AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Baladéwa atawa Aladara nyaéta salah sahiji tokoh anu aya dina wiracarita Mahabarata. Manéhna putra Prabu Basudéwa, Raja Mandura ti Déwi Mahérah. Baladéwa katelah pinter maénkeun gada, Duryudana jeung Bima ogé jadi muridna. Baladéwa boga kembaran nyaéta Krésna, ngan bédana ari Baladéwa mah kulitna bodas, ari krésna mah hideung. Adina nu séjén ngaranna Déwi Subadra anu dipigarwa ku Arjuna.

Lalakon Hirup
Ti leuleutik, Baldéwa jeung adi-adina geus diungsikeun ka Widarakandang sabab meunang ancaman rék dipaténi ku Kangsa. Di Wirakandang Maranéhna dirorok ku Demang Antyagopa jeung Nyai Sagopi. Baladéwa jadi tukang ngawuluku di Wirakandang.

Keur rumajana Baladéwa katelah Kakrasana guguru ka salah saurang resi jelmaan Batara Brahma. Sanggeus réngsé guguru manéhna dilélér pakarang perang  di antarana: nenggala atawa lenggala, jeung alugora, gada anu boga dua ujung seukeut. Lian ti éta Baladéwa ogé meunang élmu Aji Jaladara anu nyababkeun manéhna bisa hiber leuwih gancang batan batur.

Baladéwa nikah jeung Déwi Érawati, anakna Prabu Salya anu cikal ti karajaan Mandraka. Ti éta garwa, Baladéwa boga dua anak lalaki nyaéta Radén Wisata jeung  Wimuna. Teu lila ti harita Baladéwa ngagantikeun Bapana, Prabu Basudéwa jadi raja di Mandura. Dina Carios Kangsa Adu Jago, dicaritakeun yén Baladéwa babarengan jeung Krésna ngéléhkeun Kangsa.
Nalika Baratayuda lumangsung, Baladéwa teu ilubiung saeutik-eutik acan. Sabab saacan Baratayuda dimulai, Krésna nitah Baladéwa tapa di curug Séwu. Ieu hal dilaksanakeun ku sabab nyaahna krésna ka lanceukna, sangkan lanceukna henteu nelasan pati di Kurusetraref>. Lian ti éta lamun Baladéwa ngiluan, pasti manéhna bakal mihak Kurawa, sedengkeun kasaktén Baladéwa mah hésé euweuh tandinganana ti pihak Pandawa mah.

Sanggeus Baratayuda réngsé, karek Baladéwa sadar yén manéhna geus ditipu ku adina. Dina lalakon Jaya Pupuan dicaritakeun Baladéwa masih sempet ngawasitan tanding gada antara Duryudana jeung Bima. Baladéwa maot nalika Astina diparéntah ku Parikesit, Baladéwa masih sempet ningali panobatan Parikesit.

Referensi

Palaku Mahabarata
Carita biasa, kumpulan carita pondok karya RAF (Rahmatullah Ading Affandi).

Deskripsi Buku
Ieu téh buku kumpulan carita pondok anu munggaran ti RAF, diterbitkeun ku Balai Pustaka di Jakarta dina taun 1959, kandelna 119 kaca. Ieu buku téh mangrupa buku kumpulan carita pondok anu kadua dina sastra Sunda sabada kumpulan carita pondok Dogdog Pangrewong karya GS. Dina taun 1980-an, kalawan gawe bareng Balai Pustaka jeung Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, ieu buku dicitak deui tur ditambahan ku pangjajap ti editor, ukuran buku  20,5 cm x 15 cm,kandelna  112 kaca. Eusina ngamuat  tujuh carita pondok, anu saméméhna kungsi dimuat dina sawatara majalah. Lolobana kasang tukang caritana téh  nyaritakeun kajadina dina mangsa jaman revolusi fisik di Indonésia.

Tokoh nu ngalalkon ngagunakeun gaya "kuring", eusi caritana matak kataji,lantaran gegedéna mah mangrupa kritik sosial, nyindiran ka jalma-jalma bangsa urang harita, utamana para pajuang jaman revolusi kamerdekaan. Tapi najan ngeritik oge, eusina mah henteu togmol, tapi nyamuni, henteu matak nyigeung perasaan hiji golongan atawa individu. Tujuh carita pondok anu dimuat dina ieu buku the ngawengku "Carita Can anggeus", "Warisan", "Masrahkeun Diri Menta Hukuman", "Tuluykeuneun", "Bapa Kuring Mata-mata Musuh", "Nyi Halimah", jeung "Hennie".

Rujukan

Carita pondok Sunda
Bonang nyaéta waditra tradisional anu kaasup kana perangkat gamelan. Ieu waditra dimaénkeun ku cara ditakol maké panakol husus keur bonang.  Bonang mangrupa waditra  anu hampir sarua jeung goong nyaéta bentukna nonjol (disebut penclon), tapi leuwih leutik. Bonang asal kecapna tina kecap Bo=Bobo/ saré jeung nang= benang. Mun ditingali cara masangna, penclon-penclon bonang disimpen di Luhur benang-benang. Bonang disebut ogé kolénang anu mangrupa akronim ti; Nakol- Balé-balé- Benang, ahrtina “Nakol nu aya dina balé-balé nu maké benang. Ancak bonang siga tempat diuk anu maké benang. Sacara umum, bonang téh aya dua, nyaéta bonang barung jeung bonang panerus, bédana ari bonang panerus mah saoktaf leuwih luhur batan bonang barung najan sacara bentuk mah ampir sarua.

Bahan jeung Rancang wangun

Penclon Bonang
Penclon bonang anu jadi sumber sora dijieun tina bahan beusi atawa perunggu. Bonang anu alus mah dijieun tina perunggu. Ngaran-ngaran babagian penclon bonang di antarana: penclon, raray, amis cau.

Ancak Bonang
Ancak bonang  dijieun tina kai, sedengkeun benang  disusun ngaranteng dina kai sangkan penclon bisa disimpen di Luhureun tali bonang. Papasingan ancak bonang di antarana: pongpok nyaéta ujung pangkal ancak, palipid nyaéta wilahan kayu di Luhureun pongpok, minangka hahalang penclon-penclon, papalayu nyaéta bagian hareup jeung tukang waditra, benang-benang (tali) dipaké pikeun nyanggah penclon, jeung soko nyaéta kai anu jadi suku waditra.

Referensi

Tutumbu kaluar
Gamelan

Waditra takol
Gamelan
Dogdog Pangrewong téh buku kumpulan carita pondok karya GS.

Deskripsi Buku
Dogdog Pangrewong téh kumpulan carita pondok anu munggaran terbit di Indonesia dina taun 1930. Lain baé dina basa Sunda, dalah dina basa Indonésia gé kumpulan carita pondok anu mimiti,nyaéta karangan M.Kasim nu judulna Teman Duduk kakara kaluar genep taun sabada Dogdog Pangréwong nyaéta dina taun 1936..Eusi ieu buku téh aya tujuh carita pondok karangan GS..Saha sabenerna éta pangarang anu ngan ngagunakeun ngaran inisial téh, nepi ka kiwari tacan meunang raratan anu bener. Nurutkeun R.Ero Bratakusumah, salah saurang rédaktur Sunda di Balai Pustaka nu panglilana dines di dinya, GS téh cenah inisial tina G. Suwandakusuma, anu kungsi jadi wadana. Tapi ari ceuk M.A. Salmun mah, GS téh inisial tina G.Sastradiredja...

Nepi ka kiwari can kapaluruh saha sabenerna ngaran éta pangarang, tapi asa leuwih merenah katerangan nu kahiji anu bisa dipercaya lantaran dina eusi caritana aya nu ngagambarkeun kahirupan kawadanaan. Ieu buku diterbitkeun ku Balai Pustaka Jakarta dina taun 1930, kandelna 115 kaca, ari citakan kaduana diterbitkeun ku Proyek Penerbitan Buku Bahasa dan Sastra Indonesia dan Daerah, Depdikbud Jakarta, taun 1979.. Sedengkeun citakan katiluna diterbitkeun ku penerbit Rahmat Cijulang, taun 1984, kandelna 148 kaca. Tujuh carita pondok anu dimuat dina ieu buku téh masing-masing nyaéta: “Lembu”, “Dua Paraji”,”Jin”, “Salah Pok”, “Angeun Lekoh”, “Soang”, jeung “Guguyon Dina Bulan Puasa”. .

