AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Leunyay (Lampyris noctiluca) nyaéta cacing anu ngaluarkeun cahaya  mangsa poék (hurung). Basa Yunani  Lampyridae anu hartina ngaluarkeun cahaya.
 
Leunyay mikaresep  hirup di tegalan anu negrak.Kaluar tina panyumputanna mangsa peuting geus datang.Leunyay écés katempo mangsa  peuting poék mongkléng, ilaharna dina peuting bulan Juni jeung Juli. Wanci harita keur usum leunyay kawin, leunyay anu bikang ngaluarkeun cahaya kucap kiceup dina palebah beuteungna pikeun méré tangara ka jaluna anu keur hiber di luhur sangkan gampang ngadeukeutan.   

Leunyay lain ngandung harti cacing anu sabenerna tapi leunyay téh taya lian ti kumbang ; légé atawa bangbung  anu bikang,  wujudna kawas cacing hirup dina taneuh (kawas cacing), henteu mibanda jangjang kawas jaluna (larviforme). Leunyay bikang panjang nepi ka 25 miliméter (dua kali leuwih gedé) ti batan jaluna.

Ciri Mandiri
 Leunyay anu bikang  henteu mibanda jangjang, hirup dina taneuh, nyumput handapeun batu, catang, atawa kalakay daun  sedengkeun anu jalu mibanda jangjang  tur bisa hiber.
 Hirupna (nokturnal) mibanda organ dina awakna anu ngaluarkeun cahaya photophore hurung jeung pareum (kucap kiceup)
 Kulawarga Lampyris ieu kaasup spésiés séjéna anu bisa ngaluarkeun cahaya saperti cika-cika. Lampyris noctiluca mibanda kelir semu coklat nepi ka rada hideung. 
 Mangsana datang usum kawin leunyay bikang paling caang cahayana kokolényaian sangkan jaluna kataji kituna téh bari naék kana jujukutan anu aya di éta tempat sangkan jaluna gampang manggihan atawa yampeurkeun. 
 Jaluna ogé sabenerna ngaluarkeun cahaya ngan henteu caang kawas anu bikang, nguriling hiber kurang leuwih luhurna saméter tina taneuh.

Tempat Hirup
Leunyay jeung sabangsana loba kapanggih hirup di : Asia, China, Éropa, India, Rusia, Inggris, jeung  Wales.
Mikaresep tegalan jemlek  jeung daérah anu loba jukut tur negrak ku panon poé.

Leunyay sarua jeung vertebrata, mibanda dua rupa organ endokrin anu pajauh bédana. Kahiji taya lian jaringan kelenjar konvensional jeung  sekresi hormon internal. Ka duana organ endokrin anu diwangun ku neuron husus dina sistem saraf pusat sél neurosecretory.Sél neurosecretory taya lian neuron husus anu sélna aya disaluareun awak.
Lampyris noctiluca déwasa bijil tina panyumputan mangsa peuting geus datang (nokturnal). Mangsa beurang sapopoé caricing dina tempat anu jemlék nyumput dina handapeun kalakay atawa catang.  Larva ogé hirupna nokturnal tur jarang katempo, karesepna ngahakan kéong jeung sabangsana.

Tempo Ogé
Cika-cika

Dicutat tina

Lampyridae
Citakan:Templat:Taxobox

Golsom atawa basa latinna Andinoacara rivulatus, syn. Aequidens rivulatus,nyaéta lauk darat dina famili cichlid. Ku urang laur negri mah katelahna Green Terror aya ogé nu nganelahkeun lauk gold saum, matakna dina letah urang sunda mah ngarana jadi golsom. Ieu lauk asalna ti daerah Pasifik  Amérika Kidul ti walungan Tumbes di Peru nepi ka walungan Esmeraldas di Ékuador. Warna sisitna polymorphic nu miboga warna bodas atawa emas-oranyeu dina tungtung sirip nepi ka buntut jeung cecepet tonggongna. Salian ti éta aya deui dua spesies ampir sarua nu matak bingung ngabedakeunna nyatea A. stalsbergi  jeung A. blombergi.

Lauk jaluna tumuwuh leuwih badag batan nu bikang, panjang awakna bisa ngahontal nepi ka 30 cm (12 in)

Landihan Green Terror jang lauk golsom cocog jeung tabiatna anu pohara agrésif. Sifat agrésif na kaciri pisan lamun geus pas waktuna umur kawin. Ngan éta ogé teu ngajamin lauk golsom paripoahna kitu kabeh, aya ogé nu rada tenang jeung kalem teu pati teuing sok ngaganggu jeung ngaeredan batur. Lamun di toko akuarium biasana mah golsom nu umurna kaitung rumaja geus bisa dijual-beulikeun . Kadangkala spésiés ieu sok pahili jeung lauk blue acara (Andinoacara pulcher) nu sarua dina panampilan; tapi bisa dibedakeun tina tabiat jeung kalakuanna, lauk blue acara teu pati galak jeung agrésif jeung teu tumuwuh jadi badag siga golsom.

Di tempat asalna, Golsom hirup di iklim tropis dina cai anu kadar asam na 6.5–8.0 pH, sadah cai na 25.0 dGH, jeung suhu 20–24 °C (68–75 °F)
Awi tamiang (Schizostachyum) nyaéta tangkal awi leutik anu bukuna paranjang. Tamiang ilaharna dipaké pikeun nyieun suling, toléat, sumpitan, jeung sajabana.
Awi tamiang disebut ogé awi ende (Timor), buluh tamiyang (Batak), trieng iges (Aceh), bulo’lan (Kalimantan).
Awi tamiang baheula dipaké ogé pikeun taropong paranti nunda gulungan kantéh (benang) mangsa keun ninun lawon.

Ciri Mandiri
Hirupna nahun; tangkalna ajeg ka luhur (Culms) ngadapur kékép pisan. Rimpang pendék; Pachymorph; panjang 1000-1200 cm; buleudan tangkalna 50-80 mm; buku panjang 65-130 cm. Régangna lateral dendroid; barijil tina palebah tangkal anu luhur; salumpitna buluan  panjangna 6 mm; Ligule ngawangun membran eciliate. Daun lonyod; panjang 12,6-24,4 cm; rubak 25-46 mm. Daun palebah luhurna  scabrous; keusrak adaxially; daun palebah handapna henteu pati keusrak.

Kagunaan
 Tamiang dijieun pikeun waditra tiup saperti suling, toléat, bangsing, ogé hatong. 
 Régangna dimangpaatkeun pikeun nyieun rupa-rupa karajinan, régangna beunang neukteukan pondok diuntun paselang jeung siki hanjeli bisa dijieun geulang atawa kongkorong.
 Tamiang bisa ogé dipaké pikeun bahan nyieun sumpitan atawa paranti nyumpit .
 Urang Dayak ngagunakeun awi tamiang  beunang mencosan anu diperenahkeun di jero pitapak, pikeun néwak sato leuweung.
 Urang NTT ngamangpaatkeun awi tamiang pikeun songsong mangsa mirun seuneu anu katelahna hulo angi.

Tempo ogé rupa-rupa awi
 Awi wulung
 Awi bunar
 Awi surat
 Awi haur
 Awi buluh
 Awi bitung
 Awi temen
 Awi tali
 Awi krisik

Dicutat tina 

 
Waditra
tutuwuhan industri
Poaceae
Tutuwuhan
Lukisan kaca Cirebon nyaéta lukisan has Cirebon dina kaca, nu panginten geus ngalobaan saprak abad ka-17 kalayan datangna Islam di Cirebon. Dina kakuasaan Panembahan Ratu I (1568-1649) ti Kasultanan Cirebon, lukisan kaca ieu geus dipikawanoh salaku alat keur rambatan Islam. lukisan Cirebon ieu asalna mangrupa ayat-ayat Al-Qur'an, Asma Allah, Nabi Muhammad, gambar masjid, jeung sajabana.

