AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Surah Ath Thoriq (basa Arab:الطّارق) nyaéta surat ka 86 dina al Qur'an. Surat ieu kagolongkeun kana surat Makkiyah anu diwangun ku 17 ayat. Dingaranan Ath Thoriq anu hartina Anu datang dina wanci peuting (béntang nu caang) dicokot tina kecap ath thaariq anu aya dina ayat kahiji surat ieu.

Poko-poko Eusi
Saban jiwa sok dipulasara sarta diawaskeun ku Alloh;
Mikirkeun asal kajadian diri sorangan nyaéta tina cai mani baris ngaleungitkeun sipat songong sarta adigung; 
Alloh kawasa ngahirupkeun deui manusa dina poé kiamat, dina poé éta euweuh kakuatan anu bisa nulungan sajaba ti Alloh;
Al Qur'an nyaéta pamisah antara anu hak jeung anu batil

Eusi jeung tarjamah

Tumbu ka luar 

  At-tariq at Sacred Texts
  At-tariq at Altafsir.com

Rujukan
Al-Amin Al-Quran Tarjamah Sunda ku K.H. Qamaruddin Shaleh, C.V. Penerbit  Diponegoro, Bandung, 2003.
Al Quran dan Terjemahnya, Departemen agama, C.V. Toha Putra, Semarang, 1971

086
Surat Al Buruj (basa Arab:البروج) nyaéta surat ka 85 dina Al Qur'an. Surat ieu kagolongkeun kana surat makiyyah anu diwangun ku 22 ayat. Dingaranan Al Buruuj anu hartina rasi béntang dicokot tina kecap al buruuj anu aya dina ayat kahiji surat ieu.

Poko-poko eusi
Sikap sarta tindakan-tindakan jalma-jalma kafir ka jalma-jalma anu milu seruan para rosul;
Bukti-bukti kakawasaan sarta kaésaan Alloh;
Isarat ti Alloh yén jalma-jalma kafir Mekkah baris ditimpa azab sakumaha kaum Fir'aun sarta Tsamud geus ditimpa azab;
Jaminan Alloh kana kamurnian Al Quran.

Eusi jeung Tarjamah

Tumbu ka luar

  Al-burooj at Sacred Texts
  Al-burooj at Altafsir.com

Rujukan
Al-Amin Al-Quran Tarjamah Sunda ku K.H. Qamaruddin Shaleh, C.V. Penerbit  Diponegoro, Bandung, 2003.
Al Quran dan Terjemahnya, Departemen agama, C.V. Toha Putra, Semarang, 1971.

085
Kalénder nasional India (kadang-kadang disebut ogé kalénder Saka) nyaéta kalénder sipil resmi nu dipaké di India. Kalénder ieu dipaké babarengan jeung kalénder Grégori, ku Gazette of India, siaran wartana All India Radio, katut kalénder jeung komunikasi nu dikaluarkeun ku Pamaréntah India.

Istilah ieu bisa nujul ogé kana kalénder Hindu, sarta jaman Saka ilahar dipaké ku kalénder-kalénder nu béda-béda.

Struktur kalénder 

Dina taun kabisat, Chaitra boga 31 poé tur dimimitian ku tanggal 21 Maret. Bulan-bulan dina satengah taun munggaran sakabvhn aboga 31 poé, keur ngitung peta panonpoé nu laun dina wanci ieu nalika ngaliwatan ecliptic.

Ngaran bulan-bulana dicokot tina kalénder bulan-panonpoé Hindu nu aya saméméhna, antukna sababaraha varéasi dina éjahan geus pasti aya, tur bisa jadi mangrupa hiji sumber nu ngabingungkeun kana tanggal-tanggal din ahiji kalénder.

Taun-tauna diitung dina Jaman Saka, nu ngamimitian taun 0na dina taun 78 Jaman Kristen. Pikeun nangtukeun taun kabisat, urang bisa nambahkeun 78 kana taun Saka - lamun hasilna mangrupa taun kabisat dina kalénder Grégori, mangka taun Saka ogé bakal mangrupa taun kabisat.

Tempo ogé 
 Kalénder Hindu
 Jaman Saka
 Bangabda, kaléndr nu patali jeung India

Rujukan 
Mapping Time: The Calendar and its History by E.G. Richards (ISBN 0-19-282065-7), 1998, pp. 184–185.

Tumbu luar 
 Calendars and their History (by L.E. Doggett)
 Indian Calendars (by Leow Choon Lian, pdf, 1.22mb)
 Positional astronomy in India
 India Image website 
 Hindu Panchang for the world -- Calculated for different cities

Kalénder Hindu
Budaya India
Lambang nasional India
Bulan dina kalénder Hindu
Teracom nyaéta hiji pausahaan jasa siaran terestrial bogana pamaréntah Swedia. Teracom mibanda sakabéh loka antene di Swedia, tur ngadistribusikeun sakabéh acara radio jeung TV terestrial, swasta minangka layanan publik, analog jeung digital.

Teracom Components nyaéta cabang nu ngamekarkeun jeung nyieun komponen keur komunikasi terestrial.

Tempo ogé 
Daptar pausahaan pamaréntah Swédia
Televisi téréstrial digital di Swédia

Tumbu luar 
Teracom - Loka resmi
Teracom Components - Loka resmi

Pausahaan pamaréntah Swédia
Pausahaan telekomunikasi di Swédia
Al Insyiqoq (basa Arab:الانشقاق, "Kabeulah") nyaéta surat ka-84 dina al Qur'an. Surat ieu diwangun ku 25 ayat sarta kaasup kana golongan surat-surat Makkiyah sarta diturunkeun sanggeus surah Al Infithor. Dingaranan al insyiqoq (ka lebah), dicokot tina kecap anu aya dina awal surat ieu. 

Poko-poko eusina ngajelaskeun kajadian-kajadian dina awal kajadian poé kiamat; pangwawadi yén manusa susah payah néangan Pangéranana; dina manggihan Pangéranana jaga aya anu meunang kabagjaan sarta aya ogé anu meunang kasangsaraan; tingkat-tingkat kajadian sarta kahirupan manusa di dunya jeung di ahérat.

Eusi jeung Tarjamah

Rujukan 

 Al-Amin Al-Quran Tarjamah Sunda ku K.H. Qamaruddin Shaleh, C.V. Penerbit  Diponegoro, Bandung, 2003.
 Al Quran dan Terjemahnya, Departemen agama, C.V. Toha Putra, Semarang, 1971.

  Al-inshiqaq at Sacred Texts
  Al-inshiqaq at Altafsir.com

084
Al Infithor (basa Arab:الانفطار) nyaéta surat ka-82 dina al Qur'an. Surat ieu diwangun ku 19 ayat, kaasup golongan surat Makkiyah sarta diturunkeun sanggeus surah An Nazi'at. Al Infithor anu dijadikeun ngaran pikeun surat ieu téh kecap asal tina kecap Infathorot (ka lebah) anu aya dina ayat kahiji.

Poko-poko eusi
Kajadian-kajadian anu lumangsung dina poé kiamat; pangwawadi ka manusa sangkan henteu katipu antukna doraka ka Alloh; ayana malaikat anu sok ngajaga sarta nyatet sagala amal gawé manusa; dina poé kiamat manusa teu bisa nulungan batur; ngan kakawasaan Allah waé anu lumaku dina waktu éta.

Eusi jeung Tarjamah

Rujukan

Al-Amin Al-Quran Tarjamah Sunda ku K.H. Qamaruddin Shaleh, C.V. Penerbit  Diponegoro, Bandung, 2003.
Al Quran dan Terjemahnya, Departemen agama, C.V. Toha Putra, Semarang, 1971.

