AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Dasasila atawa Dasasila Bandung nyaéta 10 poin hasil ti Konperénsi Asia-Afrika (KAA) nu dilaksanakeun ti kaping 18 nepi ka 24 April taun 1955. 10 poin éta ngawengku prinsip - prinsip dasar nu dijadikeun pituduh jeung acuan pikeun hubungan antar bangsa.

Sajarah 

Sumanget Bandung anu kawéntar di luar nagri dipikawanoh ku istilah "Bandung Spirit" nyaéta kumpulna bangsa-bangsa nu ahirna ngarumuskeun Dasasila Bandung kalawan Indonésia salaku panata calagarana. Leuwih ti dinya, Indonésia ngaliwatan wawakilna P.M. Ali Sastroamidjojo S.H.jadi pamingpin konperensi sarta ketua. Iwal ti dinya Menlu Roeslan Abdulgani salaku Sekretaris Jenderal. Minangka délégasi Indonésia, dipingpin ku Menlu Sunarjo S.H. KAA kaping 18 nepi ka 24 April taun 1955 disebutna KAA ka- I. Prinsip utamana Dasasila Bandung ieu nyaéta ngaku jeung ngahargaan béla-diri nagara-nagara Asia-Afrika sacara nagara atawa sacara koléktip jeung nagara-nagara séjén kaasup jeung nagara adikawasa.

Dina pelaksanaanana, KAA ka-I diluuhan ku 29 nagara Asia-Afrika sakumaha list di handap:

Dina KAA ka-I diulem 30 wawakil nagara di Asia-Afrika. Ti jumlah éta, ngan Rhodesia (kiwari disebutna Zimbabé) nu teu bisa ngaluuhan éta uleman. Sabab harita Rhodesia masih diéréh ku Perancis.

Eusi Dasasila Bandung 
Sumanget nu dikedalkeun di KAA ka-1 nyiptakeun 10 poin sakumaha list di handap:

 Ngahormatan hak-hak dasar manusa jeung tujuan sarta asas nu kawengku dina Piagam PBB.
 Ngahormatan kadaulatan keung ngahijina wewengkon di sakuliah nagara.
 Ngaku kasamaan darajat sakabéh ras jeung kasamaan sakabéh bangsa gedé atawa leutik.
 Teu ngalakukeun intervénsi atawa ilubiung dina pasualan di nagara séjén.
 Ngahormatan hak unggal nagara pikeun mertahankeun disi sacara individu atawa koléktif saluyu jeung Piagam PBB.
 a. Teu ngagunakeun pangaturan-pangaturan pertahanan koléktif pikeun ngalayanan kapentingan khusus ti nagara gedé mana waé ogé. b. Teu neken ka nagara séjén.
 Nahan diri ti unggal tindakan atawa anceman agrési atawa ngagunakeun adu fisik pikeun ngahijikeun wewengkon atawa kamerdékaan politik hiji nagara.
 Ngabéréskeun pasalingsingan internasional kalawan jalan damai, saluyu jeung katangtuan nu aya di Piagam PBB.
 Ngamajukeun kapentingan balaréa jeung kerjasama.
 Ngahormatan kaadilan jeung kawajiban-kawajiban internasional.

Sumber 

Internasional
Bawang batak (allium schoenoprasum; ) nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga  amaryllidaceae. 
Bawang batak wujudna sarua baé jeung bawang daun atawa  bawang kucay, pédah palebah puhu tangkal leuwih panjang sarta kelir leuwih bodas ditambah daunna leuwih leutik tur leuleus. 
Bawang batak (lokio) masih barayana bawang beureum, pedah rasana teupati nyereng ngan kaangseuna leuwih kuat. Remen dimangpaatkeun pikeun olahan sambel, utamana sabangsaning lauk  pikeun ngurangan bau hanyir.

Kagunaan 
Bawang batak remen dimangpaatkeun pikeun bahan campuran asinan, sambel jeung réa-réa deui. Ieu sayur sok disebut  lokio, tapi aya ogé anu nyebutkeun sayur  bawang batak. Bawang ieu disebut  bawang batak alatan loba  kapanggih dipaké dina olahan-olahan has Batak, contona arsik. Tapi ka dieunakeun ku majuna zaman, lokio atawa bawang batak ogé  dipaké dina olahan séjén, kayaning ngagoréng hayam, lauk, daging, jeung sajabana.

Siki/Binih
Sikina dihasilkeun dina kapsul leutik, tilu klep, anu asak dina usum panas.  Kembang ligar ti bulan April dugi ka Méi  di beulah kidul zona habitat na sareng Juni di beulah kalér.

Spésiés
Daun bawang ieu mangrupi hiji-hijina spésiés  Allium  anu asli tina  Anyar sareng Dunya buhun.  Sakapeung, tutuwuhan anu aya di Amérika Kalér digolongkeun kana   A.  schoenoprasum   var.  sibiricum , sanaos ieu dibantah.  Bedana spésimén penting.  Hiji conto kapanggih di beulah kalér Maine anu tuwuh nyalira, ogé nunjukkeun kembang kulawu anu surem.

Hama
Daun bawang batak arang langka kaserang ku hama alatan ngahasilkeun sanyawa walirang anu teu dipikaresep ku hama,  tapi kembangna dipikaresep ku nyiruan, ku kitunaieu tutuwuhan remen ngahaja dipiara pikeun nyayagikeun néktar pikeun nyiruan piaraan atawa gegeremet séjéna.

Tempo ogé 
 Bawang kucai (allium tuberosum)
 Bawang

Dicutat tina 
 
 (tidak lagi berfungsi) Lokio on Detik.com
 Bawang lokio

Bungbu
Karegori:amaryllidaceae
Kabupatén Simalungun nyaéta kabupatén nu aya di Sumatera Kalér, katelahna kabupatén pangluasna katilu sanggeus Kabupatén Mandailing Natal jeung Kabupatén Langkat. Luas wewengkon Kabupatén Simalungun nyaéta 4.372,5 km2. Kabupatén Simalungun disusun ku 32 kacamatan kalawan Kacamatan Hatonduhan minangka kacamatan pangluasna.

Géografi 
Kabupatén Simalungun kawilang wewengkon nu kacida stratégisna sarta aya di kawasan wisata Danau Toba - Parapat. Iwal ti Kacamatan Hatonduhan minangka kacamatan pangluasna, kacamatan pangleutikna nyaéta Haranggaol Horison kalawan rata-rata jarak ka puseur dayeuh kabupatén nyaéta 30 km. Titik pangjauhna nyaéta Kacamatan Silou Kahéan nyaéta 127 km jeung Kacamatan Ujung Pandang 113 km.

Wates Wewengkon

Pamaréntahan

Kacamatan 

Kabupatén Simalungun kawengku ku 32 kacamatan nyaéta:

Lambang 
Dumasar kana Peraturan Daérah Kabupatén Simalungun Nomor 5 Tahun 1960, lambang Kabupatén Simalungun kawengku ku sababaraha simbol nyaéta:

Sumber 

Dayeuh
Kabupatén
Ménak nyaéta sebutan pikeun jalma anu pangkatna luhur, anu boga gelar paling handapna Radén di jaman Walanda.

Menak ogé sebutan ka sékésélér Bupati-bupati Sunda anu medal sabada Karajaan Sunda bubar, ieu Bupati-bupati téh lain Raja sanyatana sanajan kitu dina konsép pribumi kalungguhanna disaruakeun jeung Raja. Panggih jeung menak kudu rengkuh, mun pareng keur udud kudu dipiceun, lamun surutu cukup dicekel waé ulah di gegel baé, di mana geus deukeut brek diuk rada ngijing madep ka ménak tawis tanda narima.

Turunan ménak
Sababaraha mentri jeung urut mentri kabinét anu sekeselerna terah menak : Prof. Dr. Mochtar Kusumaatmaja, S.H., L.L.M. (mantan Menlu RI), Ir. Sarwono Kusumaatmaja (Mentri Negara Lingkungan Hidup RI) anu tayalian raina Mochtar Kusumaatmaja, sekeselerna ti menak Sukapura; Prof. Dr. Ir Ginanjar Kartasamita (Mentri Negara Perencanaan Pembangunan Nasional). Jeung réa - réa deui

Dicutat tina

 Kulawarga
Institusi sosial
Sistim sosial
Budaya
Masarakat
Stasion Parungpanjang nyaéta stasion nu lokasina di Parung panjang, Kabupatén Bogor. Dina rohang pagawéana Stasion Parungpanjang ayana di km 41+463.

Sajarah 

Dina mangsa bangsa Indonésia masih diéréh ku bangsa Walanda, stasion ieu dijieun minangka stasion pikeun ngangkut pibekeleun sabab harita aya di tengah antara Mérak jeung Batavia atawa Jakarta mangsa kiwari. Mangsa harita stasion ieu stasion gedé leuwih gedé tibatan Stasion Tanahabang. Stasion ieu geus teu jadi titik pamungkas stasion nu geus diéléktrisasi sabab ruteuna geus dipanjangkeun nepi ka Stasion Maja. Stasion ieu aya di hareupeun Pasar Parung Panjang. Ruteu jalana teu jauh ti jalan gedé Curug - Parung Panjang - Lebakwangi, hal ieu nu ngalantarankeun loba panumpang nu asalna ti Curug turun di stasion ieu.

Layanan Karéta Api

Sumber 

Karéta api
Stasion Karéta
Rasamala (basa Latin: Altingia excelsa) nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga Altingiaceae. Ieu tutuwuhan leuweung, hirup dialam liar jangkungna bisa 40 nepi ka 60 méter. Rasamala mibanda niley ekonomi alatan kaina kuat sarta ngahasilkeun geutah/ damar anu meleber seungit, dimangpaatkeun pikeun campuran bahan seuseungitan. 

Daun ngorana mibanda kelir beureum bisa dilalab, disayur, ogĤ pikeun ubar batuk. Kaina teuas tur kuat, remen dijieun bahan nyieun jambatan, bantalan rél [[kereta api[[, lantai, nepika parahu.

Dicutat tina

 Tutuwuhan Industri
 Altingiaceae
Tutuwuhan ubar
{{Taxobox | color = pink
|image = File:Chipmunk India 1.jpg
| status = NT
| status_system = IUCN3.1
|status_ref = | name = Bajing taneuh (gurat opat)
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Mammalia
| ordo = Rodentia
| familia = Sciuridae
| genus = Lariscus
| species = hosei
| authority = (Thomas, 1892)
| synonyms = Sciurus hosei| species = L. hosei}}

Bajing taneuh; Lariscus hosei; Bajing tanah bergaris empat  nyaéta hiji sato  endemis Kalimantan anu asalna tina kulawarga Sciuridae .  Bajing taneuh kagolongkeun kana Mammalia atawa sato anu ngalahirkeun anak. Dimana tempat hirupna/habitat ruksak, populasi bajing ieu pasti bakal tumpur. Ieu sato masih kénéh sa ordo jeung beurit: Rodentia taya lian hewan pengerat. Kelasna  Sciuridae tina genus Lariscus.