Lukisan kaca ieu dina mangsa Wali Songo, dijieun alat pikeun nyebarkeun agama islam. mimitina lukisan kaca nyaéta lukisan anu dampalna tina kaca pikeun ngalukis. Mimitinamah anu kasohor tina lukisan kaca téh nyaéta lukisan kaca macan anu dilukis ku kaligrafi. Numutkeun Kang Maryoko, lukisan kaca téh nyaéta ngalukis dina kaca, ku cara ngalukisna dina bagian tukang kaca, sedengken hasilna bisa ditinggali di bagian kaca sabalikna atawa harepna.

Dina agama islam aya pantrangan ulahna nggambar manusa atawa mahluk hirup sejena, sahingga hal éta nyababkeun ayana lukisan manusa anu digambarkeun ku kaligrafi ayat-ayat Al-Qur'an, saperti kaligrafi anu ngabentuk manusa keur solat, burak keur hiber, jeung sajabana. Kaharepna aya ogé lukisan tokoh wayang saperti Semar, Samiaji, Arjuna, Rahwana, jeung sajabana.

Biasana Seni rupa tradisional téh mangrupa bagéan tina kaagamaan. Anu jadi unikna, lukisan kaca ieu henteu jadi bagéan tina agama sanjan aya motif islaman. Urang Cirebon biasana sok ngagantungkeun lukisan kaca dina tembok imah.

Rujukan 

Kota Cirebon
Kabupatén Cirebon
Seni Sunda
Wayang
Kaligrafi
Reuma nyaéta taneuh huma anu diingkeun sawatara lila sarta geus diwuwuhan jiga leuweung.

Rujukan

Tatanén
Baréra nyaéta pakakas tina kai anu dipaké mangsa keur ninun. Kagunaanana pikeun nyurungkeun kantéh pakan sangkan leuwih rékép  jeung kantéh lungsi. Baréra wangunna dempak, panjangna kurang leuwih 1,35 méter dipakéna maju jeung mundur nyurungkeun kantéh pakan anu ngéntép dina sisir tinun. Baréra ogé ngajaga sangkan kantéh lungsi salawasna kabuka (aya lolongkrang) jadi anu ninun gampil mangsa ngasupkeun kantéh pakan. Dina adat ngurus orok ku paraji, baréra ogé jadi hiji pakakas anu dikaluarkeun jeung pakakas séjénna saperti kanjut kundang, kisi, jeung péso. Maksudna mah sangkan éta orok ka hareupna baris jadi budak gedé milik tur séhat.

Rujukan

Kategori :Tékstil
Tradisi
Pakakas
Aang Kunaéfi Kartawiria lengkepna (Mayor Jenderal TNI (Purn. Aang Kunaéfi Kartawiria) nyaéta saurang inohong Jawa Barat anu () saurang Gubernur Jawa Barat, période taun 1975-1985. Dimimitian tina militér salaku Komandan Kodim Kota Cirebon tuluy ngaronjat jadi Panglima Kodam VI Siliwangi. Dina taun 1955, anjeunna ngalungguhan jabatan Komandan Seskoad.

Mangsa ngalungguhan jabatan Gubernur, anjeunna jadi salah saurang pangjejer dina ngadegna rumah sakit Al-Islam di Bandung  perenahna di Jalan Soekarno-Hatta dina kaping 1 Agustus 1990. Hal ieu henteu leupas tina pangrojong  Hj. Hadijah Salim, Hj. Roqayah, Hj Saribanon sarta Réktor Universitas Islam Bandung Dr. K.H E.Z. Muttaqien .

Anjeunna ogé saurang inohong anu gedé pongrojongna kana kamekaran museum Sribaduga di Bandung.  Saeutikna aya 22 pusaka kagunganna dipasrahkeun pikeun ngeuyeub-ngeuyeub pangeusi éta museum Negeri Provinsi Jawa Barat (baheula kantor kewadanaan Tegallega).
 
Tanggung jawabna kana banda nagara henteu cangcaya.  Anjeunna kungsi ngaluarkeun surat paréntah anu ditujukeun ka Bupati Garut No. 181.1/5971/Asda I titimangsa 30 Oktober 1982, sangkan nartibkeun taneuh anu keur digarapan ku warga di sabudeureun Darajat I. Maksudna nyingkahan ayana usaha ngaranjah tur ngawasa taneuh nagara (okupasi).

Anjeunna ngayakeun gawé bareng jeung Ali Sadikin pikeun ngamekarkeun wewengkon Jabotabek anu dimimitian Bulan Mei 1976. Udaganana pikeun ngayakeun pangwangunan anu leuwih ngarojong kana ngaronjatna widang sosial, ékonomi, budaya, tata ruang, jeung administrasi pamaréntahan di wewengkon Jabotabek.

Kalungguhan

 Komandan Kodim Kota Cirebon.
 Panglima Kodam I Iskandar Muda
 Panglima Kodam III Siliwangi
 Gubernur Jawa Barat (1975-1985)

Tempo ogé 
 Mohamad Sanusi Hardjadinata
 Ukar Bratakusumah
 Mashudi
 Ahmad Héryawan

Dicutat tina

Inohong Sunda
Inohong Indonésia
Taratas biografi
Inohong ti Bandung
Gubernur Jawa Kulon
Yogié Suardi Mémét (Radén Muhammad Yogié Suardi Mémét) katelah Yogie S. Mémét  nyaéta saurang inohong sarta pajuang pituin ti Jawa Barat,  Yogié S.M  () ngaréngsékeun sakola di SP3AD (1952), Suslapa, jeung Seskoad. Mangsa jumeneng kénéh anjeunna kungsi ngalungguhan sababaraha jabatan penting di pamaréntahan.

Mangsa jaman révolusi, anjeunna ngagabung jadi tantara pelajar (TP) Batalyon 400, daérah operasina di Cirebon. Nalika  nyepeng kalungguhan jadi Komandan Yon 330 Kujang I Siliwangi kapapancénan pikeun numpes gorombolan DI/TII tur nyangkalak Kahar Muzakkar di Sulawesi, gilig patékadanna moal waka mulang lamun tacan kacangkalak pamingpin éta gorombolan.

Mangsa pamaréntah orde baru, dina kaping 20 Januari 1998 anjeunna dibarengan ku dua sobatna (Feisal Tanjung jeung Harmoko),  ngadeuheus ka Presidén  H.M. Suharto seja nepikeun hasil tina panalungtikan ngeunaan kasadiaan rahayat pikeun ngarojong  H.M. Suharto ngadeg deui jadi presidén RI  periode 1998-2003.

Kasang tukang

Militer jeung Pamaréntahan 
Yogie gumelar di Cirebon, 16 Mei 1929 jadi anak kaopat ti 11 dulurna. Yogie gumelar ti pasangan R Memet Bratasuganda jeung Ny . Alniyah. Anjeunna ngajalankeun sababaraha karirna di TNI ku jadi Komandan Jendral Kopassandha (1975-1983) jeung Panglima Daérah Militer VI Siliwangi (1978-1983). Di taun 1985 nepi 1993, manéhna dipilih jadi Gubernur Jawa Kulon. Saatos jadi gubernur, manéhna dipercanten jadi Menteri Dalam Negeri ti taun 1993-1998. Jabatan akhir anu dipégang manéhna nyaéta anggota Dewan Pertimbangan Agung (1998-2003).

Saanggeus jadi DPA 
Saanggeus turun ti jabatan Déwan Pertimbangan Agung, kondisi kasehatanna nurun tur kudu ngalakukeun cuci darah rutin. Kondisi ieu lanjut nepi ka anjeunna tilar dunya di taun 2007.

Tilar dunya 
Yogie tilar dunya dina Kamis, 7 Juni 2007 di Rumah Sakit Advent Bandung tabuh 14.15 WIB. Sateuacanna Yogie kungsi kaserang ku kasakit gagal ginjal.

