AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Aseupan nyaéta parabot dapur nu dijieun tina anyawan awi tur wangunna nyueung atawa nyungcung. Lamun ditangkubkeun pikeun barangasakan seupan-seupan. Aseupan wangunna saperti seuseukeut patlot.											

Aseupan atawa kukusan nyaéta wadah paranti nyeupan sangu atawa kadaharan séjén . Kawas sééng aseupan mangrupa parabot masak anu penting nyaéta pikeun nyangu. ku sabab kitu hampir di sakabéh dapur urang Sunda aya aseupan. Biwir aseupan aya nu diwengku aya ogé nu henteu. Lian ti pikeun nyeupan sangu, aseupan ogé sok dipaké pikeun nyeupan rupa-rupa kadaharan séjénna. Aseupan téh sapasang jeung sééng anapon conto kadaharan anu wangunna sarua jeung aseupan nyaéta sangu tumpeng.

Referensi

Parabot dapur
Pakakas masak
Sééng mangrupa parabot dapur pikeun ngéjo atawa naheur cai. Sééng téh nyaéta parabot dapur keur nyangu anu cara ngasakanana diseupan, aya nu dijieun tina tambaga, aya ogé anu dijieunna tina séng, alumunium, atawa kaléng. Sééng tina tambaga miboga ajén sorangan pikeun masarakat sunda anu hirupna di padésaan ku sabab boga peranan nyaéta dipaké dina upacara adat nikahkeun anu disebut upacara adat numbas.

Referensi

Parabot dapur
Parabot nu dijieun tina tambaga
Sawala nyaéta badami atawa tukeur pikiran keur nyangking pamahaman ngeunaan sabab hiji masalah nepi ka meunang bongbolonganana. Kecap sawala atawa diskusi asalna tina basa Latin discutio atanapi discusum anu hartina silih tukeur pikiran jeung dina basa Inggris (discussion) anu hartina badami. Sawala bisa dilaksanakeun ku dua jalma atawa leuwih dina waktu anu sarua. Tujuan tina diskusi nyaéta pikeun nyangking pamahaman anu jangkep jeung jéntré ngeunaan hiji informasi, opini, jeung rupa-rupa pangalaman anu geus dibagi-bagi. Diskusi ogé dipaké pikeun meunangkeun hiji kacindekkan, ungkara, atawa kaputusan akhir. Sawala umumna dibarengan ku debat antara pamilon diskusi.

Tujuan 

 Ngabéréskeun atanapi ngajawab masalah anu aya.
 Nambahan wawasan, élmu, sareng pamahaman hiji kanyataan anu tangtu.
 Prakték nyarita di hareupeun balaréa jeung diajar jadi pangrungu anu hadé.
 Ngalatih individu pikeun silih hormat kana sawangan séwang-séwangan.
 Hiji cara keur ngaronjatkeun tradisi intelektual.
 Ngaronjatkeun kasadaran jeung sénsitipitas kana masalah dina lingkungan sosial .
 Nyaruakeun visi jeung misi kalawan ngagedékeun kawani dina nangtukeun kaputusan.

Wanda

Sawala panel 

 Panel dipimpin ku moderator .
 Masalah anu dibahas keur jadi sabiwir hiji di masarakat.
 Bisa nepikeun inpormasi atawa pangaweruh keur pamirsa.
 Bédana kamandang panelis bakal ngaronjtkeun panitén pamilon dina sawala.
 Pamilon bakal diarahkeun kana pamikiran kritis jeung ngalatih kaparigelan nyarita.
 Nganalisis masalah.
 Kasuksésan sawala panel gumantung kana kamampuh ngatur panumbu catur.

Simposium 

 Formal.
 Masalah anu dipidangkeun patali jeung puseur implengan kaahlian masing-masing.
 Pamilon langkung aktip ilubiung.
 Masalah anu dibahas leuwih lega ambahanana.
 Henteu nangtukeun kaputusan.
 Bakal meunangkeun babandingan ngeunaan masalah.

Lokakarya 

 Masalah dibahas kalawan nyosok jero.
 Sawala ngaliwatan infrastruktur, réspon, démontrasi (ngalakukeun).
 Pamilonna nyaéta miboga pagawéan atawa profési anu sarua.
 Lokakarya diayakeun pikeun evaluasi proyék anu geus dilaksanakeun, manggihan hal anyar jeung ngabagi pangalaman.

Brainstroming 

 Brainstorming mangrupa kagiatan sakumpulan jalma anu ngahasilkeun atawa nyiptakeun ideu anyar.
 Bakal netepkeun informasi.
 Bakal nangtukeun kriteria anu bener.
 Nangtukeun ideu anu mernah.
 Néangan bonglongan kumaha nangtukeun kaputusan anu tepat.

Seminar 

 Pasualan anu dibahas aya dina wengkuan husus.
 Tujuanana nyaéta pikeun matotoskeun hiji masalah.
 Sawala ilmiah .
 Dipungkas ku kacindekkan atawa kaputusan dina bentuk usulan, saran, resolusi atawa rekomendasi.

Rujukan 
 pagawéan
Bubur lemu atawa Bubur sumsum nyaéta kadaharan anu dijieun tina tipung béas. Diolahna aya ogé nu sok dicampur cipati jeung gula beureum.

Bahan Jieun
Aya sababaraha bahan anu kudu disiapkeun, nyaéta.
 250 gram tipung béas
 1 sdt uyah
 1 liter santen encer

Cai Gula 
Pikeun nyieun cai gula, dubuthkeun bahan-bahan di antarana:
 100 gram gula beureum, siksikan nepi ka lemes
 Daun pandan
 Gula bodas saluyu karesepna
 100 ml cai

Cara Ngajieun 
Bubur:
 Campur tipung, uyah, jeung santen nepi ka rata. 
 Saring supaya tipung kacampur rata
 Campuran éta kudu terus dikocék rata nepi ka kentel jeung ngagolak
 Jait tuluy tiiskeun
Cai gula:
 Campur kabéh bahan
 Panaskeun di seuneu anu leutik, tuluy jait 
 Saring cai pikeun nngaleungitkeun nu ngeres
 Sajikeun bubur tuluy kucuran ku cai gula

Rujukan

Kadaharan
Kadaharan urang Sunda
sumsum
Topéng Cirebon nyaéta kasenian pintonan anu asalna ti wewengkon Cirebon, Jawa Kulon. Di jero ieu kasenian téh kawengku aspék seni rupa, jeung musik, jeung seni gerak. Dina sakabéh perbendaharaan seni pagelaran Jawa Kulon, pagelaran topéng kaasup nu pangdinamisna jeung canggih. Aya dua bentuk pintonan. Anu kahiji nyaéta Wayang Topéng nu mintonkeun pagelaran drama panjang jeung dialog diucapkeun atawa ditembangkeun ku dalang. Di  Jenis kadua nyaéta Topéng Babakan, mintonkeun sarangkaian tari tunggal, anu masing-masing ngagambarkeun tokoh nu tangtu.

Wayang Topéng
Drama-tari has Cirebon. Wayang topéng ogé dikenal ku ngaran wayang wong jeung wayang dalang (carita dibawakeun ku dalang), mintonkeun 20 nepi ka 30 tokoh topéng nu dipirig ku gamelan lengkep dina laras saléndro nu nadana lima. Pagelaran wayang ieu bisa lumangsung sapopoé jeung ngabutuhkeun penari nu loba, nayaga, jeung pangrajin nu parigel. Pagelaran ieu kacida mahalna, nepi ka ayeuna jarang aya nu nganggap. Sabalikna, topeng babakan mah masih kapanggih di pilemburan wilayah budaya Cirebon.

