AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Trombosit atawa platélét nyaéta bagian sél getih nu aub dina mékanisme sélular nu ngabalukarkeun bekuna getih. Kadar trombosit nu handapeun normal atawa disfungsina bisa ngabalukarkeun hemorrhage, sedengkeun mun luhur teuing bisa ngabaluKarkeun trombosis.

Anatomi 
Kawas sél getih beureum, trombosit teu boga inti sarta bentukna gepéng; diaméterna 1.5-3.0 μm. Cadangan trombosit na awak urang saeutik pisan, antukna gampang pisan kakurangan. Trombosit ngandung RNA, sistim kanalikular, sarta sababaraha tipe granul; lisosom (ngandung hidrolase asam), dense bodies (ngandung ADP, ATP, serotonin jeung kalsium) sarta granul alfa (ngandung fibrinogén, faktor V, vitronéktin, trombospondin jeung faktor von Willebrand), nu kandunganana dikaluarkeun nalika aktivasi trombosit. Eusi granul ieu maénkeun peran penting boh dina hémostasis atawa dina réspon inflamatori.

Fisiologi

Produksi 
Trombosit dijieun dina sungsum tulang; sél progenitorna nyaéta mégakariosit. Produksi trombosit ieu dirangsang ku hormon trombopoiétin (ligan c-mpl) nu diproduksi ku ati. Hormon ieu kabeungkeut ku trombosit na sirkulasi; mun trombositna cukup, kadar sérumna tetep handap. Mun kadar trombositna ngurangan, trombopoiétinna bakal loba nu bébas dina getih, antukna ngaronjatkeun produksi sungsum.

Sirkulasi 
Umur sirkulasi trombosit ukur 9-10 poé, nu lajeng diancurkeun dina limpa. Nurunna fungsi (atawa euweuhna) limpa bisa ningkatkeun kadar trombosit, sedengkeun hipersplénisme (limpa aktif teuing, misalna dina kasakit Gaucher atawa leukemia) ngabalukarkeun kurangna kadar trombosit.

Transfusi 
Trombosit dipisahkeun tina getih nu didonorkeun, sabab trombosit gampang ruksak nalika getih disimpen dina kulkas. Ku kituna, trombosit mah disimpenna misah ngagunakeun kantong nu aya porian antukna nu ngamungkinkeun sirkulasi oksigén (asup) jeung karbon dioksida (kaluar), dina suhu antara 20-24 °C. ku sabab dina suhu ieu aya résiko tumuwuhna baktéri, mangka paling lila disimpenna téh ukur lima poé.

Jalma nu kadar trombositna kurang bisa ditatambaan ku transfusi trombosit, iwal mun pantangan alatan kalainan otoimun.

Baca ogé 
 hémostasis

Sumber rujukan 
 Thrombocyte, Wikipédia édisi basa Inggris per 21 Nopémber 2005

Leukosit
Sistim koagulasi
Sejarah Kampung adat Pulo mangrupa ngaran hiji kampung adat leutik di wewengkon Désa Cangkuang, Kacamatan Lélés, Garut.

Kampung Pulo, numutkeun kapercayaan masarakatna, dimimitian ku hiji tokoh nu disebut Arif Muhammad (kuburanana aya gigireun Candi Cangkuang), nu nyebarkeun agama Islam di wewengkon éta. Arif Muhammad, minantu Sultan Sumenep, Madura, téh tadina anggota perjurit Mataram jaman Sultan Agung nu milu ngarurug Batavia abad ka-17. Alatan seranganana gagal, perjurit Mataram téh kalabur ka mana baé, Nya kitu ogé Arif Muhammad, nu lajéng bubuara sarta ngajarkeun Islam di wewengkon Cangkuang.

Pamali
Aya lima pamali nu diterapkeun di masarakat Kampung Pulo:
teu meunang miara sato ingon nu sukuna opat; Arif Muhammad teu resep kana sato ingon nu beuki dangdaunnan
teu meunang digawé dina poé rebo; poé ieu téh hususon Arif Muhammad ngajarkeun Islam, antukna masarakat teu digarawé
teu meunang nabeuh goong atawa gamelan; putrana anu pameget pupus dina kariaan sunatan anu nabeuh gamelan 
imah kudu maké hateup injuk sarta bentukna prisma
teu meunang aya leuwih ti genep kulawarga (genep suhunan imah jeung hiji masjid); baheula Arif Muhammad gaduh putra istri genep, putra pamegetna pupus nalika anom kénéh.

Baca ogé
Candil

Kampung adat Arab
Sél getih bodas (ogé disebut leukosit atawa sél imun) mangrupa salah sahiji komponén getih nu pancénna mantuan pertahanan awak ngalawan kasakit inféksi jeung bahan asing salaku bagian tina sistim imun. Normalna mah aya kana 4x109 nepi ka 11x109 sél getih bodas dina saléter getih jalma sawawa nu walagri - kira 7000-25000 sél per keclak. Dina kasus leukemia, jumlahna bisa nérékél nepi ka 50000 sél per keclak.

Sakumaha dina getih, sél getih bodas aya ogé dina sistim limfatik, limpa, jeung jaringan lianna.

Tipe 
Aya tilu tipe utama sél getih bodas.

Granulosit 
Granulosit mangrupa hiji kategori sél getih bodas nu cirina nyoko kana béda kelir granul dina sitoplasmana nalika diwarnaan sarta ditempo maké mikroskop cahya: neutrofil, basofil, jeung éosinofil (dingaranan dumasar pasipatan pewarnaanana).

Limfosit 
Limfosit leuwih ilahar aya dina sistim limfatik, kaasup nu katelah killer T-cells. Dina getih aya tilu tipe limfosit: sél B, sél T, jeung sél NK (natural killer cell). Sél B ngahasilkeun antibodi nu ngabeungkeut patogén nu salajengna diancurkeun. Sél T (helper) CD4+ ngordinir réspon imun (sél ieu nu ruksak dina inféksi HIV téh). Sél T (sitotoksik) CD8+ jeung sél NK bisa maéhan sél awak nu kainféksi ku virus.

Monosit 
Lian ti pancén lianna, monosit babagi pancén 'vacuum cléaner' jeung neutrofil. Monosit némbongkeun popotongan patogén ka sél T antukna patogénna bisa diapalkeun sarta gampang diperuhkeun nalika nyerang deui. Monosit ogé katelah makrofag lamun geus ninggalkeun aliran getih sarta asup kana jaringan.

Panyakit 
 Leukopénia, kasakit nu ditunjukkeun ku kurangna kadar sél getih bodas dina getih.
 Leukositosis, nujul ka luhurna kadar/jumlah sél getih bodas dina getih.
 Leukemia jeung limfoma, dua tipe kangker alatan teu kakontrolna produksi sél getih bodas.

Sél jaringan séjén 
 Histiosit, aya dina sistim limfa jeung jaringan lianna, tapi teu ilahar dina getih:
 Makrofag
 Sél déndritik
 Sél Mast

Gambar tambahan

Baca ogé 
 Leukoréduksi
 Limfadénitis
 Fagositosit

Sumber rujukan 
 White blood cell, Wikipédia édisi basa Inggris per 29 Nopémber 2005.

Tumbu kaluar 

Sél getih
Panji Wulung mangrupa ngaran nu boga lalakon utama dina carita Wawacan Panji Wulung karya Muhamad Musa.