082
At Takwir (basa Arab: التّكوير, "Ngagulung") nyaéta surat ka-81 dina al Qur'an. Surat ieu kagolongkeun kana surat Makkiyah, diwangun ku 29 ayat. Dingaranan At Takwir anu hartina ngagulung ti kecap dasar ‘’kuwwirot’’ anu aya dina ayat kahiji surat ieu.

Poko-poko Eusi
Génjlongan-génjlongan anu lumangsung dina poé kiamat
Dina poé kiamat saban mahluk baris nyaho naon anu geus dipigawéna mangsa di dunya
Al Qur'an nyaéta firman Alloh anu ditepikeun ngaliwatan perantaraan malaikat Jibril
Panegasan kana kanabian Muhammad s.a.w.
Al Qur'an sumber pituduh pikeun umat manusa anu hayangeun hirup lempeng
Hasilna manusa dina ngahontal kahirupan anu lempeng éta gumantung kana tofiq ti Alloh

Eusi jeung Tarjamah

Rujukan

Al-Amin Al-Quran Tarjamah Sunda ku K.H. Qamaruddin Shaleh, C.V. Penerbit  Diponegoro, Bandung, 2003.
Al Quran dan Terjemahnya, Departemen agama, C.V. Toha Putra, Semarang, 1971

081
Digit (lat. finger), nalika dipaké minangka hijian panjang, ilaharna nyaéta sapergenepbelas suku, contona 3/4″ atawa 1.905 cm (keur internasional inci). Rubak tungtung ramo lalaki sawawa nyaéta kurang leuwih 2 sentiméter. Di Inggris hijian ieu ampir teu dipaké, sabab aya ukuran séjén nu dumasar kana leungeun manusa: ramo (7/6 digit), tapak (4 digit), bekem (16/3 digit), shaftment (8 digit), jeungkal (12 digit), cubit (24 digit) jeung elo (60 digit).

Sacara umum, digit sarua jeung kuku, sanajan hijian éta bisa ogé dipaké sacara béda. Digit katelah ogé minangka hiji nomer contona Nambahkeun sakabéh digit.

Hijian panjang
Hijian ukuran nu dumasar kana manusa
Optimus Prime (nami Jepangna Convoy) mangrupa salah sahiji karakter robot fiksi tina serial animasi laris di dunya nyaéta The Transformers.

Transformers G1
Optimus Prime mangrupa pamingpin ti ras Autobots, nu mana Autobots mangrupa ras protagonis dina serial Transformers. Musuh utama Optimus nyaéta Megatron. modél parobahan Optimus nyaéta treuk trailer anu lengkep jeung bak kontainerna. Salian ti eta, Optimus ogé nyimpen benda sakral anu ngaranna The Matrix.

Optimus sempet dicaritakeun pupus dina awal filem Transformers: The Movie. Tapi ku sabab loba fans anu resep ka Optimus Prime, di ahir usum katilu, Optimus dihirupkeun deui ku bantuan Sky Lynx sareng Quintessons.

Dina Transformers: The Headmasters, Optimus ngorbankeun dirina pikeun nyetabilkeun Vector Sigma. Disisi lain, Hot Rod hasil meunang Matrix anu dipigaduh kapungkurna ku Alpha Trion, ahirna Hot Rod robah jadi Rodimus Prime, tur anjeunna ahirna janten pamingpin Autobots ngagentos Optimus Prime.

Pangeusi sora Optimus Prime dina serial Transformers G1 nyaéta aktor Kanada, Peter Cullen.

Unicron Trilogy
Dina serial versi 2000 ieu, Optimus Prime mucunghul deui janten pamingpin Autobots. Dina Transformers: Armada, Optimus tiasa ngagabung janten hiji sareng Jetfire. Sedengkeun dina Transformers: Energon, Optimus tiasa ngagabung janten hiji sareng Omega Supreme.

Transformers 2007
Dina filem Transformers 2007 karya sutradara Michael Bay, Optimus mucunghul minangka pamingpin Autobots. Warna awakna rada benten jeung anu aya di G1, sabab dina versi filem, warnana janten biru. Sedengkeun dina versi G1 warna awakna beureum.

Pangeusi sora Optimus Prime dina filem Transformers masih sami jeung anu di versi G1, nyaéta masih kénéh ku aktor Peter Cullen.

Di filem, Optimus janten pahlawan sakaligus nu nangtayungan keur para Autobots sareng wargi manusa di Bumi tina serangan Decepticons anu bade ngarebut Allspark. Ku lantaran Allspark-na ancur, akhirna Optimus Prime sasarengan jeung Bumblebee, Ironhide, jeung Ratchet ahirna mutuskeun piken netep di Bumi.

Transformers: Animated
Optimus mucunghul deui dina serial Transformers: Animated. Dina mangsa ieu mah manéhna leuwih ngora ti batan nu aya di versi filem atawa dina versi G1. modél parobahana nyaéta minangka treuk paragi mareuman nu kahuruan.

Pangeusi sorana adalah aktor David Kaye.

Tumbu kaluar
Info asli Optimus era 1980-an
Koleksi gambar cocooan Optimus Prime
Penyelidikan tentang patung Optimus Prime 
Hak paten Optimus Prime versi Takara
Galeri Optimus Prime di ToyBin 
Surat jang Optimus ti Frank Weaver 
Optimus Prime dina Sheldon Comic
Optimus Prime collection
Galeri Optimus Prime versi Inggris Raya
Galeri Optimus Prime versi Jepang
Optimus Prime versi Transformers: Animated

Fiksi
May (Haruka di Jepang, Vera di Italia) mangrupa salah sahiji nami karakter fiksi dina serial TV Pokémon. May aslina mangrupa karakter dina kaulinan video game Pokémon: Ruby, Shappire, and Emerald.

Profil
May, anu yuswana 10 taun (sami sareng Ash Ketchum) nyaéta putra istrina Petalburg City Gym Léader, Norman. May gaduh rai anu namina Max.

Awalna May teu resep ka anu namina Pokemon, tapi lami-lami dirina ahirna resep ka Pokemon. Pokemon munggaranana nu ogé mangrupa hadiah ti Professor Birch nyaéta Torchic. Salian ti Torchic, May ogé gaduh Pokemon sapertos Bulbasaur jeung Skitty.

Dina hal pakéan, May teu tiasa leupas tina bandana sareng sarung tangan anu dipapake ka mana wae. Salian ti eta, May ogé rewog kana barangdahar. Leuwih ti batan Ash atawa Brock.

Pangeusi sorana dina serial TV nyaéta aktris Veronica Taylor jeung Michelle Knotz.

Referensi

Tumbu kaluar
Situs resmi Pokemon

Fiksi
Pokemon
Ash Ketchum (Satoshi dina versi Jepang atawa Ali dina versi Indonesia) nyaéta adalah nami pikeun salah sahiji karakter fiksi dina serial TV Pokemon.

Profil 
Ash lahir di kota Pallet. Di yuswana nu 10 taun, dirina mutuskeun hoyong janten Pokemon trainer. Ku lantaran kitu, dirina teras ngadatangan Professor Oak, hanjakalna sakabéh Pokemon nu aya di Professor Oak tos diborong ku babaturan Ash, nyaéta Gary Oak, nu ogé mangrupa alo ti Professor Oak.

Aya hiji deui Pokemon anu teu dicandak ku Gary, nyaéta Pikachu, hanjakalna Pikachu téh hésé diatur, tapi lami-lami ahirna Pikachu janten sobat anu hadé keur Ash. Pikachu ogé sering ngadatangkeun bahya pikeun Ash nalika Pikachu rek direbut ku Téam Rocket. Tapi Ash tiasa méré skeun éta masalah.

Salajengna, Ash sareng Misty (anu nagih waé sapedah pangganti anu direksak ku Pikachu), jeung Brock (mantan paningpin Pewter City Gym) ngalalana di wewengkon Kanto jeung Johto.

