AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Téori Buana kumalayang nyaéta téori anu ngajelaskeun kumaha posisi buana pindah di Beungeut Bumi. Ditetepkeun dina taun 1912 ku Alfred Wegener, ahli géofisika sareng metéorologis, buana kumalayang ogé ngajelaskeun kunaon fosil sato sareng tatangkalan, sareng formasi batu anu sami, dipanggihan di sababaraha buana.

Téori 

Wegener ngira yén sadaya buana sakali ngahiji sasarengan "Urkontinen" sateuacan putus sareng ngerjakeun kana posisi anu ayeuna. Tapi ahli géologi nyolok téori Wegener téori buana kumalayang saatos anjeunna nyebarkeun rinci dina bukuna 1915 anu katelah "Asal usul Lautan". Bagean anu nantang éta kusabab Wegener teu gaduh modél anu hadé pikeun ngajelaskeun kumaha buana pindah nyalira.

Sanaos kalolobaan pangamatan Wegener ngeunaan fosil sareng batu anu leres, anjeunna leres-leres salah dina sababaraha titik konci. Salaku conto, Wegener mikirkeun buana panginten bakal nyuruputan kerah sagara sapertos icebreaks anu ngalontas és.

"Aya anu kengingkeun yén  konci pikeun buana kumalayang nyaéta yén teu aya mékanismeu, sareng Lémpéng téktonik ditampi tanpa mékanisme," pikeun mindahkeun buana, saur Hanry Frankel, saurang dosén éméritus Universitas Kota Missouri-Kansas sareng panulis tina opat jilid "Kontrovérsi Buana Kumalayang".

Sanajan téori "Buana kumalayang" Wegener parantos dipiceun, éta ngemutan ideu ngalihkeun buana pikeun géosénsi. Jeung sabaraha dékade saatosna, para élmuwan bakal mastikeun sababaraha pemendah Wegener, sapertos ayana jaman baheula anu ngahijikeun dina sagala rupa daratan bumi di dunya. Pangéa nyaéta hiji superbuana anu diwangun kira-kira 200 ka 250 juta taun ka tukang, dumasar kana A.S. Géological Survéi (ASGS) sareng tanggung jawab pikeun fosil sareng batu clues anu nyababkeun Wegener kana téori na.

Réferénsi
Hadéan mangrupa éon géologis bumi anu perenahna saacan Arkean. Dimimitian ku diwangunna Bumi sakitar 4.600 yuta taun kalarung jeung réngsé sakumaha ditetepkeun ku ICS 4.000 yuta taun ka kalarung.

Ahli géologi Preston Cloud nyiptakeun istilah dina 1972, mimiti pikeun nyatakeun periodé ateuacan Batu pangheulana terkenal di Bumi. W. Brian Harland engké nyiptakeun istilah anu ampir sinonim: "periode Prioscan". Lain, téks anu leuwih saé ngan ukur ngarujuk ka éon salaku Pra-Arkéan.

Ngaran Hadéan asalna tina Hadés, déwa Yunani kuna tina alam dunya ieu ku sabab kaayaan "héla" di Bumi dina waktu éta: planétna nembé kabentuk jeung masih panas pisan ku sabab vulkanismeu tinggi, permukaan sawaréh cair jeung sering tabrakan jeung awak Sistem solar séjén.

Réferénsi
Masakan Batawi (Aksara Sunda Baku: ) nyaéta masakan khas anu asalna ti Batawi. Masakan Batawi mudah dipapangih dina acara-acara tangtu wungkul anu diselenggarakeun di Jakarta sapertos dina acara Lebaran Batawi, nikahan, hari raya Idul fitri, atawa di warung-warung tangtu anu nyajikeun kadaharan khas Batawi. Masakan ieu dipengaruhan ku masakan Melayu, Arab, India, Tionghoa, jeung Eropa (utamana masakan Walanda, Portugis, jeung Spanyol).

Daftar menu 
Sabaraha jinis masakan Batawi anu kamiripan jeung masakan daérah séjénna saperti asinan Batawi siga asinan Bogor, ngabedakeunna ngan dina campuran bumbu-bumbu tangtu wungkul. Sabagian masakan Batawi ngan disajikeun dina momén-momén tangtu wungkul misalna sayur besan ngan bisa papanggih dina prosési besanan.

Kadaharan 
 Asinan Betawi
 Soto Betawi
 Gabus pucung
 Sayur babanci
 Sayur godog
 Sayur besan
 Ayam sampyok
 Sambelan lengkio
 Soto tangkar
 Soto mie
 Pecak ikan gabus
 Pecak ikan mas
 Pecak tembang
 Bandeng pesmol
 Nasi kebuli
 Nasi uduk
 Nasi ulam
 Gado-gado
 Ketoprak
 Semur jengkol
 Laksa Betawi
 Bandeng pindang
 Toge goreng

Minuman 
 Es selendang mayang
 Es goyang
 Bir pletok

Kue/Kadaharan Ringan 
 Kue cucur
 Kue rangi
 Kue talam
 Kue kelen
 Kue kembang goyang
 Kerak telor
 Sengkulun
 Putu mayang
 Andepite
 Sagon
 Kue akar kelapa
 Kue biji ketapang
 Kue ape
 Kue cente manis
 Kue pepe
 Kue dongkal
 Kue geplak
 Rujak penganten
 Dodol betawi
 Roti buaya

Galeri

Rujukan
Busur kapuloan nyaéta jinis kapuloan anu diwangun ku ranté pulo biasana di watés konvergén ku dua Lempeng téktonik. Busur kapuloan mangrupi jinis ranté pulo anu unik, kalangkunganana gugus gunung bitu kalayan susunan ngawangun busur, ayana di deket sareng sajajar jeung watés konvergén antara dua Lémpéng téktonik.

Sadaya ranté gunung bitu sanés busur kepuloan, sareng sadaya busur kapuloan sanés kapuloan. Kapuloan Hawaii gaduh ranté gunung bitu anu linier di tengah Samudra Pasifik anu sanés mangrupi busur kapuloan. Rupa-rupa busur kapuloan kalebet Pagunungan Andes sareng Gunung St Helens antukna ngiringan buana. Andés mangrupa busur gunung bitu tapi sanes kapuloan; sahingga, aranjeunna henteu dikelompokkeun busur kapuloan. Kepuloan Hellenic atawa Busur Aegea di daérah tengah gaduh pulo seuer sapertos Kréta tapi henteu vulkanik.

Formasi 
Busur kapuloan ngawangun nalika salah sahiji lémpéng téktonik subduksi lémpéng deui ngahasilkeun produksi magma langsung di luhur lémpéng téktonik luhur. oses subduksi lumangsung dina watés lémpéng téktonik di laut samentawis hiji lémpéng tilelep dina bagian anu sanésna kana mantél. Nanging, ieu kajantenan di busur kepuloan anu mangrupi bagian tina beubeur gunung, anu katelahna minangka busur gunung bitu. Busur Aegea Kidul sareng kepuloan Aleut perenahna di Alaska aya pulo gunung bitu.

Conto

Busur kepulauan kuna 

 Kapuloan Insular
 Kapuloan Intermontane

Réferénsi

Tempo ogé 

 Kapuloan vulkanik
 Palung
Subduksi mangrupa prosés géologis anu lumangsung dina watés konvergén lémpéng téktonik; hiji lémpeng tilelep ka handap lémpeng anu séjén kana mantél bumi. Subduksi lumangsung kana daérah-daérah anu disebut Zona subduksi. Zona subduksi mangrupa daérah pembengkakan litosfér konvéktif anu nurun. Zona ieu aya dina watés konvergén lémpéng di mana hiji lémpéng litosfér samudra samentawis ka lémpéng séjén. Lémpéng nurun biasana dipasang ka ujung lémpéng ngarah. Lémpeng anu ragrag tilelep dina sudut antara jeung 45 derajat ka beungeut bumi.

