AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
J nyaéta hurup kasapuluh dina alfabét Latin, sarta hurup pamungkas anu ditambah dina golongan 26 hurup. Ngaranna nyaéta je, dibaca [dʒeɪ].

Sajarah

J asalna mangrupa wangun séjén hurup I, sedengkeun hurup I asalna ti hurup iota Yunani. Wangun hurup leutik j dipaké dina Abad Pertengahan pikeun mungkas angka Romawi ngagantikeun i. Pamakéan anu béda dimimitian dina basa Jerman Hulu Pertengahan. Petrus Ramus (d. 1572) jadi jelema kahiji anu sacara écés ngabédakeun I sarta J minangka lambang sada anu béda. Mulanya, kadua hurup I sarta J melambangkan /i/, /iː/, sarta /j/; tapi rungkun basa Roman ngamekarkeun sada-sada anyar (ti /j/ sarta /g/) anu jadi sada-sada lambang I sarta J; ku éta, J basa Inggris (ti J Perancis, sarta pamustunganana dipaké dina Indonésia) rada béda sadana ti .

Pamakéan

Kabéh basa Jermanik kajaba Inggris, Skotlandia sarta Luksemburg ngagunakeun J pikeun /j/; kitu ogé dina basa Albania, sarta rungkun basa Ural sarta Slavia anu maké alfabét Romawi, kawas basa Hongaria, Finlandia, Éstonia, Polandia, Céko, sarta Slowakia. Sawaréh basa dina rungkun ieu, kawas basa Serbia, turut nyerepan J ka dina abjad Sirilik pikeun tujuan anu sarua. Ku alatan éta pisan, hurup leutikna dipilih minangka lambang fonétik IPA pikeun  (kawas "y" dina "ya").

Pamakéan J minangka lambang konsonan gésék pascarongga-gigi (/dʒ/) aya dina basa Igbo, Indonésia, Malayu, Shona, Somali, Oromo sarta Zulu. Basa Inggris makéna dina sawatara kecap, contona kecap jam (dibaca [d​͡ʒæm]).

Dina basa Basqué, diafoném anu dilambangkan ku j dilafalkan berbéda-béda nurutkeun dialek: [j], [ʝ], [ɟ], [ʒ], [ʃ], [x] (anu pamungkas umum dipaké di País Vasco).

Dina basa Indonésia, J awalna melambangkan /j/, konsonan hampiran wiati-wiati. Saprak taun1972, sada kasebut digantikeun jeung Y sarta hurup J dipaké pikeun melambangkan /dʒ/.

Dina éjahan standar basa Italia modérn, ngan kecap ti basa Latin, ngaran diri (linguistik) (kawas Jesi, Letojanni, Juventus, sarta sajabana.) atawa kecap ti basa kosta anu maké J. Nepi ka abad ka-19, J condong dipaké batan I dina diftong, minangka gaganti akhiran -ii, sarta dina jumplukan vokal (kawas dina kecap Savoja); aturan ieu cukup heureut dina padoman éjahan resmi. J ogé dipaké pikeun nyerepan sada /j/ dina dialek, contona ajo dina basa Romanesque jadi aglio (–/ʎ/–). Novelis Italia Luigi Pirandello ngagunakeun J dina jumplukan vokal dina karya-karyanya anu ditulis dina basa Italia; manéhna ogé nulis basa indungna, basa Sicilia kalayan tetep ngabéla pamakéan J.

Dina basa Spanyol, J melambangkan /x/ atawa /h/ (anu ngembang ti konsonan gésék /dʒ/), sarupa jeung sada "h" atawa "kh" Indonésia.

Dina basa Perancis, Portugis sarta Rumania, hurup J mulanya berbunyi /dʒ/ tapi kiwari robah jadi /ʒ/ (kawas dina kecap measure basa Inggris).

Dina basa Turki, Azérbaijan sarta Tatar, hurup J umumna melambangkan sada /ʒ/.

"J" ialah hiji-hijina hurup anu henteu kapanggih dina sistem périodik unsur (tapi Jl kungsi dipaké pikeun ngawakilan joliotium, sarta J sorangan kungsi dipaké pikeun yodium).

Kode komputasi

Catetan suku

Hurup Latin
K nyaéta hurup ke-11 dina alfabét Latin. Dina basa Indonésia, ngaranna disebut ka; dina basa Inggris disebut kay, dibaca [ˈkɛɪ].

Sajarah 

Hurup K asalna ti hurup Κ (kapa) Yunani, anu dicokot ti hurup kap dina abjad basa Semitik, anu ngawangun lambang leungeun kabuka. Hurup kap éta meureun diinjeum ku kaum Semit anu cicing di Mesir ti hiéroglif wangun "leungeun" anu melambangkan sada /d/ dina kecap "leungeun" dina basa Mesir Kuna, nyaéta d-r-t. Urang Semit netepkeun sada /k/ pikeun hurup ieu alatan kecap "leungeun" dina basa maranéhanana dimimitian jeung sada kasebut.

Dina prasasti kuna babasa Latin, hurup C, K sarta Q dipaké pikeun melambangkan sada /k/ sarta /g/ (anu henteu dibédakeun dina penulisan). Dina hal ieu, Q dipaké pikeun melambangkan /k/ atawa /g/ saméméh vokal buleud, K saméméh /a/, sarta C sajaba ti éta. Saterusna, pamakéan C (sarta G minangka variannya) ngagantikeun loba pamakéan K sarta Q. K cangkaruk ngan dina sawatara éjahan anu tinggaleun jaman kawas Kalendae, 'poé kahiji unggal bulan'.

Sabot kecap-kecap Yunani diserep ka dina basa Latin, hurup Kapa dirobah jadi C, jeung sawatara pengecualian kawas praenomen Kaeso. Sawatara kecap ti alfabét séjénna ogé dialihaksarakan jadi C. Mangka ti éta, rungkun basa Roman ngan ngandung K dina kecap-kecap ti basa séjén. Rungkun basa Keltik ogé condong ngagunakeun C batan K, sarta pangaruh kasebut kabawa ka dina basa Inggris Kuna. Di mangsa kiwari, basa Inggris nyaéta hiji-hijina basa ti rungkun basa Jermanik anu giat ngagunakeun hurup C teuas di gigireun / sabeulah hurup K (sanajan basa Walanda ogé maké hurup C dina kecap pinjaman basa Latin sarta nuturkeun hukum pembédaan "lembut teuas" dina kecap-kecap kasebut, kitu ogé basa Perancis sarta Inggris, tapi henteu pikeun kosakata Walanda pituin).

Sawatara ahli basa Inggris condong membalikkan prosés alih aksara Latin pikeun kecap-kecap has Yunani, contona mengeja Hecate jadi "Hekate". Penulisan basa-basa anu henteu mibanda sistem tulisan sorangan ku kituna ngagunakeun alfabét Latin biasana milih K pikeun sada /k/, kawas Kwakiutl.

Dina Alfabet Fonetik Internasional, [k] mangrupa lambang konsonan letup wiati-wiati tukang nirsuara.

Sawatara aksara séjén ogé némbongkeun aksara bersudut seukeut anu nandakeun sada /k/ atawa suku kecap anu dimimitian jeung sada /k/, contona: ك abjad Arab, כ abjad Ibrani, sarta ㄱ Koréa. Hubungan fonétik-visual kawas ieu kungsi dikaji ku Wolfgang Köhler. Kumaha ogé, loba ogé conto-conto hurup berbunyi /k/, kawas ค dina aksara Thai sarta Ք dina alfabét Arménia.

Kode komputasi

Tempo ogé 

Kapa

Catetan suku 

Hurup Latin
L nyaéta hurup ke-12 dina alfabét Latin. Hurup ieu disebut el, dibaca [ɛl].

Sajarah

Hurup L asalna ti wangun hurup Semitik "iteuk" atawa "embé" anu ngawakilan sada /l/. Ieu meureun dumasar hiéroglif Mesir anu geus diadaptasi ku urang Semit pikeun tujuan penulisan. Hurup Yunani Lambda Λ (hurup badag) atawa λ (hurup leutik), anu ogé mangrupa hurup Étruska sarta Latin, ngawakilan sada anu sarua sakumaha hurup Semitik kasebut.

