AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Radén Aria Adipati Koesoemaningrat, bupati Cianjur (1834-1862) nu gedé jasana dina mekarkeun Tembang Sunda.. Sok disebut ogé Dalem Pancaniti ku sabab mindeng menekung tafakur di pancaniti. Ngaran keur leutikna mah R.Hasan.. Ti leuleutik diajar pantun jeung degung ka R.Wasitareja. Nya anjeunna nu mimiti nyipta wanda dina Cianjuran, saperti wanda papantunan tina hasil kréasina kana seni pantun, wanda dedegungan (hasil kréasina tina degung), jejemplangan (hasil kréasi tina lagu-lagu jemplang), jeung rarancagan (hasil kréasi tina lagu-lagu rancag).

Kacapi Dalem Pancaniti dingaranan Nyi Guling putih, turta dianggap mibanda kakuatan magis. Dina waktu-waktu nu tangtu, saban minggu sok diayakeun riungan para seniman di ruangan pancaniti, nepi ka kasenian, utamana seni mamaos, bisa mekar tur nerekab saparahiangan.

Sajaba ti panaratas tembang Sunda, anjeunna ogé produktif nulis, samalah karyana Kamus Melayu Sunda bisa dianggap minangka kamus Melayu Sunda munggaran anu ditulis ku pribumi (urang Sunda).

Catetan

Inohong Sunda
Bupati
Bupati di Tatar Sunda
Jan Laurens Andries Brandes atawa J.L.A. Brandes (lahir di Rotterdam, 13 Januari 1857 – tilar dunya di Batavia, 26 Juni 1905 dina umur 48 taun), filolog (ahli basa kuno), kolektor barang kuno, jeung leksikografer (panyusun kamus) urang Walanda nu neundeun minat nu gedé kana kabudayaan Nusantara, kaasup Sunda.

Kacida produktifna nulis ngeunaan kabudayaan Nusantara. Inyana ogé anu nimu naskah Kakawin Nagarakrtagama, salah sahiji naskah (manuskrip) penting ngeunaan sajarah Nusantara, di Pura Cakranegara, Lombok dina taun 1894. Ratusan koléksi naskahna kiwari diteundeun di Perpustakaan Nasional RI. Éta gundukan koléksina téh dikodeuan BR atawa singgetan tina Brandes.

Brandes tilar dunya dina umur anu ngora kénéh, nyaéta dina umur 48 taun. Inyana tilar dunya nalika nyekel kalungguhan minangka ketua Commissie in Nederlandsch Indie voor Oudheidkundige Onderzoek op Java en Madoera (Komisi Hindia Walanda pikeun Panalungtikan Arkéologi di Jawa jeung Madura), nyaéta cikal bakal ti Dinas Purbakala jeung Pusat Penelitian Arkéologi di Indonesia.

Karya-karyana
Karya-karyana dina wangun tulisan mah aya ratusan, tapi nu husus aya patalina jeung kabudayaan Sunda mah di antarana:
 Drie koperen platen uit den Mataramschen tijd, gevonden in de residentie Krawang, ibid. 338-362.
 Nog iets over een reeds vroeger gepubliceerden piagĕm van Sultan Agĕng, TBG XXXII. 363-367.
 Nog eenige Javaansche piagĕms uit het Mohammedaansche tijdvak, afkomstig van Mataram, Bantĕn en Palembang, ibid. 605-625.
 Nog eenige Javaansche piagĕms uit het Mohammedaansche tijdvak, afkomstig van Mataram, Bantĕn en Palembang, TBG XXXV, 110-127.
 Nog eenige Javaansche piagĕms uit het Mohammedaansche tijdvak, afkomstig van Mataram, Bantĕn en Palembang, ibid. 209-214.
 Nog eenige Javaansche piagĕms uit het Mohammedaansche tijdvak, afkomstig van Mataram, Bantĕn en Palembang, TBG XXXVII 119-126.
 Eenige officieele stukken met betrekking tot Tjĕrbon, ibid. 449-488.
 Nog eenige Javaansche piagĕms uit het Mohammedaansche tijdvak, afkomstig van Mataram, Bantĕn en Palembang (vijfde vervolg), TBG XLII 105-130.
 Nog eenige Javaansche piagĕms uit het Mohammedaansche tijdvak, afkomstig van Mataram, Bantĕn en Palembang (zesde vervolg), ibid. 491-507.
 Nog eenige Javaansche piagĕms uit het Mohammedaansche tijdvak, afkomstig van Mataram, Bantĕn en Palembang, (zovende vervolg), TBG XLIII. kaca 577-582.
 Inleiding tot de kaart van Oud-Bantĕn, in gereedheid gebracht door wijlen Mr. L. Serrurier, TBG XLV kaca 257-262.
 Nog eenige Javaansche piagĕms uit het Mohammedaansche tijdvak, afkomstig van Mataram, Bantĕn en Palembang (achtste vervolg), ibid. 272-275.

Réferénsi Babon
 H. Kern, 1906,  "Levensbericht van J.L.A. Brandes" dina Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde (kaca 30-51)

Tumbu Luar

 Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren - biografie
 Wereld Volksverhalen Almanak - Kantjil, de krokodil en de tijger

Inohong Walanda
Élmuwan Walanda
Pendopo Kabupatén Cianjur nyaéta puseur pamaréntahan Kabupatén Cianjur anu perenahna di Jalan Siti Jénab. Sacara administratif asup ka wewengkon kampung Kebon Kembang, kalurahan Pamoyanan, kacamatan Cianjur.

Pendopo dikubeng ku opat jalur jalan raya jeung dina aréa anu sarua téh aya sababaraha hiji wanguan pamaréntahan séjénna. Pendopo perenahna di lingkungan pakotaan jeung mangrupa puseur dayeuh Cianjur. Di bagian hareupna aya alun-alun, Masjid Agung Cianjur jeung salah sahiji situs anu kawilang penting dina riwayat dipilihna éta wewengkon minangka kota, nyaéta cinyusu anu katelah Pangguyangan Badak Putih.

Pendopo nyaéta salah sahiji wangunan paling penting dina sajarah hiji dayeuh puseur pamaréntahan, saperti Kabupatén Cianjur. Kiwari Pendopo geus jadi kompléks wangunan ku sabab geus réa wangunan séjénna. Éta kompléks téh ngandung sababaraha titinggal budaya mangsa baheula iwal ti éta wangunan pendopona sorangan.

Wangunan pendopo diwangun kira-kira dina taun 1780 sabada wangunan nu saméméhna ancur akibat lini dia taun 1779. Wangunan pendopo téh nyanghareup ka kaléreun jalan raya. Sacara umum ieu wangunan téh mangrupa wangunan permanén kalawan diwuwuhan ku gaya wangunan lokal jeung Éropa. Dina bagian hareup  wangunan aya tepas jeung tihang-tihang gaya Éropa, panto jeung jandéla anu ukuranana badag. Hateupna dijieun tina kenténg jeung disusun.

Di bagian tukang aya balong jeung dua buyung jeung batu nangtung. Buyung nyaéta wangunan nu gorowong tengahna jangkungna kira-kira 70 cm jeung wangunna sarupa kuncup kembang. Iwal ti éta di bagian hareup kompléks pendopo ogé bisa kapanggih locéng logam anu cukup badag nu aya angka taunan 1774. Éta locéng téh digantungkeun dina tihang nu dijieun tina beton.

Referensi Babon
Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Provinsi Jawa Barat. 2007. Profil Peninggalan Sejarah dan Purbakala di Jawa Barat Dalam Khasanah Sejarah dan Budaya. Bandung:Disbudpar Jabar

Tumbu Luar
http://disparbud.jabarprov.go.id/wisata/dest-det.php?id=160&lang=id 
http://www.cianjurkab.go.id/berita-daerah/1610/pemkab-cianjur-adakan-open-house-bagi-siswa-sd.html 

Wangunan sajarah di Jawa Kulon
Arsitéktur
Tempat pelesir di Kabupatén Cianjur
Surah Al-jumu’ah (basa Arab:الجمعة) nyaéta surah ke-62 dina Al Qur'an. Surah ieu kagolongkeun surah Madaniyah anu diwangun ku 11 ayat. Dingaranan Al Jumu’ah anu hartina poé jumaah dicokot tina kecap Al Jumu’ah anu aya dina ayat ka-9 surat ieu.

