 

Tina jihat kimia, hormon lolobana kaasup golongan stéroid atawa diwangun ku asam amino. Hormon mangaruhan kagiatan sél ku cara ngarojong atawa ngahambat prosés sélulér sél tujul/targétna. Minangka jawabanana, sél bisa ngalaman parobahan perméabilitas mémbran, sintésis énzim, aktivasi atawa inhibisi, sékrési, aktivasi gén, jeung mitosis.

Rujukan 
Endocrine gland (dibuka 29 Juli 2009)

Biologi
Maéhan manéh nyaéta peta maéhan diri sorangan, kalawan alesan nu rupa-rupa: wirang, rumasa boga salah, pegat harepan, kasakit anu kacida, teu kuat nandangan hirup anu lara balangsak, diganggayong ku kasusah anu taya anggeusna, atawa kaayaan séjén anu teu dipiharep. Catetan WHO nyebutkeun yén unggal taunna aya sayuta jalma nelasan manéh, ku kituna jadi salah sahiji sabab utama pati pikeun umur rumaja jeung sawawa méméh 35 taun. Anu teu nepi ka paéhna bisa ngahontal angka 20 yuta.

Peta nelasan manéh bisa ditempo tina sababaraha jihat, utamana agama, kahormatan, jeung ajén hirup. Dina ajaran Islam (jeung millah Ibrohim lianna), nelasan manéh téh kaasup dosa gedé. Di dunya Kulon, ieu peta kaasup kajahatan. Urang Jepang boga adat seppuku, hiji cara nelasan manéh anu pangnyerina, minangka peta pikeun nebus kasalahan atawa kagagalan, atawa minangka bentuk protés dina jaman samurai. Dina dunya militér/perang, nelasan manéh dipaké minangka kamikazé atawa pikeun ngabom. Dina adat Hindu, aya sati pikeun randa nu ditinggalkeun maot ku salaki, boh ku kahayang sorangan atawa kapaksa ku kahayang kulawarga.

Eutanasia, nelasan manéh ku cara médis, nepi ka kiwari masih dipadungdengkeun nalika nyanghareupan sababaraha rupa kasakit parna. Ngorbankeun manéh pikeun nyalametkeun nu séjén teu dianggap nelasan manéh, ku sabab tujuanana pikeun nyalametkeun nu séjén.

Tina jihat kadokteran, nelasan manéh téh raket tumalina jeung kawaluyaan méntal. Tarékah nelasan manéh kadang bisa dihartikeun "ménta tulung" jeung kahayang dipiroséa, atawa ngedalkeun peunggasna harepan atawa kahayang leupas tina kasusah, lain meleg-meleg hayang paéh. Nu nyobaan nelasan manéh lolobana teu hasil dina sakali, sabab nu biasana nepi ka maot téh sanggeus sababaraha kali nyobaan.

Rujukan 
Suicide (disalin 4 Agustus 2009)

Bacaan salajengna

Tumbu kaluar 
 American Foundation for Suicide Prevention
 Stamp Out Suicide! Sumberdaya émbaran pikeun nu di Inggris jeung Irlandia

Sosiologi
Dopamin atawa dopamina nyaéta hiji neurotransmiter nu aya di rupa-rupa sato, boh vertebrata atawa invertebrata. Dina otak manusa, ieu fenetilamina téh ngaktifkeun lima tipeu reséptor dopamin — D1, D2, D3, D4, jeung D5, sarta varian-varianna. Dopamin dijieun dina sababaraha bagian otak, di antarana substantia nigra jeung ''aréa ventral tegmental. Dopamin ogé neurohormon nu dileupaskeun ku hipotalamus, nu gunana pikeun ngurangan/megat dileupaskeunana prolaktin ti pituitari.

Dopamin bisa dipaké natambaan, pikeun ngaronjatkeun ketug jantung jeung tekenan getih. Ngan, kusabab dopamin mah teu bisa nembus pager getih-otak, dopamin nu diasupkueun salaku ubar moal bisa langsung mangaruhan sistim saraf puseur. Pikeun nambahan kadar dopamin dina otak nu boga kasakit Parkinson jeung distonia, misalna, L-DOPA (levodopa) nu pijadieun/prékursor dopamin bisa diasupkeun, sabab ieu ubar bisa ngaliwatan pager getih-otak.

