AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Molen boléd nyaéta caneuteun nu dijieun kawas molen cau ngan bahan dasar nu dijieunna nyaéta tina boléd atawa hui areuy minangka eusina. Sarua kawas molen, molen cau, ieu boléd digulung ku adonan manglapis-lapis sarta tuluy digoréng. Adonanna sarua deuih kawas molen cau, tina tipung tarigu, uyah, gula, soda kuéh, endog hayam, margarin, cai, tipung maizéna, minyak goréng jeung boléd. Ari anu hadé mah bolédna téh boléd cilembu atawa maké boléd nu biasa gé teu nanaon.

Tempo ogé 
 Molen cau
 Goréng cau
 Bala-bala

Goréngan
Kadaharan Indonésia
Kadaharan urang Sunda
Samagaha bulan kajadian nalika sawaréh atawa sakabéh panampang bulan katutup ku kalangkang marcapada. Éta téh kajadianna mun marcapada nyéngclé di antara panonpoé jeung bulan dina sagaris lempeng nu sarua, sangkan cahya panonpoé teu bisa ngahontal bulan lantaran kahalangan ku marcapada.

Ku émbaran lian, samagaha bulan téh bijil mun bulan keur dina oposisi jeung panonpoé. Ngan ku lantaran kadéngdékan widang orbit bulan kana widang ékliptika gedéna 5°, mangka henteu unggal oposisi bulan jeung panonpoé bakal ngabalukarkeun kajadianna samagaha bulan. Popotongan widang orbit bulan jeung widang ékliptika bakal ngabijilkeun 2 titik potong nu disebut node, nyaéta titik di mana bulan motong widang ékliptika. Ieu samagaha bulan bakal kajadian nalika bulan keur oposisi kana éta node. Bulan merlukeun waktu 29,53 poé pikeun obah ti hiji titik oposisi ka titik oposisi lianna. Mangka sakuduna, mun kajadian samagaha bulan, bakal dituturkeun ku samagaha panonpoé lantaran éta dua node téh malagrang dina garis nu nepungkeun antara panonpoé jeung marcapada.

Saenyana, dina kajadian samagaha bulan, mindengna mah bulan téh masih bisa katémbong kénéh. Lantaran masih aya kénéh cahya panonpoé nu dipéngkolkeun ke arah bulan ku atmosfer marcapada. Sarta kalolobaanana mah cahya nu dipéngkolkeun téh mibanda spéktrum cahya beureum. Kitu sababna nalika samagaha bulan, bulan bakal katempo poék, bisa jadi warna beureum tambaga, jingga, atawa coklat.

Ari samagaha bulan mah bisa diilikan ku panon sacara langsung sarta teu aya bahaya.

Nalika samagaha bulan keur lumangsung, umat Islam nu narémbongan atawa mikanyaho kana éta samagaha téh disunatkeun pikeun ngalakonan solat samagaha (solat khusuf).

Jenis samagaha bulan 
Samagaha bulan kabagi jadi 3, nyaéta:
 Samagaha bulan total kabagi jadi 2 nyaéta:
 samagaha bulan total négatif: Dina ieu samagaha, bulan bakal pas aya dina daérah NTT sarta warna bulan jadi beureum tapi teu rata.
 samagaha bulan total positif: Dina ieu samagaha, bulan liwat titik puseur daérah umbra sarta warna bulan jadi beureum rata.
 Samagaha bulan sawaréh
 Dina ieu samagaha, marcapada teu sagemblengna ngahalangan bulan tina cahya panonpoé. Sedengkeun sawaréh panampang bulan nu lian aya di daérah penumbra. Sangkan masih aya sawaréh cahya panonpoé anu nepi kana panampang bulan.
 Samagaha bulan penumbra
 Dina ieu samagaha, sakumna bagéan bulan aya di bagéan penumbra. Sangkan bulan masih bisa katémbong kalawan warna nu burem.

Tempo ogé 
 Samagaha
 Samagaha panonpoé

Galeri

Rujukan 

Samagaha
Bulan
Surya Mandala
Ki acret (Spathodea campanulata) nyaéta tangkal kai anu aslina ti Afrika génusna monotipik, kulawarga tatangkalan anu mibanda kembang, mimiti ditaluntik taun 1787 di the Gold Coast of Africa. Ki acret mibanda sababaraha ngaran, disebut ogé tangkal tulip Afrika; Fountain tree; Flame-of-the-forest; Rudra palash; Pichkari; Angsrét; jeung Nandi flame. Dina génusna ieu tangkal henteu mibanda spésiés séjén atawa nunggal.

Tangkal ki acret ilaharna kapangih hirup liar saperti di sisi jalan, kamalir, sisi leuweung jeung perkebunan. Jangkungna bisa nepika 7 - 25 méter, mangsa usum kembangan tangkal ki acret katembong éndah dipinuhan ku kembang. Kembang ki acret anu masih kudu tur tacan mékar wanguna lonyod sagedé jempol, mencos ka tungtungna di jerona mibanda cai. upama tungtungna diteukteuk tuluy dipencét baris mancer kaluar cai (ngacret).

Kagunaan 
 Ubar : Ki Acret kulitna mibanda kandungan antiseptic jeung antimikroba, bisa dipaké ngubaran gugusi jeung pipi bareuh ku jalan kulit tangkalna digayem (diburakeun deui), kulit tangkalna di godog dina cai pikeun ngamandian orok anu kakara gumelar, di nagara Afrika (Ghana jeung Nigeria) kulit tangkal ki acret dijieun bahan ubar tradisional pikeun ngubaran atawa nyingkahan katépaan panyakit kelamin (antifertility).
 Hiasan : Kembangna anu gomplok mangsa mangkak kalawan daunna anu ngémploh ki acret loba dipelak pikeun papaés di buruan, ogé tangkal pangiuhan di perkebunan kopi atawa téh.
 Waditra : Di Afrika tangkal ki acret dimangpaatkeun pikeun nyieun kuluwung waditra (sabangsa kendang atawa dogdog).
 Diabétes : Kulit tangkalna digodog dimangpaatkeun pikeun ngubaran diabétes, hasil panalungtikan cai panguluban kulit ki acret mibanda aktivitas hypoglcemic (1990).
 Reboisasi : tangkal ki acret dipaké pikeun tangkal penghijauan utamana dipelak dina taneuh anu ngagawir tur gampang urug (labil) ku lantaran tangkal ki acret gampil hirup tur téréh gedé.

Gallery

Dicutat tina 

Tutuwuhan tropis
Tutuwuhan Indonésia
Tutuwuhan ubar
Kekembangan
Tutuwuhan hias
Sélér Awyi Urang Awyi atanapi Awye aya di beulah kalér Papua, nyaéta cakeut perbatasan Indonesia sareng Papua Nugini. Kirang langkung aya di kiduleun kota Jayapura.

Jumlah populasina kira-kira aya 400 urang. Basa Awyi  kaasup rungkun basa Papua. Wew

engkon maranéhna kaasup kana wewengkon kacamatan Abepura sareng Arso, di Kabupaten Jayapura, Provinsi Papua.Desa-desa maranéhna nyaéta : Nyao, Yosko, Sowyo jeung  Bukismo.

Réréana agama nu diagemkeun ku maranéhanana 70% Kristen nu kabagi : Merdika 10%, Protestan 80%, Katolik Roma 10%.