Poko-poko Eusi 
 Ngécéskeun sipat-sipat jalma munapék sarta sipat-sipat goréng umumna, di antarana linyok bohong,  sumpah palsu sarta borangan.
 Ngajak jalma-jalma mukmin sangkan taat tur nurut ka Alloh sareng Rosul-Na sarta sangkan daék nganafkahkeun harta pikeun ngadegkeun agama-Na saméméh ajal tumiba.

Eusi Kandungan ayat 9-10 

Maksudna, lamun imam naék mimbar sarta muazzin geus azan dina poé jumaah, mangka kaum muslimin kudu geura nedunan panggero muazzin éta sarta ninggalkeun kabéh urusanana.

Tafsirna, panggero Alloh ka jalma-jalma nu ariman atawa umat Islam anu geus minuhan sarat-sarat minangka mukallaf pikeun ngalaksanakeun solat jumaah umat Islam diwajibkeun pikeun ninggalkeun sagala urusanana, kawas nungtut élmu sarta jual beuli. Umat Islam anu minuhan panggero Alloh kasebut tangtu baris nampa réa hikmah.

Umat Islam anu geus réngsé ngalakukeun solat diparentahkeun ku Alloh pikeun usaha atawa digawé sangkan nampa karunia-Na, kawas élmu pangaweruh, harta banda, kaséhatan sarta nu séjén-séjénna. Di mana waé sarta iraha waé jeung naon waé nu dipigawe ku kaum muslimin, maranéhanana ditungtut ku agamana supayah inget ka Alloh. Nujul kana ayat 9-10, umat Islam diparéntahkeun ku agamana supayah disiplin dina ngalakonan ibadah wajib kawas solat, sarta kudu giat usaha atawa digawé luyu jeung papagon Islam kawas digawé nu bener sarta diajar nu soson-soson. Syamsuri, 2004: 25

Sajaba eusi paréntah pikeun ngalaksanakeun solat juamah ieu surah ogé maréntahkeun sakabéh umat Islam pikeun usaha atawa digawé néangan rejeki minangka karunia Alloh SWT. Surah ieu maréntahkeun manusa pikeun nyaimbangkeun kahirupan di dunya jeung persiapan kahirupan di ahérat jaga. Carana, sajaba kudu ngalaksanakeun ibadah, ogé kudu getén digawé minuhan kaperluan hirup. Bachrul Ilmy, 2006: 15

Eusi jeung Tarjamah

Rujukan 
 Syamsuri, 2004: 25
 Bachrul Ilmy, 2006: 15

Tumbu ka luar 

062
Makam Dalem Cikundul perenahna di Kampung Majalaya, Désa Cijagang, Kacamatan Cikalongkulon, kabupatén Cianjur. Pikeun ngajugjug ka ieu patempatan kawilang gampang. Jalan aspal geus nepi ka ieu désa. Sacara Astronomis ieu makam téh perenahna dina koordinat 06°42 02 LS jeung 107°10 52,8 BT.

Ieu makam anu kawilang réa didatangan kunu jarah téh perenahna di luhureun Pasir Gajah. Éta pasir téh diheumpit ku kamalirna walungan Cikalong di lebah kulon jeung kidulna, lebah wétan mangrupa taneuh tegal, ana pon lebah kalérna nyaéta leuweung. Iwal ti makam inohong utama, di lebah handapeunana ogé réa makam séjénna. Ieu komplék makam téh méh ngahiji jeung padumukan warga désa kalawan ngan saukur dipisahkeun ku walungan Cikalong.

Komplék makam kungsi ngalaman sababaraha kali pangropéa. Pangropéa pamungkas dilakukeun dina taun 1984 ku Moeslim Thahér, saurang anggota DPA. Kompléks makam manjang ti kidul ka kalér dikubeng ku pager. Topografi di sabudeureun kompléks makam nyaéta teu rata kalawan kompléks makamna déngdék/miring, beuki ka kalér beuki luhur. Di lebah handapna aya pos pangurus makam, gapura jeung masjid. Ti pos ieu nu jarah tuluy ka makam Dalem Cikundul ngaliwatan jalan tétécléan anu dibagi jadi dua bagéan/jalur anu dipisahkeun ku pangwates tina beusi, pikeun misahkeun jalur lalaki jeung awéwé. Di sisi katuhu tétécléan jalan ieu téh réa makam nepi ka bagéan puncak.

Di puncakna aya wangunan cungkup/suhunan permanén  nu wangunna pasagi rada gedé nyanghareup ka kidul anu eusina makam Dalem Cikundul. Ieu wangunan téh dibagi jadi dua nyaéta tepas jeung wangunan utama. Wangunan utama dilengkepan ku dua panto.Panto di lebah wétan pikeun awéwé, anapon panto di lebah kulon pikeun lalaki.  Di jero rohangan ogé dibagi deui ku tembok nu jangkungna 1 méter pikeun misahkeun awéwé jeung lalaki.

Di tengah rohangan utama nyampak makam Dalem Cikundul. Ieu makam téh dikurilingan ku pager teralis kalawan dilengkepan ku panto di sisi lebah kulon. Makamna ditutupan ku lawon bodas, ogé dua nisanna pikeun nandakeun makam. Ieu makam téh pohara dikeramatkeunana nu antukna patugas pangurus makam teu wani muka lawon bodas nu mungkus éta nisan/tutunggul.

Sumber
Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Provinsi Jawa Barat. 2007. Profil Peinggalan Sejarah dan Purbakala di Jawa Barat Dalam Khasanah Sejarah dan Budaya. Bandung:Disbudpar Jabar

Wangunan sajarah
Makam
Tempat pelesir di Kabupatén Cianjur
Kebon Raya Bogor nyaéta musieum hirup kalawan koléksi pepelakan panglengkapna sadunya, nu perenahna di Kota Bogor. Ku euyeubna koléksi botani, jadi tempat dongdonan pariwisata. Koléksi botanina ngawengku 3504 rupa pepelakan, 3142 spésimen angkrék tina 442 wanda jeung 89 marga.

Sajarah
Sacara resmi ngadegna tanggal 18 Méi 1817. Saméméhna mah (1811-1816), mangrupa taman Istana Bogor nu dijieun ku Sir Thomas Stamford Rafflés mangsa inyana jadi Létnan Gubernur Jenderal Inggris pikeun Indonésia. Harita Rafflés ngahaja ngadatangkeun dua ahli kebon ti Kebun Raya Kew ti London. 

Mimitina mah dingaranan s'Lands Plantentuin. Sanggeus balik deui ka pamaréntahan Walanda, nu nguruskeun kebonna ditangkes ku Casper Georg Carl Reinwardt, urang Jérman anu pindah ka Amsterdam tur diangkat jadi dirékturna nu munggaran (1817-1822). Salila kapangurusanana, Reinwardt geus melak leuwih kurang 900 rupa pepelakan. Dina taun 1830, Johannes Elias Teijsman, panata kebon urang Walanda nu jadi kuratorna, méakkeun waktu méh lima puluh taun pikeun mekarkeun kebon raya Bogor. Teijsman ngaropéa deui pola tanam dumasar sélér taksonomina. Ku jasa-jasana ngaropéa Kebon Raya Bogor ieu, Tiejsman dibéré pangajén mangrupa tugu di Taman Tijsman jeung 4 spésiés tangkal jati jeung verbena ti marga Teijsmaniodendron, dicokot tina aran Tiejsman.