 Tempat hirup 
Bajing taneuh kapanggih hirup di wewengkon Serawak, Sabah, jeung Kalimantan . Hirup di jero leuweung, dina tempat anu perenahna sabudeureun 1000 méter di luhureun beungeut cai laut . Hirup di tropis garing jeung leuweung  subtopis. Sagigireun kapanggih di Indonésia jeung Malaysia, ogé kapanggih di Thailand.

Bajing taneuh kagolongkeun sato anu diriksa kalumangsungan hirupna/dilindungi'', alatan geus kawilang langka . Lobana leuweung anu dibabad dijieun lahan perkebunan anu ngabalukarkeun habitat asli bajing taneuh jadi ruksak. Dimana habitatna ruksak, populasi bajing taneuh ogé bakal ruksak tur tumpur.

Ciri mandiri 
Bajing taneuh wujudna sarua jeung bajing séjéna, anu ngabédakeun taya lian ayana gurat-gurat anu jumlahna opat dina tonggongna. Kelir buluna coklat dina palebah beuteungna rada oranye. Bajing taneuh jangkungna  189 mm sedengkeun anu jaluna  181 mm. Beurat  rata-rata bajing taneuh kurang leuwih  215 gram.

Rujukan 

Sciuridae
Sato Indonésia
Rodentia
Jukut gendreng; (Synedrella nodiflora) nyaéta jukut anu asalna tina kulawarga  asteraceae. Ieu kagolongkeunkana  gulma dina widang tatanén. Bauna rada nyereng, miang-miang bau embé ieu jukut sok disarebut ogé jotang kuda/babadotan lalakina. Pituin ti Amérika tropis, jukut gendreng geus jadi jukut hama/gulma anu ngaganggu kana tutuwuhan di wewengkon Jawa; hususnya di tempat-tempat anu rada kahieuman.

Ngaran séjén 
Jukut gendreng mibanda rupa-rupa ngaran:
Bruwan, gletang warak, krasuk, atawa serunen (Jw.); serta gofu makeang (Ternate).

Ciri mandiri 
Kaasup kana terna hirup sausum, tangkalna remen  ajeg ka luhur, sakapeung aya ogé anu ngagolér deukeut puhu tangkalna. Dahan-dahanna bijil kawas garpu  jangkungna  nepika 1,5 m. Daun-daun pasingareup-singareup; gagangna kawas  talang, 0,5 – 5,5 cm, gagang tina pasang  daun anu sarua tutumbuna  ngaheureutan, baruluan disakurilingeunna. Lambaran daun buleud endog tur lonyod, 2,5–15 × 1–9 cm; puhu daun ngaheureutan nuturkeun cupatna, tungtung daun méncos, sisina rérégéan tapi henteu jero, baruluan boh dibeulah handap kitu deui luhurna.

jmpl|kiri|200px|Pendul anu jadi  terminal kembangna 
Kembang majemuk dina pendul leutik, panjang 8–10 mm, naplok aya ogé cupatan ngan pondok, eusina 10–20 kembang pajejel; bijil dina sela dahan atawa deukeut cupat daunna, 1-7 pendul dina sarempat. Daun pelindung (salumpit) buleud endog tur lonyod, tungtungna méncos, barulun. Kembang tungtung 4–8 lambar, wanguna kawas pita kunéng tajuna aya 2–3, lk 2 mm panjangnya. Kelopak kembangna ngawangun tabung, 6–18 siki, konéng ngora mibanda  taju konéng méncrang. Tabung kepala sari coklat semu hideung. Buahna teuas  mibanda dua wujud anu béda: buah tina kembang sisina ipis pisan, aya jangjangan  reregean sekeut di tungtungna; sagigireun ti éta buah tina piringan kembang laleutik paranjang, mibanda 2–4 jarum di tungtungna. Panjangna lk. 0,5 cm.

Sebaran jeung ékologi 

Jotang kuda dipikanyaho aya di wewengkon  Jawa dina 1888; kiwari geus nyebar kasakulian Indonésia. Tutuwuhan ieu mikaresep tempat-tempat rada kaiuhan, jeung kirang sering, di tempat anu ampir-ampiran sok kasorot panon poe. Jotang kuda henteu resep taneuhna baseuh sumawona kakeueum. Mindeng kapendak dina perkebunan; pakarangan; sisi jalan, sisi susukan, sisi kamalir; tegalan; ogé lahan anu teu kaurus.

Guna jeung mangpaat
Sakapeung daun anu ngorana dimangpaatkeun pikeunlalab. Dauna direndos jeung daun babadotan (Ageratum conyzoides), daun saliara (Lantana camara), ditambahkeun apu paragi nyeupah, dioleskeun pikeun ngahaneut-haneut beuteung anu nyeri. Tutuwuhan ieu bisa ogé dimangpaatkeun pikeun ubar gosok pikeun ngurangan nyeri alatan reumatik .

Dicutat tina

Tutumbu ka luar 

 USDA Plants profile: Synedrella nodiflora
 Warintek: Tanaman obat Synedrella nodiflora

Asteraceae
Gulma
Tutuwuhan ubar
Sagu nyaéta tipung anu dipibanda tina hasil olahan tangkal kirai (Metroxylon sagu Rottb.). Tipung sagu ngagaduhan ciri fisik mirip sareng tipung tapioka. Dina resep masak, tipung sagu kawilang hésé diala sering digentoskeun ku tipung tapioka sahingga namina sering patukeur, sanaos dua tipung ieu saleresna béda-béda.

Sagu mangrupikeun kadaharan pokok pikeun masarakat di Maluku sareng Papua utamina anu nganjrek di basisir. Sagu didahar dina wujud papeda, mangrupi bubur, atanapi dina olahan anu sanés. Sagu sorangan dijual salaku tipung ageung atanapi dikomprés sareng dibungkus ku daun cau.  Salaku tambahan, ayeuna sagu ogé diolah janten mi.

Salaku sumber karbohidrat, Sagu unik sabab dihasilkeun di rawa-rawa (habitat alami tina kirai). Kaayaan ieu ngagaduhan kaunggulan ékologis nyalira, sanaos henteu nguntungkeun sacara ékonomis (ngajantenkeun sebaran sesah).

Panén sagu 
Sagu anu dipanén diolah kujalan:
 Tangkal sagu dibongkar sareng diteukteuk dugi ka ukur batangna gampil direcah.
 Tangkal dibagi panjang dugi ka sami.
 Téras gagangna icacag sareng dicandakan.
 Teras diparud atanapi di wejek dugi ka kaluar acina, sareng disaring.
 Produk saringan dikumbah sareng  acina dicandak.
 Aci diolah pikeun ngadamel tipung atanapi dibungkus ku daun cau (disebat "basong" dina Kendari).

Tangkal sagu tiasa hirup dugi ka jangkungna 20 méter, malahan aya anu 30 m. Tina sa tangkal tiasa ngahasilkeun 150 dugi ka  300 kg pati. Aya survei di Kabupatén Kendari nunjukkeun yén pikeun ngolah dua tanggal sagu diperlukan 4 orang yang bekerja selama 6 hari.
Tutuwuhan sagu tiasa janten panyalindungan lingkungan sabab tiasa nyerep émisi gas karbon dioksida tina rawa sareng lahan gambut kana hawa. (Bintoro, 2008).

Kandungan gizi 
Tepung sagu beunghar karbohidrat (pati) tapi miskin pisan dina nutrisi anu sanés. Ieu lumangsung kusabab kandungan aci anu tinggi dina teras taneuh sareng prosés panén.

Seratus gram sagu garing sami sareng   355 kalori. Di jerona rata-rata mibanda  94 gram karbohidrat, 0,2 gram protéin, 0,5 gram serat, 10 mg kalsium, 1,2 mg besi, dan lemak, karoten, tiamin, dan asam askorbat dalam jumlah sangat kecil.

Galeri, ngékstrak/ngaci sagu

Dicutat tina 

2. Flach, M. and F. Rumawas, eds. (1996). Plant Resources of South-East Asia (PROSEA) No. 9: Plants Yielding Non-Seed Carbohydrates. Leiden: Blackhuys.

Kadaharan tradisional
Kadaharan Indonésia
Kadaharan
Tipung nyaéta bubuk leutik tur lemes anu dihasilkeun tina olahan sisikian, beubeutian pon kitu deui sasatoan.
Badag jeung lembutna tipung gumantung kana mangsa nutuan atawa ngagilingna, tipung ilaharna dimangpaatkeun pikeun kabutuhan rumah tangga, bahan baku industri, panalungtikan, jeung réa-réa deui.
Tipung dihasilkeun tina rupa-rupa bahan saperti : Tipung tarigu tina gandum , tapioka tina sampeu , maizéna tina jagong , tipung lauk, tipung tulang, tipung sagu tina tangkal kirai , jeung rea-rea deui.

Dicutat tina

Bahan kadaharan
Kadaharan
Padaringan; pabéasan nyaéta wadah anu dimangpaatkeun pikeun nunda béas anu rék diasakan. Padaringan wujudna kawas gentong atawa grabah tina taneuh, kiwari wadah béas geus leuwih moderén tur higiénis. Padaringan kebek ku béas sok dilarapkeun kana kaayaan anu moal kakurangan ku béas atawa dina kaayaan hirup keur subur. Padaringan sok diperenahkeun di jero goah, anu mana teu meunang sagawayah jalma asup ka goah kajaba kaum awéwé, lalaki mah teu meunang asup.

Dicutat tina 
 

 Parabot
Poksay kuda () nyaéta manuk anu asalna tina kulawarga  Timaliidae tina genus Garrulax.
Manuk ieu mangrupikeun salah sahiji jenis anu sok tuang  buah leutik, bangbung, gegeremet jeung gaduh habitat di leuweung gunung sumebar di daérah luhurna 1.000-2.400 m dpl.
Spésiés ieu mangrupikeun spésiés manu éndemik di Indonesia.

Ciri mandiri 
Poksay kuda ngagaduhan awak ageung (27 cm). Palebah luhur coklat zaitun. handapeunana coklat  konéng. Tarang jeung gado a beureum. Pipi kulawu.  Tikoro coklat pias. Awak sakapeung semu coklat tihiang. Tapi mata jingga semu konéng, pamatuk hideung, cékér héjo semu coklat. Hiber saab ringan bari récét disarada. Hirup di lapisan handap leuweung primér pagunungan. Sakapeunh nyiar hakaneun gegeremet dina tangkal jangkung.  Remen nyampur sareng jinis anu sanés.

Sarang wujud kawas cangkir anu kuat, dina dahan horisontal teu pati jauh tina luhureun taneuh. Endog kelirna héjo biru, lobana 2-3 siki. Endogan di bulan Méi, Juni, Séptémber.

Sebaran 
 Jawa Barat, Jawa Tengah.

Dicutat tina

Tutumbu Ka Luar
 bio.undip.ac.id 
 BirdLife International 2004. Garrulax rufifrons. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on 25 July 2007.