Rujukan

Carita pondok Sunda
Sastra téh asalna tina kecap Sangsekerta; sas jeung tra. Sas téh akar kecap dina rundayan nu hartina : ngarahkeun; ngajarkeun; ngawulangkeun; méré pituduh atawa paréntah.

Tra téh mangrupa kecap ahiran nu biasana nuduhkeun alat; pakakas; sarana. Jadi Sastra hartina pakakas pikeun miwulang; buku pituduh; buku intruksi atawa buku pangajaran.
Dina budaya Sunda aya nu disebut susastra anu hartina tulisan anu éndah.
Numutkeun A.Teeuw sastra téh etimologina tina basa Yunani téa littera; nu harti saujratna nyaéta tulisan, éta kecap téh tuluy dipaké  ku bangsa Latin, ti dinya nyebar ka sakuliah dunya, di antarana Inggris, Prancis, jeung Belanda.
Harti sastra (tulisan) téh kudu dipaluruh deui dina hubunganana jeung tujuh ciri basa tinulis.
Memang aya poténsi satra dina tujuh ciri basa tinulis tapi ogé sastra henteu idéntik jeung basa tinulis, lantaran aya sastra anu poténsina tina basa lisan nu disebut sastra lisan téa.

Fungsi Sastra
Sastra dipercaya ngandung rupaning mangpaat pikeun kahirupan manusa .
Ajén guna sastra anu paling kakoncara nyaéta :
Éndah hartina sarua jeung méré hiburan atawa kasugemaan
Manpaat hartina lain saukur heuheureuyan tapi kagiatan anu dilaksanakeun kalawan bener mibanda tujuan.

Wangun Sastra Sunda
Aya tilu wangun sastra dina sastra sunda nyaéta prosa, puisi, jeung drama.
Prosa nyaéta karangan dina rakitan basa sapopoé; lancaran, tanpa ngolah atawa ngatur intonasi anu matok. Warna prosa aya nu heubeul, jeung aya nu anyar. Karya sastra Sunda nu heubeul dina wangun prosa nyaéta dongéng.
Puisi nyaéta karangan nu basana dirakit pinuh ku wirahma, kauger ku wangun jeung diksi, ungkara kalimahna henteu lancaran. Puisi sunda dina wangun heubeul aya nu nagjujud carita saperti : pantun jeung wawacan, sedengkeun anu teu ngawangun sastra saperti : mantra, kakawihan, sair, jeung pupuh.
Drama

Rujukan
Paré  nyaéta pibéaseun nu dipelak di huma atawa sawah.
Rupa-rupa paré téh nyaéta ségon, bulu, bulu hideung, ceré, ketan, cahaya, jampang, gundil, harayhay, marus, endog.

Sajarah Singget
Paré kaasup genus Oryza L anu ngawengku leuwih kurang 25 spesies, sumebar di wewengkon tropik sarta wewengkon sub tropik kawas Asia, Afrika, Amérika sarta Australia. Nurutkeun Chevalier sarta Neguier paré asalna ti dua benua. Oryza fatua Koenig sarta Oryza sativa L asalna ti benua Asia, sedengkeun jenis paré lianna nyaéta Oryza stapfii Roschev sarta Oryza glaberima Steund asalna ti Afrika kulon.
Paré anu aya ayeunamangrupa persilangan antara Oryza officinalis jeung Oryza sativa f spontania. Awalna, di Indonésia pepelakan paré dilakukeun di wewengkon taneuh garing kalawan ngagunakeun sistim huma, pamustunganana jelema usaha ngamantepkeun basil usahana ku cara nyieun saluran cai wewengkon anu curah hujanana kurang. Pepelakan paré anu bisa tumuwuh kalawan alus diwewengkon tropis nyaéta Indica, sedengkeun Japonica loba diusakan di wewengkon subtropika. Salian ti éta, paré mangrupa pepelakan pangan jukut rumpun. Pepelakan tatanén kuno asalna ti dua benua nyaéta Asia sarta Afrika Kulon tropis sarta subtropis. Bukti sajarah némbongkeun yén melak paré di Zhejiang (Tiongkok) geus dimimitian dina 3.000 taun SM. Fosil siki paré sarta gabah kapanggih di Hastinapur Uttar Pradesh India kira-kira taun 100-800 SM. Sajaba Tiongkok jeung India, sawatara wewengkon asalna paré nyaéta Bangladesh Kalér, Myanmar, Thailand, Laos jeung Vietnam.

Nincak umur paré geus culcel bijil buahna, di saung ogé mimiti haneuteun nu ngadon tunggu sawah ngagebahan hama manuk  piit jeung sajabana.
Nu tunggu di saung ilaharna ibu-ibu jeung barudak, ku sabab salakina mah ngadon garawé di kebon atawa nyiar suluh.
Tunggu paré disaung téh ilaharna ti mimiti wanci pecat sawed nepika lingsir ngulon, mangsa geus surup panon poé kakara ninggalkeun saung baralik ka imahna séwang-séwangan.

Hama paré
Hama paré anu remen ngaganggu kana pepelakan paré, kayaning:
 Beurit (Rattus argenitiventer)
 Penggerek batang (Scirpophaga sp.)
 Wereng coklat (Bilaparvata lugens)
 Wereng héjo (Nephotettix virescens)
 Kéong mas (Pomacea canaliculata L.)
 Walang sangit (Leptocorisa sp.)

Mangpaat
Béas mangrupa kadaharan utama anu ngandung karbohidrat di sababaraha  nagara Asia. Lamun nagara-nagara séjén kawas di benua Éropa, Australia sarta Amérika mah ngadahar béas téh leuwih saeutik ti batan nagara Asia. Sajaba ti éta, jarami paré ogé bisa dipaké jadi panutup taneuh dina hiji usaha tani.

Galéri prosés tatanén

Rujukan

Poaceae
Paré
Tatanén
Tiung atawa Kudung mangrupa sarupaning saléndang anu nutupan sawaréh atawa sakabéh bagéan luhur sirah jeung buuk awéwé. Tiung bisa dipaké pikeun sababaraha tujuan, saperti pikeun ngahaneutkeun awak, pikeun kaberesekaan, pikeun fashion, atawa jang nunjukkeun jati diri kalawan alesan ageman, nyumputkeun kagundulan, pikeun kasopanan jeung sajabana.

Jenis 
Tiung bisa jadi hiji hal anu patali jeung kaagemanan. Misalna, awéwé Yahudi Ortodoks anu enggeus nikah diwajibkeun pikeun nutupan buuk maranéhanana, seseringna maké tiung anu dipikawanoh salaku tiche atawa snood, saluyu jeung papagon kasopanan tzniot.

Tiung ogé dipaké ku para awéwé Kristen Katolik nalika ngalaksanakeun Misa atawa Ékaristi. Tiung anu sok dipaké ku awéwé Kristen disebut Tiung Misa atawa Mantilla. Sabenerna tradisi ieu enggeus lila aya di jero Garéja pikeun saurang awéwé supaya maké tiung Misa (Mantilla) nalika Parayaan Ékaristi. Malahan mah geus ilahar ti jamanna Rasul Paulus, tapi beuki lila, tradisi ieu geus mulai leungit di jaman kiwari anu geus modéren. Ngan, sababaraha mangsa katukang, pamakéan Tiung Misa geus mulai diwanohkeun deui ku Garéja kusabab ma'na pamakéannana anu kacida muliana, tapi pamakéan tiung Misa ieu lain hiji hal anu wajib pikeun awéwé, tapi mangrupa hiji bentuk dévosi jeung bentuk kata'atan atawa ka handapan haté ka Allah nalika miluan Parayaan Ékaristi. Buuk awéwé Katolik ogé mangrupa hiji makuta kahormatan, ku sabab éta, awéwé maké tiung téh nyaéta bentuk pikeun nunjukkeun kahormatan maranéhannana, anu ku Allah parantos dipaparinan kahormatan éta.