Pamakéan
Dina basa Inggris, L mibanda sawatara peunteun, gumantung kemunculannya saméméh atawa sanggeus hurup hirup. Sada konsonan hampiran-sisi rongga-gigi (sada anu dilambangkan ku Alfabét Fonétik Internasional minangka "L" leutik) diucapkan lamun mendahului vokal, kawas dina kecap lip atawa please, samentara sada hampiran-sisi rongga-gigi tervelarisasi (IPA: [ɫ]) dilafalkan dina kecap bell sarta milk. Vélarisasi ieu henteu mecenghul dina loba basa-basa Éropa anu ngagunakeun L; éta ogé mangrupa faktor anu nyieun pelafalan L jadi hésé pikeun pamaké basa anu henteu mibanda, atawa mibanda peunteun sada béda, pikeun L^, kawas dina basa Jepang atawa basa Tionghoa dialek kidul.

L bisa mecenghul saméméh ampir saban sada letup, desis, atawa gésék dina basa Inggris. Dwihuruf umum kawas LL, anu mibanda peunteun sarua kawas L dina basa Inggris, tapi mibanda peunteun béda nyaéta konsonan desis-sisi ronga-gigi teu bersuara (IPA: /ɬ/) dina basa Welsh, anu mecenghul dina mimiti kecap.

Sada hampiran-sisi wiati-wiati atawa L palatal (IPA: /ʎ/) mecenghul dina sagala rupa basa, sarta dilambangkan kalayan GL dina basa Italia, LL dina basa Spanyol sarta Katalan, LH dina Portugis, sarta Ļ dina Latvia.

L nyaéta lambang angka 50 (lima puluh) dina angka Romawi.

L ogé dipaké dina élmu pasti. Dina fisika, L nyaéta simbol panjang. L singgetan ti unit volume dina sistem Hijian Internasional: liter.

Kode komputasi

Tempo ogé

 Ł, Ll, £
 Lambda

Hurup Latin
M nyaéta hurup Latin modérn anu ke-13. Ngaranna em, dibaca [ɛm].

Sajarah

Wangun hurup M asalna ti hurup Fénisia Mem, ngaliwatan hurup Yunani Mu (Μ, μ). Hurup Mem Semitik kamungkinan badag melambangkan cai. Dipikanyaho bahawa masarakat Semit anu hirup di Mesir kira-kira 2000 SM mengadaptasi hiérogif "cai" anu mulanya melambangkan konsonan sengau rongga-gigi (/n/), alatan kecap Mesir pikeun "cai" berbunyi "n-t". Simbol éta dijadikeun hurup M dina basa Semitik, alatan kecap cai dina basa maranéhanana dimimitian jeung sada kasebut.

Pamakéan
Hurup M melambangkan sada konsonan sengau dwibibir (m), boh dina basa klasik boh modérn. Dina Alfabet Fonetik Internasional, hurup M leutik melambangkan konsonan sengau dwibibir, sedengkeun variasi bentukna (ɱ) melambangkan konsonan sengau bibir-gigi. Kamus Basa Inggris Oxford (édisi kahiji) nyatakeun bahawa hurup 'm' kadangkala berbunyi vokal dina kecap kawas spasm sarta akhiran -ism. Dina istilah modérn, pamakéan kitu diuraikan minangka konsonan suku ([m̩]).

Kode komputasi

Tempo ogé

 Μ, μ (hurup Yunani)

Hurup Latin
N nyaéta hurup Latin anu ke-14. Ngaranna disebut en (dibaca [ɛn]).

Sajarah

Salah sahiji hiéroglif mangrupa ular di Mesir Kuna dipaké pikeun melambangkan sada hurup J kawas dina kecap "jari", alatan omongan Mesir pikeun "ular" berbunyi djet. Dipercaya yén bangsa Semit di Mesir menyesuaikan hiéroglif pikeun nyiptakeun abjad kahiji, sarta mangka ti éta ngagunakeun lambang ular pikeun sada /n/, alatan kecap "ular" dina basa maranéhanana meureun sakali dimimitian kalayan konsonan kasebut, tapi ngaran hurup ieu dina abjad Fénisia, abjad Ibrani, Aramea sarta Arab berbunyi nun, nyaéta "lauk" dina sawatara basa kasebut. Hurup ieu berbunyi /n/, kawas dina alfabét Yunani, Étruska, Latin sarta kabéh basa di mangsa ayeuna.

Pamakéan
N boga fungsi minangka konsonan sengau huntu atawa konsonan sengau rongga-huntu dina ampir kabéh basa anu maké alfabét.

Dina Alfabét Fonétik Internasional, hurup leutik [n] melambangkan konsonan sengau rongga-gigi. Hurup badag N anu dikecilkan ([ɴ]) melambangkan sada konsonan sengau tekak.

Salah sahiji dwihuruf anu menyertakan hurup nyaéta , anu ngahasilkeun konsonan sengau wiati-wiati tukang (dibaca [ŋ]), kawas dina kecap "sengau".

Dina basa Inggris, n biasana henteu diucapkan waktu dituturkeun ku m, dina kecap kawas hymn (sanajan dilafalkan dina kecap damnation). Dina sawatara kecap, n bisa melambangkan sada konsonan sengau wiati-wiati tukang, contona kecap think (dibaca [θɪŋk]) sarta bank (dibaca [bæŋk]).

n nyaéta hurup kadua anu pang mindeng dipaké dina basa Inggris. Anu kahiji nyaéta t.

Dina sawatara basa kawas Italia sarta Perancis, melambangkan konsonan sengau wiati-wiati (/ɲ/). Éjahan Portugis pikeun sada kasebut nyaéta , samentara dina basa Spanyol sarta sawatara basa séjénna ngagunakeun tanda istimiwa <ñ> (n jeung tanda tilda di luhurna).

Kode komputasi

Tempo ogé

 Ń
 Ñ
 Ň

Hurup Latin
O nyaéta hurup Latin modérn anu ke-15, disebut o. Dina basa Indonésia dibaca [o], sedengkeun dina basa Inggris diucapkan minangka diftong [ˈoʊ], wangun lobana oes. Biasana hurup ieu melambangkan sada vokal tukang satengah katutup buleud. Dina sawatara basa, ortografi unggal basa nyieun peunteun fonétik hurup ieu berbéda-béda, kawas "eo" dina basa Koréa pikeun sada [ʌ] (vokal tukang satengah kabuka takbulat); "oe" dina basa Walanda pikeun sada [u] (vokal tukang katutup buleud).

Sajarah

Hurup O asalna ti hurup Semitik `Ayin (panon) anu melambangkan konsonan, kamungkinan konsonan desis hulu kerongkongan bersuara (ʕ), anu ogé dilambangkan ku hurup Arab ع (`Ayn). Hurup Semitik dina wangun asalna nampaknya diilhami ku wangun hiéroglif Mesir pikeun "panon".

Bangsa Yunani ngayakeun inovasi hurup; ku sabab euweuhna konsonan hulu kerongkongan, mangka maranéhanana meminjam hurup ieu jadi hurup omikron pikeun melambangkan sada /o/, nyaéta sada anu saterusna ditetepkeun pikeun hurup ieu dina basa Étruska sarta Latin. Dina tulisan Yunani, wujud hurup ieu nu béda pikeun ngabédakeun sada o panjang (Omega, "O badag") kalayan o leutik (Omikron, "o leutik").

Pamakéan
Hurup O panglobana dikaitkeun kalayan vokal tukang satengah katutup buleud [o] dina sagala rupa basa. Wangun ieu disebut long o 'o panjang' dina basa Inggris, tapi hurup o ieu berbunyi diftong ([əʊ]); di Amérika ogé [oʊ].

Dina basa Inggris ogé aya short O, 'o pondok' kalayan sagala rupa pelafalan. Dina lolobana dialek Britania Raya, hurup ieu diucapkan minangka vokal tukang kabuka buleud [ɒ]; di Amérika Kalér diucapkan antara sada vokal tukang atawa tengah teu buleud, boh [ɒ], [ɑː] boh [a] ngagantung dina dialek wewengkon.