Kabeungharan Koléksi
DATA KOLÉKSI KEBON RAYA BOGOR PER-DÉSÉMBER 2018

Family : 231

Genus : 1.202

Species : 3.156

Specimen : 12.141

DATA KOLÉKSI ANGGRÉK KEBON RAYA BOGOR PER-AGUSTUS 2015

Family : -

Genus : 106

Spesies : 572

Specimen : 6.169

Rujukan 

Kebon Raya di Indonésia
Tempat pelesir di Bogor
Tempat Bersejarah
Caturtunggal nyaéta salah sahiji désa di Kacamatan Dépok, Kabupatén Sléman,  Propinsi Yogyakarta, Indonésia. désa Caturtunggal perenahna aya dina 7º46’48” LK, jeung 110º23’45” BW, kalayan lega wilayah 11.070.000 M² jeung jumlah pangeusi 57.228 jiwa. Minangka hiji wewengkon nu mibanda PTN panglobana, wewengkon ieu ampir saparapatna dieusian ku mahasiswa. Ku ayana éta, di daérah ieu loba lokasi indekos katut panginepan.

Sajarah
Mimitina mah Désa Caturtunggal téh mangrupa wewengkon anu ngawengku 5 (lima) kalurahan, nyaéta Kalurahan Karangwuni, Kalurahan Mrican, Kalurahan Demangan, Kalurahan Ambarukmo, jeung Kalurahan Kledokan. Dumasar kana Maklumat Pamaréntah Daérah Istiméwa Yogyakarta nu dikalluarkeun taun 1946 ngeunaan Pamaréntahan Kalurahan, mangka lima kalurahan éta tuluy dihijikeun jadi hiji désa nu otonom kalayan ngaran Désa Caturtunggal nu sacara resmi ditetepkeun dumasar kana Maklumat Nomer 5 Taun 1948 ngeunaan Parobahan Daérah-daérah Kalurahan.

Profil Daérah

Wates Wilayah
 Kalér	 : Désa Condongcatur
 Wétan	 : Désa Maguwoharjo
 Kidul  : Kalurahan Demangan, Kac. Gondokusuman
 Kulon	 : Désa Sinduadi, Kac. Mlati

Profil Pamaréntahan

Padukuhan di Caturtunggal

Géografis

Démografi

Atikan

Poténsi

Pertanian

Pakebonan

Tumbu Luar
Radén Aria Adipati Koesoemadiningrat nyaéta Bupati (Dalem) Ciamis ka-16 nu katelah ogé ku sebutan Kangjeng Prabu (1839-1886.  Taun 1828 ngaranna téh Jayanagara (Djajanagara). Mimiti cekel gawé jadi jurutulis kabupatén, anu satuluyna kapapancénan ngawangun pabrik nila di Ciamis, Panjalu, jeung Rancah.

Taun 1831 anjeunna diangkat jadi komandan prajurit di wewengkon (afdeeling) Galuh sarta dina taun éta kénéh diangkat jadi Kepala Pengawas kebon tarum di wewengkon Galuh nepi ka anjeunna meunang gelar Tumenggung.

R.A.A. Kusumadiningrat ogé dipikawanoh minangka bupati anu neundeun raga katineung nu gedé kana kabudayaan Sunda. Ieu hal katangén tina lobana koléksi kapurbakalaan saperti arca jeung naskah (manuscrift)  boh nu kiwari diteundeun di muséum Nasional boh di Perpustakaan Nasional nu asalna ti anjeunna. Naskah-naskah Sunda kuna anu ngandung informasi penting ngeunaan sajarah kabudayaan Sunda mangsa baheula kayaning Carita Parahiangan, Séwaka Darma, Carita Purnawijaya, jsté mangrupa hibah ti anjeunna pisan.

Anjeunna ngalakukeun pangwangunnan ku cara nyieun saluran cai jeung bendungan, saperti saluran cai Garawangi (1839), Cikatomas (1842), Tanjungmanggu/Nagawiru (1843) dan Wangunreja (1862). Tuluy ngawangun lahan pasawahan anyar jeung kebon kalapa di unggal wewengkon. Dina raraga ngahangkeutkeun produksi kalapa, saban pangantén lalaki dina seserahan diwajibkeun mawa kitri, anu engkéna dipelakkeun di hareupeun imah nalika geus rumah tangga. Pamustunganana, Galuh-Ciamis kawentar jadi gudang kalapa anu pangceuyahna di Priangan wétan. Loba pisan pabrik minyak kalapa nu diadegkeun utamana ku pengusaha ti Cina. Nu kawentar di antarana nyaéta Gwan Hien di Kertasari, Ciamis jeung pabrik Haoe yén di Pawarang (disebut Olpado) anu musna alatan bom nalika Galuh dijorag ku Walanda.

Catetan

Inohong Sunda
Bupati
Bupati di Tatar Sunda
Pangéran Aria Adipati Achmad Djajadiningrat (lahir di Pandéglang, 16 Agustus 1877, pupus di Purwakarta, 22 Désémber 1943. Bupati Sérang (1901-1924), Bupati Batawi (Batavia) (1924-1929), anggota volksraad jeung anggota Raad van Indie.

Inohong Banten
Inohong Sunda
Bupati di Tatar Sunda
Leuit nyaéta ngaran wangunan tradisional nu gunana pikeun neundeun paré. Aya anu kolongna luhur aya ogé anu handap. Anu has tina leuit nyaéta panto jeung dingdingna.  Panto leuit leuwih mémpér-mémpér kawas jandéla ti batan panto, ku sabab ayana di luhur bagian hareup. Jalma anu arék muka atawa asup ka jero kudu maké tarajé.  Anapon dingdingna biasana tina bilik sakumaha nu dipaké ogé dina imah, nu ngabédakeunna téh lincarna. Upama dina imah mah lincarna téh ngan aya hiji saban dingding, dina leuit mah lincarna téh loba kawas jadi tulang rusuk. Dijieunna ogé biasana lain tina kai, tapi tapi tina bagian catang tangkal kawung bagian luarna nu teuas kacida.

Catetan

Wangunan
Wangunan Tradisional
Budaya Sunda
'Ajam atanapi Basa 'Ajam (عجم) nyaéta kecap nu diserep tina basa Arab, mibanda maksud sabagé basa-basa non-Arab.

Basa-basa nu aya di dunia dikategorikeun sabagé basa 'Ajam, ku sabab sanes kaasup dina kamus basa Arab.

Basa 'Ajam
Basa Arab
Basa Inggris
Basa Indonésia
Radén Saléh Syarif Boestaman (1814-23 April 1880), Juru lukis kawentar ti Indonésia, panaratas seni lukis modéren Indonésia.

Babad Salira
Radén Saléh lahir ti kulawarga Tumenggung Kyai Ngabehi Kertoboso Bustaman (1681-1759), kulawarga Bupati jeung ménak nu kawentar dina mangsana nu aya pancakakina jeung Karajaan Mataram. Bapana téh Sayid Husén bin Alwi bin Awal, sedeng indungna Mas Ajeng Zarip Husén. 
Bakatna nu nyongcolang katangén ku Antonie Auguste Joseph Paijen (1792-1853), pelukis ti Bélgia. Kalayan kasaluyuan ti kulawargana Radén Saléh, Radén Saléh nu harita leutik kénéh dibawa ka Cianjur nu mangsa harita jadi puseur dayeuh Karésidénan Priangan. Sanggeus sawatara lila nganjrek di Cianjur, Radén Saléh pindah ka Bogor, saimah jeung Paijen.

Nya Paijen pisan nu ngajarkeun ngalukis ka Radén Saléh téh. Radén Saléh sok dibabawa ngaprak maturan Paijen nyieun sawatara gambar tina objék alam pikeun panalungtikan Profesor Reindwardt, ahli pertanian nu ngadegkeun Kebon Raya Bogor. Sanggeus Paijen mulang ka éropa taun 1825, Radén Saléh dumuk di Kulawarga Jéan Baptiste de Linge jeung istrina, Colette Therese Verrue di Batavia. De Linge téh akuntan di Diréktorat Jenderal Keuangan kolonial. Taun 1829 De Linge ditugaskeun ka Walanda, Radén Saléh ogé ngilu dina éta lalampahan. Nalika De Linge dijadwalkeun mulang ka Batavia, Radén Saléh mundut ijin pikeun cicing leuwih lila di Walanda. Pamundut téh ditujukeun ka Mr. G.G. Clifford, Menteri Urusan Cai, Industri Nasional jeung Urusan Koloni harita, sangkan ngawaragadan anjeunna nalika di Walanda. Kahayang Radén Saléh dikabul, anjeunna meunang béasiswa anu jumlahna 4000 gulden keur dua tauneun hirup di Walanda.