Atikan jeung karir

Atikan 

 HIS (1942)
 SMP (1945)
 SMA (1950)

Karir 
Sababaraha kalungguhan penting dina pamarentahan anu kungsi jadi tanggung jawab anjeunna :

 Tentara Pelajar Batalyon 400 (1945-1946)
 Dan Yon 330 Para Kujang I Bandung (1965-1967) ; Komandan Kodim di Bandung
 Kepala Staf Brigade Lintas Udara 17
 Komandan Brigade Infanteri 15 Kujang II (1970-1973)
 Komandan Jenderal Kopassandha (ayeuna Kopassus (1975-1976)
 Panglima Kodam VI/Siliwangi di Bandung
 Panglima Komando Wilayah Pertahanan II di Yogyakarta (1983-1985)
 Gubernur Jawa Barat (1985-1993)
 Menteri Dalam Negeri Kabinet Pemwangunan V (1993-1998)
 Anggota Dewan Pertimbangan Agung (1998)

Pangajén ti Pamaréntah

 Satya Lencana Perang Kemerdekaan I dan II
 Bintang Kartika Eka Phaksi Nararya
 Satya Lencana Gerakan Operasi Militer I-VI
 Satya Lencana PBB Garuda VI .

Tempo ogé 
 Mohamad Sanusi Hardjadinata
 Aang Kunaéfi Kartawiria
 Ukar Bratakusumah
 Mashudi
 Ahmad Héryawan

Dicutat tina

Inohong Sunda
Inohong Indonésia
Taratas biografi
Gubernur Jawa Kulon
Jaguar nyaéta sato sajenis ucing badag anu kagolong kana génus Panthera. Ieu sati mangrupa ucing linghas katilu sanggeus lodaya jeung singa, sarta ogé mangrupa ucing pangbadagna di lebahan kulon. Ieu sato ngawengku Méksiko kalér, ngaliwatan Amérika Tengah nepi ka Paraguay, Argéntina kalér jeung kidul.

Ari jaguar téh sato pamoro anu miboga gégélan nu luar biasa kuat, nepi ka batok cangkang kuya mah bisa ditembus ku sakali ngégél padahal sakitu teuasna. Ieu jaguar hirup kalawan moro mencek, tapir, anjing, séro jeung ogé sasatoan cai lianna kayaning lauk, malah mah oray anaconda nu awakna badag gé teu weléh diporo ku ieu jaguar mah.

Referensi

Pranala luar 

  Buku Mewarnai Gambar Jaguar ku mewarnaigambar.web.id
  Informasi jeung gambar jaguar di situs wéb Arkive 
  Video jaguar di situs wéb BBC

Felidae
Panthera
Solihin Gautama Purwanegara dilandih  Mang Ihin téh saurang inohong, pajuang, Gubernur Jawa Barat periode 1970 - 1974,  sarta  Purnawirawan bintang tilu (Letnan Jendral) nu . Anjeunna kapeto ngalungguhan jabatan Gubernur Jawa Barat ngaganti Mayjen Mashudi.

Bulan Juli 1965 Mang Ihin diangkat jadi Panglima ngaganti Yusuf anu meunang tugas anyar  jadi mentri perindustrian. Anjeunna kapapancénan numpes gorombolan Kahar Muzakkar di Sulawesi. Hasilna henteu nguciwakeun, sabada  ngajorag tuluy ngepung  panyumputanna.  Antukna pasukan siliwangi anu dikomandoan ku Mang Ihin, hasil nyangkalak Kahar Muzakkar jeung balad-baladna, perenahna di hiji saung deukeut susukan Lasolo . 

Gerakan "gandrung tatangkalan" salah sahiji program kerja nalika anjeunna ngalungguhan jabatan gubernur Jawa Barat.  Hal ieu dumasar kana hasil panalungtikan anu hasilna ngébréhkeun hiji kaayaan kurangna kasadaran warga masarakat kana ngamumulé tur ngariksa lingkungan. Aya sababaraha sabab anu ngabalukarkeun ieu kaayaan saperti:
 kurangna atikan ngeunaan lingkungan hirup (Phycopedagogical development),
 barudak didik henteu diwanohkeun kana cara jeung katangtuan miara lingkungan (socio-cultural development),
 ngeunaan régulasi ogé kacida héngkér, loba kénéh ais pangampih nu kurang daria palebah nanjeurkeun aturan pikeun singsaha waé anu ngahaja ngadon ngaruksak lingkungan (sociopolitical intervention). 
 
Ku alatan kitu anjeunna umajak ka sakabéh lapisan masarakat, pikeun ngawangun kasadaran dina ngamumulé lingkungan hirup. Hal ieu ngajanggélék dina sababaraha program anu geus dilaksanakeun dina raraga ngawangun tur ngaronjatkeun kasadaran ngamumulé lingkungan, saperti: Karang taruna, PKK, Pramuka, jeung sajabana.

Anjeunna sakulawarga kénging panglélér ti présidén Joko Widodo sareng jajaranna kaping 24 Juni 2017. Dina éta kasempetan Mang Ihin teu poho nepikeun pangwawadi ka présidén ngeunaan pentingna ngajaga tur ngarawat kamanunggalan bangsa jeung pancasila, ku lantaran éta ideologi jeung dasar nagara urang.

Tempo ogé
 Mohamad Sanusi Hardjadinata
 Mashudi
 Aang Kunaéfi Kartawiria
 Yogié Suardi Mémét
 Ahmad Héryawan

Dicutat tina

Gubernur Jawa Kulon
Inohong Sunda
Inohong Indonésia
Taratas biografi
Kapibara (Hydrochoerus hydrochaeris) nyaéta hiji sato nu kaasup kana mamalia tina kumpulan beurit jeung marmot (rodensia) nu panggedéna. Awakna pendék tur lintuh, beuratna bisa nepi ka 65 kg, panjang awakna kurang leuwih 1,3 méter sarta biasana hirup di cai. Kahakanannana jukut jeung bungbuahan (herbivora). Kecap kapibara sorangan asalna tina basa lokal Guarani (Kapiÿva) anu hartina raja jukut. Hal ieu ku lantaran kapibara mah remen katempo hirup di daérah anu mibanda loba jukut pikeun kahakanannana.

Tempat hirup jeung habitat
Kapibara mikaresep hirup di cai (susukan, situ, balong, jeung sajabana), ngadon ngojay, teuleum, nyiar hakaneun, ogé nyumput mangsa aya bahaya . Kaasup sato nokturnal mimiti liar nyiar hakaneun mangsa poé maju ka burit nepikeun ka peuting. Sanajan katempo cicingeun kapibara téh pinter ngojay tur teuleum lila ka jero cai malahan kapibara bisa ngahaja héés di cai dina waktu nyanghareupan pibahayaeun anu aya di luar atawa di darat. Loba kapanggih hirup liar di Venezuela, Kolombia, jeung Ekuador.

Ciri mandiri
 Sapopoé méakeun waktu ku ngeueum di jero cai, hanjat ka darat di mana geus soré atawa iuh. 
 Mibanda dua huntu (gigi seri) anu terus manjangan salila hirupna, pikeun ngasah huntuna sangkan seukeut kapibara ngagorogotan naon baé anu aya. 
 Kulitna heuras, buluna kulimis alatan mibanda lapisan minyak. 
 Mangsa ngobrol (komunikasi) jeung pada baturna disada kawas ngahuit sakapeung kadéngé kawas ngagogog. 
 Awakna ngaluarkeun bau pikeun méré tanda daérah kakawasaana

Tutumbu kaluar
 
 Animal Diversity Web Hydrochoerus hydrochaeris
 Capybara information
 Capybara Wiki

Dicutat tina

Mamalia
Sato hérbivora
Sasatoan
Sasatoan dumasar kadaharan
Sato dumasar buana
Ipik Gandamana () nyaéta  Gubernur Jawa Barat periode 1956-1959. Anjeunna kungsi ngalungguhan sababaraha jabatan penting di antarana: mimiti jadi CA (candidate ambtenar) di Bogor mangsa jaman Jepang meunang dua taun, tuluy jadi mantri polisi di Cikijing, ogé jadi mantri di Kabupatén Jakarta tahun 1931. Jadi  Bupati Bogor jeung Lebak taun 1948-1949, sarta ngalungguhan jabatan Gubernur Jawa Barat taun (1956-1960).

Ipik Gandamana jeung dua sobat lianna kapeto jadi anggota panitia Tiga Mentri (Ipik Gandamana, Abdulgani, Jendral A.H. Nasution) mangsa nyieun laporan Penpres 7/1959 ngeunaan partéy pulitik.
Anjeunna ogé kapeto sababaraha kali jadi mentri dalam negeri dina kabinet kerja 1 (1959-1960), kabinet kerja 2 (1960-1962), kabinet kerja 3 (1962-1963), kabinet kerja 4 (1963-1964).