Perbédaan suhu antara asténosfir mantél sakurilingeun jeung litosfér samudra nu tilelep ngalebeutkeun motivasi prosés ieu, ditambah litosfér samudra lewih padet ti batan asténosfir. Dina jerona kira-kira 120 km, basal dina kerak samudra dikonvérsi dirobah jadi éclogite anu ngaronjatkeun kapadetan kerak sahingga masihan gaya negatip tambahan ka handap. Kerak samudra, cai anu nyepak dina litosfér, jeung lapisan sédimén ngarobah jadi mantél nu dalam dina zona subduksi. Subduksi nyaéta kakuatan dinamis utama tukangan lémpéng téktonik; tanpa énérgi ieu, lémpéng téktonik moal kantos dibentuk.

Réferénsi

Tempo ogé 

 Busur kapuloan
 Lémpéng Érasia
Cekcek koréd ;basa Indonesia; Cica-koreng jawa (bahasa Latin: Megalurus palustris)nyaéta spesies manuk nu asalna tina kulawarga  Sylviidae genus  Megalurus. Loba kapanggih hirup di kebon ntéh, rawa-rawa, rungkun, tegalan, jeung sisi leuweung nu kaayaan daérahna aya dina 2.000 m dpl.  Biasana eunteup dina dahan nu lénglang, sakapeung ogé eunteup luhureun taneuh jeung jujukutan.
Manuk ieu kapanggih hirup ogé di nagara Jepang, Papua Newgini, Australia, New zealand, jeung Rusia beulah kalér. Kahakanan ieu mauk  kayaning: gegeremet, kukupu, jangkrik, simeut,  jeung sajabana.

Ciri mandiri
Panjang awakna kurang leuwih 26 cm, kelir buluna coklat paselang jeung kelir hideung sok disebut ogé borontok. Bulu palebah matana konéng kolot, buntutna kawilang panjang sarta méncos ka tungtungnakeun. Bulu palebah tonggongna semu beureum, ari palebah beuteung jeung hariguna hawuk semu bodas. Panonna coklat, pamatuk luhur hideung ari pamatuk semu beureum, cékérna na ogé semu beureum.
Nyayang dina régang atawa dahan tatangkalan, wanguna buleud kawas mangkok. Dina usumna ngendog ieu manuk ngan ngahasilkeun 2-3 siki, kelir endogna semu beureum aya totol beureum jeung gandaria. Usum begér ampir sapanjang taun, kajaba dina bula Nopémber.

Dicutat tina

Aves
Chordata
Sato Asia
Sato Indonésia
Sasatoan Sunda
Taratas sasatoan
Palung laut mangrupikeun déprési topografis sempit anu mangrupa bagian pangjerona tina dasar atawa lantai samudra. Fitur anu dipiboga ku palung beda sareng watés konvergén.kalayan jerona langkung ageung 6.000 meter (ampir 20.000 suku), palung ngabentuk "zona hadal" dunya, anu namina Hadés, dewa Yunani tina kahyangan dunya, sareng 45% anu paling jero ti lautan global. Tapi, bagian paling jero lombang ngan ukur ngalambangkeun kira-kira 1% atanapi kirang tia total daérah. Léréng gunung anu lega sareng tembok lombang curam ngabentuk kalolobaan zona hadal, di mana tempat cicing unik manjang dina sagala rupa jerona aya rupa-rupa spésies, loba anu diantarana anyar atawa henteu dipikanyaho ku élmu.

Réferénsi

Tempo ogé 
 lémpéng téktonik
Orogeni (atawa Sabuk Orogenik) didamel nalika lémpéng buana diperas; ieu maksakeun litosfer Bumi (kerak jeung mantél paling luhur) pikeun tungkak jeung ngadorong bagian tina lémpéng buana ka luhur. Hasulna mangrupa hiji atawa sababaraha gunung-gunung. Biasana ieu kajadian nalika dua atawa leuwih lémpéng buana tabrakan. Sababaraha conto nyaéta gunung-gunung saperti Himalaya, Alpén jeung Appalachia.

Réferénsi

Tempo ogé 
 Orogéni Pan-Afrika
 Formasi gunung
Kapunahan massal nyaéta kapunahan sajumlah spésies dina jangka waktu anu rada pondok dina waktos geologis, disangka ku sabab faktor musibah saperti kajadian global atawa parobahan lingkungan anu nyaebar anu anu gancang teuing pikeun lolobana spésies adaptasi. Sahenteuna lima kapunahan massal geus dikenalkeun dina catetan fosil, nepi ka Ordovisium, Dévonian, Pérmian, Trias, jeung periodé Cretaceous. Kapunahan Pérmian, anu lumangsung 245 juta taun ka tukang, nyaéta kapunahan massal anu paling dipikanyaho dina sajarah Bumi, hasilna kapunahan dianggaran 90% spésies laut. Dina kapunahan Cretacéous, 65 juta taun ka tukang, diperkirakan 75% spésies, kaasup dinosaurus, geus punah, salaku hasil asteroid ngabangun jeung Bumi. Bandingkeun kapungkur.

Diperkirakan yén Bumi geus ngalaman 5 kapunahan massal jeung hiji kapunahan massal anu teruskeun:

Peristiwa Kapunahan Ordovisium-Silur, kajadian 450-440 juta taun ka tukang.
 Peristiwa Kapunahan Dévonian Ahir, kajadian 375-360 juta taun ka tukang.
 Peristiwa Kapunahan Perm-Trias, kajadian 252 juta taun ka tukang.
 Peristiwa Kapunahan Trias-Jura, kajadian 201,3 juta taun ka tukang.
 Peristiwa Kapunahan Kapur-Térsier, kajadian 66 juta taun ka tukang.
 Peristiwa Kapunahan Holosen, lumangsung.

Réferénsi
Prébiotik nyaéta sanyawa dina katuangan anu nginduksi tumuwuh atawa giatna mikroorganisme anu mangpaat sarupaning baktéri jeung fungi. Conto anu galib nyaéta dina saluran gastrointéstinal, anu prébiotik bisa ngarobah komposisi organisme dinamicrobioma peujit.

Prébiotik pangan ilaharna sanyawaan serat anu teu bisa dicerna di bagian luhur pencernaan sarta ngarangsang tumuwuhna atawa giatna baktéri anu nguntungkeun anu hirup dina peutit gedé salaku substrat. Ieu istilah dikedalkeun ku Marcel Roberfroid taun 1995. Salaku komponén dahareun fungsional, prébiotik, sakumaha probiotik, minangka panengah konseptual antara pangan jeung ubar.

Tingali ogé 

Skor prébiotik
Probiotik
Sinbiotik
Oligosakarida mannan
Psikobiotik
Aci résistén
Antibiotik

Rujukan 

Sistim cerna
Prébiotik (giji)
Baktériologi
Probiotik nyaéta mikroorganisme hirup anu dipromosikeun kalayan klaim hadé pikeun kaséhatan lamun dikonsumsi, umumna ku cara ngaronjatkeun atawa mulihkeun flora usus. Probiotik sacara umum dianggap aman, tapi dina sababaraha kasus bisa ogé ngabalukarkeun gangguan. Bukti kauntungan probiotik pikeun kaséhatan ukur saeutik, diandingkeun jeung aakuanana.

Watesan 
Laporan Oktober 2001 ti Organisasi Kaséhatan World (WHO) netepkeun probiotik salaku mikroorganismeu hirup anu, "nalika dituang dina jumlah anu nyukupan, masihan mangpaat kaséhatan kanggo awakna."  Nuturkeun watesan ieu, grup kerja anu diayakeun ku Organisasi Kadaharan sareng Pertanian (FAO)/WHO dina bulan Méi 2002 ngaluarkeun Guidelines for the Evaluation of Probiotics in Food.