Fiksi
Ieu mangrupa kaca parahiangan (majalah), pikeun parahiangan wewengkon salusur di Parahiyangan

Majalah Parahiangan nyaéta majalah mingguan (medal unggal Kemis) basa Sunda nu dikaluarkeun ku Balé Pustaka ti taun 1929 nepi ka 1942. Minangka majalah kalawarta, di jerona ngandung warta aktual ngeunaan kajadian di sakuliah dunya nu diémbohan ku gambar-gambar anu kualitasna kawilang alus keur mangsa harita mah. Dina mangsa jayana Balé Pustaka, oplah majalah Parahiangan nepi ka 2500 eksemplar mangsa harita..  
Nu matak Parahiangan kawilang penting dina kamekaran kasusastraan Sunda ku sabab unggal édisi ngamuatkeun guguritan jeung feuilletton ("Pangledjar") nu umumna wangunna carita, sok sanajan ditulis dina wangun wawacan. R.Satjadibrata kungsi jadi rédaktur dina ieu majalah.

Catetan

Kalawarta
Kalawarta Sunda
Sultan Maulana Yusuf salah sahiji anu nyebarkeun Islam di tatar Sunda hususna Banten. Mantenna janten panutan sakaligus janten raja anu ngawitan di karajaan Banten, sanajan mantenna sanés asli urang Sunda nanging ku kaaripan, kasabaran dina nyebarkeun agama Islam di wewengkon Sunda hususna di kawasan Banten dugikeun ka mantenna tiasa ngéléhkeun sagala kamusrikan anu di jaman harita didéwa-déwa ku masarakat Banten. Tah, ti jaman harita Sultan Maulana Yusup diangkat sareng dinobatkeun janten raja anu linuhung sareng sugih ku pangaweruh di kawasan Banten.

Inohong Banten
Hampru (atawa cholecyst) téh organ nu nyimpen bili nepi ka wancina diperlukeun ku awak pikeun nyerna. Hampru nyambung kana ati (liver) jeung duodenum ngaliwatan biliary tract.

Anatomi 
Teu sakabéh mamalia boga hampru. Beurit jeung kuda misalna, teu boga organ nu husus pikeun neundeun bili. Hampru nyambung ka bile duct ngaliwatan ductus cysticus (saluran hampru). Biliary tract utama ngalir ti ati ka duodenum, sedengkeun saluran hampru mangrupa lawang larsup hampru. The surface marking of the gallbladder is the intersection of the mid-clavicular line (MCL) and the transpyloric plane, at the tip of the ninth rib. Asupan getih datangna ti artéri jeung véna hampru, nu paralél jeung saluran hampru.

Anatomi mikroskopis 
Hampru boga hiji pinding épitél nu dicirikeun ku recesses (katelah Aschoff's recesses), nu mangrupa "kanjut" di jero pinding. Handapeun épitél aya lapisan jaringan konéktif, lajeng otot lemes nu bakal kontraksi alatan dirangsang kolésistokinin.

Fungsi 
Hampru téh tempat neundeun bili, nu dileupaskeun nalika dahareun nu ngandung lemak asup saluran pencernaan, ngarangsang sékrési kolésistokinin (CCK).

Kasakit

Koléstasis 
Koléstasis téh kapeungpeukna asupan bili ka saluran pencernaan, boh "intrahépatik" (kapeungpeuk dina ati) atawa "ékstrahépatik" (di luar ati). Balukarna nyaéta nu katelah kasakit konéng, nu cirina mangrupa kadar bilirubin nu naék.

Kolélitiasis

Kolésistitis

Kolédokolitiasis

Gallstone ileus

Sumber rujukan 
 Gallbladder, Wikipédia édisi basa Inggris per 7 Désémber 2005.

Tumbu kaluar 
 Illustration
 Gallbladder Disease
 Acute cholecystitis

Abdomén
Sistim cerna
Endog bobodasna nyaéta sebutan umum pikeun cairan hérang (disebut bodas sotéh mun geus dipanaskeun, istilahna mah albumén atawa ovalbumin) nu aya dina endog, minangka sitoplasma, nu saméméh dibuahan mah mangrupa sél tunggal. Kandunganana mah lolobana protéin (kira 10%) nu leyur na cai. Fungsi utamana mah pikeun ngabungkus konéngna sarta nyadiakeun gizi tambahan pikeun tumuwuhna émbryo. Béda ti konéng endog, kandungan lemakna ukur saeutik.

Komposisi
Kandungan utama bodas endog nyaéta protéin nu disebut ovalbumin, nu dumasar strukturna mah kaasup serpin.

Denaturasi
Sakabéh protéin, kaasup nu aya dina bodas endog, mangrupa rantay panjang asam amino nu kabeungkeut ku boh beungkeut primér, sekundér, jeung tersiér. Nalika dipasak, si beungkeut (utamana tersiér) ieu téh paregat.

Baca ogé
Endog (pangan)
Endog kokonéngna

Endog
Endog, pikeun sababaraha sato, mangrupa zigot hasil fértilisasi ovum. Sato ovipar hartina sato nu ngendog, teu tumuwuh (paling aya gé saeutik) dina jero indungna. Ieu mangrupa cara baranahan rupa-rupa lauk, Amfibi, jeung réptil, sakabéh unggas, monotréma, sarta lolobana insékta jeung arachnid.

Endog réptil, unggas, jeung monotréma dibungkus ku cangkang, boh nu leuleus atawa nu heuras. Endog "manuk onta" (burung unta, ostrich) nu beuratna nepi ka 1,5 kilo mangrupa sél tunggal pangbadagna nu kanyahoan, najan Aepyornis jeung dinosaurus nu geus parunah sabenerna endogna leuwih gedé, sedengkeun nu pangleutikna ti golongan unggas mah nyaéta endog bee hummingbird. Endog réptil jeung lolobana lauk ukuranana leuwih leutik, komo endog insékta jeung invertebrata lianna mah.

Endog unggas 
Sanggeus dibuahan, endog unggas diteundeun dina sayang ku indungna sangkan haneut nepi ka megarna.

Kelir 
Kelir endog téh rupa-rupa gumantung satona. Nu nangtukeun kelir endog unggas nyaéta pigmén protoporfirin, biliverdin, jeung kelat séng jeung biliverdin. Pigmén ieu disékrésikeun ku sél-sél dina pinding oviduk. Kelir ieu bisa jadi penting pisan pikeun kamuflase atawa ciri.

Béda jeung unggas, endog réptil modérn mah kabéhanana gé bodas.

Struktur cangkang 
Endog mah ilaharna lemes, tapi aya ogé nu kasar. Aya nu hérang, aya ogé nu ngaminyak sarta teu tembus cai.

Cangkang endog téh aya porian, sangkan nu can megar bisa ngarénghap. Endog hayam kampung, misalna, dina cangkangna téh aya kana 7500 pori.

Bentuk 
Bentuk endog unggas lolobana lonyod nu rada méncos di salah sahiji sisina; kabentuk nalika endog dikaluarkeun tina oviduk indungna.

Prédasi 
Aya sababaraha sato nu sok ngahakan endog, kayaning careuh, ganggarangan, jeung gagak. Aya ogé oray nu kadaharanana ukur endog.

Baca ogé 

 Konéng endog
 Bodas endog
 Sayang
 Oologi - ulikan atawa ngoléksi endog.

Sumber rujukan 
 Egg, Wikipédia édisi basa Inggris per 7 Désémber 2005

Sistim baranahan
ATP sintase () mangrupa istilah umum pikeun énzim nu bisa nyintésis adenosin trifosfat (ATP) tina adenosin difosfat (ADP) jeung fosfat anorganik ngamangpaatkeun sababaraha bentuk énergi. Runtuyan réaksi gemblengna nyaéta

ADP + Pi → ATP

Énzim ieu penting pisan pikeun ampir sakabéh organisme, sabab ATP mangrupa "alat tukeur énergi" sél.

Dina mitokondria, ATP sintase FOF1 boga sajarah panalungtikan anu panjang. Bagian F1 dina ATP sintase aya luhureun mémbran, sedengkeun bagian FO aya dina mémbran.

ATP sintase E. coli 
ATP sintase E. coli mangrupa nu pangbasajanna, diwangun ku ukur 8 tipe subunit.

