AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Papajar nyaéta istilah pikeun hiji tradisi mapag bulan Ramadhan di kabupatén Cianjur, ogé dipikawanoh di kabupatén Sukabumi jeung Purwakarta. Dina tradisi Sunda di wewengkon séjén umumna dipikawanoh minangka munggahan. Tradisi papajar biasana dibarengan ku cucurak atawa botram sakulawarga atawa réngréngan dulur, babaturan jeung saparakanca bari nganjang ka hiji temat wisata atawa bari jarah ka makam aki-nini. Waktu pikeun ngalaksanakeun ieu tradisi biasana dina saminggu saméméh puasa dimimitian.

Tumbu Luar 
 http://www.inilah.com/read/detail/1722242/papajar-tradisi-warga-cianjur-jelang-ramadan 
 http://perca.multiply.com/photos/album/188/Cucurak_Atawa_Papajar 
 http://lomba.kompasiana.com/puasa-dulu-baru-lebaran/2010/08/01/papajar-tradisi-jelang-ramadhan/ 

Tradisi
Ulama =para alim  mangrupa wangun jamak tina kecap ‘alim’ dina basa Arab anu hartina jalma nu nyangking élmu. Ulama nyaéta inohong agama anu nyandang pancén pikeun ngaraih, ngabina jeung ngaping umat Islam boh dina masalah agama boh dina masalah sapopoé anu diperlukeun dina sisi kaagamaan atawa sosial kamasarakatan.

Tingali Ogé
Majelis Ulama Indonésia

Referensi

Islam
Kiai atawa kyai (sakapeung robah sok disebut ‘kai’ atawa ‘ki’) nyaéta sesebutan pikeun jalma nu alim atawa guru agama

Tingali Ogé
Pasantrén
Ulama

Referénsi

islam
Ngaos dina Tatakrama Basa Sunda nyaéta lemesna tina kecap ‘ngaji’ anu hartina maca kalawan dilenyepan harti jeung jero-jerona. Dina tradisi Sunda harti ngaji jadi ngaheureutan deui nyaéta pikeun sesebutan kana ‘ngaji Al-Qur’an jeung agama Islam.

Wanda 
 Bandongan
 Sorogan
 Jiping
 Ngaderes

Aji téh sarua jeung harga.
Aos ogé hartina harga.

Basa Sunda
Islam
Stasion Cianjur (CJ) nyaéta hiji stasion karéta api anu perenahna di Jalan Yulius Usman, Sayang, Cianjur, Cianjur. Stasion anu luhurna +438,756 méter ieu dioperasikeun ku Daérah Operasi II Bandung. Stasion Cianjur aya di km 95+775 sarta mangrupa stasion kalawan kapadetan panumpang nu panglobana dina Jalur Cianjur-Padalarang.

Sabada geus lila teu aktip, kiwari jalur karéta api Cianjur-Padalarang eukeur diaktipkeun deui, rél-rél anu tiheula diganti ku rél anu anyar lantaran rél nu baheula geus kolot sarta teu bisa nahan beban anu beurat teuing. Kira-kira prosés réaktivasi ieu bisa bérés ahir 2019 atawa awal 2020. Dina taun 2019, jalur Cianjur-Ciranjang geus aktip, sarta di tanggal 21 Séptémber 2020, jalur Ciranjang-Cipatat resmi beroperasi ditandaan ku dipanjanganna ruteu KA Siliwangi jadi ka Cipatat.

Karéta api 
Siliwangi (Lokal Ékonomi AC), jurusan Sukabumi jeung Cipatat.

Galéri

Rujukan

Tumbu kaluar 
 Situs Resmi PT Kereta Api Indonesia 

Cianjur
Stasion Cianjur
Arsitéktur
Vihara Bumi Pharsija nyaéta salah sahiji vihara pangkolotna nu aya di kabupatén Cianjur. Perenahna di Jalan Mangunsarkoro No.60 anu asup kana wewengkon kampung Bojong Méron, Kalurahan Bojong Méron, Kacamatan Cianjur Kota. Ieu vihara téh perenahna di tengah-tengah padumukan di sisi lebag kulonna, ana pon sisi wétan, kidul jeung kalérna mangrupa lingkungan bisnis kayaning ruko, pasar jrrd. Perenahna anu di puseur kota ngajadikeun ieu vihara gampang dihontal maké kandaraan roda dua jeung roda opat.

Ieu vihara téh nyaéta tempat ibadahna agama Budha anu lolobana pangagemna téh ti kaum étnis Cina. Diwangun taun 1880 kalawan nepika kiwari kungsi ngalamas sababaraha kali pangropéa. Sacara umum wangunan vihara anu dipimilik jeung dikokolakeun ku Yayasan Vihara Bhumi Pharsija téh karawat kalawan alus jeung pungsina minangka tempat ibadah masih kénéh dipaké nepika kiwari.

Sumber Rujukan
Disbudpar Jawa Barat.2007. Profil Peninggalan Sejarah dan Purbakala di Jawa Barat dalam Khasanah Sejarah dan Budaya.Bandung:Disbudpar Jawa Barat.

Arsitéktur
Gedong Wisma Karya perenahna di Jalan Moh. Ali anu sacara administratif asup kana wewengkon Kampung Cikidang, désa Solok Pandan, Cianjur Kota. Ieu lokasi téh gampang pisan pikeun dihontal alatan perenahna di sisi jalan gedé di puseur kota Cianjur.

Gedong Wisma Karya diwangun taun 1950-an ku warga katurunan Cina minangka gedong rupa-rupa kagiatan. Kira-kira taun 1966 ieu gedong téh dipaké ku KAMI/KAPPI Cianjur minangka puseur kagiatan. Kiwari pungsina jadi gedong olah raga ténis méja. Ieu wangunan téh mimitina mah jadi hiji bagian jeung sakola Cina anu aya di satukangeunana. Kiwari di tukangeun ieu gedong téh aya sababaraha hiji wangunan sakola dasar negeri.

Sumber Rujukan
Disbudpar Jawa Barat.2007. Profil Peninggalan Sejarah dan Purbakala di Jawa Barat dalam Khasanah Sejarah dan Budaya. Bandung:Disbudpar Jawa Barat.

Tumbu Luar
http://disparbud.jabarprov.go.id/wisata/dest-det.php?id=584&lang=id 

Arsitéktur
Cianjur
Kadaharan lada nu dijieun tina rupa-rupa bungbuahan ngora atawa beubeutian. Bungbuahan jeung beubeutian nu dijieun rujak biasana buah ngora, balingbing, ganas, kadongdong, bangkuang, jsté. Nyieunna mah kawilang babari. Rupa-rupa bahan nu disebut di luhur dikeureutan. Bungbuna kayaning asem, céngék, cabé, jeung gula beureum diréndos dina coét. Rujak kawas kieu disebut rujak uleg. Ilaharna didahar pabeubeurang babarengan. Aya ogé rujak nu ngahaja dijieun dina acara husus anu disebutna babarit, rujakna disebut rujak kanistrén. Aya ogé rujak anu bungbu, bungbuahan, jeung beubeutian dibebek babarengan, disebutna rujak bebek.

Catetan

Kadaharan
Bungbuahan
Sjafruddin Prawiranegara (Éjahan heubeul)(). Ahli ékonomi monétér, pulitikus, da'i. Sababaraha kali nyekel kalungguhan jadi anggota pingpinan Partai Puseur Masyumi, sababaraha kali jadi Mentri Keuangan jeung Mentri Kemakmuran Indonésia, Ketua Pe, merintah Darurat Républik Indonésia (PDRI), Perdana Mentri Pemerintah Révolusionér Indonésia (PRRI), saterusna Presidén Rpublik Persatuan Indonésia (RPI), Ketua Himpunan Usahawan Muslimin Indonésia (HUSAMI) sarta sanggeus aktif jadi da'i ogé nyekel kalungguhan minangka Ketua Korps Mubalig Indonésia (KMI).