Dina dahareun 
Kultur mikrobiologi probiotik hirup téh bagian ti produk susu ferméntasi, katuangan pérméntasi lianna, jeung tuangeun-probiotik. 

Sababaraha produk fermentasi anu ngandung baktéri asam laktat (LAB) di antarana: sayuran acar, kimci, pao cai, jeung sauerkraut; produk kadelé kawas tempe,  miso,  jeung kecap, sarta produk susu kayaning yogurt, kefir, jeung susu mantéga.

Tingali ogé 

 Disbiosis
 Pangan pungsional
 Kultur pangan mikroba
 Prébiotik (giji)
 Protéobiotik
 Psikobiotik
 Sinbiotik
Posbiotik

Rujukan 

tr:Prebiyotik
Sistim cerna
Probiotik
Bakteriologi
Peristiwa Kapunahan Kapur-Térsier, ogé disingkat  Kapunahan K-T disebut ogé Kapunahan Kapur Térsiér (Basa Inggris: Cretaceous-Paleogena extinction event) mangrupa periodé kapunahan spésies, kira-kira 65,5 juta taun ka pengker anu ngaleungitkeun 80 persén spésies di atanapi caket pisan di wates antara Periodé Cretaceous (Kapur) sareng Paleogena (Térsiér). Kapunahan K-T dicirikeun ku ngaleungitkeun seueur garis sato anu penting unsur Éra Mésozoikum (252,2 dugi ka 66 juta taun ka pengker), kalebet ampir dinosaurus sareng seueur invértébrata laut. Kapunahanna nampi namina tina kecap Jérman Kreide, hartosna "Kapur", sareng kecap térsiér, anu sacara tradisional dipaké pikeun ngajelaskeun periodé waktos dina periodé Paléogene sareng Néogene. Kapunahan K-T rangking katilu dina parah tina lima épisodé kapunahan utama anu tanda baca jangka waktos géologis.

Panyabab 
Panginten meureun aya sababaraha sabav anu béda pikeun kapunahan massal kapur-térsier, tapi naon anu disatujuan sacara umum nyaéta yén katalis utama kapunahan nyaéta astéroid 10 - 15 km atanapi komét anu tumiba ka ayeuna semenanjung Yucatan; Meksiko, sareng ngawangun kawah Chicxulub. Anging sabab tiasa ngaleubeutkeun Deccan Traps. Aneh cekap, babandingan kapunahan clades anu dipangaruhan ku kapunahan nunjukkeun yén kapunahan tungtungna parantos dipasihan deui éntri éjékta kana suasana saatos dampak lumangsung.

Hipotésis kapunahan alternatip 
Aya sababaraha perdebatan sésana ngeunaan sabab pasti tina kapunahan Kapur-Tersiér, sareng sababaraha urang percanten yén peristiwa ieu sabenerna disababkeun ku hal anu sanés tina astéroid, sacara umum buktina langkung resep kana kombinasi faktor kalebet Deccan Trap sareng tabrakan, tapi tabrakan pasti faktor utama. Sanaos didiskusikeun naha dinosaurus atanapi parantos ngalaman turunna sateuacanna di Peristiwa kapunahan Kapur-Tersiér, hiji kajadian anu diterbitkeun  dina jurnal The Proceedings of the National Akademi of Sciences nganalisa anu lengkep pikeun pertama kalina sareng mendakan yén data ngadukung panjang turunna istilah antara dinosaurus non-avian sateuacan kapunahan massal ahir periodé Cretaceous.

Rasio kapunahan 
Biomas cai tawar umumna kurang kapangaruhan ku kajadian kapunahan K-T dibandingkeun pérsida téréstrial atanapi laut, sareng amfibi khususna henteu umumna dipangaruhan ku kajadian kapunahan, ngan ukur sababaraha punah di antawisna. Organismeu téréstrial parah, sareng kapunahan unggal manuk di luar Néornithes, sadaya Ptérosaurus, sadaya dinosaurus non-avia, sadaya kelompok mamalia (marsupials biasa jadi mamalia anu dominan di Amérika Kalér, tapi saatos Peristiwa kapunahan K-T ngan ukur sababaraha sésa marsupials, di antawisna Pradectes, sareng mamalia di luhur lapisan wates Kapunahan K-T anu ngadominasi Amérika Kalér janten éutherian). Samudra ogé pencét ogé, sareng ampir unggal Réptil laut di luar kuya laut bakal punah, teu aya deui kapunahan ammonit.

Réferénsi

Tempo ogé 
 Kénozoikum
 Dinosaurus
 Kapunahan massal
Periodé Kapur (basa Inggris: Cretacéous) nyaéta bagéan pamungkas jeung pangpanjangna dina Éra Mésozoikum. Éta lumangsung 79 juta taun, tina kajadian kapunahan leutik anu nutup Periodé Jurassik sakitar 145,5 juta taun ka tukang nepi ka Peristiwa kapunahan Cretaceous-Paleogene (K-Pg) anu bertanggal 65,5 juta taun ka tukang.

Mimiti di Kapur, buana geus benten pisan tina posisi ayeuna. Bagéan tina Pangéa anu pangéling-énggal miluan. Samudra Tethys masih ngasingkeun buana Laurasia kalér dikidulan Gondwana. Atlantik kalér jeung kidul masih ditutup, sanajan Atlantik tengah geus ngamimitian dibuka Periodé Jurassik anu telat.

Tutuwuhan Periodé Kapur 
Salah sahiji ciri khas Periodé Kapur nyaéta pamekaran jeung radiasi pepelakan kembangan. Fosil Angiospérmaé pangkolotna anu geus kapanggih nepi ka ayeuna nyaéta Archaefructus liaoningensis, anu dipendakan ku Gen Sun jeung David Dilcher di China. Sigana mah ampir sarua jeung pepelakan cabé hideung modéren jeung jeung dianggap paling lila 122 juta taun.

Éta diduga dianggap yén serangga polinating, saperti lebah jeung tawon, mekar dina waktu anu sarua jeung angiospérmaé. Hal ieu sering dicutat salaku conto évolusi. panalungtik anyar, kumaha ogé ieu nunjukkeun yén pembuahan serangga ieu sigana ogé kabentuk saméméh kembang kahiji. Nalika fosil lebang pangkolotna kajebak di panjara amber ukur sakitar 80 juta taun ka tukang, buktina geus kapanggih yén lebeh-serangga sapertis serangga ngawangun sarang saperti sarang dina naon anu ayeuna disebut Leuweung Batu di Arizona.

Ieu sarang, dipanggih ku Stéphen Hasiotis jeung timna di Universitas Colorado, sahenteuna umur 207 juta taun ka tukang. Ayeunaa disangka yén persaingan pikeun perhatian serangga sigana ngahasilkeun kasuksésab anu gancang pisan jeung diverifikasi pepelakan kembangan. Salaku rupa-rupa kembang anu nyanababkeun serangga pikeun polinasi maranéhna, serangga diadaptasi béda- cara ngumpulkeun nektar jeung sari-sari sahingga neteupkeun sistem ko-évolusi anu rumit anu arurang wuwuh ayeuna.

Teu ayya bukti terbatas anu dinosaurus mangan angiospérmaé. Dua coprolites dinosaurus (ékskrési fosilisasi) anu kapanggih di Utah ngandung serpihan kai angiospérmaé. Numutkeun hiji ulikan anu teu diterbitkeun dina rapat taunan Society of Vertebrata Paleontology. Pamanggihan ieunn jeung anu sanésna, kaasup hiji Ankilosauris Cretacéous awal anu mibanda buah angiospérmaé anu ngamajukeun dina usuna, nunjukkeun yén sababaraha sato anu péso-pakan mibanda pepelakan ngembangan.

Sumawona bentuk sababaraha huntu tina sato Kapur nunjukkeun yén hérbivora diumbar dina daun jeung ranté, saur Betsky Krau, saurang panalungtik sukarelawan di Lapang Museum Sajarah Alam di Chicago.