ATP sintasé kapang 
ATP sintase kapang nepi ka kiwari masih dianggap mangrupa nu pangrumitna, diwangun ku 20 tipe subunit.

Baca ogé 
 mitokondria
 kloroplas
 rantay transfer éléktron
 kompa proton
 ATPase transmémbran

Tumbu kaluar 
 "ATP synthase - a splendid molecular machine"

Énzim
Réspirasi sélular
Fotosintésis
Bali atawa plasénta téh nyaéta organ efemeral (témporér) nu ukur aya di mamalia plaséntal bikang nalika reuneuh.

Bali téh diwangun ku dua bagian, nu salah sahijina sacara genetis jeung biologis mangrupa bagian ti fétus. Plasénta "naplok" dina pinding rahim, tempat nampa zat gizi tina getih indungna sarta ngaluarkeun runtah. Interfase ieu ngabentuk bénténg, bénténg plasénta, nu nyaring rupa-rupa zat nu bisa nyilakakeun fétus. Aya ogé nu teu kasaring, saperti alkohol jeung virus.

Pikeun fungsi transfer gas jeung zat gizi, bali ogé boga aktivitas métabolik jeung éndokrin. Bali ngahasilkeun, di antawis hormon lianna, progéstéron nu penting pikeun miara kondisi kandungan, jeung somatomammotropin (ogé katelah Laktogén Plasénta) nu meta pikeun ngaronjatkeun kadar glukosa jeung lipid dina getih indung. Hasilna mangrupa ngaronjatna transfer zat-zat gizi ka fétus sarta jadi sabab ngaronjatna kadar gula getih nalika kakandungan.

Bali disambungkeun ka fétus ku ari-ari nu mangrupa saluran-saluran getih jeung jaringan konéktif. Nalika fétusna borojol, balina nuturkeun. Sanggeus balina kaluar, ari-ari biasana pegat sacara alami. Dina lolobana spésiés mamalia, indungna sok ngégél ari-ari sarta ngahakan balina.

Tempat napelna ari-ari dina beuteung disebut umbilicus, bujal téa.

Baca ogé 
 Plaséntofagi

Rujukan 
Placenta, Wikipédia édisi basa Inggris per 14 Désémber 2005 
 marsupial
 About Marsupials 

Biologi kamekaran
Bali bisa ngarujuk kasababaraha ngaran:

Anatomi:
 Bali (anatomi) atawa plasénta téh nyaéta organ

Tempat:
 Bali - hiji pulo ogé propinsi di Indonésia.
 Bali, Kamerun - kota di Kamerun, Afrika.
 Bali, Taipei County, Taiwan - kota di Taiwan.

Karakter:
 Bali (iblis) - raja iblis.
 Bali atawa Vali - inohong di carita Ramayana di paehan ku Rama.

wangunan:
 Gran Hotel Bali - hotel di Benidorm, Spanyol.

Basa pemrograman:
 Bali, basa pemrograman ngahijikeun konsép Java jeung C/C++.
Ari-ari atawa tali ari-ari (Ind. tali pusat, Ing. umbilical cord) téh nyaéta organ efemeral (témporér) nu ukur aya di mamalia plaséntal bikang nalika reuneuh.
Dina mamalia plaséntal, ari-ari téh nyaéta solobong nu nyambungkeun émbrio atawa fétus nu keur mekar kana balina. Ari-ari ngandung arteri jeung véna utama (hususna dua arteri umbilik jeung véna umbilik, nu kapendem dina jéli Wharton) pikeun ngasupkeun getih nu beunghar ku zat gizi jeung oksigén ti bali ka émbrio. Nalika borojol, ari-ari téh pegat. Sanggeus sababaraha poé, tungtung ari-ari nu nyésa bakal garing sarta lésot ninggalkeun tapak "tatu" leutik (bujal) dina beuteung. Di sababaraha masarakat, aya tradisi bapa neukteuk ari-ari orokna.

Di manusa, panjang ari-ari utun inji nu geus sampurna bisa nepi ka 50 cm kalawan diaméter 2 cm.

Getih ari
Anyaran ieu, kapendak yén getih nu aya dina ari-ari, nyaéta getih ari (cord blood), téh beunghar ku sél sirung (stem cell) nu can ngalaman diferensiasi (CD34+ jeung CD38-). Sél-sél getih ari ieu bisa dipaké pikeun cangkok sungsum tulang. Ku alesan ieu, najan masih kontroversi, kiwari mah sok aya kolot nu ngahaja ménta sangkan getih ari ieu dikumpulkeun sarta disimpen di bang getih ari (dina kaayaan beku), pikeun jaga bisi budakna perlu sél stém getih ari (misalna pikeun ngaganti sungsum tulang nu ancur nalika katarajang leukemia).

Masalah
Aya sababaraha kateunormalan nu bisa mangaruhan ari-ari, nu bisa ngabalukarkeun masalah, boh keur indungna atawa keur budakna:
 arteri umbilik tunggal (single umbilical artery)
 Umbilical cord prolapse
 Vasa previa
 Nuchal loops
 Umbilical cord knot

Sumber rujukan
Umbilical cord, Wikipédia édisi basa Inggris per 15 Désémber 2005

Biologi kamekaran
Kloning
Pianakan (rahim, uterus) téh salah sahiji organ baranahan bikang dina lolobana mamalia, kaasup manusa. salah sahiji tungtungna, cervix, mangrupa lawang ka heunceut; sedengkeun nu séjénna nyambung ka solobong Fallopi (fallopian tubes). Dina mamalia, bentuk rahim téh aya opat: bipartit, kawas dina sapi; bikornuat, kawas dina bagong; simpléks, bentuk pear kawas nu aya di manusa jeung kuda; sarta dupléks, kawas dina kelenci.

Kamekaran 
Saluran Müller (Müllerian duct) bilateral téh kabentuk dina mangsa awal tumuwuhna fétus. Mun jalu, MIF nu disékrésikeun tina siki kanjut (téstés) ngabalukarkeun régrési, sedengkeun bikang, saluran ieu mekar jadi solobong Fallopi jeung rahim. Di manusa, bagian handap dua saluranana ngahiji jadi uterus tunggal. Dina kasus uterine malformation, kamekaran ieu téh bisa kaganggu. Béda bentuk uterus dina rupa-rupa mamalia téh dumasar kana béda darajat fusi éta dua saluran Müller.

Anatomi 
Rahim perenahna dina pélvis, dorsal (jeung biasana mah rostral) ka kantong urin jeung véntral ka rectum. Perenahna ieu ditahan ku dalapan ligamén (hiji anterior; hiji posterior; dua lateral atawa broad; dua uterosacral; sarta dua ligamén buleud). Ilaharna mah rada anteverted (condong ka hareup), tapi kadang retroverted (condong ka tukang). Mun teu keur reuneuh, diaméterna ukur sababaraha sénti.

Rahim lolobana mah diwangun ku otot nu katelah myométrium. Lapisan myométrium pangjerona disebut junctional zone, nu bakal ngandelan nalika adenomyosis. Pinding rohangan rahim disebut éndométrium. Di lolobana mamalia, kaasup manusa, éndométriumna téh sacara matuh ngawangun pinding nu, mun teu reuneuh, bakal gugur atawa diserep deui. Gugurna pinding éndométrium ieu di manusa katelah ménstruasi sapanjang mangsa suburna. Di mamalia séjénna, daurna téh antara ukur sababaraha poé nepi ka satengah taun.

Fungsi 
Fungsi utama rahim nyaéta pikeun nampanan ovum nu geus dibuahan ovum nu salajengna "dipelak" dina éndométrium, sarta derives nourishment from blood vessels which develop exclusively for this purpose. Ovum nu geus dibuahan lajeng jadi émbrio, nu tumuwuh jadi fétus nepi ka borojolna. Alatan hahalang anatomis pélvis, rahim téh kadorong sawaréh ka abdomén alatan ngabadagan nalika reuneuh, padahal beuratna mah paling badag nepi ka sakiloan.