Topéng Babakan jeung Tokohna
Topéng babakan mangrupa sarangkaian tari. Dina unggal babak nu bisa lumangsung nepi ka sajam, ngan tokoh utama nu maén. Sakabéh tokoh dibawakeun ku penari nu sarua, nyaéta dalang topéng. Aya lima tokoh dina wayang babakan. Nu kahiji nyaéta Panji. Tokoh panji miboga watek lemes, murni, jeung lugu siga orok nu karék brol, namung wijaksana, pinter ngadalikeun diri, jeung handap asor. Panji mangrupa tokoh sajarah, tapi dina topéng babakan manéhna ogé ngagambarkeun sipat dasar manusa.

Sangges nari sajam, dalang topeng nu geus cape ngareureuh, diuk deukeut kotak kai di hareupeun nayaga. Saurang tukang bodor, Pentul naék panggung ngahibur para tatamu salila jeda jeung ngabahas masalah sosial jeung para nayaga sarta para panongton. Nalika dalang topéng geus meunangkeun deui kakuatana, manéhna méré isarat ka Pentul pikeun nyingkah ka pipir.

Tokoh kadua nu maén nyaéta Samba, lalaki nu pinuh ku heureuy jeung resep ngagoda, ngawakilan mangsa keur leutik. Ngaran séjénna nyaéta Pamindo, nu artina ganda atawa nu kadua. Di tengah pintonan, Samba dipairan ku Pentul tukang bodor nu nanyakeun saha dirina jeung naon nu rék dilakukeun. Samba muka saeutik topéngna nepi ka bisa ngawanohkeun manéh. Manéhna méré nyaho Pentul yén manéhna téh diondang pikeun nari. Paguneman nu singget éta ngawanohkeun para penari ka panongton jeung sakalian ngabéwarakeun runtuyan pintonan. Sangges éta Samba nuluykeun nari.
Tuluy kaluar Tumenggung, lalaki anu kuat jeung kalungguhanna luhur, ngagambarkeun pribadi anu mapan. Saperti dana dua adegan saméméhna, dalang topéng ngamimitian pagelaran teu maké topéng. Sangges mungkas bagian kahiji, manéhna istirahat, diuk di deukeut kotak.

Referensi

Seni pintonan
Topéng Cirebon
Gamelan pélog saléndro nyaéta gamelan anu surupanna saléndro atawa pélog. Ieu gamelan sumebar hampir di sakabéh tatar Sunda. Gamelan saléndro atawa gamelan biasana pélog dipaké pikeun mirig pintonan drama, longsér, ubrug, domprét, tari, wayang golék, wayang kulit, gending karesmén, séndratari, sarta téatér tradisional séjénna. Tapi dina nabeuhna mah sok dibédakeun, sabab ieu gamelan boga sababaraha hal anu béda boh laras boh lobana penclon jeung wilahan dina masing-masing gamelan.

Jenis Waditra Gamelan Pélog Saléndro 
Waditra-waditra anu dipaké dina gamelan saléndro pélog di antarana: (1) Rebab minangka mélodi lagu, (2) Kendang jeung kulantér pungsina pikeun ngatur irama/ritme lagu, (3) Gambang minangka adumanis lagu (ornamén/lilitan lagu), (4) Bonang jeung rincik minangka pamirig (akompanyemen), (5) Jengglong minangka arkuh lagu (rangka lagu), (6) Kenong nu méré tanda ahir lagu, (7) Saron I jeung saron II minangka pamirig jeung nu ngeusian arkuh lagu, Demung/ Panerus nu mawa arkuh lagu jeung lilitan lagu, (9) Peking minangka pangeusi lilitan lagu nu dibawakeun demung, (10) Ketuk jeung Kempyang minangka pangatur irama jeung ciri bentuk gending, (11) Goong jeung Kempul minangka paméré tanda ahir pada dina lagu, ciri-ciri bentuk gending. Najan kaasup dina hiji perangkat, tapi dina nabeuhna mah sok dibédakeun, sabab ieu gamelan boga sababaraha hal anu béda boh laras boh lobana penclon jeung wilahanana.

Sora Waditra Gamelan Pélog Saléndro

Gamelan Pélog Saléndro jeung Cara Nabeuhna

Référénsi

Pelog salendro
Seni pintonan
Nami ("Cat Burglar" Nami) mangrupa salah sahiji kru bajak laut Topi Jarami dina Anime Manga One Piece karya Eiichiro Oda.

Kru Topi Jarami
Nami nyaéta Navigator bajak laut topi jerami. Nami papanggih Luffy di Kota Orange, dina carita Buggy. Dina carita Baratie, sabada Nami jadi kru topi jarami, Nami kabur mawa Going Merry.

Ahirna, Luffy, Roronoa Zoro, Usopp, jeung Sanji ngudag Nami ka Désa Kokoyashi. Di dinya, Luffy gelut jeung Arlong di Arlong Park, pikeun nyalamatkeun Nami. Sabada ngéléhkeun Arlong, ahirna Nami jadi salah sahiji kru topi jerami.

Kaparigelan jeung Kakuatan
Nami nyaéta Navigator jeung Kartografer, ogé Klimatolog anu ahli dina widangna, tur profesional. anjeunna miboga kamampuan pikeun merkirakeun kaayaan cuaca jeung parobahanna (utamana di Grand Line, ogé bisa ngaramalkeun cuaca jeung badai anu teu kaduga nu sok muncul di Grand Line ku instingna jeung suhu awakna. Nami ogé dibéré julukan maling jeung copet anu hebat. Dina caritana saméméh gabung jeung bajak laut Topi jerami, nami lumpat sabari nyolong dompet panduduk désa.

Diajar di Pulo Langit
Nami anu di teleport ku Kuma, ahirna nepi di pulo langit Wéatheria. Ieu pulo nyaéta pulo anu husus nalungtik cuaca. Nami anu sempet pingsan, dirawat ku salah sahiji profesor di dinya. Di pulo ieu Nami diajar tehnologi anyar ngenaan cuaca.

Rujukan

Karakter One Piece
Bajak laut fiksi

ca:Llista de personatges de One Piece#Nami
Topéng banjét nyaéta wangun kasenian tradisional kalayan jenisna kaasup seni pintonan rahayat atawa bisa diasupkeun ogé ka dina wangun teater tradisional.
Topéng Banjét anu didéfinisikeun minangka seni pintonan rahayat anu sok dimimitian ku banyolna atawa bobodoran tuluy diteruskeun ku pintonan seni drama tradidional, topéng banjét mangrupa kasenian anu turun tumurun.
Di daérah Priangan Topéng Banjét nyaluyukeun jeung seléra masarakat utamana gaya jeung basa.
Contona Topéng Banjét Karawang, Ronggéngna boga gaya Ronggéng Karawang, nyanyi kawih sunda jeung kabéh lalakon maké basa sunda. 
Ieu hal béda jeung topéng banjét di Bekasi sok sanajan kawih sunda tapi sakabéh pintonanna maké basa Bekasi (dialék basa Jakarta).
Topéng Bajét atawa Topeng Karawang, mangrupa hiji seni pintonan sarupaning Longser anu hirup sarta ngembang di di Wewengkon Karawang sarta Subang.
Dina perkembanganna, Banjet ngalaman parobahan, kawas Banjet Margaluyu anu dilengkepan kalayan instrumen, sarta Gambang, Kolenang, Saron, Panerus, sarta Goong Gantung, anu mimitina ngan waditra-waditra anu kagabung dina Ketuk Tilu.
Kabéhanana nyieun hiji jenis pintonan unik anu tinangtu baris nyieun Anjeun kabetot pikeun nyaksianana.

Fungsi
Hiburan 
Sosialisasi.
Edukasi
Ekonomi

Pamaén
Ti saprak taun 1949 dieuwuhkeunna tahap Ngajantuk jeung Ngedok. 
Tapi  pamaén nambahan beuki loba sabab sanggeus pintonan banyolan diteruskeun ku sababaraha lalakon.
Ku sabab éta kabutuhan pamaén nyaéta:Saurang sindén, saurang ronggéng inti, saurang ronggéng, dua urang awéwé, dua urang palaku jawara.