Réferénsi
Ibnu Batutah (  ;     ; lengkep:   ; 25 Pebruari 1304    1368 atawa 1369) nyaéta sarjana Muslim ti Berber Maroko, anu kakoncara ku lalakonna ngalalana ngambah dunya abad panengah.  Salila tilu puluh taun, Ibnu Batutah nganjang ka ampir sakabéd unya Islam jeung tatar non-Muslim lianna, kaasup Asia Tengah, Asia Tenggara, India, jeung Cina. Dina ahir hirupna, anjeunna nuliskeun lalakon hirupna dijudulan Tuḥfatun Nuẓẓār fī Gharāʾibil Amṣār wa ʿAjāʾibil Asfār atawa anu katelah Arrihlah.

Riwayat 

Iber ngeunaan Ibnu Batutah datangna ti otobiografina hungkul, anu nétélakeun yén anjeunna téh turunan Berber, ti kulawarga sarjana hukum Islam di Tangier, Maroko, dina 25 Pébruari 1304, jaman dinasti Marinid. Kulawargana kaasup suku Berber anu katelah Lawata. Jaman keur ngora, anjeunna diajar madhab Sunni Maliki (madhab fiqih Islam) anu lolobana dianut di Afrika Kalér jaman harita.

Ngumbara 1325-1332

Munggaran haji 
Juni 1325 (umur dua puluh hiji), Ibnu Batutah munggah haji ka Mekah. Jaman harita, munggah haji bakal méakkeun waktu genep belas bulan. Tapi horéng anjeunna karék balik deui sanggeus dua puluh opat taun. 

Ibnu Batutah angkat mapay daratan, nuturkeun Basisir Kalé nAprika ngaliwatan Kasultanan Abdulwadid jeung Hafsid. Anu kaliwatan di antarana Tlemcen, Béjaïa, jeung Tunis, nepi ka anjeunna kungsi netep salila dua bulan. Ngarah aman, anjeunna biasana milu ka kafilah pikeun nyingkahan garong. Di kota Sfax, anjeunna kawin.

Rujukan

Tutumbu kaluar 

 Perjalanan Di Asia Sareng Afrika 1325-13134 - tarjamahan Gibb taun 1929 tina Arsip Internét 
 Hiji Tangerine di Cirebon - tulisan Saudi Aramco World ku Tim Mackintosh-Smith (Maret / April 2006). 
 Ibadah Haji pangpanjangna: Lalampahanna Ibn Battuta - tulisan Saudi Aramco World ku Douglas Bullis (Juli / Agustus 2000). 
 Buku Google - numbu ka undian 2004 tarjamahan Gibb taun 1929. 
 Naskah Perancis tina Defrémery sareng Sanguinetti (1853-1858) kalayan perkenalan sareng suku suku ku Stéphane Yérasimos diterbitkeun dina 1982: Jilid 1, Jilid 2, Jilid 3 . 
 Works by Ibn Battuta    
Sarjana Muslim
Éra Kénozoikum atawa Néozoikum nyaéta salah sahiji périodeu anu paling narik dina sajarah Bumi, sacara géologis, iklim, biologis. Éta ogé périodeu sajarah pangahirna (jeung ayeuna). Éra Kénozoikum kabagi dua périodeu, nyaéta Paleogene, Neogene, jeung Kuarter anu kabagi dina jaman. Kénozoikum geus ningali kapunahan dinosaurus non-avian jeung naékna umat manusa. Ditandaan ku Peristiwa kapunahan Kapur-térsiér dina tungtung périodeu Kapur jeung tungtung Éra Mésozoikum. Périodeu ieu mangrupa périodeu kahirupan ayar. Mamalia panginteun henteu geus bangkit tina lautan ayeuna, tapi maranéhna mekar jadi rupa-rupa bentuk téréstrial, laut, jeung avian.

Étimologi 
Ngartos Kénozoikum atawa Néozoikum asalna tina basa Yunani anu diwangun ku kecap, keno (καινός kainós) hartosna énggal, jeung zoikum = zoic (ζωή zōḗ) hartosna hirup. ngaran anu diusulkeun dina taun 1840 ku ahli géologi Inggris John Phillips (1800 - 1874) kalawan ngaran Kénozoikum titik tumpu para ahli jeung ngagampangkeun pengklasifikasian waktu-waktu dina élmu géologi anu saméméhna dingaranan Kénozoikum.

Kajadian géologis 
Kajadian géologis anu utama dina Éra Kénozoikum nyaéta buana pindah kana posisi ayeuna. Saatos bengkahna jeung Gondwana dina awal périodeu Cretaceous, Australis-New Guinéa ngalayangkeun kalér jeung tabrakan jeung Asia Tenggara. Antartika pindah kana posisi ayeuna dina Kutub Kidul jeung Samudra Atlantik ngalegaan. Antukna, Amérika Kidul jadi napel na Amérika Kalér. India tabrakan dareng Asia antara 55 jeung 45 juta taun ka tukang; Arab bertembung jeung Érasia, nutup Samudra Tethys sakitar 35 juta taun ka tukang.

Iklim 
Sacara iklim, Éra Kénozoikum geus diering. Penciptaan Drake Passage ngabalukkarkeun Amérika Kidul miluan pinuh Antartika nalika Ogoliosin, iklim anu tiis kusabaab kaayaan Antartika Circumpolar anu ngalaksanakeun cai Antartika anu tiis jeung jero. Tren penyejukan diteruskeun di Miosin, kalawan waktu anu leuwih anget. Nalika Amérika Kidul jadi napel na Amérika Kalér (Isthmus of Panama), wilayah Arktik tiis ku sabab penguatan arus Humbold jeung Teluk Stream. Ieu ahirna nuju ka jaman és Pleistosin.

Biologis 
Sacara biologis, Éra Kénozoikum disebut salaku Jaman Mamalia, sanajan manuk leuwih loba mamalia dua-hiji. Kénozoikum nyaéta umurna saperti savannah, umur tutuwuhan anu gumantung jeung serangga, atawa umurna manuk saperti éta yuswa mamalia. loba spésies-spésies geus ngalaman dina éra ieu. Jukut geus maenkeun peran anu penting pisan dina périodeu ieu. Éta geus ngawangun épolusi manuk jeung mamalia pakan di dinya. Salah sahiji grup anu béda-béda sacara signifikan dina Kénozoikum nyaéta oray. Dina éta Kénozoikum, oray mekar dina sagala rupa wangun, khususna kolubrid, nuturkeun épolusi sumber utama ayeuna, éta rodénsia. Dina bagian awal Kénozoikum, dunya dikawasa ku manuk gencar, dunya dumasar taneuh jeung sakelompok mamalia anu gedé. Nalika leuweung mimiti suram jeung iklim mimiti niiskeun, mamalia anu sanés nguasaan.

Réferénsi

Tempo ogé 

 Mésozoikum
 Fanérozoikum
 Skala waktos géologi
'Abdul Malik bin Marwan (, 646/47– Oktober 705) nyaéta khalifah anu nuju kakawasaan dina taun 685 nepi ka 705. Anjeunna mangrupa salah sahiji khalifah Umayyah di Suriah anu mibanda kakuwasan anu paling panjang. 'Abdul Malik ngawariskeun réalitas khalifah ti bapakna jeung dipasihan ku putrana. Saatos pupus, opat putrana ditunjuk jadi khalifah. 'Abdul Malik datang Bani Umayyah cabang Marwani.