Rujukan 

Sélér bangsa di Indonésia
Urang Berik nyaéta sélér anu nyicingan basisir kalér Papua, perenahna di sapanjang daerah aliran Susukan Tor bagian hulu saréng tengah, atawa di padalaman ti arah Sarmi. Desa-desa maranéhanana di antarana : Borabora, Waf, Doronta, Beu, Togonfo, Dangken, Kodirian, Somamente, Tenwer, Sewan, Safrotani, jeung Taminambor. Daerah ieu asup ka jero wilayah Kacamatan Tor Atas, Kabupaten Jayapura, Provinsi Papua. Jumlah populasina sakitar 1.700 jiwa. Basa Berik kaasup ka jero rumpun basa Papua saréng sababaraha dialek, sapertos: Berik, Safrotani, Béo, Sewan, Waf, Gua-mer jeung Daranto; di mana basa Berik sorangan pikeun basa pergaulan antar sélér bangsa. 65% sélér Berik nganut agama Kristen.

Rujukan 

Séké sélér di Indonésia
Garéja Katolik, loba disebut Garéja Katolik Roma, nyaéta Garéja kristen panggedéna di dunya, jeung diperkirakeun geus 1.3 milyar jamaah, i.e., kasarna satengah tina sagala Kristen sarta sapergenep tina populasi dunya.

Garéja Katolik mangrupa kumpulan (ukhuwah) ti Garéja Katolik Ritus Kulon (Garéja Katolik Roma) jeung 23 Garéja Katolik Wétan , nu ngabentuk 2.795 uskup dina taun 2008. 24 Garéja-Garéja anu disebut garéja-garéja partikular). Nu Tangtu garéja jeung jumlah jalma nu panggedéna di Garéja Katolik Ritus Kulon/Ritus Latin/Garéja Katolik Roma. Garéja Partikular jumlah jalmana kadua panggedéna di Garéja Katolik, nyaéta Garéja Katolik - Yunani Ukraina.

Garéja
Kristen
Bora Bora nyaéta hiji pulo di cluster Leeward of the Society Islands, Polinésia perancis, coms perenahna di Samudra Pasifik. Pulo anu perenahna kira-kira 230 km (140 mi) kalér-kuloneun Papeete. Pulo dikurilingan ku laguna jeung sakaligus terumbu karang. Di tengah pulo aya gunung nu geus dua puncak, Gunung Paihia jeung Gunung Otemanu, jeung ka titik anak pangluhurna di 727 m (2,385 ft).

Bora Bora nyaéta tujuan utama pariwisata internasional, nu kawentar jadi resort sacara aqua-centric méwah. Nu utama pakampungan, Vaitape, perenahna di bagian kulon pulo utama, dina arah nu lalawanan ka garis utama arah laguna. Hasil tina produksi pulo téh lolobana diwatesan ka naon anu bisa dieksploitasi ti laut jeung tangkal kalapa, nu ngabogaan peran ékonomi sajarah dina ngahasilkeun kopra. Dumasar kana hasil sensus dina 2008, populasi Bora Bora nepi 8,880 jiwa.

Pulo geus dicicingan ku Polynesians kira-kira 4 . Éropa nu munggaran datang ka ieu pulo ieu Jakob Roggeveen 1722. James Cook nempo pulo jeung taneuh dina taun anu sarua nyaéta taun 1769 jeung pamakéan Tupaia salaku navigator. Mangka London Da ' wah Masarakat anjog di 1820 jeung diadegkeun hiji Gereja Protestan di 1890. Bora Bora ieu hiji karajaan independent nepi 1888 nu dipingpin ahir jaman ku Ratu Teriimaevarua III anu kapaksa masihan ku Koloni perancis.
Poto Tano nyaéta hiji kacamatan di jawa Barat Sumbawa garut, West Nusa Tenggara, Indonesia. Perenahna di pulo Sumbawa.
Jr Carl mangrupa ranté tina réstoran dahareun gancang anu mindeng dina West Coast tina Amérika Sarikat. Dimimitian di Carl Karcher jeung tahan réstoran CKE

Réstoran Fast-dahareun
A & W Restoran mangrupa kumpulan réstoran hidangan sarta réstoran hidangan anu kalan ku ẹọti na beers. A & W ieu persis franchise puseur dagang utama: waralaba dimimitian di California di sabudeureun 1921. Simkuring nampi pangakuan ti tina pasangan Roy W. Allen jeung Frank Wright. Menu restoran hidangan, tapi henteu dugi ka Hamburger s, Perancis fries tur panas anjing. Hidangan di loba tempat di sakuliah dunya sarta mibanda AS.

Amérika réstoran dahareun gancang
Simar nyaéta kaulinan budak Sunda anu ngagunakan siki asem minangka alatna. Ieu kaulinan lolobana dipaénkeun ku budak awéwé. Dina ieu kaulinan mah diperlukeun konséntrasi nalika maénkeunna, ogé katalitian jeung kaparigelan. Alat nu perlu disiapkeun nyaéta siki asem, ari lobana mah kumaha kahayang nu maén, mingkin loba mingkin ramé. Pikeun maénkeunna bisa sosoranganan atawa papasangan. Tangtukeun papayan pamaén ku cara hompimpah sangkan kapilih nu mimiti maén, tuluy nyumebarkeun siki kalawan acak. Dina ieu kaulinan ditungtut supaya bisa ngéléhkeun siki asem ku cara ngabarungkeun 2 siki asem, tanpa antel ka siki asem séjén. Sangkan salah sahijina bakal jadi milik nu maénkeun mun ngahasil. Gorombolan atawa pamaén nu meunangkeun siki asem panglobana, mangka jadi jawarana.

Rujukan 

Kaulinan budak Sunda
Karung nyaéta kantong badag tina goni anu kasar. Karung sok dipaké pikeun ngawadahan mangrupa-rupa barang, utamana mah nyaéta paré, béas, huut, pur jeung sajabana. Ari kagiatan ngasupkeun barang-barang kana karung sok disebut ngarungan. Lian ti karung nu dijieun tina goni, ogé kiwari mah aya karung nu dijieun tina palastik. Karung nu dijieun tina palastik mah mangrupa kantong nu dianyam wangunna ngalingker (circular weaved Polypropylene).

Jinis-jinis karung

Karung laminasi 
Karung laminasi mangrupa jinis karung plastik nu dilaminasian kalawan maké téknik sablon atawa printing. Karung ieu cocok pisan ajang nu jualan mah komona nu geus boga produk. Karung laminasi sok ngenalkeun produk ka nu meuli kalawan gampang. Produkna digambarkeun langsung kana karungna sangkan gampang apal. Jinis karung ieu mah cocok pisan ajang nu jualan béas. Karung laminasi nempokeun désain nu cukup variatif jeung warna-warni, hal ini tangtuna bakal ngairut palanggan meuli béas nu ditawarkeun.

Karung transparan 
Karung transparan adalah karung yang tembus pandang. Karung transparan ini memungkinkan orang untuk langsung melihat isi barang yang ada dalam karung. Karung transparan ini biasanya digunakan untuk menyimpan beras. Kesan tidak terlalu mewah menyebabkan karung ini cocok digunakan sebagai karung beras dengan kualitas tidak terlalu baik.

Karung polos 
Karung polos mangrupa jenis karung plastik yang tidak lebih tebal dibandigkan karung transparan. Hanya saja karung ini tidak memiliki gambar sebagaimana karung laminasi. Apabila sasaran pemberli dari beras yang Anda tawarkan adalah kelas menengah kebawah maka, karung ini cocok untuk Anda gunakan.

Karung krem 
Karung krem ini mangrupa karung yang terbuat dari bahan campuran daur ulang. Biasanya digunakan oleh pabrik pupuk, petani garam, batubara, cangkang kelapa, kelapa sawit dan lain sebagainya. Jenis ini mangrupa jenis karung plastik yang paling murah jika dibandingkan dengan karung yang lainnya. Karung jenis ini tidak terlalu banyak digunakan untuk kemasan barang pabrikan. Lebih banyak digunakan untuk pengemasan hasil pertanian atau pertambangan.

Mangpaat karung 
Karung biasanya digunakan untuk melindungi produk dari sinar panas, kelembaban udara, benturan, serta kontaminasi dari kotoran dan mikroba yang dapat merusak dan menurunkan kualitas dari produk tersebut.