Catetan

Inohong Banten
Istana Cipanas nu mangrupa Istana Kaprésidénan, perenahna di suku Gunung Gedé, Jawa Kulon. Jarakna kira-kira 103 km ti Jakarta ka arah Bandung ngaliwatan Puncak. Ieu istana téh legana leuwih kurang 26 héktar, tapi nepika kiwari ngan saukur 7.760 m² nu dipaké pikeun wangunan. Saleuwihna mah dipinuhan ku pepelakan jeung kebon tutuwuhan hias nu asri, kebon sayur jeung tutuwuhan lianna nu diatur méh sarupa leuweung leutik.

Kecap ‘Cipanas’ asalna tina basa Sunda, ‘cai’ jeung ‘panas’. Ieu wewengkon téh dingaranan Cipanas ku sabab di wewengkon ieu aya sumber cai panas, nu ngandung warirang, jeung kabeneran ayana téħ di jero kompléks istana Cipanas.

Sabenerna mah wangunan induk ieu istana téh awalna milik pribadi saurang tuan tanah Walanda anu diwangun dina taun 1740. Ti mangsa pamaréntahan Gubernur Jendral Gustaf Willem Baron van Imhof, ieu wangunan téh dijadikeun minangka tempat pangreureuhan Gubernur Jéndral Hindia-Walanda.

Sababaraha wangunan anu aya di jero kompléks ieu di antarana Paaviliun Yudistira, Paviliun Bima jeung Paviliun Arjuna anu diwangun sababaraha tahap dina taun 1916. Éta ngaran téh dilarapkeun kana wangunan sabada Indonésia merdéka, ku présidén Sukarno. Di bagian tukang rada ka kalér aya Gedong Béntol, anu diwangun dina taun 1945 jeun dua wangunan pangweuteuhna anu diwangun dina taun 1983 nyaéta Paviliun Nakula jeung Paviliun Sadéwa.

Hiji kajadian anu penting nu kungsi kaalaman di ieu isatna sabada kamerdékaan nyaéta lumangsungna sidang kabinét nu diluluguan ku présidén Soekarno dina tanggal 13 Désémber 1965, anu netepkeun robahna nilai duit tina Rp 1.000,- jadi Rp 1,-.

Sedengkeun dina magsa pendudukan Jepang di Indonésia, ieu gedong téh ngan saukur dipaké pikeun panyimpangan gegedén-egedén Jepng dina lalampahanana ti Jakarta ka Bandung atawa sabalikna.

Ieu gedong téh ditetepkeun minangka Istana Kaprésidénan jeung dipaké minangka tempat pangreureuhan Présidén atawa Wakil Présidén katut kulawargana sabada kamerdékaan, saperti halna Camp David di Amérika Serikat.

Unggal rohangn di ieu istana dilengkepan ku parabot anu dijieun tina kai. Di ieu istana téh disimpen rupa-rupa koléksi ukiran Jepara jeung lukisan maéstro seni lukis Indonésia kayaning Basuki Abdullah, Dullah Sujoyono, jeung Lee Man Fong

Tingali Ogé
Istana Kaprésidénan Républik Indonésia

Tumbu Luar
{id} Républik Indonésia

Arsitéktur
Cianjur
Pelesir
Hindia-Walanda
Pasar malem atawa pasar peuting nyaéta pasar anu lumangsungna peuting dina waktu anu kawatesanan, upamana ngan saminggu, kalawan tujuan paméran atawa nawarkeun rupa-rupa barang dagangan. Sajaba ti éta, ogé euyeub ku nu ngajualan kadaharan jeung inuman, pintonan kayaning penca silat, gulat, sandiwara, sulap, layar tancep, jsté. Sakapeung sok diémbohan ogé ku nu maén judi leuleutikan, saperti alung geulang, némbak, jeung rolét. Kagiatan pasar malem geus mimiti nerekab dina mangsa saméméh Perang Dunia II. Nu kawentar mangsa harita nyaéta jaarburs, nu diayakeun unggal taun di Bandung

Sajarah 

Pasar malem (Hanzi: 夜市, pinyin: ye shi) geus aya dina jaman Dinasti Sui di Tiongkok kuno. Dina jaman harita, lumangsungna pasar diatur sacara ketat ku kakaisaran. Pasar malem mimiti kacatet di Chang'an, kota pangbadagna mangsa harita. Ti Chang'an, pasar malem satuluyna ngalegaan ka kota-kota séjénna saperti Kaifeng, Luoyang jeung Yangzhou.

Nepi ka taun 965 di jaman Dinasti Song, kakaisaran ngahapuskeun larangan dagang sanggeus liwat tengah peuting. Di Kaifeng muncul pasar malem nu diayakeun nepi ka isuk. Pasar malem samodél kieu disebutna pasar hantu (鬼市). Ieu kabiasaan téh jadi budaya tur nerekab ka kota-kota séjénna di sakuliah Tiongkok.

Catetan

Tingali ogé
 Pasar
 Jaarburs

Pasar
Hiburan
Ondé atawa ondé-ondé nyaéta ngaran kadaharan anu rasana amis, dijieun tina tipung ketan anu dibuleud-buleud. Di jerona dieusian ku entén atawa kacang héjo, tuluy dipuih-puih di luhureun siki wijén, nepi ka éta siki wijén téh napel minuhan bagian luarna, sanggeus kitu digoréng.

Sajarah
Sajarahna ondé-ondé bisa disalusur di Tiongkok dina jaman dinasti Tang. Ieu kadaharan téh dijadikeun kuéh resmi daérah Changan (kiwari Xian) nu disebut ludeui (碌堆). Ieu kadaharan téh tuluy dibawa ku nu bubuara ka wewengkon Cina kidul, tuluy ngarekahan nepi ka wewengkon séjénna di Asia.

Ondé-ondé/jin deui di Cina kalér disebut matuan (麻糰), di wewengkon wétan-kalér Cina disebut ma yuan (麻圆), sarta di Hainan disebut jen dai (珍袋). Jin deui sakapeung disebut ogé zhimaqiu (芝麻球) nu hartina bola wijén dina basa Sunda. Di Hong Kong, ieu kadaharan téh babari pisan kapanggihna, sabab méh sakabéh toko kuéh ngadagangkeun.

Catetan

Kadaharan
Kadaharan urang Sunda
Pais lauk nyaéta kadaharan urang Sunda nu kiwari geus kawentar sanasional. Sok sanajan sarwa lauk darat enas-enasna bisa dipais, tapi nu ilaharna dipais mah lauk emas, copélna nu beuratna ngan satengah kilo. Nu panghadéna dijieun pais nyaéta lauk emas bibit nu keur endogan kurang leuwih 2 kg.

Cara Nyieunna
Mimitina lauk emas dibérésihan, kokotorna dina beuteungna dipiceun, dikumbah nepi ka bérésih. Tuluy dikeueum ku campuran cai jeung uyah katut asem salila 3-4 jam nepi ka nyerep.  Bungbu nu kudu disadiakeun nyaéta salam, séreh,  bawang beureum, bawang daun, tuluy dihijikeun jeung lauk anu geus dikeueum.

Kadaharan urang Sunda
Kedok atawa topéng nyaéta tutup beungeut, biasana dijieun tina kai anu diukir. mangrupa beungeut hiji tokoh boh tokoh wayang atawa nu séjénna nu dipaké ku juru tari atawa pamaén dina waktu pintonan Ibing Topéng. Panari atawa pamaén maké kedok ku cara ngégél kulit anu dipaku dina kai ditukangeun baham éta kedok. Kai éta nu dipaké pikeun nyieun kedok ngahaja dipilih anu hampang tur seratna lemes. biasana nu dipaké téh kai jaran atawa kai waru. Dina dadasarna kedok biasana dihias ku ornamén-ornamén. Upamana dina topéng Cirebon, ornamén nu mindeng katémbong téh nyaéta motip kembang layang dina taar dina kedok tokoh panji atawa Samba, motip beulah kupat minangka hiasan taar atawa buuk dina topéng nu watekna gagah. Ornamén téh sajaba ti dékorasi, ogé méré tekenan éksprési watekna. Sanggeusna diukit, tuluy dicét luyu jeung watek tokoh anu pakait. Warna anu digunakeun ogé ngalambangkeun watek jeung pasipatanana deui, upamana warna bodas ngalambangkeun kasucia, kapolosan, digunakeun pikeun ngecét topéng Panji. Pulas beureum ngalambangkeun napsu angkara, amarah, kasarakahan, dipaké pikeun ngecét kedok Klana, jsté.