Dina mangsa pamaréntahanna, 'Abdul Malik hasil ngahijikeun sakabéh khalifah dina hiji kontrol Umayyah anu berpusat di Suriah, ngéléhkeun' Abdullah bin Zubair anu minangka khalifah saingan di Mekah, jeung réngsé perang sipil. 'Abdul Malik ogé kaasup khalifah anu mimiti nyitak dinar jeung ngadegkeun basa Arab salaku basa resmi dina pamaréntahan. Anjeunna ogé ngajadikeun kulawargana jadi pusat kakuatan ku masihan maranéhna sababaraha posisi penting, saperti gubernur jeung komandan. Pribadi, 'Abdul Malik katelah tokoh ibadah jeung zuhud. Saatos pupusna, tahta dipasihan ka salah sahiji putrana, Al-Walid.
Lebu nyaéta sésa tina hiji bahan anu béak kabeuleum. Dina kimia analitik, lebu téh hiji wujud nu lain gas ogé lain cai nu dihasilkeun tina durukan anu sampurna.

Kagunaan

Rupa-rupa mangpaat nubisa dipaké tina lebu, Saméméh sabun paragi ngumbah wadah loba dijual, masarakat geus ilahar meuli lebu katukang lebu nu ngahaja ngajual  nguriling ka  unggal lembur.

 Dimangpaatkeun pikeun ngumbah wadah, utamana wadah nudijieun tina taneuh, wadah urut minyak atawa ngandung minyak  sok dicampur jeung sabun saeutik sangkan wadah beresih tur seuset.
 Lebu ogé dimangpaatkeun pikeun meresihan taihiang dina beusi atawa wadah logam séjén, ku jalan digosokeun maké lawon elap kana palebah nu tihiangan.
 Lebu dimangpaatkeun pikeun bahan meuyeum endog asin, dijieun adonan tina lebu dicampur jeung uyah jeung bubuk bata beureum nu ditaplokeun kana endog. Jeung réa-réa deui mangpaat tina lebu.

Columbarium 
Ieu kotak khusus dirarancang - éta dingaranan Tembok Duka, di mana aya tuangeun anu misah pikeun urns ditutupan ku tablet peringatan. Tempat kuburan sapertos kitu tiasa diilikan kuburan atanapi makam. Kadangkala aranjeunna disimpen di jalan, sakapeung jero ruangan.

Dicutat tina

Kimia
Réaksi kimia
Irawati Durban lahir di Bandung 22 Mei 1943. nyaéta seniman ti tatar Sunda. Irawati Durban tos medarkan ngajar kasenian utamina kasenian ti Cirebon .  Irawati Durban ogé saméméhna diajar tari Sunda ku Cécé Somantri di BADAN KESENIAN INDONESIA (1956-1963). Berbagai kesenian tari atos dikuasakeun ku Irawati Durban nyatea Tari Sunda, Tari Bali, balet, sareng tari Melayu. Rupi misi átos dilkonan nyaéta Tari Ka  Chekoslovakia, Hongria, Polandia, Rusia, Pérancis, saréng ogé ka Amerika. Terás Irawati Durban ogé ngembangkeun penelitian tentang Perkebangan Tari Sunda Irawati ogé minéng ogé kanggé penmpian atanapi dipéenta kanggé mengisi acara seminar tentang kesenian Sunda. Téras ogé berbagai kesenian tari Sunda. Kapungkur pas nuju Ngorana Irawati Durban pernah diajarkeun di Belanda ti taun 1956 dugi ka taun 1963 Yusnwana henteu ogé mematahkeun sumangéut tina medarkeun kasenian Tarian Sunda anu pikéeun  diajarkeun ogé ka Mahasiswa anu utamina ka sadaya Mahasiswa Jurusan Kesenian Seni. Anjeuna ogé dosen sareng koreografer kesenian Sunda. Anjeuna ogé ngajar jantén dosen di ISBI (Ikatan Seni Budaya Indonesia) di Bandung. Saatos peristiwa G30 September 1965 Irawati Durban mangrupa sosok anu selamet tina tuduhan PKI (Partai Komunis Indonesia) ku lantaran anjeuna teu kaasup bagian tina LEKRA (Lebaga Kesenian Rakjat) janten margina selamat tina tuduhan sareng stoigma ogé ti Pamerentah Orde Baru kapungkur pas Jaman Orde Baru.

Karya-karyana 
Koregrafer Kesenian Sunda, Tari Melayu, Tari Cirebonan, Tari Cianjuran, Tari Melayu

Daftar Rujukan 

Seniman Indonésia
Tokoh
Kiai Haji Zaénal Mustofa mangrupa tokoh pahlawan ti Tasikmalaya anu keur leutikna ngarana Hudaémi anu nénéhanna Umri. (Kampung Bageur, Desa Cimerah, Kecamatan Singaparna, Kabupaten Tasikmalaya, 1899 Tanjung Priuk, Jakarta, 1944). Ajengan pimpinan Pasantrén Suka manah, Singaparna, Kabupatén TASIKMALAYA anu ngalawan Jepang. Digedékeun dilingkungan kulawarga patani anu saayana jeung diajar agama Islam ti bapana, kiai Nawapi. Saeggeus tamat Sakola Désa, Hudaémi ngalanjutkeun pendidikan di lima pasantrén di daérah Priangan, nyaéta di Pasantrén Gunung Pari, Pasantrén Sukaraja, Garut, Pasantrén Sukamiskin, Bandung, Pasantrén Cilenga, Singaparna jeung Pasantrén Jamanis. Tuluy ngalaksanakeun ibadah haji jeung ganti ngaran jadi Kiai Haji Zaénal Mustofa. Di lemburna, manénha ngadirikeun Pasantrén Suka manah nu dipimpin ku manéhna salila 17 taun (1927-1944). Dina méré pangajaran, manéhna ngagunakeun basa Sunda dina basa panganteurna. Salian éta santrina kudu diajar basa Walanda jeung Malayu. Mangkana, Pasantrén Suka manah téréh kasohor ka mana-mana. Santrina teu ngan saukur ti Singaparna jeung sabudeureunana, tapi aya ogé anu ti Ciamis, Cirebon, Sumedang, Bogor, Jakarta, malahan aya ogé anu ti Sumatera. Ti taun 1927, K.H.Z. Mustofa aktif di pergerakan kemerdekaan. Taun 1933 manéhna jadi anggota NU. Manéhna sering dakwah di daérah Priangan Timur, anu sok méré kritik seukeut kana pulitik kolonial Walanda. Akibatna manéhna sok meunang peringatan ti pamaréntah, malah jeung sababaraha kiai anu ngilu ka manéhna ditéwak dua kali. Mimiti, tanggal 17 Nopémber 1841, dibérok di Tasikmalaya, tuluy dipindahkeun ka pangbérokan Sukamiskin (Bandung). Kadua, bulan pébuari 1942, dibérok di Ciamis. Tentara Jepang nabébaskeun manéhna ti pangbérokan. Tapi, sanajan pamaréntaha Jepang ngarangkul golongan ulama, manéhna teu hayang ngagabung ka MIAI (Majelis Islam Ala Indonesia). Anu pangditentangna téh kawajiban séikéréh (ngahormat Tenno Heika ku ruku ka arah Tokyo), kawajiban rahayat pikeun nyerahkeun paré ka pamaréntah sarta kalakuan Jepang ka awé-awé pribumi. Hal-hal ieu anu nyebabkeun perlawanan fisik K.H.Z. Mustofa jeung santri-santrina ka sababaraha pembesar jeung tentara Jepang anu datang ka Pasantrén Suka manah pikeun nindak pimpinan pasantrén éta. Peristiwa éta kajadian tanggal 25 pébuari 1944. K.H.Z. Mustofa jeung sababaraha kiai anu ngilu ka manéhna ditéwak. Nu ahirna maranéhna dipaéhan ku Jepang di wilayah Tanjung Priuk atawa Cilincing, Jakarta.