Dwihuruf umum kawas OO, melambangkan sada /ʊ/ atawa /uː/; OI biasana melambangkan diftong /ɔɪ/; sarta OA, OE, sarta OU melambangkan sagala rupa pelafalan gumantung konteks sarta étimologi.

Sagala rupa basa ngagunakeun O jeung peunteun anu béda, biasana minangka lambang vokal tukang. Hurup pinjaman kawas Ö sarta Ø diciptakeun pikeun sistem tulisan dina sawatara basa pikeun ngabédakeun sada vokal anu henteu dilambangkan ku hurup Latin sarta Yunani, hususna vokal hareup buleud.

Dina IPA, [o] melambangkan vokal tukang satengah katutup buleud.

Kode komputasi

Catetan suku

Hurup Latin
P nyaéta hurup Latin modérn anu ke-16. Dina basa Indonésia disebut pe, sedengkeun dina basa Inggris disebut pee (dibaca [ˈpiː]).

Sajarah

Hurup P asalna ti hurup Proto-semitik Pi’t anu hartosna "sungut", anu ogé nurunkeun hurup Fénisia pe, sarta hurup-hurup Yunani (Pi) sarta Étruska anu ngembang ti hurup Fénisia kasebut. Kabéhanana melambangkan sada /p/, nyaéta konsonan letup dwibibir nirsuara.

Bangsa Étruska mengadaptasi alfabét Yunani sarta ngarobah sawatara wangun hurupna, kaasup Pi anu melambangkan sada /p/. Lengkungan dina hurup P Étruska henteu katutup, sarta dina sawatara variasi, lengkungan éta malahan katutup; variasi wangun katutup kasebut ogé mangrupa lambang sada /r/ dina alfabet Étruska. Bangsa Romawi mengadaptasina sarta netepkeun bentukna minangka P, ku kituna nyarupaan wangun hurup R dina alfabet Etruska sarta hurup Ro dina alfabét Yunani. Sanajan kitu, peunteun sadana béda. Pikeun melambangkan sada /r/, pamustunganana wangun varian ti Ro jeung gurat diagonal () diadaptasi jadi hurup R ku bangsa Romawi.

Pamakéan
Dina basa Indonésia, Malayu, Inggris sarta sagala rupa basa anu maké alfabét Latin, hurup P melambangkan sada konsonan letup dwibibir nirsuara.

Hiji dwihuruf dina basa Inggris sarta Perancis anu melibatkan hurup P ialah "ph" anu nandakeun sada konsonan desis bibir-huntu nirsuara /f/, sarta dipaké pikeun mengalihaksarakan hurup Phi (φ) dina kecap-kecap pinjaman basa Yunani. Dina basa Jerman, dwihuruf "pf" anu nandakeun konsonan gésék bibir /pf/ mindeng ditepungan.

Panutur basa Arab henteu dawam nyebutkeun sada /p/ alatan dina basa maranéhanana euweuh sada konsonan ieu; sabalikna maranéhanana condong nyebutkeunana kawas /b/ atawa /v/.

Kode komputasi

Tempo ogé

 R
 Pi

Hurup Latin
Q nyaéta hurup ke-17 dina alfabét Latin. Dina basa Indonésia, ngaranna ki; dina basa Inggris disebut cue (dibaca [ˈkjuː]) sedengkeun dina Basa Malayu ialah kyu.

Sajarah

Peunteun sada hurup Semitik Qôp (meureun dina mulanya qaw 'gulungan tali', sarta meureun dumasar ka hiéroglif Mesir) nyaéta /q/ (konsonan letup tekak nirsuara), hiji sada dawam pikeun rungkun basa Semit, tapi henteu ditepungan dina basa Inggris atawa Indo-Éropa séjénna. Dina basa Yunani, tanda éta diserep minangka Qoppa Ϙ, meureun melambangkan sawatara konsonan letup wiati-wiati terbibirkan, di antarana nyaéta /kʷ/ sarta /kʷʰ/. Hasil ti pergeseran sada di poé ka hareupnakeun, nyieun sada-sada ieu dina Basa Yunani robah jadi /p/ sarta /pʰ/. Ku alatan éta, Qoppa geus dirobah ka dina dua hurup: Qoppa, anu ngan pikeun bilangan; sarta Phi Φ anu dipaké pikeun konsonan aspirasi /pʰ/ sarta disebut minangka /f/ dina Basa Yunani Modérn. Urang Étruska ngagunakeun Q babarengan jeung V pikeun ngawakilan /kʷ/.

Kode komputasi

Trivia
Q nyaéta hiji-hijina hurup anu euweuh dina ngaran nagara bagian Amérika Sarikat

Hurup Latin
Nine Inch Nails nyaéta grup musik rock industrial ti Amérika Sarikat anu didirikeun taun 1988 ku Trent Reznor. Ti awal ayana band ieu nepi ka kiwari parantos ngaluarkeun 9 album studio.

Diskografi

Album 

 Pretty Hate Machine (1998)
 The Downward Spiral (1994)
 The Fragile (1999)
With Teeth (2005)
Year Zero (2007)
Ghosts I–IV (2008)
The Slip (2008)
Hesitation Marks (2013)
Bad Witch (2018)

Grup musik
Grup musik ti Amerika Serikat
Grup musik industrial
Grup musik rock
R nyaéta hurup Latin modérn anu ke-18. Dina basa Indonésia disebut er, dibaca [ɛr], sedengkeun dina basa Inggris disebut ar (dibaca [ɑr]).

Sajarah

Wangun hurup Semitik asalna meureun diilhami ti hiéroglif Mesir anu hartosna "sirah", disebut t-p dina basa Mesir Kuna, tapi diinjeum ku urang Semit pikeun lambang sada /r/ alatan dina basa maranéhanana, kecap "sirah" berbunyi Rêš (pamustunganana jadi ngaran hurupna). Hurup kasebut ngembang jadi Ρ ῥῶ (Rhô) Yunani sarta R Latin. Kamungkinan sawatara wangun hurup kasebut dina basa Étruska sarta Yunani Kulon dibubuhi hiji gurat deui sangkan béda bentukna ti hurup P ayeuna.

Bangsa Romawi mangadaptasi hurup P Étruska jadi wangun P anu ayeuna, sedengkeun wangun P jiga sakali jeung hurup R dina alfabét Étruska sarta Yunani. Pikeun ngabédakeunana, mangka bangsa Romawi nyiptakeun hurup R anu jiga kalayan variasi hurup R dina alfabét Étruska sarta ro dina alfabét Yunani, nyaéta jeung gurat diagonal di handapeun lekukannya.

Pelafalan
Dina Alfabét Fonétik Internasional (IPA), simbol [r] nandakeun sada konsonan getar rongga-huntu. Variasi wangun [r] dina IPA dipaké pikeun melambangkan konsonan getar sarta rhotik séjénna. Sawatara basa maké hurup r nurutkeun ortografi (atawa skema alih aksara Latin) séwang-séwangan, boh minangka konsonan getar boh konsonan rhotik.

Kode komputasi

Tempo ogé

 Raidô
 Р, р - Er (Sirilik)
 Я, я - Ya (Sirilik)
 Ρ, ρ or ϱ - Rho (Yunani)

Hurup Latin
S nyaéta hurup ke-19 dina alfabét Latin. Hurup ieu disebut es, dibaca [ɛs].

Sajarah

Hurup Syin ("huntu") ti rungkun basa Semit kungsi melambangkan konsonan desis pascarongga-huntu nirsuara /ʃ/ (kawas dina kecap syarat). Wangun asalna meureun ngagambarkeun huntu atawa buah harigu. Basa Yunani henteu ngandung sada /ʃ/ kasebut, mangka hurup sigma (Σ) dipaké pikeun ngawakilan /s/. Ngaran "sigma" sugan dicokot ti hurup Semitik "Sâmek" (lauk; tulang tukang) sarta lain "Šîn". Dina basa Étruska sarta Latin, peunteun sada [s] ditetepkeun, sarta ngan dina basa modérnlah hurup ieu dipaké pikeun ngawakilan sada séjén, kawas konsonan desis pascarongga-gigi nirsuara [ʃ] dina basa Hongaria sarta Jerman (saméméh p, t), atawa konsonan desis rongga-huntu bersuara [z] dina basa Inggris (rise, 'bangun'), Perancis (lisez, 'baca') sarta Jerman (lesen, 'maca').