Biokimia

Ngaran jeung kulawarga 
Rumus kimia dopamin nyaéta C6H3(OH)2-CH2-CH2-NH2, kalawan ngaran kimia "4-(2-aminoétil)bénzéna-1,2-diol" nu diwancah "DA."

Salaku bagian ti kulawarga katékolamin, dopamin téh prékursor norépinéfrin (noradrénalin) sarta salajengna adrénalin (épinéfrin) dina jalur biosintésis ieu neurotransmiter.

Biosintésis 
Biosintésis dopamin lumangsung dina awak (utamana dina jaringan saraf jeung médula kelenjar adrénal), dimimitian ku hidroksilasi asam amino L-tirosin jadi L-DOPA maké énzim tirosin 3-monooksigénaseu (ogé katelah tirosin hidroksilaseu, dituturkeun ku dékarboksilasi L-DOPA ku dékarboksilaseu asam amino-L aromatik (nu mindeng disebut dopa dékarboksilaseu). Dina sababaraha neuron, dopamin lajeng diolah jadi norépinéfrin ku dopamin béta-hidroksilaseu.

Sanggeus sintésis, dina neuron dopamin dibulen jadi vésikel, nu salajengna dileupaskeun ka sinaps.

Rujukan

Baca ogé 
 Kacanduan
 Amfétamin
 Antipsikotik
 Katékolamin
 Katékol-O-métil transferaseu
 Kokain
 Neurotransmiter
 Kasakit Parkinson
 Skizoprénia
 Serotonin

Tumbu kaluar 
 

Katékolamin
Hormon hipotalamus
Neurotransmiter
Hipotalamus nyaéta bagian dina otak nu ngandung sababaraha nukléi/inti leutik nu boga rupa-rupa pancén. Salah sahiji pancén pangpentingna anu dipibanda ku hipotalamus nyaéta nyambungkeun sistem saraf ka sistem éndokrin ngaliwatan kelenjar pituitari (hipofisis). Hipotalamus (tina basa Yunani ὑποθαλαμος = handapeun talamus) perenahna di handapeun talamus, luhureun batang otak. Dina terminologi neuroanatomi, hipotalamus téh mangrupa bagian ventral dina diencephalon. Hipotalamus aya dina otak sakabéh vertebrata.

Hipotalamus boga pancén dina sababaraha prosés métabolik jeung kagiatan Sistem Saraf Otonom. Suborgan téh nyieun jeung ngaluarkeun neurohormon, nu salajengna bakal ngarangsang atawa nyaram sékrési hormon-hormon pituitari. Hipotalamus ngatur temperatur awak, rasa lapar, hana'ang, fatigue, jeung daur sirkadian.

Baca ogé 
 Neuroéndokrinologi
 John Leonora

Rujukan

Rujukan lianna 
 de Vries, G.J. & P. Sodersten (2009). Sex differences in the brain: the relation between structure and function. Hormones and Behavior 55:589-596.

Tumbu kaluar 
 
 Hipotalamus jeung Pituitari di endotexts.org 
 NIF Search - Hypothalamus  ngaliwatan Neuroscience Information Framework

Sistem éndokrin
Neuroanatomi
Neuroéndokrinologi
Bom nyaéta sarupaning parabot atawa barang nu bisa bitu dumasar kana réaksi kimia éksotérm bahan peledak ngarah ngaleupaskeun énérgi dadakan anu watekna ngaruksak. Ieu kecap diturunkeun tina basa Yunani βόμβος (bombos), hiji istilah onomatopoétik nu hartina sawanda jeung kecap "boom" dina basa Inggris, atawa "jelegur" dina basa Sunda. Dina pakarang nuklir, nu dipaké dasar nyaéta réaksi inti anu ngahasilkeun énérgi anu jauh leuwih gedé batan bahan peledak biasa.

Istilah "bom" ilaharna henteu dilarapkeun pikeun bahan peledak nu dipaké ku masarakat sipil (misalna dina widang pertambangan atawa konstruksi), tapi lolobana dipaké dina kontéks kagiatan militér. Ieu istilah biasana dipaké pikeun bom udara anu diragragkeun tina kapal.