Chordata
Aves
Manuk Asia Tenggara
Manuk Indonésia
Sasatoan
Padati nyaéta gorobag paranti ngunjalan barang anu ditarik maké kuda, sapi, atawa munding. 
Padati ilaharna dipaké ngunjal barang-barang anu beurat tur tempat anu dijug-jug kawilang jauh, saperti ngiangkeun barang dagangan jeung hasil panén ti lembur miang ka kota atawa daérah séjéna. Saméméh aya mobil kawas kiwari, ngagunakeun padati mangsa baheula loba mibanda kauntungan, sagigireun barang anu dikunjal bisa leuwih loba nu kabawa, waktu leuwih gancang sarta ongkos leuwih murah.

Ciri mandiri

Anu jadi ciri mandirina tina padati :
Gorobagna make hateup, aya nu dijieun tina kai, jarami, ogé injuk. Ieu hateup gunana pikeun ngajaga barang bawaan jeung sais (nu mawana padati) mangsa hujan atawa panas poé.

Padati wangunna sederhana dijieun tina kai malahan gilindingna ogé dijieun tina kai, Mibanda dua gilinding anu ukurana gedé meh satangtung perenahna kénca  jeung katuhu gorobagna. Padati dina kagunaan, husus pikeun ngunjal barang sayuran, buah-buahan, paré, kenténg, bata beureum, awi, jeung sajabana arang langka dipaké ngangkut jalma.

Dicutat tina

Angkutan teu maké mesin
Paninggaran; tukang moro nyaéta hiji pakasaban atawa profési kana moro sasatoan liar maké pakarang bedil atawa panah . 
Sato anu diborona tayalian sato liar di leuweung kayaning manuk, uncal, mencek, jeung réa-réa deui. 
Kiwari paninggaran geus mangrupa hiji kagiatan nyalurkeun pangaresep, anu saméméhna jadi hiji pakasaban pikeun nedunan pangabutuh sapopoé.

Paninggaran geus aya ti baheula kénéh, keur jaman kolonial Walanda saurang paninggaran anu asup ka leuweung kudu meunang ijin heula ti résidén jeung pangawas leuweung di éta tempat. Jadi henteu sagawayah jalma bisa kaluar asup leuweung, komo mangsa dijajah ku Jepang asup ka leuweung téh malah beuki hésé baé.

Dicutat tina 
 
 

Kategori :Pagawéan 
Hiburan
Budaya
Ki pait ;  Tithonia diversifolia nyaéta tutuwuhan anu asalna tina kulawarga Asteraceae. Tutuwuhan ieu mibanda kembang kawas srangéngé (Helianthus annuus L.) kelir klopakna konéng méncrang tengahna oranyeu. Kembangna ieu dina  basa Inggris sok disebut,  Mexican sunflower atawa bunga matahari Meksiko anu tayalian tempat asal tutuwuhan ieu ti Meksiko satuluyna nyebar ka  nagara-nagara tropika baseuh  jeung subtropika di Amérika kidul, Asia, jeung Afrika.

Ki pait kagolongkeun kana genus Tithonia. Tutuwuhan ieu tiasa tumuwuh saé sanaos dina taneuh anu kirang subur, rungkunna sering kapendak dina hirup di sisi jalan, lamping gawir atanapi salaku gulma, jeung pager hirup anu ngurilingan kebon atawa huma. Adaptasi pepelakan ki pait lumayan lega, kurang leuwih 2-1.000 m di tonggoheun beungeut cai laut.

Mangpaatna 
Ki pait mibanda rupa mangpaat jeung kagunaan, kayaning:

 Suplemén gemuk organik, pikeun ngagemuk  pepelakan sangkan subur sareng saé hasil produksi.
 Ngirangan polutan sareng ngirangan tingkat hama P, Al, sareng Fe aktip.
 Bahan gemuk organik, sanggup ningkatkeun beurat seger pepelakan sabab gampang buruk dina taneuh sareng tiasa nyayogikeun nitrogén ogé nutrisi sanés kanggo pepelakan. Kauntungannana daun ki pait salaku pupuk organik nyaéta gancang buruk sareng ngaleupaskeun unsur N, P, tur K anu diperyogikeun. Maké gemuk organik tina ki pait bisa ngaronjatkeun produktivitas pepelakan: kadelé, paré, tomat, okra, sareng dilaporkeun salaku sumber utama nutrisi dina jagung di Kenya , Malawi , jeung Zimbabwe .
 Nurunkeun kadar glukosa dina getih tah éta guna pisan pikeun anu katarajang diabetes/kencing manis. Ku sabab kitu, Ki pait ogé disebut salaku tutuwuhan insulin.
 Ngubaran arateul jeung budug, ku jalan ngagolakkeun daun kipait maka caina dipaké pikeun cai mandi, sedengkeun daun sésana diusap dina palebah anu ateul. .
 Ngaoksidasi kulit sel baktéri, maksudna ki pait bisa didamel siga bakterisida sabab mibanda sanyawa 'Picrassane quassioniod.'
 Nyingkahan tumuhna parasit jamur, kandungan 4-methilaten picrasane tipe quassinoid, janicins H, I jeung J dina daun méré éfék kana jamur hésé hirup jeung teu bisa baranahan.

Ngarekahkeun 
Ki pait  tiasa dirintahkeun/dipelakeundeui sacara vegetatif atanapi sacara generatip.

Vegetatif
Ngarintahkeun kujalan  vegetatif kujalan  ganggo binih tina akar sareng sték tangkalna. Engké dina tangkal atawa akar nu ditancebkeun bahkal bijil sirung, melakna kudu dina taneuh anu jemlék sarta kaiuhan. 
Tangkal anu di sték kurang leuwih panjangna 20–40 cm, ditancebkeun déngdék atawa ajeg jerona kurang leuwih 10 cm
dengan jarak antarstek 10 cm.

Generatip
Ngarekahkeun kujalan ngipuk jeung melakeun binih tina sikina.

Dicutat tina

Gulma
Asteraceae
Tutuwuhan ubar  
Kategori :Tutuwuhan tropis
Kokolécéran ;   Vatica bantamensis nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawargga Dipterocarpaceae.  Kokolécéran pituin ti daérah Banten malahan dipercaya ngan hirup di  Taman Nasional Ujung Kulon.  Ieu tangkal jangkungna bisa nepika 40 méter, tangan anu ngorana baruluan kandel pisan. 
Tangkal kokolécéran geus langka kapanggih malahan deukeut ka tumpur, nya ku alaatan kitu ieu tangkal dijieun lambang/maskot provinsi Banten.

Ciri mandiri 
Daun panjang lonyod, cupat daun panjang nepika 2.2 cm. Kembangna ogé panjang nepika  7 cm, buah rada buleud mibanda cupat pondok kurang leuwih 5 mm.	Siki buahna laleutik, diaméter 1 cm.

Spésiés anu dekeut
Tangkal anu paling caket ieu tayalian Vatica Bantamensis, Benth;  tapi éta ngagaduhan daun anu langkung ageung sareng langkung jegjreg (coriaceous), teuaya buluan atawa lemes (labrous);  kembang anu langkung ageung sareng  éksternal kelopak calik kitu deui perbungaan anu disimutan ku tipung bodas  (scurfy);  komo deui sakabeh calyx-lobus accrescent langkung seueur coriaceon sareng lobus minor anu blunter.
Spésiés anu deukeut 
 Vatica Perakensis
 Vatica LowIt, King, n.  sp.
 Vatica Reticulata, King, n.  sp.
 Vatica Dyeri, King , n.  sp.
 Vatica Faginea, Dyer
 Vatica Curtisii, King, n.  sp.  
 Vatica Maingayi, King, n.  sp.  
 Vatica Cinnera, King, n.  sp.  4.
 Vatica Nitens, King

Tutuwuhan méh tumpur
Dumasar kana data ti IUCN, ti saprak 1998 teu acan aya deui panaluntikan ngeunaan tangkal kokolécéran. Ningali kaayaan anu kaancam tumpur, perlu ayana usaha ngokolakeun nyingkahan sangkan henteu pinanggih tumpur.	 Numutkeun ka Ashton (1996) dugi ka ayeuna téhnik budidaya pepelakan kokolécéran dipikaterang ngan ukur ku budidaya generatif, tayalian  melakeun binihtina sikina, sedengkeun budidaya nganggo siki peryogi waktos nu lami. Janten téhnik ngarintahkeun anu paling dimungkinkeun nyaéta nganggo in vitro. (hanca)

Dicutat tina 

 

Kategori :Dipterocarpaceae 
Kategori :Tutuwuhan ubar
Tutuwuhan tropis
Hunyur; anthill nyaéta sayang sireum di jero taneuh anu taneuhna nyurungkuy ka luhur ngagunduk leuwih luhur ti sagigireuna.
Hunyur dijieun ku sakumpulan sireum pikeun nyayang jeung baranahan, sireum mibanda sifat eusosial, komunal, kalayan terorganisir kujalan anu efisién dina ngajaga kalumangsungan hirup. Dina sahunyur sakumpulan sireum ieu diwangun ku hiji atawa leuwih sireum Ratu, anu séjéna mangrupa sireum tentara jeung pagawé anu ngawangun hunyuran pikeun sayang.

Paribasa
Hunyur mandéan gunung hartina: hayang nyaruaan ka saluhureun, boh pangkat boh harta kalawan pamohalan.

Dicutat tina

Wangun daratan
Ngaran tempat
Géografi
Haliza Hanim binti Abdul Halim langkung dikenal salaku Liza Hanim () nyaéta saurang panyanyi sareng aktris Malaysia.

Diskografi 
 Epilog (1997)
 Di Mana Kan Ku Cari Ganti (1998)
 Puteri Jelmaan (1999)
 Istimewa (2000)
 Isyarat Jiwa (2001)
 Ku Teruskan (2003)
 Imagin (2007)

Pilem 
 KL Menjerit (2002)
 Laila Isabella (2003)

Rujukan 
 

Panyanyi Malaysia
Aktris Malaysia
Kéong emas; Siput murba; (Pomacea canaliculata L.) nyaéta sato cai kawas tutut anu asalna tina kulawarga ampullariidae.  Kéong emas loba kapanggih hirup di susukan, balong, kamalir, rawa-rawa, pasawahan, malahan disawah mah ieu Kéong kagolongkeun kana hama. 
Kawas moluska séjéna, Keong emas mibanda cangkang/imahna anu teuas pikeun nya lindungan awakna anu hipu teu mibanda tulang. 
Kéong emas bisa hirup dina lingkungan anu kotor jeung tercemar sarta dina kaayaan kurang oksigén, kahakanna kayaning dangdaunan anu hirup dicai sanajan kitu lamun aya runtah dangdaunan kayaning, bayem, sawi, kol, jeung sajabana ogé sok dihakan ku kéong emas.

Ciri mandiri
Kéong emas cangkangna semu konéng nepika coklat kolot,  Kelir dagingna gumading nepika krem sarta talapokna gedé buleud semu lonyod rapet nutupan liang cangkangna. Talapok (operculum) anu jaluna rada bulenek kaluar tina biwir cangkangna, sabalikna anu bikangna talapokna rada rata nepika kentob ka jero.