Dina mangsa baheula, hiji wangun alternatif pikeun s, nyaéta ſ (s panjang), dipaké dina permulaan atawa pertengahan kecap dina basa-basa Éropa nu tangtu; wangun terkininya, s pondok, dipaké dina ahir omongan. Contonhya, sinfulness ("pinuh dosa") ditulis ſinfulneſs ngagunakeun s panjang éta. Pamakéan long s merosot nyanghareupan mimiti abad ka-19, pikeun ngurangan kekeliruan jeung hurup f leutik. Ligatur "ſs" (atawa "ſz") dina basa Jerman jadi ess-tsett ( ß ).

Pamakéan
Dina lolobana basa anu maké alfabét Latin, sarta ogé Alfabét Fonétik Internasional, hurup s ngawakilan konsonan desis rongga-huntu nirsuara, kajaba basa Viétnam sarta basa Hongaria. Di ditu S melambangkan konsonan desis pascarongga-huntu nirsuara /ʃ/, kawas dwihuruf "sy" dina kecap "syarat." Basa-basa séjén kaasup basa Inggris, Portugis sarta Jerman ngandung kecap-kecap anu mana "s" ngawakilan sada /ʃ/ sarta /z/.

Dina ortografi basa Jerman, hurup ß dipaké minangka gaganti ligatur "ss", ngawakilan sada [s] nirsuara. Dina basa Jerman hurup éta disebut Eszett, dibaca [ɛsˈtsɛt]. Hurup éta dipaké pikeun melambangkan sada [s] di antara dua vokal, contona beißen (dibaca [baɪ̯sən], harti: 'ngégél'); küssen (dibaca [kʏsən], harti: 'nyium').

Dina sawatara basa, S ogé dipaké pikeun ngawakilan sada konsonan desis rongga-huntu bersuara ([z]), kawas dina basa Yup'ik lamun S ditulis di antara hurup hirup. Dina basa Pinyin, sada /z/ kasebut ngagunakeun dwihuruf SS.

S ogé dipaké minangka lambang dina élmu pasti. Dina élmu kimia, S nyaéta simbol kimia pikeun Sulfur (walirang). Dina fisika, S dipaké minangka simbol jarak. S ogé mangrupa singgetan ti unit wayah dina sistem Hijian Internasional: sekon (detik).

Kode komputasi

Tempo ogé

 Ss
 ß

Hurup Latin
{{wiktionary}مهریار

avbox}}
T nyaéta hurup Latin modérn anu ke-20. Dina basa Indonésia disebut te; dina basa Inggris disebut tee, dibaca [tiː]. Hurup ieu mangrupa hurup konsonan anu pang mindeng dipaké dina basa Inggris.

Sajarah

Taw mangrupa hurup pamungkas abjad Semitik Kulon sarta Ibrani, kamungkinan melambangkan silang atawa salib. Peunteun sada hurup Taw, Tαυ (Tau) Yunani, sarta T Italik Kuna sarta Romawi sarua, nyaéta nandakeun fonem /t/; kitu ogé jeung wangun dasarna dina kabéh abjad-abjad kasebut.

Pamakéan
Dina loba basa, hurup ieu melambangkan konsonan letup rongga-huntu nirsuara. Dina Alfabét Fonétik Internasional, konsonan kasebut dilambangkan minangka [t].

Dina basa Finlandia, Italia, Portugis, Swédia, sarta sawatara dialek basa Indonésia, hurup ieu melambangkan konsonan letup huntu nirsuara. Hurup ieu ogé dipaké dina lolobana basa anu ngandung konsonan kasebut.

Dina basa Inggris, arang dipanggihan yén hurup ieu melambangkan foném [t͡ʃ] (konsonan gesek rongga-huntu nirsuara), contona dina kecap nature (dibaca [ˈneɪt͡ʃɚ]). Hurup H anu nuturkeun T nyieun dwihuruf "th" anu melambangkan sada konsonan desis huntu, boh nirsuara (dibaca [θ]) boh bersuara (dibaca [É]).

Kode komputasi

Catetan suku

Tempo ogé

 Τ, τ - Tau (Yunani)

Hurup Latin
U nyaéta hurup Latin modérn anu ka-21. Dina basa Inggris, hurup ieu disebut u atawa you, dibaca [ˈjuː]; wangun lobana ues. Biasana melambangkan vokal tukang katutup buleud ([u]), ngagantikeun fungsi hurup V anu pindah minangka lambang konsonan desis bibir-huntu nirsuara.

Sajarah

Hurup U asalna ti variasi hurup V dina mangsa Romawi Kuna. Asalna ti hurup upsilon Yunani, anu melambangkan vokal /y/.

Dina ahir Abad Pertengahan, timbul dua wangun hurup nyaéta V sarta U, duanana dipaké pikeun sada /u/ sarta /v/. Wangun V anu meruncing ditulis di mimiti kecap, sedengkeun wangun U bundar dipaké di tengah atawa ahir kecap tanpa melong sadana. Ku alatan éta, kecap-kecap kawas valour sarta excuse sarua kawas éjahan jaman ayeuna, tapi kecap have sarta upon ogé ditulis haue sarta vpon. Pamustunganana dina taun1700-an, sangkan sada konsonan sarta vokal dipisahkan, wangun V nandakeun konsonan samentara wangun U pikeun vokal, mangka lahirlah hurup U modérn. Dina mangsa ieu pisan tercipta hurup badag U; saméméh ieu sok dipaké hurup badag V. Mulanya, saprak hurup U sarta V dijadikeun hurup anu terpisah, V mendahului U dina susunan abjad, tapi kiwari lumangsung hal sabalikna.

Hurup u diasupkeun dina abjad Romawi ku Petrus Ramus dina abad ka-16.

Pamakéan
Dina lolobana basa anu ngagunakeun sistem alfabét Latin, u melambangkan sada vokal tukang katutup buleud, , kitu ogé dina Alfabét Fonétik Internasional.

Dina basa Walanda, U bisa melambangkan sada  (vokal ampir hareup ampir katutup buleud), contona dina kecap hut. Dwihuruf uu melambangkan , vokal hareup katutup buleud dipanjangkan, contona kecap fuut. Sada vokal tukang katutup buleud (kawas "u" dina kecap "ibu") ditulis oe, contona kecap hoed.

Dina basa Inggris, biasana hurup U melambangkan sada /juː/, mindeng disebut long u, 'u panjang', utamana lamun di tengah kecap, contona cute, amuse, music, dsb. Sanggeus Pergeseran Vokal Gegedéan, U bisa melambangkan sada  (vokal tukang satengah kabuka takbulat), contona dina kecap up, sub, cut, abduct, awalan un-, sarta sajabana. U bisa ogé melambangkan vokal rhotik  (vokal madya satengah kabuka takbulat), contona dina kecap burn, turd, fur, sarta sajabana.

Dina basa Perancis, u melambangkan vokal hareup katutup buleud (simbol IPA: [y]), samentara ou melambangkan vokal tukang katutup buleud (simbol IPA: [u]). Nurutkeun posisi artikulasi, kadua vokal kasebut berlawanan (/y/ vokal hareup samentara /u/ vokal tukang). Di Jerman, vokal /y/ (vokal hareup) kasebut ditulis minangka É pikeun ngabédakeunana jeung U (vokal tukang).

Kode komputasi

Tempo ogé

 V
 W
 Ŭ
 
 Ů
 µ
 У, у - U (Sirilik)
 Υ, υ - Upsilon (Yunani)

Catetan suku

Hurup Latin
Alfabét fonétik NATO nyaéta hurup fonétik atawa hurup éjahan NATO anu loba dipaké dina dunya radio-telefoni sacara internasional (kawas halna, ORARI di Indonésia). Hurup pengeja ieu dipaké pikeun komunikasi sora boh liwat radio boh telepon ku kabéh bangsa di dunya pikeun nyingkahan salah éjahan dina mendikte hiji suku-kata (utamana lamun kecap éta bermakna kritis sarta pohara penting).