Tempo ogé
Mohamad Sanusi Hardjadinata
Solihin Gautama Purwanegara
Aang Kunaéfi Kartawiria
Yogié Suardi Mémét
Ahmad Héryawan

Dicutat tina

Inohong Sunda
Inohong Indonésia
Taratas biografi
Gubernur Jawa Kulon
R. Nuriana lengkepna Mayjen TNI (Purn.) Radén Nana Nuriana () nyaéta saurang inohong Sunda. Ngalungguhan jabatan Gubernur Jawa Barat dua periode 1993−1998 jeung 1998−2003. Anjeunna ogé saurang  purnawirawan tentara kalawan pangkat  Mayjen TNI, namatkeun sakola di  Akademi Militer Nasional (AMN) dina taun  1962.Saméméh ngalungguhan jabatan gubernur, anjeunna ngalungguhan jabatan Pangdam III/Siliwangi periode 1991-1993.

Dina mangsa pamaréntahanna, anjeunna kungsi ngaresmikeun sababaraha tempat anu pinuh ku sajarah saperti:  masjid raya anu perenahna di sabudeureun alun-alun kota Bandung, ngarandapan pamugaran pikeun dilegaan tur dijangkungan. Pangwangunan ti mimiti nepi ka diresmikeun lilana 2 taun 99 poé (tanggal 25 Pébruari 2001 nepi ka 4 Juni 2003).  Kaping 23 Agustus 1995 anjeunna ngaresmikeun monumén Perjuangan Rakyat Jawa Barat perenehna di Jalan Dipati Ukur Nomor 48 Bandung, monumen ieu ilahar disebut Monju beunang ngarancang  Slamet Wirasonjaya jeung Sunaryo.  Kaping 6 Agustus 2010 ngaresmikeun Masjid Al Imtizaj anu mibanda gaya arsitektur Tiongkok ieu masjid perenahna di Jl. ABC No. 8 Banceuy Bandung.

Tempo ogé 
 Mohamad Sanusi Hardjadinata
 Aang Kunaéfi Kartawiria
 Ukar Bratakusumah
 Mashudi
 Ahmad Héryawan
 Ipik Gandamana
 Yogié Suardi Mémét

Dicutat tina

 Inohong Sunda
 Inohong Indonésia
 Taratas biografi
 Gubernur Jawa Kulon
Laut Tiongkok Kidul mangrupa laut pasisian, bagian ti Sagara Pasifik, ngawengku wewengkon ti Singapura nepi ka Selat Taiwan, nu legana kira 3,500,000 km². Laut Natuna Kalér jadi laut nu panglegana sanggeus lima sagara. Kapuloan Laut Natuna Kalérna ngabentuk hiji kapuloan nu jumlahna nepi ka ratusan.

Sababaraha nagara, hususna Filipina, nyebut wewengkon ieu Laut Luzon, sabab saolah-olah wewengkon éta dikawasa ku Cina.

Géografi 
Biro Hidrografi Internasional (International Hydrographic Bureau) ngawatesan laut ieu manteng ti kidul-ngulon ka kalér-ngétan, nu wates kidulna tilu darajat Lintang Kidul antara Sumatra Kidul jeung Kalimantan (Selat Karimata), sedengkeun wates kalérna di Selat Taiwan ti tungtung kalér Taiwan nepi ka basisir Fujian Tatar Cina.

Nagara jeung kakawasaan nu aya di wewengkon ieu di antarana: Républik Rahayat Cina, Makao, Hong Kong, Républik Cina (Taiwan), Filipina, Malaysia, Brunéi, Indonésia, Singapura, Muangthai, Kamboja, jeung Viétnam.

Kapuloan 

Di wewengkon lautna, aya leuwih ti 200 pulo jeung pulo karang, nu lolobana aya di Kapuloan Spratly. Kapuloan Spratly ngampar legana 810 nepi ka 900 km nu ngawengku 175-an fitur insular nu geus dipikawanoh, nu pangbadagna nyaéta Kapuloan Taiping (Itu Aba) nu panjangna ukur 1,3 km jeung 3,8 m nu pangtonggohna.

Tempo ogé 
 Daptar pulo di Laut Tiongkok Kidul

Tumbu kaluar 
 South China Sea Virtual Library
 Weekly Piracy Report
 South China News

Tiongkok Kidul
Kamalir (caren) nyaéta jalan cai atawa bagéan tina hiji tempat anu aya di sawah, tambak, jalan, atawa kebon  anu ngahaja dijieun leuwih  jero tibatan sakurilingna. Kamalir ilaharna dijieun gigireun galengan sawah atawa meulah tengah-tengah sawah jeung kebon. Kamalir ogé nunjul kana jalan cai anu aya disagigireun jalan pikeun nandéan cai hujan sangkan jalan henteu kakeueum ku cai (pangpalidan).

Kagunaan
Sagigireun paranti ngaliwat cai, kamalir ogé bisa dipaké liliwatan jalma utamana mangsa barang gawé atawa ngaroris pepelakan. 
Kamalir di sawah sok dipaké ogé pikeun miara lauk sangkan henteu kalabur tur gampang diala.
Kamalir anu aya di sisi jalan pikeun ngajaga cai hujan henteu limpas atawa naneum di jalan. 
Di sawah jeung kebon kamalir téh pikeun malidkeun cai naneum sangkan hawa bisa asup ka jero taneuh, upama henteu dipalidkeun taneuh anu kakeueum bisa haseum balukarna goréng mangsa dipelakan atawa kurang subur.

Dicutat tina

Wangun daratan
Géografi
Ayakan nyaéta  parabot anu bisa dipaké ngayak. Ayakan dijieunna tina anyaman awi bisa hinisna atawa dagingna, rékép jeung carangna ayakan gumantung kana pangabutuh. Ayakan anu ukuran leuwih badag tibatan ayakan biasa disebut jodang anu dijieun tina hinis awi.

Kagunaan
Loba guna jeung mangpaat ayakan saperti paragi nyiuk lauk, keur ngabedahkeun, moé kéré lauk, ranginang, opak, nuhurkeun kacang meunang ngulub, jeung sajabana. Geus ilahar ogé dimangpaatkeun keur wadah bungbu jeung sabangsaning samara. Ayakan remen dipaké keur milihan binih lauk, nunda lauk anu keur diberesihan jeung sajabana. Kagunaan séjén ayakan dipaké pikeun nyieun parab hayam sangkan ngaguruntul (crumbles butiran pecah). Bahan-bahan meunang ngaduk tuluy diseupan sangkan hasilna bisa jadi guruntulan laleutik tur gampang dihakan ku hayam, adonan beunang nyeupan didedetkeun luhureun ayakan sangkan merejel laleutik. Bisa ogé dipaké nandéan parab lauk lélé, sangkan parab henteu teuleum kana dasar cai ogé gampang diangkat deui lamun henteu béak jadi parab moal buruk tur ngaganggu lauk.

Tempo ogé
 Boboko
 Nyiru
 Aseupan
 Téténong

Rujukan

Parabot dapur tradisional Sunda
Parabot nu dijieun tina awi
Parabot
Pakakas
Parabot dapur
Sirib (lifnet) nyaéta prabot pikeun ngala lauk wanguna jaring pasagi. Sirib katelah ogé tangkul atawa anco ilahar dipaké ngala lauk di balong, situ, rawa, jeung susukan anu caina teu pati jero jeung nyéot. 
Saméméh dipaké, unggal juru jaringna dicantelkeun heula kana awi pangbatek sangkan mébér tur gampang teuleum ka jero cai. Tuluy awi pangbatekna di pasangkeun kana kuluwung cacangked anu ditalikeun kana gagang (gantar) paranti narik sirib tijero cai.

Gagang paragi ngangkat sirib ti jero cai panjangna kurang leuwih 2 - 4 méter, gedé awi pangbatekna kurang leuwih dua ramo. Jaring sirib ilaharna dijieun tina kantéh atawa nylon . Ukuran carangna (mata jaring) rupa rupa  ti mimiti 1.0 cm, 1.25 cm jeung 3.0 cm.