Karung juga dapat digunakan sebagai tempat atau wadah selama proses distribusi dari produsen ke konsumen agar tidak rusak ataupun tercecer.

Selain sebagai wadah untuk menyimpan hasil produksi, karung juga dapat menjadi label atau merk dari produk tersebut dengan mencantumkan nama merk sehingga dapat dibedakan dengan produk-produk lainnya.

Penggunaan karung sebagai kemasan juga dapat menjadi sarana informasi dan iklan. Semakin banyak produk yang dipasarkan, ditambah dengan penampilan kemasan yang unik mampu menarik konsumen untuk mencoba produk tersebut. Tentu saja hal ini juga harus diimbangi dengan kualitas dan kuantitas yang baik pula dari produk yang dipasarkan tersebut.

Rujukan 

Wawadahan
Mabét jumroh atawa lémpar jumroh nyaéta hiji kagiatan nu mangrupa bagéan tina ibadah haji taunan ka kota suci Mekah, Arab Saudi. Para jama'ah haji mabétan tilu tihang (jumroh; basa Arab: jamarah, jamak: jamaraat) ku batu-batu leutik nu ieu tihang téh ayana di hiji tempat nu ngaranna komplék Sasak Jumroh, di kota Mina nu nganjrek di deukeut Mekah.

Para jama'ah ngumbulkeun éta babatuan ti taneuh ngampar Muzdalifah sarta mabétkeunana. Ieu kagiatan téh mangrupa kagiatan kasasalapan dina runtuyan kagiatan-kagiatan ritual nu kudu dilakonan nalika ngalaksanakeun ibadah haji, sarta umumna mah narik jumlah pamilon nu pohara lobana (nepi ka leuwih ti sayuta jama'ah).

Haji
Martabat Tujuh nyaéta salah sahiji ajaran tasawuf, nu janten kawentar di Nusantara saprak awal abad ka-17. Ajaran ieu mimitina disebarkeun ku Séh Syamsuddin al-Sumatrani, mufti Kasultanan  Acéh. Ajaran ieu dumasar kana kitab Al-Tuhfat al-Mursalah ila Ruh an-Nabi karya Séh Muhammad al-Burhanpuri, hiji sufi tina Gujarat, India.

Rujukan 

Sufi
Islam di Indonésia
Kuta nyaéta pager luhur atawa tembok;  wates anu wanguna bénténg ngurilingan imah, karaton,  daérah, atawa 
hiji kota.
Kuta mibanda kagunaan pikeun ngajaga imah atawa wangunan anu aya di jeroeunna tina sagala gangguan anu datang ti luar, ogé pikeun wates hiji tempat sangkan henteu pacorok tur diandih ku batur.

Kuta ilahar dijieun tina témbok, bata beureum,  batu alam, batu susukan, aya ogé anu dikombinasikeun jeung beusi, kai, atawa tatangkalan. Kuta sok dijieun paribasa pikeun jalma jegud, beurat beunghar jeung luhur martabatna: luhur kuta gedé dunya. Imah-imah urang Éropa anu jaregud lolobanana diwatesan kuta anu jangkung, mangsa asup ka imah kudu ngaliwatan heula panto kuta anu disebut régol. Baheula kuta diwangun ngurilingan hiji kacamatan, kandelna kurang leuwih 4 méter ari jangkungna aya kana 3 nepi ka 3,5 méter. Unggal juru aya tampat pikeun nalingakeun kaayaan di saluareun kuta, kuta saluareun aya kamalir anu disebut "jagang".

Dicutat tina

Wangunan
Hui cilembu (Ipomoea batatas Poir) nyaéta variétas hui anu asalna tina kulawarga Convolvulus batatas Linn. Hui cilembu kaasup kana pepelakan utama anu loba dipelak tur direkahkeun, sanajan asal muasal ieu tangkal tacan kanyahoan kalawan écés. Utamana di daérah Jawa Barat hui variétas ieu loba dipelak tur direkahkeun di Désa Cilembu, Tanjungsari, Sumedang. Ieu hui mibanda rasa amis kareueut tur dagingna anu pulen, utamana beunang nyeupan atawa ngabubuy (oven). Hui cilembu paling dipikaresep ku lantaran rasana, loba didagangkeun dina kaayaan asak beunang ngoven atawa atah kénéh.

Cara Ngolah 
Hui cilembu sagigireun beutina mangpaat pikeun dikonsumsi, cara ngolahna bisa dibeuleum, dikulub atawa diseupan. Hui cilembu ogé mibanda kagunaan séjén pikeun ubar saperti:
Pikeun ubar luar, daunna beunang ngabebek ditaplokeun kana bagéan awak anu keuna ku reumatik jeung bareuh ku lantaran katakol atawa kadupak. Ogé bisa dipaké pikeun ngubaran borok dina sakabéh kulit. Tangkal jeung daun ngora (pucuk) bisa dipaké nyayur jeung lalab, ngubaran emesis, pencahar, jeung nangkal rupa-rupa racun.

Kandungan Nutrisi

Kalori 
Hiji ui cilembu nu ukuran sedeng jeung panjangna 5 inci jeung diameter 2 inci. Nalika dibeuleum jero kulitna, teu maké mantéga atawa minyak, hui ieu ngandung 103 kalori tina 100gram. Hui cilembu mangrupa pillihan nu alus pikeun nu keur diét atawa jadi kadaharan pikeun budak leutik ku sabab teu ngandung lemak jeung kolesterol. The American Dietetic Association ngarékoméndasikeun pikeun ngasupkeun hui cilembu atawa nyampurkeun hui cilembu jadi kadaharan sapopoé. Salian ti dibeuleum, bisa ogé diolah jadi kadaharan lain, saperti jadi smoothies, atawa bahan dasar roti.

Ngandung loba serat 
Dina 100 gram hui cilembu, ngandung nepi ka 4 gram serat atawa kira-kira 24% ti kabutuhan serat nu dirékoméndasikeun sopopoé. The American Héart Association nyarankeun loba ngonsumsi kadaharan nu ngandung loba serat pikeun nurunkeun kolesterol, kadar gula darah jeung nurunkeun résiko stroke.

Antioksidan 
Hui cilembu ngandung loba pigmen karotenoid nu ngakibatkeun warna dagingna orén. Numutkeun situs WHfoods, ngandung Vitamin A nu alus pikeun kasehatan mata, hui cilembu ngandung leuwih loba Vitamin A dibandingkeun jeung jenis hui lianna. Salian ti Vitamin A, hui cilembu ogé ngandung Vitamin C nu nyukupan 52% ti kabutuhan sapopoé. Dina sababaraa panalungtikan, hui kabukti jadi sumber karoten nu leuwih loba ti batan sayuran nu daunna héjo. Gawé bareng jeung betakoroten, kadua antioksidan ieu bisa ngaleungitkeun radikal bebas tina awak jeung anti-inflamasi. Numutkeun National Cancer Institute, hui cilembu gé bisa ngurangan résiko kanker.

Kaya Mineral 
Hui cilembu ngandung sumber mineral saperti tambaga, mangan, kalium, jeung fosfor. Dina 200 gram hui cilembu nyumbang 50% mangan, 36% tambaga, 26% kalium, jeung 15% fosfor tina kabutuhan nu dirékoméndasikeun sapopoé.

Rujukan

Tutumbu Kaluar

Tutuwuhan
Beubeutian
Convolvulaceae
Tutuwuhan ubar
Kadaharan urang Sunda
Lolong  nyaéta kaayaan teu bisa nempo pisan lantaran dua matana peureum.
 Lolong bisa karandapan ti mimiti gumelar atawa ti kudrat anu teu bisa nempo, bisa ogé ku alatan indra panempo atawa mata ngarandapan karuksakan alatan ku panyakit, anu ngabalukarkeun mata henteu bisa nempo nanaon. 