Tempona endogan, ieu Keong naék ka darat néangan tempat anu garing luhureun cai pikeun nunda endogna. Endogna baruleud leutik kelirna beureum semu kayas, sakali ngendog bisa ratusan siki gumantung kana gedé jeung leutik kéongna. 
Manjing waktuna megar tina endog anu disimpen luhureun cai teh, anakna bakal marurag kana cai.

Mangpaat 
Sanajan dianggap hama utamana kana pelak paré, kéong emas geus ditanuntik pamangpaatanna pikeu parab ingon-ingon (meri , éntog, Lélé, patin,  jeung sajabana). 
Ngamangpaatkeun daging kéong ieu ogé mangrupa hiji usaha pikeun nyengker jumlah kéong emas sangkan henteu ngalobaan, ogé ngabantu patani dina nyadiakeun tambahan  pakan pikeun ingon-ingon.

Kandungan kimia
Panalungtikan anu dilakukeun kana tipung kéong emas pikeun fortifikasi tipung ikan (pakan):

Dicutat tina

Ampullariidae
Gastropoda
Hama
Wereng coklat (Nilaparvata lugens) nyaéta gegeremet anu asalna tina kulawarga Delphacidae. Wereng coklat kagolongkeun kana hama utamana kana tangkal  paré, ieu hama anu paling bahaya alatan nimbulkeun  karugian anu lain saeutik. Karugian anu dibalukarkeun ku hama wereng coklat bisa nepika 60% tina beubeunangan anu sakuduna, Wereng ieu nyebar di wewengkon Australia , Bangladés , Bhutan , Burma (Myanmar ), Kamboja, Cina, Fiji, India,  Indonésia, Jepang, Koréa Kalér sareng Kidul, Laos, Malaysia, India, Nepal, Pakistan, Papua Nugini, Pilipina, Sri Lanka, Taiwan, Thailand, sareng Viétnam. Tutuwuhan alternatif aranjeunna sagigireun paré tayalian jukut  banto (Leersia hexandra).

Ciri mandiri 
Wereng coklat nyaéta dimorphictayalian mibanda wujud anu katempo beda bikang jeung jaluna, kalayan wujudna  'macropterous' ogé 'brachypterous' jangjangna purek truncate. Wujudna  macropterous ieu bisa hiber pindah ka tempat séjén (migrasi), tangtuna baris nimbulkeun karuksakan anyar ditempat anu dieuntreupanna. Dimana geus  netep dina tangkal paré, wereng coklat mimiti baranahan (endogan). Ilaharna anu bikangna   salaku brachirger sareng jaluna salaku makroprop. 
Wereng coklat  biasana kawin isuk-isuk, sapoé ti harita  bikangna  mimiti ngendog. Sakali endogan brachypterous aya 300 dugi ka  350 siki, sedengkeun bikang macropterous  endog langkung seueur. Endogna ngawangun garis/gurat lempeng ilaharna manjang dina tengah-tengah daun. Heuleut sa minggu nepika salapan poé, endogna mimiti megar. Nimfa anu nembé megar  hatched katempo bararodas, dina waktu sajam  janten robah coklat wungu. Maranéhna ngahakan geutah tutuwuhan, Aranjeunna nembus lima u dakan/instars sateuacan janten déwasa.

Karuksakan
Wereng coklat nginféksi pepelakan paré di sadaya tahapan, ti kawit tandur dugi ka bijil paré. Kusabab tuangeun boh lava kitu deui déwasa dina tutuwuhan palawija, ngabalukarkeun pepelakan konéng sareng gancang garing. Salila mimiti kaserang, tambalan konéng buleud nembongan, anu teu lami janten coklat terus tutuwuhan jadi garing. Kaayaan ieu disebut hopper burn. Suhu mangrupikeun faktor kritis anu mangaruhan kana kagiatan kahirupan ieu gegermet. Lobana endog anu megar tur hirup dina suhu 25 ° C. Endogna sénsitip pisan kana desiccation sareng henteu lami deui ngaleutikan nalika pepelakan anu dieunteupanna mimiti layu.

Dicutat tina

Tutumbu kaluar 
 Gambar di laman csiro 

Hemiptera
Hama
Nilaparvata
Artropoda
Saung ranggon; dangau nyaéta saung anu perenahna rada jangkung paranti nungguan huma, kebon, atawa sawah. Saung ranggon ilaharna mibanda tihang leuwih jangkung sangkan bisa nyerangkeu atawa nempo ka tempat anu leuwih anggan, saung ranggon ogé nunjuk kana saung anu dijieun dina tangkal paranti ngintip/ngadodoho sato boroan sangkan henteu ngagamahan ogé gampil ngincerna.

Di sawah
Saung ranggon anu perenahna di sawah ngahaja dijieun pikeun nungguan paré sangkan teu diganggu ku hama, kayaning manuk, beurit, bagong, careuh, jeung sajabana. 
Dina palebah tihang maké tali panjang kaluar meuntasan sawah, di tungtungna ditalikeun kana bebegig maksudna sangkan gampil ngendag-ngendag bebegig ti saung tempo aya manuk atawa hama sangkan kagamahan/nyingsieunan. 
Saung ranggon anu aya di sawah sok katempo tikajauhan kénéh ogé, keur mah nénggang katurug-turug kaayaan leuwih jangkung ti sabudeureunna.
Saung ranggon wangunan basajan, tihang dijieun tina awi leunjeuran atawa kai leutik, hateupa tina jarami, eurih atawa injuk. Sagigireun dipaké tunggu, saung ranggon dipaké leleson atawa ngaso, ngiuhan, sarta murak timbel atawa opieun bari ngawaskeun tatanén.

Dongéng

Dina dongéng perang bubat ogé ka kocap cenah, "Dayang Sumbi keur ninun di saung ranggon, tuluy aya nu ragrag pakakas tinuna".

Dicutat tina 

 
Kategori :wangunan 
Kategori :Arsitéktur
Canting nyaéta pakakas anu dipaké pikeun nyokot  malam panas mangsa ngabatik. Canting dijieun tina  tambaga kiwari aya ogé anu dijieun tina teflon, gagangna tina  awi aya ogé tina kai. 
 anu aya di  Museum Nasional Indonesia, Jakarta. Ditengah palebah luhur : canting, pakakas pikeun ngucurkeun lilin/malam; ti kénca ka katuhu: sikat tina tapas kalapa, kaliper beusi jang ngukur, kaliper, capit, palu, jeung kihkir.

Bagéan tina canting 
Canting diwangun tina tilu bagian:
 Nyamplung: anu kawas mangkok, paranti nyiuk  malamdijieun tina tambaga.
 Cucuk: Kawas pamatuk panjang anu nyambung kana nyamplung, taya lian paranti bijilna malam mangsa diguratkeun kana lawon.
 Gagang: panyepenganna anu dijieun tina awi atawa kai.

Gedé jeung leutikna nyamplung gumantung kana gambar jeung pola anu bakal dijieun, nyamplung dikerelepkeun kana malam panas sangkan kaeusian.

Rupa-rupa canting dumasar kana cucukna

Cucuk canting aya sababaraha rupa gumantung kabutuhan:
 Canting cecek : Canting cecek ieu mibanda cucuk leutik jeung liangna hiji. ilaharna diaké pikeun nyieun panyecek (titik), gurat, jeung tulisan anu ipis.
 Canting loron : Canting anu mibanda cucuk dua, ilaharna dipaké pikeun nyieun gurat ganda/kembar. 
 Canting telon : Canting anu mibanda tilu cucuk pikeun kaluarna malam 
 Canting papat, liman, byok, rénténg jeung saterusna.

Dicutat tina

Pakakas
Parabot
Palupuh nyaéta lantéy imah panggung anu dijieun tina tangkal awi beunang nyacah.Palupuh  dijieun tina awi leunjeuran panjangna gumantung pangabutuh, awi anu keur meujeuhna lumiat henteu kolot teuing tapi henteu ngora kénéh. Awi keur anu ilahar dipaké palupuh tayalian  awi tali, atawa awi surat.

Nyieun palupuh
Tuar awi anu keur lumiat, sangkan henteu bangga mangsa migawéna sarta hasilna henteu pati méotan. 

Awi beunang nuar tuluy diberesihan tina regangna ogé sakuriling bubukuanna, kakara dicacah sakurilingna (dibeulah tapi henteu sapat) mimiti ti palebah bukuna diketrék maké péso selang sling palebah unggal bukuna kurang leuwih saramo atawa dua ramo. Awi beunang nya cah kakara di beulah (sapat ngan sabeulah), tuluy diberesihan hinis jeung bukuna anu palebah jerona bari  dipoékeun.

Dicutat tina

 

Arsitéktur
Budaya
Sarikaya () nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga Annonaceae. Buah sarikaya wujudna  buleud kalawan kulit luarna ngajarendil kawas nangka sirsak. Daging buahna  bodas tur mibanda rasa amis jeung kaangseu seungit.

Tutuwuhan ieu kasebut rungkun daunna ieu henteu ngarangrangan, jangkungna nepi ka  8 m. Daunna paselang seling, ukuranana 7–12 cm panjangna, jeung  rubakna 3–4 cm. Bungana bijil  tina tandan lobana  3-4, ukuran kembangna  2–3 cm, mibanda genep daun  kembang/kelopak, konéng - héjo borontok wungu  di handapna.

Buah remenna buleud aya ogé anu monyong  kawas buah tangkal camara, diaméter 6–10 cm, kalawan kulit luarna ngajarendul kawas sisitan. Daging buahna bodas, mibanda rasa kawas podeng.

Niléy Gizi 
Sarikaya loba mibanda énergi makanan ogé mangrupi sumber zat besi anu saé.

Kagunaan Tradisional 
Digunakeun ku masyarakat di India pikeun ngaramu  ubar nyuburkeun rambut. Sikina  ogé bisa ditutu sarta diulaskeun kana kulit sirah, pikeun ngabasmi  kutu atawa otét.

Manfaat 
Sagigireun bisa dikonsumsi tur matak seger,  siki buah sarikaya tiasa dijantenkeun péstisida sayuran. Sapertos sari pati siki sarikaya dipaké pikeun gabasmi hama hileud Spodopteralitura, Plutella xylostella, sareng rinyuh taneuh . Ékstrak sikina berfungsi salaku racun lambung dina hama serangga ieu.Srikaya juga memiliki manfaat untuk ibu hamil

Dicutat tina 

Tutuwuhan tropis
Annonaceae
Bungbuahan
ᮊᮝᮜᮤ ᮑᮆᮒ ᮠᮤᮏᮤ ᮊᮎᮙᮒᮔ᮪ ᮓᮤ ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮎᮤᮃᮙᮤᮞ᮪, ᮕᮢᮧᮕᮤᮔ᮪ᮞᮤ ᮏᮝ ᮘᮛᮒ᮪, ᮄᮔ᮪ᮓᮧᮔᮦᮞᮤᮃ.