Tempo ogé
 https://www.youtube.com/watch?v=9eIAhsVa3iQ Keur nyirib

Dicutat tina

Parabot
Abu al-Hasan Ali bin Muhammad bin Habib al-Mawardi (Arab: أبو الحسن علي بن محمد بن حبيب الماوردي), anu nelah disebat Imam Al-Mawardi (Bashrah, k. 364 H/974 M - Baghdad, 450 H/1058 M) nyaéta hiji ulama jenius sarwa tiasa (polimatik) kalahiran Bashrah (ayeuna di nagara Irak). 

Saprak mangsa anomna, Al-Mawardi geus guguru macem-macem élmu ageman ti para guruna di Bashrah sarta Baghdad. Ti Bashrah, anjeunna diajar élmu fiqih Syafi'i ka Abul Qasim Abdul Wahid ash-Shimari, sarta élmu hadis ka Hasan bin Ali al-Jayli, Muhammad bin Ma'ali al-Azdi, jeung Muhammad bin 'Adi al-Munqari. Saterusna dituluykeun ti Baghdad diajar élmu-élmu hukum, sastra, sarta basa Arab ka Abdullah al-Baqi jeung Abdul Hamid al-Isfarayni. 

Al-Mawardi mangrupa panganut mazhab Syafi'i. Anjeunna diaku minangka ahli hukum, sarta berkali-kali nyekel kalungguhan minangka kadi (hakim) di mangsa pamaréntahan Bani Abbasiyah. Sajaba ti éta, anjeunna ogé ngabogaan tugas minangka utusan dina perundingan antawis para khalifah Bani Abbasiyah sarta para sultan Bani Buwaihiyah. Di widang élmu kauninga, Al-Mawardi saéstuna ngahasilkeun seueur karya serat, nanging anu tiasa kénéh kapanggih ngan kira-kira 12 kitab waé. Karya-karya kasebat nyaéta:
 An-Nukat wa al-'Uyun fi Tafsir al-Qur'an al-Karim (tapsir)
 Al-Hawi al-Kabir (énsiklopédi fiqih Syafi'i, 20 jilid)
 Al-Iqna (ringkasan ti Al-Hawi)
 Adab al-Qadhi
 A'lam al-Nubuwwah
 Adab ad-Dunya wa ad-Din
 Al-Ahkam as-Sulthaniyyah wa al-Wilayah ad-Dinniyyah (pulitik pamaréntahan)
 Nasihah al-Mulk
 Tashil an-Nadzar wa Ta'jil adz-Dzafar
 Qawanin al-Wazarah wa Siyasah al-Malik
 Fi an-Nahwu 
 Al-Amtsal wa al-Hikam

Al-Mawardi tilar dunya dina ping 30 Rabi'ul Awwal 450 H, dina yuswa 86 taun. Anjeunna dimakamkeun di pasaréan Bab Harb di Baghdad.

Rujukan

Biografi
Inohong Islam
Nu babar taun 974
Nu pupus taun 1058
Kélé nyaéta wadah paranti ngunjal cai bersih ti pancuran atawa tampian anu dijieun tina tangkal awi. Kélé mangsa dibawa bisa dijingjing bisa ogé disorén (disoléndang), sangkan babari mawana kélé dipasang tali pikeun nyorén atawa ngajingjing. 

Kélé wanguna kawas lodong bédana kélé mah bisa dijingjing ku budak atawa dikélék, lodong mah teu bisa ku lantaran leuwih panjang jeung badag.

Awi pibahaneun nyieun kélé kudu kandel sangkan kuat tur mibanda buku anu panjang sangkan loba eusina ilharna kélé dijieun tina awi bitung, kélé masih kénéh dipaké nepi ka kiwari utamana di daérah pasisian, pilemburan, jeung kampung adat contona di masarakat Baduy.  Di daérah Jambi mah kélé téh disebutna gigeak.Kélé mah tara ngahaja dikumbah cukup di kungkurahan wungkul tempona ngala cai, upama geus kosong kélé ditunda digantungkeun atawa disarandekeun mangsana ruksak tara ieuh dioméan cukup nyieun deui kulataran bahan jeung carana nyieunna kawilang gampang.

Dicutat tina 

Parabot
Prasasti Sadapaingan (simpenan Musieum Nasional nomer inpéntaris 970) nyaéta kohkol gangsa anu kapanggih di Désa Sadapaingan, Kawali, Ciamis. Disebut batutulis/prasasti ku sabab dina kohkolna aya tulisan dina aksara 'kuadrat' anu galib kapanggih dina prasasti-prasasti titinggal Karajaan Kadiri (abad ka-12 M). Tulisanana minangka candrasangkala anu unina janma (jalma/manusa = 1) bhuta (raksasa = 5) sa (hiji = 1) rat (dunya = 1), nuduhkeun angka taun 1151 Saka (~ 1229 M). Tulisan salajengna unina majayan anu ngandung harti "sing jaya".

Prasasti di Indonésia
Situs arkéologi Sunda
Purnawarman nyaéta Raja karajaan Hindu Tarumanagara ka-3 (400 - 500) Maséhi. Dumasar kana tujuh prasasti penting titinggal karajaan Tarumanagara ti abad ka lima anu ditulis maké hurup Palawa dina basa Sansakerta. Prasasti kapanggih di tilu tempat : daérah Bogor, Jakarta, Jeung Lebak Banten. Purnawarman kasohor Raja anu jujur, adil tur wijaksana dina ngaheuyeuk karajaan.
Dina naskah Wangsakerta disebutkeun kakawasaan Raja Purnawarman ngalimpudan 48 Raja-raja daérah anu ngampar ti mimiti Salakanagara taya lian (di daérah, Pandeglang) nepi ka Purwalingga (kiwari Purbalingga) di Jawa Tengah.

Prasasti 
Prasasti Ciaruteun, Prasasti Kebon Kopi, Prasasti Jambu, Prasasti Pasir Angin, Prasasti Muara Cianten (Kapanggih di daérah Bogor, Jawa Barat). Prasasti Tugu (Kapanggih di Cilincing, Jakarta). Prasasti Mujul (kapanggih di Desa Lebak, Munjul Banten Kidul), Sabaraha tulisan ngeunaan Raja Purnawarman :
 Prasasti Ciaruteun Tulisan-tulisanna nyebutkeun yén Purnawarman téh Raja ti karajaan Tarumanagara anu luhung pangaweruh lébér ku wawanén. Prasasti kapanggih di sisi susukan Ciaruron anu muarana deukeut susukan Cisadané.
 Prasasti Jambu di dieu disebutkeun Raja Purnawarman téh saurang Raja anu gagah, pamingpin anu kakoncara ku luhur jajaténna, tur baju Zirahna henteu teurak ku pakarang. Ieu prasasti kapanggih di kebon jambu, pasir Koléangkok kuloneun Bogor.
 Prasasti Tugu disebutkeun Raja Purnawarman dina taun ka 22 pamaréntahanna kungsi ngali taneuh pikeun nyieun susukan (susukan Gomati) panjangna 12 km dina waktu 21 poé, susukan ieu dimaksudkeun pikeun tarékah mangsa katarajang caah tur pikeun irigasi tatanén.
 Prasasti Lebak kapanggih di kiduleun Banten, dina ieu prasasti aya tulisan anu nétélakeun “Ieu perlambang pamingpin, kaluhungan, sarta wawanén anu sanyatana ti sakabéh Raja, anu mulya Purnawarman, panyaluuhan sakabeh Raja”.

Dicutat tina 

Sajarah Sunda
Prasasti
Karajaan di Jawa Kulon
Nusantara
Inohong Indonésia
Sentég (mousetrap) nyaéta pakakas (pitapak) anu dipaké pikeun néwak beurit.Urang Lampung nyebut kana senteg téh gerubing atawa sebeti.Sentég ilaharna dipaké néwak beurit anu aya di imah, beurit sawah jeung beurit kebon biasana diracun atawa ngahaja diboro babarengan mangsa usum tandur atawa saméméh melak tatanén.

