AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Johann Sebastian Bach (21 Maret 1685–28 Juli 1750) nyaéta saurang komponis jeung organis Jérman mangsa Baroque, nu geus diaku salaku salah sahiji lulugu komposer sapanjang jaman. Karyana, nu jero ajén kaélmuanana, kamampuhan téhnisna, sarta kaéndahan artistikna, geus jadi inspirasi pikeun ampir sakabéh musisi dina tradisi Éropah, ti Mozart nepi ka Schoenberg.

Baca ogé 
 Komposisi
 Rékaman

Tumbu kaluar 
 1911 Encyclopedia Britannica entry
 J.S. Bach Home Page
 Bach-Archiv Leipzig
 J. S. Bach bibliography on the web 
 J. S. Bach's Education and Career 
 J.S.Bach cantatas rujukan lengkep nu ngawengku kantata dumasar nomer BWV.
 Online recordings of Bach's Well-Tempered Clavier
 Free recordings of Bach's Cantata 140 and other audio examples 
 Free recordings of Bach's 15 Three-Part Inventions (Sinfonias) for keyboard 

Nu babar taun 1685
Nu pupus taun 1750
Komponis Jérman
Buana Asia diwatesan ku ngabagi Éropa jeung Afrika tina daratan Afrika-Eurasia nu sakitu legana. Watesna teu pati écés, komo di lebah Asia jeung Éropa mah: Asia jeung Afrika tepung deukeut Terusan Suéz, sedengkeun jeung Éropa aya di sapanjang Dardanéla, Laut Marmara, Bosporus, Laut Hideung, pagunungan Kaukasus, Laut Kaspia, Walungan Ural. Kira 60% ti populasi sadunya aya di Asia. Tempo ogé Eurasia.

Wewengkon Asia ngawengku buana Asia jeung sababaraha pulo sabudeureunana di Samudera Indonésia jeung Pasifik.

Subwilayah 

Sakumaha nu geus disebutkeun yén Asia bisa dianggap salaku subwilayah Eurasia nu leuwih gedé. Pikeun babagian nurutkeun istilah ieu, tempo Eurasia Kalér jeung Eurasia Tengah.

Asia mindeng dibagi jadi sababaraha subwilayah:

Asia Kalér 
Istilah ieu jarang dipaké ku ahli géografi, tapi biasana nujul ka bagian Asia wewengkon Rusia, nu ogé katelah Sibéria. Kadang nagara-nagara Asia di béh kalér kayaning Kazastan ogé kaasup Asia Kalér.

Asia Tengah 
Taya konsénsus ngeunaan istilah ieu, tapi biasana Asia Tengah ngawengku
 Républik Asia Tengah Kazastan, Uzbékistan, Tajikistan, Turkménistan, jeung Kirgistan.
 Afganistan, Mongolia, jeung wewengkon kulon Cina.

Asia Wétan 
Asia Wétan ngawengku:
 Kapuloan Pasifik Taiwan jeung Jepang.
 Koréa Kalér jeung Kidul di Bojong Koréa.
 Cina, utamana wewengkon wétan

Kadang Mongolia ogé diasupkeun ka Asia Wétan.

Asia Tenggara 
Asia Tenggara ngawengku Bojong Malaya, Indocina, jeung nagara-nagara di Samudra Indonésia jeung Pasifik, nyaéta nagara-nagara
 di Asia Tenggara Darat: Myanmar, Muangtai, Laos, Kamboja, jeung Viétnam 
 di Asia Tenggara Maritim: Malaysia, Filipina, Singapura, Indonésia, Brunéi, jeung Timor Wétan.

Malaysia kabeulah dua ku Laut Cina Kidul.

Asia Kidul 
Asia kidul nujul ka subbenua India, nu ngawengku
 Wilayah Himalaya India, Pakistan, Népal, Butan, jeung Bangladés
 nagara-nagara Samudra Indonésia: Sri Langka jeung Maldiva.