Patologi 
Sababaraha kondisi patologis nu patali jeung rahim di antarana
 prolapse of the uterus
 carcinoma of the cervix - malignant néoplasm
 carcinoma of the uterus - malignant néoplasm
 ectopic pregnancy
 fibroids - benign néoplasms
 adenomyosis - ectopic growth of endometrial tissue within the myometrium

Terminologi 
Istilah uterus ilahar dipaké dina kagiatan médis, sedengkeun sapopoéna sok disebut rahim.

Baca ogé 
 myoma
 myometrium
 endog (ovum)
 ovarium
 ménopause
 palawangan
 sirit

Sumber rujukan 
 Uterus, Wikipédia édisi basa Inggris per 15 Désémber 2005

Tumbu kaluar 
 Gray's
 Illustration 

Pélvis
Sistim baranahan
génétika (tina basa Yunani genno γεννώ= ngalahirkeun) hartina élmu gén, nurunna sipat, jeung variasi organisme. Kecap génétika (genetics kétang) munggaran dilarapkeun pikeun ngagambarkeun ulikan ngeunaan pola turunan jeung élmu variasi ku élmuwan Inggris William Bateson dina suratna ka Adam Sedgwick tanggal 18 April 1905.

Manusa mimiti ngalarapkeun pangaweruh génétika ti jaman prasajarah dina prakték doméstikasi jeung kawin seléktif tutuwuhan jeung sato ingon. Dina panalungtikan modérn, génétika nyadiakeun alat penting pikeun nyaliksik fungsi-fungsi gén. Dina hiji organisme, émbaran génétik umumna dibawa dina kromosom, dina wujud struktur kimiawi molekul DNAna.

Gén téh nyandikeun émbaran nu diperlukeun pikeun nyintésis runtuyan asam amino dina protéin, nu salajengna migawé rupa-rupa pancén dina nangtukeun fénotipe ahir organismena. Dina organisme diploid, alél dominan dina hiji kromosom bakal nguntup éksprési gén résésif. Frase nyandikeun mindeng dipaké nujul ka gén nu ngandung paréntah ngeunaan cara ngawangun hiji protéin. Modél dina gén nu nyandikeun protéinna.
Konsép "hiji gén, hiji protéin" kiwari mah dianggap simplistik, ku sabab bisa baé hiji gén ngahasilkeun rupa-rupa protéin, gumantung kana pangaturan transkripsina. Gén nu nyandikeun runtuyan nukléotida dina mRNA, tRNA jeung rRNA, diperlukeun pikeun sistésis protéin.

génétika nangtukeun lolobana (tapi teu sakabéhna) panémbong hiji organisme, kaasup manusa, sarta meureun paripolahna. Béda lingkungan jeung faktor acak ogé mangaruhan pisan. Kembar (idéntik) monozigot, klon nu dihasilkeun tina awal meulahna hiji émbrio, mibanda DNA nu sarua, tapi béda kapribadian jeung sidik ramona. Tutuwuhan nu idéntik sacara génétik nu dipelak di iklim nu leuwih tiis biasana ngahasilkeun asam lemak nu leuwih pondok sarta leuwih teu jenuh sangkan henteu beku.

Sajarah

Widang garapan génétika

Tumbu kaluar

Publikasi nu patali 
 Advanced Genetics
 American Journal of Human Genetics 
 Annual Reviews of Genetics
 European Journal of Human Genetics
 Genes and Development
 Human Molecular Genetics 
 Journal of Heredity 
 Latest Genetics News 
 Nature Genetics
 Nature Reviews Genetics (journal home)
 Nature Genome Gateway
 Pharmacogenetics
 Journal of Medical Genetics

Lianna 
 Exploring the Way Life Works 
 Genetic Science Learning Center 
 Letter to Adam Sedgwick in 1905 from William Bateson 
 The Virtual Library on Genetics
 Council for Responsible Genetics
 Genetics made easy

Disiplin akademis
Génétika
Organ dina biologi (basa Latinna organum, "parabot, alat") hartina sakumpulan jaringan nu ngajalankeun hiji fungsi atawa sakumpulan fungsi husus. Organ sato anu ilahar di antarana jantung, bayah, uteuk, panon, burih, limpa, pankréas, ginjal, ati, peujit, kulit, rahim, kantong urin, tulang, jsb. Sakumpulan organ nu patali disebut sistim organ.

Organél mangrupa analog struktur sub-sélulér pikeun organ.

Organ vital 
Organ vital hartina organ jero awak manusa nu dipikabutuh pikeun hirup. Jalma nu teu sakabéh organ vitalna jalan, sacara téoritis bakal ganjang maot. Organ-organ vital utama di antarana
 uteuk, nu ngatur bioritme kayaning réspirasi, kompa jantung, produksi hormon, émbaran sénsori, jeung gerak otot
 jantung, nu miara aliran getih nu ngandung oksigén ka sakujur awak
 bayah, nu nyedot udara sarta ngeusian getih ku oksigén
 ati, nu miceunan runtah sélulér tina getih

Organ lianna nu patali jeung pencernaan sarta pamiceunan ogé vital sangkan hirup bisa manjang. Najan kitu, teu saeutik jalma nu bisa tetep hirup tanpa organ kayaning ginjal, limpa, atawa peujit.

Sistim organ 
Sistim organ – hiji sistim nu diwangun ku organ-organ nu digawé babarengan ngajalankeun hiji fungsi.

 Sistim sirkulasi
 Sistim cerna
 Sistim éndokrin
 Sistim imun
 Integumentary system
 Sistim limfe
 Sistim otot
 Sistim saraf
 Sistim baranahan
 Sistim réspirasi
 Sistim rangka
 Sistim urin

Sumber rujukan 
 Organ, Wikipédia édisi basa Inggris per 21 Désémber 2005

Anatomi
Organ
Kawaya, kalilipa, atawa limpa hartina kelenjar vertebrata nu, najan teu vital pikeun hirup, patali pisan jeung sistim sirkulasi, nu pancénna ngancurkeun sél getih beureum nu geus kolot/paéh jeung kokotor séjénna ti aliran getih, sarta dina mertahankeun simpenan getih. Limpa téh dianggap salaku puseur kagiatan sistim rétikuloéndotélial.

Cacad 
Sababaraha kasakit jeung cacad aya nu dibalukarkeun ku limpa nu ngabadagan, malah bisa nepi ka "minuhan" abdomén bagian kénca. Sababaraha kasakit nu ngabalukarkeun bareuh limpa (katelah splénomégali), di antarana malaria, éndokarditis baktéri, leukemia, pernicious anaemia, leishmaniasis, kasakit Hodgkin, kasakit Banti, tumor, jeung sférositosis ngawaris.

Euweuhna limpa bisa ngagampangkeun urang katarajang inféksi séptikémia.
 najan jarang, kadang aya kasus jalma nu teu boga limpa alatan kalainan kongenital.
 kasakit sél sabit bisa ngabalukarkeun asplenia fungsional (atawa autosplénéktomi).
 bisa diangkat ku jalan dibedah (katelah splénéktomi). Misalna dina kasus tatu abdominal nu ngabalukarkeun ruksakna limpa, atawa pikeun natambaan kasakit getih (Idiopathic thrombocytopenic purpura, familial jaundice, hereditary spherocytosis, jsb.), atawa pikeun ngangkat tumor limpa.