ᮝᮒᮨᮞ᮪ ᮝᮤᮜᮚᮂ

ᮌᮦᮇᮌᮢᮖᮤᮞ᮪

ᮃᮓ᮪ᮙᮤᮔᮤᮞ᮪ᮒᮢᮒᮤᮖ᮪

ᮒᮢᮔ᮪ᮞ᮪ᮕᮧᮁᮒᮞᮤ
ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮎᮤᮜᮎᮕ᮪ (ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮘᮊᮥ : ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮎᮤᮜᮎᮕ᮪) ᮙᮍᮢᮥᮕ ᮞᮜᮂ ᮞᮠᮤᮏᮤ ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮓᮤ ᮕᮢᮧᮕᮤᮔ᮪ᮞᮤ ᮏᮝ ᮒᮨᮍᮂ, ᮄᮔ᮪ᮓᮧᮔᮦᮞᮤᮃ. ᮄᮘᮥᮊᮧᮒᮔ ᮑᮆᮒ ᮎᮤᮜᮎᮕ᮪.

ᮊᮘᮥᮕᮒᮨᮔ᮪ ᮎᮤᮜᮎᮕ᮪ ᮕᮨᮛᮨᮔᮂᮔ ᮓᮤ ᮝᮒᮨᮞ᮪ ᮕᮢᮧᮕᮤᮔ᮪ᮞᮤ ᮏᮝ ᮘᮛᮒ᮪ (ᮞᮥᮔ᮪ᮓ) ᮏᮩᮀ ᮏᮝ ᮒᮨᮍᮂ.
ᮙᮜᮠᮔ᮪ ᮞᮝᮛᮦᮂ ᮓᮆᮛᮂ ᮏᮝ ᮒᮨᮍᮂ ᮊᮘᮥᮓᮚᮃᮔ᮪ᮔ ᮙᮤᮜᮥ ᮊ ᮊᮘᮥᮓᮚᮃᮔ᮪ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ, ᮒᮚ ᮜᮤᮃᮔ᮪  ᮊᮎᮙᮒᮔ᮪ ᮝᮔᮛᮨᮏ, ᮓᮚᮩᮠᮣᮥᮠᮥᮁ ᮏᮩᮀ ᮙᮏᮨᮔᮀ.

ᮄᮘᮤᮀ ᮏᮄᮕᮧᮀ ᮎᮜᮥᮀ ᮘᮑᮥᮙᮞᮔ᮪ ᮊᮃᮞᮥᮕ᮪ ᮎᮤᮛᮤ ᮙᮔ᮪ᮓᮤᮛᮤ ᮞᮨᮔᮤ ᮒᮤ ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮎᮤᮜᮎᮕ᮪. 
ᮒᮚᮜᮤᮃᮔ᮪ ᮞᮥᮞᮤᮜᮧ ᮞᮥᮓᮁᮙᮔ᮪ (ᮃᮜ᮪ᮙ᮪) ᮔᮥ ᮍᮧᮊᮧᮏᮧᮃᮔ᮪ᮔ ᮊᮞᮨᮔᮤᮃᮔ᮪ ᮃᮞᮣᮤ ᮘᮑᮥᮙᮞ᮪ ᮄᮉ, ᮙᮀᮞ ᮍᮓᮨᮌ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮞᮨᮛᮥᮜᮤᮀᮙ ᮃᮊᮢᮧᮔᮤᮙ᮪ ᮒᮤᮔ ᮞ᮪ᮈᮛᮥᮃᮔ᮪ ᮈᮜᮤᮀ ᮘᮑᮥᮙᮞ᮪.

ᮌᮨᮇᮌᮢᮕᮤ

ᮞᮏᮛᮂ

ᮘᮥᮓᮚ
ᮎᮤᮜᮎᮕ᮪ ᮙᮤᮘᮔ᮪ᮓ ᮓᮥᮃ ᮘᮥᮓᮚ, ᮑᮆᮒ ᮘᮥᮓᮚ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮏᮩᮀ ᮘᮥᮓᮚ ᮏᮝ

ᮞᮤᮓᮨᮊᮂ ᮊᮥᮕᮒ᮪, ᮞᮜᮂ ᮞᮠᮤᮏᮤ ᮘᮥᮓᮚ ᮒᮤᮀᮌᮜᮔ᮪ ᮊᮛᮥᮠᮥᮔ᮪ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮃᮔᮥ ᮙᮞᮤᮂ ᮓᮤᮏᮜᮔ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮊᮥ ᮅᮛᮀ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮓᮚᮩᮠᮣᮥᮠᮥᮁ.

ᮊᮎᮙᮒᮔ᮪

ᮛᮥᮏᮥᮊᮔ᮪

Cilacap, Kabupatén
ᮕᮤᮊᮩᮔ᮪ ᮃᮁᮒᮤᮊᮨᮜ᮪ ᮊᮧᮒ ᮔᮥ ᮍᮛᮔ᮪ᮔ ᮞᮛᮥᮃ, ᮒᮨᮙ᮪ᮕᮧ ᮊᮧᮒ ᮎᮤᮛᮨᮘᮧᮔ᮪.

ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮎᮤᮛᮨᮘᮧᮔ᮪ ᮙᮍᮢᮥᮕ ᮠᮤᮏᮤ ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮔᮥ ᮃᮚ ᮓᮤ ᮕᮢᮧᮕᮤᮔ᮪ᮞᮤ ᮏᮝ ᮘᮛᮒ᮪, ᮄᮔ᮪ᮓᮧᮔᮦᮞᮤᮃ. ᮄᮘᮥᮊᮧᮒᮔ ᮑᮆᮒ ᮞᮥᮙ᮪ᮘᮨᮁ. ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮄᮉ ᮝᮝᮒᮨᮞᮔ᮪ ᮏᮩᮀ ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮘᮢᮨᮘᮨᮞ᮪ (ᮕᮢᮧᮕᮤᮔ᮪ᮞᮤ ᮏᮝ ᮒᮨᮍᮂ) ᮓᮤ ᮘᮩᮜᮂ ᮝᮦᮒᮔ᮪, ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮊᮥᮔᮤᮍᮔ᮪ ᮓᮤ ᮘᮩᮜᮂ ᮊᮤᮓᮥᮜ᮪, ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮙᮏᮜᮨᮀᮊ ᮏᮩᮀ ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮄᮔ᮪ᮓᮢᮙᮚᮥ ᮓᮤ ᮘᮩᮜᮂ ᮊᮥᮜᮧᮔ᮪ ᮞᮁᮒ ᮊᮧᮒ ᮎᮤᮛᮨᮘᮧᮔ᮪ ᮏᮩᮀ ᮜᮅᮒ᮪ ᮏᮝ ᮓᮤ ᮘᮩᮜᮂ ᮊᮜᮦᮛᮩᮔ᮪ᮔᮔ.

ᮘᮞ ᮔᮥ ᮓᮤᮕᮊᮦ ᮓᮤᮔ ᮕᮌᮥᮔᮨᮙᮔ᮪ ᮞᮕᮧᮕᮧᮆ ᮑᮆᮒ ᮘᮞ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮏᮩᮀ ᮘᮞ ᮎᮤᮛᮨᮘᮧᮔ᮪

ᮞᮏᮛᮂ 
ᮔᮥᮙᮥᮒ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮘᮘᮓ᮪ ᮎᮤᮛᮨᮘᮧᮔ᮪, ᮎᮤᮛᮨᮘᮧᮔ᮪ ᮙᮤᮙᮤᮒᮤᮔ ᮙᮂ ᮍᮔ᮪ ᮅᮊᮥᮁ ᮓᮦᮞ ᮜᮩᮒᮤᮊ᮪ ᮔᮥ ᮎᮤᮎᮤᮀ ᮓᮤᮔ ᮎᮀᮊᮤᮍᮔ᮪ ᮊᮛᮏᮃᮔ᮪ ᮕᮏᮏᮛᮔ᮪. ᮠᮛᮤᮒ ᮔᮥ ᮏᮓᮤ ᮕᮥᮕᮥᮠᮥᮔ ᮑᮆᮒ ᮊᮤ ᮊᮥᮝᮥ ᮎᮨᮁᮘᮧᮔ᮪.

ᮘᮘᮌᮤᮃᮔ᮪ ᮃᮓ᮪ᮙᮤᮔᮤᮞ᮪ᮒᮢᮒᮤᮖ᮪ 
ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮎᮤᮛᮨᮘᮧᮔ᮪ ᮊᮝᮨᮀᮊᮥ ᮊᮥ |᮳᮰| ᮊᮎᮙᮒᮔ᮪, ᮔᮥ ᮊᮘᮌᮤ ᮓᮩᮄ ᮊᮔ ᮞᮘᮘᮛᮠ ᮓᮦᮞ ᮏᮩᮀ ᮊᮜᮥᮛᮠᮔ᮪. ᮕᮥᮞᮒ᮪ ᮕᮙᮛᮦᮔ᮪ᮒᮠᮔ᮪ᮔᮔ ᮃᮚ ᮓᮤ ᮞᮥᮙ᮪ᮘᮨᮁ, ᮊᮤᮓᮥᮜᮩᮔ᮪ ᮊᮧᮒ ᮎᮤᮛᮨᮘᮧᮔ᮪.

ᮌᮨᮇᮌᮢᮖᮤ 
ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮎᮤᮛᮨᮘᮧᮔ᮪ ᮃᮚ ᮓᮤ ᮓᮈᮛᮂ ᮘᮞᮤᮞᮤᮁ ᮜᮅᮒ᮪ ᮏᮝ. ᮘᮩᮜᮂ ᮊᮜᮦᮁ ᮙᮍᮢᮥᮕ ᮓᮒᮛᮔ᮪ ᮠᮔ᮪ᮓᮕ᮪, ᮞᮨᮓᮨᮀᮊᮩᮔ᮪ ᮘᮩᮜᮂ ᮊᮥᮜᮧᮔ᮪ ᮊᮤᮓᮥᮜ᮪ ᮙᮍᮢᮥᮕ ᮕᮌᮥᮔᮥᮍᮔ᮪, ᮑᮆᮒ ᮜᮨᮛᮨᮀ ᮌᮥᮔᮥᮀ ᮎᮤᮛᮨᮙᮚ᮪.