Warna-warna pikeun kedok-kedok utama geus dibakukeun sacara tradisional. Aya opat rupa watek kedok dina topéng Cirebon, nyaéta (1) Liyepan atawa Leyepan nu watekna lemes, daréhdéh, saperti Panji jeung Pamindo; (2) Lanyapan atau ladak nu watekna lemes tapi gumbira, gerakanna lincah, saperti Samba atawa Rumyang; (3) Ponggawa, watekna gagah saperti Patih jeung Tumenggung; (4) Danawa, sipatna kasar, sarakah, angkara, saperti Klana atau Ruwana (Rahwana). Upama ditilik tina wangun panonna kabagi kana opat rupa: (1) Liyepan, wangun matana sipit kawas nu tunduh, méh nutup, kawas siki paré; (2) Lanyapan, wangun matana kabuka tapi ngan saeutik kawas siki bonténg; (3) Kedelin, wangun panon kabuka kawas kacang kadelé, buleud; jeung(4) Pentelengan, wangun panon buleud badag, bolotot. Pikeun kedok-kedok wayang nu digunakeun dina pagelaran wayang topéng, wangunna niru wangun wayang. Hususon kedok bodor jeung Semar, wangunna ngan sapotong, nepi ka pamaénna bisa cacarita (dina topéng séjénna mah henteu sabab kudu ngégél tali pameungkeut kedok). Pangrajin topéng nu kawentar di antarana Royani jeung Sadriya.

Catetan 

Seni rupa
Rebab nyaéta waditra kését nu kaasup kana gamelan sapuratina, biasana diapaénkeun dina pagelaran wayang, kiliningan, celempungan, atawa tembang Sunda husus dina laras Saléndro. Pungsina nyaéta keur mirig sarta madakeun mélodi. Surupan atawa tangga nada nu ilahar digunakeun ku nu maénkeun rebab nyaéta saléndro, pélog, sorog, jeung degung, kalawan tata ramo anu husus.

Sasakala
Rebab asalna tina basa (Arab الربابة atawa ربابة - "gondéwa"). Istilah rebap, rabab, rebeb, rababah, atawa al-rababa) sahenteuna geus dipikawanoh leuirna ti abad ka-9 Maséhi, sumebar ngaliwatan jalur perdagangan Islam, utamana wewengkon-wewengkon Afrika Kalér, Timur Tengah, bagian ti Éropa, jeung Oriéntal.

Di nagara bagian Malaysia wétan, Kelantan jeung Terengganu, rebab digunakeun dina ritual nyageurkeun panyakit anu disebut "Main Puteri". Sakapeung pamaén rebabna ngahaja diogan ka rumah sakit upama dokter geus teu sanggup ngubaranana.

Karakterisitik 

Rebab sora nadana luhur, ku kituna mindeng diukir jeung dihias puhuna atawa catangna. Catangna lengkéh, jeung biasana dijieun tina kai leban, panjangna 3 kaki 6 inci, jeung diukir ti ujung puhu nepi ka ujung catang. Puhuna sarupa jeung mahkota urang Khamer. tilu ceuli jang tali nu diukir, bijil di handap mahkotana, 2 di belah kénca, 1 di belah katuhu ti catangna. Talina aya 3, 2 tali dipaénkeun babarengan. Sorana nyaéta E, A, jeung E luhur, aya ogé anu sorana G, D, A. Paranti ngagésékna maké kai anu diukir jeung digésékna kawas maénkeun céllo. Catangna manjang vertikal, lébar luhurna 8 inci, handapna 4 inci, jeung kandelna 2 inci. Batokna biasana dijieun tina kulit munding. Aya nu léngkét jang neken sora, jeung camara paranti ngagésékna dijieun tina buntut munding atawa sabut kalapa.

Cara 
Rebab dipaénkeun ku cara neundeun jempol digigireun puhu gésékan, ramo ka 2 jeung ka 3 di handap, tuluy ramo ka 4 jeung ka 5 ngaheuraskeun tali. Tali gésékan dipaénkeun di luhureun batok.

Galéri

Catetan

Seni Sunda
Waditra
Sukur Pesisiran nyaéta upacara tradisional anu diayakeun ku masarakat pamayang basisir kidul hususna di wewengkon Cianjur kalawan maksud jeung tujuan minangka ugkapan rasa sukur ka Pangéran anu Maha Ésa kana ni’mat anu geus dibéré.
Ieu upacara téh waktu dilaksanakeunana teu matuh, gumantung kana waktu nu hadé. Kadang-kadang acarana téh dibarengkeun jeung Hadi jadi Kota Cianjur atawa Hari Kemerdékaa Indonésia. Tempat pikeun ngalaksanakeunana gé teu matuh di salah sahiji basisir, di wewengkon Pakidulan Cianjur kadang-kadang dilaksanakeun di Basisir Apra, Basisir Sérég, Basisir Jayanti atawa di Basisir Batu Kukumbung.

Upacara adat di Cianjur
Tradisi
Kaligata atawa biduran  (dikenal dina istilah médis urtikaria) nyaéta salah sahiji panyakit kulit anu teu keuna ka unggal jalma. Ngan ukur jalma-jalma nu tangtu nu bisa ngalaman ieu nyaéta anu dina jero getihna mawa bakat alérgi. Mungkin kolotna ogé aya nu sok ngalaman alérgi. Upama lain ti kolotna, mungkin aya bakat ti aki-ninina. 
Alérgi hartina teu tahan kana hiji hal. Éta hal téh bisa kadaharan, inuman, obat-obatan atawa alat kosmétika. Biasana réaksi alérgina mangrupa ararateul. Muncul béntol-béntol badag semu ngageblég dina kabéh awakna sababaraha menit atawa jam sabada ngadahar kadarahan nu matak alérgi, atawa ku hal séjénna. 
Hawa tiis, cahaya panon poé, atawa késang sorangan ogé bisa jadi matak kaligata. Pikeun jalma dina alérgi lian, kaligata mungkin muncul akibat kebul di imah.

Teu Bisa Cageur
Panyakit alérgi ayana dina jero getih. Sipat getihna babarian kapangaruhan kana hiji zat. Awak kudu dilatih sangkan jadi tahan kana bahan-bahan anu saméméhna teu tahan jeung matak jadi alérgi ka manéhna. Sakumna jalma nu boga bakat alérgi boga jenis bahan-bahan nu teu sarua anu matak ngajadikeun manéhna alérgi. Éta bahan téh kudu disingkahkeun sangkan alérgina teu kambuh. Upama hiji waktu keuna kana bahan anu matak alérgi, éta alérgi téh bisa kambuh jeung teu diduga-duga.

Ubar Anti Alérgi
Aya sababaraha jenis ubar anti alérgi anu gunana pikeun ngurangan alérgi anu geus muncul. Beuki gancang dipaké, beuki gancang ogé cageur deuina. Aya ubar anu diinum, ogé aya anu perlu disuntikkeun. Mun telat ditarékahan, alérgina bisa beuki parah jeung lila ka cageurna. Jeis alérgi anu beurat komo bisa nepika ngakibatkeun pati.
Alérgi kaligata téh bisa rerep sorangan. Tapi gagaro anu kasar teuing bisa ngakibatkeun kulit ruksak. Mungkin bisa nepika lécét, jeung bisa inféksi nu matak kaligata mah perlu dibalur ku wedak salisil. 
Ubar anti alérgi teu matak nyageurkeun alérgi. Panyakitna baris kambuh deui mun beunang deui kana bahan anu pialérgieun.

Sumber Rujukan
Dr.Hendrawan Nadesul. 1992. Pencegahan Penyakit di Daerah Pedesaan. Jakarta: Depdikbud.