Alfabét fonétik NATO ieu ogé loba dipaké ku pagawé agen lalampahan dina mendikte kode booking ti hiji tiket pesawat pikeun saurang penumpang anu meuli tiket di agen lalampahan kasebut.

Katut kecap kode anu ngawakilan unggal hurup dina abjad Latin: 

NATO
Alfabét
Komunikasi militer
Radio amatir
Fonétik
Babarit nyaéta hajat nyalametkeun (salametan) lebur. Carana, salembur nyangu kawas rék lebaran. Kayaning nyieun tumpeng jeung rupa-rupa bubur ketan. Dipingpin ku kokolot lembur, ngariung di hiji tempat, atawa ngajajar sisi jalan désa. Sanggeus kokolot lembur nyeungeut menyan, terus ménta-ménta ka karuhun, supaya lembur reujeung pangeusina dijaga tina rupa-rupa misibat. Acara saterusna dahar balakecrakan disambi ku ngabagikeun rujak kanistrén.

Rujukan 

 Rosidi,Ajip.2007.Pamager Basa.Bandung:Geger Sunten

Adat Sunda
Tujuh Bulanan nyaéta salametan nu kakandungan tujuh bulan. Biasana nu keur kakandungan dimandian cai tujuh rupa. Lian ti éta sok nyieun rurujakan, rujak bebek. Rujakna tuluy dijual, ari duit jang pameulina ku talawéngkar (sesemplékan kenténg atawa gagarabah). Engkéna duduitan lading rujak ku nu kakandungan dipiceun ka parapatan jalan. Cenah, lamun rujakna lada, anakna pasti lalaki. Upama semu amis, awéwé.
Lian ngarujak bebek, bapana orok nu dikandung ngagambaran dawegan kalapa konéng, maké peso méncos atawa paku. Biasana gambar wayang Arjuna atawa Subadra. Kudu dawegan konéng, supaya kulit anakna engke konéng. Dawegan dibeulah dua ku bapana orok nu dikandung. Upama beulahna sarua, pasti anakna kasép atawa geulis. Munlalaki kembaran Arjuna, upama awéwé kembaran subadra.

Rujukan 

 Rosidi,Ajip.2007.Pamager Basa.Bandung:Geger Sunten

Adat Sunda
Aksara Kiril atawa Aksara Sirilik (atawa azbuka, ti ngaran lila hurup-hurup kahijina) nyaéta sajenis aksara anu dipaké pikeun nulis genep basa Slavia pituin (Bélarusia, Bulgaria, Makédonia, Rusia, Sérbia, sarta Ukraina) sarta loba basa-basa séjénna anu dipaké di Uni Sovyét, Asia, sarta Éropa Wétan.

Étimologi
Aksara Kiril (dina basa Rusia disebut Кириллица - Kirillitsa) dingaranan nurutkeun ngaran Santo Kiril (Basa Yunani: ΑΓΙΟΣ ΚΥΡΙΛΛΟΣ, "Agios Kurillos"). Santo Kiril sarta Santo Methodius (barayana) nyaéta misionaris ti Konstantinopél anu konon nyiptakeun Aksara Kiril sabot maranéhanana nyebarkeun ageman Kristen di antara Bangsa Slavia.

Aksara Kirilik mangrupa serapan ti basa Inggris ("Cyrillic") anu dicokot ti éjahan basa Inggris pikeun ngaran Santo Kiril, nyaéta Cyril.

Basa Rusia
Tabel ieu némbongkeun Aksara Kirilik anu dipaké dina Basa Rusia.

Basa Ukraina
Tabel ieu némbongkeun Aksara Kirilik anu dipaké dina Basa Ukraina.

Basa Bélarus
Tabel ieu némbongkeun Aksara Kirilik anu dipaké dina Basa Bélarus.

Basa Bulgaria
Tabel ieu némbongkeun Aksara Kirilik anu dipaké dina Basa Bulgaria.

Basa Sérbia
Tabel ieu némbongkeun Aksara Kirilik anu dipaké dina Basa Sérbia.

Basa Makédonia
Tabel ieu némbongkeun Aksara Kirilik anu dipaké dina Basa Makédonia.

Tempo ogé
Padoman alihaksara Kirilik ka Latin

Référénsi sarta tumbu luar

  Aksara Kirilik di omniglot.com

Alfabét
|
|
|}

ゑ dina hiragana, atawa ヱ dina katakana, nyaéta salah sahiji hurup Jepang atawa kana. ゑ ngabogaan 1 goresan anu rumit, sedengkeun ヱ ngabogaan 3 goresan basajan, séwang-séwangna duanana nyaéta wangun modifikasi anu asalna ti kanji 恵 ("kei, e") anu hartina nyaéta "rasa, kauntungan".

Kadua hurup kasebut unggal melambangkan foném [ɰe], tapi pamakéanana ampir euweuh pohara arang lumangsung, pamakéanana henteu direkomendasikan sarta leuwih dianjurkan ngagunakeun kombinasi kana ウェ (ue) batan ヱ (we), conto dina kecap serapan west, penulisannya leuwih dianjurkan ウェスト (uesuto) batan ヱスト (wesuto).

Kana
Ke leutik (ヶ) nyaéta hurup Jepang anu umum.

Ieu téh singgetan pikeun 箇 kanji, anu dipaké minangka kecap bantu. Sanajan nyarupaan hurup katakana ke (ケ), dilafalkeun ka, ga atawa ko, henteu ke.

Ke leutik kapanggih di sawatara konter sarta ngaran tempat. Sabot dipaké dina kecap bantu, kawas 1ヶ月 (ikkagetsu, hiji bulan [durasi]) dilafalkeun ka.

Sabot dipaké dina ngaran tempat, kawas 青木ヶ原 (Aokigahara), dilafalkeun ga. Kombinasi "～ヶ原" (gahara) hartosna "widang ～" sarta sakapeung mecenghul dina ngaran tempat Jepang. Ieu téh aturan anu kalayan loba pengecualian. Contona, di 三ヶ日 (Mikkabi, ngaran tempat) dilafalkan ka.

Tumbu luar
 Monash FAQ

Sistem penulisan Jepang
Kosakecap Jepang
|
|
|}

Dina aksara Jepang, kana え (hiragana) sarta エ (katakana) (alih aksara: e) menempati tempat kaopat, antara う (u) sarta お (o), dina sistem Gojūon (五十音) modérn. Dina Iroha, "e" menempati posisi ke-34, antara こ (ko) sarta て (te).

Kana
Chōonpu (長音符) atawa ogé dipikawanoh kalayan onbiki (音引き), bōbiki (棒引き), nyaéta tanda anu dituliskeun dina hiragana sarta katakana anu némbongkeun perpanjangan bacaan. Chōonpu dituliskeun jeung gurat horizontal manakala arah penulisan ditulis ti kénca ka katuhu, tapi ditulis jeung gurat vertikal manakala arah penulisan ditulis ti luhur ka handap. Chōonpu leuwih loba dituliskeun babarengan kalayan katakana, cacak sakapeung ogé kapanggih babarengan kalayan hiragana kawas dina kecap ramen (らーめん) anu dituliskeun dina sawatara restoran ramen di Jepang , dina alih aksara romaji atawa romawi, chōonpu dilambangkan kalayan penulisan vokal panjang (/aa/, /ii/, /uu/, /ee/ sarta /oo/), atawa dituliskeun kalayan vokal tunggal tapi ditambahkeun gurat horizontal leutik di luhurna (ā, ī, ū, ē sarta ō).

Dina penulisan hiragana, vokal panjang biasana henteu ngagunakeun chōonpu, tapi dilambangkan kalayan nambahan kana anu melambangkan foném kasebut, kawas dina tabel katut:

Kana
Hanja (sacara harafiah: aksara Han), atawa Hanmun (한문; 漢文), anu sakapeung ditarjamahkeun minangka aksara Tiongkok-koréa, nyaéta sebutan pikeun aksara Tionghoa (Hanzi) dina basa Koréa, tapi sacara spesifik ngarujuk ka aksara-aksara anu diinjeum basa Koréa sarta dijadikeun bagian ti basa kasebut ngaliwatan pergantian pengucapan.