Tipeu 
 
Para ahli biasana ngabédakeun antara bom sipil jeung bom militér. Bom militér biasana dijieun sacara masal dina bentuk pakarang anu sacara baku husus dirancang boh kandungan atawa bentukna, anapon bom sipil bisa dijieun maké cara, bentuk, atawa bahan anu henteu baku. Ku kituna, bom sipil ilahar disebut improvised explosive devices (IEDs). IEDs dibagi kana tilu kategori dasar dumasar ukuran jeung cara mawana: (1) bom jingjing, (2) bom rompi, jeung (3) bom mobil. 

Bom atom nu dumasar kana fisi nuklir (bejadna atom gedé jadi nu leuwih leutik) ngahasilkeun énérgi anu gedé pisan. Dina bom hidrogén, fisi nuklir dipaké pikeun fusi nuklir anu ngahasilkeun énérgi jauh leuwih gedé batan fisi.

Istilah bom kotor (dirty bomb) nujul ka parabot husus anu bisa bitu tapi énérgina teu gedé, tapi cukup kuat pikeun mencarkeun bahan-bahan nu bahya ka sakurilingna. Bahan bahya nu ilahar dipaké nyaéta sarupaning bahan kimia, nu tujuanana pikeun ngosongkeun daérah anu kakontaminasi.

Kakuatan bom diukur dina mégaton TNT (Mt). Bom pangkuatna nu kungsi dipaké dina perang nyaéta dua bom atom nu diragragkeun ku AS pikeun narajang Hirosima jeung Nagasaki, anapon nu kungsi diuji nyaéta Tsar Bomba. Nepi ka danget ieu, bom non-nuklir pangkuatna nyaéta MOAB jieunan Angkatan Udara Amérika Serikat jeung ATBIP jieunan Rusia.

Rujukan

Tumbu kaluar 

 FAS.org  Bombs for Beginners
  MakeItLouder.com Cara gawé jeung cara ngukur kakuatan bom

Bom
Setir atawa mékanismeu Jenéwa (Geneve drive) nyaéta mékanismeu nu ngarobah puteran/rotasi kontinyu jadi intermiten. Dina unggal puteran, roda nu aya pinna muter kontinyu nepi ka ngahontal gigi intermiten nu jadi muter sahambalan. Anu lolobana dipaké nyaéta nu boga opat selot, ku kituna dina unggal hambalan muter 90°. Mun gigina boga n selot, mangka saputeran roda kontinyu bakal ngahasilkeun 360/n° puteran gigi intermiten.

Ieu alat dibéré ngaran kitu dumasar kana asal-usulna anu dipaké dina jam mékanik ti Swis jeung Jenéwa.

Larapan & mangpaat 

Salah sahiji larapan setir Jenéwa nyaéta dina proyéktor film. Nalika diputer, film téh maju sapigura-sapigura. Masing-masing cicing hareupeun lénsa salila 1/24 detik (sarta diékspos dua kali, ngahasilkeun frékuénsi 48 Hz). Proyéktor film modéren ngagunakeunalat éléktronik, ku kituna bisa muterkeun film kalawan gancang. Setir Jenéwa mimiti dipaké dina proyéktor film taun 1896.

Tumbu kaluar 
 The Geneva wheel.
 .
 The Geneva stop .
 An animation of an external Geneva drive.
  - Quickermittent. Modified starwheel for fast pulldown.

Rujukan 
 Geneve drive (disalin 14 Agustus 2009)

Kinematika
Mékanismeu
Pérak nyaéta unsur kimia nu lambangna Ag (, tina Basa Yunani Kuna: ἀργήεντος - argēentos, diturunkeun tina ἀργήεις - argēeis, "bodas, méncrang" ) kalawan nomer atom 47. Ieu unsur kaasup logam transisi, konduktivitas listrikna paling onjoy ti sakabéh unsur, anapon konduktivitas panasna paling onjoy ti sakabéh logam. Ieu logam aya sacara alami dina bentuk logam murni, aloy jeung emas (éléktrum) sarta logam lianna, jeung dina bentuk mineral kayaning argentit jeung klorargirit. Pérak biasana dihasilkeun salaku panambah dina pertambangan tambaga, emas, timah, jeung séng.