Tiung jeung jilbab pangilaharna dipaké ku awéwé Muslim. Papakéan Islam diantarana burkak, chador, niqab, dupatta, jeung anu séjénna. Kecap Arab hijab, anu ngarujuk kana tingkah laku sopan jeung papakéan, sering dipaké pikeun ngajelaskeun tiung anu dipakéna ku awéwé muslim.

Galéri

Bédana Tiung (Khimar) jeung Jilbab (Baju kurung) 
Khimar (Tiung) Kawajiban di tiung aya dina Al Qur’an surat An-Nur (24) ayat 31. Artina : “….Jeung geus diparéntahkeun sangkan tiung (khimar) téh nutupan kerah bajuna _juyuub)…”. Jilbâb (baju kurung) Jilbab nyaéta baju anu mangrupa budaya orang Arab. Tapi ku turuna ayat ieu mangka jilbab jadi budaya Islam jeung jadi baju pikeun muslimah di sakabéh alam dunya nalika ka luar imah. Ku sabab jilbab asalna tina budaya Arab mangka orang Arab anu leuwih mikanyaho gambaran jilbab téh jiga kumaha. Anapon wangenan jilbab téh dijelaskeun dina kamus al-Muhith nyaéta baju anu logor pikeun awéwé anu bisa nutupan baju imahna saperti milhafah (mantel) atwa baju kurung.  Tafsir Jalalain (jilid 3:1803) Kawajiban di jilbab diterangkeun dina Al Qur’an Surat Al-Ahzâb (33) ayat 59. Anu artina : “Hai Nabi, béjakeun ka pamajikan, barudak awéwé jeung pamajikan-pamajikan jalma mukmin diparéntahkeun sangkan make jilbab nutupan awakna. Sangkan maranéhanana dipikawanoh, ku lantaran  éta maranéhna teu di ganggu. Jeung Alloh anu Maha Panghampura jeung Maha Mikanyaah.”

Tempo ogé 
 Kontroversi ngeunaan pakéan Islam di Éropa
 Kontroversi hijab di Turki
 Jilbab
 Salwar Kameez
 Dupatta

Rujukan 

Islam
Républik Kroasia mangrupa salah sahiji nagara di Éropa nu tepung wates jeung Laut Adriatik di kidul, Sérbia di wétan, Slovénia jeung Hungaria di kalér, sarta Bosnia jeung Hérzégovina sareng Monténégro di tenggara. Ibu kotana nyaéta Zagreb. Dina sajarahna, nagara ieu mangrupa nagara républik pikeun Républik Sosialis Féderal Yugoslavia. Nagara ieu misah jeung mibanda kamerdékaanna dina taun 1991 jeung minangka kandidat ti anggota Uni Éropa.

Wewengkon 
Kroasia dibagi kana 20 zupanija (county) jeung Zagreb mangrupa salah sahiji kota kabupatén.

Tumbu kaluar 

  Situs resmi 
  Situs resmi pariwisata
  Kroasia

Réferénsi 

 
Nagara di Éropa Tengah
Ganja kaasup kana narkotika golongan 1 anu poténsina gedé pisan kana nimbulkeun katergantungan jeung dipahing dimangpaatkeun pikeun ubar.

Fakta Umum
Tangkal ganja anu digaringkeun, dikuluntungkeun jiga roko. 
Anu kaasup kana ganja nyaéta hashis.
Ngandung tétrahydrocannabinol (THC) nu psikoaktip sarta ngabalukarkeun katergantungan.
Sanggeus dipaké, zat anu dikandung bisa cicing dina jero awak, lilana bisa saminggu.

Pangaruh anu Langsung Karasa
Denyut nadi naék, suhu awak turun.
Mata beureum, lelembéé sarta tikoro garing.
Loba omong, rarasaan gumbira, rasa kumalayang, rasa lapar jeung haus leuwih ningkat.
Kamampuh ngalaksanakeun pancén anu ngabutuhkeun konséntrasi sarta koordinasi jadi kaganggu.

Pangaruh Jangka Panjang
Bisa ngalaman halusinasi, paranoia (gangguan jiwa nu rarasaanana diudag-udag), turunna motipasi, kalaléder, babari katépaan panyakit, sarta katergantungan.

Pangaruh dina Sistim Awak Manusa
Sistim Sarap Puseur : bisa ngabalukarkeun kana leungitna kamampuh nginget(memori) atawa teu mampuhna ngabédakeun mana nu penting jeung mana anu teu penting sarta bisa ngabalukarkeun karusakan uteuk.
Sistim Pernapasan : ngaronjatna risiko panyakit bayah kronis  (bronkitis, kanker), leuwih gedé ti batan ngaroko.
Sistim Pencernaan jeung Réproduksi : nambah napsu barang dahar, nguranganana kadar hormon téstostéron keur lalaki, nu ngabalukarkeun nguranganana kasuburan, sarta gangguan mén, jeung risiko interfertilisasi(euweuh kasuburan) keur awéwé.

Poto-Poto Ganja

Referensi

Narkotika
Tutuwuhan ubar
Lélé nyaéta jenis lauk cai anu awakna panjang tur kulitna leueur, euweuh sisitan. Anak Lélé dina basa Sunda disebut "nanahaon". Lélé teu bisa hirup dina cai asin atawa payau, biasana hirup di walungan anu caina laun, ranca, talaga, sérang anu kakeueum ku cai.  Lauk lélé miboga sipat noctural, nyaéta aktip usik néangan kadaharan ti peuting.  Upama beurang mah cicing tur nyumput dinu poék. Di alam lauk lélé kawin dina usum ngijih.

Jenis 
Di Indonesia aya 6 (genep) rupa lauk lélé anu bisa dimekarkeun nyaéta Clarias batrachus, dipikawanoh minangka lauk lélé (Jawa), lauk kalang (Sumatera Barat), lauk maut (Sumatera Utara), sarta lauk pintet (Kalimantan Timur). Clarias teysmani, dipikawanoh minangka lélé Kembang (Jawa Barat), Kalang bodas(Padang). Clarias melanoderma, anu dipikawanoh minangka lauk cucuk (Sumatera Selatan), wais (Jawa Tengah), wiru (Jawa Barat). Clarias nieuhofi, anu dipikawanoh minangka lauk lindi (Jawa), limbat (Sumatera Barat), kaleh (Kalimantan Selatan). ' 'Clarias loiacanthus, anu dipikawanoh minangka lauk keli (Sumatera Barat), lauk penang (Kalimantan Timur). Clarias gariepinus, anu dipikawanoh minangka lélé dumbo (Lélé Domba), King catfish, asalna ti Afrika.

 Kandungan 
 Daging lele ngandung:
 Kadar air (%) 78,5 47,1 
 Sumber energy (cal.) 90 54 
 Protein (gr) 18,7 11,2 
 Lemak (gr) 1,1 0,7 
 Kalsium (Ca) (mgr) 15 9 
 Phosphor (P) (mgr) 260 156 
 Zat besi (Fe) (mgr) 2 1,2 
 Natrium (mgr) 150 90 
 Thiamine (vit B1) (mgr) 0,10 0,06 
 Riboflavin (vit B2) (mgr) 0,05 0,03
 Niacin (mgr) 2,0 1,2 

 Mangpaat 
Salian ti mangpaat pikeun sumber kadaharan, lélé ti jenis C. batrachus'' ogé bisa dimangpaatkeun minangka lauk pajangan atawa lauk hias. Saupama melak léle di sérang bisa méré mangpaat pikeun numpes hama paré, sato gegemetan, alatan mangrupa salah sahiji kadaharan alami lauk lélé. Lauk lélé ogé bisa diramu jeung sagala rupa bahan ubar séjén pikeun ubar mengi, kasakit awewe anu teu teratur, mimiseun, kiih getih jeung réa-réa deui.