Raksukan
Pakéan anu digunakeun dina kasenian Topéng Banjét nalika minton dumasar kana kagunaanna aya dua jenis. Pakéan husus anu digunakeun ku ronggéng topéng nyaéta:   
Kembang Topéng/Sayang atawa Sabrok 
Toka-toka 
Amben jeung amprang
Pakéan husus nyaéta pakéan nalika merankeun salah sahiji peran dina lalakon nyaéta pakéan biasa anu ilahar digunakeun sapopoena.

Runtuyan
Anapon runtuyan mintonkeunna angger samodél kieu:
Takolan munggaran
Tembang munggaran 
Topéng (ronggéng) 
Bobodoran
Ronggéng.
Dihandap ieu sawatara conto lalakon Topéng Banjét, nyaéta:
Dosa
Jawara néangan panganten
Sanggabuana adu jago
Naraka dunya
Kawinan iblis.

Rujukan

Ibing topéng
Kasenian Jawa Kulon
Kangsa, Kamsa, alias Jaka Maruta nyaéta salah sahiji tokoh antagonis dina wiracarita Mahabarata. Wujudna manusa satengah Raksasa, ngaran Indungna Déwi Mahérah, carogéna Prabu Basudéwa, Raja Mandura. Wujud raksasana diwariskeun ti Bapana, Prabu Gorawangsa, raja Guwabarong anu nyamar jadi Prabu Basudéwa. Prabu Gorawangsa dipaténi ku Prabu Basudéwa, matakna Kangsa lahir teu boga Bapa. Kangsa diasuh ku Patih Suratimantra.

Patih Suratimantra, adina Prabu Gorawangsa ngadidik Kangsa jadi sakti, terus diaku ku Bapana, Prabu Basudéwa. Versi séjén nyebutkeun yén anu ngalatih Kangsa téh nyaéta resi Anggawasa, lantaran manéhna nyangka yén Kangsa téh anakna sah tih Prabu Basudéwa.
Sanggeus sawawa Kangsa nyanghareup Bapana ka Karajaan Mandura, terus nungtut sangkan Karajaan Mandura dibikeun satengahna ka manéhna. Nalika manéhna ngadéngé ramalan yén manéhna bakal paéh ku budak kembar Basudéwa nyaéta Krésna jeung Baladéwa, Kangsa langsung boga ambisi pikeun maéhan anak Basudéwa. Dina caros kangsa Adu Jago, usaha anu dilakukeun ku Kangsa nyaéta ku cara nantang Prabu Basudéwa anu taruhanna nyaéta tahta karajaan. Nu tarung ti pihak Kangsa nyaéta Patih Suratimantra anu boga élmu aji semangka (lamun paéh terus diceburkeun ka cai bakal hirup deui). Sedengkeun ti pihak Basudéwa nyaéta Brataséna (ngaran Bima keur ngora). Bima geus kawalahan, lantaran suratimantra hirup deui, untungna Arjuna boga ide, manéhna nyelupkeun panah pasopati ka cai. Nalika Suratimantra nyebur ka cai, manéhna lain hirup deui tapi kalah lééh.

Kangsa langsung ngamuk harita kénéh, teu lila manéhna langsung néwak Krésna jeung Baladéwa. Tapi Krésna jeung Baladéwa geus siap saacanna, terus maranéhna ngaluarkeun pakarang pusakana anu langsung diarahkeun ka Kangsa. Cakra nu Krésna jeung nanggala nu Baladéwa langsung maéhan Kangsa harita kénéh.

Vérsi Mahabarata India
Dina Mahabarata, Kangsa nyaéta putra Ugraséna, raja Mandura. Kangsa nu sakti sok ngalakukeun hal sakahayangna, malah mah tahta Bapana dicokot sacara paksa terus Bapana dipenjarakeun. Nalika ngadéngé ramalan ti Batara Narada yén manéhna bakal paéh ku anakna Déwaki, Kangsa langsung menjarakeun Déwaki anu karék nikah jeung Basudéwa. Padahal Déwaki téh adina sorangan.

Di penjara unggal Déwaki ngalahirkeun, orokna langsung dipaténi ku Kangsa. Tapi anu katujuh mah disalametkeun ku Déwi Néndra anu ngawasa rasa tunduh. Éta orok dingaranan Baladéwa atawa Balarama. Pon kitu deui anu kadalapan, orokna salamet sacara gaib, Basudéwa bias kaluar ti penjara terus nitipkeun orokna ka Nandagopa. Orok kadalapan nu béré ngaran Krésna ieu téh diasuh ku Yasoda. Saluyu jeung ramalan Batara Narada, sanggeus sawawa krésna bakal ngéléhkeun Kangsa terus ngabébaskeun Ugraséna, Basudéwa, jeung Déwi Déwaki.

Référénsi

Palaku Mahabarata
Parikesit nyaéta salah sahiji tokoh wayang dina wiracarita Mahabarata. Parikesit nyaéta putra tunggal Abimanyu anu gugur di Baratayuda. Abimanyu lahir di poé pamungkas Baratayuda, Indungna nyaéta Déwi Utari. Parikesit jadi raja Astina ngagantikeun Yudistira anu moksa jeung dulur-dulurna. Parikesit boga lima istri nyaéta Déwi Puyangan, Déwi Gentang, Déwi Satapi, Déwi Impun, jeung Déwi Dangan.

Numutkeun pawayangan, sabada Baratayuda, Aswatama, putra Dorna anu salamet asup ka kémah Pandawa terus maténi sababaraha jalma di antarana Dréstajuména, Srikandi, jeung Pancawala. Tapi nalika Aswatama rék maéhan Parikesit, sacara teu kahaja panah pasopati anu disimpen ku Arjuna di handapeun ranjang parikesit langsung niir beuheung Aswatama, sabab Parikesit najongan éta panah. Aswatama paéh harita kénéh.

Nalika Parikesit jadi raja, Karajaan Astina pernah diserang dua kali. Serangan pertama datang ti karajaan Sindukalangan anu dipingpin ku Jayawikata, anak Jayadrata. Serangan kadua datang ti Karajaan Gilingwesi anu diluluguan ku Prabu Watuaji. Prabu Baladéwa anu geus jadi patapa  ngilu perang ngabantuan Parikesit. Dina pawayangan Prikesit paéh lantaran dipacok ku oray. Terus manéhna nyieun munara anu jangkung sangakan oray teu bisa naék, tapi takdir mah teu bisa disingkahan, Parikesit dihakan ku Naga Tatsaka anu robah wujud jadi hileud anu kaluar ti bungbuahan anu rék didahar ku Parikesit.

Référénsi

Palaku Mahabarata
Sri Maharaja Tarusbawa nyaéta Raja munggaran di Karajaan Sunda. Anjeunna jadi Raja di Karajaan Sunda ti taun 669 nepi ka 723 Masehi.