Salila hirup di Walanda, Radén Saléh nempatan imah J.W. Nibbelink, pagawé pamaréntah di Boschkant. Boschant téh kowaro mah disebut Prinsessegracht, perenahna di tungtung Herengracht, Den Haag.

Juru Lukis

Nasionalisme Radén Saléh

Lukisan-lukisanna

Catetan

Inohong Jawa
Inohong Semarang
Juru Lukis Indonésia
Bandara Internasional Long Thanh atawa Long Thanh International Airport nyaéta bandara internasional utama nu ngalayanan ibu kota Vietnam, Kota Ho Chi Minh jeung sabudeureunnana. Bandara ieu miboga kode IATA ? jeung kode ICAO ?.

Terminal jeung Maskapai Penerbangan 

Bandara di Viétnam
Kota Ho Chi Minh
Aksara Sundana henteu némbongan? Klik di dieu.
Karéta api nyaéta sarana transportasi atawa kandaraan anu maké tanaga penggerak, boh nu maju sorangan (KRL atawa KRD) atawa dicantélkeun kana kandaraan lianna, anu rék atawa keur maju dina rél. Karéta api nyaéta alat transportasi masal anu umumna aya lokomotif (kandaraan nu maké tanaga penggerak sorangan) jeung rangkéan karéta (pikeun panumpang) atawa gerbong (pikeun barang) (dicantélkeun kana kandaraan lianna). Éta rangkéan atawa gerbong téh ukuranana rélatif gedé jeung lega nu antukna mampuh muat panumpang atawa barang kalawan loba. Alatan sipatna minangka angkutan massal nu éféktif, sababaraha nagara ngusahakeun sangkan manpaatna bisa maksimal minangka alat transportasi darat boh di jero kota, antarkota boh antarnagara.

Tingali ogé 
 PT Kereta Api Indonesia, badan usaha nu ngaoperasikeun karéta api di Indonésia.

Karéta api
Angkutan darat
Béca (asalna tina basa Hokkien: be chia anu hartina "karéta kuda") nyaéta moda transportasi tilu roda anu ilahar kapanggih di Indonésia jeung di sawaréh Asia. Béca mangrupa ngaran tutumpakan gilindingna tilu gilinding sepéda jeung majuna diboséh ku jelema . Kapasitas béca nyaéta pikeun ngangkut dua urang panumpang jeung saurang supir. 

Béca samacam ieu mimiti aya di urang kira-kira taun 1950, di méh unggal kota ayeuna aya béca, sabab, béca lain baé bisa ngangkut jelema ogé bisa dipaké ngangkut naon baé . Jadi supir béca téh nyaéta salah sahiji cara pikeun meunangkeun napkah anu panggampangna, nu antukna jumlah supir béca di wewengkon anu angka pangangguranana luhur mah baris jadi réa pisan. Béca dilarang di Jakarta kira-kira ahir dasawarsa 1980-an. Alesan resmina mah harita téh nyaéta yén béca nyaéta "éksploitasi manusa ku manusa", tuluy béca diganti ku Bajaj, hélicak.

Sumber

Angkutan teu maké mesin
Ojég (kirata tina kecap basa Sunda "ongkos ngajégang") nyaéta sarana transportasi umum di Indonésia kalawan maké motor atawa sapédah. Disebut informal ku sabab teu diaku ku pamaréntah jeun teu maké idin pikeun ngoprasikeunana. Panumpangna biasana ngan saurang tapi kadang-kadang bisa duaan. Harga ongkosna ditangtukeun ku cara nawar jeung supir ojégna, mun geus paheut hargana tuluy bisa dianteurkeun ka tempat tujuan. Data tinulis nyebutkeun yén ojég geus aya sahanteuna ti taun 1950-an di Subang.

Ojég réa dipaké ku sabab leuwih punjul ti batan kandaraan lianna nyaéta leuwih gancang jeung bisa seseleké nalika macét di kota. Iwal ti éta ogé bisa ngahontal wewengkon dina gang-gang nu heurin jeung hésé diliwatan ku mobil. Biasana mah tukang ojég téh sok mangkal di pasimpangan jalan anu ramé, atawa di portal wewengkon perumahan.

Angkutan darat
Délman nyaéta kandaraan transportasi tradisional nu rodana dua, tilu atawa opat anu teu maké mesin tapi maké kuda minangka panggantina. Variasi alat tranportasi anu maké kuda séjénna nyaéta karéta perang, karéta kéncana jeung karéta kuda. Di Tatar Sunda sorangan ieu kandaraan téh disebut délman, sado atawa kéréték.

Ngaran ieu kandaraan téh asalna tina ngaran panimuna, nyaéta Charles Théodore Deeleman, saurang litografer jeung insinyur di Hindia Walanda.. Urang Walandana sorangan nyebut ieu kandaraan téh ku ngaran dos-à-dos (tonggong dina tonggong, arti harfiah basa Perancis, nyaéta sarupa anu posisi diuk panumpangna patonggong-tonggong. Éta istilah dos-à-dos téh tuluy ku pangeusi pribumi Batavia mah disingget jadi ‘sado’

Rujukan

Angkutan teu maké mesin
AKAP nyaéta singgetan tina Angkutan Kota Antar Propinsi

Angkutan
AKDP nyatéa singgetan tina Antar Kota Antar Propinsi pikeun transportasi umum.

Angkutan
Trayék nyaéta sesebutan pikeun jalur kandaraan umum. Contona pikeun kandaraan umum angkot trayék terminal-pasar induk.

Angkutan
Santri nyaéta anu keur dialajar di pasantrén salian ti éta istilah santri ogé ditujukeun pikeun jalma nu sok ngingilu dina kagiatan kaagamaan atawa ogé jelema nu sok nuturkeun Kyai. Kecap santri hartina murid dina basa Jawa/basa Sunda asalna tina kecap “cantrik” (Sunda:Catrik) (Basa Sangsakerta, atawa mungkin basa Kawi) anu hartina jelema anu teu weléh nuturkeun guru.

Istilah santri ogé kapanggih dina basa Tamil, anu hartina 'guru ngaji'. Ana pon C.C Berg mah boga sawangan yén éta istilah santri téh asalna tina istilah “shastri”, anu dina basa India mah hartina jelema anu nyaho buku-buku suci agama Hindu atawa saurang sarjana ahli kitab suci agama Hindu. Sakapeung sok dianggap minangka gabungan kecap saint (manusa hadé) jeung rarangkén tra (resep nulungan), jadi kecap pasantrén hartina bisa jadi tempat pangatikan jalma-jalma hadé.

Aya ogé istilah santri kalong, nu ilahar dipasantrén, nyaéta sebutan pikeun santri  nu ngilu diajar jeung ngaji tapi teu matuh cicing dipasantrén, ku sabab imahna deukeut jeung pasantrén.

Kiwari Presidén geus nangtukeun poé santri nasional ping 22 Oktober. Jadi unggal kaping 22 oktober téh kiwari mah dipiéling jadi poé santri nasional.

Tingali ogé
Pasantrén

Rujukan 

Islam
Béas nyaéta bagian siki paré (gabah) anu geus dipisahkeun tina kulitna. Sacara anatomi bagian anu ditutupan kulit disebut paléa jeung bagian kulit anu nutupan béas disebut lemma. 
Dina salah sahiji tahap ngolah hasil paré nyaéta gabah ditutu maké halu dina jubleg atawa digiling nepika bagian luarna (kulit gabah) leupas tina eusina. Ieu bagian eusi anu warnana bodas, semu beureum, ungu atawa ogé hideung anu disebut béas téh. Lian ti éta numutkeun kamus, béas nyaéta paré anu geus ditutu dina jubleg, jadi teu cangkangan deui. 