Referensi 

Siluriformes
Sato ingon
Chordata
Lauk darat
Mujaér atawa Jaér nyaéta lauk cai anu biasa didahar ku jalma, wangun awakna gepéng, warnana hawuk, coklat atawa hideung. Ieu lauk asalna ti Afrika sarta mimiti kapanggih di Indonesia ku bapa Mujair di muara walungan Sérang basisir kidul Blitar Jawa Timur dina taun 1939. Lauk mujaér gancang badagna. Panjang total awak panggedéna nyaéta 40 cm, loba dibudidayakeun di Jawa Barat, Jawa Tengah, Sumatera, jeung Kalimantan.
Mujaer kaasup sato omnivor, di alamna muajer biasa ngadahar tutuwuhan cai, diatom, chlorophycéae, dinophycéae jeung crustaséa, sedengkeun anakna dahar fitoplankton jeung zooplankton.
Ciri-ciri mujaér bikangna nyaéta aya 3 liang dina urogenetial nyaéta bool, liang kaluarna endog sarta liang kaluarna urin. Tungtung cécépét boga warna beureum sepa, warna beuteung leuwih bodas, warna gado ogé bodas, sarta lamun beuteungna distriping henteu ngaluarkeun cairan. Sedengkeun ciri-ciri mujaér jaluna nyaéta dina pakakas urogenetial ngan aya dua liang nyaéta; bool, sarta liang kaluarna spérma sakaligus liang kaluarna urin. Tungtung cécépét boga warna beureum caang, warna beuteung jeung gado leuwih poék, sarta lamun beuteung distriping baris ngaluarkeun cairan.

Referensi

Cichlidae
Sato ingon
Chordata
Lauk darat
Dina kitab Safinatun Najah, orat téh aya opat (4) bagian, nyaéta:
Orat lalaki sacara mutlak (boh nalika solat boh henteu)jeung orat budak awéwé (amat) antara bujal jeung tuurna.
Orat awéwé merdika nalika solat nyaéta sakujur awakna, iwal beungeut jeung dua dampal leungeunna.
Orat awéwé merdika jeung awéwé budak (amat) nalika di hareupeun lalaki séjén nyaéta sakujur awakna.
jeung nalika di hareupeun muhrimna jeung nalika di hareupeun hiji awéwé nyaéta antara bujal jeung tuurna.

Sanajan kitu, éta henteu mewakili seluruh agama Islam. Nanging éta téh pendapat sabagéan ulama, lantaran batas orat awéwé téh diperselisihkeun antara para ulama, aya anu bilang batas orat awéwé téh sakujur awakna, aya ogé nu bilang batas orat awéwé téh sakujur awakna, iwal panon kéncana, aya ogé nu bilang batas orat awéwé téh sakujur awakna, iwal beungeut, dampal leungeun jeung dampal sukuna, aya ogé nu bilang batas orat awéwé téh tiasa disesuaikeun jeung adat istiadat.

Haram hukumna maké pakéan anu carang pikeun kaom awéwé sabab kaén anu carang henteu nutupan orat.

Ti Aisyah r.a. yén Asma binti Abu Bakar r.a. kungsi asup ka tempat Nabi SAW, sedeng manéhna maké kaén anu carang, mangka Rosululloh ngalieus ti inyana, sareng dawuhna: "Ya Asma, saéstuna awéwé-awéwé lamun geus tepi manéhna kana mangsa héd (balég), mangka henteu patut deui ka manéhna, ditingali ku jalma lian awakna, iwal ieu jeung ieu." (Riwayat Abu Daud)
Tina katerangan éta, mangka jelas yén awéwé wajib nutupan sakujur awakna, iwal beungeut jeung dampal leungeunna.

Nanging, hadis anu ti Aisyah téa téh teu dianggap sahih ku kabéh ulama, ceuk sabagéan ulama, hadis anu ti Aisyah téa téh sifatna mursal (teu meunang dijadikeun rujukan). Paingan, aya ulama anu bilang bilang batas orat awéwé téh sakujur awakna, aya ogé nu bilang batas orat awéwé téh sakujur awakna, iwal panon kéncana, aya ogé nu bilang batas orat awéwé téh sakujur awakna, iwal beungeut, dampal leungeun jeung dampal sukuna, aya ogé nu bilang batas orat awéwé téh tiasa disesuaikeun jeung adat istiadat.

Rujukan

Islam
Surat
nyaéta alat komunikasi anu ngagunakeun basa, sangkan informasi atawa warta bisa katarima ku nu maca. Ti jaman baheula nepi ka ayeuna jalma teu bisa leupas tina kapentingan jeung jalma lian boh nu aya di sabudeureunana, boh nu aya di jauhna. Ngaliwatan surat, sagala béwara, pernyatan, katerangan, pamérédih, laporan, jeung pamondah bisa gampang kaharti maksudna.jaman baheula mah wangun surat kacida basajanna, boh cara nulisna, boh cara ngirimkeunana. Sok sanajan ayeuna alat komunikasi  geus sakitu  majuna saluyu jeung kamajuan téknologi, peranan surat angger dipikabutuh.

Jenis-jenis Surat
Surat kulawarga: sipatna kakulawargaan dina hirup kumbuh sapopoé saperti antara sobat jeung sobat, anak jeung kolot, lanceuk jeung adi.
Surat Niaga: ditulis ku jalma anu bagerak dina lapangan buniaga jeung pausahaan, eusina ngeunaan buniaga.
Surat Dines,ditulis ku lembaga/ instansi pamaréntah/ swasta, eusina ngeunaan kadinesan jeung sagala formalitasna.
Surat Organisasi, ditulis ku organisasi anu sipatna merjuangkeun gagasan organisasi.

Kauntungan Surat
Surat kaitung praktis.
Surat leuwih irit
Surat leuwih éféktif

Babagian Surat
Puhu Surat,nuduhkeun idéntitas lembaga/ organisasi, biasana biasana dikaluarkeun ku lembaga, pausahaan, organisasi/ instansi.
Tempat jeung Titimangsa, tempat nuduhkeun lokasi nalika nulis surat, titimangsa nuduhkeun tanggal nalika nulis surat.
Nomer Surat, dicantumkeun sangkan gampang nalika sawaktu-waktu dibutuhkeun.
Lampiran, nuduhkeun dokumén anu dihijikeun kana surat.
Hal, poko eusi surat
Alamat, dimimitian ku kecap kahatur.
Salam bubuka, kalimah bubuka minangka panghormat di awal surat.
Paragraf bubuka, saméméh asup kana inti pasualan, minangka panganteur kana inti.
Eusi Surat, masalah poko dina surat.
Panutup, ahir surat anu sipatna harepan, paneges tur aya hubunganana jeung sopan santun.
Salam Panutup
Tanda tangan 
Tembusan, pikeun ngagampangkeun pamariksaan lamun aya pihak séjén anu aya patalina jeung éta surat.