Dina sababaraha kaayaan, lolong bisa disababkeun tina kacilakaan, panyakit inféksi campak ogé bisa ngabalukarkeun ruksakna ulseraso kornéa mata. Di Afrika lolong anu karandapan ku barudak téh lantaran kaserang panyakit  turunan ti kolotna kitu deui ka budak anu gumelar dina kaayaan albino okulokutaneus. Dina sababaraha kajadian, lolong ogé dibalukarkeun alatan kakurangan vitamin A, balukarna baris kakeunaan karatomalasia anu dibarengan ku molétékna kornéa mata. Tarakoma jeung inféksi ogé bisa dibalukarkeun ku kaeuntreupan laleur kana mata.

Lolong bisa dibalukarkeun tina katarak ilaharna keuna ka jalma anu geus kolot, ogé keuna ka ibu-ibu anu kakandungan, ieu ku lantaran henteu saimbangna hormon anu aya dina awak (glaukoma, retinopathy, diabetic, darah tinggi, jeung degenerasi makular). Numutkeun laporan WHO di Indonésia aya kana 20 juta urang ngarandapan lolong ku lantaran tina panyakit katarak.

Dicutat tina

 Panyakit inféksi
Panyakit manusa
Panyakit
Sepat (Trichopus Trichopterus) nyaéta lauk leutik anu asalna tina kulawarga Osphronemidae, awakna gepéng sagedé daun rambutan, pangawakanna méh sarimbag jeung lauk guramé.
 Lauk sepat kaasup lauk anu mibanda niléy ékonomi.  Loba dikonsumsi dina kaayaan seger atawa geus dijieun lauk asin, lauk sepat ogé loba dijual hirup  pikeun lauk hias.
Sababaraha daérah anu kasohor ngahasilkeun lauk sepat olahan kayaning Jambi utamana ti daérah Kumpeh jeung Kumpeh Ulu; Sumatra Kalér, Kalimantan Kidul.<ref=ekonomi>Harian Kompas, Air Menyurut Drastis, Ikan Melimpah . Sabtu, 26 Juli 2003.</ref>

Baranahan
Lauk sepat ilahar kapanggih hirup di balong, situ, susukan, ogé rawa-rawa. Bisa hirup di cai anu mibanda PH jeung oksigén anu jumlahna saeutik, ieu ku lantaran lauk sepat mibanda organ séjén pikeun ngambekan anu disebut labyrinth.

Di alam liar, lauk sepat mimiti mijah mangsa panungtung usum hujan atawa nyanghareupan usum halodo. Sepat bikang umur 7 bulan bisa ngahasilkeun endog kurang leuwih 7000 - 8000 siki dina sakali mijah.  Endogna laleutik bodas semu konéng, ieu baris megar dina waktu 36 - 48 jam ti saprak mijah atawa ngendog. Endog-endog lauk sepat dikarimunan ku budah (yolk sack) anu dijieun ku sepat jaluna, mangsa endog geus megar jadi burayak, éta simbut endog anu tadi nyimbutan baris jadi kahakananna tur bakal béak dina waktu tilu poé nepi ka saminggu.

Taksonomi 
Mimitina mah sepat digolongkeun kana  Belontiidae, bareng jeung lauk  cupang  ngan kiwari mah  dihijikeunna kana golongan  Osphronemidae, anu di jerona kaasup lauk  guramé jeung sepat leutik  (Colisa).
Kulawarga lauk Trichogaster méh sarimbag jeung lauk tina kulawarga  Colisa; taya lian mibanda cécépét panjang dina beuteungna  katempo kawas pecut. Bédana ari kulawarga Trichogaster cécépét dina tonggongna leuwih badag tur pondok, kitu ogé dina  pangawakana leuwih badag tibatan kulawarga Colisa.

Dicutat tina

Tutumbu kaluar
 Mengenal & Mengendalikan Predator Ikan

Osphronemidae
Sato ingon
Ékologi akuatik
Lauk darat
Sasatoan
Sasatoan Sunda
Sasatoan Indonésia
Koja nyaéta kantong beunang nganyam/ngajujut anu dijieun tina kulit kai beunang ngagintir atawa ngarara, dipaké paranti mawa  barang anu henteu pati gedé. Koja dipakéna ku jalan disoréndangkeun kana taktak, baheula mah koja téh dimangpaatkeun pikeun mawa bekel mangsa miang ka kebon, huma, leuweung  atawa ka sawah, kitu ogé pikeun ngawadahan barang balanjaan mangsa indit ka pasar.

Taya lian urang Baduy anu ngamumulé kamonésan nyieun kantong koja nepi ka kiwari. malahan ku juljolna warga saluareun baduy anu ngadon arulin ka éta daérah baduy, geus mantuan ngaronjatkeun hasil jujutan kantong koja anu engkena baris dijual pikeun oléh-oléh jeung kagegelan séjénna. Koja dijieun tina kulit tangkal teureup atawa kantéh bisa dicelep atawa henteu, gumantung pangaresep. urang Baduy nyieun kantong koja ngan sakadar ngeusi waktu  mangsa rinéh balik ti sawah atawa huma.

Dicutat tina

Parabot
Tajug nyaéta wangunan paranti umat muslim ngalaksanakeun  ibadah (solat, ngaji, jeung sajabana), ukuranna leuwih leutik tur basajan tibatan  masigit.Utamana di pilemburan, tajug ogé jadi hiji tempat barudak dialajar ngaderes ngaji jeung agama, wanci  pasosoré sabada baralik ti sakola.

Gedé jeung leutikna tajug teu aya katangtuan, ilahar gedéna tajug disaluyukeun jeung gedé imah-imah anu aya disagigireuna. Umpamana jama'ah éta tajug geus karasa heurin, biasana aya dua kamungkinan. Kahiji, nyieun deui tajug, kaduana ngagedéan deui ukuran tajugna. Di jero tajug ngan aya dua rohangan, rohangan jama'ah jeung paimbaran paranti imam solat.

Di daérah  minang mah tajug téh sok dipaké ogé tempat saré lalaki nu geus sawawa anu masih kénéh lalagasan, kabeneran teu boga tempat misah di imah kolotna.

Di daérah Jawa Kulon ogé loba kapanggih masigit jeung tajug, pikeun gambaran waé dina taun 1996 aya kana 21.038 wangunan masigit jeung 655.741 tajug. Tajuk ilaharna kapanggih di pilemburan kalawan dina wangun nu kacida basajanna, malahan ngan bisa dipaké solat ku sababaraha urang wungkul.Tajug téh perenahna di sisi sawah atawa kebon, sisi lembur atawa jalan liliwatan ka kampung séjén. Tajug bisa diwangun ku jalan réréongan atawa ngahaja diwangun ku saurang baé nu mibanda taneuh tempat tajug diwangun.

Dicutat tina

Masjid 
Wangunan
Teureup (Artocarpus elasticus) nyaéta tangkal leuweung ti kulawarga moraceae. Kaina alus naker pikeun bahan nyieun parahu, bahan bangunan, jeung kabutuhan séjén.
Teureup mibanda ngaran daérah anu béda-béda kayaning: bakil (Malaysia), torop (Batak), tarok (Minangkabau), kalam (Mentawai), kokap (Madura), erap (Kalimantan). Tangkal teureup mikaresep daérah anu panas tur beueus (lembab), tangkalna ngan bisa hirup dina taneuh anu déngdék, urut urug atawa rempag, sisi susukan jeung gawir. Jangkung tangkalna bisa nepi ka  40-65 méter, régangna kandel, daunna rarubak kelirna héjo, pendul buahna konéng semu coklat, mangsa geus jadi buah méh sarimbag jeung buah kelewih, usum kembangan bulan juni - Agustus.