Daftar Rujukan 

Biografi
Pahlawan nasional Indonésia
Gambang Koromong mangrupa musik tradisional nuasalna tibetawi,biasana sok aya tina tari congkek  jeung lenong ,ku masyarakat kenduri  ogé sok dipake dina  acara khitanan atawa nikahan.alat musik na nyaéta koromong,kongahyang, jeung shukong  mangrupa alat gesek,gendang,kecrek,ningnong(ketuk-kempyang),kempul jeung goong .Gambang koromong aya patalina jeung cina contohna tina lagu betawi sapertos Dalem atawa Sayur ata patali jeung lagu ti Cina nyaéta Popin jeung Encrek,persamaanana yaeta tina instrumena,Di CIna nu intrumena kongahyan jeung  shukong,Laras nu dipake  biasana salendro diatonis.Dipriangan ogé aya, biasana disebut laras salendro cina.

Rujukan 

Alat musik indonesia
Seni pintonan
Radén Toemenggung Arja Soenarja (gumelar di Manonjaya, Tasikmalaya, 1898-tilar dunya di Bandung, 29 Agustus 1965). Dalem, pangarang lagu kawih Sunda, panulis naskah lakon basa Sunda nu disutradaraan ku manéhna sacara kolosal, panarjamah.

Riwayat Atikan 
Ti ELS dituluykeun ka OSVIA (tamat 1914), meunang kasempetan nuluykeun deui ka Bestuur School (tamat 1929) jeung Recht Hogeschool.

Lalampahan Karir 
Ditempatkeun jadi pamongpraja di sababaraha tempat, a.l. di Bandung nepi ka jadi Matri Polisi, Camat Warungkondang (1918-1920), Sukabumi (1920-1921), Cipaganti, Bandung (1921-1923), diperbantukeun di kabupatén Bandung (1923-1927), wedana Bekasi (1927-1929), Tangerang (1929-1933), Ciledug, Cirebon (1933-1934), Patih Cianjur (1943-1935) Pj. Bupati Cianjur (1935-1944) jeung Bupati Tasikmalaya (1944-nepi pangsiun). Basa jumenengna jadi Bupati Cianjur, manéhna némbongkeun wawanénna pikeun karaharjaan para patani di wewengkonna, nyaéta nyaatkeun rawa Lakbok nu katelah angker sabab loba nu percaya yén di dinya téh dicicingan ku Onom. Kusabab kitu, manéhna katelah "Dalem Onom". Ku sipatna nu simpati kana perjoangan kamardikaan, Sanggeus Républik Indonésia ngadeg, manéhna tetep ngajabat jabatan éta. Salian ti kasohor jadi pamongpraja nu hadé, manéhna ogé katelah ku minat jeung kontribusina nu gedé dina kasenian Sunda. Basa jadi bupati Tasikmalaya, manéhna ngayakeun sandiwara di luar rohangan modern nu mimiti digelar di Indonesia, nyaéta Gending Karesmen Lutung Kasarung nu ditulis jeung disutradaraan ku manéhna sorangan. Lagu-laguna ogé loba nu ngahaja dijieun keur pintonan éta. Lantaran kasuksésanna éta, manéhna diondang ku Présidén Sukarno sangkan midang di Yogyakarta anu harita jadi puseur dayeuh pamaréntahan Républik Indonésia. Ngan hanjakal, éta ondangan téh teu bisa kacumponan ku lantaran ayana Agrési Militér I (Juli 1947). Présidén Sukarno tungtungna bisa nongton pintona éta di Lapangan Merdéka di Jakarta (1952) jeung rébuan panongton nu séjénna.

Rujukan 

Inohong Sunda
Yusuf Afféndi Djalari. Dibabarkeun di Jakarta, ping 5 Agustus 1936. Manéhna mangrupa Seniman, desainer tekstil, jeung Guru Besar FSRD-ITB.

Riwayat Atikan 
Nalika manéhna jadi mahasiswa, manéhna mindeng pisan ngamuat skétsana ka majalah-majalah anu geus kakoncara, sapertos Gelanggang/Siasat, Indonesia, jeung sajabana. Rengsé di Arsitéktur jeung Seni Rupa ITB (1961), lajeng ka School of Art and Design Rochester Institute of Technology, New York, AS (1971) jeung Rietveld Academie Amsterdam, Kunst Academie Tilburg, AIVE Eindhoven, Belanda (1978).

Lalampahan Karir 
Ti taun 1958 ngajar di Arsitektur jeung Seni Rupa ITB (ayeuna FSRD-ITB), ditetepkeun jadi gurubesar di taun 1990. Salian ti éta ogé ngajar di jurusan Arsitektur Universitas Parahiangan. Di taun 1982-1990 ngajar ogé di FSRD Universitas Trisakti, Jakarta. Jadi pangajar tamu di Craft Centre, Darwin, Australia (1981). Ti taun 1963 anjeunna mindeng miluan paméran bersama boh éta di Indonesia atawa di luar nagari, a.l. di Jakarta (1963, 1966, 1976, 1983, 1991, 1993, 1996), Bandung (1982, 1983, 9189), Surabaya (1987, 1988), Yogyakarta (1990), London (1968-1969), New York (1968-1970), Darwin (1981), Bangkok (1983), Manila (1983), Kualalumpur (1983), Singapura (1983), Warsawa (1984), jeung sajabana. Ngayakeun Paméran Tunggal Seni Tenun di Jakarta (1976, 1996). Manéhna emang boga perhatian nu leuwih ka seni tenun (tapestry). Pernah ogé jadi Anggota DPRD Kota Madya Bandung salaku wakil Golongan Karya/Seniman (1968-1969). Aktif jadi konsultan ka koperasi-koperasi kerajinan nu aya di Tasikmalaya, Garut, Sukabumi jeung Kabupaten Bandung (1972), jeung jadi konsultan desain keur Koperasi Tekstil Indonesia promosi tenun tangan (1972-1973). Ngabingbing pangrajin rotan Tegalwangi, Cirebon babarengan jeung Departemen Perindustrian jeung Friedrich Naumann Stiftung(1974-1975). Salah sahiji anu ngadirikeun Ikatan Ahli Desain Indonesia jeung jadi pangurus bareng jeung Widagdo, A.D. Pirous, Iwan Tirt, But Mohtar, Imam Bukhori (Buchori)  jeung Ahmad Sadali (1975). Manéhna ogé ngabingbing pangrajin kulit di Cibaduyut, Kabupaten Bandung, nyaéta mangrupa program perbaikan mutu desain jeung pemasaran anu gawe bareng jeung Departemen Perindustrian jeung Koperasi Sapatu Cibaduyut.  Manéhna ogé salah sahiji anggota Tim Pendiri Museum Tekstil di Jakarta (1976).

Karya 
Manéhna kantos ngalakukeun panalungtikan jeung nyerat buku warna, Suatu pendekatan Komposisi (1979), Beberapa Susunan Warna di Daerah Indonesia (1981), Tenun Ikat Tekstil di Daerah Nusa Tenggara Timur, Songket Silukang, Sumatera Barat (1990), Tekstil Tenun Indonesia (1992), dan Tekstil Non Tenun Indonesia (1993). Yusuf Afféndi ogé kantos jadi anggota anu ngadirikeun Museum Istiqlal/Bayt Al-Qur’an di TMII, Jakarta (1996), Pupuhu Bidang Riset jeung Pengembangan Dewan Kerajinan Nasional Provinsi Jawa Barat (1999) jeung anggota anu ngarancang Budaya Lembur Sunda di Jawa Barat (1999). Manéhna meunang penghargaan Upakarti ti Presiden RI kanggo pengabdianna di widang Desain industri kecil kerajinan rakyat (1990).