ᮒᮢᮔ᮪ᮞ᮪ᮕᮧᮁᮒᮞᮤ 
ᮎᮤᮛᮨᮘᮧᮔ᮪ ᮃᮚ ᮓᮤ ᮏᮜᮥᮁ ᮕᮔ᮪ᮒᮥᮛ, ᮙᮤᮔᮀᮊ ᮜᮝᮀ ᮅᮒᮙ ᮕᮢᮧᮕᮤᮔ᮪ᮞᮤ ᮏᮝ ᮘᮛᮒ᮪ ᮓᮤ ᮘᮩᮜᮂ ᮝᮦᮒᮔ᮪, ᮑᮆᮒ ᮓᮤ ᮊᮎᮙᮒᮔ᮪ ᮜᮧᮞᮛᮤ. ᮓᮤᮔ ᮅᮞᮥᮙ᮪ ᮙᮥᮓᮤᮊ᮪, ᮏᮜᮥᮁ ᮄᮉ ᮙᮍᮢᮥᮕ ᮞᮜᮂ ᮞᮠᮤᮏᮤ ᮏᮜᮥᮁ ᮃᮔᮥ ᮕᮀᮕᮓᮨᮒ᮪ᮔ ᮓᮤ ᮄᮔ᮪ᮓᮧᮔᮦᮞᮤᮃ. ᮓᮤ ᮎᮤᮛᮨᮘᮧᮔ᮪ ᮇᮌᮦ ᮃᮚ ᮏᮜᮔ᮪ ᮒᮧᮜ᮪ ᮕᮜᮤᮙᮔᮔ᮪-ᮊᮔ᮪ᮎᮤ (ᮕᮜᮤᮊᮔ᮪ᮎᮤ), ᮏᮜᮔ᮪ ᮒᮧᮜ᮪ ᮎᮤᮊᮧᮕᮧ-ᮕᮜᮤᮙᮔᮔ᮪ (ᮎᮤᮕᮜᮤ), ᮏᮩᮀ ᮏᮜᮔ᮪ ᮒᮧᮜ᮪ ᮊᮔ᮪ᮎᮤ-ᮕᮨᮏᮌᮔ᮪.

ᮞ᮪ᮒᮞᮤᮇᮔ᮪ ᮎᮤᮛᮨᮘᮧᮔ᮪ ᮙᮍᮢᮥᮕ ᮕᮒᮨᮙᮧᮔ᮪ ᮓᮥᮃ ᮏᮜᮥᮁ ᮅᮒᮙ ᮊᮛᮦᮒ ᮃᮕᮤ ᮔᮥᮏᮥ ᮊ ᮏᮊᮁᮒ: ᮏᮜᮥᮁ ᮊᮜᮦᮁ (ᮒᮤ ᮞᮥᮛᮘᮚ-ᮞᮨᮙᮛᮀ) ᮏᮩᮀ ᮏᮜᮥᮁ ᮊᮤᮓᮥᮜ᮪ (ᮒᮤ ᮚᮧᮌᮡᮊᮁᮒ-ᮕᮥᮁᮝᮧᮊᮨᮁᮒᮧ).

ᮕᮍᮩᮞᮤ 
ᮎᮤᮛᮨᮘᮧᮔ᮪ ᮙᮍᮢᮥᮕ ᮞᮜᮂ ᮞᮠᮤᮏᮤ ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮕᮀᮕᮓᮨᮒ᮪ᮔ ᮓᮤ ᮏᮝ ᮘᮛᮒ᮪. ᮕᮍᮩᮞᮤ ᮎᮤᮛᮨᮘᮧᮔ᮪ ᮓᮤ ᮘᮩᮜᮂ ᮊᮜᮦᮁ ᮅᮙᮥᮙ᮪ᮔ ᮙᮊᮦ ᮘᮞ ᮏᮝ ᮓᮤᮃᮜᮦᮊ᮪ ᮎᮤᮛᮨᮘᮧᮔ᮪ ᮙᮤᮔᮀᮊ ᮘᮞ ᮞᮕᮧᮕᮧᮆ. ᮓᮤᮃᮜᮦᮊ᮪ ᮎᮤᮛᮨᮘᮧᮔ᮪ ᮙᮍᮢᮥᮕ ᮘᮞ ᮏᮝ ᮃᮔᮥ ᮜᮧᮘ ᮘᮦᮓᮔ ᮒᮤ ᮘᮞ ᮏᮝ ᮞ᮪ᮒᮔ᮪ᮓᮁ, ᮃᮔᮥ ᮓᮤᮕᮊᮦ ᮓᮤ ᮘᮞᮤᮞᮤᮁ ᮝᮦᮒᮔ᮪ ᮏᮝ ᮘᮛᮒ᮪. ᮞᮨᮓᮨᮀᮊᮩᮔ᮪ ᮕᮍᮩᮞᮤ ᮓᮤ ᮘᮩᮜᮂ ᮊᮤᮓᮥᮜ᮪ ᮅᮙᮥᮙ᮪ᮔ ᮌᮩᮞ᮪ ᮊᮕᮍᮛᮥᮠᮔ᮪ ᮊᮥ ᮘᮥᮓᮚ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ

ᮎᮒᮨᮒᮔ᮪ 

Kabupatén Cirebon
Cirebon
jmpl|Jarami paré 

Jarami nyaéta tangkal paré anu geus dipisahkeun tina paréna.
Jarami ogé nunjul kana sésa tina olahan sisikian tatanén mangrupa tangkal-tangkal séréalia anu geus garing, sarta sikina/buahna geus dipipitan atawa dipisahkeun.
Beuratna jarami kurang leuwih sarua jeung beuratna sisikian anu dipanén, jarami mibanda rupa-rupa kagunaan: suluh, parab ingon-ingon, Rarapénn kandang, hateup, bungkus endog, jeung réa-réa deui.  
Jarami remen dikumpulkeun dina wangun gulungan, dibeungkeut, aya ogé anu di press, aya ogé anu maké mesin jadi jarami bisa dijieun buleud atawa pasagi.

Paribasa
Néangan jarum dina tumpukan jarami.

Mangpaat jeung kagunaan 

Jarami kungsi, jeung masih dimangpaatkeunpikeun:

 Sendal
Sendal Koréa, Jipsin, dijieun tina jarami.

 Dadasar kandang/rarapén ogé lantéy imah
 Anyaman 
 Biofuel

 Biomassa

 Bahan konstruksi

 Tatanén

 Kertas 
 Parab ingon-ingon 
Jarami mangrupa pangan pikeun ingon-ingon. Jarami garing mibanda nutrisi  énergi leuwih saeutik tibatan jarami héjo. Ngan waé ku ayana  baktéri simbiotik anu mencerna serat di jero beuteung sato ingon-ingon, panas anu dihasilkan jeung bisa dipaké pikeun ngatur suhu awak ingon-ingon.

 Latihan manah
Jarami anu dihijikeun dibeungkeut pageuh sering dianggo salaku udagan jeung sasaran panahan sareng pedang.

 Bungkus
Jarami parantos dianggo salaku bahan bungkus sareng anggel atanapi bantalan wadah. Endog anu dikirimkeun dina peti kai sok nganggo jarami salaku bantal supados endogna henteu peupeus. Ogé dina peti kai anu dieusi botol anggur ogé nganggo jarami  salaku bantalna, sanaos kiwari tos jarang dianggo. Jerami mangrupikeun salah sahiji bahan bungkusan anu ramah lingkungan sabab tiasa bobo tur ancur sacara alami (biodegradable). Parusahaan pabrik Laptop, Dell, ogé nganggo jarami kanggo mungkus hasil produksi maranéhna.

 Ngadalikeun érosi

 Tali

Dicutat tina 

Tatanén
Argonomi
Ajiran (Plectranthus amboinicus) nyaéta tutuwuhan herba anu asalna tina kulawarga Lamiaceae. Tutuwuhan ieu remen dimangpaatkeun dina ramuan ubar herbal.

Ngaran séjén
Ajiran sok disebut ogé; acerang, acrang, ajiran (Sd., Btw.), sukan, daun hati-hati (Mly.), godong kucing, g.kambing (Jw.), majha nereng (Mdr.), iwak (Bl.), golong (Flor.), jeung kunu etu (Tim.). Terna ieu asalna ti Afrika kidul jeung Afrika wétan, Mimiti nyebar ti KwaZulu-Natal jeung Swaziland ka Angola teras ka Mozambik, ka kalerna kaKenya sareng Tanzania. Kiwari ieu tangkal geus loba dipelak atawa dibudidayakeun.

Ciri mandiri 

Ajiran mangrupi terna hirupna nahun puhu tangkalna anu geus kolot teuas ngawangun kai, tangkal ajeg ka luhur jangkung nepi ka 1 m Tangkalna bubukuan. Daunna nunggal, buleud endog, tungtung jeung puhuna mencos kalayan tungtungna rérégéan, kajaba palebah puhuna. Tulang daunna nyirip/nyécépét, jeung nyaragak katempo kawas heurap. saluareun daunna baruluan kandel, kawas buludru  kelir bodas kalawan panjang 5-7 cm, rubakna 4–6 cm sarna kelirna héjo ngora, lamun seug di gesek/soéhkeun bakal kaangseu seugit. Kembangna majemuk ngawangun turuyan/tandan panjangna 20 cm, bijil tina tungtung dahan, aya ogé anu tina handapeun puhu daun. Sikina teuas, gepéng, sarta kelirna coklat ngora.

Dicutat tina

Baca ogé

Tutumbu ka luar

 A Taxonomic Revision of tribe Ocimeae Dumort. (Labiatae) in continental South East Asia
 naturemagics.com
 Obat batuk dari skhtifoundation.org 

Tutuwuhan ubar
Lamiaceae
Tutuwuhan tropis
mangrupikeun kapal katilu tina 19 pangancur kelas Kagerō anu diwangun pikeun Angkatan Sagara Kakaisaran Jepang di akhir taun 1930-an dina Program Maru San Keikaku.

Latar 
Pangancur kelas Kagerō sacara lahiriah ampir identik sareng kelas Asashio samemehna, kalayan paningkatan anu dilakukeun ku arsiték angkatan sagara Jepang pikeun ningkatkeun stabilitas serta ngamangpaatkeun kalungguhan téknologi torpédo Jepang. Kapal-kapal kelas Kagerō dirarancang pikeun ngiringan kakuatan narajang utama Jepang dina siang jeung wengi ngalawan Angkatan Sagara Amérika Serikat nalika maju ngalangkungan Samudra Pasifik, numutkeun proyéksi strategis angkatan sagara Jepang. Sanaos mangrupikeun salah sahiji kelas kapal pangancur paling kuat di dunya nalika réngsé, ngan hiji anu salamet tina Perang Dunya II.

Kuroshio diwangun Galangan Kapal Fujinagata di Osaka dina 31 Agustus 1937 jeung diluncurkeun dina 25 Oktober 1938. Kapal ieu ditugaskeun dina 27 Januari 1940 sareng diparéntah ku Létnan Kolonél Jiro Okamoto.

Karier
Salila Perang Dunya II, Kuroshio parantos kalibet dina perang/operasi ieu:
 Merangan Pearl Harbour
 Kampanye Hindia Walanda
 Perang Midway
 Merangan Samudra Hindia
 Perang Kapuloan Santa Cruz
 Perang Tassafaronga

Dina wengi 7–8 Méi 1943, Kuroshio kakeunaan ranjau sagara nalika ngantunkeun Vila () jeung tilelep sareng korban 83 urang. Kapal éta dikaluarkeun tina daptar angkatan sagara dina 20 Juni 1943.