Pérak geus dipikawanoh ti jaman bihari salaku logam anu luhur ajénna, sarta biasa dipaké mapaés wangunan, perhiasan, paranti tuang-leueut, jeung koin pérak. Dina kahirupan kiwari, pérak dipaké dina paranti listrik, dina enteung, jeung pikeun katalis rupa-rupa réaksi kimia. Sanyawaanana dipaké dina négatif film, anapon larutan pérak nitrat jeung nu lianna dipaké dina disinféktan. Najan mangpaat antimikrobana geus loba kasilih ku antibiotik, tapi ieu logam masih ditalungtik pikeun mangpaat klinisna.

Rujukan 
 Silver (disalin 18 Agustus 2009)

Tumbu kaluar 

 WebElements.com – Silver
 Society of American Silversmiths
 Silver Statistics and Information, USGS publications on the worldwide production of silver
 The Silver Institute A silver industry website
 A collection of silver items Samples of silver
 Transport, Fate and Effects of Silver in the Environment''
 Picture in the Element collection from Heinrich Pniok 

 
Unsur kimia
Logam transisi
Logam mulya
Konduktor listrik
Kategori :logam
Emas atawa kancana nyaéta unsur kimia nu lambangna Au () kalawan nomer atom 79. Ieu logam mulya geus ti bihari boga ajén anu luhur, boh pikeun perhiasan, patung, atawa papaés wangunan/ornaméntasi. 

Di alam, ieu logam kapanggih dina bentuk guruntulan atawa 'bijih' dina babatuan, dina urat, jeung dina déposit aluvial. Emas fisikna padet, lemes, hérang, sarta leuleus, pangleuleusna ti antara logam-logam murni anu aya. Nu murni kelirna konéng caang, ngagurilap matak ngirut, katambah ku watekna anu henteu ngarandapan ka bakar/oksidasi ku hawa atawa cai. Dina widang ékonomi, emas dipaké dina sistem dinar jeung sistem Bretton Woods.

Dina tungtung taun 2006, emas nu geus kungsi dikali salila ieu kira-kira nepi ka 158.000 ton (sarua jeung kubus ukuran 20,2 méter). Di industri modéren, emas dipaké dina éléktronik jeung kedokteran huntu , ku sabab watekna anu tahan korosi oksidatif sarta alus konduktivitas listrikna. Sacara kimia, emas kaasup logam transisi nu bisa jadi kation trivalén jeung univalén. Dina STP, emas bisa jadi asam kloroaurat mun diréaksikeun jeung aqua regia (campuran asam), atawa jeung larutan basa sianida. Emas bisa leyur dina raksa, ngabentuk aloy amalgam tanpa ngalaman réaksi kimia. Dina pemurnian, emas bisa dipisahkeun ti logam lian ku sabab emas henteu bisa leyur dina asam nitrat nu bisa ngaleyurkeun pérak jeung logam basa (téhnik "inquartation and parting"). Asam nitrat geus ti baheula dipaké pikeun mariksa aya/henteuna emas, malah kiwari istilah "uji asam" ("acid test") jadi baku utama dina pamariksaan emas.

Pasipatan 
Emas téh logam anu istiméwa; sagram emas bisa diamparkeun jadi lambar anu legana saméter pasagi. Lambaranana bisa ipis pisan nepi ka ampir tembus cahya. Cahya anu tembus katembongna biru semu héjo, ku sabab emas mantulkeun cahya konéng jeung beureum. Lambaran emas ogé mantulkeun cahya infrabeureum, ku kituna dipaké taméng infrabeureum dina pakéan tahan panas jeung pakéan luar angkasa.

Emas bisa ngabentuk campuran/aloy jeung logam lianna, utamana pikeun ngarobah pasipatan métalurgina, ngatur titik lééh, atawa pikeun ngahasilkeun kelir anu éksotik.

Rujukan 
Gold (disalin 19 Agustus 2009)

Bacaan salajengna 
Faulk W & Taylor G (1979). An Immunocolloid Method for the Electron Microscope. Immunochemistry 8: 1081–1083.
Kodak (2006). Toning black-and-white materials. Technical Data/Reference sheet G-23, Méi 2006 . 
Roth J, Bendayan M, Orci L (1980). FITC-Protein A-Gold Complex for Light and Electron Microscopic Immunocytochemistry. J. Histochemistry and Cytochemistry 28: 55–57.
World Gold Council, Jewellery Technology, Jewellery Alloys