Catetan

Komunikasi
Tutunggulan asal kecapna tunggul anu hartina ciri;nyaéta nutugan lisung ku hulu halu ku sababaraha urang awéwé. Tutunggulan téh dilakukeunana di jaman baheula sababaraha poé(biasana pitilupoéeun deui) méméh kariaan, minangka ngingetan ka tatangga atawa ngingetan salelembur supaya jadi tunggul (ciri). Biasana tutunggulan jadi tunggara pikeun masarakat yén aya nu rék hajat Lagu dina tutunggulan biasana Gondang; dina keur tutunggulan biasana lamun ninggang di parawan sok ditalaksir ku jajaka. Tutunggulan kiwari jadi salah sahiji kasenian tradisional. Baheula saméméh aya mesin héler, masarakat maké tutunggulan jang nutu paré. Kiwari mah kasenian anu maké halu jeung lisung ieu dijadikeun kasenian tradisional hususna ku masarakat Subang-Jawa barat anu sering di festivalkeun. Sakumaha kasenian sacara umum, dina kasenian tradisional tutunggulan ogé lian ti aya unsur éstétikana tapi aya ogé ajén-ajén séjén anu ngawengku ajén sosial kayaning gotong royong, katartiban, jeung kateraturan atawa kadisiplinan.
Seni Tutunggulan atau Ngarempug Nutu (menumbuk padi bersama) biasana aya dina acara Ngaleunggeuh. Bédana lamun dina Tutunggulan, paré ngan saukur Tamba Kadengda (saukur syarat),tapi dina seni Ngaleunggeuh, paré anu dipaké dina tutunggulan dijadikeun bekel acara hajatan atawa salametan éta sorangan. Masarakat nalika ngadéngé tutunggulan langsung surti yén dina waktu anu teu lila deui aya nu rék hajat. Sabada ngadéngé sora tutunggulan maranéhna nataharkeun bahan-bahan anu rék dibikeun ka nu rék hajat. Nalika dua atawa tilu poé saméméhna éta bahan-bahan anu geus ditatahrkeun di anterkeun ka nu rék hajat.Biasana geus mangrupa kadaharan jadi kayaning Opak, Rangginang, Wajit, bungbuahan kayaning cau aya ogé anu nganteuran béas.

Referensi

Kesenian
Adat budaya sunda
Hihid nyaéta alat keur ngageberan sangu nalika diakeul.Hihid téh ngaran parabot di pawon anu dijieunna tina anyaman awi anu dianyam salah sahiji sisina dibéré gagang atawa panyekelan tina awi . Lian ti dipaké keur ngageberan waktu ngakeul, hihid ogé sering dipaké pikeun ngageberan areng nalika meuleum kadaharan kayaning saté, jagong, jeung sajabana . Hihid téh parabot anu wangunna pasagi sarta aya gagangan kawas bandéra.

Referensi

Parabot dapur tradisional Sunda
Anyaman
Goong nyaéta salah sahiji waditra takol dina perangkat gamelan pélog, saléndro atawa degung. Pungsi goong nyaéta minangka panutup nada. Ngaran goong mangrupa hasil tina sora éta waditra sorangan, lamun ditakol sorana Gong. Goong miboga bentuk nu panggedéna lamun dibandingkeun jeung waditra séjén saperti bonang jeung jeung long. Goong miboga sababaraha bentuk di antarana: goong gantung, goong buyung, goong tiup, goong bendé, jsté

Bahan jeung Rancang Wangun

Goong gantung
Goong gantung miboga bentuk buleud, miboga penclon anu dijieun tina logam beusi atawa perunggu. Ukuran diamétérna 90–105 cm. Penclonna miboga diamétér 7–10 cm. Papasingan bagian goong di antarana: Raray goong nyaéta bagian sakuriling penclon; Manis raray nyaéta bagian sakuriling raray; taktak nyaéta bagian sakuriling manis raray; awak nyaéta awak goong anu ukuranna 8–12 cm; nu terahir nyaéta lalambé mangrupa bagian goong nu handap.

Goong Buyung
Goong buyung nyaéta goong anu dijieun tina perunggu atawa beusi, bentukna mangrupa wilahan anu dibagian tengahna miboga penclon. Disebut goong buyung sotéh lantaran resonator/ gema sorana dijieun tina buyung atawa gentong wadah cai. Kaayeunakeun résonator goongna sok dijieun tina kai. Di Daérah Karawang atawa Bekasi goong buyung disebut Goong Angkog.

Goong Tiup
Goong tiup nyaéta goong anu dijieun tina awi gombong, diaménkeun ku cara ditiup. Pungsina bisa jadi goong gedé jeung goong leutik (kempul).  Gedé-leutikna sora gumantung kana cara ngésér jeung ngatur panyocok nu aya dina awi.

Ragam Hias
Ilaharna goong gantung anu boga ragam hias mah. Ragam Hiasna ogé ngan aya dina kakanco (paragi ngagantungkeun goong) wungkul, dianatarana: oray naga mangrupa simbul bujangga; Lauk mas mangrupa simbul kamakmuran; Kalamakara/Raksasa mangrupa simbul Katabahan jeung kakuatan pikeun nyingkahan sabangsaning iblis.

Cara Nabeuh
Hampir sakabéh jenis goong dimaénkeun ku cara ditabeuh maké panakol husus. Ngan sok béda-béda posisi nakolna, misal goong gantung mah ditakol ka arah gigir, ari goong buyung mah ditakol ka arah handap kawas nakol jeung long. Alat panakolna buleud, dibungkus ku kaén manglapis-lapis, dicekel ku leungeun katuhu, ditakolkeun ka penclonna. Goong leutik (kempul) jeung goong buyung mah kudu diténgkép maenkeunana, ngarah sorana teu panjang teuing.

Referensi

Tutumbu Kaluar
 Gamelan

Waditra takol
Gending Sriwijaya mangrupa lagu jeung tari tradisional masarakat Kota Palembang, Sumatera Selatan. Melodi lagu Gending Sriwijaya ditabeuh keur mirig Tari Gending Sriwijaya. Boh lagu atawa tarian ieu ngagambarkeun kaluhungan budaya, kajayaan, jeung kaagungan kamaharajaan Karajaan Sriwijaya anu kungsi digjaya ngahijikeun wilayah kulon Nusantara.

Rumpaka Lagu Gending Sriwijaya 

Di kala ku merindukan keluhuran dahulu kala Kutembangkan nyanyian lagu Gending Sriwijaya
Dalam seni kunikmati lagi zaman bahagiaKuciptakan kembali dari kandungan Sang Maha Kala
Sriwijaya dengan Asrama Agung Sang Maha GuruTutur sabda Dharmapala Sakyakhirti Dharmakhirti
Berkumandang dari puncaknya Seguntang Maha MeruMenaburkan tuntunan suci Gautama Buddha sakti.

Borobudur candi pusaka zaman SriwijayaSaksi luhur berdiri teguh kokoh sepanjang masa
Memahsyurkan Indonesia di tengah AsiaMelambangkan kéagungan sejarah Nusa dan Bangsa
Taman Sari beserta emas perak Sri KsetraDengarkanlah bualan bagai di Surga Indralaya
Taman puji turunan Maharaja SyailendraMendengarkan irama lagu Gending Sriwijaya. Tari Gending Sriwijaya 

Tarian ieu dipintonkeun keur mapag sémah istiméwa nu datang ka daerah éta, saperti présidén, menteri kabinet, prsidén ti nagara tatangga, duta-duta besar atawa anu dianggep satingkat jeung éta. Biasana pangibing jumlahna 13 jalma.

Keur mapag tamu agung ieu dipintonkeun tarian tradisional salah sahijina nyaéta Gending Sriwijaya, tarian ieu asalna ti mangsa kajayaan kamaharajaan Karajaan Sriwijaya di dayeuh Palémbang anu nempokeun sikep tuan rumah anu ramah, gumbira, sarta bagja, tulus ka sémah anu istiméwa éta.

Tarian Gending Sriwijaya dipintonkeun ku salapan urang pangibing ngora sarta gareulis anu maké busana adat Aesan gedé, Selendang Mantri, paksangkong, Dodot jeung Tanggai. Aranjeunna mangrupa pangibing inti anu dikawal ku pangibing séjén mawa payung sarta tumbak. Sedengkeun ditukangna aya nu ngawih Gending Sriwijaya. Namung ayeuna peran nu ngawih sarta musik pamirigna geus diganti ku nu leuwih modérn saperti mp3 atawa tape recorder. Di wangun aslina musik pamirig ieu kawengku ku gamelan jeung goong. sedeng peran pangawal sok dileungitkeun, utamana lamun tarian ieu dipintonkeun dina gedung atawa panggung jero rohangan. Pangibing panghareupna mawa tepak salaku sekapur sirih keur disembahkeun ka sémah istiméwa anu datang, diiring ku dua pangibing anu mawa pridon anu dijieun tina kuningan. Sekapur Sirih'' ieu nurutkeun aslina ngan dilakukeun ku putri raja, sultan, atawa bangsawan. nu mawa pridon biasana nyaéta babaturan deukeut atawa inang pangasuh putri.