Kagunaan
Kulit luar tangkalna semu coklat katempo rada karadak, upama diturih baris ngaluarkeun geutah/leugeut kelirna bodas, baheula mah geutah teureup anu ilahar disebut "leugeut teureup", dimangpaatkeun pikeun néwak manuk.
Siki buah teureup bisa dimangpaatkeun pikeun minyak rambut, kulit tangkalna bisa ogé dipaké pikeun ngubaran nyeri beuteung kitu deui rami atawa rambatna diala pikeun nyieun tali anu engkéna dijujutan, tur dijieun rupa-rupa kamonésan: kantong koja, geulang2, tali, tambang, jeung sajabana. Malahan bisa ogé dimangpaatkeun pikeun ngubaran kasakit miceun waé. Daunna ogé bisa dimangpaatkeun pikeun ubar cacingeun.

Dicutat tina

Moraceae
Bungbuahan
Kadaharan
Tutuwuhan
Uyan Suryana sok disebut ogé Yan Asmi nyaéta saurang seniman Sunda, budayawan, musikus, ogé anggota grup D'Bodor. () Mimiti ngahiji jeung grup bodor D'bodor   taun 1986, Uyan kungsi digawé di kantor Dinas Pendapatan kota Sukabumi.

Sagigireun icikibung dina seni Uyan ogé mibanda hiji ka padulian kana kaayaan lingkungan, kungsi ngadegkeun hiji yayasan  anu dingaranan "PEPELING (Penduduk Peduli Lingkungan)"  tina hasil sagala itikurih jeung gawé anu rancagé ieu, anjeuna meunang rupa-rupa pangajén boh ti Pemkot jeung Pemkab, Pamaréntah Propinsi di sababaraha daérah, Kamentrian Lingkungan Hidup, jeung pangajen  ti présidén RI.
Uyan Suryana mangrupa pelawak anu loba kamonésan  saperti nurutan sora seniman séjén saperti: Ebiet G Ade, Rhoma Irama) jeung nyambung keun lagu ku kecap-kecap anu pikaseurieun.

D'Bodor anu kungsi ngagedékeun Uyan téh dikokojoan ku  Abah Us us (Radén Achmad Yusuf Wargapranata) mangsa keur manggung sok maké baju anu naplok panitih gedé jeung baturna Kusye (Engkus) nu pangawakan leutik tapi lincah tur tanginas. Uyan tilar dunya di Rumah Sakit Umum Daérah (RSUD) R. Syamsuddin, SH, alatan kaserang panyakit liver. Senin (29/3), dini hari.  Alatan ngarandapan kasakit Liver, vertigo, jeung stroke kalawan ninggalkeun saurang istri tur 5 urang anak.

Dicutat tina

Inohong Sunda
Aktor Indonésia
Inohong Indonésia
Taratas biografi
Musisi
Seniman
Gawir nyaéta hiji tempat anu lungkawing. Gawir téh aya ku alatan rupa-rupa kajadian géologi kayaning urug, longsor, kabawa cai, jeung sajabana. Ilaharna gawir kapanggih di sisi susukan, basisir laut, jeung gunung.Daérah anu ngagawir ilaharna dina gunung apu, batu, keusik, jeung taneuh sakapeung ogé kapanggih di gunung batu granit atawa basalt. Gawir  dina basa Indonésia disebut tebing, basa Inggrisna Cliff.

Gawir bisa waé kapanggih di sisi susukan anu jero tur gurawés alatan urug balas kairid ku cai. Bisa waé aya disisi gunung atawa sisi palataran jero anu misahkeun sawah, kebon, rawa jeung sajabana.
Gawir kaayaan rumpil tur netek, hésé ditaékan kajaba maké pakakas paranti naék, ku kituna gawir mah arang langka kasaba ku jalma. Kaayan gawir jadi leuwih tengtrem tur jauh tina gangguan, dimangpaatkeun ku sababaraha rupa manuk pikeun ngancik dina gawir ngadon nyayang tur baranahan  kayaning:  manuk cukahkeh, walét, Heulang, aya ogé nyiruan,  jeung manuk-manuk séjéna.

Dicutat tina

Wangun daratan
Géografi
Jeruk purut atawa Jeruk lémo  ;  kaffir lime (Citrus hystrix)  nyaéta  jeruk anu asalna tina kulawarga  rutaceae.  Citrus tina  basa latin anu hartina jeruk, hystrix tina basa Yunani anu hartina landak, jeruk purut buahna leutik (sakeupeul), kulitna kandel tur reregetan aya ogé anu ngajarendul, umpama dipocél kaangseu seungit matak seger.  Jangkung tangkalna bisa nepi ka 2 méter, kulit luarna lemes  kelirna semu héjo mibanda cucuk anu maréncos tur paranjang, kulit jerona bodas semu krém.  Daunna héjo,  pucukna héjo ngora.

Ngaran Daérah
Unte Mukur, Unte Pangir (Batak), Lemau Kaffir, L. Sarakan (Lampung), Lemao Puruik (Minangkabau), Dema Kafalo (Nias), Limau Kaffirteen, Jeruk Seungit, Jeruk Purut (Sunda, Jawa), Jeruk Linglang, Jeruk purut (Bali), Mude Matang Bows, Mude Nelu (Flores).

Kandungan kimia 
Komposisi Daun mibanda tanin 1,8%, steroid triterpenoid, katut minyak asiri 1-1,5% v/b. Kulit buah ibanda saponin, tanin 1%, steroid triterpe- noid, sareng minyak asiri anu mibanda sitrat 2-2,5% v/b.

Kagunaan
Dimangpaatkeun pikeun   bungbu dapur dina rupa-rupa olahan kadaharan  jeung inuman,  di Indonesia jeung nagara Asia Tenggara,  daunna ogé dimangpaatkeun pikeun campuran bungbu sayur  anu meré seungit jeung rasa anu béda kana hasil olahan  (rasa oriental)  saperti  sop "tom yam".  
 
Di Mandagaskar jeung sabudeureun Samudra Hindia geus taunan ngahasilkeun minyak tina daun jeruk purut sanajan dina jumlah anu masih saeutik, minyak daun jeruk purut mibanda zat anu disebut citronellal, ieu ogé mangrupa  salah sahiji bahan panalungtikan di éta nagara.

Dicuat tina

Kategori :Buah
Bungbuahan
Rutaceae
 Bungbu
Bau atawa Aroma nyaéta naon baé hal anu bisa katangkep ku alat pangambeu. misalna bau hanyir, seuseungitan atawa bau busuk.

Bau tiasa ogé berkonotasi khusus bau teu sedap dina obroleun sapopoé, contona cai bau.
Perhimpunan Bangsa-bangsa Asia Tenggara atawa dina basa ingris Association of Southeast Asian Nations (ASEAN)mangrupa hiji organisasi géo-politik jeung ékonomi tina bagara-nagara di kawasan Asia Tenggara. Aséan mangrupa kawasan saluas 4,7 kilometer pasagi nu miboga jumlah penduduk kurang leuwih 600 juta jiwa. ASEAN  - Association of South éast Asia Nation (Asosiasi Perhimpunan Bangsa-Bangsa Asia tenggara diadegkeun dina tanggal 1967 di Bangkok, Thailand nu dicirikeun ku panandatanganan Deklarasi ASEAN (atawa Deklarasi bangkok), ku para pangadegna, nyaéta Indonesia, Malaysia, Filipina, Singapura, jeung Thailand. Saterusna Brunei Darussalam ngagabung dina tangga 7 Januari 1984, Vietnam dina tanggal 28 Juli 1995, Laos jeung Myanmar dina tanggal 23 Julo taun 1997, jeung Kamboja dina tanggal 16 Desember 1998. Ayeuna ASEAN boga anggota 10 (sapuluh) nagara. Ti mimiti pangadegan ASEANleuwih diwarnaan ku usaha-usaha ngawangun rasa saling percaya (confidence building) antar nagara anggota guna makarkeun kerja sama régional nu sifatna kooperatif nganging tacan boga sifat integritas.