Abdomén
Sistim limfe
Sistim kardiovaskular
Hématologi
Kubah Cadas (Ar. قبة الصخرة — Qubbatus Shokhroh) mangrupa salah sahiji situs Islam di Al-Quds. Wangunan ieu dijieun antara 687 nepi ka 691 ku Khalifah ka-9, Abdulmalik. Kadang disebut Masjid Umar (najan sabenerna mah lain masjid), sabab Khalifah ka-2 Umar bin Khoththob solat di situs éta sanggeus pasukan Muslim nalukkeun Al-Quds.

Baca ogé 

 Masjidil Aqsho
 Arsitéktur Islam

Tumbu kaluar 
 Dome of the Rock Tempat-tempat Suci - kaasup photo tour
 Dome of the Rock  AutoCAD reléase 14, CAD drawing, 1995
 Dome of the Rock  Patempatan dina Bibel
 Dome of the Rock Gambar-gambar interior
 Dome of the Rock Situs-situs suci
 Dome of the Rock ti portal foto Al-Quds

Arsitéktur Islam
Coét atawa cowét nyaéta parabot dapur nu sok digunakeun keur ngaréndos, ngabubukkeun, ngagerus bungbu-bungbuan, jamu atawa obat. Coét biasana dijieun tina batu, taneuh liat, jeung kayu. Wangunna ogé aya cirina, nyaéta legok di tengahna. Ieu legok téh mangrupa widang nu dipaké keur ngarendos téa. Coét ieu lamun dipaké pasti kudu ngagunakeun paralatan baturna anu disebut mutu. Coét nu paling heubeul geus digunakeun manusa ti saprak 35.000 tahun SM.

Dicutat tina

Coét
Pakakas
Parabot dapur tradisional Sunda
Karajaan Kéndan ayana di wewengkon Kampung Kéndan, Désa Citaman, Kacamatan Nagrég Kabupatén Bandung ngadeg ti taun 526 M dugi ka 612 M. Raja nu munggaran nyaéta Resiguru Manikmaya ( 526 – 568 M ). Di patempatan ieu kapanggih patung Durga leutik nu ayeuna aya di Museum Pusat Jakarta. Ogé dina taun 2000 an kapendak aya ruruntuk candi ( candi bojongmenje ) tina batu di sagigireun walungan Cikijing, caket jalan raya Bandung - Garut di wewengkon Rancaékék. Nami Kendan numutkeun élmu kabuhunan téh hartosna puseur sabangsaning alat, ogé mangrupa jenis batu nu loba kapanggih di wewengkon éta.

Pamaréntahan Kendan 
Karajaan ieu ngadeg ti taun 526 M dugi ka 612 M. Raja nu munggaran nyaéta Resiguru Manikmaya ( 526 – 568 M ) maréntah salami 42 taun, kagungan istri ka Tirtakancana, puterina Maharaja Suryawarman Raja Tarumanagara VII. Nya wewengkon ieu téh minangka hadiah pemere ti mertuana. Resiguru Manikmaya ieu téh nyaéta pendeta siwa.
Saterasna kalungguhanna digentos ku putrana Sura Liman Sakti atawa Rajaputra nu ti alit dugi ka bujang ngiring linggih di akina di puseur dayeuh Tarumanagara. Di istrénan janten raja di Kendan kala 12 Kresnapaksa bulan Asuji taun 490 Saka (kira-kira tanggal 5 Oktober 568 M). Migarwa ka Mulyasari turunan Kudungga ti Bakulapura, kagungan putra 2 urang nyaéta Kandiawan jeung Kandiawati. Kandiawati tuluy kawin jeung sodagar ti Sumatera nu saterusna bumen-bumen di ditu ngiring ka salakina. Salajéngna kakawasaan dilinggihkeun ti Sura Liman Sakti ka Kandiawan putrana nu maréntah salila 15 taun ( 597 – 612 M ), mung teu salamina di Kendan, anjeunna ngalih padumukan ka Medang Jati atawa Medang Gana ku lantaran sateuacan diistrenan janten raja di Kendan anjeunna tos janten resi guru di dinya. Saparantosna mangsa 15 taun anjeunna léngsér kaprabon margi janten patapa di Layuwatang, janten katelah Rajaresi Déwaraja atanapi Sang Layuwatang.

Daftar Raja Kendan 
 Resiguru Manikmaya ( 526 – 568 M )
 Sura Liman Sakti (12 Kresnapaksa bulan Asuji 490 Saka/5 Oktober 568 M - 597 M)
 Kandiawan ( 597 – 612 M )
 Wretikandayun (612) saterusna ngadegkeun Karajaan Galuh kalawan abiseka Maharaja Suradarma Wretikandayun

Suksési 
Kandiawan kagungan putera 5 urang nyaéta: Mangukuhan, Karungkalah, Katungmaralah, Sandanggréba, jeung Wretikandayun. Lima puterana katelah Pancaputra ieu masing-masing dipasihan kalungguhan mangrupi Rahyangta Kulikuli, Rahyangta Surawalen, Rahyangta Pales Awi, Rahyangta Rawung Langit jeung nu bungsu Wretikandayun dijadikeun Rajaresi di Mandala Menir. Lajéng kalungguhan raja ti saprak janten patapa di pasrahkeun ka Wretikandayun.

Rujukan 

Sajarah Sunda
Kawali, hiji kacamatan di Kabupatén Ciamis.
 Prasasti Kawali, prasasti jaman karajaan Sunda.
 Kawali (parabot), sarua jeung katél, parabot pikeun ngagoréng.
Kasultanan Cirebon mangrupa hiji karajaan Islam nu diadegkeun abad ka-15 ku Pangéran Cakrabuana di wewengkon nu tadina mangrupa salah sahiji palabuhan utama Karajaan Sunda.

Cirebon
Sajarah Sunda
Superfamili: Proscopioidea
 Proscopiidae
Superfamili: Eumastacoidea
 Eumastacidae
 Thericleidae
Superfamili: Xyronotoidea
 Tanaoceridae
 Xyrotonotidae
Superfamili: Pampagoidea
 Pamphagidae
Superfamili: Pyrgomorphoidea
 Pyrgomorphidae
Superfamili: Trigonopteryguidea
 Borneancrididae
 Trigonopterygidae
Superfamili: Acridoidea
 Acrididae
 Cyrtacanthacridinae
 Romaleidae
Superfamili: Tetrigoidea
 Batrachideidae
 Tetrigidae
Superfamili: Tridactyloidea
 Tridactylidae
 Ripipterygidae
Superfamili: Cylindrichaetoidea
 Cylindrichaetidea
Can kanyahoan:
Charilaidae
Dericorythidae
Euschmidtiidae
Lathiceridae
Lentulidae
Lithidiidae
Ommexechidae
Pneumoridae
Pyrgacrididae
Tridactylidae
Tristiridae

Simeut' mangrupa subordo insékta hérbivora dina ordo Orthoptera, nu ilmiahna disebut Caelifera.

Ciri 
Simeut boga anténeu nu leuwih pondok batan awakna, jeung ovipositor-na pondok. Spésiés nu sok disada, biasana ngaluarkeun sora tina gésékan fémur tukang jeung jangjang (tutup jangjang) atawa beuteungna. Tympana, mun ayaan, perenahna di bagian awal buku abdominal.

Kulawarga 
Subordo ieu ngawengku lima kulawarga utama: 
 Acrididae (grasshoppers and short-horned grasshoppers)
 Eumastacidae (monkey grasshoppers)
 Tanaoceridae (tanaocerids)
 Tetrigidae (grouse locusts, pygmy grasshoppers, and pygmy locusts)
 Tridactylidae (pygmy mole crickets)

Nu "pangpentingna" nyaéta Acrididae, nu ngawengku kira 10.000 spésiés. Kulawarga ieu dicirikeun ku suku jeung jangjang nalika geus sawawa, nu kelirna cékas jeung sampurna. As well as singing by rubbing their legs together, there may also be a visual display. Kulawarga Acrididae ngawengku Locust, nu bisa jadi hama tatanén nu bahya pisan.