Béda jeung Kanji dina basa Jepang anu geus ngarobah sarta menyederhanakan loba karakter (aksara), Hanja ampir henteu miboga béda ti Hanzi wangun tradisional sanajan aya saeutik batan aksara standar Hanja nyaéta varian Hanzi anu ogé kapanggih dina Kanji standar. 

  

Aksara morfemis
Bahasa Korea
Chữ Nôm (dina wangun quốc ngữ; 字喃 dina aksara Tionghoa, sacara harafiah: "tulisan kidul") nyaéta wangun tulisan klasik basa Viétnam. Tulisan ieu dumasar aksara Tionghoa sarta dipaké salila saabad di Viétnam; dina lalampahanana nyatet sajarah kabudayaan nagara kasebut.

Chữ Nôm dipaké salila 1000 taunti abad ka-10 nepi ka abad ka-20 saméméh saterusna pamustunganana digantikeun quốc ngữ. Ayeuna ancik saeutik warga Vietnam anu masih bisa mengerti chữ Nôm.

Tumbu luar 

  Yayasan Nom
  Informasi ngeunaan Chu Nom 
  A-Z Chu Nom
  Tulisan Chu Nom di omniglot.com

Aksara morfemis
Alihaksara Koréa anu Disampurnakeun atawa Éjahan Basa Koréa anu Disampurnakeun nyaéta sistem romanisasi resmi basa Koréa di Koréa Kidul. Sistem ieu mimitian dipaké saprak 4 Juli 2000 pikeun ngagantikeun sistem McCune-Reischauer (1984).

Fitur

Sawatara fitur pentingna nyaéta: 

 어 sarta 으 ditulis ngagunakeun dua hurup hirup: unggal eo sarta eu. 
 ㅝ ditulis minangka wo sarta ㅢ ditulis minangka ui. 
 Hurup mati anu henteu dibiruyungan hembusan ambekan (ㅋ, ㅌ, ㅍ, ㅊ) henteu miboga tanda apostrofi (k, t, p, sarta ch) kawas McCune-Reischauer. Pasangan maranéhanana anu perlu hembusan ambekan (ㄱ, ㄷ, ㅂ, ㅈ) ditulis kalayan hurup-hurup anu disuarakan dina basa Inggris (g, d, b, sarta j). Sanajan kitu, hurup mati anu dibiruyungan hembusan ambekan kasebut ogé bisa ditulis minangka k, t, sarta p waktu mecenghul dina ahir kecap atawa lamun dibiruyungan hiji hurup mati. 
 ㅅ sok ditulis minangka s, sarta teu kungsi minangka sh. 
 ㄹ nyaéta r saméméh hiji hurup hirup, l saméméh hurup mati atawa dina ahir hiji kecap. ㄹ dobel sok ditulis minangka ll. 

Dina dasarna basa Koréa mangrupa gabungan alfabét-alfabét kawas meujeuhnana basa Inggris atawa basa Indonésia.

Tumbu luar
 Perkenalan resmi 

Basa Koréa
Bopomofo (ㄅㄆㄇㄈ) atawa ngaran resmina Zhùyīn Fúhào (注音符號, harti harafiah: "Simbol pikeun Nyatet Sada", sakapeung ogé disingget Zhuyin), nyaéta sistem fonétis nasional di Taiwan pikeun ngajarkeun basa Tionghoa, hususna Mandarin Standar pikeun barudak penutur basa Mandarin anu tacan berpendidikan.

Sistem ieu ngagunakeun 37 simbol husus pikeun melambangkan sada-sada dina Mandarin: 21 hurup mati sarta 16 hurup hirup.

Ngaran Bopomofo asalna ti opat suku kecap kahiji sistem fonétis ieu (Bo-po-mo-fo).

Sajarah
"Komisi Panyatuan Lafal" anu dipingpin Woo Tsin-hang ti 1912 ku kituna 1913, nyieun hiji sistem ngaranna Guoyin zimu (國音字母 "Hurup Sebutan Kabangsaan") atawa Zhuyin zimu (註音字母 atawa 注音字母 "Hurup Anotasi Sada") anu dumasar tulisan sténo Zhang Binglin. Hiji rangka dikaluarkeun dina 11 Juli 1913 ku Departemen Atikan Républik Cina, tapi tacan diproklamasikan sacara resmi nepi ka 23 Nopémber 1918. Zhuyin zimu dingaranan mimitina minangka Zhuyin fuhao dina bulan April 1930. Pamakéan Zhuyin Fuhao dikekalkan saucul taun1949 di Taiwan sarta pulo-pulo laér anu bernaung di handapeun administrasi Républik China. Di Tiongkok Daratan, Zhuyin Fuhao digantian jeung sistem pinyin anu dijieun ku Républik Rahayat Cina, tapi sebutan kecap dina kamus-kamus umum dibéré dina kedua-dua sistem pinyin sarta Zhuyin.

Departemen Atikan Républik China di Taiwan kungsi mecakan salila mangtaun-taun pikeun menghapus pamakéan Zhuyin pikeun méré rohang ka sistem dumasar hurup Latin (tempo MPS II). Tapi kitu, peralihan ieu amat lalaunan kerana timbulna kasulitan dina mengajar sistem Latin anyar ka guru-guru sakola pendék.

37 hurup

Katut daptar ketigapuluh tujuh abjad Tionghoa kasebut, reujeung cara pengucapannya: (ti katuhu luhur ka katuhu kadua ti luhur dst. Kabéh hurup e dibaca ê, kawas kecap "ke" dina Basa Indonésia)
 Bo (baca: Po), Po (baca: Bo), Mo, Fo
 De (baca: Te), Te (baca: Dhe), Ne, Le
 gé (baca: Ke), Ke (baca: Ge), He
 Ji (baca: Ci), Qi (baca: Ji), Xi (baca: Si)
 Zi (baca: Ce), Ci (baca: Je), Si (baca: Se)
 Zhi (baca: CHe), Chi (baca: JHe), Shi (baca: SHe), Ri (baca: RHe)
 A, O, Ê, È
 I, U, Ü
 Ai, Ei, Ao, Ou
 An, En, Ang, Eng
 Er (baca: ŒR)

Tempo ogé
 Hanyu Pinyin
 Basa Mandarin

Aksara semisilabis
Bopomofo
Tepas/Basajan 

'Wilujeng sumping' di Wikipédia, énsiklopedia leupas anu diwangun ku komunitas. 

We are building an open-content encyclopedia in many languages. We started in January 2001 and are now working on  articles in the English version. Léarn how to edit pages, experiment in the sandbox, and visit our Community Portal to find out how you can contribute to Wikipedia. This page is also available without pictures. More main page alternatives

Artikel petingan

Gambar petingan

Wikipédia dina basa séjén

Proyék sawargi
Kawi (ogé dipikawanoh kalayan ngaran Kavi) nyaéta ngaran pikeun sistem penulisan atawa aksara anu asalna ti Jawa sarta dipaké di kira-kira Semenanjung Malaya dina sagala rupa prasasti sarta tulisan ti abad ka-8 nepi ka kira-kira taun1500 M. Kawi ogé mangrupa ngaran ti basa, nyaéta Basa Kawi anu dipaké dina prasasti sarta tulisan kasebut di luhur, tapi leuwih umum disebut minangka Basa Jawa Kuna.

 Aliran sastra anu ditulis jeung aksara ieu disebut Kakawin.

Aksara Kawi asalna ti "Aksara Pallawa" nurutkeun para ahli Studi Asia Tenggara kawas Géorge Coedes sarta D. G. E. Hall minangka dasar ti sawatara sistem penulisan atawa aksara di Asia Tenggara.

Tulisan beraksara Kawi pangmimitina dipikanyaho asalna ti jaman Karajaan Singasari di Jawa. Sedengkeun anu leuwih kakara kapanggih dina mangsa Karajaan Majapahit, ogé di pulo Jawa sarta Bali, Kalimantan sarta Sumatra.

Hurup Kawi kaasup jenis abugida, anu hartina hurup-hurup dibaca kalayan vokal anu ngapingna. Tanda diakritik dipaké pikeun ngalapalkeun vokal sarta ngawakilan konsonan murni, atawa ngawakilan vokal-vokal séjén.