Kaséhatan
Panyakit kulit
Filologi asalna tina basa Yunani philein, nu hartina "cinta" jeung logos, "kecap". Filologi mangrupa élmu nu ngaguar ngeunaan naskah-naskah (manuskrip), ilaharna tina jaman buhun. Istilah Philologia mimiti dipaké kira-kira abad ka-3 SM ku sawatara ahli ti Iskandariyah. Dipaké pikeun nyebut kaahlian anu diperlukeun pikeun ngulik tinggalan tinulis nu asalna ti mangsa ratusan taun saméméhna. Ahli ti Iskandariyah nu mimiti nuliskeun ‘filologi’ téh nyaéta Eratosthenes.

Téks anu nyangkaruk dina naskah utamana asalna tina périodeu anu geus lila, ilaharna hésé kahartina, boh alatan basana, boh tina sabab salin-sinalin anu mindeng anu ngabalukarkeun téks beuki mindeng ngamuat kasalahan nu dihaja atawa henteu tina éta prosés.

Dina périodeuu awal ulikanana, filologi leuwih neueul kana ulikan jeung panalungtikan téks Injil, boh Injil perjanjian lama boh perjanjian baru. Tapi, alatan dianggap hasil dina ngungkulan masalah nyalusur naskah asli tina ragemna turunan téks, ku kituna ambahan ulikanna beuki ngalegaan, henteu ngan semet kana téks-téks kaagamaan, tapi ogé kana sakur téks heubeul naon baé.

Jalma anu ngulik atawa boga kaahlian husus dina filologi disebut filolog. Pancénna anu utama nyaéta nalungtik ngeunaan naskah-naskah éta, nyieun laporan ngeunaan kaayaan naskah anu ditalungtikna, sarta nyieun édisi naskah anu bisa kabaca ku balaréa.

Sarjana-sarjana Indonésia anu jadi panaratas dina filologi antarana Huséin Jayadiningrat, Prof.Dr.R.M.Ng. Poerbatjaraka. Sarjana-sarjana Sunda anu jadi panaratas filologi antarana: Saléh Danasasmita, Édi S. Ékajati, Atja, jsté.

Filologi
Sastra
Kupat nyaéta kaolahan has Asia Tenggara maritim dijieunna tina bahan dasar béas nu dibungkus ku anyaman janur. Kupat sok mindeng kapanggih dina poé lebaran nalika umat Islam ngarayakeun  réngséna bula Ramadhan.

Kaolahan has anu maké kupat téh di antarana kupat tahu, loték (Sunda), Grabag (Magelang), kupat glabet (Tegal), coto Makassar, jeung gado-gado (Betawi). Kupat ogé sok dipaké pikeun batur ngadahar saté, sanajan leuwih umumna mah ku lontong. Iwal di Indonésia, kupat ogé kapanggih di Malaysia, Brunéi, jeun Singapura. Di Filipina ogé aya “bugnoy” anu méh sarupa jeung kupat tapi maké pola anyaman anu béda.

Wangun kupat umumna pasagi atawa jajaran génjang tapi réa ogé wangun kupat séjénna kalawan maké pola anyaman nu rupa-rupa. Bahan nu dipaké pikeun nyieun kupat perlu dipilih janur anu boga kualitas nu hadé nyaéta anu panjang, teu pati ngora jeung teu kolot teuing.

Kagunaan lian
Di sababaraha wewengkon di pulo Jawa, kupat téh mindeng digantungkeun di luhur (lawang) panto imah pikeun sarupa jimat. Masarakat di éta wewengkon téh masih kénéh nyepeng tradisi pikeun teu nyieun kupat di poé-poé nu biasa, nu antukna kupat ngan saukur dijieun nalika waktu lebaran nepika saminggu sabadana. Di sababaraha wewengkon séjénna di pulo Jawa aya ogé anu gan saukur nyieun kupat téh di poé ka tuju sabada lebaran hungkul atawa sok disebut “poé kupat”. Di pulo Bali kupat (Bali:kipat) mindeng dijieun sasajén dina upacara adat.

Ngaran lokal

basa Sunda: kupat 
basa Bali: tipat 
 basa Banjar: katupat 
 basa Betawi: tupat 
 basa Cebu: puso 
 Basa Filipino: bugnoy 
 basa Jawa: kupat 
 basa Kapampangan: patupat 
 basa Makassar: burasa 
 basa Melayu/basa Indonésia: ketupat 
 basa Tausug: ta’mu 
 basa Tolitoli: kasipat

Tingali Oge
Beulah Kupat
buras
leupeut

Referensi

Kadaharan
Tradisi
Duit logam atawa sok sakapeung disebut koin (tina basa Inggris coin) nyaéta logam anu dipaké minangka pakaka transaksi ékonomi jeung biasana dipedalkeun ku hiji pamaréntah. Ilaharna duit logam wangunna buleud sok sanajan teu salawasna kitu. Dina hiji duit logam biasana boga dua sisi: sisi nu ka hiji némbongkeun nilai duit jeung sisi sabeulahna deui biasana némbongkeun gambar. Duit logam di nagara-nagara karajaan biasana némbongkeun gambar pupuhu éta nagara dina salah sahiji sisina. 
Duit logam boa sajarah rébuan taun ti béh dituna sanajan tacan aya nu maluruh kalawan pasti ti mana jeung iraha duit logam mimiti dijieun. Tapi dipercaya aya tilu tradisi anu béda, nyaéta:
Tiongkok kuna
India kuna
Yunani kuna

Tingali Oge
Koleksi Duit Logam Bank Indonesia 

duit
ékonomi
Halo (ἅλως; disebut ogé nimbus, icebow, atawa Gloriole) nyaéta fénoména optik nu mangrupa lingkaran cahaya di sabudeureun panon poé jeung bulan, jeung sakapeung sok aya dina sumber cahaya lianna kayaning lampu pikeun nyaangan jalan. Aya sababaraha rupa halo, tapi umumna halo muncul disababkeun ku kristal és dina awan cirrus anu tiis nu aya 5-10 km di luhureun troposfér. Wangun jeung perenahna éta kristal és téh nangtukeun tipe halo naon anu bakal kaluar. Cahaya anu dipantulkeun dina kristal és bisa ngaluarkeun sababaraha rupa warna,  siga nu aya dina katumbiri.

Halo ogé sakapeung sok muncul di deukeut beungeut bumi, nalika aya kristal és anu disebut lebu berlian. Kajadian ieu téh bisa muncul dina cuaca nu tiis, nalika kristal kawangun di deukeut beungetu bumi jeung mantulkeun cahaya.

Warta Luar
http://wahanapress.net/2010/06/12/kupas-tuntas-fenomena-halo-matahari/ 
http://www.antaranews.com/berita/1269352338/fenomena-halo-warnai-hari-meteorologi

fisika
fénoména optik
Uni Émirat Arab (disingket Uéa) (basa Inggris: United Arab Emirates) mangrupa hiji nagara himpunan ti tujuh émirat. Tujuh émiratna nyaéta: Abu Dhabi, Ajman, Dubai, Fujairah, Ras al-Khaimah, Sharjah, jeung Umm al-Qaiwain. Nagara ieu aya dina basisir Teluk Pérsia.

Uni Émirat Arab
Wétan Tengah
Jazirah Arab
Républik Yaman mangrupa hiji nagara di Jazirah Arab di Asia Kulon-Kidul, bagian ti Wétan Tengah. Yaman tepung wates jeung Laut Arab di kidul, Teluk Adén jeung Laut Beureum di kulon, Oman di wétan, jeung Arab Saudi di kalér. Populasi Yaman kira-kira jumlahna 23 juta jiwa. Lega nagara ieu kira-kira 530.000 km2 jeung wewengkonna boga leuwih ti 200 pulo. Pulo nu panggedéna, Sokotra, aya kira-kira 415 kilométer kidulan Yaman.