Endog simeut diteundeun dina taneuh, dikubeng ku zat busa nu ngajaga dina mangsa inkubasi; biasana mah bisa nepi ka 400-500 endog.

Pedaran lianna

Simeut salaku katuangan 
Di sababaraha wewengkon di sakuliah dunya, simeut sok didahar salaku sumber protéin. Malah, di sababaraga nagara, simeut téh jadi salah sahiji katuangan ilahar para soldadu.

Di pasawahan Koréa, simeut sok dipaké deungeun sangu nalika dahar beurang, sabab dianggap mangrupa katuangan séhat. Ngasakkeunana mah rupa-rupa: disangray atawa digoréng sanggeus dilaan jangjang jeung sukuna. Ogé dipaké pikeun natambaan sawan barudak, batuk, tétanus.

Nalika populasi hiji spésiés simeut anténeu pondok ti kulawarga Acrididae loba teuing, anggotana sok robah jadi locust. Gorombolan locust ieu kawentar bisa ngaruksak pepelakan.

Tumbu kaluar 
 Tree of Life Web Project

Sumber rujukan 
 Grasshopper,  8 Januari 2006.
 Firefly Encyclopedia of Insects and Spiders (2002). Christopher O'Toole (éd.). ISBN 1-55297-612-2

Orthoptera
Kliwon nyaéta salah sahiji ngaran poé dina pasaran. Ngaran-ngaran poé séjénna nyaéta pahing, pon, wage jeung legi.

Poé
Aksara Sunda () nujul ka hiji sistim ortografi hasil karya masarakat Sunda nu ngawengku aksara jeung sistim kaaksaraan pikeun nuliskeun basa Sunda. Aksara Sunda ngarujuk ka aksara Sunda kuna nu kungsi dipaké sahenteuna ti abad ka-14 nepi ka abad ka-18.

Sajarah 
Dumasar kana catetan sajarah, aksara Sunda geus di paké ti abad ka-14. Buktina kudipakéna aksara Sunda dina Prasasti Kawali  (prasasti Astana Gede) jeung Prasasti Kabantenan. Salian ti aksara Sunda Kuna, kaadaban Sunda ogé kungsi wanoh jeung sababaraha sistim aksara lianna, di antarana:
 aksara Pallawa anu dipaké pikeun nuliskeun basa Sangsakerta, dipaké nepi ka abad ka-7,
 aksara Sunda Kuna anu diturunkeun tina aksara Pallawa.
 aksara Cacarakan atawa aksara Jawa, sacara umum marengan asupna Islam jeung kaadaban Jawa ka Cirebon (abad ka-16) jeung Priangan (abad ka-17),
 aksara Pegon, utamana di lingkungan pasantrén, ku asupna ajaran Islam ti tatar Arab,
 aksara Latin, mimiti dipaké ahir abad ka-19, diwanohkeun ku pangjajah Walanda.

Sacara resmi, pamaréntah Jawa Kulon ngaliwatan Perda taun 2003 geus ngarojong aksara Sunda pikeun pakéun sapopoé.

Komputerisasi 
Komputerisasi aksara Sunda nalika medarna publikasi resmi ngeunaan aksara Sunda ti Pamaréntah Jawa Kulon. Conto mimiti nyaéta "Aksara Pakuan" dina wanda OTF.

Salian ti éta, dina taun 2008 geus medal Aksara Sunda Unicode meunang nyampurnakeun tina Unicode 2008 anu disusun ku Dian Tresna Nugraha jeung Kusnet (2005). Unicode téh proses digitalisasi anu bisa mantuan ka pamaké ngetik aksara Sunda dina komputer, sanajan can bisa maca naskah aksara Sunda sacara otomatis.

Susunan Aksara Sunda 
Aksara Sunda diwangun ku sababaraha komponén, di antarana:
 Aksara Ngalagena
 Aksara Swara
 Rarangkén
 Angka

Aksara Swara

Aksara Ngalagena

Rarangkén 

Dumasar kana patempatanana, 14 rarangkén dibagi jadi:
 Rarangkén Luhur = 5 rupa
 Rarangkén Handap = 3 rupa
 Rarangkén Sajajar = 5 rupa

A. Rarangkén Luhur

B. Rarangkén Handap

C. Rarangkén Sajajar

Angka 

Dina tulisan, angka diwatesan ku tanda pipa ajeg  | ... |.
Conto:  = 2022

Conto Dipakéna Aksara Sunda

Ladrang 
Aya hiji rupa sato leutik,
Éngkang-éngkang, éngkang-éngkang,
Sok lulumpatan di cai,
Ari bangun arék sarupa jang lancah.

Référénsi

Tumbu luar 
 Konvérsi Aksara Latin - Aksara Sunda, reujeung font aksara Sunda.
 Masangkeun Otomatis (font installer) Aksara Sunda
 Aksara Sunda Kuno

Unak-anik budaya Sunda
Mutu nyaéta alat anu jadi pasangana coét, anu sok dipaké ngaréndos samara atawa sambel. lamun ditingali tina wangunna, hampir jiga tongkat pondok anu bengkok beulah handapna saeutik, ngan tungtung lebah luhurna lewih leutik ti batan handapna.											

Anu tungtung leuwih leutik téa, dipaké pikeun nyekelan mutu éta supaya leuwih ka cangkreum ku leungen. Tungtung anu leuwih badag dipaké pikeun ngalemeskeun samara atawa sambel anu diwadahan dina coét téa .

Dicutat tina

Parabot dapur
Mun ditingali tina kecapna, karét geulang diwangun ku dua kecap nyaéta karét jeung geulang. Aya kecap karét lantaran karét geulang ieu téh dijieun tina karét. Dina wangunna gé da bisa disebut karét anu boga pasipatan melar. Kecap geulang ngawakilan rupa karét geulang ieu anu siga tali buleud euweuh pegatna, estuning buleud euweuh putus-putusna ti tungtung ka tungtung, gedé buleudna téa saukuran jeung pigeulang leungeun jelema dewasa.
Radén Méméd Sastrahadiprawira (Tasikmalaya, 18 Maret 1897 - Bandung, 5 Juli 1932) pangarang Sunda paling produktif dina jamanna. Anjeunna sakola di HIS, diteruskeun ka OSVIA (sakola ménak). Satamatna ti OSVIA, anjeunna jadi mantri pulisi di sawatara tempat, terus jadi camat Bojongloa jeung TB  Bandung. Panengah taun 1928, anjeunna damel di Balé Pustaka. Salami di Balé Pustaka ieu, anjeunna medalkeun welasan buku sastra Sunda.

Numutkeun Sacadibrata, Méméd Sastrahadiprawira pupus "dina mangsa kamekaran bakat sareng daya ciptana". Ti antara pangarang-pangarang Balé Pustaka mah, numutkeun Ayip Rosidi, Radén Méméd téh kasebut béntangna.

Karyana
 Mantri Jero, roman nu ngalalakonkeun mangsa para bupati Sunda dirurug ku Mataram.

Rujukan
 Ayip Rosidi (1969). Ngalanglang Kasusastraan Sunda. Pustaka Jaya, Bandung.

Pangarang Sunda
Inohong Sunda
Nu babar taun 1897
Nu pupus taun 1932
Kabuyutan Astana Gedé Kawali mangrupa situs sajarah titinggal Karajaan Sunda. Sawatara ahli malah ngaduga-duga yén ieu situs téh mangrupa situs penting ti saméméh karajaan Sunda. Situs ieu ayana di Kawali, kaléreun Kota Ciamis.

Di kabuyutan ieu aya sababaraha prasasti (katelah prasasti Kawali) titinggal Karajaan Sunda mangsa Prabu Niskala Wastu Kancana. salah sahiji tulisan dina prasastina, nyaéta "Mahayunan Ayunan Kadatuan", dijadikeun motto juang Kabupatén Ciamis.