Cara gawé sentég taya lian ngadempét atawa ngurungan beurit anu kaparengan bongoh tur ngahakan eupan anu disadiakeun dina sentég nepi ka teu bisa ngejat deui. Sentég ditunda dina tempat anu remen katempo aya tapak beurit ngaliwat atawa pangulinanna saperti di pawon, goah, leuit, jeung sajabana. Sangkan beurit kataji tur nyampeurkeun kana sentég, kudu dieupanan ku dahareun anu dipikaresep ku beurit saperti: roti, kalapa, lauk, keju, jeung sajabana. 

Sentég mimiti dipaténkeun ku William C. Hooker di Abingdon, Illinois, kalayan meunang nomer patén AS 528671 pikeun wujud (design) dina taun 1894. Tuluy éta pamanggihna disampurnakeun ku John Mast taun 1899, ngarobah hasil rarancang Hooker palebah panyepét beurit sangkan henteu ngabalukarkeun ramo jalma henteu milu kacepét atawa raheut. Sagigireun kitu ogé panyepétna leuwih gampang mangsa ngaleupaskeun beuritna, hak patén tina ieu parobahan ditarima ti pamaréntah Amerika di Lititz, Pennsylvania.

Dicutat tina 

Pakakas
Congkrang nyaéta pakakas tatanén anu dipaké keur ngabukbak atawa ngababad reuma jeung rungkun. Waktu ngabukbak reuma salian ti congkrang sok dipaké ogé arit, parang, bedog, pacul, koréd, jeung pakakas séjéna anu dibutuhkeun keur meresihan taneuh atawa lahan saméméh digarap (dipacul).

Congkrang dijieunna tina beusi, gagangna tina kai atawa aluminium. Wangunna kawas arit ngan seuseukeutna leuwih panjang jeung gedé kawas bedog ngan tungtungna ngeluk.
Di daérah Lampung congkrang téh katelahna golok bengkok (candung kayok). Urang Nias nyebutna blewa, kagunaanna mah sarua keur ngababad atawa ngabukbak rungkun jeung jujukutan.

Dicutat tina 

Pakakas
Cakung atawa katak pohon (Polypedates macrotis) nyaéta bangkong leutik anu hirup dina tatangkalan ilaharna kelirna héjo tapi aya ogé anu coklat. Dampal sukuna mibanda bagéan anu bisa naplok kana tangkal nu matak cakung bisa luluncatan dina dahan atawa dangdaunan kalawan henteu tisolédat atawa ragrag. Gerakanana lincah ogé luncatna jauh malahan sok disangka hiber, bisa ngarayap dina daun jeung dahan anu leuleus kalayan gampil, cakung gampil pisan nyumput tur henteu katembong ku musuhna. Cakung bisa lolondokan (kamuflase) nyaluyukeun kelir awakna jeung kaayaan disabudeureunana.

Ciri mandiri 
 Ramo-ramo dina suku anu tukang mibanda selaput/membran mangpaatna pikeun mantuan ngalayang di luhur mangsa keur luncat pindah tempat.
 Pangawakan katémbong leuwih begang jeung panjang, kulitna lemes tur leucir
 Suku anu tukang leuwih panjang tur kuat ti batan anu hareupna.
 Hirupna nokturnal, mimiti liar mangsa geus datang peuting, nyiar hakaneun ngandelkeun panénjona anu seukeut.
 Cakung mah tara nginum, kabutuhan cai kacukupan tina kulit tonggongna.

Dicutat tina 

Biologi
Sasatoan
Ovivar
Kekeb (turub) nyaéta pakakas tina sasapan (anyaman) awi pikeun nuruban sangu mangsa diasakan dina sééng sangkan asak kalawan rata.
 Upama geus asak sanguna katémbong ngebul kaluar tina luhureun kekeb hartina sangu geus bisa dijait pikeun diarihan.  Kekeb bisa ogé dipaké nuruban asakan anu diseupan sangkan gancang asak, nuruban dahareun séjén sangkan henteu kakebulan. Waguna kekeb buleud semu kembu (cembung) kawas nyiru ngan leuwih leutik tur aya panyepenganna tina taneuh teula atawa tali paranti ngajungjungkeun kekeb atawa nunda kekeb mangsa teu dipaké. Gedé leutikna kekeb disaluyukeun jeung ukuran sééng.
Sagigireun tina sasapan awi aya ogé di sababaraha daérah hususna di Jawa, kekeb téh dijieun tina taneuh teula wangunna kawas coét ngan leuwih ngalegok tur di luhurna aya cacangked buleud paranti ngajungjungkeun.

Dicutat tina 

Pakakas
Parabot dapur
Parabot
Bancét (Occidozyga lima) basa Indonésia; Bancet hijau nyaéta hiji spésiés bangkong tina kulawarga Dicroglossidae, loba kapanggih hirup di Bangladesh, Kamboja, Cina, Hong Kong, India, Indonesia, Laos, Malaysia, Myanmar, Thailand, Vietnam, nepi ka Nepal ogé aya. pangawakanana kawas bangkong déwasa ngan leuwih leutik, panjang awakna kurang leuwih 30–40 mm, ilaharna hirup di sisi sawah, kamalir, rawa-rawa jeung susukan.
Ciri anu mandiri tina bancét, selaput mémbran dina ramo-ramo sukuna rubak nepi ka tungtung ramona, sirahna leuwih monyong béda jeung bangkong anu lian selaput mémbran teu pati rubak. Bancét mibanda tilu spésiés anu béda ti tilu tempat : Indonesia; Cina kidul nepi ka kalér; Indocina kidul nepi ka Myanmar.IUCN nyebutkeun cenah populasi ieu bangkong beuki lila beuki ngorotan, ku alatan loba karuksakan lingkungan nu mangrupa tempat hirupna saperti leuweung hujan, susukan jeung rawa-rawa..

Galeri Poto

Dicutat tina

Tutumbu kaluar 
 Amphibian and Reptiles of Peninsular Malaysia - Occidozyga lima 

Ampibi
Vertebrata
Anura
Sasatoan Sunda
Kalo (Tamis) yaéta pakakas dapur pikeun ngayak jeung misahkeun bagéan anu henteu dipikabutuh dumasar kana ukurannana. Dina kagunaan sapopoé kalo téh dipaké pikeun nyaring atawa ngayak: cipati, madu, minyak, tipung, jus buah, jeung sajabana. Kalo saringanna dijieun tina sasapan awi (anyam) anu rékép, lawon, nylon, kawat, Aluminium, jeung réa-réa deui .Pikeun ngawengku ayakanna kalo, ilaharna dijieun tina plastik, stainless, jeung kai.
Baheula ngayak cipati kalapa téh maké cangkang buah berenuk anu geus kolot tuluy dipolongoan laleutik handapna maksudna mangsa meureut kalapa beunang marud cipatina baris moncor ka handap ari hampasna tinggaleun di luhureun kalo.

Dicutat tina 

Pakakas
Parabot dapur
Parabot
Galatik (Padda oryzivora) nyaéta manuk leutik hirup éndemik di Indonesia hususna pulo Jawa jeung Bali. Galatik katelah ogé : Java Finch, Java Rice Finch, Java Sparrow, manuk galatik kawilang leutik, panjang awakna tina pamatuk nepi ka buntut kurang leuwih 5-6 inchi, gerakanna tanginas uclag-aclog tara aya kacapé. Loba anu ngahaja ngingu ieu manuk ku lantaran henteu mikabutuh kandang anu gedé (méakkeun tempat), gampil maraban, tur henteu gampang kaserang panyakit. Sanajan galatik manuk leutik, tapi upama dipiara kalawan tulatén mah ieu manuk bisa hirup 10 taun malahan leuwih. Kiwari ieu manuk geus arang langka katempo hirup liar ku lantaran loba ditaréwakan pikeun dijual.

Ciri mandiri 
 Manuk galatik bulu awakna hawuk (abu-abu), dina sirahna hideung, pipina bodas.
 Pamatukna oranyeu semu beureum, sukuna oranyeu béngras, palebah matana dikurilingan ku bulu oranyeu ipis.
 Kahakanannana sisikian, kacang jeung sayuran.
 Galatik mah manuk borangan, mangsa miara ieu manuk kudu aya baturna naha sajodo atawa leuwih. Lamun henteu kitu manuk galatik moal betah, gampang nguyung anu antukna paéh.