Rujukan 

Seniman
Inohong Sunda
Iyar Wiarsih nyaéta juru kawih jeung pangarang lagu kawih anu lahir di Bandung ping 21 Séptember taun 1932. Manéhna diajar ngawih ti umur 9 taun ka uana nyaéta R.Sumpenah, tuluy diajar ka Bapa Sastra taun 1942. Pernah ogé diaping ku Atmaja ngeunaan palakiah jadi Sindén anu bener. Taun 1944 diajar ka Ursih di Katapang, Bandung. Ti Arnésah manéhna diajar ngeunaan pangecapan tembang anu bener, ogé ngeunaan sikep, paripolah, sarta cara maké raksukan nu sopan, basajan jeung pikaresepeun

Lalampahan Karir 
Taun 1947 mimiti jadi juru kawih gamelan "Sekar Arum" anu dipimpin ku Moh.Raida, taun 1950 jadi juru kawih gamelan "Satia Manah" pimpinan Oman Suganda, taun 1958 jadi juru kawih gamelan "Sundayana" anu dipimpin ku salakina nyaéta A.Warsa Muharam, jeung taun 1965 jadi juru kawih gamelan "Gilang Kancana" pimpinan R.M. Yunus. Aranna mimiti dipikawanoh saprak sok siaran di RRI Bandung. Lagu-lagu anu dijieunna kacida lobana, diantarana "Metik Kembang" (1954),  "Wayahna" (1956), Mojang Priangan" (1960) jeung sajabana.

Daptar Rujukan 

Inohong Sunda
Masjid Agung Bandung nyaéta Masjid gedé nu di aya di kuloneun alun-alun Bandung jeung nu aya di tengah kota Bandung. Diwangun ku Bupati Bandung R.A. Wiranatakusumah II atawa Dalem Kaum (1794-1829) mimiti abad ka-19 dina raraga ngalengkepan prasarana ibukota Kabupatén Bandung anu pindah ti Dayeuhkolot taun 1810. Dioméan jeung digedéan dina taun 1850, nalika dipimpin ku Bupati Kabupatén Bandung R.A. Wiranatakusumah IV atawa Dalem Bintang (1846-1874), anu di lengkepan ku keramik jeung ku kenténg. Struktur pusat ibukota Kabupatén Bandung sarua jeung ibukota kabupatén-kabupatén lianna di wilayah Cirebon jeung Priangan anu nurutan struktur ibukota Kasultanan Cirebon, nyaéta di tengah-tengah, sabelaheun kidul alun-alun aya Pendopo Kabupatén, belah kulon aya Mesjid, belah kalér aya pasar, jeung dibelah wétan alun-alun aya pangbérokan. Masjid Agung Bandung ngabentuk piramid, runcing ka luhur, lalangitna tilu tingkat, jeung puncakna disebut momolonatawa mastaka sarua jeung mesjid umumna di wilayah Priangan jeung Cirebon. Bentuk mesjid nu ngajadikeun mesjid nu kasohor disebut balé nyungcung. Tina bahasa Sunda dikenalna ungkapan kawin di balé nyungcung, hartina nikah di mesjid. Tina awal taun 1950-an, Présidén Ir. Sukarno pernah ngagambar skétsa mesjid anyar, nalika muncul sora-sora Bandung rék dijadikeun ibukota Républik Indonésia. Ti awal taun 1980-an mesjid ieu dirombak kabéh sahingga jiga nu ayeuna henteu ngacerminkeun balé nyungcung.

Rujukan 
Masjid
Kota Bandung
Wangunan di Kota Bandung
Masjid di Indonésia
Pacici-cici Putri nyaéta kaulinan jeung kakawihan barudak anu ngagunakeun rumpaka lagu Pacici-cici Putri. Ieu kaulinan dilaksanakeun dina waktu nyalsé, biasana soré antawis tabuh opat dugi ka tabuh lima. Tempatna di buruan imah. Diulinkeun ku barudak awéwé. Rumpakana nyaéta :

pacici-cici putri, 

serélék kembang celempung, 

ali-ali pamadatan, 

goréng adat tigurubras,

kalau mau kembang apa?

Tuluy si budak anu ditanya ngajawab :"Kembang pacar". Tuluy barudak nu séjén ngawih rampak : 

Ma nona ma nona si... (ngaran budak éta) hayang kembang pacar kabogohna tukang nyacar 

Kakawihan éta dipingpin ku barudak awéwé anu jadi gegedug (pamingpin). Budak awéwé anu ditanyaan nyaéta anu éléh basa kocokan hompimpah dilaksanakeun. Budak anu éléh éta ngabébérkeun ramo-ramo leungeun kéncana, lima ramo éta digunakeun pikeun nangtukeun engang kakawihan, nyaéta "pa" tina "kembang apa". Ramo anu bener dina suku kata "pa", kudu ditilepkeun ka jero. Basa nyebutkeun "kabogohna tukang nyacar", kabéh barudak seuri saolah-olah nyirikan sabab budak kénéh geus boga kabogoh. Salajengna, kabéh ramo leungeun kénca barudak anu ulin meunang giliran siga budak anu éléh bieu. Saha anu ramona bener dina suku kata "pa" (dina "apa"), budak éta kudu ngajawab. Jawabanna kudu béda jeung jawaban anu saacana.

Daftar Rujukan 

Kaulinan budak Sunda
Éma Poeradireja (Cilimus, Kuningan, 13 Ag 1902-Bandung, 14 Apr 1976) nyaéta tokoh politik istri Tatar Sunda. Pendiri Pasundan Istri (PASI), jeung istri mimiti di Jawa Barat anu jadi anggota Dewan Kotapraja (Gemeenteraad). Putra R.K.s PURADIREJA, guru bahasa Sunda anu pernah jadi redaktur kepala di Balai Pustaka, Jakarta. Pas masih kénéh jadi pelajar MULO, manéhna asup organisasi Jong Java (1918) .

Lalampahan Karir 
Saenggés tamat (1921), langsung gawe di Jawatan Kereta Api, jeung jabatan tungtungna jadi Kepala Bagian Perburuhan & Sosial. Sabab minatna condong ka politik, manéhna asup ka organisasi Jong Islamieten Bond cabang Bandung anu dianggapna lebih progresif (1925). Manéhna aktif ngiluan Kongres Pemuda I (1926) jeung II (1928) di Jakarta. Pas tahun 1925-1940, jadi pemimpin Pandu Puteri mulsi di Natipij terud di Pandu Indonesia. Pas tahun 1927 ngadirikeun Perserikatan Perempuan, anu bertujuan keur ngapupuk kapamimpinan awewe (dameskring) anu naggota-anggotana terdiri ti rupa-rupa suku bangsa, nyaéta cetusan hate para gadis di Bandung saatos Kongres Pemuda I. Sabab organisasi Perserikatan Perempuan eta, maenhna di ondang keur ngiluan Kongres Perempuan mimiti di Yogyakarta (Desember  1928). Pas tahun 1930 jadi Ketua Pasundan Isntri (PASI), anu awalna bagian ti biro wanita PAGUYUBAN PASUNDAN. Manéhna ngiluan ogé Kongres Perempuan II (1935) di jakarta, jeung pas kongres anu ka III (1938) di bandung, jadi ketua kongres. Salasa hiji kongres éta ditetapkeunna kaping 22 Desember jadi Hari Ibu. Pas tahun 1949 (dugi bulan Mei) manéhna ditawan ku Belanda di Yogyakarta. Pas bulan Agustus 1949 ngiluan Permusyawaratan Wanita Seluruh Tanah Air di Yogyakarta, jadi utusan ti Perkiwa (PASI), jeung pas bulan September 1949 ngayakeun jeung mimpin Konperensi ti kabeh organisasi anu aya di Jawa Barat, keur ngateruskeun bewara hasil permusyawaratan wanita di Yogyakarta. Pas tahun 1952 manéhna ngiluan Seminar of Woman in South East Asia di India ngawakilan Kongres Wanita Indonesia (KOWANI). Salila mimpin PASI (1930-1970), loba usaha-usahana keur ngawujudkeun kamajuan bangsa di antarana  ngadirikeun Koperasi Wanita di Jawa Barat, Sakola-sakola "Atikan Murangkalih Istri", Badan Penolong Pengangguran Kaum Ibu (BPPKI), Yayasan Pembinaan Anak Cacat (YPAC), Woman International Club (WIC) di Bandung, Badan Kontak Organisasi-organisasi Wanita (BKOW) Jawa Barat, jeung ngadirikeun  imah-imah Jompo jeung Panti Asuhan Yatim Piatu. Manéhna ogé pernah jadi anggota KNIP, DPR, MPR, jeung DPA, jeung pernah ogé jadi anggota Dewan Penyantun ITB jeung IKIP, jeung sala saorang pendiri Universitas Padjadjaran (UNPAD). Ku pemerintah dipasihan piagam Bintang Maha Putra Utama Kelas VI.