Lian ti prasasti, di kabuyutan ieu aya sababaraha artéfak séjénna:
 batu disolit, nyaéta tempat ngistrénan raja, katelahna Palangka.
 batu nu aya ukiran tapak leungeun kénca jeung dua suku, sarta sababaraha garis
 tilu batu ménhir: Batu Panyandaan, Batu Panyandangan, jeung Batu Pamuruyan.

Palangka minangka singgasana atawa kaprabon anu sapopoe gunana pikeun sinewaka atawa narima semah, utusan boh ti jero atawa luar nagara.
Dina awal pamaréntahan raja nya ieu batu sok dipaké ngistrenan atawa ngalantik raja sabada éta pirajaeun téh lulus tina rupa rupa ujian nu ditangtukeun ku baris kolot.

Ngeunaan batu ukir can aya kacindekan ti para ahli sajarah, ngan numutkeun kana panalungtikan Saleh Danasasmita basa maluruh naskah Sanghyang Siksakanda Ng Karesian, rupana tapak leungeun kénca téh ngalambangkeun diri luareun éta raja, da lamun ngagambarkeun inyana mah tangtu ku leungeun katuhu.
Hartina raja jauh leuwih mentingkeun saluareun dirina batan dirina sorangan.

Ari tapak suku dua mah ngagambarkeun adeg adeg raja nu panceg kana tetekon sarta kayakinan dirina.
Garis garis mah sigana ngan ukur ornamental kawas buleudan buleudan dina prasasti Batu Tulis Bogor atawa dina prasasti Ciaruteun.

Baca ogé
 Situs arkéologi di Tatar Sunda

Sajarah Sunda
Situs cagar budaya
Mémbran sél (atawa mémbran plasma atawa plasmalémma) téh hiji wangunan ipis lapis ganda molekul fosfolipid jeung protéin nu ngabungkus sél. Lapisan ieu misahkeun antara "jeroan" sél ti sabudeureunana sarta ngatur naon baé nu bisa asup jeung kaluar. Mémbran beungeut sél ilaharna ngandung protéin reséptor jeung protéin adhési sél. Aya ogé protéin-protéin lianna, nu pancénna rupa-rupa. Protéin mémbran ieu penting pisan pikeun ngatur paripolah sél sarta organisasi sél dina jaringan.

Dina sél sato, mémbran sél téh nyorangan, béda ti kapang, baktéri, jeung tutuwuhan nu mibanda pinding sél di bagian luarna, nu ngarojong sacara mékanis. Mémbran plasma téh kandelna ukur kira 10 nm. Salah sahiji pancén utamana nyaéta pikeun ngajaga poténsial sél.

Mosaik cair 
Komposisi jeung struktur dasar mémbran plasma sarua jeung mémbran nu ngabungkus organél sarta rohangan subsélulér lianna.

Angkutan meuntas mémbran 
Salaku lapis ganda lipid, mémbran sél sipatna semi perméabel, nu hartina ukur bisa ngaloloskeun (asup atawa kaluar) sababaraha molekul. Molekul-molekul ieu kudu leutik, lipofilik, atawa dibawa ku molekul transpor nu tangtu.

Gumantung ka molekulna, angkutan téh lumangsung maké mékanisme nu béda-béda, di antarana nyaéta mékanisme transpor aktif (butuh énérgi dina bentuk ATP) jeung transpor pasif (teu butuh énérgi).

Transpor aktip 

Transpor aktip lumangsung nalika ngakut molekul nu arahna ngalawan gradién éléktrokimiana, nu ceuk éntropina teu dipisuka, tapi bisa dijalanan sacara stoikiométri ku ngahidrolisis ATP. Dina transpor aktip primér, transporter nu ngakut molekul ngalawan gradién listrik/kimiana téh ngahidrolisis ATP. Dina transpor aktip sekundér, transporter maké énérgi nu dihasilkeun tina transpor molekul lian nu saarah jeung gradiénna. Prosés ieu bisa simport (saarah) atawa antiport (arah patukang tonggong/pasalingsingan).

Conto transpor aktip nyaéta dina panukeur molekulér, transporter molekulér, jeung ATPase transmémbran

Transpor pasip 

Transpor pasif mangrupa hiji cara mindahkeun zat kimia meuntas mémbran ku jalan dipusi molekul polar leutik hidropobik (nonpolar), atawa méré jalan dipusi molekul ionik jeung polar, maké protéin transpor. Prosés spontan ieu ngurangan énérgi bébas, sarta ngaronjatkeun éntropi dina sistim. Teu kawas transpor aktif, prosés ieu teu butuh énérgi kimia (ATP).

Sumber rujukan 
 Cell membrane, Wikipédia édisi basa Inggris per 2 Pébruari 2006.

Tumbu kaluar 
 Lipids, Membranes and Vesicle Trafficking - The Virtual Library of Biochemistry and Cell Biology
 Cell membrane protein extraction protocol
 Membrane homeostasis, tension regulation, mechanosensitive membrane exchange and membrane traffic

Biologi mémbran
Métabolisme sél hartina prosés (atawa gabungan sababaraha prosés individual) ngolah molekul-mulekul gizi sarta miara kahirupan dina sél mahluk hirup. Métabolisme dibagi dua rupa: anabolisme, nyaéta prosés ngawangun molekul kompléks jeung struktur sélulér; jeung katabolisme, nyaéta prosés ngarecah molekul-molekul kompléks sangkan ngahasilkeun énérgi. Métabolisme sél ngawengku runtuyan réaksi kimia kompléks nu disebut jalur métabolik.

Baca ogé
Biokimia
Métabolisme
Jalur métabolik

Biokimia
Biologi sél
Métabolisme
Lauk atawa lauk cai mangrupa vertebrata poikilotermik (getih tiis) nu hirup di jero cai maké insang. Di dunya, lauk kabagi jadi leuwih ti 27 rébu spésiés, nepi ka jadi golongan vertebrata nu loba rupana. Sacara taksonomis, lauk téh mangrupa hiji kelompok parafilétik nu hubungan di antarana paling mindeng dipadungdengkeun; babagian nu umum mah nyaéta jadi lauk tanpa rahang (kelas Agnatha, 75 spésiés kaasup belut jeung hagfish), lauk kartilagus (kelas Chondrichthyes, aya 800 spésiés, kaasup hiu), sarta sésana dina kelas lauk ipis (Osteichthyes).

Lauk téh mangrupa golongan sato anu ukuran awakna rupa-rupa pisan: ti hiu anu 16 m nepi ka impun anu ukur 2 cm, malah loba kénéh anu ukuranana leuwih leutik ti impun.

Ékologi 
Urang bisa manggihan lauk ampir di sakabéh awak cai anu badag, boh di darat anu jerona ukur puluhan sénti nepi ka sagara anu jerona rébuan méter.

Klasifikasi 
Lauk mah ngabentuk kelompok parafilétik: sakabéh kumpulan (clade) nu ngandung lauk salawasna ngandung ogé tétrapoda nu lain lauk. Lauk digolongkeun kana sababaraha kelompok utama:
 Conodonta
 Hyperoartia
 Petromyzontidae (lamprey)
 Pteraspidomorphi (lauk tanpa rahang kuna)
 Thelodonti
 Anaspida
 Cephalaspidomorphi (lauk tanpa rahang kuna)
 Galeaspida
 Pituriaspida
 Osteostraci
 Gnathostomata (jawed vertebrates)
 Placodermi
 Chondrichthyes (cartilaginous fish)
 Acanthodii
 Osteichthyes (bony fish)
 Actinopterygii (ray-finned fish)
 Sarcopterygii (lobe-finned fish)
 Actinistia (coelacanths)
 Dipnoi (lungfish)

Pikeun klasifikasi anu leuwih lengkep, mangga tingal artikel vertebrata.