Asia Kidul-kuloneun 
Katelah ogé Timur Tengah, najan sabenerna mah istilah éta ngawengku ogé nagara-nagara Afrika Kalér. Wewengkon ieu bisa dibagi-bagi deui kana
 Anatolia, nu ngawengku nagara Turki 
 Siprus di Laut Méditerania.
 Levant atawa Wétan Deukeut, nu ngawengku Suriah, Israél, Jordania, Libanon jeung Irak.
 Bojong Arabia, ngawengku Saudi Arabia, Uni Émirat Arab, Bahrain, Qatar, Oman, Yaman jeung kadang-kadang Kuwait.
 Wewengkon Kaucasus, ngawengku nagara Jorjia, Azerbaijan jeung Arménia.
 The Iranian Plateau, containing Iran and parts of other nations.

Also see Gulf States, for a different grouping involving several of the above countries.

Dénsitas populasi 

Di handap dibéréndélkeun nagara-nagara katut dénsitas populasina.

Teu kawas gambaran dina artikel nagara-nagara, the figures in this table are based on aréas including inland water bodies (lakes, reservoirs, rivers) and may therefore be lower here.

Mesir, Rusia, Kazastan, Jorjia, Azérbaijan, jeung Turki, diasupkeun ogé dina tabel, najan ukur sabagian wilayahna nu asup Asia. Sisi Kulon jeung Jalur Gaza dihijikeun dina Paléstina.

Tempo ogé 

Buana
Asia
Gagak Lumayung mangrupa sebutan lain pikeun Rajasangara atawa Kéan Santang, putra Sri Baduga Maharaja (Ratu Jayadéwata, salah saurang raja Sunda nu mashur, nu katelah Prabu Siliwangi).

Tempo ogé
Wawacan Gagak Lumayung

Sajarah Sunda
Istilah kabuyutan dina budaya Sunda sahanteuna geus aya ti munggaran abad ka-11 M. Prasasti Cibadak nu dijieun kira taun 1006-1016 M, ngunggelkeun yén Prabu Sri Jayabupati (salaku Raja Sunda) geus netepkeun sawaréh ti wewengkon walungan Sanghyang Tapak (waktu harita) salaku kabuyutan, nyaéta tempat nu mibanda pantangan nu kudu diturut ku sakabéh rahayatna. Unina kieu,

"Salamet, dina taun Saka 952 bulan Kartika tanggal 12 bagian terang poé Hariyang-Kliwon-Ahad wuku Tambir. Ieu nalika raja Sunda Maharaja Sri Jayabhupati Jayamanahen Wisnumurti Samarawijaya Sakalabuanamandaleswaranindita Harogowardana Wikramotunggadewa nyieun tanda di wétaneun sanghyang tapak, dijieun ku Sri Jayabhupati Raja Sunda jeung ulah aya nu ngarumpak katangtuan di walungan ieu. Ulah aya nu néwak lauk di walungan belah dieu ti wates wewengkon kabuyutan sanghyang tapak béh hulu…………"

Istilah kabuyutan salajéngna aya dina naskah kuna Sunda titinggal abad ka-13 M, nyaéta naskah Ciburuy atawa Naskah Galunggung nu katelah Amanat Galunggung atawa Amanat Prabu Guru Darmasiksa.

Dina naskah Bujangga Manik, istilah kabuyutan téh nujul ka tempat-tempat ritual kaagamaan.
Rabut Palah
kabuyutan Majapahit
nu disembah ku na Jawa

Sumber rujukan
Kabuyutan untuk pengelolaan lingkungan , artikel ti Sundanét.com 
 Noorduyn, J. 1982. Bujangga Manik’s Journeys Through Java: Topographical Data from an old Sundanese Source. Dina BKI. Deel 138, ‘S-Gravenhage: Martinus Nijhoff. Kaca 413—42.

Sajarah Sunda
Kajadian 

 5 Juli - Pamilihan présidén Indonésia

 28 Agustus - Gelar Budaya jeung Wisata Kontémplatif NYIAR LUMAR 4 Situs Astana Gedé Kawali 

 25 Désémber - Tsunami, Acéh dan Poé Natal.

Pupus

Tumbu luar
Klaipėda, (basa Jėrmanna Memel atawa Memelburg; basa Polandiana Kłajpeda), mangrupa labuan hiji-hijina Lituania di Laut Baltik. Pangeusina aya 194,400 urang (2002), nurun ti 202,900 dina taun 1989. Klaipėda ayeuna jadi dramaga fėri utama nu ngahubungkeun jeung Swédia, Dénmark, jeung Jérman. Tempatna deukeut ka muara walungan Neman.