Tempo ogé 
 Yaman Kalér
 Yaman Kidul
 Daptar nagara-nagara di dunya

Tumbu luar 

  Situs Kamenterian Informasi 

 
Jazirah Arab
Andorra, resmina Kapangéranan Andorra (basa Catalan: Principat d'Andorra), disebut ogé Kapangéranan Lebak Andorra, (basa Catalan: Principat de les Valls d'Andorra), mangrupa hiji nagara leutik di Éropa, aya dina Pagunungan Pyrenees wétan jeung diwatesan ku Spanyol jeung Prancis. Legana 468 km² jeung populasina 83,888 dina 2009. Ibu kotana, Andorra la Vella, mangrupa ibu kota pangluhurna di Éropa, dina 1023 méter. Basa resmina basa Catalan.

Réferénsi

Tempo ogé 
 Daptar nagara-nagara di dunya

Tumbu luar 

  Situs resmi
  Situs resmi pariwisata
  Andorra-Intern
Émbér (tina basa Walanda emmer) nyaéta hiji alat tahan cai anu wangunna silinder kalawan vérikal, anu bagian luhurna muka jeung bagian handapna (alas) datar, biasana dilengkepan ku timbaan (cacantél) nu wangunna melengkung satengah buleud. Émbér geus dipaké ti jaman kuno, utamana pikeun mindahkeun cai tina keran atawa sumur kana bak atawa tong. Émbér ogé sok dipaké pikeun ngawadahan cét, keusik jeung kadaharan.

Émbér bisa dijieun tina rupa-rupa bahan kayaning plastik, séng atawa kai. Sakapeung émbér sok maké panutup.

Référénsi 
 Satjadibrata.2005.Kamus Basa Sunda.ISBN 978-3631-44-9. Bandung:Kiblat Buku Utama.

Tigali Ogé 
 kokomprong
 jahas
 jolang
 tahang
 tong

Parabot nu dijieun tina palastik
Parabot nu dijieun tina séng
Parabot nu dijieun tina kai
Béas Pandan Wangi katelah minangka béas asli khas Cianjur anu mangrupa hiji-hijina béas anu seungit pandan jeug hiji-hijina béas anu kualitasna panghadéna. Béas ieu euweuh di wewengkon séjén, alatan kitu ieu béas téh jadi has Cianjur. Rasana pulen jeung hargana leuwih mahal ti batan béas biasa.

Pasawahan Cianjur nu ngahasilkeun ieu béas asli Cianjur téh iwal ti wewengkon kacamatan Warungkondang Cugenang jeung sawaréh deui di Kacamatan Cianjur. Legana kira-kira 10,392 Ha atawa 10,30 % legana tina sakuliah lahan pasawahan di Kabupatén Cianjur. Produksi rata-rata per héktarna kira-kira 6,3 ton jeung produksi unggal taunna 65,089 ton.

Tumbu Luar
[id] Situs Resmi Kabupaten Cianjur
[id] Beas Pandan Wangi meh punah

Kadaharan
Cianjur
pandan wangi
Kaca ieu eusina ngeunaan pakakas Palu. Pikeun guna lian ti Palu, tempo Palu (disambiguasi)

Palu atawa martil nyaéta pakakas anu dipaké pikeun nakol hiji barang. Palu umumna dipaké pikeun maku, ngoméan hiji banda, nempa logam jeung ngancurkeun hiji banda. Palu dirarancang pikeun tujuan nu tangtu kalawan variasi dina wangun jeung struktur. Wngun umum palu nyaéta boga gagang jeung hulu, kalawan bagian anu leuwih beurat dina huluna. Désan dasar palu sangkan babari dipaké, tapi aya ogé modél palu mékanis anu dioperasikeun pikeun kaperluan au leuwih gedé.

Palu mungkin pakakas anu pangkolotna anu masih kénéħ nyampak nepika kiwari. Palu batu dipikawanoh geus dipaké ti semet taun 2.600.000 Saméméh Maséhi . Palu nyaéta pakakas dasar pikeun rupa-rupa profési. Minangka analogina, palu ogé dipaké pikeun pakakas anu didésain pikeun méré takolan, contona dina mékanisme pikeun ngaluncurkeun pélor dina bedil.

Referensi

Tumbu luar 
  Tipe Palu  gambar jeung deskripsi
  Museum Palu

Palu
Pakakas
Palu, ngaran pakakas.
 Palu, Sulawesi Tengah, ibu kota provinsi Sulawesi Tengah, Indonésia
Républik Bélarus atawa Bélarusia mangrupa hiji nagara di Éropa Wétan eujeung ibu kotana Minsk. Nagara ieu administratifna kabagi kana 6 provinsi (voblast) jeung hiji kota husus.

Administratif 

Bélarus diwangun ti 6 provinsi ("voblast"), dingaranan dumasar kana kota-kota nu jadi pusat administrasina. Kota Minsk, aya di provinsi Minsk, miboga status husus salaku salah sahiji bawahan nasional sabab teu diasupkeun kana voblast naon waé. Subdivisi dina voblast diwarisan ti masa Soviét. Voblast-voblast éta dibagi deui kana raion (biasa ditarjamahkeun kana "distrik" atawa "wewengkon"). Otoritas législatif satempat (raisovet, "déwan raion") dipilih ku warga raion; otoritas éksekutif satempat (administrasi raion) diangkat ku otoritas éksekutif nu leuwih luhur. Ku cara nu sarua, kabéh voblast miboga otoritas législatifnya sorangan (oblsovet), dipilih ku warga, jeung otoritas éksekutif (administrasi voblast), nu pamingpinna dipilih ku présidén.

(Ibu kota voblast dina kurung.)
 Minsk (ibukota)
 Provinsi Brest (Brest)
 Provinsi Homyel (Homyel')
 Provinsi Hrodna (Hrodna)
 Provinsi Mahilyow (Mahilyow)
 Provinsi Minsk (Minsk)
 Provinsi Vitsebsk (Vitsebsk)

Tempo ogé 
 Garis Curzon
 Uni Soviét
 Daptar nagara

Tumbu luar 

  Situs resmi
  Situs Kaprésidénan
Jalan raya pos nyaéta jalan anu panjangna kurang leuwih 1000 km anu manjang sapanjang jalur kalér pulo Jawa, ti Anyer nepi ka Panarukan. Diwangun dina mangsa pamaréntahan Herman Willem Daendels. Dina unggal 4,5 kilometer diwangun pos minangka tempat pangreureuhan jeung panumbu pangiriman susuratan. Tujuan diwangunna jalan raya pos nyaéta pikeun leuwih ngalancarkeun komunikasi antar wewengkon anu dikawasa ku Daendels di sapanjang pulo jawa jeung sawaréh bénténg pertahanan di basisir kalér pulo Jawa. Salian ti ngalancarkeun komunikasi, fungsi séjénna nyaéta pikeun pertahanan. Ku ayana éta jalan manuver tentara darat leuwih gampang tur lancar.