Dokumén kaceluk anu ditulis dina hurup Kawi nyaéta prasasti Keping Tembaga Laguna (Laguna Copperplate Inscription), anu kapanggih 1989 di Laguna de Bay, di metropléks Manila, Filipina.

Prasasti ieu ditulis dina 822 taunSaka atawa sarimbag jeung tanggal 10 Méi 900 M, sarta ditulis dina Basa Malayu Kuna sarta ngandung loba kecap injeuman / serepan ti basa Sangsakerta sarta sawatara ti elemen perbendaharaan kecap non-melayu anu asalna cangcaya antaralain ti Basa Jawa Kuna atawa ti Tagalog Kuna. Dokumén ieu, sajaba pamanggih séjén ahir-ahir ieu di nagara kasebut kawas Golden Tara ti Butuan sarta tembikar sarta artefak perhiasan emas ti abad ka-14 anu kapanggih di Cebu, mangrupa hal anu pohara penting dina usaha ngarévisi sajarah kuna Filipina (900–1521).

Catetan suku

Tumbu luar
Tiongson J. F., (2008). Laguna copperplate inscription: a new interpretation using éarly tagalog dictionaries. Bayang Pinagpala. Retrieved September 10, 2008, from http://www.bayangpinagpala.org/

Tempo ogé
 Baybayin
 Aksara Hanunó'o
 Tagbanwa

Kawi
SundaMidang téh salah sahiji majalah basa Sunda nu medal sasihan. Munggaran medal sasih Nopémber 2004. Majalah SundaMidang kaasup motékar, wandana moal éléh ku majalah terbitan Jakarta. Majalahna sumebar di Jawa Barat, Banten, Jakarta, malah ka luar pulo Jawa jeung luar negeri.

SundaMidang dipedalkeun ku Yayasan Mitra Raksa Basa Sunda Bandung. salah saurang nu ngadegkeun éta majalah téh nyaéta H. Dudi Santosa, salah saurang wartawan senior di Bandung. H. Dudi Santosa rayi tegesna H. Rahmat M Sas Karana (alm.) nu boga percetakan Rahmat Cijulang nu nerbitkeun buku-buku sastra Sunda jeung buku séjénna.

Tumbu luar 
 Ramatloka SundaMidang

Majalah
Kalawarta Sunda
Jaka Tingkir nyaéta nu ngadegkeun sakaligus raja mimiti Kasultanan Pajang nu marentah ti taun 1549-1582 boga gelar Sultan Adiwijaya.

Inohong Indonésia
Nu babar taun 1549
Nu pupus taun 1582
Sanghyang Sasana Maha Guru téh nyaéta naskah Sunda Kuna nu kiwari diteundeun di Perpustakaan Nasional RI kalayan nomor koléksi L 621 peti 15. Eusi naskah téh ngawengku 49 bab ngeunaan konsép-konsép kaagamaan Sunda Kuna katut aturan-aturan anu kudu dilaksanakeun ku nu ngarabdi kana hukum (Sang Séwaka Darma). Ieu naskah ogé ngandung gambaran anu écés ngeunaan kapercayaan jeung étika anu lumaku di masyarakat Sunda kira abad ka-16.

Kaayaan Fisik
Ditulis dina daun lontar anu ukuranna 34, 3 cm x 3 cm. Kandelna naskah aya 36 lempir atawa 72 kaca. Lempir kaopat bagian recto henteu ditulisan. Jadi, ngan aya 71 kaca nu ditulisan mah. Awal téks dimimitian dina lempir kaopat verso. Unggal lempirna ngandung 4 baris tulisan, iwal lempir 39 recto nu ngan ngandung 3 jajar tulisan. Di sisi naskahna aya nomor asli ti pangarang maké angka Sunda-Kuna ti nomor 1 nepi ka 34. Aksara nu digunakeun nyaéta aksara Sunda Kuna nu ditulis ku cara digurat ku péso pangot. Basa nu digunakeunana nyaéta basa Sunda Kuna, jeung di sawatara bagian naskah ogé ngagunakeun basa Jawa Kuna jeung basa Sanskreta. Struktur basa dina téks Sanghyang Sasana Maha Guru kacida deukeutna jeung basa nu digunakeun dina téks Sanghyang Siksa Kandang Karesian jeung Sanghyang Hayu. Naskah ditulis dina wangun prosa.

Asal Naskah
Numutkeun Laporan Kepurbakalaan Krom, ieu naskah téh kaasup kana koléksi koropak Bandung, paméré ti Bupati Bandung R.A.A. Wiranatakusumah IV dina jero abad ka 19 katompérnakeun. Jigana Bupati Bandung meunangkeun naskah ti wewengkon kabuyutan anu aya di Tatar Sunda.

Sumber rujukan 
Aditia Gunawan, 2009, Sanghyang Sasana Maha Guru: Suntingan dan Terjemahan. Jakarta: Perpustakaan Nasional RI. ISBN 9789790082441.

Naskah Sunda
Tutur Bwana mangrupa téks Sunda buhun nu nyaritakeun ngeunaan mitos diciptakeunana alam dunya.

Kaayaan Fisik
Naskahna kiwari diteundeun di Perpustakaan Nasional kalawan nomor koleksi kropak 620. Ditulis dina 40 lambaran daun lontar ukuran 37,8 x 3,1 cm ngagunakeun aksara Sunda kuna jeung basa Sunda kuna. Naskah Tutur Bwana téh kaasup kelompok naskah Bandung, paméré bupati Bandung R.A.A Wiranatakusumah IV ka Lembaga Bataviaasch Genootschap van kunsten en Wetenschapen (BGKW).

Eusi Naskah
Nyaritakeun adu jajatén antara Sang Kalasakti minangka simbol tina sagala kadurjanaan ngalawan Sang Darmajati minangka simbol tina sagala kahadéan. Ku kawasana Sang Darmajati, nu mibanda hakékat kahirupan, Sang Kalasakti bisa kaéléhkeun ku cara dicabut sagala potensi dirina, nyaéta dora sapuluh nyaéta dasa indriya jeung dora tilu nyaéta bayu (napas), sabda (ucapan), jeung hdap (pikiran).

Filologi
Naskah Sunda
Wawacan Damarwulan nyaéta wawacan anu nyaritakeun Puteri Brawijaya di Karajaan Majapahit anu ngaranna Déwi Kencana Wungu ngawaris tahta karajaan kalawan gelar Prabu Kanya Ayu Kencana Wungu. Kacaritakeun, Patih Kuda Laléyang katut para puterana anu opat can lila dikantunkeun ku ibuna amitan pikeun indit tatapa. Nalika dikantun tatapa, jabatan Patih diganti ku patih Logender anu gaduh putera tulu, tur dibantuan ku Ranggalawé ti Tuban.

Ringkesan 
Kacaritakeun yén kageulisan Sang Prabu Majapait téh geus sumebar ka sakuliah nagri tatangga nepi ka nagri Blambangan anu diparéntah ku Ménak Jingga nu kawentar minangka raja anu makmak meukmeuk tur resep ka awéwé. Ku sabab lamaran anu ditepikeun ku utusan ti Blambangan ditampik, antukna Ménak Jingga kacida murkana sarta manéhna nyiapkeun wadya baladna pikeun ngajorag Majapait. Tapi pamaksudanana téh teu hasil, samalah Ménak Jingga serah bongkokan ka Ranggalawé. Dina ieu téks ayana tokoh Damarwulan teu pati katémbong, samalah dina kajadian perang, Damarwulan téh keur nyarengan ramana tatapa. Ieu téks téh kawasna mangrupa saduran tina Carita Panji di Jawa.

Sumber

Filologi
Naskah Sunda
Kode palabuan udara ICAO nyaéta kode anu diwangun tina opat digit alfanumerik nu dibérékeun ka  palabuan udara di dunya. Kode ieu diatur ku Organisasi Pangapungan Sipil Internasional (basa Inggris: International Civil Aviation Organization disingket ICAO). Kode ICAO digunakeun ku pangatur patalimarga udara (air traffic control) jeung maskapai pangapungan. Kode heunteu sami sareng kode palabuan udara IATA anu digunakeun dina résérvasi jeung pananganan bagasi. Kode ICAO digunakeun ogé pikeun ngaidéntifikasi lokasi lian misalna stasiun cuaca.