Di wewengkon Sinnoh, Ash pendak deui sareng babaturan anyar, namina Dawn. Teu kungsi lila, May balik deui nepungan Ash, saméméh ahirna manéhna indit ka Kanto nepungan Misty. Ash tuluy ngalalana duaan sareng Brock.

Pangeusi sora Ash adalah aktris Veronica Taylor sareng Sarah Natochenny.

Referensi

Tumbu kaluar 
 Situs resmi

Fiksi
Pokemon
Surat 'Abasa (basa Arab:عبس, "Manéhna Baeud") nyaéta surat ka 80 dina Al Qur'an. Surat ieu kagolongkeun kana surat Makkiyah anu diwangun ku 42 ayat. Surat ieu dingaranan "Abasa", kecap anu aya dina ayat kahijina. Nurutkeun riwayat, dina hiji mangsa Rosululloh s.a.w. narima para inohong bangsa Quresy sarta nyarios ka maranéhanana kalawan harepan maranéhanana asup Islam. Dina waktu éta datang Ibnu Ummi Maktum, saurang sohabat anu lolong anu miharep Rosululloh s.a.w. maoskeun ayat-ayat Al Qur'an anu geus diturunkeun ku Alloh. Tapi Rosululloh s.a.w. baeud jeung ngabalieur ti Ibnu Ummi Maktum anu lolong éta, Saterusna Alloh nurunkeun surat ieu minangka tegoran kana sikep Rosululloh ka ibnu Ummi Maktum.

Poko-poko eusi 
Keimanan
Dalil-dalil kaésaan Alloh
Kaayaan manusa dina poé kiamat
Hal-hal lian
Dina dakwah hadéna méré panghargaan anu sarua ka jalma-jalma anu dibéré dakwah
Cawadan Alloh ka manusa anu henteu sukur kana nikmat.

Eusi jeung Tarjamah

Tumbu ka luar 

080
Surat An Naziat (basa Arab:النّازعات) nyaéta surat ka-79 dina al Qur'an. Surat ieu kagolongkeun kana surat Makkiyah, diwangun ku 46 ayat. Dingaranan An Naziat anu hartina Malaikat-malaikat anu nyabut asalna tina kecap an aaazi’aat anu aya dina ayat kahiji surat ieu. Dingaranan ogé As Sahiroh anu dicokot tina ayat ka-14, dingaranan  ogé Ath Thommah dicokot tina ayat ka-34.

Poko-poko eusi 
 Kaimanan
 Panegasan Alloh ngeunaan ayana poé kiamat sarta sikep jalma-jalma musyrik kana hal éta.
 Manusia dibagi jadi 2 golongan di ahérat 
 Manusia henteu bisa nyaho iraha kajadianana waktu kiamat
 Carita
 Carita Musa a.s. jeung Fir´aun.

Eusi jeung Tarjamah

Rujukan 

  An-naziat at Sacred Texts
  An-naziat at Altafsir.com

079
An Naba (basa Arab: النّبا, "Béja Gedé") nyaéta surat ka-78 dina al Qur'an. Surat ieu kaasup kana surat Makkiyah, diwangun ku 40 ayat. Dingaranan An Naba anu hartina béja gedé di cokot tina kecap an naba´ anu aya dina ayat ka-2 surat ieu. Dingaranan ogé Amma yatasaa aluun dicokot tina kekecapan amma yatasaa aluun anu aya dina ayat ka-1 surat ieu.

Poko-poko eusi
Ingkarna jalma-jalma musyrik ka ayana poé kiamat sarta anceman Alloh ka sikep maranéhanana éta.
Kakawasaan-kakawasaan Alloh anu katémbong dina alam minangka bukti ayana poé kiamat.
Kajadian-kajadian anu lumangsung dina poé kiamat.
Azab anu ditarima ku jalma-jalma anu ingkar kana ayat-ayat Alloh sarta kabagjaan anu ditarima jalma-jalma mukmin di poé kiamat.
Kaduhungna jelema kafir di poé kiamat.

Eusi jeung Tarjamah

Rujukan

Tumbu ka luar

  An-naba at Sacred Texts
  An-naba at Altafsir.com

078
Adrian Sutil (babar di Grafelfing, Jerman, 11 Januari 1983) nyaéta saorang pembalap Formula 1 asal Jerman nu ayeuna memperkuat tim Force India sareng Giancarlo Fisichella. Sutil ngamimitian debut F1 dina taun 2007 di tim Spyker, tur ngahasilkeun sapoin salila usum lumangsung.

Profil 
Ti aalit, Sutil langkung dalit sareng dunya musik. Ramana asalna ti Uruguay, janten pamaen biola di Munich. Sedengkeun ibuna asli urang Jerman. Sutil ahirna langkung milih janten warga nagara Jerman, sanes Uruguay.

Dina yuswana nu 16 taun, Sutil nyobian babalapan. Tadina ku bapana, Sutil leuwih dipiharep janten pamaen musik. Tapi ahirna bapa Sutil tiasa narima kahoyong putrana.

Sutil salajengna lebet ka F3 Euroseries taun 2005, tur kungsi janten rencang satim Lewis Hamilton. Taun 2006 Sutil pindah ka F3 Jepang, tur ahirna anjrunna berlabuh ka F1 di musim 2007 sareng tim Spyker, anu salajengna di akhir musim robih namina janten Force India sairing lebetna jutawan India Vijay Mallya.

Kaca kaluar 
Situs resmi
Karir Adrian Sutil

Tukang balap F1
Betaherpesvirinae nyaéta subfamili Herpesviridae nu bisa dibedakeun ku cara réproduksi nu leuwih laun ti batan subfamili Herpesviridae liana.

Grup Studi Herpesviridae geu ngusulkeun yén subfamily Betaherpesvirinae dibagi jadi opat genera:
 Cytomegalovirus
 Muromegalovirus
 Roseolovirus
 Proboscivirus

Tumbu luar
 
 ICTVdB Overview
 ICTVdB  Details

Rujukan
Roséolovirus nujul kana Human Herpesvirus Six jeung Seven, duanana anggota betaherpesviridae subfamili herpesvirus. Duanana bisa nyababkeun panyakit roseola nu narajang barudak.

Tumbu luar
  Newly Found Herpes Virus Is Called Major Cause of Illness in Young, New York Times
 HHV-6 Foundation
 

Panyakit alatan virus
Pédiatrik
Herpesvirus
Peuteuy sélong mangrupa tutuwuhan tropis anu leutik nu asalna ti Méksiko. Ieu tutuwuhan digunakeun pikeun rupa-rupa tujuan, saperti suluh jeung kadaharan sapopoé.

Peutuey sélong geus dimangpaatkeun pikeun ngahasilkeun biomassa. Tutuwuhan ieu ogé éfisién pikeun fiksasi nitrogén.

Dina taun 1970-an jeung 1980, peuteuy sélong dipromosikeun minangka "tutuwuhan ahéng" lantaran rupa-rupa kagunana.

Hiji kakurang ieu spésiés nyaéta kauduhna ku serangan sarangga. Dina taun 1980-an, aya kajadian kajadia musnahna ieu tangkal di wewengkon anu lega di Asia Tenggara akibat serangan sarangga psyllids.

Sifat nu gancang nyebar 
Peuteuy sélong kacida teu dipikahayang di sabagian wewengkon Taiwan, kapuloan Hawai jeung Fiji. Ieu tangkal tumuwuh kacida gancangna, sarta ngabentuk jumplukan anu padet anu ngaheurinan tuwuhan asli lianna.