Klaipėda mibanda arsitėktur picturesque nu sarupa jeung nu kapanggih di Jėrman, Inggris, jeung Dėnmark. Resort gigir laut gaya Lituania popular sabudeureun Klaipėda aya di Neringa jeung Palanga.

Sajarah 

Klaipėda diadegkeun ku suku Baltik abad ka-12, nu salajengna pikeun jangka waktu nu cukup lila dikawasa ku Prusia Wėtan, nyėta nalika katelah Memel.

Dayeuh labuan Laut Baltik ieu diadegkeun ku Teutonic Knights taun 1252 sarta kacatetkeun salaku Castrum Memele (basa Jėrman Memelburg, atawa Mimmelburg). Taun 1254 Klaipėda dipaparin Lübeck City Right. Wewengkon ieu dikristenkeun ku Teutonic Knights. Perjangjian Daméi di Laut Melno taun 1422 nangtukeun wates antara Provinsi Prusia jeung Lituania. Memel asup ka Prusia; perjangjian ieu lumaku nepi ka taun 1919. Ieu mangrupa wates nu panglilana teu robah di Éropa.

Munggaran taun 1474 Memel diatur ku Hukum Culm dayeuh Tatar Prusia. Taun 1525, Ménak Memel, nu ditangtayungan ku Albert ti Prussia (Albrecht von Brandenburg-Ansbach-Prussia), ngadopsi Luteranisme. Mangsa ieu dayeuh jeung labuan pinanggih jeung karaharjaan, sabab Ducal Prussia mangrupa tanah injeuman Polandia sarta salajengna jadi bagian Persemakmuran Polandia-Lituania. Dayeuh ieu ogé jadi labuan pikeun Lituania, sabab lokasina nu deukeut muara walungan Nemen nguntungkeun pisan. Mangsa raharja kalindih nalika antara 1629 jeung 1635 Memel diserang, diruksak, sarta dikawasa ku Swédia. Diropéa sababaraha kali, 75 taun salajengna loba pisan pangeusi Memel maot alatan cacar. Ku ngadegna nagara Uni Jérman taun 1871, Memel jadi dayeuh paling kalér-wétaneun wewengkon Jérman.

Taun 1919 Klaipėda ditempatkeun dina protėktorat Nagara Entente. Satutasna Perjangjian Versailles wewengkon sabudeureun Memel dipisahkeun ti Jėrman sarta ngadeg otonom dina kakawasaan Prancis. Soldadu Lituania nu dipingpin ku Kolonėl Budrys nyerang Memel taun 1923 nepi ka ditinggalkeun ku soldadu Prancis. Memel direbut ku German Reich 22 Maret 1939 satutasna ngarebut Austria, Sudetenland, jeung Cėkoslowakia.

Nalika Perang Dunya ka-2, mimiti ahir taun 1944 nepi ka 1945, pangeusina loba nu kalabur ngungsi. Dayeuh ieu salajengna direbut ku Soldadu Beureum Januari 1945 sarta dipulangkeun deui ka Rėpublik Soviėt Lituania.

Loba pangeusi Klaipéda nu dikirim ka Sibéria, sedengkeun sésana dibuang ka Jérman.

Nu wedal di Klaipėda 
 Simon Dach (1605 - 1659), panyajak
 Rev. Michael Wohlfahrt (1687 - 1741), pamingpin agamis di Amėrika
 Friedrich Wilhelm Argelander (1799 - 1875), ahli astronomi
 George Adomeit (1879 - 1967), seniman (lukis) Amérika
 Friedrich Wilhelm
 Hans Henning Atrott (1944) philosoph

Tempo ogė 
Labuan di Laut Baltik

Tumbu kaluar 
 Loka resmi Dayeuh Klaipeda
 Kaca ngeunaan sajarah Memel/Klaipeda  ku Richard Doody