Dicutat tina 

Manuk Indonésia
Manuk Asia Tenggara
{{Taxobox
| name = Betok / Papuyu
| image = Histoire naturelle des poissons (10438631525).jpg
| image_width = 250px
| image_caption = Lauk betok, Anabas testudineus
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Actinopterygii
| ordo = Perciformes
| familia = Anabantidae
| genus = Anabas
| species = A. testudineus
| binomial = Anabas testudineus
| binomial_authority = (Bloch, 1792)
}}Betok' (Anabas testudineus) nyaéta lauk darat anu asalna tina kulawarga anabantidae. Lauk betok loba kapanggih hirup di nagara : Laos, Malaysia, Myanmar, Nepal, Pakistan, Singapura;, Srilanka; Thailand; Viet Nam, jeung nagara Asia tenggara séjénna.

Mangsa kulah, balong, atawa rawa tempat hirupna saat ku lantaran usum halodo lauk betok mah bisa pindah tempat néangan kulah anu aya cai, ku jalan hanjat kadarat ngarayap dina leutak atawa taneuh garing ngagunakeun cécépétna, nu matak betok disebut ogé climbing gourami atawa walking fish. Sagigireun éta  lauk betok mah mibanda dua organ pikeun ngambekan (ngarenghap) anu ngajadikeun ieu lauk bisa langsung nyokot hawa/oksigén ti luar, ku kituna lauk betok mah bisa hirup dina kaayaan kurang hawa/oksigén.

Lauk betok kaasup lauk leutik, ukuran awakna anu déwasa panjangna ngan nepika 23 cm kalawan beurat 200 gr, ieu lauk disebut ogé papuyu ; balang balang''. Di Kalimantan, Sumatera jeung Sulawesi ieu lauk dipikaresep pisan malahan hargana leuwih onjoy ti batan lauk lélé. Ngan hanjakal sakapeung sok langka aya di pasar ku lantaran ngandelkeun beubeunangan ngala ti susukan, kulah, jeung rawa.
Lauk betok anu ngahaja dipiara di balong, mikabutuh waktu 5 - 6 bulan nepika waktuna dipanén. ti mimiti melak binih lauk betok anu panjangna 5 - 8 cénti méter, ieu lauk baris dipanén jadi lauk betok déwasa anu ukuranna hijina 80-100 gram atawa 10-15 siki dina sakilo.

Ciri mandiri 
 Betok mibanda organ pikeun ngambekan anu ngajadikeun ieu lauk bisa langsung nyokot hawa/oksigen ti luar.
 Kaasup kana lauk omnivora (sagala dihakan) sagigireun ngadahar dangdaunan jeung lukut, sakapeung sok ngahakan larong, cacing jeung lauk leutik.
 Sisit dina awakna semu héjo, palebah pundukna mah semu bodas ngagurilap.
 Bisa ngarayap dina leutak jeung taneuh garing ngagunakeun cécépétna pikeun pindah tempat/kulah.

Dicutat tina

Tutumbu kaluar
 Mengenal & Mengendalikan Predator Ikan

Chordata
Ékologi akuatik
Lauk darat
Sasatoan
Sasatoan Sunda
Sasatoan Indonésia
Bandeng (Chanos chanos); Milkfish nyaéta lauk laut anu asalna tina kulawarga Chanidae ordo malacopterygii.
Hirup nyebar di laut ti mimiti Afrika wétan nepi ka pulo-pulo di Tuamutu, Tahiti wétan, Jepang beulah kidul nepi ka Australia kalér. Tapi sanajan kitu lauk bandeng mah arang langka katéwak ku para pamayang. Bandeng ilahar dipiara di tambak sisi basisir, sanajan binihna ti laut kiwari lauk bandeng geus bisa dipegarkeun dina kandang (bak). Bandeng anu dipiara di tambak mibanda beurat 0,6 kg dina umur 5-6 bulan.

Lauk bandeng pangawakanna panjang, lauk déwasa bisa nepi ka saméter ngan anu ngahaja dipiara di tambak mah paling panjang satengah méter. Bandeng bisa hirup nepi ka umur 15 taun. Awakna panjang lempay, sirip dina tonggong jeung dada katémbong heuras, sirip buntutna nyagak jeung katémbong rubak. Bahamna leutik tur teu mibanda huntu, kelir awakna katempo semu héjo (zaitun), sisitna katémbong bodas ngagurilap kawas pérak. Dina tonggongna mibanda 13-17 ramo-ramo sirip, 8-10 ramo sirip dina pamiceunanna kalawan 31 sirip palebah buntutna.

Binih lauk bandeng disebut ogé nénér numutkeun panalungtikan Dirjen Perikanan di Indonesia jumlah tangkapan nénér kawilang loba: dimimitian ku propinsi Aceh sanggup nyadiakeun 530 juta binih dina sataun, kadua Bali ngahasilkeun 250 juta, jeung anu katilu Sulawesi Kidul ngahasilkeun 198 juta nénér dina sataun, poténsi nénér anu dihasilkeun ti sakabéh Propinsi kurang leuwih 1.5 miliar nénér unggal taunna. Kabutuhan nénér di Indonesia sorangan kurang leuwih 1 miliar, jadi sésana dijual ka luar negeri (Taiwan, Singapura, jeung Malaysia) hargana leuwih onjoy tibatan benur (binih hurang).

Ciri Mandiri 
 Bandeng sanggup hirup nyanghareupan parobahan kandungan uyah dina cai tempat hirupna (eurialin).
 Henteu mibanda huntu, mikaresep ganggang biru (klekap) anu hirup di dasar cai.
 Panjang peujitna 9 kali leuwih panjang tibatan panjang awakna.
 Anak bandeng mikaresep hirup dina cai anta di muara, nincak déwasa kakara miang ka tengah laut.
 Indung lauk bandeng bisa ngendog 5,7 juta endog dina sakali usum mijah.

Daftar pustaka

Tutumbu kaluar 
  FishBase entry for milkfish
  SEAFDEC milkfish aquaculture info 
  Boneless Bangus 
  FishBase entry for milkfish
  SEAFDEC milkfish hatchery info
  DA, Philippines, About Bangus
 Mengenal & Mengendalikan Predator Ikan

Dicutat tina 

Sasatoan
Lauk laut
Chanidae
Bangkong héjo (Pelophylax); Edible frog nyaéta bangkong anu sabagian gedé tina awakna mibanda kelir héjo paselang kelir coklat. Bangkong héjo endemik ti Indonésia (pituin), dagingna semu konéng, loba kapanggih hirup di sawah, rawa, jeung susukan. Di alam bébas bangkong héjo panjangna bisa nepikeun ka 15 cm. Bangkong héjo aya ogé anu ngahaja dipiara dimangpaatkeun pikeun bahan konsumsi anu disebut swike. 

Sanajan lain komoditas unggulan, bangkong héjo kaasup kana komoditas ékspor hususna di Sumatra Kidul. Henteu kurang ti 500 ton unggal taun bangkong héjo diékspor ka nagara-nagara di Eropa (Walanda, Inggris, Prancis) ogé nepika Amérika Kidul. Bangkong anu diékspor beunang meresihan tur dina kaayaan beku.

Morfologi 
Bangkong héjo kaasup sato ampibi, habitat hirupna di sawah, rawa, susukan, jeung kamalir. Utamana mangsa usum hujan bangkong jalu sok raéng disarada ngagentraan bikangna. Pikeun sabagéan jalma, raéng na sora bangkong mangrupa tangara kana kaayaan lingkungan anu masih kénah bersih tur séhat henteu ruksak ku polousi.