Béas tina paré ketan disebut ketan

Rupa-rupa Béas

Béas ketan
Béas pandan
Béas beunyeur 
Béas dolog

Galeri

Sumber

kadaharan
Paré
Béas
Walungan Cisokan nyaéta walungan di kabupatén Cianjur anu perenahna di wewengkon Cipeuyeum. Dina mangsa Hindia-Walanda kungsi dijieun hiji jambatan anu ruruntukna kiwari aya kénéh pikeun kalancaran transportasi jeung ékonomi Priangan.

Walungan Cisokan kungsi disebutkeun dina naskah Sunda kuna Bujangga Manik.

Referensi

Walungan di Tatar Sunda
Karéta api Cianjuran atawa anu osok disebut Argo Peuyeum nyaéta sesebutan pikeun karéta api lokal nu ngalayanan jalur Ciroyom-Cianjur-Lampegan (asalna Ciroyom-Cianjur-Sukabumi). Ieu rangkéan karéta api téh ngan ngadérék dua karéta anu ditarik ku lokomotif BB 304 atawa BB 301. Karéta ieu dioperasikeun ku Daop 2 Bandung. Karéta ieu geus teu beroperasi deui ti taun 2013 lantaran euweuh kontrak PSO antara pamaréntah jeung PT.KAI.

Ieu karéta téh liwat ka sababarah hiji stasion leutik, di antarana Padalarang, Cimahi, Tagog Apu, Cipeuyeum, Cianjur,    Cilaku  jeung Lampegan. Dina perjalananna ieu rangkéan téh kudu ngaliwatan kontur anu beurat kalawan nanjak, saperti di Rajamandala-Tagog Apu-Cipatat.

Sanajan ieu rangkéan karéta téh disebut 'argo' tapi lain karéta argo (éksekutip) saperti Argo Parahyangan, Argo Wilis jsb. Tapi ieu mah ngan sesebutan hungkul, anapon istilah 'peuyeum' dina Argo Peuyeum nyokot ngaran wewengkon nu kaliwatan ku ieu rangkéan nyaéta wewengkon Cipeuyeum anu réa mroduksi peuyeum

Ieu karéta ékonomi téh berangkat ti Stasion karéta api Ciroyom Bandung ungal poé ka Cianjur (saméméhna mah nepika Stason Lampegan) kalawan rute dua kali sapoé. Isuk-isuk jam 07.50, jeung soré jam 17.30 WIB. Ngaliwatan jalur anu seméméhna dipaké ku karéta api jurusan Andir (Bandung)-Sukabumi kalawan waktu tempuh kira-kira 3 jam. Saméméhna ieu jalur téh mangrupa jalur anu ngahubungkeun Bandung jeung Sukabumi, tapi lantaran torowongan Lampegan anu aya di jalur Cianjur-Sukabumi urug dina 8 Fébruari 2001, mangka jalur Cianjur-Sukabumi téh ditutup. Tapi geus dipaheutkeun yén jalur Cianjur-Sukabumi baris dibuka deui kira-kira taun 2010.

Saenggeusna Argo Peuyeum teu dioperasikeun deui, bakal aya karéta anu ngalayanan jalur Bandung-Cianjur, nyaéta Karéta api Kiansantang anu rutena Kiaracondong-Cianjur anu nepi ka ayeuna teu acan dioperasikeun.

Tingali oge
Stasion Cianjur
Stasion Lampegan

Referensi
http://rel-keretaapi.blogspot.com

Tumbu Luar
http://blog.fitb.itb.ac.id/BBrahmantyo/?p=362 
http://pasarmodal.inilah.com/read/detail/1367892/argo-peuyeum-kereta-wisata-bandung-lampegan

Angkutan karéta di Indonésia
Samudra Hindia, Samudra Indonésia atawa Samudra India Nyaéta kumplulan cai panglobana katilu di dunya, legana kira-kira 20% beungeut cai di bumi. Du kalér kawates ku bagian kidul Asia, di kulon ku Jazirah Arab jeung Afrika; di wétan ku Semenanjung Malays, Sumatra, Jawa, Kapuloan Sunda Kecil, jeung Australia; di kidul ku Antartika. Ieu samudra téh dipisakeun jeung Samudra Atlantik ku 20° timur méridian, jeung Samudra Pasifik ku 147° timur méridian. Samudra Hindia atawa Samudra Indoa nyaéa hiji-hijina samudra anu maké ngaran nagara nyaéta India .

Referensi

Lima samudra
Géografi
Laut
Walungan Cibuni nyaéta walungan nu ngaliwatan kabupatén Cianjur anu ngamuhara ka Samudra Hindia. Lega DAS(Daérah Aliran Sungai)-na 279,4 km² téh mangrupa poténsi sumber daya cai anu dimangpaatkeun pikeun rupa-rupa kabutuhan ku penduduk di sabudeureunana, di antarana pikeun cai nginum, irigasi, jeung pamiceunan. Curah hujan unggal taunna kaétang luhur nyaéta antara 2239 mm² nepi ka 5779 mm². 
Ieu walungan téh jadi tapel wates pakidulan kabupatén Cianjur lebah wetaneunana jeung kabupatén Sukabumi kuloneunana.

Walungan di Tatar Sunda
Mégalit nyaéta batu gedé anu dipaké pikeun ngawangun struktur wangunan atawa monumén. Mégalitik nyaéta struktur anu dijieun tina batu badag. Mégalit asalna tina kecap dina basa Yunani μέγας megas artina besar, jeung λίθος lithos artina batu.

 
Kabudayaan mégalitik téh lain hiji jaman anu mekar mandiri, tapi hiji hasil budaya anu muncul dina mangsa néolitikum jeung leuwih mekar dina jaman logam. Unggal wangunan anu diciptakeun ku masarakat mibanda pungsi nu tangtu. Conto hasil kabudayaan jaman megalitikum di antarana: kampak pasagi, kampak lonjong, ménhir, dolmén, kubur batu, waruga, sarkofagus jeung pundén berundak.

Tumbu luar 

  Dolmens, Menhirs & Stones-Circles in the South of France
  Megaliths in Charente-Maritime, France 
  Dolmen Path - Russian Megaliths 
  The Megalithic Portal and Megalith Map
  Index of Megalithic monuments in Ireland
  The Modern Antiquarian
  Pretanic World - Megaliths and Monuments
  Modern Megalith-Building

¼

Arkeologi Afrika
Arkeologi Asia
Arca nyaéta patung anu dijieun pikeun tujuan utamana minangka média kaagamaa dina muja tuhan atawa déwa-déwina. Arca mah béda jeung umumna patung, anu mangrupa hasil seni kalawan maksudna minangka hiji ajén kaéndahan. Alatan kitu, arca mah dijieunna teu sabasajan patung.

Dina agama Hindu, arca téh sarua jeung Murti (Dewanagari: मूर्ति), atawa murthi, anu ngarujuk kana citra anu ngagambarkeun Roh atawa jiwa katuhanan (murta). Hartina "panubuhan", murti nyaéta janggélékna aspék katuhanan (déwa-déwi), biasana dijieun tina batu, kai, atawa logam, anu pungsina minangka sarana jeung sasaran konséntrasi ka tuhan dina pamujaan. Numutkeun kapercayaan Hindu, murti pantes dipuja minangka fokus pamujaan ka Tuhan sabada roh suci dikemat jeung nyangkaruk di jerona kalawan tujuanana pikeun méré persembahan atawa sasajén. Janggélékna déwa atawa déwi, boh sikep awakna, rarangkén, atawa proporsina' kudu tumut kana tradisi kéagamaan nu dimaksud.

Murti ogé dimuliakeun dina agama Budha utamana mazhab Mahayana nalika aranjeunna ibadah minangka sasaran pamujaan atawa puseur méditasi. Pamujaan murti téh dianjurkeun pisan dina agama Hindu jeung Budha, hususna dina mangsa Dwapara Yuga, saperti disebutkeun dina naskah Pañcaratra''.