Catetan

Kasenian Indonésia
Lagu
Prasasti Telaga Batu kapanggih di daerah Sabokingking, Kel. 3 Ilir, Kec. Ilir Timur II, Kota Palembang, Sumatra Selatan, di taun 1950-an. Prasasti ieu kiwari disimpen di muséum Nasional kalawan No. D.155. Di wewengkon prasasti éta di taun-taun sateuacanna kapanggih leuwih ti 30 siki Prasasti Siddhayatra. Babarengan jeung Prasasti Telaga Batu, prasasti-prasasti éta kiwari aya di muséum Nasional, Jakarta.

Prasasti Telaga Batu dipahat dina hiji watu andesit anu geus dibentuk sakumaha hiji prasasti anu ukuran luhurna 118 cm sarta lebarna 148 cm. di bagéan luhurna aya hiasan tujuh hulu naga, jeung di bagéan tengahna aya jiga pancuran tempat ngalirkeun cai. Prasasti ieu ditulis dina aksara Pallawa kalawan ngagunakeun basa Melayu Kuno.

Transliterasi Prasasti 
Tulisan anu dipahat di prasasti rada panjang, namung sacara gurat badag eusina ngeunaan kutukan saha waé anu ngalakukeun kajahatan di kadatuan Sriwijaya sarta teu taat ka paréntah dātu. Casparis nyawang yén jalma-jalma anu disebatkeun dina prasasti ieu mangrupa jalma anu kategorina bahaya sarta boga potensi keur ngalawan ka kadatuan Sriwijaya nepi ka perlu disumpah.

Disebutkeun jalmana nyaéta mimiti putra raja (rājaputra), menteri (kumārāmātya), bupati (bhūpati), panglima (senāpati), Tokoh lokal(nāyaka), bangsawan (pratyaya), raja bawahan (hāji pratyaya), hakim (dandanayaka), Pupuhu buruh (tuhā an vatak = vuruh), Pangawas pagawé rendah (addhyāksi nījavarna), ahli sanjata (vāsīkarana), tangtara (cātabhata), pajabat pengelola (adhikarana), karyawan toko (kāyastha), pangrajin (sthāpaka), kaptén kapal (puhāvam), padagang (vaniyāga), palayan raja (marsī hāji), jeung budak raja (hulun hāji).

Prasasti ieu salah sahiji prasasti kutukan anu panglengkepna dina nyantumkeun ngaran-ngaran pajabat pamaréntahan. sababaraha sajarahwan nganggep ayana prasasti ieu, diyakinan puseur Sriwijaya éta aya di Palembang sarta pajabat-pajabat anu disumpah éta tangtuna aya di puseur dayeuh karajaan. Soekmono nyawang dumasar prasasti ieu teu mungkin Sriwijaya aya di palembang ku sabab ayana katerangan anceman kutukan ka saha waé anu doraka ka kadatuan, jeung ngajukeun usulan Minanga saperti dina Prasasti Kedukan Bukit anu diasumsikeun aya di Candi Muara Takus salaku puseur dayeuh Sriwijaya.

Tempo Ogé 
 Prasasti Kedukan Bukit

Catetan

Prasasti di Indonésia
Karajaan
Kandaga kecap nyaéta kumpulan sakumna kecap anu dipikaharti ku jalma pamaké hiji basa atawa sakumna kekecapan anu kamungkinan baris dipaké ku éta jalma pikeun nyusun kaliwan anyar. Kabeungharan kandaga kecap hiji jalma kalawan umum dianggap mangrupa gambaran tina intelejénitas atawa tingkat pangaweruhna. Alatan kitu réa ujian standar, saperti Scholastic Aptitude Test (SAT), anu méré patalékan pikeun nguji kandaga kecap.

Nambahanana kadaga kecap pikeun hiji jalma kalawan umum dianggap mangrupa bagian anu penting boh tina prosés diajar hiji basa boh kamekaran kamampuh hiji jalma dina hij basa anu geus dikawasa. Murid sakola mindeng diajarkeun kekecapan anyar minangka bagian tina mata pelajaran nu tangtu jeung réa ogé jelema sawawa anu nganggap yén pangwangunan kandaga kecap minangka hij kagiatan anu narik jeung édukatif.  

Numutkeun Harimurti Kridalaksana, kandaga kecap (kosakata) téh nyaéta (1) komponén basa anu muat kalawan informatif ngeunaan harti jeung dipakéna kecap dina basa; (2) kabeungharan kecap anu dipibanda saurang panyatur, panuls atawa hiji basa; jeung (3) daptar kecap anu disusun siga kamus, tapi maké pedaran anu singget jeung praktis.

Réferénsi

Linguistik
Seni pintonan (ᮞᮨᮔᮤ ᮕᮤᮔ᮪ᮒᮧᮔᮔ᮪) (basa Inggris: performance art) nyaéta salah sahiji cabang seni anu tujuanana pikeun mintonkeun, magelarkeun jeung nunjukkeun hiji wangun kasenian.

Schecner (1988: 30) nétélakeun yén pintonan nyaéta hiji aktifitas anu dilakukeun ku individu atawa kelompok di hareupeun kelompok éta sorangan atawa kelompok séjénna. Kalawan napak kana harti pintonan éta, tétéla yén pintonan téh kudu bisa ditingali jeung dirasa kalawan ni’mat boh pikeun paminton boh pikeun panongtonna. Upama kecap pintonan ditambahan kecap seni di hareupeunana, mangka ngandung harti “pintonan anu boga ajén seni”, kayaning tari, musik, drama jrrd.
Anu digelarkeun minangka pintonan hareupeun panongton.

Dina seni pintonan téh sakurang-kurangna aya tilu unsur anu jadi dadasarna nyaéta ayana karya seni, tempat pintonan, jeung panongtong (aprésiator).

Réferénsi 

Seni
Seminar (ᮞᮨᮙᮤᮔᮁ )umumna mangrupa hiji wangun pangajaran akademis, boh di hiji universitas boh nu dibikeun ku hiji organisasi komérsial atawa profésional.  Kecap 'seminar' asalna tina kecap basa Latén "seminarium", anu hartina ‘’taneuh pikeu melak binih’’.

Hiji kagiatan seminar biasana mibanda fokus kana hiji topk nu husus jeung anu haladir bisa milu partisipasi kalawan aktif. Seminar mindeng dilaksanakeun ngaliwatan hiji dialog jeung saurang moderator seminar, atawa ku cara nepikeun hiji présentasi hasil panalungtikan dina wangun anu leuwih formal. Biasana para pamilon téh lain saurang nu anyar dina topik anu didiskusikeun. Sistem seminar boga gagasan anu leuwih ngaraketkeun pamilon kana topik anu dipedar. Dina sababarhaa seminar ogé sok dilakukeun kagiatan tanya-jawab jeung debat. Seminar mibanda sifat anu leuwih informal dibandingkeun sistem kuliah di kelas dina hiji pangajaran akademis.

Di sababaraha universitas Éropa, hiji seminar téh bisa ngandung harti kelas kuliah anu gedé, hususna nalika dibawakeun ku ahli anu kamashur. Rohangan seminar anu nyumponan nyaéta hiji rohangan anu ngamungkinkeun interaksi aktif sakumna pamilon seminar.

Réferénsi

Akademik
Psikolinguistik (ᮕ᮪ᮞᮤᮊᮧᮜᮤᮍᮥᮄᮞ᮪ᮒᮤᮊ᮪) nyaéta gabungan tina dua kecap 'psikologi' jeung 'linguistik'.