Biografi

Dina taun 669 M, Sang Maharaja Linggawarman, Raja Tarumanagara kaduawelas pupus. Anjeunna salajéngna digantikeun ku minantuna, Sang Tarusbawa, kalawan ngaran istrénan Sri Maharaja Tarusbawa Darmawaskita Manumanggalajaya Sundasembawa. Istrénanna lumangsung tanggal 9 bagéan terang bulan Jesta taun 591 Saka (18 Mei 669 Masehi).
Nalika Tarumanagara dipingpin ku mitohana, pamor karajaan geus pareum pisan. Sang Tarusbawa ngupayakeun malikkeun deui kadigjayaan Tarumanagara saperti nalika pamaréntahan dipingpin ku Sri Maharaja Purnawarman (395-434 Masehi). Sang Tarusbawa lahir jeung digedékeun di Sundapura (dayeuh Sunda) tilas puseur dayeuh Tarumanagara.
Nu munggaran, Sang Tarusbawa ngarobah ngaran Tarumanagara jadi Karajaan Sunda, ti ngaran dayeuh lahirna nu dina waktu harita alih fungsi ti sebutan Sundapura jadi Sunda Sembawa (lemah kabuyutan). Ku kituna di tukangeun ngaran istrénanna ogé ngagunakeun gelar Sundasembawa. Kaayaan éta dimangpaatkeun ku Sang Wretikadayun pikeun ngamerdikakeun Karajaan Galuh ti kakawasaan Karajaan Sunda (gaganti ngaran Tarumanagara.
Sanajan karajaan geus dibagi kakawasaanna jeung Sang Wretikadayun, Sang Tarusbawa masih sempet ngawartakeun istrénanna salaku panerus tahta Tarumanagara, ka sababaraha nagara tatangga. Ku kituna, dina sumber warta China anu pamungkas, nyebutkeun yén aya utusan ti Tarumanagara di taun 669 Masehi. Sang Tarusbawa mibanda pribadi anu damai. Anjeunna teu hayang aya sengketa jeung Sang Wretikadayun, sanajan Karajaan Sunda can tangtu éléh nalika perang ngalawan Karajaan Galuh. Prinsipna leuwih hadé mingpin sabeulah nagara namung tanggeuh ti batan dipaksakeun mingpin sanagara dina kaayaan teu tangtu.
Iwal ti éta, Sang Tarusbawa salajéngna nyaéta mindahkeun puseur dayeuh karajaan ti Sundapura (Bekasi) ka Pakuan (Bogor). Di salah sahiji lemah duwur, Sang Tarusbawa ngadegkeun lima karaton, nu wangun sarta gedéna sarua, jeung posisina ngajajar. Karaton éta sewang-sewangan dibéré ngaran: Bima, Punta, Narayana, Madura jeung Suradipati. Naskah Carita Parahiyangan nyebutkeun Sri Kadatwan Bima-Punta-Narayana-Madura-Suradipati.
Sanggeus karaton réngsé diwangun, salajéngna diberkahan (diprebokta) ku Bujangga Sedamanah, di hareupeun Sang Maharaja Tarusbawa. Jumlah 5 karaton éta, dina sastra klasik sering disebut panca persada. Prameswari Sang Maharaja Tarusbawa nyaéta Manasih putrina Sang Linggawarman, raja kaduawelas (pamungkas) Tarumanagara. Rayina Manasih, Sobakancana, jadi istri Sri Jayanasa nu ngadegkeun Karajaan Sriwijaya, nu sarua naék tahta di taun 669 Masehi.

Catetan

Karajaan Sunda
Sajarah Sunda
Tipografi téh nyaéta hiji élmu dina milih jeung merenahkeun aksara kalawan pangaturan sumebarna dina rohangan jeung widang nu geus aya, pikeun nyiptakeun kesan nu tangtu, nu antukna bisa nulungan pamaca pikeun meunangkeun rasa merenah dina maca kalawan maksimal. Iwal ti éta dipikawanoh ogé seni tipografi, nyaéta karya atawa désain anu maké pangaturan aksara minangka élémén utama.  Dina seni tipografi mah wangenan aksara minangka lambang sora téh bisa disingkahkeun. Tipografi ngarujuk kana kagiatan nyusun teks dina hiji kaca, kalawan dina sababaraha wangun lianna dina media komunikasi.

Wangun tipografi éta téh ahirna mekar nepi ka Kréta, tuluy ngaramat ka Yunani jeug ahirna sumebar ka sakumna Éropah.  Puncak kamekaran tipografi, nyaéta leuwih kurang aya dina abad ka-8 SM di Roma nalika urang Romawi mimiti ngawangun kakawasaanana.  Alatan bangsa Romawi mah teu boga sistem aksara sorangan, maranéhna mah dialajar sistem tulisan Étruska nu mangrupa masarakat pribumi asli Italia jeung nyampurnakeun éta aksara nu antukna jadi huruf-huruf Romawi.

Kiwari tipografi ngalaman kamekaran tina fase panyiptaan maké leungeun (manual) nepika ngalaman prosés komputerisasi. Fase komputerisasi ngajadikeun pamakéan tipografi jadi leuwih gampang jeung dina waktu anu leuwih gancang kalawan jenis pilihan huruf anu jumlahna ratusan.

Réferénsi 

Aksara
Seni visual
Kliningan nyaéta saperangkat gamelan surupan saléndro dibarengan ku dua juru sekar anu kawengku ti pasindén jeung wira swara, lamun dipintonkeun sacara khusus disebut kliningan. Kiliningan ogé disebut siku-siku jurutilu nu sok ditakolan dina musik. Upamina dina Tanji.

Etimologi
Kiliningan asalna ti ngaran salah sahiji waditra nu dina mimitina dijadikeun salah sahiji waditra dina kasenian ieu. Wangun Kilining saperti Gender (waditra ti gamelan Jawa). Sanajan waditra kilining éta teu dipaké dina pintonanna, ngaran kasenian éta angger disebut seni Kiliningan, sanajan euweuh waditra kilining.
Seni Kiliningan kaasup kana ragem karawitan sekar-gending. Ku kituna juru kawih, atawa disebut ogé Pasindén, kacida boga peran nu sentral pisan dina seni Kiliningan. Pikeun generasi anu sepuh anu kungsi ngalaman mangsa kadigjayaan Kiliningan ti taun 60-an, masing-masing bakal mibanda Sindén favorit antara dua pasindén, nyaéta Upit Sarimanah jeung Titim Patimah.
Seni Kiliningan masih boga peran dina kahirupan kasenian tradisi di Jawa Kulon. Sanajan geus rada jarang anu khusus mintonkeun seni Kiliningan, namung materi kasenian ieu bakal tampil dina pagelaran seni Wayang Golék dina wangun Kiliningan.

Materi Pagelaran Kiliningan

Materi seni Kiliningan kawengku ku dua unsur nu ngahiji, nyaéta juru sekar jeung juru gending. Nu kaasup ka juru sekar nyaéta: Sindén, sedengkeun nu kaasup juru gending nyaéta: nayaga jeung pangrawit. Juru sekar dina kiliningan dibagi deui jadi dua, nyaéta awéwé jeung lalaki. Juru sekar awéwé disebut pasindén, sedengkeun juru sekar lalaki disebut wira swara. Sakurang-kurangna dina hiji pagelaran kiliningan kudu aya hiji sindén jeung hiji wira swara.
Pancén juru sekar nyaéta salaku nu ngawih. Dina raraga ngawihkeun lagu-lagu unggal juru sekar kudu nuturkeun aturan gending (musik nu mirigna) anu geus baku dipirig ku nayaga. Aya ogé musik pamirigna dingaranan gamelan. Gamelan dina seni Kiliningan biasana laras saléndro. Waditrana dua saron, peking, demung, bonang, rincik, kenong, goong jeung kempul, ketuk kempyang, gambang, hiji set kendang, sarta rebab.
Unggal waditra dipaénkeun ku hiji nayaga atawa disebut ogé pangrawit nu biasana lalaki. Pangrawit dina Kiliningan dipingpin ku saurang anu sakapeung ogé ngarangkep jadi nayaga ogé. Pangaturna disebut Lurah Sekar.
Materi anu disajikeun dina Kiliningan utamana nyaéta lagu-lagu khas Kiliningan, dina umumna ogé wangunna sekar tandak anu dibawakeun ku juru sindén jeung wira swara. Lagu-laguna mangrupa gabungan ti lagu-lagu tradisi gubahan anyar, atawa lagu-lagu anu masih dipikanyaho ku nu nyiptakeunna, saperti Es Lilin jieunan Bu Mursih, Sakadang Kuya jeung Torotot Héong jieunan RTA Sunarya jrrd.