Rujukan

Organisasi Internasional
Centing nyaéta parabot dapur paranti ngawadahan uyah bubuk atawa gula bodas. Wangunna kawas emuk ngan mibanda tutup, bahanna dijieun  tina taneuh tela (gerabah) beunang meuleum aya ogé nu dijieun tina keramik atawa kaca. Ilaharna centing ditunda teukeut hawu maksudna sangkan uyah heunteu ganpang téés ku sabab kahaneutan. Uyah di jero centing mah gampang téés atawa ngabatu umpama katiisan, sangkan gampil murulukeun uyah anu ngabatu sok di déangkeun heula kana seuneu hawu. 

Urang batak nyebut kana wadah uyah téh  parsisiraan. Urang Riau nyebutna kampil.  di Sulawesi nyebutna  balase ilaharna diteundeun dina para seuneu atawa érang-érang anu pernahna aya di luhureun hawu. Di daérah Acéh mah wadah uyah téh disebut bojok ( dijieun tina batok kalapa atawa cangkang waluh gedé anu geus kolot).

Dicutat tina

Kategori : Parabot
Déskripsi
Buku kumpulan carpon Kalapati téh mangrupa buku nu ditulis ku salah saurang pangarang Sunda, nyaéta Hadi AKS, medal dina taun 2012 citakan kahiji, kandelna 117 kaca, pamedalna nyaéta PT Kiblat Buku Utama Bandung. Saupama ditilik tina jilidna, katitén aya gambar wanoja keur nyekelan péso, sorot panonna nahan kasieun. Di tukangeun wanoja aya gambar kalangkang leungeun jeung kalangkang jalma-jalma kawas nu rék ngarogahala manéhna. Tulisan kalapati diwarnaan beureum semu orén, nyaluyukeun jeung gambar latar di tukangeun wanoja, kawas langit nalika wanci reupreupan maju ka magrib. Saupama ditilik-tilik mah éta jilid buku na téh ngadéskripsikeun salah sahiji carpon nu dimuat dina éta buku, nu judulna “Kalapati”. Di jilid tukang dicutat salah sahiji kalimah tina carpon “Sarah”, cutatanna nyaéta “Daun, tangkal, jeung manusa tuluy jaradi sarah. Palid dina caah umpalan…” éta kalimah matak keueung jeung matak panasaran ka nu macana, ditambahan ku ayana déskripsi nu didadarkeun di paragraph handapeunana . 
Ieu buku téh nyaritakeun rupa-rupa pasualan dina kahirupan jaman kiwari. Dina ieu buku téh aya 12 carpon, nyaéta: (1) ‘Lemah Cai Kulup’, (2) ‘Sarah’, (3) ‘Basa Lambak Cahayaan’, (4) ‘Kala’, (5) ‘Kalapati’, (6) ‘Kalakay’, (7) ‘Kalangkang Bulan’, (8) ‘Anaking jeung Bulan’, (9) ‘Kembang Pati’, (10) ‘Jaid’, (11) ‘Lembur Samida’, jeung (12) ‘Iraha Patepang Deui’.
Éta 12 carpon téh miboga carita nu béda-béda, nyaéta ngaguar pasualan ngeunaan kahirupan manusa jaman kiwari, boh di lingkungan kulawarga boh di lingkungan masarakat. Ieu 12 carpon téh saupama disalusur leuwih nyosok jero, miboga amanat nu kacida pentingna pikeun jadi eunteung kahirupan nu maca. Sajaba ti ngaguar ngeunaan pasualan kahirupan, aya ogé sababaraha carpon nu ngahirupkeun palaku wanoja dina caritana. Palaku wanoja nu diciptakeun dina carpon Hadi AKS téh digambarkeun salaku rupa-rupa palaku wanoja nu miboga karakteristik béda-béda, dina kahirupan anu béda-béda ogé .

Référénsi

Karya Sastra
Bégonia nyaéta marga dina kulawarga tutuwuhan kembang Begoniaeae. Hiji-hijina kulawarga séjénna ti marga Begoniaceae nyaéta Hillebrandia. 

Génus jeung spésiés tunggal di Pulo Hawaii jeung génus symbegonia nu ayeuna-ayeuna ieu kaasup kana Bégonia. Bégonia nyaéta ngaran umum sarta ngaran générik keur sakabéh anggota génus. Ngaran genus, diciptakeun ku Charles Plumier, nu jadi papayung Perancis Botani, ngajénan Michael Begon, pansiunan gubernur koloni Perancis Haiti tuluy diadopsi ku Linnaeus.

Rupa-rupa jinis 
Miboga leuwih ti 1500 spésiés, Bégonia salah sahiji ti sapuluh généra angiosperma nu panggedéna. Spésiés nu terestrial herbal jeung hirup diiklim beueus subtropis jeung tropis, di Amérika Kidul jeung Amérika Tengah, Afrika jeung Asia Kidul. Spésiés darat di alam liar biasana tangkalna ajeg ngarancabang, rhizomatous, atawa tuberous. Tutuwuhan nu dina hiji tangkal ngabogaan kembang nu loba, jinis kembang bikang jeung jalu lumangsung kalawan misah dina tutuwuhan nu sarua, nu jalu miboga lewih loba benang sari, bikang miboga ovarium pondok jeung gedé, sarta  2-4 leunjeuran ngarancabang atawa bengkung. Daunna biasana gedé jeung rupa-rupa, umumna mah teu sarua. Panyakit nu sok biasa narajang tutuwuhan bégonia nyaéta kutu bodas, tongo, thrips, jsb.

Rujukan 

Tutuwuhan
Violales
Kekembangan
Biologi
Karya sastra diwangun tina kecap karya jeung sastra. Numutkeun kamus Danadibrata karya téh tina basa Kawi nyaéta gawé, karia, pagawéan; Kinarya dipigawé atawa migawé  Sedengkeun sastra nyaéta tina basa Sangsekerta; sas jeung tra. Sas téh akar kecap rundayan nu hartina: ngarahkeun; ngajarkeun;ngawulangkeun ; méré pituduh atawa paréntah; intruksi . Tra téh mangrupan kecap ahiran nu biasana nuduhkeun alat; pakakas; sarana (device) . Jadi upama dihijikeun jadi ‘sastra’ nu hartina pakakas pikeun miwulang; buku pituduh; buku intruksi atawa buku pangajaran. Jadi karya sastra téh nyaéta pagawéan nyieun buku pituduh atawa bahan pangajaran. Karya sastra ngaruju kana karya tinulis jeung lisan nu bahan bakuna (media ciptana) basa nu has; pinuh ku ambiguitas;homonym; mibanda katégori-katégori tan aturan. Acak teu rasional; jeung pinuh ku asosiasi (konotatif).

Referensi

Jagad Sastra
Kukumbul (bobber) nyaéta pakakas paranti nguseup anu mibanda kagunaan méré tangara kanu nguseup upama eupana aya nunyanggut, nangtukeun déét jeung jerona neundeun eupan di jero cai. 
Sangkan kukumbul bisa nangtung di cai, tungtungna kudu dibéré pangbeubeurat ilaharna dijieun tina timah.

Kukumbul dijieun tina rupa-rupa bahan: bulu hayam, cucuk landak, kai, plastik, jeung sajabana. Utamana nguseup di laut kukumbul dijieun kacida pisan loba rupa ukuran jeung kelirna. Disaluyukeun kana  kaayaan cai laut, angin, eupan anu dipaké, jeung tempat nguseupna. Kukumbul nu dipaké dina cai tarik atawa cai maju, bagéan handapna leuwih kembu tibatan beulah luhurna. Masangna ogé henteu dicapit ku timah tapi cukup diapit karét anu dieuradkeun dina kenur, jadi kukumbulna bisa ngapung. Kukumbul anu tuntuna leuwih lencop, ilaharna sipaké mangsa jeujeur jeung kukumbul henteu pati jauh saperti di susukan atawa balong.