Psikolinguistik nyaéta salah sahiji cabang kaélmuan kabasaan anu ngulik jeung nalungtik faktor-faktor psikologis jeung neurobiologis anu ngamungkinkeun manusa meunang, maké jeung maham kana hiji basa. Awalna mah kajian psikolinguistik téh sifatna leuwih filosofis, sabab can réa pamahaman kana fungsi uteuk manusa. Kiwari geus aya panalungitkan modérn anu maké métode biologi, neurologi, élmu kognitif, jeung téori informasi pikeun nalungtik jeung ngulik cara gawé uteuk mausa dina ngolah basa.

Mimitina mah istilah anu dipaké pikeun psikolinguistik téh nyaéta linguistic psychology (psikologi linguistik) jeung aya ogé anu nyebutkeun minangka psychology of language (psikologi basa). 
Tuluy minangka hasil gawe bareng anu leuwih sistematis, mangka lahir hiji kaelmuan anyar anu saterusna disebut minangka psikolinguistik (psycholinguistic).

Psikolinguistik ngawengku prosés kognitif anu bisa ngahasilkeun kalimah anu boga harti jeung bener sacara tata basa tina kandaga kecap jeung struktur tata basa, kaasup ogé prosés anu ngabalukarkeun bisa dipahamna ungkapan, kecap, tulisan, jsb.

Wilayah Kajian
Psikolinguistik sifatna interdisiplinér jeung ditalungtik ku ahli dina rupa-rupa widang, kayaning psikologi, élmu kognitif, jeung linguistik.  Aya sababaraha sub divisi dina psikolinguistik anu dumasar kana komponén-komponanu ngawangun basa manusa.

Fonétik jeung fonologi medar sora ucapan.  Dina psikolinguistik, panalungtikanana mokus kana kumaha uteuk mrosés jeung maham kana éta sora. 
Morfologi medar jeung ngulik struktur kalimah, utamana hubungan antara kecap anu patali jeung diwangunna kekecapan dumasar kana katangtuan-katangtuan. 
Sintaksis medar jeung nalungtik pola-pola anu nangutkeun kumaha kekecapan dikombinasikeun sangkan ngawangun hiji kalimah. 
Semantik patali jeung ma’na (harti) tina hiji kecap atawa kalimah. Upama sintaks mah patali jeung struktur formal kalimah, semantik mah patali jeung ma’na aktual kalimah. 
Pragmatik patali jeung peran kontéks dina ngainterprétasikeun (ngahartikeun) ma’na. 
Studi ngeunaan cara mikawanoh jeung maca kecap nalungtik prosés anu kawengku dina diserepna informasi ortografik, morfologis, fonologis, jeung semantik tina pola-pola dina tulisan.

Réferénsi

Psikologi
Linguistik
Républik Latvia (basa Latvia: Latvijas Républika) mangrupa hiji nagara di Éropa Kalér nu ibu kotana Riga. Latvia miboga wates darat kalawan dua nagara Baltik, Éstonia di kalér jeung Lituania di kidul, sarta kalawan Rusia jeung Belarus di wétan. Latvia ogé miboga wates laut jeung Swédia. Nagara ieu ngagabung ka Uni Éropa dina 1 Méi 2004 jeung ka NATO dina 29 Maret 2004.

Géografi 

Latvia miboga raloba leuweung jeung leuwih ti 12.000 walungan leutik sarta 3000 dano. Kalobaannnana mangrupa dataran handap nu subur kalawan papasiran di wétan. Titik pangluhurna nyaéta Gaiziņkalns nu nepi ka 311,6 m. Iklim di Latvia téh iklim maritim jeung sedeng.

Di bagian kulon-kalér, aya bagian Laut Baltik aya Teluk Riga. Dina sapanjang basisirna aya sababaraha kota kawas Riga, Daugavpils, jeung Liepāja.

Politik 

Parlemén Latvia, Saeima, mangrupa hiji parlemén unikameral kalawan 100 anggota nu dipilih langsung saban opat taun. Présidén dipilih ku Saeima dina pamilihan nu béda saban opat taun. Teras, présidén bakal nunjuk hiji perdana menteri.  Perdana menteri jeung kabinétna ngawangun badan éksekutif pamaréntah kalawan sarat kedah ditarima ku Saeima.

Dina 20 Séptémber 2003, dilaksanakeun hiji réferéndum nasional pikeuun nangtukeun asup heunteuna Latvia ka Uni Éropa. Hasilna, 66,9% milih pikeun ngagabung ka Uni Éropa. Latvia minangka anggota pinuh dina 1 Méi 2004. Latvia geus minangka anggota NATO ti 29 Maret 2004.

Babagian Administratif 
Latvia dibagi kana 26 distrik (rajoni) jeung 7 kota (lielpilsētas).

Démografi 

Ti raloba abad nu baheula, padumuk Latvia geus kawangun ti raloba étnis sanajan di abad ka-20 aya perobihan nu lumayan dramatis, disababkeun ku Perang Dunya I jeung II, répatriasi urang Jérman Baltik, Holocaust, jeung panjajahan ku Uni Soviét.

Sénsus nu kahiji di taun 1897 nerangkeun yén 68,3% ti 1,93 yuta padumuk Latvia asalna ti bangsa Latvia, 12% ti Rusia, 7,4% Yahudi, 6,2% Jérman, jeung 3,4% ti Polandia. Sésana diwangun ti rupa-rupa kabangsaan nu séjén.

Basa 
Basa resmi Latvia nyaéta basa Latvia nu kaasup ka kumpulan basa Baltik dina rumpun basa Indo-Éropa. Basa Rusia mangrupa basa minoritas nu paling ngalega, raloba padumukna nu sanés bangsa Rusia tiasa ngaharti basa éta.

Agama 
Padumuk Latvia kalobaannana pangagem agama Kristen. Kumpulan panggedéna nyaéta Luteran, diteraskeun ku Katolik Roma jeung Garéja Ortodoks. Aya ogé agama nu asalna tina mitologi di wanci pra-Kristen, Dievturi. Salian ti éta, aya ogé minoritas kaom Yahudi.

Tempo ogé 
 Pariwisata di Latvia
 Militér di Latvia
 Daptar nagara-nagara di dunya

Tumbu kaluar 

  Situs resmi kamenterian kabinét
  Situs resmi pariwisata 
  Policy.lv

 
Nagara di Éropa Wétan
Coklat asalna tina siki tangkal coklat/ kakao. Mangrupa ngaran tangkal nu diarah buahna.  Buah coklat bangunna lonjong saperti buah gedang, gedéna sedeng sagedé bitis, dieusi siki pirang-pirang sagedé-gedé kaléci jeung tiap siki dibulen ku leuleueur lamun geus kolot. Sikina saenggeusna dipiceun leuleueurna dipoé. Geus garing ku pabrik digiling nepi ka jadi tipung nu lembut pisan anu engkéna pacampur jeung minyakna. Nu di arah nyaéta tipung anu nambleg di luhurna.
 
Siki coklat nu geus dikokolakeun ku pabrik, biasana dijieun kadaharan anu dikolomoh atawa dijieun saperti kopi tinyuheun. Cisoklat mangrupa sebutan keur tipung coklat nu ditinyuh maké gula jeung susu inumeun. Cisoklat warnana beureum kolot jeung nurutkeun pamanggih ahlina cisoklat ngandung 20% bobodas endog.

Pikeun penduduk pituin di daratan rendah tropis di Amérika, tangkal coklat geus dipelak sarta dikokolakeun salila waktu 3000 taun sakumaha di Amérika Selatan sarta Mexico. Penduduk Maeso, Amérika ogé nyieun rupa-rupa coklat, kaasup penduduk Maya sarta Aztecs. Di ditu coklat dipikawanoh kalayan ngaran “XOCOLATL” nyaéta hiji kecap ti bangsaNahuatl anu disebut ogé “bitter water” (hiji mérek bir nu aya di Inggris), hartina cai anu ngandung sajenis alkohol.