Kota-kota anu diliwatan Jalan Raya Pos 
 Anyer
 Cilegon
 Banten
 Serang
 Balaraja
 Tangerang
 Daan Mogot
 Grogol
 Sunda Kelapa / Batavia / Jakarta
 Glodok
 Mangga Dua
 Ancol
 Gunung Sahari
 Kemayoran
 Pasar Baru
 Tanah Abang
 Weltevreden / Monas / Gambir
 Pasar Senen
 Kramat
 Salemba
 Matraman
 Manggarai
 Meester Cornelis / Jatinegara
 Tebet
 Kramat Jati
 Pancoran
 Pasar Minggu
 Kebayoran
 Depok
 Lebak Bulus
 Ciputat
 Cibubur
 Parung
 Cileungsi
 Jonggol
 Cibinong
 Pakuan Pajajaran / Buitenzorg / Bogor
 Batu Tulis
 Ciawi
 Cisarua
 Mega Mendung
 Puncak
 Cipanas
 Sukabumi
 Cianjur
 Padalarang
 Cimahi
 Parahyangan / Parijs van Djava / Bandung
 Cileunyi
 Sumedang
 Kadipaten
 Palimanan
 Cirebon
 Kanci
 Losari
 Pejagan
 Brebes
 Tegal
 Pemalang
 Comal
 Pekalongan
 Batang
 Weleri
 Kendal
 Semarang
 Demak
 Kudus
 Pati
 Juwana
 Rembang
 Lasem
 Tuban
 Sidayu
 Gresik
 Surabaya
 Wonokromo
 Waru
 Sidoarjo
 Porong
 Gempol
 Bangil
 Pasuruan
 Probolinggo
 Kraksaan
 Paiton
 Besuki
 Pasir Putih
 Panarukan
 Situbondo

Sumber rujukan
  Jalan Raya Pos

Jalan di Indonésia
Babadotan; dodombaan; ngaran Latén Agerotum conyzoides, L mangrupa tutuwuhan liar tapi leuwih dipikawanoh minangka pepelakan pangganggu (gulma).	 Sacara umum, tutuwuhan ieu tumuwuh liar jeung eurih, bisa kapanggih di pakarangan imah, sisi jalan atawa susukan, komo di kebon atawa di huma.
Babadotan kaasup tutuwuhan terna sausum, tumuwuh ngadeg jeung cabangan. jangkung Babadotan ngahontal 30–90 cm. Batangna buleud aya rambutan panjang sarta lamun keuna taneuh bakal ngaluarkeun akar.

Daunna aya cupatan kaayaana pahareup hareup. Daunna oval sarta boga pangkal buleud nyungcung,sisina rérégéan, aya buluan jeung warnana hejo.
Babadotan mibanda hasiat pikeun ubar, babadotan kaasup kana suku Asteracéae.

Ciri fisik 

Tutuwuhan ieu tumuwuh ngadeg atawa nangkub handapna, jangkungna kurang leuwih 30–90 cm, jeung cabangan.
Babadotan mibanda tangkal buleud jeung bulu panjang, lamun keuna kana taneuh bakal ngaluarkeun akar.
Tutuwuhan ieu miboga daun cupatan, ayana pahareup-hareup tur nyilang (Compositae), Daunna lonyod sarta boga pangkal buleud nyungcung,sisina rérégéan, aya buluan jeung warnana hejo, panjangna 1–10 cm, lebar 0,5–6 cm, dua beungeut daunna aya buluan panjang jeung aya kelenjar anu aya dina beungeut handap tina daun, warnana héjo.
Kembang bandotan kaasup majemuk ngumpul 3 atawa leuwih, anu kaluar tina tungtung cupat jeung kelirna bodas. Panjang bonggol kembangna 6–8 mm, cupatna aya buluan. Buah hideung jeung leutik. Daerah distribusi, habitat jeung budidaya Babadotan bisa dilobakeun ku siki.

Zat anu dikandung jeung hasiat obat tina babadotan 
Komposisi tina babadotan nyaéta ngandung organacid, pectic substance, asam amino, minyak asiri kumarin, ageratochromene, friedelin, ß-sitosterol, stigmasterol, tanin, walirang, jeung kalium klorida. Akar Babadotan ngandung alkaloid, minyak atsiri, sarta coumarin.
Tutuwuhan Bandotan boga hasiat nyageurkeun muriang (antipyretics), stimulan, obat kuat, antitoxic, ngaleungitkeun bareuh, paluruh kahampangan (diuretik), pikeun ngeureunkeun perdarahan (hemostatic), peluruh kareseban (emenagog), sarta palumuh Hitut (kaiminatit).
Sedengkeun daun babadotan bisa dipaké ogé minangka inséktisida sayur. Salian Ageratum L. conyzoide.s, aya babadotan variétas séjén anu boga sipat nu sarua, nyaéta Ageratum haoustonianum mill. Ekstrak daun Babadotan (5% jeung 10%) bisa manjangkeun daur estrus jeung ngalambatkeun perkembangan folikel mencit bikang (parawan jeung non-parawan).

Rujukan 

Tutuwuhan
 Tutuwuhan ubar
Réog Cengal mangrupa salah sahiji kasenian buhun,ayana di Désa Cengal, kacamatan Japara, kabupatén 	Kuningan.
Ubuntu nyaéta sistem operasi lengkap dumasar kana Linux, disayagakeun kalawan bébas jeung meunang pangrojong boh nuasalna ti komunitas boh ti tanaga ahli professional. Ubuntu sorangan dimekarkeun ku komunitas sukarélawan Ubuntu. “Ubuntu” asalna tina basa Afrika kuno, anu ahartina ‘rasa perikamanusaan ka sasama manusa”. Tujuan tina distribusi Linux Ubuntu nyaéta pikeun mawa sumanget anu nyangkaruk dina Ubuntu kana dunya pakakas lemes dina dunya komputer.

Ubuntu téh mangrupa syitem operasi anu kumplit anu ngutamakeun komunitas, pangrojong, jeung sangkan babari dipaké tanpa ngurangan kecepatan, kakuatan, atawa fléksibilitas. Ieu téh nyaéta Linux pikeun kahirupan manusa, dirarancang pikeun saha baé ti pamaké komputer dasar nepika para ahli.

Ubuntu ngasupkeun leuwih ti 6.000 siki pakakas lemes, jeung pikeun instalasi desktop bisa dilakukeun ngan uku maké hiji CD baé.  Ubuntu ngasupkeun sakumna aplikasi standar pikeun desktop ti mimiti paholah kecap, aplikasi lambar sumebar (spréadsheet) nepika aplikasi pikeun ngaksés internet, pakakas lemes pikeun server wéb, pakakas pikeun basa pamrograman jeung ogé kaulinan.

Falsafah 

Ubuntu mibanda palsapah:
 pakakas lemes sakuduna disadiakeun kalawan bébas biaya
 éta aplikasi pakakas lemes téh kudu bias dipaké dina basa local sewing-séwangan pikeun jalma-jalma anu kawatesanan fisik jeung,
 pamaké kudu boga kabébasan pikeun ngaropéa pakakas lemes pikeun naon baé anu dipikabutuh ku maranéhna.

Ngeunaan hal kabébasan ieu pisan anu ngajadikeun Ubuntu béda tina akakas lemes nu dipiboga (proprietary); lain ngan saukur anu ku Anjeun dipikabutuh disadiakeun kalawan bébas, tapi Anjeun ogé boga hak pikeun ngaropéa pakkas lemes Anjeun nepika éta pakakas lemes téh bisa dipaké kalawan kumaha kahayang Anjeun.

Nu Medal (rilis) 
Daftar Ubuntu anu geus medal jeung anu dirarancang pikeun dipedalkeun:

Galeri

Ubuntu Kiwari 
Vérsi Ubuntu nu munggaran téh dumasar kana desktop GNOME. Sabada éta ogé ditambahkeun édisi KDE, Kubuntu, jeung édisi server. Sakumna édisi Ubuntu ngabagikeun infrastuktur jeung umum, nu matak ngajadikeun Ubuntu minangka platform unik anu skalana ti mimiti konsumén éléktronik pikeun desktop, jeung ngawang-ngawang pikeun komputasi pausahaan. Pengembang bisa digawé dina desktop maranéhna dina rupa-rupa pilihan jeung bisa ngirim kode ka ka server cloud nu dioperasikeun dina Ubuntu édisi server.

Referensi 

Komputer
Pakakas lemes
Linux
Tisu nyaéta kertas anu lemes, ipis, gampang nyerep jeung gampang dipiceun. Anu utamana mah dipaké pikeun beungeut.

Referensi

Kertas
Wajit ketan mangrupa kadaharan tradisional has Sunda anu rasana amis, dijieun tina ketan dicampur gula beureum jeung parud kalapa, dibungkus laleutik ku daun jagong atawa upih. Kadaharan ieu dijieun tina ketan

Referensi
Bakiak atawa bangkiak sok disebut ogé terompa galuak (di Sumatra Barat mah) nyaéta sajenis sendal nu dadaparna dijieun tina kai nu hampang kalawan pangait suku nu dijieun tina ban urut nu dipakukeun di sisianna. Kasohor pisan ieu bakiak téh lantaran murah pisan utamana dina jaman keur werit. Ari nyieunna téa ngan kur nyiapkeun bahan kai jeung ban urut, tapina tahan cuaca, boh dina usum halod, boh dina usum ngijih.