Ngaran dina basa-basa lian 
 Basa Hawaihaole koa atawa koa haole
 India: Subabul 
 Basa Indonésia: petai cina
 Basa Jawa: lamtoro atawa lamotorogung
 Myanmar: Bawzagaing 
 Thailand: krathin ();
 Basa Tagalog:ipil-ipil

Gallery

Rujukan

Tumbu ka luar 
 Handbook of Energy Crops at Purdue University: Leucaena leucocephala
 Germplasm Resources Information Network, "Leucaena leucocephala (Lam.) de Wit"
 Economics of Subabul Plantation  In Hegde, N.G. and Abhyanker, P.D. (eds.) The Greening of Wastelands.
Relwani, L.L. & Hegde, N.G. 1986.

Tutuwuhan tropis
Fabaceae
Randu atawa kapuk (Ceiba pentandra) nyaéta tuwuhan tropis anu kagolongkeun kana ordo Malvales sarta famili Malvaceae (saméméhna digolongkeun kana famili séjén nyaéta Bombacaceae), asalna ti bagian kalér Amérika Kidul, Amérika Tengah sarta Karibia, sarta (pikeun varitas C. pentandra var. guineensis) asalna ti palebah kulon Afrika. Kecap "kapuk" ogé dipaké pikeun nyebutkeun serat anu dihasilkeun tina sikina. Tangkal ieu ogé dipikawanoh minangka Ceiba, ngaran genusnya, anu mangrupa lambang suci dina mitologi bangsa Maya.

Tangkal ieu tumuwuh nepi ka saluhur 60–70 m sarta bisa mibanda tangkal anu cukup badag nepi ka ngahontal garis panjang 3 m.

Tangkal ieu réa dipelak di Asia, utamana di pulo Jawa, Indonésia, di Malaysia, Filipina sarta Amérika Kidul. Di Bogor aya jalan anu di sapanjang sisina diiuhan ku tangkal kapuk. Dina waktu buahna beukah, kaayaan di jalan nyarupaan hujan salju alatan serat kapuk anu bodas ngarapung.

Galeri

Rujukan 

 Germplasm Resources Information Network: Ceiba pentandra
 The larger seed pods of SEA kapok and its use as a fuel in fire pistons
 Ceiba pentandra in Brunken, U., Schmidt, M., Dressler, S., Janssen, T., Thombiano, A. & Zizka, G. 2008. West African plants - A Photo Guide. Forschungsinstitut Senckenberg, Frankfurt/Main.

Tutuwuhan industri
Malvales
Malvaceae
Kapas nyaéta ngaran hiji tuwuhan nu ngahasilkeun haramay/benang nu lemes nu tumuwuh sabudeureun sikina. Kapas tumuwuh di daérah tropis jeung subtropis.
Serat ieu tuluy digulung jadi benang sarta digunakeun pikeun nyieun kaén (tékstil).

Kapas mangrupa tuwuhan nu gedé ajénna lantaran ngan kira-kira 10% tina beuratna ilang dina pemrosésan. Waktu lilin, protéin, jll. disingkirkeun, sésana nyaéta polimér alami tina sélulosa murni. Sélulosa ieu kasusun rapih antukna méré kapas sifat kekuatan, daya tahan sarta daya serep nu mandiri. Di Pulo Ambon, kapas dipikawanoh ku istilah lokalna ''aha'', sarta dina basa Banda disebut ''karamboa''.

Sajarah 

Katun geus dipaké pikeun nyieun kaén anu pohara alus jeung hampang di wewengkon kalawan iklim tropis geus rebuan taun katukang. Sababaraha otoritas ngaku yén kamungkinan urang Mesir ngagaduhan katun ti mimiti 12,000 SM, jeung bukti geus kapanggih kapas di guha Mexican  (lawon katun sarta fragmen tina haramay anu sisusun ku bulu_bulu jeung  fur) ditaksur kurang leuwih 7,000 taun ka tukang. Bukti arkéologis jelas yén jalma di Amérika Kidul jeung India domesticated spésiés béda tina kapas sacara mandiri rébuan taun ka tukang

Produksi 
Kiwari kapas dihasilkeun di réa patempatan di dunya, kaasup Eropa, Asia, Afrika, Amérika, jeung Australia, ngandelkeun tangkal kapas anu pinilih antukna bisa dihasilkeun serat nu leuwih réa. Dina taun 2002, kapas dipelak di 330.000 km² huma, 47 milyar ton kapas atah saharga 20 milyar dolar AS dipelak dina yaun éta.

Mangpaat

Sajaba ti jadi bahan dasar industri tékstil, kapas ogé dipaké dina kecrik lauk, saringan kopi, ténda, jeung pangwates buku. Duit Cina munggaran dijieun tina serat kapas, ogé duit dollar Amérika Sarikat modéren.

Denim, sarupaning pakan nu tahan lila, jeung lolobana kaos (T-shirt) sabagéan gedé dijieun tina kapas.

Tempo ogé
 Gin kapas

Rujukan

 The Thames and Hudson Manual of Dyes and Fabrics, Joyce Storey, 1978
 Photo documentation and commentary on collateral damage to the environment from cotton spraying

Tumbu ka luar
Cotton Incorporated - a cotton industry trade group
New York Cotton Futures Prices  (30 Minute Delay)
New York Board of Trade
Cotton on the Net: The Cotton Market Directory
USDA AMS - Market News Reports - Cotton Reports
Commodity Futures & Financial Market Charts
U.S. Department of Agriculture
Cotton Council International 
Cotton Foundation
ACSA International Cotton Institute 
The Supima Association
American Cotton Shippers Association
American Textile Manufactures Institute
Cotton Incorporated
International Cotton Advisory Committee 
Cotton on the Net Home Page
National Cotton Council News and Current Events
The Land of Cotton News Magazine
The Seam
eCotton
Plains Cotton Cooperative Association
American Cotton Shippers Association
Agricultural Marketing Service
International Cotton Association 

Malvaceae
Tutuwuhan industri
Chilsung Cider (칠성사이다) nyaéta hiji inuman dikarbonoasi nu dipasarkeun ku pausahaan Koréa Kidul Lotte Chilsung. Chulsung Cider lain "cider" kawas dina istilah basa Inggris nu mangrupa inuman nu ngandung alkohol, dijieun tina sari apel. Di Koréa Kidul kecap "cider" hartina inuman dikarbonasi nu diamisan kawas Seven Up atawa Sprite.

Chilsung Cider sarua jeung Seven Up tapi leuwih amis. Cider Koréa liana rupa-rupa rasana ti mimiti nu rasana jeruk tepi ka rasa Fanta atawa "soda krim" nu gulaan.

Inuman ieu kacida ksohorna di Koréa Kidul.

Tempo ogé
Lotte
Daptar inuman urang Koréa
Daptar jejer nu patali jeung Koréa

Tumbu luar
Charles' Korean Non-Alcoholic Beverage Mini-Site

Lotte
Inuman urang Koréa
Muncang (Aleurites moluccana), nyaéta tuwuhan anu sikina dimangpaatkeun minangka bahan minyak sarta samara. Tuwuhan ieu masih sabaraya jeung sampeu sarta kaasup kana sélér (suku) Euphorbiaceae. Dina padagangan antarnagara dipikawanoh minangka candleberry, Indian walnut, atawa candlenut. Tangkalna disebut  varnish tree atawa kukui nut tree. Minyak anu diperes tina sikina kapaké dina industri pikeun bahan campuran cét sarta dipikawanoh minangka tung oil.

Muncang ayeuna geus sumebar di wewengkon-wewengkon tropis. Luhur tangkal ieu ngahontal kira-kira 15-25 méter. Daunna boga warna héjo sepa. Sikina mibanda garis tengah kira-kira 4–6 cm; Sikina mibanda taméng anu pohara teuas sarta ngandung minyak anu cukup réa, anu matak bisa dipaké pikeun lilin. Buah muncang nu di jerona ngan hiji sikina disebut gandul, di mana jerona dua sikina disebutna dampa.