Rujukan

Gamelan
Céndol téh mangrupa salah sahiji inuman has ti Sunda, sarupa jeung dawet tapi béda. Biasana céndol dijieun tina tipung hunkwéh jeung diwarnaan maké pawarna dahareun. Céndol geus jadi inuman sopopoé masarakat Sunda, nu dagangna biasana maké gorobag surung. Biasana céndol dipidangkeun maké kinca, cipati jeung peuyeum sampeu. Numutkeun CNN, céndol téh abus ka 50 inuman pangeunahna di dunia. Di gérénté-géréntél, didaharna maké peueut dicipatian.

Cara nyieun 
Pikeun nyieun céndol téh sadiakeun bahan-bahan saperti, tipung hunkwéh, cai kapur seureuh, pawarna pandan, gula beureum, cipati jeung peuyeum sampeu. Mimitina mah, galokeun tipung hunkwé jeung cai, campurkeun pawarna pandan, tuluy golakeun nepi ka jadi bubur kentel. Tuluy geus kitu bubur diasupkeun kana saringan, anteupkeun nepi ka marurag jadi céndol. Mun geus tiis, kari campurkeun jeung peuyeum sampe, cipati tuluy kincaan. Leuwih ngeunah mun dipidangkeun maké és serut.

Rujukan

Kadaharan
Inuman tradisional Sunda
Kasenian Buroq lahir di Cirebon kira-kira taun1920 di désa Kalimaro kacamatan Babakan. Panyiptana nyaéta Bapa Ta'al.

Genjring Buroq mangrupa kasenian helaran atawa arak-arakan utamana dina khitanan pikeun ngarak pengantin sunat. Waditra anu dipaké nyaéta 4 buah genjring, gong, gitar, biola dsb. Boneka Buroq diwangun ti boneka anu awakna mangrupa kuda sarta sirahna mangrupa wanoja geulis, sapasang boneka ondel-ondel, macan tutul jsb.

Munculan boneka ieu mimitina leuwih ditujukeunn pikeun miéling poé Isra Miraj. Tapi lila-lila, boneka ieu ogé mindeng dimunculkeun nalika acara-acara agama Islam, kawas acara khataman Alquran, sunatan sarta ngahudangkeun saurkawas di Désa Pakijangan.

Kaayaan  bulan puasa di Désa Pakijangan, sabenerna hampir euweuh bédana jeung kaayaan bulan Puasa di wewengkon-wewengkon masarakat muslim séjénna.  Sanggeus berbuka, masarakat minuhan masjid pikeun ngalaksanakeun solat Tarawih.  Anu ngabédakeun nyaéta nalika isuk, nalika jalma séjénna masih saré, para nonoman sarta seniman Buroq malahan ngariung di salah sahiji tempat pikeun ngahudangkeun warga séjénna sangkan ngalaksanakeun saur.  Di Désa Pakijangan, hal ieu geus dipigawé ku para pamaén orkes Buroq Bandarjaya saprak 20 taunkatukang.

Referensi
Kolek nyaéta salah sahiji kadaharan amis panutup has Indonésia nu bahan dasarna tina gula arén, santen, jeung daun pandan.  Salian ti éta, kolek ogé jadi kadaharan nu dipikaresep ku loba jalmi keur buka puasa lamun bulan Ramadan. Kolek miboga sababaraha jinis saperti kolek cau lantaran bahan pokona cau, kolek hui, kolek nangka, kolek sampeu, jeung sajabana. Biasana kolek sok disayogikeun keur haneut kénéh.

Sejarah 
Dicutat dina buku Jejak Rasa Nusantara karya sajarawan nu ngaranna Fadly Rahmat, kolek téh dipangaruhan ku budaya Arab. Ditilik dina ngaranna, kolek téh asal katana dina khalik nu hartina Sang Pancipta, Allah SWT. Salain éta, kolek ogé jadi media keur nyebarkeun agama Islam dina zaman baheula.

Jinis Kolek 

 Kolek cau
 Kolek candil ketan
 Kolek waluh
 Kolek hui
 Kolek duren
 Kolek sampeu

Jeung sajabana.

Bahan-bahan 

 10 cau kepok nu geus asak, potong serong
 800 ml santan tina 1/2 butir kelapa (kuled kumaha salera)
 65 gram gula arén atau gula berem.
 65 gram gula bodas
 2 lambar daun pandan
 1 sendok téh uyah
 200 ml cai bodas

Referensi

Kadaharan
Usopp nyaéta salah sahiji karakter fiksi dina Manga jeung Anime One Piece. Usopp nyaéta penembak jitu di kelompok Bajak Laut Topi Jerami. Usopp nyaéta kru topi jerami anu paling borangan.

Ngaran Usopp dicokot tina basa Jepang "uso" (うそ) anu hartina wadul atawa jelma tukang ngawadul.

Panggih Jeung Luffy
Usopp papanggih jeung luffy di Desa Syrup, di desa éta Luffy gelut jeung kelompok bajak laut Kuroneko anu di pimpin ku kaptén Kuro anu nyamar jadi pelayan salah sahiji warga anu benghar, pikeun nguasaan hartana. Sabada ngéléhkeun bajak laut Kuroneko, Usopp ngabubarkeun kelompok bajak lautna anu anggotana tilu urang budak leutik, tuluy Usopp diajakan jadi anggita bajak laut topi jerami.

Sogeking

Salila di Grand Line Usopp ngarasa lemah, tungtungna Usopp kaleungitan percaya diri. Sabada di Water 7 Usopp gelut jeung Luffy, nu ahirna Usopp kaluar ti kelompok topi jerami. Sabada éta, Usopp di tewak ku CP 9, nu ahirna Usopp di leupaskeun ku Sanji. Usopp ahirna indit ngabantuan Luffy pikeun ngabébaskeun Nico Robin ku cara nyamar jadi Sogeking.

Di Enies Lobby Usopp dititah ku Luffy sangkan ngaduruk bendera pamaréntah dunia, anu andakeun perang jeung pamaréntah nu aya di Enies Lobby. Sabada perang di Enies Lobby, Sogeking (Usopp) boga harga buronan 30 juta berry sabada difonis salah ku lantaran ngaduruk bendera Pamaréntah Dunia.

Jadi Ksatria

Usopp di teleport Kuma ka hiji pulo nu ngarana Pulo Boin, di pulo ieu pinuh ku tangkal Karnivora anu gedé sarta dina permukaan tangkalna aya kadaharan anu ngeunah. Di pulo éta aya hiji ksatria ngarana Heraclesun anu nulungan Usopp, ku sabab lobana kadaharan dina éta pulo, Usopp jadi gendut nepi ka hésé bagerak. Sabada maca koran nu ngagambarkeun kaayaan Luffy, Usopp menta tulung ka Heraclesun sangan ngajarkeun manéhna jadi ksatria.

Dua taun geus kitu, Usopp balik deui ka Pulo Shabaody tuluy panggih jeung Nami di bar, Usopp ningalikeun pakarang anyarna anu mampu ngaluarkeun tutuwuhan anu ngadahar manusa ka kru topi jerami anu palsu.

Rujukan

One Piece
Daftar Karakter One Piece

ca:Llista de personatges de One Piece#Usopp
Cingcangkeling nyaéta kawih paranti milang saméméh barudak ulin ucing-ucingan. Ieu kawih kaulinan barudak cingcangkeling téh dilakukeunna bari ngariung henteu papisah saurang-saurang tapi babarengan jeung biasana sok ditunjuk ku juru ngawihna nu salah saurang budak éta, budak nu kabilang ditunjuk nurutkeun wirahma kawihna, tuluy kudu ngudak budak séjén nu teu katunjuk.