Rujukan 

Politikus
Tokoh
Inohong
Mr. Radén Samsoedin nyaéta Walikota Sukabumi nu kahiji. Dibabarkeun di Sukabumi 1 Januari 1908, ngantunkeun dina yuswa 42 taun 1950 di Jakarta. Samsoedin mangrupa Ahli hukum, Wakil Ketua PPUI, Menteri Penerangan jeung Dutabesar RI. Tamat ELS taun 1922, MULO taun 1926, AMS Bandung taun 1929, R.H. di Jakarta nu salajengna ngalanjutkeun ka Fakultas Hukum di Universitas Léiden (tamat 1935).

Lalampahan Karir 
Kungsi gawé di Departemen Ekonomi taun 1938, teras kaluar ngadegkeun kantor pangacara di Bogor nu muka cabang di Sukabumi, Cianjur, Tasikmalaya jeung Jakarta, ogé sakalian ngajalankeun surat kabar Berita Umum (Berita Oemoem). Salian ti éta ogé, Samsoedin aktif dina Pegerakan Kebangsaan. Ti taun 1940 Samsoedin jadi anggota pengurus pusat Parindra jeung Gaspi (Gabungan Sarekat Sekerja Partikelir Indonesia). Jadi loco-burgemeester Bogor dina taun 1938, anggota Dewan Rakyat Jakarta taun 1940. Dina mangsa jepang ngaeréh meunang pancén pikeun ngadegkeun Pergerakan AAA (Tilu-A),dumuk di kantor Pusat Kebudayaan, Kepala Bagian Umum Putera (Pusat Tenaga Rakyat) jeung Kantor Pusat Jawa Hokokai. Keur mangsa révolusi ilubiung bajoang dina ngapertahankeun kamerdékaan. Sanggeus pangakuan kadaulatan, kungsi jadi Menteri Penerangan terus jadi Dutabesar RI jang Pakistan. Keur mangsa éta Samsoedin geuring tuluy balik ka Jakarta rék dirawat di RS Umum Pusat (ayeuna mah RS Cipto) nu tuluy ngantunkeun.

Rujukan 

Inohong Sunda
Wahdi Sumanta nyaéta Juru lukis naturalis. Minat manéhna kana ngalukis téh geus katempo ti saprak di HIS. Saenggeus manéhna lulus di HIS tuluy diajar ka Abdullah Suryosubroto (Abdullah Soerjosoebroto), nyaéta bapa Juru lukis Basuki Abdullah salila sababaraha bulan ku lantaran dukungan ti Dr. Kadmirah anu ningali kabisa anu dipibogana. Tuluy manéhna ngembangkeun kabisa éta ku cara latihan babarengan jeung Juru Lukis Affandi nu mangsa éta cicing di Gang Wangsareja, Bandung. Salian Affandi Juru lukis lianna nu sok ngalukis babarengan téh nyaéta Barli Sasmitawinata, Sudarso jeung Héndra Gunawan. Taun 1946, mangsa Bandung diréh ku Belanda, Wahdi ngungsi ka Sumedang, balik deui taun 1951. Salila di pangungsian manéhna teu ngalukis pisan. Sanepina di Bandung Manéhna ngagabungkeun manéh jeung Himpunan Juru Lukis Bandung St. Lucas Glide nu dipimpin ku dokter kabangsaan Austria. Anggota lianna nu ti pribumi nyaéta Barli, Kérton Sujana, Rudiyat, jeung Suwaryono (Soewarjono). Himpunan éta netep tiap taunna ngayakeun pameran, minimal dua kali, biasana di ayakeun di Gedung YPK. Kulantaran kasusah hirup jadi Juru Lukis, Wahdi pernah ngalamar jadi guru Sakola Rakyat tuluy ditarima, tapi mung tahan dua taun. Manéhna tuluy muka toko mebel anu dingarangan "Sri Tunggal" di Cicadas. Parusahaan éta tuluy maju kalintang alusna, nepi ka manéhna bisa meuli sawidang taneuh di Kiaracondong anu akhirna di tempat éta diwangun "Sanggar Sangkuriang". Dina taun 1970, budak cikalna kamusibahan, motorna tabrakan jeung mobil, anu dampakna salila sataun kudu di opname di Rumah Sakit. Parusahaanna jadi mundur. Tah, dina mangsa éta Wahdi panggih deui jeung Affandi anu ngadukung manéhna pikeun nuluykeun ngalukis. saenggeus diajak ku Affandi nguliling ka sababaraha sanggar juru lukis di Yogyakarta jeung Bali, Wahdi ngalukis deui tapi netep dina gayana anu naturalis.

Lalampahan Karir 
Taun 1975, manéhna jeung Affandi, Barli, ogé Sudarso ngayakeun pameran babarengan jeung sponsor Dewan Kasenian Jakarta di TM. Taun 1976 manéhna ngayakeun pameran tunggal anu disponsoran ku Ayip Rosidi di Balai Budaya Jakarta. Taun 1977 ngayakeun pameran tunggal di TIM di sponsoran ku DKJ. Taun 1975 saenggeus bérés ngayakeun pameran babarengan, manéhna  ngaresmikeun "Sanggar Sangkuriang". Taun 1979, ku lantaran usaha Ramadhan K.H., Wahdi pernah Ngunjungan Éropa, anu dijadikeun kasempetan ku manéhna pikeun ningalian lukisan klasik di musium-musium.

Daftar Rujukan 

Seniman
Juru lukis
Tumenggung Wiradadaha ngaran anu digunakeun ku bupati-bupati Sukapura (ayeuna Tasikmalaya) turunan Ngabéhi Wirawangsa. Manéhna bupati nu munggaran di Kabupaten Sukapura anu gelarna Tumenggung Wiraadegdaha (Wiradadaha I) anu maréntah taun 1633-1673. Manéhna diangkat jadi bupati Sukapura ku Sultan Agung (1613-1645) ti Mataram lantaran jasana ngiring numpeskeun barontakna Dipati Ukur jeung Mataram (1629-1632), babarengan jeung Ngabéhi Astramanggala (Tumenggung Wiraangunangun) jeung Ngabéhi Somahita (Tumenggung Tanubaya). Bupati Sukapura séjénna anu ngagunakeun ngaran Wiradadaha nyaéta R. Jayamanggala atawa Wiradadaha II (1673-1674) nyaéta putra Wiradadaha I nu dipikawanoh ogé ku ngaran Dalem Tambela, salajengna R. Anggadipa atawa Wiradadaha III (1674-1723) nyaéta putra Wiradadaha II, salajengna R. Subamanggala atawa Wiradadaha IV (1723-1745) nyaéta putra kadua Wiradadaha III, salajengna R. Jaya Anggadireja atawa Wiradadaha V (1747-1765) nyaéta putra R. Sacapati bupati Sukapura kalima (1745-1747) atawa buyut Wiradadaha III, salajengna R. Demang Anggadipa atawa Wiradadaha VI (1807-1813 jeung 1814-1828).

Daftar Rujukan 

Bupati
Inohong Sunda