Tumbu kaluar 

Getting Gold 1898 book 
Technical Document on Extraction and Mining of Gold
Picture in the Element collection from Heinrich Pniok 
WebElements.com — Gold

Emas
Unsur kimia
Konduktor listrik
Logam mulya
Logam transisi
Kategori :logam
Séng (tina ) nyaéta unsur kimia logam nu dilambangan Zn kalawan nomer atom 30. Ieu unsur aya dina baris kahiji logam transisi dina golongan 12 tabél periodik. Sacara kimia, séng  sarupa jeung magnésium ku sabab ukuran ionna sarua sarta boga bilangan oksidasi +2. Dina kulit Bumi, séng téh unsur ka-24 panglobana, dina bentuk lima rupa isotop stabil. Bijih anu panglobana digali nyaéta dina bentuk spalerit atawa séng sulfida, kapanggih loba pisan di Australia, Kanada, jeung Amérika Serikat.

Aloy séng jeung tembaga anu katelah kuningan, sahanteuna geus dipaké ti abad ka-10 SM. Dina skala gedé, masarakat India geus bisa ngahasilkeun séng (teu murni) ti abad ka-13, anapon bangsa-bangsa Éropah kakara wanoh jeung ieu logam abad ka-16. Para alkémis ngaduruk séng pikeun nyieun anu katelah "philosopher's wool" atawa "white snow". Taun 1800, Luigi Galvani jeung Alessandro Volta medarkeun pasipatan éléktrokimia séng. Kiwari, ieu logam utamana dipaké pikeun galvanisasi baja ngarah tahan tai hiang. Lian ti éta, séng ogé dipaké dina batré, séng karbonat jeung séng glukonat pikeun suplemén katuangan, séng klorida dina déodoran, séng pirition dina sampo anti-ketombé, séng sulfida dina cét luminesens, sarta séng métil atawa séng diétil di laboratorium organik.

Séng téh kaasup mineral ésénsial, défisiénsina karandapan ku 2 miliar jalma di nagara-nagara nu keur mekar, anu tumali jeung rupa-rupa kasakit. Mun kaalaman ku barudak, tumuwuhna bisa kaganggu, telat sawawa sacara séksual, gampang katarajang inféksi, jeung diaré nu unggal taunna ngabalukarkeun maotna 800.000 budak. Dina biokimia, loba pisan énzim anu ngandung atom séng dina gugus prostétikna, misalna baé alkohol dehidrogénaseu di manusa. Sabalikna, asupan séng anu kaleuleuwihi bisa ngabalukarkeun ataksia, défisiénsi tembaga, jeung matak létoy kana awak.

Catetan

Rujukan 
 Zinc (disalin 20 Agustus 2009)

Bibliografi

Tumbu kaluar 

 WebElements.com – Zinc
 History & Etymology of Zinc
 Statistics and Information from the U.S. Geological Survey
 Reducing Agents > Zinc
 American Zinc Association Information about the uses and properties of zinc.
 Outline safety data for zinc 

Unsur kimia
Logam transisi
Séng
Yayasan Pusat Studi Sunda nyaéta hiji lembaga nu diadegkeun dina taun 2002. Mangrupa hasil rékomendasi tina Konferénsi Internasional Budaya Sunda I (KIBS I) di Bandung nu diayakeun ku Yayasan Kebudayaan Rancagé gawé bareng jeung Toyota Foundation salaku sponsorna. Para ahli katut para inohong, antarana Prof. Ajip Rosidi, Prof. Edi S. Ekadjati, Prof. A. Chaedar Alwasilah, jeung Nano S., S.Kar. sapuk yén perlu diadegkeun lembaga nu indepénden dina raraga lajuning laku KIBS 2001. Dumasar kana katangtuan anu lumaku, PSS ngadeg dina wangun  yayasan, nyaéta Yayasan Pusat Studi Sunda, kalawan akta notaris dina taun 2004.salah sahiji program nu nepi ka kiwari dilakonan di antarana: medalkeun jurnal Sundalana (sataun dua kali), ngayakeun sawala bulanan, ngayakeun program panalungtikan nu patali jeung kabudayaan Sunda, jsté.