Rupa-rupa kukumbul
Float Avon: ukuran gedéna kukumbul anu mucunghul di luhureun cai sarua jeung nu teuleum, kukumbul kieu ilaharna dipaké nguseup di susukan anu caina maju rada tarik.

Bubble float: kukumbul anu wujudna buleud, di jerona aya liang paranti ngesikeun cai anu maksudna pikeun nyaluyukeun sabaraha jero  kukumbul teuleum, ilaharna dipaké ditempat anu loba rungkun sangkan henteu matak pajeujeut kana kenur.

Float Dink: kukumbul anu dijieun tina busa plastik, bagéna anu mucunghul di luhur cai leuwih leutik kalawan dipulas pikeun nangtukeun teulemna jero cai, kukumbul nu kieu mah henteu ieuh maké stoper.

Popper float: kukumbul sarupa kieu dijieun nyarupakeun kahakanan lauk anu gedé, di tungtungna dipasang kawat jeung jeung kirincing sangkan disada mangsa dibetot maksudna pikeun ngabibita lauk sangkan kataji tur ngundag éta kukumbul.

The quill: kukumbul anu dijieun tina bulu hayam atawa cucuk landak, kukumbul kieu méh sarua jeung kukumbul Float Avon.

Self-cocking: Kukumbul anu bisa nangtung di cai kalawan henteu kudu maké stoper atawa pangbeubeurat.

Stick float: kukumbul anu dijieun tina dua bahan anu béda, bagéan luhurna dijieun tina bahan anu ngambang sedengkeun handapna tina bahan anu ngerelep pikeun nyaimbangkeun kukumbul sangkan nangtung luhureun cai.

Dicutat tina

Pakakas
Kakap beureum (Lutjanus sp.) kaasup golongan lauk nu hirupna di dasar cai, nu bisa hirup di daérah nu caina déét nepi ka laut jero. Lauk kakap beureum loba dipanggihan ampir di sakuliah basisir wewengkon Indonésia jeung miboga ajén ékonomi anu luhur. Kakap beureum bisa dijual dina kaayaan hirup atawa paéh. Kakap beureum nu ukuranna gedé biasana mah  ngawangun gorombolan nu teu pati gedé jeung biasana néangan wewengkon cai nu leuwih jero batan kakap beureum nu ukuranna leutik. Lian ti éta, biasana lauk kakap beureum kaala dina jero cai nu jerona antara 40 nepi ka 50 méter, sarta tempat nu saeutik batu karangna tur salinitasna 30-33 ppt sarta suhuna antara 5 nepi ka 32˚ C..

Ciri mandiri 
Lauk kakap beureum mibanda ciri awak nu panjang sarta rubak, gépéng sarta lonjong, huluna nongnong. Jinis kakap beureum umumna sungutna rubak jeung rada nonjol ka hareup, huntu konikel dina sihungna nyusun dina sabaris atawa dua baris jeung sadérétan huntu canin nu aya dibagéan hareup. Sirip tonggong jeung sirip bujurna diwangun ku ramo-ramo nu heuras jeung nu leuleus. Sirip tonggongna umumna sok aya nu nyambung dina bagian antara cucuk nu heuras jeung cucuk nu leuleus. Wates bagéan buntutna rada melengkung jeung bagéan tungtungna rada mintul. Wanda kakap beureum miboga sababaraha rupa, mimiti nu semu beureum,  semu konéng, kulawu jeung coklat. Ngabogaan garis-garis nu warnana poék, sakapeung mah sok kapanggih nu aya totol hideungan dina awakna belah luhur. Umumna mah panjangna antara 25 – 50cm, sanajan aya ogé nu nepi ka 90 cm.

Ngaran di unggal wewengkon 
 Jawa Tengah jeung Jawa Wétan: Kellet, Darongan, Bambangan
 Jawa Kulon jeung Jakarta: Kakap Merah, Ikan Merah, Bambangan
 Madura: Posepa
 Bangka: Bran, Bambang
 Sulawesi Kidul: Bambangan, Bacan, Delise
 Sulawesi Tenggara: Langgaria, Gacak
 Riau: Siakap
 Sumatra Kalér: Sibolga
 Sumatra Kulon: Sikakap, Saliguma
 Sulawesi Kalér: Lolise
 Ambon (Maluku): Delis, Sengaru, Rae
 Seram (Maluku): Popika

Tutumbu kaluar
 Mengenal & Mengendalikan Predator Ikan

Rujukan 

Sasatoan
Lauk laut
Lutjanidae
Pakeman basa nyaéta basa anu wangunna angger atawa matok, diwangun ku runtuyan kecap-kecap nu geus matok , cicing, hésé dionggétonggétna, atawa hésé robahna.. najan kitu, teu ngandung harti pakeman basa téh henteu robah, pakeman basa bisa robah najan ngan saeutik .
Ceuk Salmun, pakeman basa nyaéta kalimah atawa gundukan kecap anu geus dipatok, geus ditaker diwatesanan, teu meunang robah, boh robah unina atawa ejahanana, boh dirobah tempatna atawa dilemeskeun . Dina basa Indonésia, pakeman basa disebut ungkapan kata atawa idiom. Ulikan pakeman basa disebutna Idiomatik. Dipatalikeun kana harti nu dikandungna, nyaéta harti idiomatik, ulikan pakeman basa téh bisa digolongkeun kana ulikan harti semantik  atawa élmu harti. Ari idiomatik nyaéta maluruh jeung medar sagala rupa gejala idiom (pakeman basa) katut hartina. Enggoning nerangkeun gejala-gejala idiom katut hartina, padika anu ilahar digunakeun ku semantik bisa dimangpaatkeun ku idiomatik.

Ciri-ciri
Pakeman basa ilaharna ngandung harti husus tur mandiri. Contona wangunan gedé hulu mangrupa pakeman basa  anu ngandung harti ' sombong , ria , takabur , béda jeung harti unsur-unsurna boh gedé boh unsur hulu. Prawirasumantri & Suriamiharja ngajéntrékeun tujuh perkara anu kagolong pakeman basa atawa idiom . nyaéta: 
 Pakeman basa mangrupa raéhan nu mibanda ciri husus tur mandiri, digunakeun pikeun ngabédakeun masarakat hiji jeung séjéna, sok disebut ogé basa wewengkon atawa basa dialék.  Conto: téoh (dialek kuningan)= handap Ompod (dialek bogor)= sieunan, borangan. 
 Pakeman basa mangrupa wangunan anu anéh konstruksina nurutkeun tata basa. conto: Nung, manéh geus didahar? Puguh manéhna ogé dijual.
 Mangrupa wangunan basa anu hartina nyimpang tina harti nurutkeun tata basa  Conto: Jang, pangmiceunkeun tampolong. Néng, pangagedéankeun kompor.
 Mangrupa wangunan anu hartina henteu bisa dipulangkeun deui kana sajumlahing harti unsur–unsur pangwangunan atawa teu bisa dihartikeun sacéréléwéna.  Conto; béak déngkak Abong biwir teu diwengku.
 Mangrupa gaya basa has pikeun hiji jalma atawa pangarang. Conto gaya Moh Ambri, gaya Ahmad Bakri, Gaya Yus Rusyana. 
 Mangrupa rakitan basa sangkan nimbulkeun pangaruh anu leleb karasana ka nu maca atawa nu ngadéngékeun, ku jalan ngabandingken hiji hal jeung hal séjéna. Conto: "Siga tunggul kahuru", "Kawas ucing jeung anjing". 
 Mangrupa kecap-kecap anu ngandung harti injeuman. Conto: Wah haji etamah ngeupeul pisan Ulah hayang ciatah waé atuh!