Tingali ogé 
 Daptar kapal Angkatan Sagara Kakaisaran Jepang

Rujukan

Tumbu kaluar 
  CombinedFleet.com: Kapal pangancur kelas Kagero

kapal taun 1938
ieu mah ngan samentawis, engke ditambihan ku artikel nu saleresna
Leuwi; lubuk  nyaéta bagéan anu pang jerona tina susukan, situ atawa laut.
Di walungan leuwi téh nunjul kana bagian anu jero sarta lega (leuwih lega tibatan bungkeureuk ) , palid na cai di palebah leuwi katémpo kawas ngeuyeumbeu padahal  ngabulak ti jero. 

Di susukan, leuwi téh mangrupa tempat nyumput jeung hirupna rupa-rupa sato cai, kayaning lauk, hurang, keuyeup, sidat, jeung sajabana. 
Leuwi larangan, tayalian leuwi anu henteu meunang sagawayah didatangan ku Samarang an jalma. Alatan dipiara pikeun ngajaga kalumangsungan hirup pangeusina, bisa jadi ngan wungkul didatangan ku jalma anu meunang ijin atawa ménak anu kumawasa (mangsa baheula).

Paribasa
Aya sababaraha paribasa anu ngagunakeun kecap leuwi :
 Kawas ngalungkeun kuya ka leuwi : Nempatkeun atawa merenahkeun saurang dina tempat anu dipikaresepna.
 Ka cai jadi saleuwi ka darat jadi salebak : Hirup bareng bari sauyunan.

Dongéng 
Henteu saeutik dongéng anu nyokot leuwi jadi hiji tempat anu jadi bahan pikeun dicaritakeun atawa di guar, ngagambarkeun kumaha kaayan leuwi, kaayaan sabudeureunna tur pangeusi leuwi.

Ngaran tempat anu maké kecap leuwi 
Loba pisan ngaran tempat anu maké kecap leuwi dina hiji keun jeung kecap séjén, saperti :
Leuwihideung, Leuwiliang, Leuwigoong, jeung réa-réa deui.

Dicutat tina
 
 

 ngaran tempat 
 wangun daratan 
 kumpulan cai
Bentang alam
Géografi
Radén Ujang Ngoko (Aksara Sunda Baku: ᮛᮓᮦᮔ᮪ ᮅᮏᮀ ᮍᮧᮊᮧ) atanapi Adipati Panaékan (Aksara Sunda Baku: ᮃᮓᮤᮕᮒᮤ ᮕᮔᮆᮊᮔ᮪) mangrupi Bupatos Ciamis/Galuh anu nimbalan dina périodeu 1618 - 1625 Maséhi

Biografi 
Kakasihna téh Radén Ujang Ngoko atanapi putra Adipati Panaékan putra Prabu Cipta Permana (1595-1618 Maséhi) putra Maharaja Sanghyang Cipta Permana Prabudigaluh Salawé (1580-1595 Maséhi, danget ieu dipikawanoh minangki dusun Tinggarahayu, désa Cimaragas, kacamatan Cimaragas, Ciamis) putra Prabu Haur Konéng, putra Prabu Pucuk Umum (Sunan Parung Gangsa/Pucuk Umum Talaga réndéngan sareng Ratu Parung/Ratu Sunyalarang/Wulansari) Galuh Tanduran/Pangauban Pangandaran, putra Prabu Munding Surya Ageung, putra Prabu Anggalarang.

Adipati Karuhun Galuh Pangauban Panaékan 
Karajaan Galuh Pangauban diadegkeun ku Prabu Haur Kuning, danget ayeuna kalebet wewengkon pakuwon Putrapinggan, Kalipucang, Pangandaran, kacamatan Kalipucang, Pangandaran (kinten-kinten warsih 1530 Maséhi). Anjeunna kagungan tilu putra, di antawisna yaktos éta Maharaja Upama, Maharaja Sanghyang Cipta sareng Sareuseupan Agung. Minangki putra anu pangageungna, Maharaja Upama neraskeun karajaan Galuh Pangauban ti tuang ramana. Maharaja Sanghyang Cipta didastaan daérah Salawé (Cimaragas) miwah ngadegkeun Karajaan Galuh Salawé. Samentawis éta, Sareuseupan Agung janten raja di wewengkon Cijulang.

Nasib Tragis Galuh 
Nalika diwisésaan ku Cirebon, wewengkon Galuh masih kénéh karajaan sahandapeun, nanging nalika diwisésa ku Mataram, kalenggahanna dilungsurkeun janten kabupatosan atanapi kadipatosan. Galuh, kawitna salah sawios karajaan robih kalenggahanna janten kabupatosan, anu mawi ngamargikeun kalenggahan raja, prabu atanapi sanghyang robih janten patih. Adipati Panaékan diangkat janten Wadana bupatos Mataram di Tatar Priangan ku Sultan Agung 1613 - 1645 M, minangki pangawisésa Mataram.

Nalika Sultan Agung ngawitan nyawiskeun kanggo ngarah perlaya VOC di Batavia warsih 1625, anjeunna nimbalkeun bupatos-bupatosna di Priangan kanggo ilubiung. Perkawis ieu ngajalarankeun bénten-bénten pamadegan di antawis kapala distrik, utamina antawis Dipati Panaékan kalayan Singaperbangsa. Adipati Panaékan palay nyerang saénggal-énggalma, sateuacan VOC langkung kiat. Samentawis éta, Singaperbangsa kagungan pamadegan wiréh langkung saé upami pasukan ngiatkeun ti payun logistik sateuacan jengkar nyerang.

Gugurna Adipati 
Pamustunganana, Adipati Panaékan palastra (katelasan) dina taun 1625 M. Sarira bupatos Wadana dialirkeun ka bangawan Ci Muntur. Saparantos kapendak ku pangiringna, anjeunna teras dikurebkeun di Patilasan Karangkamulyan. Adipati Panaékan digentos ku tuang putrana, Ujang Purba, anu mikagungan kalenggahan Dipati Imbanagara (1625 - 1636). Dicarioskeun, saparantos kajantenan ieu Singaperbangsa lajeng ngalihkeun Kertabumi Bojonglopang, danget ayeuna Banjar Kolot. Ku margi éta, Kertabumi miwah disebat Kabupatosan Bojonglopang, sareng mangrupi pangawit Kota Banjar.

Référénsi 

Inohong Sunda
Bupati di Tatar Sunda
ᮛᮓᮦᮔ᮪ ᮅᮏᮀ ᮍᮧᮊᮧ ᮃᮒᮔᮕᮤ ᮃᮓᮤᮕᮒᮤ ᮕᮔᮆᮊᮔ᮪ ᮙᮍᮢᮥᮕᮤ ᮘᮥᮕᮒᮤ ᮎᮤᮃᮙᮤᮞ᮪ / ᮌᮜᮥᮂ ᮃᮔᮥ ᮙᮥᮀᮌᮛᮔ᮪ ᮓᮤᮔ ᮱᮶᮱᮸ ᮕᮦᮛᮤᮇᮓᮩ ᮱᮶᮱᮸ - ᮱᮶᮲᮵ ᮙᮞᮦᮠᮤ

ᮘᮤᮇᮌᮢᮖᮤ 
ᮊᮊᮞᮤᮂᮔ ᮒᮦᮂ ᮛᮓᮦᮔ᮪ ᮅᮏᮀ ᮍᮧᮊᮧ ᮃᮒᮔᮕᮤ ᮕᮥᮒᮢ ᮃᮓᮤᮕᮒᮤ ᮕᮔᮆᮊᮔ᮪ ᮕᮥᮒᮢ ᮕᮢᮘᮥ ᮎᮤᮕ᮪ᮒ ᮕᮨᮁᮙᮔ (᮱᮵᮹᮵-᮱᮶᮱᮸ ᮙᮞᮨᮠᮤ) ᮕᮥᮒᮢ ᮙᮠᮛᮏ ᮞᮀᮠᮡᮀ ᮎᮤᮕ᮪ᮒ ᮕᮨᮁᮙᮔ ᮕᮢᮘᮥᮓᮤᮌᮜᮥᮂ ᮞᮜᮝᮦ (᮱᮵᮸᮰-᮱᮵᮹᮵ ᮙᮞᮦᮠᮤ, ᮃᮚᮩᮔ ᮓᮥᮞᮥᮔ᮪ ᮒᮤᮀᮌᮛᮠᮚᮥ, ᮓᮦᮞ ᮎᮤᮙᮛᮌᮞ᮪, ᮊᮎᮙᮒᮔ᮪ ᮎᮤᮙᮛᮌᮞ᮪, ᮎᮤᮃᮙᮤᮞ᮪) ᮕᮥᮒᮢ ᮕᮢᮘᮥ ᮠᮅᮁ ᮊᮧᮔᮦᮀ, ᮕᮥᮒᮢ ᮕᮢᮘᮥ ᮕᮥᮎᮥᮊ᮪ ᮅᮙᮥᮙ᮪ (ᮞᮥᮔᮔ᮪ ᮕᮛᮥᮀ ᮌᮀᮞ / ᮕᮥᮎᮥᮊ᮪ ᮅᮙᮥᮙ᮪ ᮒᮜᮌ ᮏᮒᮥᮊᮢᮙᮤ ᮞᮛᮨᮀ ᮛᮒᮥ ᮕᮛᮥᮀ / ᮛᮒᮥ ᮞᮥᮑᮜᮛᮀ / ᮝᮥᮜᮔ᮪ᮞᮛᮤ) ᮌᮜᮥᮂ ᮒᮔ᮪ᮓᮥᮛᮔ᮪ / ᮕᮍᮅᮘᮔ᮪ ᮕᮍᮔ᮪ᮓᮛᮔ᮪, ᮕᮥᮒᮢ ᮕᮢᮘᮥ ᮙᮥᮔ᮪ᮓᮤᮀ ᮞᮥᮛᮡ ᮃᮌᮩᮀ, ᮕᮥᮒᮢ ᮕᮢᮘᮥ ᮃᮀᮌᮜᮛᮀ.