Organisasi

Pangaping: Ajip Rosidi (Ketua); Anggota: Abdullah Mustappa; Deddi Anggadiredja, S.E., MBA; Ali Sastramidjaja; Prof. Dr. Ayatrohaédi; Acép Zamzam Noor; Prof. Dr. Didi Turmudzi; Enoch Atmadibrata; Prof. Dr. Mochtar Kusumaatmadja; Prof. Dr. Yus Rusyana Pengawas: H.S. Kartadjoemena (Ketua); Dadan Rusyad Nurdin (Anggota) Pangurus: Prof. Dadang Kahmad (Ketua), Prof. Dr. A. Chaedar Alwasilah (Wakil Ketua), Hawe Setiawan (Sekretaris), Embas Suherman (Bendahara) Anggota: Undang Ahmad Darsa, M.Hum.; Dr. A. Sobana Hardjasaputra; Safrina, M.A., Teddi Muhtadin, S.S.; Prof. Unus Suriawiria; Dr. Yugo Sariyun; Memen Durachman, M.Hum.; Chye Retty Isnendes.

Alamat Organisasi
Jl. Garut No. 2, Kota Bandung.

Rujukan
 --

Organisasi
Organisasi Kasundaan
Sunda Buhun

Prosa
 Carita Parahiyangan
 Sanghyang Siksa Kandang Karesian
 Amanat Galunggung
 Carita Waruga Guru
 Sanghyang Sasana Maha Guru
 Warugan Lemah
 Tutur Bwana
 Sanghyang Raga Déwata
 Sanghyang Hayu
 Carita Radén Jayakeling

Puisi
 Bujangga Manik
 Séwaka Darma
 Sri Ajnyana
 Pantun Ramayana (Carita Turunan Rama jeung Rahwana)
 Carita Purnawijaya
 Carita Ratu Pakuan
 Kawih Paningkes

Sunda Klasik (Periode sanggeus kapangaruhan Islam jeung Mataram)

Prosa
 Carita Ki Sabeulah 
 Carita Kuya jeung Monyét

Puisi
 Wawacan Amongsari jeung Lembusari
 Wawacan Umar Maya
 Wawacan Pranatana Istri ka Carogé
 Wawacan Muslimin-Muslimat
 Wawacan Sulanjana
 Wawacan Panji Wulung
 Wawacan Adat Ngurus Orok
 Wawacan Angling Darma
 Wawacan Batara Rama
 Wawacan Indra Putra
 Wawacan Aji Saka
 Wawacan Damarwulan

Babad/Historiografi
 Babad Panjalu
 Babad Cirebon
 Babad Cikundul
 Babad Timbanganten
 Babad Dermayu
 Babad Pasir
 Silsilah Sajarah Bandung
 Cariosan Prabu Siliwangi
 Babad Godog

Kaislaman

Naskah Sunda
Daluang téh keretas tradisional, nu dijieun tina kulit tangkal saéh (Broussonetia papyfera vent), tapi réréana mah urang Sunda maké istilah keretas saéh. Biasana daluang jadi bahan nulis dina naskah buhun.

Teu di Sunda hungkul, daluang gé jadi bahan keur kaperluan nulis di daéah Nusantara lianna, dimimitian ti jaman Islam asup ka tanah Jawa, kitu ceuk Pigéaud. Ana saméméhna mah daluang téh ngan dipaké ku para pandita keur upacara agama Hindu, .[2]

Iraha-irahana daluang robah fungsi tina bahan pakéan jadi bahan tulis-tinulis, tacan manggih kapastian. Uli Kozok, ahli naskah Batak jeung Kerinci ti Jérman, kungsi nyieun tés uji karbon kana naskah daluang nu asalna ti Kerinci, Provinsi Jambi. Dina éta uji coba, nu maké métode karbon C-14 di Wellington University Australia taun 2003, nyindeukkeun yén éta naskah téh asalna ti abad ka-14. Tina itungan éta jigana bisa dijieun cecekelan pikeun nangtukeun ti iraha daluang dipaké alat tulis di Nusantara.[3] ku kituna, bisa jadi daluang téh geus dijadikeun média tulis ti jaman pra-Islam kénéh.

Cara nyieun
Nyieun daluang di tatar Sunda, dimimitian tina mesék kulit dahan saéh, tuluy diteunggeulan maké pameupeuh tina gangsa (perunggu) nepika ipis kawas keretas. Sanggeus kitu, dikumbah nepi ka bérésih laju dipeuyeum kurang leuwih tilu poé tilu peuting, tuluy dipoé dina gebog cau.