Heunteu kawas kode IATA, kode ICAO miboga struktur régional sangkan leuwih rapih jeung euweuh duplikasi. Lajimna, digit kahiji pikeun ngaidéntifikasi banua, hiji nagara, atawa sakalompok nagara dina banua éta. Digit kadua digunakeun pikeun ngaidentifikasi nagara dina banua éta. Dua digit ahir nyaéta pikeun nunjukkeun saban palabuan udara. Aya sababaraha pangajabaan dina sababaraha nagara gedé, nyaéta kode dina digit kahiji dialokasikeun ku nagara éta jeung 3 digit ahirna pikeun palabuan udara di nagara éta.

Préfiks

Tempo ogé 
 Kode palabuan udara IATA

Tumbu luar 
  ICAO World Airfield Catalogue 
  ICAO airport code prefixes 
  IATA location identifiers

Palabuan udara
Palabuan udara ICAO
Téritori Samudra Hindia Britania (basa Inggris: British Indian Océan Territory/BIOT) nyaéta wilayah Britania anu kasusun ku 6 atol di kepuloan Chagos kira-kira 56 pulo-pulo alit di Samudra Hindia. Aya di koordinat 6° LS, 71°30' BT. Diégo Garcia mangrupa pulo pangageungna anu aya di ujung kidul jeung mangrupa fasilitas militér gabungan antara Inggris jeung Amérika Serikat. Luas wewengkon ieu kira-kira 60 km².

Depéndensi Britania Raya
Nagara nu tepung wates jeung Samudra Hindia
Sastrawan Sunda 
Sastrawan Sunda téh kawilang réa. Sababaraha di antarana, nulis ogé dina basa Indonésia deuih. Di handap ieu daptar ngaran Sastrawan Sunda dumasar abjad.

Sastra
Kazakhstan (basa Kazakh : Қазақстан / Qazaqstan dina aksara Latin, basa Rusia : Казахстан / Kazakhstan), resmina dikenal Républik Kazakhstan, nyaéta hiji nagara Antarbuana nu sabagian loba daérahna kaasup wewengkon Asia Tengah jeung sabagian alit lianna kaasup wewengkon Éropa Wétan. Daérahna ngampar ti barisan Pagunungan Altai di wétan, nepi ka Laut Kaspia di kulon, ngajieun nagara ieu nagara panglegana ka-9 di dunya, ka-2 panglegana dina nagara-nagara peupeusan Uni Soviét saméméh Rusia. Kalobaanana daérahna tepung wates jeung Rusia, utamina di kalér jeung kulon. Di wétan, tepung wates jeung Républik Rahayat Cina (propinsi Xinjiang). Di kidul tepung wates jeung Uzbékistan, Turkménistan, Kyrgyzstan jeung Laut Kaspia. Tempat panénggoran rokét antariksa Rusia, Baikonur, aya di Kazakhstan.

Sajarah 
Bangsa Kazakh mangrupa etnik panglobana nu nempatan daérah Kazakhstan jeung mangrupa katurunan ti kabilah Turki jeung Mongol. Di awal abad 18, Kazakhstan dieréhan ku Rusia. Dina abad 19, jeung wewengkon di Asia Tengah lianna, populasi Kazakhstan ngenalan jeung ngagem agama Islam. Nalika révolusi komunis meunang di Rusia jeung Uni Soviet diwangun, ti taun 1920, Kazakhstan dijadikeun salah sahiji ti 15 nagara nu kaasup dina Uni Soviét. Kazakhstan mroklamasikeun kamerdékaanna dina 16 Désémber 1991.

Tempo ogé 
 Daptar nagara-nagara di dunya

Catetan suku

Tumbu luar 

  Situs wéb resmi 

Kazakhstan
Stan
Kode palabuan udara IATA (nami resmina: IATA location identifier) nyaéta kode nu diwangun tina 3 hurup anu digunakeun pikeun nandaan palabuan udara di dunya. Kode-kode ieu diwangun jeung diatur ku IATA (Asosiasi Transportasi Udara Internasional) jeung dikaluarkeun 3 kali sataun dina Diréktori Pangodéan Maskapai Pangapungan IATA.

Heunteu sakabéh kode-kode ieu digunakeun ngan pikeun hiji palabuan udara. 323 ti 17.576 kode dikanggoan ku leuwih ti hiji palabuan udara.

Tempo ogé 
 Kode palabuan udara ICAO

Tumbu luar 
IATA
Sistem Kode IATA
Data anu bisa ditéang kaasup kode IATA jeung ICAO

Palabuan udara
Palabuan udara IATA

he:יאט"א#קוד יאט"א
Walungan Réprua nyaéta hiji walungan di Distrik Gagra, Abkhazia, républik séparatis di Géorgia. Panjangna ngan . Walungan ieu meureun mangrupa walungan pangpondokna di dunya nu boga ngaran.

Walungan ieu asalna téh nyaéta cinyusu di karst Guha Voronya. Walungan Réprua ngucurna ka Laut Hideung.

Tempo ogé
Walungan Roe, di Amérika Sarikat, ngaku sabagé walungan pangpondokna di dunya. Panjangna .
Walungan D, di Amérika Sarikat ogé, ngaku sabagé walungan pangpondokna di dunya. Panjangna .

Catetan suku

Walungan di Abkhazia
Tangén (basa Walanda: tangens; lambang tg, tan) di matématika nyaéta bandingan sisi sagitilu nu aya di hareup juru jeung sisi sagitilu nu aya di juru (saratna sagitilu éta téh sagitilu siku-siku atawa salah sahiji juru sagitilu éta 90o).

Dina ilustrasi sagitilu (tengen), dumasar kana définisi tangén, ajén tangénna nyaéta

Ajén tangén positif di kuadran I jeung III jeung négatif di kuadran II jeung IV.

Patalian ajén tangén jeung ajén sinus jeung cosinus

Ajén tangén juru istiméwa

Tempo ogé 
 Sinus
 Kosinus
 Sékan
 Kosékan
 Kotangén
 Rumus trigonométri

Trigonométri

no:Trigonometriske funksjoner#Sinus, cosinus og tangens
Sinus di matématika nyaéta bandingan sisi sagitilu nu aya di hareupeun juru jeung sisi miring (saratna sagitilu éta sagitilu siku-siku atawa salah sahiji juru sagitilu éta 90o).

Dina ilustrasi sagitilu (tengen), dumasar kana définisi sinus, ajén sinusna téh nyaéta,

Ajén sinus positif di kuadran I jeung II jeung négatif di kuadran III jeung IV.

Ajén sinus juru istiméwa

Tempo ogé 
 Hukum sinus
 Kosinus
 Tangén
 Sékan
 Kosékan
 Kotangén
 Rumus trigonométri

Trigonométri

no:Trigonometriske funksjoner#Sinus, cosinus og tangens
Sékan (lambang: sec) di matématika nyaéta bandingan sisi miring sagitilu jeung sisi nu aya dina juru (saratna sagitilu éta sagitilu siku-siku atawa salah sahiji juru sagitilu éta 90o).

Dina ilustrasi sagitilu (tengen), dumasar kana définisi sékan, ajén sekanna nyaéta,

Patalian sékan jeung kosinus

Tempo ogé 
 Hukum kosinus
 Sinus
 Kosinus
 Tangén
 Kosékan
 Kotangén
 Rumus trigonométri

Trigonométri

en:Trigonometric functions#Reciprocal functions
Kosékan (lambang: cosec atawa csc) di matématika nyaéta bandingan sisi miring sagitilu jeung sisi anu aya di hareupeun juru (saratna sagitilu éta sagitilu siku-siku atawa salah sahiji juru sagitilu segitiga éta 90o).

Dina ilustrasi sagitilu (tengen), dumasar kana définisi kosékan, ajén kosékanna nyaéta,

Patalian kosékan jeung sinus

Tempo ogé 
 Hukum kosinus
 Sinus
 Kosinus
 Tangén
 Sékan
 Kotangén
 Rumus trigonométri

Trigonométri