ᮃᮓᮤᮕᮒᮤ ᮊᮛᮥᮠᮥᮔ᮪ ᮌᮜᮥᮂ ᮕᮍᮅᮘᮔ᮪ ᮕᮔᮆᮊᮔ᮪ 
ᮊᮛᮏᮃᮔ᮪ ᮌᮜᮥᮂ ᮕᮍᮅᮘᮔ᮪ ᮓᮤᮃᮓᮨᮌ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮊᮥ ᮕᮢᮘᮥ ᮠᮅᮁ ᮊᮥᮔᮤᮀ (ᮃᮚᮩᮔ) ᮓᮤ ᮓᮆᮛᮂ ᮊᮙ᮪ᮕᮥᮀ ᮕᮥᮒᮢᮕᮤᮀᮌᮔ᮪, ᮊᮜᮤᮕᮥᮎᮀ, ᮕᮍᮔ᮪ᮓᮛᮔ᮪ , ᮊᮎᮙᮒᮔ᮪ ᮊᮜᮤᮕᮥᮎᮀ, ᮕᮍᮔ᮪ᮓᮛᮔ᮪ (ᮊᮤᮔ᮪ᮒᮨᮔ᮪-ᮊᮤᮔ᮪ᮒᮨᮔ᮪ ᮝᮁᮞᮤᮂ ᮱᮵᮳᮰ ᮙᮞᮦᮠᮤ). ᮛᮏ ᮄᮉ ᮊᮌᮥᮍᮔ᮪ ᮒᮤᮜᮥ ᮕᮥᮒᮢ, ᮓᮤᮃᮔ᮪ᮒᮝᮤᮞ᮪ᮔ ᮑᮆᮒ ᮙᮠᮛᮏ ᮅᮕᮙ, ᮙᮠᮛᮏ ᮞᮀᮠᮡᮀ ᮎᮤᮕ᮪ᮒ ᮞᮛᮨᮀ ᮞᮛᮩᮞᮩᮕᮔ᮪ ᮃᮌᮥᮀ. ᮙᮤᮔᮀᮊ ᮕᮥᮒᮢ ᮃᮔᮥ ᮕᮍᮌᮩᮀᮔ, ᮙᮠᮛᮏ ᮅᮕᮙ ᮍᮝᮛᮤᮞ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮊᮛᮏᮃᮔ᮪ ᮌᮜᮥᮂ ᮕᮍᮅᮘᮔ᮪ ᮒᮤ ᮛᮙᮔ. ᮙᮠᮛᮏ ᮞᮀᮠᮡᮀ ᮎᮤᮕ᮪ᮒ ᮓᮤᮕᮞᮤᮠᮔ᮪ ᮓᮆᮛᮂ ᮞᮜᮝᮦ (ᮎᮤᮙᮛᮌᮞ᮪) ᮞᮛᮨᮀ ᮍᮓᮨᮌ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮊᮛᮏᮃᮔ᮪ ᮌᮜᮥᮂ ᮞᮜᮝᮦ. ᮞᮙᮨᮔ᮪ᮒᮝᮤᮞ᮪ ᮆᮒ, ᮞᮛᮩᮞᮩᮕᮔ᮪ ᮃᮌᮥᮀ ᮏᮔ᮪ᮒᮨᮔ᮪ ᮛᮏ ᮓᮤ ᮓᮆᮛᮂ ᮎᮤᮏᮥᮜᮀ.

ᮔᮞᮤᮘ᮪ ᮒᮢᮌᮤᮞ᮪ ᮌᮜᮥᮂ 
ᮔᮜᮤᮊ ᮓᮤᮊᮝᮞᮃᮔ᮪ ᮊᮥ ᮎᮤᮛᮨᮘᮧᮔ᮪, ᮓᮆᮛᮂ ᮌᮜᮥᮂ ᮙᮞᮤᮂ ᮊᮦᮔᮦᮂ ᮊᮛᮏᮃᮔ᮪ ᮘᮝᮠᮔ᮪, ᮔᮍᮤᮀ ᮔᮜᮤᮊ ᮓᮤᮊᮝᮞ ᮊᮥ ᮙᮒᮛᮙ᮪, ᮞ᮪ᮒᮒᮥᮞ᮪ᮔ ᮓᮤᮒᮥᮛᮥᮔ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮏᮔ᮪ᮒᮨᮔ᮪ ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮃᮒᮔᮕᮤ ᮊᮓᮤᮕᮒᮨᮔ᮪. ᮌᮜᮥᮂ, ᮃᮔᮥ ᮊᮝᮤᮒ᮪ᮔ ᮠᮤᮏᮤ ᮊᮛᮏᮃᮔ᮪ ᮛᮧᮘᮤᮂ ᮞ᮪ᮒᮒᮥᮞ᮪ᮔ ᮏᮔ᮪ᮒᮨᮔ᮪ ᮠᮤᮏᮤ ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪, ᮃᮔᮥ ᮍᮊᮤᮘᮒ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮇᮌᮦ ᮌᮨᮜᮁ ᮛᮏ, ᮕᮢᮘᮥ ᮃᮒᮔᮕᮤ ᮞᮀᮠᮡᮀ ᮛᮧᮘᮤᮂ ᮏᮔ᮪ᮒᮨᮔ᮪ ᮕᮒᮤᮂ. ᮃᮓᮤᮕᮒᮤ ᮕᮔᮆᮊᮔ᮪ ᮓᮤᮃᮀᮊᮒ᮪ ᮏᮔ᮪ᮒᮨᮔ᮪ ᮝᮨᮓᮔ ᮘᮥᮕᮒᮤ ᮙᮒᮛᮙ᮪ ᮓᮤ ᮒᮒᮁ ᮕᮢᮤᮃᮍᮔ᮪ ᮊᮥ ᮞᮥᮜ᮪ᮒᮔ᮪ ᮃᮌᮥᮀ |᮱᮶᮱᮳| - |᮱᮶᮴᮵| ᮙ᮪, ᮙᮤᮔᮀᮊ ᮕᮍᮥᮃᮞ ᮙᮒᮛᮙ᮪.

ᮔᮜᮤᮊ ᮞᮥᮜ᮪ᮒᮔ᮪ ᮃᮌᮥᮀ ᮍᮝᮤᮒᮔ᮪ ᮑᮤᮃᮕ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮗᮧᮎ᮪ ᮓᮤ ᮘᮒᮗᮤᮃ ᮓᮤᮔ |᮱᮶᮲᮵|, ᮃᮔ᮪ᮏᮩᮔ᮪ᮔ ᮙᮛᮦᮔ᮪ᮒᮂᮊᮩᮔ᮪ ᮘᮥᮕᮒᮤ-ᮘᮥᮕᮒᮤᮔ ᮓᮤ ᮕᮢᮤᮃᮍᮔ᮪ ᮊᮀᮌᮧ ᮄᮜᮥᮘᮤᮅᮀ. ᮠᮜ᮪ ᮄᮉ ᮑᮘᮘ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮘᮦᮔ᮪ᮒᮨᮔ᮪-ᮘᮦᮔ᮪ᮒᮨᮔ᮪ ᮕᮨᮔ᮪ᮓᮕᮒ᮪ ᮓᮤ ᮃᮔ᮪ᮒᮝᮤᮞ᮪ ᮊᮨᮕᮜ ᮓᮤᮞ᮪ᮒᮢᮤᮊ᮪, ᮅᮒᮙᮤᮔ ᮃᮔ᮪ᮒᮝᮤᮞ᮪ ᮓᮤᮕᮒᮤ ᮕᮔᮆᮊᮔ᮪ ᮞᮛᮨᮀ ᮞᮤᮍᮕᮨᮁᮘᮀᮞ. ᮃᮓᮤᮕᮒᮤ ᮕᮔᮆᮊᮔ᮪ ᮠᮧᮚᮧᮀ ᮑᮨᮛᮀ ᮞᮌᮔ᮪ᮎᮀ-ᮌᮔ᮪ᮎᮀᮔ, ᮞᮒᮩᮃᮎᮔ᮪ ᮗᮧᮎ᮪ ᮘᮩᮊᮤ ᮊᮤᮃᮒ᮪. ᮞᮙᮨᮔ᮪ᮒᮝᮤᮞ᮪ ᮆᮒ, ᮞᮤᮍᮕᮨᮁᮘᮀᮞ ᮊᮌᮥᮍᮔ᮪ ᮕᮨᮔ᮪ᮓᮕᮒ᮪ ᮚᮦᮔ᮪ ᮜᮀᮊᮥᮀ ᮞᮆ ᮅᮕᮙᮤ ᮕᮞᮥᮊᮔ᮪ ᮊᮀᮌᮧ ᮍᮤᮃᮒ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮠᮩᮜ ᮜᮧᮌᮤᮞ᮪ᮒᮤᮊ᮪ ᮞᮒᮩᮃᮎᮔ᮪ ᮃᮀᮊᮒ᮪ ᮑᮨᮛᮀ.

ᮌᮥᮌᮥᮁᮔ ᮃᮓᮤᮕᮒᮤ 
ᮕᮙᮥᮞ᮪ᮒᮥᮍᮔᮔ, ᮃᮓᮤᮕᮒᮤ ᮕᮔᮆᮊᮔ᮪ ᮒᮤᮝᮞ᮪ ᮓᮤᮔ ᮱᮶᮲᮵ ᮙ᮪. ᮞᮜᮤᮛ ᮘᮥᮕᮒᮤ ᮝᮓᮔ ᮓᮤᮕᮜᮤᮓ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮊ ᮝᮠᮔ᮪ᮒᮨᮔ᮪ ᮎᮤ ᮙᮥᮔ᮪ᮒᮥᮁ. ᮞᮕᮛᮔ᮪ᮒᮧᮞ᮪ ᮊᮕᮨᮔ᮪ᮓᮊ᮪ ᮊᮥ ᮕᮨᮍᮤᮊᮥᮒ᮪ᮔ, ᮃᮔ᮪ᮏᮩᮔ᮪ᮔ ᮒᮨᮛᮞ᮪ ᮓᮤᮊᮥᮛᮨᮘ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮓᮤ ᮞᮤᮒᮥᮞ᮪ ᮊᮛᮀᮊᮙᮥᮜᮡᮔ᮪. ᮃᮓᮤᮕᮒᮤ ᮕᮔᮆᮊᮔ᮪ ᮓᮤᮌᮨᮔ᮪ᮒᮧᮞ᮪ ᮊᮥ ᮕᮥᮒᮢᮔ, ᮅᮏᮀ ᮕᮥᮁᮘ, ᮃᮔᮥ ᮊᮌᮥᮍᮔ᮪ ᮌᮨᮜᮁ ᮓᮤᮕᮒᮤ ᮄᮙ᮪ᮘᮔᮌᮛ ( ᮱᮶᮲᮵ - ᮱᮶᮳᮶ ). ᮓᮤᮎᮛᮤᮇᮞ᮪ᮊᮩᮔ᮪, ᮞᮘᮧᮒ᮪ ᮊᮏᮓᮤᮃᮔ᮪ ᮄᮉ ᮞᮤᮍᮕᮨᮁᮘᮀᮞ ᮒᮨᮛᮞ᮪ ᮍᮜᮤᮂᮊᮩᮔ᮪ ᮊᮨᮁᮒᮘᮥᮙᮤ ᮊ ᮘᮧᮏᮧᮍᮣᮧᮕᮀ, ᮃᮚᮩᮔ ᮘᮔ᮪ᮏᮁ ᮊᮧᮜᮧᮒ᮪. ᮊᮥᮙᮁᮌᮤ ᮆᮒ, ᮊᮨᮁᮒᮘᮥᮙᮤ ᮓᮤᮞᮨᮘᮒ᮪ ᮇᮌᮦ ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮘᮧᮏᮧᮍᮣᮧᮕᮀ, ᮞᮛᮨᮀ ᮙᮍᮢᮥᮕᮤ ᮎᮤᮊᮜ᮪ ᮘᮊᮜ᮪ ᮊᮧᮒ ᮘᮔ᮪ᮏᮁ.

ᮛᮦᮖᮦᮛᮦᮔ᮪ᮞᮤ