Pandan laut; pandan sanak; Pandanus odorifer Nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga Pandanaceae. Tayalian tangkal pandan anu gedé, loba kapanggih hirup di keusik  basisir malahan basisir anu taringul ku batu karang pandan ieu bisa hirup, kembang jaluna ku urang Jawa sok disebut  pudak. Kaangseu meleber  seungit tur awét ditunda dina waktu lila, ogé dimangpaatkeun pikeun nyeungitan kamar, baju, sarta kadaharan.

Ngaran séjén
Pandan laut mibanda ngaran daérah, kayaning: pandan kayu ache (Ogan); pandan pasir (Jw.); pandan laut, pandan samak laut, pandan pudak (Sd.); pandan pudak duri (dialék Btw.); pandan bau-bau, pandan nipah (Amb.); ponélo (Gor.); bokungo (Buol); banga (Mak., Bug.); lata banga (Sawu); hénak (Rote); yaäl (Tanimbar); buro-buro (Ternate). Dina basa Inggris dipiwanoh Fragrant Screwpine.

Ciri mandiri 
jmpl|kiri|180px|Cucuk daun ngeluk ka handap
Tangkal jangkungna bisa nepika 1500 cm/15 m. Ngarangkadak loba dahanna, katempo kawas wadah lilin; Cagak dahan remen dikotomus (nyagak dua tuluy nyagak deui), trikotomus, aya ogé henteu tangtu. Akar tunjang loba jeung kandel, bijil tina tangkal palebah anu handapna. Kelir Tangkal remena coklat kulawu pias sakapeung kusem, dikurilingan ku urut napelna daun. Tengah-tengah tangkalna henteu pejel tapi aya liang.

jmpl|kiri|180px|Roset daun jeung buah ngora
Daun-daun paranjang kawas pedang, 1–2 m × 4-7 cm, ngumpul rapet di tungtung tangkal, dina 3 baris ngentep  kawas spiral. Daunna anu geus kolot nilep tuluy ngagapuy ka handap, ieu salahsahiji ciri mandiri tina tangkal pandan. Tungtung daun méncos kawas pecut, palebah handapna kelir héjo ngora, di kénca jeung katuhu di tungtung tulang daun tengan carucukan  panjang 3-5 cmmm, bodas tungtungna semu hideung, ipis, rada ngeluk. Cucuk anu aya dina tulang daun (palebah tengah) di puhuna ngareluk ka handap beuki ka tungtung ngarelukna kaluar. 

Kembangna dioesis (imah kembangna dua) , kembang jaluna laleutik, bodas, meleber seungit, ngentep di jero pendulna tongkol bunga, engkéna bakal jadi gagang, tempat ngagantung kembang-kembang ieu. Pendul ieu disimbutan ku salumpit seludang bunga, gedé bodas semu konéng, moronyoy. Kembang anu jalu baris layu dina sapoé, anu bikangna bakal layu dina 3-4 poé. Kembang anu bikangna ngaronyok dina manggar ngawujud buleudan, saliwat kawas buah ganas. 
Buah majemuk (dipiwanohna cephalium) wujudna rupa-rupa: bulat endog (ovoid), lonyod (elipsoid), semu buleud, aya ogé nu buleud ; ngentep pajejel-jejel dina manggarna. Buah anu aya dagingna disebut ( falang, phalanges), aya ogé anu wujudna siki.Kulit buahna (eksokarp) kelirna héjo, mun geu gumading kelirna jadi oranye, tuluy robah jadi beureum moronyoy (vermilion) di mana geus asak; daging buahna bodas wujudna kawas tapa kalapa  (mesokarp), tapi ari palebah puhunamah dagingan biasa sarta bisa didahar pikeun anu resepmah. Endokarp anu mungkus  siki heuras kawas batok kalapa.

Agihan dan ékologi 

Pandan laut kapanggih ti mimiti wewengkon India, Sri Lanka, Maladewa, nepi ka Tiongkok kidul (Guangdong, Guangxi, Hainan Hong Kong), ka kidul ngaliwatan Indocina jeung Pilipina anjog ka Indonésia. Kiwari kapanggih ogé introduksi di sababaraha wewengkon Afrika wétan.

Sakumaha baraya deukeutna, pandan cucuk, pandan laut ilaharna hirup di sisi basisir, di tukangeun formasi Leuweung laut. Sanajan jarang, pandan ieu kapanggih ogé hirup di tempat anu jauh ti cai laut. Mangpaat
Luyu sareng Ngaranna (odorifer; Lat.: odor, babauan, fere, ngaluarkeun/mawa), pandan ieu hususna dimangpaatkeun panicle/malai kembang nulalaki anu bauna seungit, pikeun nyeungitan kamar; baju; minyak seungit; jeung ogé tuangeun. Salumpit kembangna ditunda dina lomari atawa wadah baju, seungitna bisa sabulaneun. Rumphius ogé ngalaporkeun hiji variétas anu aya di Ternate anu kembangna sok disayur (dina basa Rumphius: sajor truba, sayur (telur)).

Tina seludang kembangna bisa diékstrak ngahasilkeun sarupaning minyak seungit anu sok disebut kevda oil.

Di Maladewa, buahna sok ditaruang, hususnya dina usum paceklik. Buahna dituang langsung, disayur, iarah sari patina, arta diolah jadi kuéh-kuéh jeung manisan. Dauna dianyam menjadi samak.

Di Bangladesh, daunna dimangpaatekun pikeun ngubaran lepra, cacar air, sifilis, kudis, panu, ogé kencing manis. Akarna mibanda sifat diuretika (ngalancarkeun kahampangan). , dimangpaatekun pikeun ngubaran  sakit kuning jeung gangguan ati jeung sajabana.

Pandan laut remen katempo hirup liar; tacan aya laporan ieu tangkal ngahaja dipelak tur dibudidayakeun kemungkinan baru dilakukan di India.

 Jinis anu sarua 
Pandan cucuk (Pandanus tectorius) dedegan tangkalna sarimbag jeung pandan laut; kitu deui, habitatna kurang lebih sarupa ogé lumrah kapanggih hirup di ékosistem basisir. Bédana ngan saeutik,  P. tectorius daunna cucukan ukuran leuwih leuti kelirna semu héjo, cucuk ( P. odorifer) ukuranna leuwih gedé sarta kelirna leuwih bodas tur semu héjo. . Ogé, dina puhu daun palebah handapna P. tectorius teu aya pita héjo ngora anu pagigir-gigir jeung tulang daun. . Malai/manggar kembang anu jalu P. tectorius seungit pisan, ngan teu lila  2-3 poé sedengkeun (manggar  P. odorifer seungitna bisa nepika sabulan).

Para ahli umumna tacan satuju kana status taksonomina kadua jinis nu bieu. Sabagéan pakar boga pamanggih P. odorifer ngan saukur wanda/variasi atawa anak  anak jenis tina jinis P. tectorius''.

Tutumbu ka luar

 Flowers of India: Kewda.
 Spice pages: Pandanus (Pandanus odoratissimus L.f.) (kandungan kimia minyak wangi)
 Filipino Herbs: Pandanus odoratissimus L.f.

Dicutat tina

 
Pandanaceae
Tutuwuhan ubar
Tutuwuhan tropis
Tumbuhan aromatis
Pandanaceae
Tutuwuhan bungbu