Catetan

Naskah Sunda
Kitin (C8H13O5N)n nyaéta polimér N-asetilglukosamina, hiji turunan glukosa. Ieu biopolimér téh loba dikandung dina pinding sél fungi, éksoskeleton artropoda (sabangsaning keuyeup jeung hurang) jeung serangga (sireum, nyiruan, jeung kukupu, dina radula moluska. Kitin ogé gedé mangpaatnadina widang médis jeung industri. Kitin téh zat biologis nu sarupa jeung polisakarida selulosa jeung protéin keratin. Najan keratin kaasup protéin, lain karbohidrat kawas kitin, ieu dua biomolekul téh mibanda fungsi struktural anu sarupa.

Pasipatan jeung fungsi biologis 
Polisakarida kitin dijieun tina unit-unit N-asetilglukosamina (N-asetil-D-glukos-2-amina). Ieu unit ngabentuk beungkeut kovalén β-1,4 (sarupa jeung beungkeut antargugus glukosa nungabentuk selulosa). Kitin bisa digambarkeun salaku selulosa nu hiji gugus hidroksil dina unggal monomérna diganti ku gugus asetil amina. ku sabab di antara polimér-polimérna anu padeukeut bisa ngabentuk beungkeut hidrogén, matriks polimér kitin bisa jadi kuat.

Rujukan 

 Martín-Gil FJ, Léal JA, Gómez-Miranda B, Martín-Gil J, Prieto A, Ramos-Sánchez MC. "Low temperature thermal behaviour of chitins and chitin-glucans". Thermochim. Acta, 1992, vol. 211, pp. 241–254

Baca ogé 
 Kitosan
 Biopéstisida

Tumbu kaluar 
 Chitin Product Information from China GreatVista Chemicals
 Horseshoe Crab Chitin Research 
 

Biomolekul
Polisakarida
Naskah lontar koléksi Perpustakaan Nasional RI, diteundeun dina peti No. 15 koropak 410. Ditulis ngagunakeun aksara jeung basa Sunda kuna. Téks ieu mimiti diumumkeun ku Atja (1970). Asalna ieu naskah téh ti Radén Saléh nu dibikeun ka Masyarakat Batavia pikeun Seni jeung Pangaweruh (BGKW). Disebutkeun yén nu nulis ieu naskah nyaéta Kyai Raga, nu tapa di Gunung Larang Srimanganti; incu patapa di Cikuray. Eusina mangrupa téks sajarah nu gurat badagna nyaritakeun tokoh Nyi Ambet Kasih katut réngrénganana ngaleut ngeungkeuy ngabandaleut ngajugjug Pakuan pikeun jatukrami.

Naskah Sunda
Laktosa nyaéta gula nu aya dina susu (ku kituna katelah gula susu), kadarna 2–8% (dumasar beurat), béda-béda di unggal sato. Ngaran sistematisna β-D-galaktopiranosil-(1↔4)β-D-glukopiranosa. Laktosa bisa diékstrak tina dadih.

Kimia 
Laktosa kaasup disakarida nu ngandung β-D-galaktosa jeung fragmén α/β-D-glukosa maké beungkeut β1-4 glikosida.

Kelarutan 
Kelarutanana dina cai 18.9049 g (25 °C), 25.1484 g (40 °C), jeung 37.2149 g (60 °C) per 100 g larutan. Kelarutanana dina étanol 0.0111 g (40 °C) jeung (0.0270 g (60 °C) per 100 g larutan.

Katabolismeu laktosa 

Anak mamalia nyusu ka indungna, susuna ngandung loba laktosa. Intestinal villus nyékrésikeun énzim nu katelah laktaseu (β-D-galaktosidaseu) pikeun nyerna ieu karbohidrat, ku cara megatkeun laktosa jadi dua sub-unitna: gula basajan glukosa jeung galaktosa anu bisa diserep. ku sabab laktosa mah lolobana aya dina susu, produksi laktaseu mamalia biasana nyirorot luyu jeung umurna.