Muncang mangrupa tuwuhan anu dijadikeun tuwuhan resmi nagara bagian Hawaii.

Pamangpaatan 
 Muncang mibanda kasaruaan dina rasa katut tékstur jeung macadamia anu ogé mibanda kandungan minyak anu ampir sarua. Muncang rada ngandung racun mangsa atah.
 Muncang mindeng dipaké dina asakan Indonésia sarta asakan Malaysia. Di Pulo Jawa, muncang ogé dijadikeun saos kentel anu didahar jeung sayuran sarta sangu.
 Sawatara bagian tina muncang dipaké ubar tradisional di wewengkon-wewengkon di Indonésia. Minyakna dipaké jadi bahan tambahan dina parawatan buuk (pikeun nyuburkeun buuk). Di Jepang, kulit kaina geus dipaké pikeun ubar tumor. Di Sumatera, sikina dibeuleum luhureun areng, tuluy diulaskeun dina palebah bujal pikeun nyageurkeun nyeri beuteung (diaré).
 Di Hawaii, dina jaman beheula, muncang dingaranan kukui sarta dibeuleum pikeun ngahasilkeun cahaya. Muncang disusun ngajajar manjang dina salambar daun palem, sarta dihurungkeun salah sahiji tungtungna, sarta baris kabeuleum hiji-hiji saban 15 menit atawa leuwih. Ieu ogé kapaké jadi pakakas pangukur waktu. Contona, hiji jalma bisa ménta batur pikeun balik ka imah saméméh muncang kadua béak kabeuleum.
 Di Tonga, nepi ka ayeuna, muncang anu geus asak (dingaranan tuitui) dijadikeun pasta (tukilamulamu), dipaké jadi  sabun jeung shampoo.
 Muncang ogé dibeuleum sarta dicampur jeung pasta sarta uyah pikeun nyieun samara asakan has Hawai anu disebut inamona.

Budidaya muncang jaman modéren lolobana pikeun ngarah minyakna. Dina saban tangkal baris dihasilkeun kira-kira 30–80 kg siki muncang, sarta kira-kira 15 nepi ka 20% tina beurat kasebut mangrupa minyak. Lolobana minyak anu dihasilkeun dipaké sacara lokal, henteu didagangkeun sacara internasional.

Masalah kaséhatan 
Siki muncang ngandung racun tapi teu pati kuat daya racunna. Alatan éta henteu dimeunangkeun dahar siki muncang atah-atah. Pamakéan muncang kudu dimimitian ku nyangray nepi ka sikina haneut. Cara ieu baris ngaruksak racunna.

Tempo ogé 
 Samara

Rujukan

Tumbu ka luar 

 Pacific Island Ecosystems at Risk factsheet
 Oils of Aloha

Euphorbiaceae
Tutuwuhan bungbu
Gebang; corypha utan nyaéta ngaran hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga  	Arecaceae.
Ieu tangkal sabangsaning palem nu jangkung gedé ti wewengkon padataran handap. Tuwuhan ieu ogé dipikawanoh kalawan ngaran-ngaran séjén kawas gabang (basa Dayak Ngaju), gawang (Timor), pucuk (dialek Betawi), pocok (basa Madura), ibus (basa Batak, basa Sasak), silar (Minahasa) sarta nu séjén-séjénna. Ngaran ilmiahna nyaéta Corypha utan.

Gambaran
Tuwuhan palem anu badag ieu, tangkalna tunggal, jangkungna kira-kira 15-20 m. Daun-daun badag ngawangun kipas, buleud ngaramo kalawan diaméter 2-3,5 m, ngumpul dina tungtung tangkal; gagangna panjang nepi ka 7 m, rubak, boga alur sarta cucukan dina sisina. Urut palapah daun dina tangkal ngawangun pola spiral.

Gebang ngan kembangan sarta buahan sakali, nyaéta dina tungtung waktu hirupna. Karangan kembang mecenghul dina tungtung tangkal (terminal), sanggeus kabéh daunna paéh, mangrupa malai nu jangkung gedé 3–5 m, kalawan ratusan rébu pucuk  kembang konéng semu héjo anu ambeuna seungit. Buahna boga bentuk buleud nu gagangan pondok, héjo, 2-3 cm diaméterna.

Ékologi sarta sumebarna

Palem ieu tumuwuh sumebar di padataran handap nu luhurna nepi ka kira-kira 300 m luhureun beungeut laut lbl.. Gebang mikaresep lapangan jukut anu lénglang, walungan, sisi ranca, sarta sakapeung tumuwuh ogé di wewengkon pasir. Di sawatara tempat anu cocog, biasana teu laér ti basisir, gebang bisa tumuwuh ngajumpluk nyieun beubeur leuweung anu cukup lega.

Gebang kapanggih sumebar lega mimiti ti India ngaliwatan Asia Tenggara, Filipina sarta Indonésia nepi ka Australia kalér.

Pamangpaatan
Daun gebang, utamana anu ngora, dikokolakeun jadi sagala rupa bahan anyaman anu alus; pikeun bahan nyieun samak, topi, kantong, karung, tali, kecrik sarta pakéan tradisional. Heulayan pita tina olahan janur gebang ieu dina mangsa katukang ramé didagangkeun utamana di Sulawesi Kidul; dipikawanoh sawatara macemna kawas agel, papas, sarta baris.

Sarupaning serat tuwuhan anu cukup alus bisa ogé dihasilkeun tina gagang daunna, sanggeus dibeulah-beulah, dikeueum sarta dikokolakeun leuwih tuluy. Serat ieu bisa dipintal jadi tali atawa, di Filipina, dianyam jadi topi.

Sagu tina jero tangkalna bisa didahar; sanajan biasana sagu ieu pikeun kadaharan sato sarta karék didahar jelema dina mangsa paceklik.

Tangkal gebang cukup teuas, utamana bagian luarna anu jiga kai, sarta ilahar dipaké minangka bahan wangunan. Potongan tangkal anu gembleng sarta dipiceun bagian jerona ilahar dipaké pikeun nyieun bedug.

Sawatara bagian tangkal gebang mibanda hasiat pikeun ubar. Akarna dipaké pikeun nyageurkeun diaré nu teu pati beurat tapi mindo. Cai tina palapahna dipaké minangka anti racun. Sarupaning geutah semu beureum dina pucuknya dipaké pikeun ngubaran tatu, batuk sarta diséntri.

Rujukan
Heyne, K. 1987. Tumbuhan Kapaké Indonésia, jil. 1. Yay. Sarana Wana Jaya, Jakarta. Hal. 363-368.
Steenis, CGGJ van. 1981. Flora, pikeun sakola di Indonésia. PT Pradnya Paramita, Jakarta. Hal. 134.
PACSOA: Corypha utan

Tumbu ka luar
Kew palm checklist: Corypha
PACSOA: Corypha index

Arecaceae
Tutuwuhan industri
Vulvitis nyaéta hiji kondisi inflamasi dina vulva wanoja.
Oophoritis nyaéta inflamasi ovarium.

Mindeng ogé yén panyakit ieu katingali minangka kombinasi jeung salpingitis (inflamasi solobong fallopii).

Tempo oge
 Panyakit inflamasi pélvis

Inflamasi
Parametritis nyaéta inflamasi parametrium (jaringan panghubung deukeuteun uterus).

Ginékologi
Hématométra nyaéta kondisi médis mangrupa kajadian ngagetih deukeuteun uterus. Jarang kajadian, disababkeun ku transverse vaginal septum deukeuteunana, atawa hematosalpinx.