Siki buah coklat nu ngandung alkohol kadar luhur difermentasikeun pikeun nyieun sarupaning tipung. Produk anu dihasilkeun éta disebut coklat. Coklat dikonsumsi saban poé, kalayan kombinasi eusi coklat asli, lemak, mentega, sarta gula. Coklat jadi salah sahiji kadaharan pangpopulérna di dunya. Coklat dijieun sarta dibungkus jeung kertas timah dina sagala rupa wangun anu béda. ku sabab coklat pohara nikmat dikonsumsi dina sagala rupa wangun, dijieun ogé produk inuman susu coklat.

Coklat ngandung alkaloid, nyaéta "theobromine" sarta "phenethylamine", anu miboga éfék psikologis dina awak. Sajaba ti éta ogé pohara nyambung kalayan otak dina level "serotonin". Numutkeun para ilmuwan, coklat lamun dikonsumsi kalayan henteu kaleuleuwihan bisa nurunkeun tekanan darah, sarta bisa nganetralkeun racun dina sato.

Rujukan

Dahareun jeung inuman
Kapangéranan Liechtenstéin, nu ibu kotana Vaduz, mangrupa hiji nagara kapangéranan salega kirang leuwih 120 kilométer pasagi nu kakurung daratan. Aya di wétaneun Walungan Rhéin di antara nagara Austria jeung Swiss, sagala urusan luar nagri nagara ieu diurus ku Swiss.

Munisipalitas 

Liechtenstéin dibagi kana 11 munisipalitas (gemeinde):
 Vaduz
 Schaan
 Balzers
 Triesen
 Eschen
 Mauren
 Triesenberg
 Ruggell
 Gamprin
 Schellenberg
 Planken

Réferénsi

Tumbu kaluar 

  Situs wéb resmi Liechtenstéin
  Situs wéb resmi Kapangéranan 
  Situs wéb resmi pariwisata

 
Nagara di Éropa Tengah
Gaok mangrupa seni tradisional anu geus ngalaman singkritisme antara ajén-ajén budaya etnis Sunda buhun jeung budaya bernuansa islami anu dibawa ti cirebon. Di jero pintonan sok dimimitian ku bacaan Basmallaa sedengkeun basa anu ditepikeun nyaéta basa sunda. Sakapeung gayana kawas jelema anu keur ngumandangkeun adzan. Busana anu dipaké pikeun pamaén mangrupa busana has sunda. Seni ieu mimitian ngembang di Majaléngka saprak asupna ajaran Islam kira-kira abad 15 sabot pangeran Muhammad nyebarkeun agama Islam. Anu dilaksanakeun minangka usaha dina dakwah islam. Nepi ka ayeuna seni tradisonal Gaok masih aya nyaéta anu dimekarkeun di désa Kulur Kacamatan Majaléngka ku saurang seniman ngaranna Pidawuh Wangsaharja saprak kira-kira taun1920.

Kasenian ieu kaasup seni sastra jenis mamacan (maca teks) atawa singgetan ti wawar ka anu acan (ngabejaan ka anu tacan nyaho), anu dipintonkeun tanpa penggung dina acara ritual atawa upacara adat anu umumna dilaksanakeun sabot ngayun (acara kalahiran orok ) ku cara ngadadarkeun carita kawas Babad Cirebon anu ditembangkeun ngaliwatan vokal para pamaén anu jumlahna antara opat nepi ka genep jalma. Kalayan raksukanana maké kampret/ toro pepek kalayan beubeur, dipingpin ku saurang dalang/pengawawit sarta juru mamaos, diatur dumasar runtuyan;

 tatalu 
 lalaguan  
 tarian
 pintonan

Sedengkeun pakakas musik anu dipaké nyaéta Gong Buyung sarta Kecrek ti Awi. Durasi pamaén biasana lumangsung sapeupeuting. Para pamaénna sacara gagantian nembangkeun tembang kalayan sora nu keras, ku kituna dingaranan Gaok anu dicokot ti kecap “ ngagorowok “ (ceuceuleuweungan) jeung wangun pupuh atawa kakawen.

Referensi

Seni Sunda
Kopi mangrupa tangkal nu asalna ti Daksi di buana Afrika. Siki kopi nu geus ditipungkeun sok ditinyuh ku cai ngagolak keur inumeun.

Sajarah Kopi 
Awal ayana kopi dina taun 500 masehi dimimitian ku domba anu henteu ngahaja ngadahar pepelakan liar sarupa buah céri. Sanggeus ngadahar daun sarta sikina, kalakuan domba éta jadi anéh. Nyaksian hal éta, nu ngangonna ogé ngasaan pepelakan anu didahar ku domba téa. Hasilna, manéhna ngarasakeun sensasi anu saterusna kasebarluaskeun. Carita séjén anu mekar ngeunaan panimuan kopi, nyaéta ti saurang syékh Arab anu nyalametkeun dirina tina kalaparan kalayan nyieun sop tina siki céri anu aya dina semak belukar.

Ti kira-kira abad ka-5 sarta abad ka-6 kasebut, carita panimuan kopi mekar. Khaldi dipikanyaho saterusna papanggih jeung saurang rahib ngaranna Chadély atawa Scyadly, dicaritakeun kajadian anu dialaman dirina sarta embéna, ogé ka rahib kasebut, ditembrakkeun sarupaning siki céri anu didahar. Rahib kasebut ogé saterusna hayang ngarasakeun pangaruh anu diceritakeun Khaldi. Biji-bijian anu ditarimana dilemeskeun sarta dicampur jeung cai panas. Éta sajarah inuman kopi mimiti

Jenis Kopi
Numutkeun daérahna, nyaéta:

Kopi Arabika 
Asalna ti Moka, TanahArab. Rasana kurang pait, lamun di ékspor ku urang sok disebut kopi jawa.

Kopi Liberia 
Asal ti Liberia,ogé rasana kurang pait.

Kopi Robusta 
Asalna ti Kongo. Rasana pait, jeung najan nginumna saéutik, akibatna sok hésé saré. Tangkal kopi robusta leubeut buahna.

Tingali ogé 
 Entéh
 Matte

Rujukan 
3. Huongvicafe

Tutuwuhan Afrika
Tutuwuhan industri
Inuman
Coffea
Aluminium nyaéta barang logam anu kacida hampangna jeung warnana méh saperti timah bodas. Sok dijieun parabotan dapur saperti panci, kobokan, rantang, jeung sajabana. Mangrupa hiji tina logam-logam anu panglobana nu aya di alam . Ampir 8 persén tina kerak bumi ngandung aluminium. Kahengkeranana nyaéta yén aluminium henteu kungsi kapanggih leupas di alam, tapi kacampur kalayan sagala rupa zat, sarta bagian ti loba babatuan jeung taneuh.

Ku sabab éta, masalah anu disanghareupan nyaéta kumaha nyieun logam nu murah sarta aya dina jumlah-jumlah nu réa. Dina tanggal 23 Pebruari 1886, saurang ahli kimia anu umurna 22 taun anu ngaranna Charles Martin Hall manggihan solusi masalah éta sarta lahir jaman logam anyar, jaman alumunium. Manéhna ngalééhkeun cryolite, hiji sanyawa aluminium, nu dicampur jeung aluminium oksida, sarta ngocorkeun arus listrik saarah kana campuran éta. 

Sanggeus dilééhkeun, muncul kancing-kancing leutik aluminium metalik, prosés kahiji anu kungsi kapanggih pikeun ngahasilkeun logam. Aluminium mékanik nyaéta sajenis logam bodas kawas pérak anu ngempur anu beuratna kira-kira ngan hiji pér tilu ti beurat beusi. Logam éta bisa dirobah jadi kawat-kawat anu leuwih lemes ti buuk-buuk anu panglemesna, sarta dijieun jadi lembaran-lembaran sababaraha kali leuwih ipis ti kertas hiji buku.

Salah sahiji bentuk ti aluminium nyaéta Aluminium Dioksida (Al2O3). Aluminium dioksida dianggo keur industri pengolahan hawa pikeun misahkeun gas ka masing-masing molekul na atawa disebut separasi gas. Aluminum dioksida nu diaktifkeun disebat activated alumina desiccant.

Rujukan 

Logam