Wanda
Sudaryat ngabagi pakeman basa jadi 12 wanda. ieu di handap dijéntrékeun saperluna. Dina basa sunda aya rupa-rupa ungkara atawa kecap anu kaasup kana pakeman basa (idiom), di antarana waé, (1) kekecapan, (2) babasan, (3) paribasa, (4) kecap kiasan, (5) rakitan lantip, (6) cacandran, (7) uga, (8) candrasangkala, (9) caturangga, (10) caturangga ucing, jeung (11) repok. Jaba ti éta aya ogé nu disebut (12) Wirasat kayaning wanci, karang, lelemah piimaheun, jeung (13) Pranata mangsa .

Rujukan

Basa Sunda
Déskripsi
Novel Saéni téh minangka novel munggaran karangan Hadi AKS, anu diterbitkeun ku Grafindo Media Pratama taun 2007. Saterusna ieu novel diterbitkeun deui ku Kiblat Buku Utama bulan Maret taun 2014, kalawan panganteur Teddi Muhtadin. Ieu novel kandelna 151 kaca, kaasup idéntitas pangarang, sasakala carita (panganteur pangarang), sarta panganteur Teddi Muhtadin. Jilidna dipasieup ku lukisan warna biru nu dirarancang ku Ésti Lestarini .
Saméméh diterbitkeun, ieu novel kungsi dilélér pinunjul kahiji pasanggiri ngarang novel Hadiah Sastra Oeton Moechtar nu diayakeun ku majalah Manglé taun 2000-2001. Pinunjulna mangrupa 3 pinunjul satata. Salian ti novel Saéni, pinunjul kahiji satata séjénna nyaéta novel Sandékala karangan Godi Suwarna, jeung novel Ujay Kodok karangan Tatang Sumarsono. Saterusna novel Saéni dimuat jadi carita nyambung dina majalah Manglé taun 2002 .

Tingkesan
Novel Saéni nyaritakeun ngeunaan tokoh Ijan nu katarik ka Nyi Saéni,sripanggung ubrug Bénhur. Malah Ijan milu nganteurkeun Nyi Saéni ka Gunung Keneng. Tapi Ijan saterusna ngarasa tugenah, lantaran Nyi Saéni kaburu dipihukum ku tokoh bapa nu geus lila jadi duda. Cindekna, Nyi Saéni téh jadi indung téré Ijan. Ijan ngarasa bapa téga megatkeun duriat anak, tepi ka Ijan mindeng kabur ti imahna. Sabada Nyi Saéni ngalilipur haté Ijan, ti harita Ijan bisa narima kanyataan. Basa Nyi Saéni keur kakandungan, tur bapa geus lawas tu mulang, duriat Ijan bet kahudang deui, lantaran di imah ukur aya Ijan jeung Nyi Saéni. Laju teu lila Nyi Saéni kaguguran, nya ti harita bapa ampleng-amplengan ngalaut, tepi ka kabéjakeun tilar dunya. Sanggeus ditilar ku bapa, Nyi Saéni dibawa ku Ki Cindul, pupuhu kasenian ubrug ka Gunung Keneng sangkan Nyi Saéni jadi sripanggung deui. Ijan gé milu nuturkeun Nyi Saéni ka Gunung Keneng, lantaran Ijan di imah mindeng gering. Tapi duriat Ijan angger baé teu bisa laksana, sabab Saéni kaburu dikawin ku Ki Baidin, jawara di éta wewengkon. Tungtungna Ijan mulang deui ka lemburnna.

Référénsi

Novél Sunda
Panggung Wayang mangrupa kumpulan carpon atawa antologi karya Aam Amilia (Bandung, 21 Désémber 1946). Dina Panggung Wayang, aya 50 carita pondok kalayan rupaning téma di antarana téma dunya rumaja, romantis, kritik sosial, détéktif, pikasieuneun, jeung banyol. Ieu antologi téh dipedalkeun ku CV Geger Sunten kalayan ilustrasi gambar jilid ku Budi Riyanto.

Ieu buku dipedalkeun munggaran taun 1992, kalayan penganteur ti Abdullah Mustafa. Carpon Aam Amilia anu dikumpulkeun dina ieu buku kungsi naék citak di Majalah Manglé, Handjuang, Katumbiri, jeung Galura.

Dibuka ku carpon “Timburu” anu naék citak di Majalah Manglé no.100. Dipungkas ku carpon “Kincir Angin Muter Kénéh” anu naék citak dina Galura no.24.
Carita pondok anu dikumpulkeun dina ieu antologi ngurung waktu kurang leuwih 30 taun. Aya genep bagian, dina sabagian aya 6 nepi ka 10 carita pondok. Panggung Wayang mangrupa kumpulan carpon Aam Amilia anu munggaran jeung anu panglengkepna.

Réferénsi

Sastra Sunda
Sayang (Nest) nyaéta tempat anu ngahaja dijieun pikeun nyumput, ngajaga anak-anakna tina bahaya; sayang nunjul ogé kana tempat manuk jeung unggas séjéna ngendog tur ngagedékeun anak-anakna. Sayang dijieun alatan ayana pangrojong biologis tina hiji sato anu keur kakandungan, sok disebut ogé naluri nyayang. 

Sayang manuk anu dijieun basajan ogé dimaksudkeun pikeun nyumputkeun endog-endogna sangkan hentu murag ogé nyingkahan tina gangguan sato séjén. Nyingkahan pangaruh cuaca: angin, panas, hujan, tiis, jeung sajabana.  Sayang ogé dibutuhkeun pikeun nanggeuy endog anu jumlahna loba. Mangsa geus megar tur jadi anak, sayang mangrupa tempat pikeun nyumput anak-anakna tina sagala bahaya bari nungguan indungna mangsa nyiar hakaneun. Sireum jeung rinyuh ogé nyieun sayang anu kacida gedéna pangeusina bisa rébuan, disebutna koloni. Dijero sayang aya hiji ratu anu ngahasilkeun endog 30.00 siki dina sapoé.

Gedé jeung leutikna sayang dipangaruhan ku jumlah anu ngeusianna, saperti sayang beurit: beurit ngaliang jero pisan kalawan leuwih lega di jerona bisa dieusi ku puluhan nepika ratusan beurit. Sababaraha rupa sayang malah bisa dimangpaatkeun pikeun yumponan kabutuhan vitamin jeung ubar sperti: sayang walét, nyiruan, sireum, jeung sajabana .

Tutumbu kaluar

 Sayang manuk

Dicutat tina

Sasatoan
wangunan
Kecap (basa Sunda)''' -  wangun katatabasaan pangleutikna
 Kécap - ngaran deungeun sangu anun éncér kawas cai, warnana hideung, rasana amis
Heucak nyaéta paré anu leupas tina geugeusan; ranggeuyan paré anu henteu bisa di beungkeut/dieundan. Heucak ogé nunjul kana ranggeuyan paré anu henteu gembleng, kurang loba eusina ku lantaran sawaréhna hapa atawa henteu jadi, heucak ilaharna diala pang pandeurina.

Heucak mah dipoéna diamparkeun dina luhur giribig, nyiru, atawa karung tempona geus garing tuluy dijait tara ieuh diasupkeun ka leuit. Wadahan maké tolombong atawa karung, béda jeung paré beunang mangkék dipoéna sageugeus-sageugeus ditilaman saperluna di mana geus garing diteundeun digantungkeun atawa diasupkeun ka leuit. Témpona butuh béas jang nyangu, anu sok diheulakeun ditutu téh paré heucak heula tuluy waé diliwet, sanguna ogé sok disebut sangu heucak.

Paré anu dipelak sok maruragan kana galeng terus ngajadi nepi ka dipanén, éta ogé nu kasebut paré heucak

Dicutat tina

Paré