Panyakit
Orchialgia nyaéta nyeri ronis dina testikel atawa kanjut nu ilaharna karek cageur sanggeus leuwih ti tiu bulan. Orchalgia bisa disababkeun ku ayana tatu, bedah, kangker atawa testicular torsion. Orchialgia bisa jadi mangrupa komplikai anggeus  vasektomi.

Tempo oge
 Post-vasectomy pain syndrome

Tumbu luar
Family Practice profile
American Family Physician profile 

Gejala
Sistim baranahan lalaki
Spermatocelectomy nyaéta prosedur ngabedah keur misahkeun epididimis tina spermatocele. Pasen dibius dina puhu pingpingna tuluy diturih kanjutna. hli bedah narik testikel jeung epididimis kana turihan, misahkeun permatoselna tuluy dikaput.

Prosedur ngabedah
Hematosel nyaéta kumpulan getih dina rongga jaringan.. Istilah ieu ilaharna dipaké keur nujul kana kumpulan getih dina tunica vaginalis sakuriling testikel. Hematosél mindeng leuwih nyeri ti batan hidrosél.

Tempo oge
 Coelom

Rujukan

Gangguan épididimis
Picung atawa pucung, atawa Kemayang (dina basa Indonesia) (Pangium edule Reinw. ex Blume; sélér (suku) Acariaceae, tiheula diasupkeun kana Flacourtiaceae) nyaéta tuwuhan anu tumuwuh liar atawa satengah liar.

Siki picung, anu disebut ogé kelewek, dipaké jadi samara asakan Indonésia anu ngahasilkeun warna hideung dina rawon jeung sop konro.
Sikina, anu mibanda palapis siki anu bisa didahar, lamun atah pohara ngandung racun alatan ngandung asam sianida dina konséntrasi anu luhur. Lamun didahar dina jumlah nu tangtu siki kapayang baris ngabalukarkeun lieur (mabok).

Racun dina siki ieu bisa dipaké pikeun racun dina mata panah. Siki picung aman dikokolakeun pikeun kadaharan lamun geus dikulub sarta dikeueum leuwih tiheula.

Kai pepelakan ieu ogé boga ajén ékonomi, kalawan beurat jenis 450–1000 kg.m-3.

Babasan "mabok kepayang" dina basa Malayu/Indonésia dipaké pikeun ngagambarkeun kaayaan hiji jalma anu keur ragrag asih antukna henteu sanggup mikir sacara logis.

Ngaran patempatan 
Di Tatar Sunda, loba pisan patempatan anu dingaranan ku ngaran tutuwuhan. Patempatan anu maké kecap 'picung' di antarana:
 Kacamatan Picung, Kabupatén Pandéglang
 Kacamatan Cipicung, Kuningan
 Désa Cipicung, Banyuresmi, Garut
 Désa Cipicung, Jatigedé, Sumedang
 Désa Cipicung, Cijeruk, Kabupatén Bogor
 Désa Cipicung, Culaméga, Kabupatén Tasikmalaya
 Désa Cipicung, Maja, Kabupatén Majalengka
 Désa Cipicung, Sukatani, Kabupatén Purwakarta

Tumbu ka luar 
  hear.org
  ecoport.org
  waynesword.palomar.edu 
  uni-graz.at 
  idrinfo.idrc.ca

Dicutat tina

Acariaceae
Tutuwuhan bungbu
Konéktor FME (for mobile equipment) nyaéta konéktor RF nu dipaké keur aplikasi anténe mobile. 

Konéktor ieu mangrupa koaksial kopling screw miniatur nu boga impedansi  50Ω. Konékor ieu boga performance listrik nu hadé ti mimiti DC tepi ka 2.0 GHz.

Konéktor koaksial
Honjé (Etlingera eliator; sinonim Nicolaia elatior, Phaeomeria speciosa) nyaéta tuwuhan taunan nu ngawangun terna anu kembang, buah, sarta sikina dimangpaatkeun pikeun bahan sayuran. . Ngaran séjénna nyaéta kincung (Médan ) sarta siantan (Malaysia). Urang Thailand nyebutna kaalaa.

Kongkolak kembang honjé di£jadikeun lalab atawa diseupan tuluy didahar bareng jeung sambel di Jawa Kulon. Sakapeung, kongkolak kembangna ogé dijadikeun bagian tina pecel. Di Tanah Karo, buah honjé ngora disebut asam cekala. Pucuk kembang sarta "peuteuy"na jadi bagian poko dina sayur haseum Karo; ogé jadi panyinglar bau hanyir sawaktu ngasakan lauk. Asakan Batak, ti antarana arsik lauk emas, ogé ngagunakeun “asam cekala” ieu. Di Malaysia sarta Singapura, honjé jadi unsur penting dina laksa.

Dicutattina tina 
 

Zingiberaceae
Sayuran
Tutuwuhan bungbu
Manggu (ᮙᮀᮌᮥ) (Garcinia mangostana L.) nyaéta sajenis tuwuhan ti wewengkon tropis anu dipercaya asalna ti Kapuloan Indonésia. Tangkalna tumuwuh nepi ka ngahontal 7 nepi ka 25 méter. Buahna, anu ogé disebut manggu, boga warna beureum semu wungu waktu asak, sanajan aya ogé wanda anu warna kulitna beureum. Buah manggu dina dunya jual beuli dipikawanoh minangka "ratu buah", minangka papasangan kadu, si "raja buah".

Manggu sadulur jeung asem kandis jeung asem galugur, samara asakan dina tradisi India jeung Sumatera.

Tumbu ka luar jeung rujukan 

  Khasiat manggis bagi kesehatan 
  Fruits of Warm Climates: Mangosteen
  Know and Enjoy Tropical Fruit: Kadu & Mangosteens 
  Garcinia mangostana (Clusiaceae) 
  Mangosteen Research Studies 
  Five Decades with Tropical Fruit, A Personal Journey (2001) by William Francis Whitman

Clusiaceae
Bungbuahan
Kapundung atawa ménténg (utamana Baccaurea racemosa (Reinw.) Muell. Arg.; ogé B. javanica sarta B. dulcis) nyaéta tutuwuhan panghasil buah anu bisa didahar.	 Sakolébatan buah kapundung téh sarupa jeung buah dukuh ngan tajugna béda. Rasana buah kapundung biasana haseum sanajan aya ogé anu amis.

Baheula kapundung ilahar dipelak di pakarangan tapi ayeuna geus hésé ditimukeun alatan kadéséh ku jalam nu nyicingan lahan sarta pepelakan buah séjén anu leuwih dipikaresep. Tuwuhan ieu asli ti Pulo Jawa. Di Bandung, ngaran kapundung dijadikeun ngaran walungan gedé nu meulah ieu kota.<ref name=Umberto> Sedengkeun di wewengkon Jakarta, Bogor jeung Bekasi, ngaran ménténg dipaké ogé jadi ngaran jalan atawa wewengkon. Di Jakarta jeung Bogor malah mah sakapeung kawénéhan aya padagang buah ménténg atawa kapundung.

Dicutat tina

Phyllanthaceae
Bungbuahan
Kapayang atawa Hodgsonia mangrupa sabangsaning tuwuhan pineus leutik nu buahan nu kagolongkeun kana kulawarga Cucurbitaceae.

Hodgsonia dijadikeun ngaran ieu tuwuhan pikeun ngahormat Brian Houghton Hodgson dina taun 1853 ku para ahli botani Inggris Joseph Dalton Hooker jeung Thomas Thomson (1817-1878), anu nalungtik ieu tuwuhan ku pangrojong Hodgson di  Himalaya.

Klasifikasi
Hodgsonia heteroclita (Roxb.) Hook.f. & Thomson 1853
Hodgsonia macrocarpa (Blume) Cogn. 1881

Ciri fisik
Kembang kapayang mekar ngan pikeun waktu sapeuting, tuluy layu atawa gugur.