Carana budak nu kabilang, kudu nyabak budak nu teu kabilang, tuluy lalumpatan ngajauhan budak anu geus kabilang tadi. Satuluyna kitu terus nepi ka kabéh budak beunang kacabak. Aturannana teu meunang aya budak anu jauh-jauh teuing lumpatna. Kudu sakurilingeun lapang atawa buruan imah tempat maranéhna ulin. Teu kaci lamun aya nu jauh berarti budak éta kaluar maénna atawa gugur teu bisa ngiluan maén deui nurutkeun kasapukan kabéh budak nu milu ulin dina éta kaulinan. Biasana barudak nu ulin bari ngawihkeun ieu kawih cingcangkeling téh sok bari heureuy silisurungkeun atawa bari luluncatan teu puguh embung cicing kumaha wé budak leutik nu keur meujeuhna resep ulin. Saméméh prung sok dikawihkeun heula ku saurang, nu séjénna nuturkeun ngawih bari nyurakan nu kabilang.

Rakitan kawih 
Cingcangkeling
Manuk cingkleung cindeten 
Plos ka kolong 
Bapa Satar bulenengKawih kaulinan barudak (diakses tanggal 03 Mei 2011)

Referensi

Kaulinan budak Sunda
Budak Minggat téh novel karya Samsudi, citakan nu kahiji diterbitkeun ku Balai Pustaka, Jakarta, teu kanyahoan taun terbitna. Citakan kaduana diterbitkeun ku CV Pusaka Sunda gawé bareng jeung Balai Pustaka, taun 1965, didua jilidkeun masing-masing 70 kaca jilid I jeung 75  kaca jilid II, ukurana 17 cm x 12 cm. Ieu novel téh nembrakkeun ajen-inajen atikan, upamana kajujuran, kapengkuhan haté, jeung kasatiaan. Lian ti eta, digambarkeun ogé ajén-inajén sosial nu nyampak dina kahirupan masrakat kuli kontrak di perkebunan jaman penjajahan Walanda..

Tokoh utama ieu novel téh nyaéta Si Kampeng, ku pangarang digambarkeun sahinasna henteu dijieun-jieun, nepi ka gambaran pribadina katembong tembres, boh ku kajujuranana, boh ku kabadeuran jeung kabedegonganana. Kampeng téh budak umur welasan taun, sabada tamat sakola cicing jeung bapa terena anu galak,lantaran mindeng dicarekan jeung dikakalakeun, Si Kampeng ngalawan, nepi ka dina hiji mangsa mah kalepasan neunggeul bapa téréna téa nepi ka kapiuhan. Ku bakating reuwas jeung sieun, antukna Kampeng minggat ti imahna, kakaburan nepi ka ahirna katipu, dijual jadi jadi kuli kontrak di Sumatra, Deli, Bengkalis, Padang jeung sajabana.

Lantaran getén jeung suhud digawé, ahirna Kampeng jadi tukang kai jeung tukang témbok anu parigel. Hiji mangsa, ku kawani jeung kaludeungna, Kampeng nulungan Cina anu rek dikerekeb ku maung. Rupa-rupa cocoba nu katarima ku Kampeng, kalawan tawekal dilakonan, sarta sanggeus bekel cukup pikeun balik ka lembur, Kampeng balik nepungan indungna. saméméh nepi ka lembur, basa rek balanja di pasar, Kampeng papanggih jeung Kim San, urang Cina nu kungsi ditulungan ku manéhna waktu di leuweung Sumatera, atuh Kampeng dibekelan kaén jeung duit ku Kim San minangka pamulang tarima ka manéhna nu geus nulungan. Kampeng balik ka lembur dipapag ku indungna nu geus lawas ngarep-ngarep Kampeng. Ieu novel geus ditarjamahkeun kana basa Indonesia jadi Anak Minggat dina taun 1974.

Rujukan

Novél Sunda
Cing ciripit nyaéta kawih paranti milang saméméh ucing-ucingan. Aya di sababaraha tempat atawa wewengkon séjén mah disebutna téh eméng-eméngan.

Cara maén
Cara maénna mimiti barudak ngariung, tuluy  salah saurang budak biasana budak nu panggedéna ngasongkeun dampal leungeunna ka tengah riungan bari narangtung. Budak séjénna ngasongkeun curukna séwang-séwangan ditapelkeun kana luhureun dampal leungeun budak nu panggedéna téa. Sanggeus kitu barudak anu ngasongkeun curukna séwang-séwangan téa, ngangkat jeung nurunkeun curukna séwang-séwangan bari ngawih cing ciripit. Saha nu kacekel curukna hartina éta nu éléh atawa nu eméng kudu ngudak barudak séjén nu teu kacekel curukna. Nu séjén lalumpatan ngajauhan nu eméng, tuluy mun aya nu kacabak salah saurang budak berarti jadi pindah budak éta nu eméng jeung kudu nyabak atawa ngaeméngkeun barudak séjénna. Kitu saterusna nepi ka kabagéan kabéh. Anu ngarawih téh bari seuseurian sakapeung mah sok bari heureuy, ulin barudak téa tara aya nu daria, malah ku teu seriusna éta jadi ciri ngaran budak.

Rakitan kawih
 
Cing ciripit 
Tulang bajing kacapit
Kacapit ku bulu paré
Bulu paré seuseukeutnaKawih kaulinan barudak (diakses tanggal 03 Mei 2011)

Kawih lainna: 
 
Cing ciripit 
Kadal buntung
Duit saringgit
Dipaké nyandung
A,  i,  u,  daun cau nangka ngora
Ari tang tang tang tangkeup !

Referensi

Kaulinan budak Sunda
Cangkaléng atawa Caruluk mun dina basa Walanda mah disebut glibbertkjes nyaéta protein albumin anu diperlukeun ku binih tangkal kawung minangka sasadiaan kadaharanana. Buah anu kadar caina luhung ieu dicokot tina siki buah kawung anu wangunna lonjong gepéng, getahan tur matak ateul, warnana bodas herang, sarta geunyal. Pikeun dijadikeun cangkaléng, buah kawung kudu dibeuleum heula nepi ka tutung atawa dikulub sababaraha jam. Tuluy dikeueum ku cai kapur sababaraha poé nepi ka pamustunganana sikina bisa dikokolakeun. Cangkaléng didagangkeun dina kaayaan kakeueum ku cai disebut cangkaléng atah. Cangkaléng atah bisa diolah dijieun manisan, campuran kolek, setup buah, atawa sirop.
Cangkaléng ngandung serat anu luhung, alus pikeun jalma anu keur diit.  Dina 100 gramna, ngandung kadar cai nepi ka 93,8%. Cangkaléng ogé ngandung 0,69 gram protein, 4 gram karbohidrat, sarta kadar lebu kira-kira sagram sarta serat 0,95 gram. Kandungan karbohidrat nu aya dina cangkaléng bisa matak wareg, ogé bisa ngeureunkeun nafsu dahar sarta ngabalukarkeun konsumsi kadaharan turun. Salian ti alus pikeun diit, cangkaléng ogé miboga mangpaat pikeun mantuan ngalancarkeun gawé saluran cerna manusa.