Diperkirakeun mah ieu bakiak téh kaideuan tina bakiak Jepang nu dijieun tina kai nu disebut géta.

Tempo ogé 
 Géta
 Sendal capit

Sarampah
Sajarah
Seni mangrupa salasahiji unsur budaya. Salasahiji kabudayaan daérah asli ti Majaléngka nyaéta kasenian Sampyong. Sajarah ayana kasenian Sampyong nyaéta dina taun 1960, di daérah Cibodas Kacamatan Majaléngka Kabupatén Majaléngka aya kaulinan rahayat nu dipikawanoh salaku Ujungan.
Kasenian Sampyong tujuanna pikeun hiburan sarta ngalatih sportifitas. Lamun aya pamaén nu émosina kaleuleuwihan sarta ngarempak aturan nu geus ditangtukeun, malandang boga hak pikeun ngusir.

Sampyong teu dikatégorikeun kana seni béla diri, lantaran pamaén teu meunang nakis. Sampyong asup kana tarung.

Wangenan
Ujungan diganti jadi Sampyong nu numutkeun sababaraha sumber asalna tina basa Cina nyaéta sam nu hartina tilu jeung poyong nu hartina teunggeulan. Ngaran Sampyong dipikawanoh ti urang Cina nu harita keur lalajo.

Pintonan

Sampyong ngandelkeun kaparigelan sarta kakuatan neunggeul. Alat nu dipaké neunggeulna nyaéta hoé nu ukuranna 60 cm. Ujungan dipaénkeun ku dua urang nu pahareup-hareup boh awéwé boh lalaki, dipingpin ku wasit nu disebut malandang.} Pamaén maké teregos atawa balakutak nyaéta kaén nu eusina bahan empuk pikeun nutupan hulu pamaén, sangkan ngahalangan hulu nalika kateunggeul. Sasaran teunggeulanna teu kawatesan ti hulu nepi ka suku tur teu ditakis. Saurang pamaén neunggeul musuh saloba-lobana, nepi ka musuhna éléh tur teu kuat nahan nyeri.

Sampyong dipidangkeun dina acara-acara husus contona dina acara hajatan, dina acara kamerdekaan Republik Indonésia, jeung dina acara milangkala Majaléngka. Sampyong biasana dipintonkeun di lapangan nu lega. Runtuyan pintonan seni Sampyong  nyaéta opat pasang pamaén sarta malandang asup ka tempat pintonan tuluy ngibing penca dina wirahma lagu Padungdung. Pintonan dimimitian ku dua urang pamaén nu silih teunggeul tuluy dina pintonan utamana para pamaén nu opat pasang pahareup-hareup numutkeun urutan nu geus ditangtukeun ku malandang.. Sanggeus malandang nyebutkeun Briuk tuluy pamaén silih teunggeul, lamun saurang pamaén geus neunggeul atawa diteunggeul, pamaén kudu langsung ngibing ngurilingan pakalangan (aréna / tempat pintonan). Salila kasenian Sampyong lumangsung, dibarengan ku tabeuhan kendang penca nepi ka réngsé. Gamelan kendang penca nu dipaké mangrupa kendang leutik, kendang gedé, tarompét, bonang jeung bendé (goong leutik).

CATETAN

Seni Sunda
Gedang ;Carica papaya L. (di wewengkon Pangandaran ilahar disebut gandul) nyaéta ngaran bungbuahan.											
 Gedang téh tuwuhan nu asalna ti genus Carica, ti Meksiko bagéan kidul jeung Amerika bagéan kalér, kiwari mah geus sumebar disakabéh daérah tropis. Pucukna didahar atah-atah jeung Jambu médé, dijieun lalab atawa dijieun buntil. Buahna nu ngora kénéh diseupan atawa dijieun rujak.. Daun gedang dipercaya bisa ngalancarkeun sékrési hamperu jeung nyageurkeun muring anu nahun. Cai kulubanana mun diinum bisa nyageurkeun ginjal. Sanajan rasana daun gedang téh pait, tapi urang Sunda réa anu mikalandep. Buahna anu asak diidangkeun minangka bungbuahan, atawa sok didagangkeun ku tukang buah. Tuwuhan ieu miboga dahan nu saeutik pisan, jangkungna bisa tumuwuh 5m nepi ka 10m, daun gedang ngabogaan dahan nu saeutik. Bentuk buahna biasana buleud lonjong gedé.

Ajén gizi gedang 
Kandungan di buah gedang di antarana nyaéta folat, vitamin A, magnesium, tembaga, asam pantotenat, fiber3, vitamin B, alfa dan beta karoten, lutein, zeaxanthan, vitamin E, kalsium, kalium, vitamin K,sarta lycopene.

Mangpaat buah gedang:

Gedang alus pikeun pencernaan. 
Gedang hadé pikeun pencernaan ku sabab ngandung enzim papain nu ngabogaan pungsina ngalancarkeun saluran cerna, salian ti éta gedang ngandung serat nu luhur jeung miboga kadar cai nu luhur.

Anti inflamasi 
ku sabab gedang ngandung enzim anti inflamasi, ieu miboga mangpaat keur arthritis, osteoporosis, edama keur ngaleungitkeun rasa nyeuri, sarta bisa nyingkahan panyakit kanker.

Alus keur tulang 
Gedang miboga vitamin K nu alus keur tulang. Vitamin K miboga pungsi keur ngajaga kasehatan tulang ku cara ngaroba protein jadi matriks tulang, ningkatkeun nyerepna kalsium kana tulang, jeung ngurangan eksresi kalsium.

Nguatkeun sistem imun 
Senyawa beta karoten dina gedang ngabogaan mangpaat keur ningkatkeun sistem imun dina awak.

Nyingkahan degenerasi makula 
Senyawa eaxanthin antioksidan nu miboga mangpaat dina gedang bisa nyaring sinar cahaya biru nu bahaya, nu diperkirakeun miboga peran protektif keur kasehatan mata keur nyingkahan karusakan degenerasi.

Rujukan 

Caricaceae
Bungbuahan
Tutuwuhan ubar

Tutumbu Kaluar
Galéndo mangrupa kadaharan has ti Kabupatén Ciamis, Jawa Barat anu dijieun tina sésa ampas cipati ngeletik Kalapa. Kadaharan ieu mimiti aya dina taun 1984 keur mangsa ibur bituna Gunung Galunggung di Tasikmalaya, dina mangsa éta anu balantik Kalapa ngarasa rugi yén Kalapana beuratna ngaleutikan pédah kaayaan alam di wewengkon Galunggung . dina Kaayaan kitu salah sahiji urang ciamis anu motékar nyaéta Endut Rohadi (52 taun), anjeunna nu munggaran naratas ieu kadaharan jeung satuluyna ayeuna jadi kadaharan anu mahabu ku sabab didukung pikeun ngembangkeuna ku Pamaréntah Kabupatén Ciamis.

Catetan

Kadaharan urang Sunda
Ibing nyaéta gerak awak sacara ritmis anu dilakukeun di tempat jeung waktu nu tangtu keur kaperluan pakaulan, ngungkapkeun rasa, maksud, jeung pikiran. Sora atawa musik mangrupa alat nu ngatur gerakan nu ngibing jeung nguatkeun maksud nu hayang di tepikeun.
Numutkeun Corrie Hartong, ibing nyaéta gerak-gerak anu dibéré bentuk jeung ritmis ti awak di jero rohangan.

Catetan

seni gerak
Balon nyaéta salah sahiji barang anu dipaké pikeun kaulinan barudak, anu bisa dieusian ku hawa. Salian ti kaulinan barudak, balon ogé kalobaanna mah sok dipaké keur ngahias rohangan di nu keur kariaan, kayanning anu keur tepang taun jeung anu keur ngadahup.