Arca teu salawasna kapanggih di deukeut candi. Candi bisa waé mibanda hiji arca, tapi hiji arca can tangtu aya dina jero candi.
Aya tilu rupa arca dumasar kuantitas pamujana, nyaéta:
 Arca Istadewata, nyaéta arca anu dipimilik ku saurang, antukna bisa dibabawa ka mamana.
 Arca Kuladewata, nyaéta arca anu dipimilik ku hiji kulawarga, biasana aya di imah-imah.
 Arca Garbadewata, nyaéta arca anu dipuja ku réa jalma, atawa masarakat.

Di Indonésia dipikawanoh tilu rupa arca, nyaéta arca agama Hindu, arca agama Budha, jeun arca agama Kristen. Dina agama Islam mah teu dipikawanoh arca téh, ku sabab ajaranana ngalarang pikeun nyembah berhala atawa sagala rupa jirimna Tuhan.

Tingali Ogé 
 Patung

Catatan suku 

Agama
Seni rupa
Waditra nyaéta sesebutan pikeun alat musik atawa instrumen musik tradisional di Tatar Sunda. istilah ieu ilaharna dipaké dina karawitan Sunda.

Daptar Waditra Dumasar Cara Makéna

Waditra tiup
Suling Sunda
Toléat
Bangsing
Tarompét

Waditra takol
Saron Panerus
Selentem
Peking
Ketuk
Demung
Bonang
Jengglong
Goong & kempul
Bedung
Calung
Gambang
Arumba
Terebang

Waditra tepak
Dogdog
Karinding
Kecrék
Kendang & kulantér

Waditra kését
Rebab
Tarawangsa

Waditra petik
Kacapi
Kacapi Indung
Kacapi Rincik
Jentréng
Kilung

Waditra geter
Angklung

 
Karawitan
Karel Frederik Holle (1829-1896) téh urang Walanda juragan entéh di Cikajang, Garut, ogé diangkat jadi panaséhat pamaréntah di Hindia Belanda. Holle boga minat kana basa jeung kasusastraan pribumi, hususna di Priangan. Sobat dalitna nyaéta Muhamad Musa, panghulu  pribumi di Limbangan, nu réa ngahasilkeun karya sastra dina basa Sunda.

Nepika taun 1880-an manéhna boga peran penting dina produksi buku-buku basa Sunda nu ditulis ku pangarang-pangarang Sunda

Catetan

Sumber 
  Mikihiro Moriyama. 2005. Semangat Baru: Kolonialisme, Budaya Cetak, dan Kesastraan Sunda Abad ke-19. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia. ISBN 979-9100-23-2.
  Tom van den Berge. 1998. Karel Frederik Holle : theeplanter in Indië 1829-1896. Amsterdam: Bakker. ISBN 90-351-1969-X

Tempo ogé
 Adriaan Walraven Holle
 J.L.A. Brandes
 Muhamad Musa
 Lasminingrat

Inohong Walanda
Inohong entéh Indonésia
Jagong(Ind: Jagung; latin: Zea mays) nyaéta tutuwuhan anu ngandung siki, daunna sok dipaké maraban ingon-ingon, buahna anu gora dijieun lalab atawa sayur, buahna nu geus garing ogé bisa diawétkeun jadi emping. Jagong anu anyar dipetik biasana dikulub atawa dibeuleum, bisa ogé diseupankeun sarua jeung sangu atawa dicampurkeun jeung sangu (sangu jagong).
Dumasar timuan génetik, antropologi, jeung arkéologi kanyahoan yén jagong téh asalna ti Amérika Tengah ([[Méksiko bagian kidul). Budidaya jagong geus dilakonan di ieu daérah ti 10.000 katukang, tuluy téknologi ieu téh dibawa ka Amerika Kidul (Ekuador) kurang leuwih 7000 taun ka tukang, sarta nepi ka wewengkon pagunungan di kiduleun Péru 4.000 taun ka tukang.

Morfologi

Daun
Daun jagong kagolongkeun daun sampurna, daun jagong warnana héjo ngora keur masih némbongkeun daunna jeung héjo kolot pas keur sawawa jeung konéng lamun geus kolot, tulang daun jeung indung tulang daun sajajar jeung daun dina jagong aya anu lemes weuh buluan jeung aya ogé anu kasar buluan.

Batang
Batang jagong tegak lempeng jeung panceg, batang jagong kasusun tina buku-buku jeung di satiap palapah dibungkus ku daun anu kaluar waé dina unggal bukuna, ngan batang jagong henteu loba ngandung lignin, alatan batangna angger panceg lempeng.

Akar
jagong mibanda akar serabut anu nepika jero antara 8 m, sanajan kitu, rata-rata akar jagong ngan saukur aya dina 2 m, salian serabut, akar adventif ogé bakal kaluar minangka tutuwuhan jagong geus kolot jeung boga fungsi pikeun ngabantuan mancegkeun batang jagong.

Kembang
Kembang lalaki jeung bikang dina jagong papisah, ku kituna, panyerbukan dina jagong butuh dibantu ku angin, serangga nepi ka ku manusa. unggal kembang lalaki jeung bikang jagong kudu dikawinkeun dibantuan ku alam (sacara alami) atawa dibantuan ku manusa, kembang lalaki aya dina tungtung tongkol tina jagong.

Buah
Buah jagong warnana konéng ngora dina mangsa saacan kolot atawa bodas susu dina kaayaan ngawangun, unggal batang jagong boga sehenteuna 1 tongkol jagong, sanajan ayeuna aya pamekaran panaékan mutu jagong jenis hibrida tapi umumna ungal batang ngan boga hiji tongkol, jeung pas buah jagong nincak ka kolot bakal robah bentuk jadi kakonéngan.

Referensi 

Poaceae
Tutuwuhan Pangan
tutuwuhan industri
Gula kawung (Basa Indonésia: gula aren) nyaéta gula anu dijieun tina lahang hasil tina sadapan tangkal kawung. Dicitakna maké awi ngarah jadi gula ganduan turta diparos (dibungkus) ku daun kalapa.

Prak-prakan nyieun
Lahang hasil sadapan dina lodong téh tuluy diasupkeun kana kancah. Sanggeus kitu lodongna dibersihan, lain dikumbah ku cai, tapi dipuput leuwih kurang tilu jam. Lahang anu geus digolakkeun disebutna wédang. Sanggeus kitu tuluy éta wédang téh dikecalakan minyak kalapa 2 keclak unggal sakancah. Sanggeus kitu dipépés nepi ka kentel/kuled  sokdisebut ogé peueut. Ti dinya laju diguis (diaduk) maké alat nu disebut pangguis. Sanggeus kitu tuluy dicitak dina awi (mun di Banten dina batok).

Mangpaatna
Di handap ieu mangpaat tia zat-zat anu dikandung dina gula Kawung
 Riboflavin: Ngabantu ngabentuk sel darah merah, ngahasilkeun antibodi, bareng jeung enzim ngahasilkeun énérgi nu diperlukeun ku awak manusa, jeung vitamin A menerkeun selaput mukosa dina saluran pencernaan, ngahambat sél nu ruksak dina waktu prosés produksi énérgi, menerkeun sistim gawé jaringan jeung saluran pencernaan awak.
 Thiamin: Gunana keur koenzim dina metabolismeu énérgi, nguatkeun sistem saraf jeung otot, ngabantu awak nyieun sarta ngagunakeun protein.
 Niacin: Gunana keur koenzim dina metabolismeu Glukosa, Lemak jeung Alkohol, Mantuan kasehatan kulit, sistim saraf jeung sistem pencernaan, nurunkeun kadar kolesterol LDL, ngaronjatkeun fungsi gawé uteuk.
 Nicotinic Acid: Ngahambat  sarta ngalemeskan urut jarawat, nyegah singkayo jeung wasir.
 Ascorbic Acid: mibanda fungsi Antibiotik, ngahambat rematik, Flu jeung Asma, bisa ogé nyegah Kangker, nyiptakeun sistim imunitas, nguatkeun tulang sandi, nu sifatna Antioksi jeung sanggup ngungkulan radikal bébas.
 Kalsium: Ngalancarkeun jalan getih, normalkeun tekenan getih, nyaimbangkeun tingkat kaasaman getih, Nyegah Ostéorosis (Tulang koropos), nyegah panyakit jantung jeung nurunkeun résiko Kangker peujit, ngaronjatkeun gairah birahi anu létoy.
 Vitamin B6 jeung nu séjénna: Metabolisme Protéin & Karbohidrat, mantuan produksi sél-sél getih beureum, mantuan sistim imunitas awak.