Baca ogé 
 Sato
 Akuarium
 Lauk sagara jero
 Anatomi lauk
 Migrasi lauk
 Nguseup
 Ihtiologi (ulikan ngeunaan lauk)
 Daptar kulawarga lauk
 Daptar ngaran umum lauk
 Ostrakoderma - lauk munggaran
 Lauk prasajarah

Tumbu kaluar 

 70South - information on Antarctic fish 
 A World of Fish Species information and fish care
 Fish database (FishBase)
 Join Ray Mullet in the Fish Olympics!
 Project for children - build a fish mobile with a behavior 
 Fish Keeping 
 Site with one of the largest fish databases in the world
 Reelinthefish.net | Interview with Dr James K. Oliver, Reefbase Scientist 
 Fishy.Us Articles & Particles
 Saltwater & Freshwater Forums
 Help on raising Aquarium Fish
 Aquarium Fish Education
 Fish and Seafood Recipes Cooking With Fish
 Reef aquarium community and learning center
 German Educator in Fisheries, Specialist in Fancy Goldfish and Fishhealth, with Forum and large Picture-Gallery
 Fish  Aquarium simulator for mac.
 AroFanatics Website one of the most popular fish-keeping forum.
 The Aquarium Fish Tank Friend
 Information about fish - Wild Animals Online encyclopedia
 Minnesotas Foremost Fishing, Hunting, and Outdoor Community  - réad Stories, Download our Newsletter, Join our Club!

Chordata
Ékologi akuatik
Laleur téh hartina spésiés serangga naon baé nu kaasup Ordo Diptera. Cirina nyaéta boga jangjang sapasang. Laleur mah geus dalit pisan jeung kahirupan manusa, di antarana aya nu bisa ngabalukarkeun kasakit parna.

Hirup laleur gumantung pisan kana panénjona. Panon majemukna diwangun ku rébuan lénsa nu sénsitip pisan kana gerakan. Malah aya di antarana nu boga panénjo 3D nu akurat pisan. Aya sababaraha laleur, misalna Ormia ochracea, mibanda organ pangrungu nu alus. Nu jadi kadaharan laleur téh rupa-rupa, gumantung ka spésiésna. Laleur-kuda sok ngagembrong tatu mangsana pikeun nyeuseup cairanana, sedengkeun laleur imah ngahakan cairan tina dahareun nu geus diciduhan (ngandung énzim) ku manéhna.

Bilatung

Daur hirup laleur diwangun ku opat hambalan: endog, larva (bilatung), pupa, jeung sawawa. Endogna diteundeun dina daging buruk, bangké sasatoan, atawa na cai nu ngeuyeumbeu - naon baé nu loba ngandung hakaneun pikeun bilatungna. Ukuran bilatung laleur imah kira 9,5-19,1 mm. Dina usum panas, sagenerasi laleur (ti endog nepi ka sawawa) bisa dihasilkeun dina jangka 12-14 poé.

Sababaraha tipeu bilatung nu sok kapanggih ngagimbung bisa dipaké pikeun kaperluan forénsik. Ku nilik hambalan hirupna, bilatung ieu bisa dipaké pikeun nangtukeun waktu jeung asal-muasal organisme nu paéh.

Idéntifikasi bilatung maké hiji klasifikasi nu disebut hambalan "Instar": instar I panjangna kira 2–5 mm, instar II 6–14 mm, sedengkeun instar III 15–20 mm. Ukuran ieu kira-kira sarua jeung 2-3 poé, 3-4 poé, jeung 4-6 poé (pikeun rata-rata laleur imah) ti saprak neundeun endog. ngagunakeun ieu data, ditambah ku tanda-tanda lianna, para élmuwan forénsik bisa nangtukeun iraha kira-kira paéhna.

Mangpaat médis
Ti jaman baheula, bilatung sok dipaké pikeun ngabérésihan tatu nékrotik (baca terapi bilatung).

Tumbu kaluar

Pictures of Flies and Other Observations
Information and Pictures About Flying Insects 
Picture: Fly on a window 
Fly with implanted web server, karya Garnet Hertz.

Sasatoan
Diptera
Kurów mangrupa hiji désa di kidul-wétaneun Polandia, di antara Puławy jeung Lublin, di sisi walungan Kurówka. Désa ieu puseurna hiji gmina (kalurahan) di Propinsi Lublin (Basa Polandia: województwo lubelskie). Pangeusina aya 2.811 urang (2005).

Jéndral Wojciech Jaruzelski lahir di Kurów.
Sistim Operasi (Ing. Operating System, OS) hartina sistim paréntah-paréntah nu dipaké pikeun ngajalankeun komputer.

Élmu komputer
Fosil (tina basa Latin fossus, hartina "beunang ngagali") nyaéta sésa-sésa atawa tapak sasatoan, tutuwuhan, atawa organisme naon baé nu geus ngalaman mineralisasi antukna kaawétkeun. Fosil nyaéta sesa tutuwuhan sareng sasatoan jaman prasejarah nu awét nepikeun ka ayeuna. ku alatan fosil tadi, urang téh tiasa terang kana kumaha mimiti kahirupan. salian ti éta ogé, urang téh tiasa terang kana kumaha anéka forma kahirupan téh robah jeung mekar salila evolusina.

Fosil hirup 
Fosil hirup mangrupa istilah nu dipaké pikeun spésiés-spésiés hirup nu raket pisan hubunganana jeung spésiés nu kapanggih salaku fosil.

Baca ogé 
 Fosil jeung kala géologi
 Bahan bakar fosil
 Kahirupan prasajarah
 Fosil transisi

Sumber rujukan 
 Fossil, Wikipédia édisi basa Inggris per 14 Januari 2006.

Tumbu kaluar 

 Musium Fosil Maya sapanjang Mangsa jeung Evolusi

Fosil
Paléontologi
Vertebrata mangrupa hiji subfilum chordata, nu sacara husus ngawengku sasatoan nu boga tulang tonggong atawa sungsum tulang tonggong. Numutkeun téori, vertebrata mimiti ngalaman évolusi kira 530 taun ka tukang dina mangsa ledakan Kambrian, nu mangrupa bagian tina yuga Kambrian (vertebrata munggaran nu dipikawanoh nyaéta Myllokunmingia). Tulang dina tonggong (atawa kolom vertebral) disebut vertebrae. Vertebrata mangrupa subfilum chordata pangbadagna, nu ngawengku sasatoan nu ilahar dipikawanoh ku manusa (iwal insékta). Lauk (kaasup belut), ampibi, réptil, manuk, jeung mamalia (kaasup manusa) téh kaasup vertebrata. Ciri lianna subfilum ieu nyaéta ayana sistim otot jeung sistim saraf pusat nu sawaréh aya dina jero tulang tonggong. Ciri nu ngawatesan vertebrata nyaéta tulang tonggong atawa sungsum tulang, uteuk nu kawadahan dina tangkorak, sarta rorongkong internal.

Baca ogé 
 Invertebrata
Rorongkong internal nu nyirikeun vertebrata diwangun ku tulang atawa kartilage, atawa, kadang, duanana. Rorongkong ieu mangrupa pangrojong organismena nalika tumuwuh. Ku kituna, vertebrata bisa boga awak leuwih badag batan invertebrata. Rorongkongna ngawengku tangkorak, kolom vertebral sarta dua pasang anggota gerak. Aya ogé nu teu boga anggota gerak, kayaning oray jeung paus, nu numutkeun téorina mah ngaleungit dina prosés évolusina.

Sumber rujukan 
 Vertebrate, Wikipédia édisi basa Inggris per 15 Pébruari 2006.

Tumbu kaluar 

 Tree of Life
 Vertebrate Zoology
 Vertebrate: individual or colony

Chordata