Awak jalma-jalma turunan Éropa, Timur Tengah, India, jeung sawaréh Afrika Wétan biasana masih ngahasilkeun laktaseu nepi ka sawawa, ku kituna tara aya masalah nalika maranéhna nginum susu sapi, embé, jeung domba atawa katuangan turunanana. Jalma nu intoléran kana laktosa teu bisa loba teuing ngonsumsi laktosa, sabab awakna teu bisa nyerna laktosa. Balukarna bisa jadi mules, muncrut, jeung gangguan beuteung lianna.

Rujukan 
 Lactose (dicutat 27 Agustus 2009)

Disakarida
Sukrosa (gula méja, ogé disebut sakarosa) nyaéta disakarida glukosa jeung fruktosa nu disambungkeun ku beungkeut glikosida α (alfa) 1,2 kalawan rumus molekul C12H22O11. Ngaran sistematikna β-D-fruktofuranosil-(2→1)-α-D-glukopiranosida (ditungtungan "-osida", ku sabab lain gula peréduksi). Ieu karbohidrat ngan dihasilkeun ku tutuwuhan, penting pisan salaku asupan pikeun bangsa sato.

Pasipatan fisik jeung kimia 

Sukrosa murni ilaharna disadiakeun dina bentuk tipung bodas, tanpa bau, kristalin, kalawan rasa anu amis: gula pikeun tuang leueut. Sukrosa sacara umum diala tina sumber-sumber alami, tapi bisa ogé dijieun sacara kimiawi (munggaran ku Raymond Lemieux taun 1953).

Baca ogé 
Karbohidrat
Gula
Gula dina arak
Kimia karbohidrat

Rujukan

Catetan

Rujukan umum 
Sucrose (dicutat 27 Agustus 2009)

Tumbu kaluar 
Computational Chemistry Wiki
Nomenclature of Carbohydrates
3d Images of Sucrose
James Yawn's Website on Rocket Candy 
Sugar Industry Encyclopedia

Karbohidrat
Kimia karbohidrat
Disakarida
Gula
Lini Pasundan 2009 nyaéta lini téktonik anu kajadian dina tanggal 2 Séptémber 2009 dina pukul 14.55 WIB kalayan puseur lini di 142 km beulah kulon kidul Tasikmalaya, Jawa Kulon anu kakuatanana 7,3 SR. Lini téktonik kasebut lumangsung alatan lémpéng Indo-australia nabrak lémpéng Eurasia. Lini anu ngoyagkeun ogé dirasakeun nepi ka pulo Bali.

Korban 
Puluhan urang tiwas sarta ratusan urang séjénna ngalaman tatu-tatu, dilantarankeun ieu lini.

Karuksakan 
Puluhan rébu wangunan imah atawa gedong pakantoran di Bandung, Cianjur, Garut, sarta Sukabumi ruksak.

Lini susulan 
 Lumangsung lini susulan anu kakuatanana 4.9 SR dina pukul 16.28 WIB dina tanggal 2 Séptémber 2009.

Rujukan 

Lini taun 2009
Lini di Indonésia
Indonésia dina taun 2009
Dédén atawa Deden téh nyaéta hiji ngaran nu ilahar dipaké keur ngaranan urang Sunda lalaki.

Asal kecap
Ngaran Dédén atawa Deden dipaké keur ngalandikeun budak turunan ménak atawa jalma nu dipihormat

Dimimitian tina kecap “ra” anu hartina pohara atawa punjul sarta kecap “hadian” anu hartina "manusa nu boga haté mulya", karuhun urang Sunda jeung urang Jawa nyieun gelaran “rahadian” pikeun ménak. Satuluyna, sawatara generasi saterusna, kecap “rahadian” karasa panjang teuing diucapkeunana antukna disingket jadi rahadén. Generasi satuluyna masih ngarasakeun yén kecap rahadén ogé panjang teuing, ku kituna dirobah ucapanana jadi “radén”. Kecap “radén” loba kapanggih di kapuloan anu ayeuna jadi Indonésia, kaasup di pulo Jawa bagian kulon.

Masarakat di bagian kulon pulo Jawa ti mangsa bihari mindeng nyingket sebutan “radén” jadi “adén” atawa "dén". Kadieunakeun kecap-kecap ieu sok dilarapkeun ka budak leutik kalayan ucapan "dédén". Kiwari kecap dédén dijadikeun ngaran urang Sunda.

Inohong-inohong nu make ngaran Deden
 

Balik deui ka Ngaran Urang Sunda

Kangaranan Urang Sunda