Sanajan sapopoé bangkong héjo hirupna nyorangan bari jeung nyumput dina liang atawa handapeun dangdaunan, témpona datang usum begér jeung kawin mah, barijil tina panyumputan. Mangsa geus manjing ka peuting garumpul dina kulah, balong, susukan atawa rawa-rawa di mana waé tempat anu mibanda cai bersih. Kituna téh ramé disarada patémbal-témbal jeung pada baturna bari ngarendog. Nepi ka waktuna megar endog robah jadi anak bangkong anu disebut buruy hirupna di jero cai. Sababaraha bulan ti harita buruy téh ngalaman Métamorfosis taya lian parobahan anu aya dina awakna dicirikeun ku bijilna suku hareup jeung tukang, éta buruy robah ngaranna jadi bancét. Hirupna mimiti kaluar ti cai, pindah ti hiji tempat ka tempat séjén ku jalan aclog-aclogan.

Ciri mandiri 
 Mangsa keur nagog, awak bagéan hareupna neuwih jangkung tibatan anu tukang (dangah).<ref name=Kanna>
 Suku tukangna leuwih panjang tibatan bangkong séjén.
 Kaasup sato ampibi anu hirup nokturnal (liar mangsa peuting)

Dicutat tina 

Ampibi
Sasatoan Sunda
Ranidae
Ampibi
Balida (Notopetrus chitala); knife fish nyaéta lauk darat anu asalna tina kulawarga Notopteridae. Di Indonesia loba kapanggih hirup di Kalimantan, Sumatra kidul (Muara Enim ogé Musi Banyuasin), Jawa Kulon di Citarum. Ogé nyebar di Indo-China, Malaysia, jeung India. Lauk balida sok disebut ogé: belido, kapirat, jeung lopis. Mibanda sipat omnivora, panjang awakna bisa nepi ka 87,5 cm kalawan beurat 1 kg, malahan aya anu nepi ka 5 kg.

Morfologi 
Balida sok disebut knife fish ku lantaran tonggongna melengkung kawas péso. Palebah beuteungna ipis, sirip tina beuteungna nyambung jeung sirip buntutna katémbong (kawas seuseukeut péso).Lauk balida mikabutuh tempat anu lega tur oksigen anu cukup, suhu cai 20-30 derajat c, jero cai 30-45 cm. Lantaran pangawakan anu unik, ieu lauk balida sok ngahaja dipelak pikeun lauk papaés.

Di Palémbang jeung Sumatra kidul mah lauk balida téh dipaké bahan nyieun pémpék jeung kurupuk.Hirupna nokturnal, mangsa peuting liar nyiar hakaneun témpona beurang nyumput handapeun tatangkalan cai. Kiwari ieu lauk téh geus jadi lauk anu langka, saméméh taun 1980 ieu lauk masih kénéh loba kapanggih di susukan Musi, Meriak, Citarum Jawa Kulon. Nincak taun 1999 ieu lauk geus teu katempo deui.
Baheula di Kalimantan Kulon perenahna di situ sentarum ieu lauk jadi andelan urang dinya, dimangpaatkeun pikeun bahan nyieun kurupuk. Tapi kiwari ieu lauk téh geus teu kapanggih deui ku lantaran ruksakna lingkungan anu kacida parna di éta daérah.

Aya sababaraha rupa lauk balida :
 Balida béngkok (Clown knife Fish) basa latin : Chitala chitala
 Balida royal (Royal Knife Fish) basa latin : Chitala blanci
 Balida Jawa (Asiatic Knife Fish) basa latin : Notopetrus Notopetrus.

Tutumbu kaluar
 Mengenal & Mengendalikan Predator Ikan

Dicutat tina 

Sasatoan Sunda
Sasatoan Indonésia
Notopteridae
Ékologi akuatik
Lauk darat
Layur (Trichiurus lepturus) nyaéta lauk laut anu gampang dipikawanoh tina bentukna anu manjang sarta ipis. Ieu lauk sumebar di parairan tropika atawa sedeng. Jenis nu kapanggih di Samudra Pasifik jeung Samudra Atlantik dikanyahoankeun mangrupa populasi nu béda.

Ukuran awakna bisa nepi ka panjang 2 m, kalawan beurat maksimum kacatete 5 kg jeung umurna bisa nepi kana 15 taunan. Ari karesepna dina pabeubeurang kukulintingan di cai nu déét deukeut basisir nu euyeub ku plankton krustasea. Dina waktu peuting ieu lauk ngadeukeutan ka dasar parairan.

Layur gampang dipanggihan di pasar lauk di Indonésia. Lian ti diolah minangka lauk asin, layur ogé jadi eupan pancing. Urang Jepang mah nyebutna tachiuo sarta ngadaharna atah-atah (minangka sashimi) atawa dibeuleum. Mun urang Koréa mah nyebutna galchi sarta ngasakanana ku digoréng atawa dibeuleum. Ieu lauk dipikaresep lantaran dagingna nu geunyal, teu pati hanyir, teu minyakan, sarta gampang dipisahkeun tina tulangna.

Rujukan 
 
 
 Layur sebagai umpan

Trichiuridae
Lauk laut
Kakap nyaéta  kulawarga lauk laut dasaran nu hirup kalawan ngagorombol (ngabubuhan) di dasar-dasar karang atawa terumbu karang. Mibanda ciri awak nu buleud gepéng kalawan sirip manjang sapanjang tonggong. Jenis lauk kakap loba kapanggihan di Indonésia nyaéta jenis Kakap beureum (L. campechanus) sawatara jenis nu liang nu ogé loba kapanggih nyaéta Kakap konéng, Kakap hideung jeung réa deui.

Kakap beureum mangrupa fauna has propinsi Kapuloan Riau lantaran ieu propinsi mangrupa tempat cicing kakap sarta lauk kakap sorangan sok dijadikeun bahan kadaharan has nyaéta Asam pedas.

Galéri

Rujukan

Tutumbu luar 
 Situs resmi Integrated Taxonomic Information System
 Situs Animal diversity

Kapuloan Riau
Lauk laut
Pizza hut ( Inggris: Pizza hut) anu réstoran dahareun gancang Amérika sarta ngabogaan dahan di loba nagara anu Alm.o ahli réstoran gizi pizza sagala rupa, tapi éta Okhry.kma éta nawarkeun sambungan kana aplikasi jasa éksternal salian kamungkinan dahar di restoran.

Pizza hut
Molen cau atawa cau molen nyaéta hiji caneut anu bahan dasarna tina cau anu dibuntel ku manglapis-lapis adonan tipung sarta tuluy digoréng. Ieu susuguh téh mangrupa varéasi tina cara ngolahkeun caneuteun cau lian ti goréng cau jeung salé. Ari bahanna biasana ngagunakeun tipung tarigu, uyah, gula, pangembang, endog hayam kokonéngna, margarin, cai és, minyak goréng jeung cau. Biasana molen cau mah sok disuguhkeun jeung goréngan séjénna kawas bala-bala, karokét, ciréng jeung sajabana. Ari jinis cau nu dijieunkeun jadi molen éta varéatif pisan, gumantung kana karesep séwang-séwangan. Ngan anu ilaharna mah nyaéta cau bangka jeung cau galék.

Tempo ogé 
 Goréng cau
 Molen boléd

Goréngan
Kadaharan Indonésia
Kadaharan urang Sunda
Endog kokonéngna–atawa di babaraha wewengkon ilahar disebut endog beubeureumna–nyaéta hiji bagian tina endog anu mangrupa kadaharan tina émbrio. Endog kokoneéngna ngambang dina endog bobodasna (atawa albumin) ku hiji atawa dua tali endog kokonéngna atawa kalaza. Saméméh dibuahan, endog kokonéngna jeung cakram nutfah mangrupa sél tunggal; salah sahiji tina sél tunggal anu bisa ditémbong ku mata kalawan sajalantrahna. Minangka kadaharan, ieu endog kokonéngna mangrupa salah sahiji sumber vitamin sarta mineral anu hadé. Endog kokonéngna ogé mangrupa sumber tina gajih sarta kolésterol endog, ogé hiji-perlima kandungan protéin endog.

Mun teu dicampur nalika diasakan, endog kokonéngna anu dikurilingan endog bobodasna téh bakal jadi ceplok endog. Nyampurkeun dua bagéan endog éta saméméh diasakan bakal ngajadikan dadar endog atawa omélét sarta warnana konéng méncrang. Di Inggris goréng endog mangrupa kadaharan nu kakoncara sarta umumna mah didahar jeun goréng kentang.

Tempo ogé 
 Endog bobodasna

Endog