Kaguna

Kadaharan
Sanajan daging buah kapayang bisa didahar sarta taya hargana, sikina nu beunghar ku minyak mangrupa sumber kadaharan nu penting. Buahna nu biasa didahar atah-atah; rada pait, jigana dilantarankeun ku alkaloid atawa glukosa anu can dipikanyaho, tapi "aman pisan" pikeun didahar. Ilaharna, sikina dibeuleum saméméh didahar; loba urang gunung nu nganggap rasana ngeunah. Suku bangsa Naga di India ngasupkeun siki kapayang kana rupa-rupa sayur kari.

Ubar
Daun kapayang boga mangpaat pikeun ubar. Di Malaya, maké ieu daun pikeun ngubaran nyeri irung. Daunna digaringkeun jeung dibeuleum, sarta terus diseuseup ku irung, atawa peresan pucuk jeung daunna diperes tuluy caina diulaskeun kana tatu akibat gégélan sarangga. Daunna ogé bisa dikulub supaya ngahasilkeun cacai pikeun ngubaran nyeri irung atawa ngurangan panas tiris. The ashes from burnt léaves of H. macrocarpa are also used to héal wounds.

Di wewengkon bangsa Naga, buah kapayang ditémpélkeun kana inféksi baktéri dina suku. Di Sarawak, minyak kapayang dipaké pikeun malur awak wanoja nu karék ngalahirkeun. Minyak kapayang ieu ogé dipaké bahan dasar dina pangobatan di India bagian wétan.

Sajarah

Ngaran

Di beulah kalér, H. heteroclita:
India, Sikkim (Lepchas): Kat'hior-pot; Wewengkon Naga: Assa; Kolasib: Khaum
Cina, Yunnan: You-zha-guo (油渣果)
Bangladés: Makal; Wewengkon Sylhet: Goolur
Viétnam: Béo, Ké bao, Muróp rùng, Dây sén
Laos: Mak klung
Di beulah kidul, H. macrocarpa:
Thailand, Wilayah Pattani: Kāpā yê
Malaysia, Tanjung Malaya: Akar kêpayang, Kêlêpayang, Pepayang, Teruah, Breuh
Indonésia, pulo Jawa: Akar kêpayang; (basa Sunda): Areuy picung, Céléng; Sumatra: Bilungking, Kadam
Basa bangsa Eropa:
(Basa Inggris): biji kadam seed, kapayang,; 
(Basa Walanda): Kadamzaad

Sawatara ngaran ieu boga harti midua (ambigu). "Kapayang" bisa boga harti Pangium edule.

Rujukan

Tumbu ka luar

eFlora of China at www.efloras.org
Pictures of Hodgsonia
UN distribution information 
USDA taxonomy

Cucurbitaceae
Tutuwuhan Sunda
Koci nyaéta hiji katuangan nu ilahar kapanggih di wewengkon pulo Jawa, didamelna tina ketan nu aya eusian tina parudan kalapa sareng gula beureum atanapi campuran kacang hejo sareng gula beureum, dibungkus daun cau. Di Madiun, Jawa Tmur, koci katelah mbel-mbelan.

Bahan dasar
Bahan dasarna nyaéta adonan ketan sareng gula beureum (kawung) minangka kulitna, minangka eusina tina campuran parudan kalapa sareng gula beureum atanapi campuran sari kacang hejo sareng gula beureum. Ari bungkusna, nyaéta daun cau. Bahan pangleuleueur nyaéta minyak kalapa.

Ngokolakeunana
Ngasakan ieu katuangeun téh ku cara diseupan (make aseupan dina seeng atawa maké langseng).

Bentuk jeung rasa
Bentuk koci nyaéta limas (wangun ruang anu sisina opat segi tilu, bagian handapna segi opat. Ari rasana mah rada pacaket sareng papais.

Wanci nyieuna
Ari kapungkur mah koci téh sok dijieun dina waktu bulan puasa nyedek ka boboran Syawal atapi nyedek ka boboran Rayagung, tapi ayeuna mah iraha waé ogé sok dijieun.

Kadaharan urang Sunda
Kadaharan urang Indonésia
Alkésah (Pouteria campechiana), kalan-kalan disebut sawo walanda atawa campoléh, mangrupa tuwuhan taunan nu ngahasilkeun buah nu kapanggih di Méksiko, Brazil, Taiwan, Viétnam. Ieu tuwuhan diduga asalna ti Méksiko nyaéta to kota Campeche. Di Indonésia, tuwuhan ieu mangrupa salah sahiji tuwuhan buah anu mimiti hésé ditimukeun. Di Bandung, baheula aya kebon alkésah di Gang Halteu, Kacamatan Andir, tapi kiwari geus euweuh. Hanjakal buah ieu henteu dimangpaatkeun maksimal. Padahal alkésah beunghar ku kalori, zat tipung, vitamin (saperti vitamin A jeung vitamin B) sarta mineral.

Alkésa tuwuh nepi ka jangkungna 10 méter sarta ngahasilkeun buah nu warnana jingga semu konéng nu panjangna nepi ka 7 cm sarta bisa didahar tanpa diasakan heula. Warna buahna héjo waktu ngora sarta konéng waktu geus asak. Kulit buahna gampang soék antukna gampang ruksak. Daging buah alkésa boga tékstur 
jiga hui boléd konéng, amis sarta rada kesed. Urang Inggris mindeng ngabandingkeun daging buah alkésah jeung kuluban konéng endog antukna maranéhna mindeng nyebut ieu buah minangka eggfruit. Ditempo ti tékstur buahna, alkésah cocog dijadikeun bahan baku selé, dodol atawa digaringkeun jadi tipung minangka bahan kuéh.

Rujukan jeung tumbu ka luar 

 Julia Morton's Fruits of Warm Climates
 New York Times

Sapotaceae
Bungbuahan
Kangkung (Ipomoea aquatica Forsk.), ogé dipikawanoh minangka Ipomoea reptans Poir1. mangrupa tutuwuhan anu kaasup sayur-sayuran sarta dipelak dijadikeun kadaharan. Kangkung réa dijual di pasar-pasar. Kangkung loba tumuwuh di wewengkon Asia sarta mangrupa tutuwuhan anu bisa ditepungan di mana-mana utamana di tempat nu aya caian.

Kangkung ogé mangrupa kadaharan salah sahiji spésiés sato nyaéta Chersina, atawa kuya.

Gambaran 
Aya dua rupa kangkung. Kangkung miboga daun anu leueur sarta ngawangun mata panah sapanjang 5-6 inci. Tutuwuhan ieu mibanda tangkal anu ngareuy kalawan daun nu selang-seling sarta tangkal anu ajeg dina puhu daun. Tutuwuhan ieu boga warna héjo sepa sarta ngahasilkeun kembang nu warnana bodas, anu ngahasilkeun kantong anu ngandung opat siki binih. Aya ogé wanda daun rubak sarta daun heureut.

Budidaya 

Aya dua rupa cara melak nu ditarékahan: garing sarta baseuh. Dina dua cara ieu, maké bahan organik (kompos)anu rada loba jeung cai supaya kangkung bisa tumuwuh kalawan subur.

Dina cara melak garing, kangkung dipelak dina jarak 5 inci. Kangkung bisa dipelak tina siki binih atawa keureutan akar. Kangkung mindeng dipelak dina pabinihan saméméh dipindahkeun ka kebon. Daun kangkung bisa dipanén sanggeus 6 minggu dipelak.