Referensi

Kadaharan
Bungbuahan
Samping nyaéta kaén panjang  nu dibeulitkeun dina cangkéng nu nutupan nepi ka suku. 
Aya nu disebut samping sarung (samping nu tungtung-tungtungna nyambung), samping kebat (samping nu ukuranana panjang), samping batik (samping anu maké corak batik)jeung samping poléng/polékat (samping nu meunang ninun).
Aya sababaraha jenis samping di antarana aya samping jangkung jeung samping lamban, Samping jangkung nyaéta jenis samping nu ka handapna ukur semet tuur atawa nengah bitis sedengkeun samping lamban nyaéta samping nu tungtungna dilipet (dilamban/dilépé).
Samping mangrupa papakéan awéwé anu di batik sarta dipakéna nutupan bagian badan tina beuteung nepi ka mumuncangan.
ceuk kolot baheula lamun awéwé anu hamil teu meunang maké samping sabab pamali aya matakna .
Pikeun masarakat Sunda samping lain hal nu anéh sabab ti jaman baheula samping geus dipaké pikeun pakéan sapopoé wanoja Sunda.
Dina nsakah Sang Hyang Siksa Kandang Karesian upamana, geus kasebut-sebut modél samping batuk nu dipaké ku urang Sunda.
Dina carita pantun ogé dijéntrékeun yén baheula wanoja ménak, putri, raja, atawa léngsér.
Ieu conto kumaha wanoja Sunda dangdan di jaman baheula, dicutat tina carita pantun lutung kasarung :
sampingna teu pati apik
disampingna sutra kuning
karémbong cindé kediri
nyalindang ku cindé kembang
kongkoyang ku sutra ganggong
ka luhur kana gelungna
ka handap kana sinjangna
ulah rék digelung jucung
bisi pajar indung-indung

Rujukan

Papakan
Manisan nyaéta bungbuahan anu diawetkeun ku gula. Kadar gula anu luhung dina manisan, sajaba pikeun méré rasa amis, ogé pikeun nyingkahan tumuwuhna mikroorganisme (suweng, kapang). Dina prosés nyieun manisan ogé maké cai uyah jeung cai kapur pikeun mertahankeun tekstur sarta ngaleungitkeun rasa ateul dina bungbuahan. 
Aya dua rupa olahan manisan, nyaéta manisan baseuh sarta manisan garing. Manisan baseuh nyaéta manisan hasil nuuskeun tina larutan gula, sedengkeun manisan garing nyaéta manisan baseuh anu dipurulukan gula tuluy dipoé nepi ka garing. Bungbuahan anu biasa dipaké pikeun nyieun manisan baseuh nyaéta jenis bungbuahan anu teuas, kawas pala, buah, kadongdong, cangkaléng, jeung réa-réa deui. Sedengkeun bungbuahan]] anu biasa dipaké pikeun nyieun manisan garing nyaéta jenis bungbuahan anu beyé kawas gedang, sirsak, jeung réa-réa deui. Manisan garing leuwih awét batan manisan baseuh, sabab kandungan caina leuwih saeutik tur kandungan gulana leuwih loba. 
Manisan rasana seger tur bisa nyingkahan haus nalika hawa panas, sarta cocog didahar iraha waé. Bahan dasar manisan nyaéta bungbuahan, bisa buah kadongdong, buah, cereme, sarta gedang. Bisa ogé dijieun sajaba ti bungbuahan nyaéta jahé jeung daun gedang. Manisan mangrupa salah sahiji padika dina ngawetkeun produk bungbuahan anu mimiti kapanggih, ngagunakeun gula, ku cara ngeueum sarta ngagodogkeun bungbuahan dina madu.

Referensi 

Kadaharan
Kawasan leweung Pulo Nusa Gedé legana kurangleuwih 16 ha nu aya di tengah situ, nyaéta Situ Léngkong Panjalu nu perenahna di Désa/Kacamatan Panjalu Kabupatén Ciamis  Situ Panjalu geus ditetepkeun minangka Cagar Alam (Natuurmonument) dumasar kana Surat Kaputusan Gupernur Jéndral Hindia Belanda (Besluit van den Gouvarnuer-Generaal van Nederlandsch Indie) dina ping 21 February 1919 Nomor 6 (Staatsblad No.90). 2(dua). Sataun ka hareupna, dina ping 16 November 1921 dimedalkeun dina surat kaputusan nu sarua nu ditetepkeun yén Pulo Nusa Gedé (Island), nu saterusna dibéré ngaran “Pulau Kooders” jeung Cagar Alamna “Cagar Alam Kooders”.
Situ Léngkong Panjalu mangrupa gabungan antara objék wiasata alam jeung objék wisata budaya. Di tengah situ aya Pulo Larang atawa Nusa Gedé anu di jerona aya makam Hariang Kencana, putra Hariang Borosngora, Raja Panjalu nu nyieun situ Léngkong nalika jadi raja.
Pikeun ngahormat ka karuhun Panjalu nepi ka ayeuna sok diayakeun sajenis upacara adat nu disebut nyangku sarta dilaksanakeunna tiap-tiap bulan Mulud ku cara méré sihan benda-benda pusaka nu disimpen di Bumi Alit. Kagiatan wisata di Situ Lékong Panjalu nyaéta bisa ngurilingan pulo naék parahu sarta ieu objék wisata téh kurangleuwih 41 km ti kota Ciamis.

Flora jeung Fauna
Kaayaan Vegetasi di Cagar Alam cukup miboga ragam nu loba, sabagian gedé mangrupa leuweung primer nu masih kajaga conto di antaranya: Kihaji (Dysaxilum), Kondang (Ficus Variegata), Huru (Litséa sp), Kiara (Ficus sp), Kileho (Sauraula sp), Bungur (Lagerstromia sp), sedangkan tumbuhan bawah di antaranya : Rotan (Calamus sp), Tepus (Zingi beracéae) dan Langkap (Arenga sp).
Sato nu liar jeung loba kénéh nyaéta : Kalong (Pteropus Vampyrus), Bayawak (Varanus Salvator) jeung bisa kapanggih ogé sababaraha jenis manuk saperti buek(Otus scops), Heulang (Haliastur Indus), Manuk Hurang (Halcion chlors) jeung Walik (Treron Griccipilla).

Sumber

Pariwisata
Tempat pelesir di Ciamis
Héroin dikenal sabagé putauw lantaran rupana anu bubuk ogé bodas.
Sinonim héroin : Morphinan-3,6-alpha-Diol, 7,8-didehydro-4,5-alpha-Epoxy-17-Methyl-, Diacetate (ester); Diacetylmorphine; acetomorphine; diamorphine; 3,6-diacetyl morphine.

Pangaruh anu Langsung Karasa
Pupil mata ngaheureutan, kelopak mata turun, réaksina lambat, tunduh nepi ka pingsan.

Pangaruh Jangka Panjang
Turunna kagiatan anu produktip, saperti sakola, gawé, jeung olah raga.
Katergantungan pisik jeung psikologi, gejalana : mual, awak ngageter, késangan, iritabilitas, lalambé garing, jst.
Abses kulit, radang pembuluh darah balik, inpeksi HIV/AIDS, sarta hépatiais B/C, lamun jarum suntikna teu steril.

Pangaruh dina Sistim Awak Manusa
Sistim Sarap Puseur : Neken atawa ngurangan kagiatan uteuk/sistim sarap puseur, mangaruhan kana penampilan urang, nu ngabalukarkeun jadi saperti murung, teu pidoli ka sasaha, rarasaan haténa gampang rarobah, gerakan jeung replekna jadi alon.
Sistim Pernapasan : Bisa ngabalukarkeun katekenna sistim pernapasan anu bisa jadi pingsan, koma, jeung tilar dunya.
Sistim Pencernaan : Napsu pikeun barangdahar euweuh, nu ngabalukarkeun kakurangan vitamin.
Sistim Réproduksi : Ngaronjatna risiko orok anu dilahirkeun prematur, paéh di jero kandungan, atawa paéh nalika sanggeus lahir. Salian ti éta ogé orok nu dilahirkeun bakkal jadi katergantungan kana héroin.

Galeri

Referensi

Narkotika
Candu
Goréng sangu nyaéta sangu anu disamaraan lada atawa henteu  tuluy digoréng. Malah sangkan leuwih pikabitaeun sok ditambahan maké bahan-bahan lianna kayaning sosis, baso, endog, jeung daging . Goréng sangu téh dahareun nu pangdipikarésép di Asia Wétan jeung Asia Tenggara.