Catetan

Kariaan
Kaulinan barudak
Tarawéh nyaéta salat sunat sabada salat Isa dina bulan puasa, nyaéta ritual ibadah salat sunat umat agama Islam dina peuting-peuting bulan Romadon. Lobana aya anu 8 rakaat, aya anu 20 rakaat, gumantung kana madhab masing-masing. Tarawéh bisa dilaksanakeun sacara munfarid, ogé sacara barjamaah anu dipingpin ku imam. Tarawéh dina basa Arab nyaéta wangun jama tina تَرْوِيْحَةٌ  anu hartina waktu sakeudeung pikeun istirahat.

Kautamaan 
Kautamaan salat tarawéh nu paling dasar nyaéta ayana ampunan ti Gusti Allah pikeun dosa-dosa saurang muslim nu geus kaliwat. Ngalaksanakeun salat tarawih barjamaan ogé diiitung sarua jeung ngerjakeun salat tahajud sapeuting jumput. Tina kautamaan ieu, salat tarawih jadi salah sahiji salat sunnah nu utama.

Rujukan

Islam
Ramadan
Ibadah Islam
Ibadah
Titiran (Geopelia striata, familia Columbidae) kaasup kana Manuk anu pangawakana leutik, warnana kulawu jeung loba dikukut ku sabab kaéndahan sorana.

Titiran kagolongkeun manuk inguan, nagahaja dikukut ku anu mikaresepna. Aya dua sabab kunaon jalma ngukut titiran, kahiji mikaresep kana sorana, kaduana percaya lana katuranggan.
Jalma anu ngukut titiran alatan resep kana sorana, ilaharna sok dipiara dihadé-hadé pikeun miluan pasanggiri atawa resep ku bacéona. Béda jeung anu ngukut titiran ku percaya kana katuraggan, alatan mibanda kapercayaan mun  ngukut titiran baris ngadatangkeun rezeki, kauntungan jeung sajabana.

Rupa-rupa Manuk Titiran
Ditempo tina pangawakanna, sababaraha jinis manuk titiran anu umum dipiara:
 Titiran Tuban: Manuk ieu pituin ti daerah Tuban loba dipiara nepika kiwari pangawakan kawilang leutik, kurang leuwih 18 cm. Buluna kulawu semu hideung, palebah hariguna sawaréh buluna bodas.
 Titiran Bangkok: Manuk ieu di Bangkok disebutna Nukhao Chewah, mun ditarabas pihartieunna tayalian 'Manuk Jawa". Baheulana memang ieu manuk pituin ti Jawa, nyebar ka Muangthai dibawa ku pagawé Indonesia dina jaman romusha. Mangsa harita pagawé romusha di kirim ka Jepang, pikeun hiburan nya pagawé ieu aya nu mawa manuk nya tidieu pisan ieu manuk nyebar nepika Bangkok.
 Titiran Australia (Geopelia humeralis): ieu manuk pituin tu Australia anu hirupna aya dina panyalindungan ku National Parks Wildlife Act 1974. Pangawakanna sedeng 26-30cm, hirup nyebar nepi ka Papua jeung Indonesia Wetan.
 Titiran Katuranggan: Mibanda ciri-ciri, pangawakan karakter jeung sora anu béda. Dipercaya mérééé pangaruh gaib sarta kahadéan kanu miarana, dina basa jawa "Katura" kamakmuran jeung "angga" hartina awak.

Titiran Mahiwal
Aya sababaraha titiran anu mibanda ciri mandiri béda tinu lian, saperti sisit dina cékérna, bulu bodas dina huluna, bisa digolongkeun kang sababaraha rupa :
 Titiran camani : Titiran ieu kelirna hideung saawak-awak, dipercaya bisa mawa kauntungan kanumiarana. Malah sabalikna bakal mawa cilaka, mun teu dipiara tur dihadé-hadé.
 Titiran Majapahit : Titiran ieu awakna leuwih leutik batan nu sejen, sarta polét hideung dina beuheungna nyambung (nguriling). Aweuhan sorana alus, sarta bulun dina awakna loréng kawas oray weling.
 Titiran Cendolo Sabdo : Cenah dipercaya ngadatangkeun aura pamélét jeung kaayaan gumbira pikeun anu miarana, Cirina aya bulu bodas dina jangjang luarna anu henteu leungit sanajan geus ganti bulu.
titiran Gendawa Sabda: Titiran mibanda ciri bulu bodas dina palebah beuheungna, cenah bisa ngadangkeun rejeki kanu ngukutna sarta lamun manukna bacéo waé bakal ngagampangkeun anu miarana dina.

Dicutat tina

Aves
Sasatoan Sunda
Manuk Asia Tenggara
Manuk Indonésia
Sasatoan Indonésia
Sasatoan
X (ngaran saméméhna Twitter ) nyaéta salah sahiji 'jejaring sosial' anu keur booming dina danget ieu. Dina taun 2010 waé, jumlah pamaké twitter di dunya aya kana 224 juta pamaké. di Indonésia sorangan, twitter loba pisan pamakéna. 
 masarakat Indonesia nyumbang kira-kira 15% tina total tweets di dunya. Masarakat Indonésia sering nyieun atawa nyiptakeun 'Trending Topic' anyar dina twitter, hal éta anu ngabalukarkeun sababaraha kali topik-topik urang Indonésia asup dina réngking kahiji. Kitu ogé Urang Sunda, kiwari Urang Sunda geus teu jaman dui gagap téhnologi atawa gapték dina kahirupanna. Urang Sunda ogé geus ilubiung dina twitter, hal ieu bisa kataji dina yén dina twitter aya @tekatekisunda, jeung sajabana.

Galery

Catatan 

X
Dukuh (Lasium domesticum correa)nyaéta ngaran umum tina bungbuahan anggota suku Meliaceae. Tangkal ieu asalna ti Asia Tenggara Tutuwuhan ieu kawentar ogé ku ngaran langsat, kokosan, pisistan, celoring, jeung rupa-rupa variasina. Ngaran-ngaran anu loba kieu nuduhkeun ayana kultivar nu nyangkaruk tina wangun daging jeung tangkal buah anu miboga variasi. Dukuh nyaéta tutuwuhan salaku identitas adalah tumbuhan identitas untuk Provinsi Sumatera Selatan.

Karakteristik 
Dukuh boga variasi dina sipat tangkal jeung buahna. Sababaraha ahli aya nu misah-misahkeun dina spésiés séjén. Sacara gurat badag, aya dua kelompok badag buah ieu, nyaéta nu dipikawanoh ku dukuh jeung nu dingaranan langsat. Aya ogé pacampur duanana nu disebut ogé dukuh-langsat, sarta kelompok pamungkas nu aya di Indonésia nyaéta leuwih dipikawanoh ku kokosan.

Kelompok nu dipikawanoh ku sebutan dukuh (L. domesticum var. duku) umumna boga tangkal nu gedé sarta jangkung, padet ku dangdaunan kalawan warna héjo mentrang, sarta watang nu pondok jeung eusina saeutik. Buahna boga buleudan nu badag, buleud, kulitna kandel ogé euweuh getah nalika asak, umumna sikina leutik jeung dagingna kandel, rasana amis atawa haseum sarta seungit.

Langsat (L. domesticum var. domesticum) lolobana tangkalna leuwih kuru, dauna kurang leubeut sarta warnana héjo kolot kalawan cabang tangkal nu nyungjulang. watangna panjang, padet eusi 15-15 siki nu wanguna buleud siga endog sarta gedé-gedé. Langsat kulitna ipis sarta boga getah (bodas) sanajan geus asak. Dagingna loba cai, rasana amis semu haseum. Teu siga dukuh, langsat lain buah nu bisa lila sanggeus dicokot. Dina tilu poé sanggeus diala, kulitna ngahideungan sanajan teu ngarusak amisna.

Rujukan 

Meliaceae
Bungbuahan
Irung nyaéta salah sahiji organ anu aya dina awak manusa.  
Irung miboga pungsi pikeun ngangseu atawa ngambeu.

Rujukan 

Organ tubuh