Lamun cara melak baseuh anu dipaké, potongan sapanjang 12-inci dipelak dina leutak sarta diantepkeun baseuh. Sawaktu kangkung tumuwuh, wewengkon baseuh dikeueum ku cai saluhur 6 inci. Kocoran cai ieu saterusna dieureunkeun lamun taneuh kudu digemburkeun. Panén bisa dipigawé 30 poé sanggeus melak. Lamun pucuk pepelakan dipetik, cabang dina sisi daun baris tumuwuh deui sarta bisa dipanén saban 7-10 poé.

Sawaktu kembangan, pucuk kangkung tumuwuh kalawan laun, tapi pabajoan taneuh sarta panén condong ngahangkeutkeun leuwih réa daun anu dihasilkeun.

Pamangpaatan 
Ampir sakabéh pepelakan ngora bisa didahar. Alatan kangkung kolot boga serat (tapas) nu liat, pucuk anu ngora leuwih dipikaresep. Pucuk bisa didahar atah atawa diasakan kawas bayem. Kangkung mindeng ogé diloték.

Tumbu ka luar 
 (ms) http://agrolink.moa.my/doa/bdc/vege/ka_tek_bm.html 

Convolvulaceae
Sayuran
Ipomoea
Kanari nyaéta genus ti kira-kira 75 spésiés tuwuhan tropis ti kulawarga Burseraceae. Asal tuwuhan ieu téh ti Afrika tropis, Asia kidul, Nigeria kidul, Madagaskar, Mauritius, India, Cina kidul, Indonésia, sarta Filipina. Jangkungna tuwuhan anu héjo terus sapanjang taun ieu bisa ngahontal 40-50 méter. Nurutkeun International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN) spésiés Canarium kipella anu éndemis di Indonésia kaancam sirna.

Pamangpaatan

Sawatara spésiés miboga siki anu bisa didahar, ogé dipikawanoh minangka kacang kanari. Canarium indicum sarta Canarium ovatum nyaéta jinis-jinis anu kawentar sikina di Indonésia sarta Filipina. Spésiés Canarium luzonicum kawentar alatan ngahasilkeun resin elemi.

Canarium odontophyllum kawentar ku buahna anu rasana jiga buah alpuket. Buahna bisa didahar sanggeus dikeueum dina cai haneut. Buah spésiés ieu ngandung protéin, karbohidrat, sarta lemak antukna cocog dijadikeun bahan kadaharan. Jinis ieu diwanohkeun ayana di Kalimantan nepi ka Australia. Buah tuwuhan ieu ogé mindeng jadi bahan kadaharan lemur di Madagaskar.

Spésiés petingan

Tumbu ka luar
(en) International Plant Genetic Resources Institute: Pili Nut 
(en) Canarium pseudosumatranum factsheet
(en) Photo of Canarium ovatum foliage and nuts 
(en) Photo of Canarium albeum foliage 

Burseraceae
Bungbuahan
Kananga (Cananga odorata) nyaéta ngaran kembang tina tuwuhan anu mibanda ngaran anu sarua. Kananga tumuwuh kalawan gancang nepi ka leuwih ti 5 méter pér taun sarta sanggup ngahontal jangkung rata-rata 12 méter. Tumuwuhna dirojong ku sinar panonpoé, sarta leuwih mikaresep taneuh anu mibanda kandungan asam dina jero habitat aslina di jero leuweung tadah hujan. Daunna panjang, lemes sarta hérang. Kembangna héjo semu konéng, muringkel kawas wangun béntang laut, sarta ngandung minyak atsiri anu seungit. Tina hasil panalungtikan yén ekstrak kembang kananga miboga peran sangkan teu dicoco reungit ku sabab ayanan kandungan linalool, geraniol, jeung eugenol.

Tuwuhan ieu mangrupa tuwuhan asli di Indonésia jeung Filipina, sarta sawajarna dipelak di Polinésia, Mélanésia, katut Mikronésia. Di Indonésia, kembang kananga réa dipaké dina jero upacara-upacara husus saperti dina upacara kawinan. Kananga dijadikeun lambang idéntitas Propinsi Sumatera Kalér.

Dicutat tina 

Annonaceae
Kekembangan
Tutuwuhan bungbu
Laja atawa laos (Alpinia galanga) nyaéta tuwuhan beubeutian anu populér dijadikeun samara dina talari asakan sarta ubar-ubaran tradisional Indonésia atawa wewengkon Asia Tenggara séjénna. Bagian anu dimangpaatkeun tina laja nyaéta beutina anu boga ambeu anu mandiri.

Morfologi

Akar
Rimpang gedé bari kandel, aya dagingan, bentuk silindris, diameter antara 2-4 cm, jeung nyabang. luarna warna coklat rada kabeureuman atawa konéng kahéjoan pias, boga sisit-sisit warna bodas atawa kabeureuman, teuas hérang, Sedengkeun jerona warna bodas. daging rimpang nu geus kolot aya serat kasaran. Lamun digaringkeun, rimpang robah jadi rada kahéjoan, jeung seratna jadi teuas bari liat.

Batang 
Batangna tegak, nyusun ku palapah-palapah daun anu ngahiji ngabentuk batang semu, warna héjo rada kabodas-bodasan. Batang ngora kaluat salaku sirung tina pangkal batang kolot.

Daun
Daun tunggal warna héjo, tangkaina pendék nyusun. daun di sabeulah handap jeung luhur biasana leuwih leutik daripada anu di tengah. bentuk daun lansét manjang jeung tungtungna nyungcung, pangkal mintul sarta sisi daun rata. Bentuk daun nyirip, panjang daun antara 20-60 cm, jeung lébarna 4-15 cm. palapah daun kira-kira 15-30 cm, aya alur warna héjo.

Kembang
Mangrupa kembang majemuk bentuk lonceng, seungit, warna bodas kahéjoan atawa bodas kakonéngan. ukuran kumpulan kembang kurang leuwih 10-30 cm x 5-7 cm. Jumlah kembang bagian handap tandan leuwih loba ti batan luhurna. panjang biwir kembang 2,5 cm, warna bodas aya garis nyéngkong warna beureum ngora dina ungal sisi. Mahkota kembang anu masih nguncup, dina bagian tungtungna warna bodas , sedengkeun pangkalna warna héjo.

Buah
Buahna mangrupa buah buni, bentuk buleud, teuas. Lamun keur ngora warna héjo konéng, geus kolot robah jadi hideung kacoklatan, diaméter kurang leuwih 1 cm. aya ogé anu buahna warna beurum.

Pamangfaatan

Bagian laja anu loba dimangfaatkeun jeung boga loba nilai ékonomina nyaéta bagian rimpangna. Rimpang laja bisa dipanén nalika umur antara 4 nepi ka 7 bulan. Dina dunya industri, rimpang laja dijual dina bentuk simplisia. Sakumna cara nyieun simplisia dina jenis rempah-rempah lian, rimpang laja dibersihan jeung dipotongan sarta digaringkeun henteu maké panas panon poé langsung. Hal ieu pikeun nyegah ngurangan kandungan minyak asiri  tina rimpang laja. Simplisia rimpang laja ieu dina dunya industri dipikawanoh salaku Galanga Rhizome. 
Salian umum dipaké dina dunya kulinér, sababaraha mangfaat laja anu liana nyaéta :
Rimpang laja beureum anu dimasak jeung ditambahan ku cuka éncér, biasa dipaké salaku inumeun awéwé anu karak ngababarkeun. tehnik ngubaran ieu di masarakat dipercaya bisa ngagancangan ngabersihan rahim.
Rimpang laja anu dicampuran bawang bodas maké perbandingan 1:4, tuluy dicampuran cuka loba dipaké pikeun ngubaran borok, panu kudis, jeung koréng.
Keur saha waé anu katarajang kasakit rématik, rimpang laja ogé mujarab pisan pikeun mantuan ngubaran kasakit reumatik.

References

Zingiberaceae
Tutuwuhan bungbu
tutuwuhan ubar