Cara nyieun

Bahan 
sangu tiis (ulah nu beueuy)
kécap 
saos tomat
minyak kalapa
Samara

Samara 
bawang beureum
bawang bodas
cabé beureum
Cikur
tarasi saeutik

Panglengkep 
bonténg 
endog
goréng hayam dijujutan leutik
goréng bawang beureum 
sosis/baso

Prak-Prakan Masak
 Panaskeun minyak kalapa dina katél.
 Goréng samara anu geus dilemeskeun nepi ka seungit.
 asupkeun sangu tiisna galokeun nepi ka galo jeung samara. 
 Bres asupkeun saos tomat, kécap, jeung bahan panglengkep lianna nu kudu diasakan. 
 Angkat, wadahan kana piring sarta tambahkeun bahan-bahan palengkepna.

Rujukan

Kadaharan
Istihadhah téh nyaéta getih kotor anu kaluar tina farji awéwé anu lain dina waktuna jeung getih éta ogé kaluar tina urat, lain kaluar tina rongga pianakan (rongga rahim)/bagéan tina pianakan.
Tokoh ulama nyarita yén awéwé istihadhah nyaéta maranéhna anu ngaluarkeun getih, tapi getih éta miboga sipat anu béda jeung getih mén atawa nipas. disebutkeun ogé yén getih istihadhah nyaéta getih anu kaluar ngaleuleuwihi wates maksimal mén(15 poé) atawa wates maksimal tina nipas (40poé). Anapon sipat tina getih istihadhah nya warnana hérang semu kayas sarta ngalisna leuwih téréh dibandingkeun jeung getih mén, sabab getih éta ngalir tina urat atawa pembuluh darah , lain ngalir tina rongga pianakan.
Jadi, nalika awéwé ngaluarkeun getih dina poé-poé anu tangtu, jeung warna getihna rada hideung, kuled sarta bauna hanyir, tuluy dina poé nu lian manéhna kaluar getih anu warnana kayas, héncér (henteu kuled) nyaéta siga sipatna getih dina raheut. Jadi bisa dicindekkeun ku urang yén getih nu sipatna kentel sarta bau mah nyaéta getih men, ari getih anu kaluar leuwih héncér sarta sipatna anu leuwih lemes mah kaasup kana getih istihadhah.

Tilu Kaayaan Istihadhah

Kayaan kahiji 
Mumayyizah. Awéwé geus nyaho kalayan pasti kana lilana mén manéhna nu ngabalukarkeun lamun getih anu kaluar ngaleuwihi wayah ménna anu normal, jadi getih éta mangrupa getih istihadhah.

Kaayaan kadua 
Awéwé anu teu boga kapastian lilana mén manéhna, jeung ogé manéhna teu bisa ngabédakeun antara getih mén jeung getih lain mén. Dina kondisi saperti kieu acuanna nyaéta genep atawa tujuh poé gumantung umumna kabiasaanana awéwé nalika mén.

Kaayaan katilu 
Awéwé anu teu nyaho kabiasaanana tapi mampuh ngabédakeun mana getih mén jeung mana getih istihadhah.

Referensi

Fiqih
Kedelé nyaéta salah sahiji komoditi pangan utama sanggeus paré sarta jagong. Kedelé mangrupa bahan pangan asal protéin nabati utama pikeun masarakat.

Sajarah singget

Kedelai mangrupa pepelakan pangan anu mangrupa semak anu tumuwuh ajeg. Kedelé jenis liar Glycine ururiencis, mangrupa kedelai anu nurunkeun sagala rupa kedelé anu urang wawuh ayeuna (Glycine max (L) Merril). Asalna ti wewengkon Manshukuo
(Cina Kalér). Di Indonésia, anu dibudidayakan mimitian abad ke-17 minangka pepelakan kadaharan sarta bérak héjo. Sumebarna pepelakan kedelé ka Indonésia asalna ti wewengkon Manshukuo menyebar ka wewengkon Mansyuria: Jepang (Asia Wétan) sarta ka
nagara-nagara séjén di Amérika sarta Afrika.

Mangpaat Pepelakan
Kacang kedelai anu dikokolakeun jadi tipung kedelai sacara gurat badag bisa dibagi jadi 2 jumplukan mangpaat utama, nyaéta: olahan dina wangun protéin kedelé sarta minyak kedelai. Dina wangun protéin kedelai bisa dipaké minangka bahan industri kadaharan anu dikokolakeun jadi: susu, vetsin, kuéh, permén sarta daging nabati sarta minangka bahan industri nu lianna kawas kadaharan: kertas, cét éncér, tinta citak sarta tékstil.
Sedengkeun olahan dina wangun minyak kedelé dipaké minangka bahan industri kadaharan sarta non kadaharan. Industri kadaharan ti minyak kedelai anu dipaké minangka bahan industri kadaharan ngawangun gliserida minangka bahan pikeun
nyieun minyak goréng, margarin sarta bahan lemak séjénna. Sedengkeun dina wangun lecithin dijieun antara séjén: margarin, kuéh, tinta, kosmétika, insectisida sarta farmasi.

Rujukan

Fabaceae
Cingcau (Cyclea barbata)  atawa Camcauh mangrupa tutuwuhan  nu mangrupa areuy anu daunna lamun dirames dibauran cai saeutik engkéna sok ngagibleg saperti ager éncér. Ilaharna sok diolah jadi inuman nyaéta és cingcau, biasana dina waktu buka puasa lantaraan tiis. Camcauh aya anu dahanna paranjang saperti areuy daunna karandel jeung rada rubak. Camcauh téh aya dua rupa nyaéta Camcauh Hideung jeung Camcauh Héjo. Produksi camcauh lolobana di Indonésia persisna di  Sumarorong, Sulawesi Barat.

Sajarah
Tutuwuhan ieu asalna ti Asia, tuluy sumebar ka India, Birma, Indocina, Philipina, nepi ka Indonésia. Tutuwuhan ieu alusna dipelak di daerah anu miboga kaluhuran taneuhna kira-kira 75 – 2300 m di luhureun permukaan laut.  Daérah Sumarorong, Sulawesi Barat mangrupa salah sahiji tempat anu alus pikeun tutuwuhan ieu  ku sabab miboga iklim cuaca  anu tiis jeung curah hujan anu cukup. Tutuwuhan ieu geus diproduksi jadi cingcau bubuk anu leuwih loba diekspor ka luar negeri.

Etimologi Cingcau
Kecap "cingcau" aslna tina dialék HokkianSienchau (Hanzi: 仙草, pinyin: xiancao) anu dipaké di kalangan Tionghoa di Asia Tenggara.

Kandungan gizi
Nutrisi anu aya dina 100 g Cingcau nyaéta :
Ènérgi 		122 kkal   
Protéin  	6 g    
Lemak 	        1 g    
Karbohidrat 	26 g    
Kalsium 	100 mg    
Fosfor 		100 mg     
Zat besi 	3.3 mg    
Vitamin A 	10.750 SI    
Vitamin B1 	80 mh    
Vitamin C 	17 mg    
Serat  		6.23 g

Mangpaat
 Loba ngandung mineral utamana kalsium jeung fosfor.
 Alus pikeun ngaleutikeun awak ku sabab kandungan kalorina saeutik. 
 Bisa nyagerkeun panas beuteung, sembelit, bungkak beuteung, demam jeung diaré. 
 Loba kandungan serat, mangpaatna pikeun ngabersihkeun organ pencernaan tina zat Karsinogen nu nyababkeun kanker. 
 Ngandung senyawa dimetil kurin-1 dimetoidida anu gunana pikeun ngaleuleuskeun otot-otot anu tegang. 
 Ngandung senyawa Isokandrodendrin anu dipercaya bisa nyingkahan sél tumor ganas. 
 Ngandung alkaloid bisbenzilsokuinolin jeung S,S-tetandrin anu hasiatna nyingkahan kanker ginjal, antiradang jeung nurunkeun darah tinggi.

Rujukan

Menispermaceae
Tutuwuhan ubar