Catetan

Unak-anik budaya Sunda
Kadaharan urang Sunda
Bungbu
Gula
Debus nyatéa Pintonan seni béla diri anu kaasup kana téater trans, disebut ogé gedébud di wewengkon Pandéglang. Para pamaénna ditusuk ku rupa-rupa pakakas seukeut kayaning keris jeung golok tapi henteu bisa tatu. 
Baheula mah waditra pamirigna téh ngan terebang wungkul, tapi kiwari ditambahan ku kendang penca. Debus biasana sok dipaénkeun di buruan imah dina acara ngalibatkeun loba jelema.

Catetan

Seni pintonan
Tradisi
Seni Béla Diri
Ambulan nyaéta kandaraan nu digunakeun pikeun ngangkut jalma gering atawa anu tatu, biasana pasén dibawa ka rumah sakit.  Ambulan mibanda kalengkepan anu kawilang réa, di antarana alat-alat pikeun ngungkulan serangan jantung, tulang pateuh, atawa tatu kaduruk dina kaayaan darurat. Ambulan ilaharna ngan aya di kota-kota gedé. Kiwari geus aya hélikopter ambulan. Ieu ambulan dipikabutuh pikeun nulungan jalma-jalma anu gering atawa cilaka, anu tempatna teu kajugjug ku mobil atawa mencil.

Ambulan réa pisan diproduksi dina mangsa perang. Dina awal 1800-an Perancis ngagunakeun roda dua, gorobag anu ditarik kuda pikeun mawa tentara ka rumah sakit. Kapal udara nu dijadikeun ambulan mimiti nyaéta nalika Perang Dunya ka-1. Anapon hélikopter nu munggaran dijadikeun ambulan nyaéta nalika Perang Koréa (1950-1953).

Catetan

Médis
Méga atawa awan téh nyaéta kumpulan keclakan cai anu jadi kristal és turta ngambacang di wiati. Mun poéna keur hadé, awan anu ipis éndah pisan katingalina, tapi dina waktu nu lian bisa jadi totondén bakal aya hujan atawa guludug. Hawa salawasna ngandung saab cai dina wangun gas anu teu kaciri. Jumlah saabna cai ka hawa gumantung kana suhu hawana. 
Météorologis (Jalma nu nalungtik perkara cuaca) ngabagi méga dumasar kana dedegan fisikna, nyaéta méga cirrus, kumulus, jeung stratus.

Méga nyaéta kumpulan uap cai nu ngambang di atmosfir di saluhureun Bumi atawa banda planet lianna, saperti Bulan. Katempona siga haseup warna bodas atawa kulawu di langit. Cabang météorologi ngeunaan awan disebut népologi.

Dicutat tina

Cuaca
nujul kana ngaran sababaraha daerah, di antarana:
 Désa Banyuresmi, Sumedang
 Kacamatan Banyuresmi, Garut
Dwi Bahasa atawa Dwibasa, disebut ogé bilingualism atawa multilingualism nyaéta fénoména kabasaan anu ilahar di saban nagara sakuliah dunya. Copélna, nepi ka kiwari 50-70 persén tina jumlah manusa di sakuliah dunya kaasup masarakat bilingual, anu ngagunakeun dua atawa leuwih basa dina komunikasi jeung papadana. Satadina, konsép dwi bahasa téh digunakeun sacara umum pikeun jalma nu ngawasa dua atawa leuwih tina basa. ka dieunakeun, éta konsép téh diheureutan. Ukuran masarakat dwi bahasa lain ditilik tina kamampuh linguistikna sacara pribadi kana basa waé, tapi leuwih jauhna ningali pamakéan (jihat pragmatis) masarakat kana éta basa. Tegesna, anu ngawasa sababaraha basa, tacan tangtu disebut dwi bahasa saupama dina kahirupan sapopoéna masih ngagunakeun hiji basa. Urang Sunda kaasup kana masarakat dwi bahasa, alatan dina hirup kumbuhna teu bisa ngaleupaskeun dirina tina basa Indonésia minangka basa resmi nagara.

Basa
Élmu Kabasaan
Angkot singgetan tina Angkutan Kota/Perkotaan nyaéta sesebutan pikeun salah sahiji modél kandaraan umum.

Angkutan darat di Indonésia‎
Angkutan umum
Gunung Salak mangrupa salah sahiji gunung berapi nu perenahna di Bogor, Jawa Barat. Ieu gunung téh punclutna aya sababaraha hiji, di antarana Punclut Salak I jeung Salak II. Perenahna sacara astronomis puncak ieu gunung téh nyaéta 6°43' LS jeung 106°44' BT. Luhurna punclut Salak I 2.211 m sedeng Salak II 2.180 méter luhur beungeut cai (mlbc). Hiji deui punclut nu ngaranna Punclut Sumbul luhurna 1.926 mlbc.

Gunung di Jawa Kulon
Gunung api di Jawa
Masjid heubeul nu diadegkeun ku Maulana Yusuf, Sultan Banten (1570)-(1580). Perenahna di désa Kasunyatan, kacamatan Kasemén, kabupatén Sérang. Sakuriling kompléksna diwatesanan ku témbok, legana leuwih kurang 2500 m².

Wangunan
Aya lima panto dina ieu masjid téh. Rohangan nu aya di jerona ngawengku: rohang utama, serambi, mihrab, mimbar, jeung munara. Rohang utama perenahna aya di tengah; serambi perenahna di opat rohangan nyaéta di béh kalér jeung wétan rohang utama, nu duana deui ayana di béh kiduleun rohang utama; Mihrab ayana di kuloneun rohang utama; mimbar ayana di kuloneun rohang utama, ngan rada béh tengah; munara ayana di dingding kulon-kalér. Sultan Maulana Yusuf dikurebkeun teu jauh ti masjid Kasunyataan.

Alamat
Jl. Raya Pelabuhan Karangantu Désa Kasunyatan, kacamatan Kasemén, Kabupatén Serang.

Catetan

Islam
Masjid
Masjid di Tatar Sunda
Surabi atawa sorabi () nyaéta olahan tina tipung béas nu sanggeus diuyahan jeung parudan kalapa diasupkeun kana citakan tina taneuh nu dipanaskeun  maké suluh. Sakapeung di luhurna dipurulukkan oncom. Biasana dijual di sisi jalan isuk-isuk keur opieun. Aya ogé anu dicampur jeung gula beureum maké santen. Samalah kiwari mah surabi téh geus rupa-rupa rasana, saperti kéju, strobéri, coklat, jeung sajabana ti éta, sok sanajan, cara nyieunna mah sarua baé.

Catetan

Tingali ogé
 Ali Agrem
 Colénak
 Peuyeum sampeu

Kadaharan
Kadaharan urang Sunda
Kadaharan urang Indonésia
Dogdog nyaéta alat musik anu disadakeun ku cara ditakol ku leungeun, wangunna buleud panjang rada ngaleutikan ka bagian handapna. Dijieunna tina kai golondongan nu diliangan. Di wewengkon Banten mah disebutna dodod, di Cisolok Sukabumi mah disebutna dogdog lojor. Dogdog digunakeun dina pintonan réog atawa ogél.

Dogdog dipaké dina pintonan réog atawa ogél. Dogdog dina réog diwangun luhur 4 buah: anu pangalitna disebut tilingtit (garis tengah luhur panjangna 18–20 cm, garis tengah handap 10–14 cm, panjang badan handap 20–24 cm), dogdog kadua dingaranan panempas (garis tengah luhur panjangna 20–24 cm, garis tengah handap 16–18 cm, panjang badan handap 26–28 cm), nu katilu disebut badugblag (garis tengah luhur panjangna 26–30 cm, garis tengah handap 24–26 cm, panjang badan handap 32–36 cm) dogdog kaopat disebut gogog atawa parengwong, anu pangagengna (garis tengah luhur panjangna 40–50 cm, garis tengah handap 38–42 cm, panjang badan handap 36–40 cm).

Di Jalaksana Kuningan, dogdog nu pangalitna dinamikeun si kacang, nu kadua pangalitna dinamikeun si tanjung, nu katilu dinamikeun si melog, sarta nu pangagengna dinamikeun si bokor.

Bahan anu digunakeun pikeun nyieun dogdog nyaéta kayu kenanga atawa nyiur, lembaran kulit (kulit sapi, kebo, mbé, atawa domba) sarta rotan pikeun tali anu ngiketna. Saenggeus digereut-gereut sarta dibuang kulitna, kawi cendana atawa nyiur ditatah jadi lubang ageng. Ujung lubang ageng ditutup nganggé kulit anu atos dikeringkeun, ngaitkeun ujung-ujung kulit di rotan anu ngalingker di badan dogdog.

Rujukan 

Seni Sunda
Waditra tepak
Gambang nyaéta waditra anu sumber sorana tina wilahan kai sarta ancak (wadah aweuhanna) ogé tina awi. Disadakeun ku cara ditakol maké panakol nu dicekel ku dua leungeun. Jumlah wilahanana ilaharna aya 18-20 siki. Nada ilaharna saléndro jeung pélog. Gambang pélog aya bilah uparengga (nada hiasan) anu dipaké lamun ngagunakeun surupan anu béda, misalna, pikeun surupan pélog jawar (1=barang) susunana masih tetep, tapi pikeun surupan Liwung (1=galimer), sora 3 (na) ka pélog jawar diganti ku sora 3-(ni), jeung ka surupan sorog (1=panelu) sora 5 (la), diganti ku sora 5+(leu). Sakapeung aya di jero gamelan anu lengkap, gambang pélog aya tilu, yaéta pikeun gambang surupan jawar, surupan Liwung, surupan surupan sorog hal ieu pikeun ngagampangkeun tina tehnis nganakolna, nyaéta euweh prosés anu ngaganti bilah-bilah lamun lagu robah jadi surupan. Susunan nada atawa bilah gambang lih boks. Susunan nada laras pélog surupan Liwung (1=galimer), nada pang luhurna sora 3 (na) alit, pang handapna sora 2 (mi) ageng. Surupan sorog (1=panelu), nada pang luhurna 4 (ti) alit, jeung  sora pang handapna sora 3 (na) ageng. Gambang anu dijieun ti bilah perunggu disebut gangsa, atawa gambang gangsa. Gambangan hartina instrumentalia anu dibawakeun ku waditra gambang. Kungsi jadi acara siaran di RRI ( Radio Républik Indonésia) Bandung, anu dilengkapkeun ku waditra ketuk, kempul, jeung goong.  Bagéan-bagéan gambang  diatarana aya: wilahan-wilahan, wadah gema anu biasa disebut ancak atawa rurumah, diantarana pongpok ( kadua tungtung gambang), papalayu (hareup jeung tukang gambang), awak (wadah gema), gelung pupurus gambang ( daun-daun atawa pangpangna) aya di luhur, lelemah pongpok (dasar gambang). Babantal aya di handap bilah-bilah nada gambang, menang tina lawon anu dirara atawa ditambang, dikuatkeun ku sumbi nyaéta paku-paku pikeun panahan méh  bilah-bilah henteu ngagésér. paku-paku éta diasupkeun ka jero liang bilah gambang anu geus disiapkeun. di bagian papalayu jeung pupuru, biasana dibéré ukiran anu motifna matahari, kembang teratai, atawa pilin ganda ku warna hideung atawa coklat. jumlah nada-nadana variasi, kumaha kabutuhan tehnik tabuhanna, antara 18 nepi ka 20 bilah. pikeun 20 bilah nada pang luhurna biasana sora barang leutik jeung anu pang handapna singgul ageng. sedengkeun pikeun anu 18 bilah, biasana ti nada loloran alit, nepi ka nada galimer ageng.

Galéri vidéo

Daftar Rujukan 

seni Sunda
Waditra takol
Di handap ieu nyaéta daptar musieum di Indonésia:
 Daptar Musieum di Jakarta
 Daptar Musieum di Jawa Barat
 Daptar Musieum di Yogyakarta
 Daptar Musieum di Jawa Tengah
 Daptar Musieum di Jawa Timur
 Daptar Musieum di Bali
 Daptar Musieum di Acéh
 Daptar Musieum di Sumatra Utara
 Daptar Musieum di Sumatra Barat
 Daptar Musieum di Riau
 Daptar Musieum di Sumatra Selatan
 Daptar Musieum di Jambi
 Daptar Musieum di Bengkulu
 Daptar Musieum di Lampung
 Daptar Musieum di Nusa Tenggara Barat
 Daptar Musieum di Kalimantan 
 Daptar Musieum di Sulawesi
 Daptar Musieum di Maluku
 Daptar Musieum di Irian Jaya

Daptar
Daptar Musieum
Sanghyang Raga Déwata téh nyaéta salah sahiji naskah Sunda kuna koléksi Musieum Negri Sribaduga Jawa Kulon nomer inventaris 07.106. Ditulis dina bahan lontar lobana 50 lempir kalawan maké aksara pranagari jeung basa Sunda kuna.

Kaayaan Fisik
Kaayaan naskah cukup alus, utuh, masih lengkep, jeung masih bisa dibaca. Ieu naskah téħ ukuranana 23,7 x 3,5 cm kalawan ukuran rohangan tulisanana 22 x 2,8 cm. Jumlah baris unggal kacana 4 baris kalawan jarak antarbaris 0,6 cm. Wangun téks ieu naskah téh nyaéta prosa, ditulis ku cara diturih maké péso pangot jeung dibéré polésan mangsi pulas hideung (biasana maké beuleum muncang). Ieu naskah téħ kapanggihna ti wewengkon SukarajaTasikmalaya.

Eusi Naskah

Naskah anu judulna Sanghayng Raga Déwata téh eusi téksna ngeunaan mitos panyiptaan alam semesta katut eusia ku Pangéran nu Maha Esa. Panyiptaan éta dimimitian ku diwangunna siang tina poékna peuting ku kakuatan Sang Bayu, tuluy diciptakeun bumi, bulan, panon poé, jeung béntang-béntang dina wengkuan angkasa.

Satuluyna, naskah Sanghyang Raga Déwata téh nyaritakeun manusa anu asalna ti bumi dijadikeun hiji endog tina sakeupeul taneuh jeung ngajirim jadi Sanghyang Tunggal, tuluy jadi Batara Guru anu diperenahkeun di Gunung Kahyangan. Dina naskah ieu manusa téh dianggap minangka mikrokosmosna jagat raya, manusa dina sakum kahirupanana kudu salawasna ngajalankeun siksa (ajaran) Sanghyang Darma, éta téh mangrupa idéal anu engké baris bisa nepi ka swarga.

Sumber Rujukan
Balai Pengelolaan muséum Negeri Sri Baduga. 2008. Katalog Naskah Kuno Museum Negeri Sri Baduga. Disbudpar Jawa Barat:Bandung.

Naskah Sunda
Géco nyaéta kaolahan has Cianjur anu mangrupa singgetan tina "Togé" jeung "Tauco".  Ieu kaolahan téh kawentar minangka has Cianjur tapi numutkeun sajarah mah mangrupa serepan tina budaya Tionghoa anu asup ka Cianjur dina mangsa kolonial Hindia-Walanda. Géco jadi hiji kaolahan has alatan di Jawa Kulon mah ngan di wewengkon Cianjur wungkul ayana téh. Kiwari géco méh punah, ngan kari sababaraha urang nu masih kénéh pirajeunan nyieun ieu kaolahan pikeun konsumsi pribadi atawa pikeun dagangkeuneun.

Tingali Ogé
Tauco Cianjur
Laksa

kaolahan
kadaharan
Kadaharan urang Sunda