Dayeuh Lituania
Nurutkeun carita, 'Gangnihessou mangrupa raja munggaran ti dua welas nu ngawasa Dahomey di Afrika, kurang leuwih taun 1620. salah sahiji lambangna mangrupa manuk gangnihessou jalu. Lambang séjénna mangrupa sarupaning kendang jeung tongkat nu dipaké pikeun malédog atawa moro. Nu sabenerna ngeunaan ieu masih mangrupa tanda tanya, sabab bisa waé anjeunna ukur salah sahiji pamingpin nu boga pangaruh. Anjeunna boga adi nu ngaranna Dakodonou, nu kungsi jadi raja. Sigana mah Gangnihessou mingpin rahayat sangkan nurut ka adina ieu.
Lisénsi Dokumén Bébas GNU (GNU Free Documentation License, GFDL) nyaéta lisénsi copyleft pikeun eusi nu bébas. Disusun ku Free Software Foundation (FSF) pikeun proyék GNU. Téks resmi lisénsi vérsi 1.2 bisa ditingal di http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html.

Lisénsi ieu dipaké pikeun sarupaning nu ditulis ngeunaan cara ngagunakeun software, ogé pikeun tulisan séjén nu dipaké salaku acuan atawa pikeun nulungan anjeun dina naon baé.

Lisénsi ieu nyebutkeun yén anjeun diwidian pikeun nyalin atawa ngarobah tulisanana, sarta anjeun bisa ngajual salinan ieu. Mun anjeun ngajual dina jumlah nu réa, you have to maké it éasy for péople maké changes to it as well.

Wikipédia ngagunakeun lisénsi ieu, sarta mangrupa proyék pangbadagna nu ngagunakeun lisénsi ieu.

The Debian-legal group thinks that the GFDL is not always free. It does not meet their Free Software Guidelines.

You have to add the copyright notice and you have to say it is GFDL if you want to copy it.

Tempo ogé: Text Of The GNU Free Documentation License and the simplified version of it at Simple English GFDL.

Tumbu kaluar 

 Téks lisénsi resmi

Catetan: Wikipédia teu ngalayanan advis hukum
Méméh aya sistim poé nu kabagi kana 24 jam, masarakat Sunda ngagunakeun istilah-istilah wanci minangka tanggara dina sapoé sapeuting. Kiwari, sanajan geus wanoh jeung ukuran wanci dina jam-jaman, di lembur masih kénéh diparaké. Istilah-istilahna di antarana:
usum tumorék kira-kira tabuh 24.30
janari leutik kira-kira tabuh 01.30
janari gedé kira-kira tabuh 02.00
disada rorongkéng (kongkorongok hayam sakali) kira-kira tabuh 02.30
haliwawar kira-kira tabuh 03.00
kongkorongok hayam dua kali kira-kira 03.30
janari kira-kira 04.00
subuh kira-kira tabuh 04.30
balébat kira-kira tabuh 05.00
carangcang tihang kira-kira tabuh 05.30
isuk-isuk kira-kira tabuh 06.00
murag ciibun kira-kira tabuh 07.00
pecat sawed kira-kira tabuh 09.00
haneut moyan kira-kira tabuh 10.00
rumangsang kira-kira tabuh 11.00
tengah poé/lohor kira-kira tabuh 12.00
mengok kira-kira tabuh 13.00
lingsir ngulon kira-kira tabuh 14.00
asar kira-kira tabuh 15.00
paososoré kira-kira tabuh 16.00
ngampih laleur kira-kira tabuh 17.00
tunggang gunung kira-kira tabuh 17.30
sariak layung kira-kira tabuh 18.00
sareupna/magrib kira-kira tabuh 18.15
harieum beungeut kira-kira tabuh 18.30
isa kira-kira tabuh 19.00
sareureuh budak kira-kira 21.00
sareureuh kolot kira-kira tabuh 21.30
peuting kira-kira tabuh 23.00
tengah peuting kira-kira tabuh 24.00

Tempo ogé 
 Poé
 Bulan
 Kalénder
 Kalénder kajadian

 
Unak-anik budaya Sunda
Onom nyaéta salah sahiji sebutan pikeun sarupaning bangsa lelembut, utamana nu ngageugeuh wewengkon ranca/rawa Lakbok, Ciamis.

Unak-anik budaya Sunda
Rawa Lakbok nyaéta ngaran hiji rawa nu aya di wewengkon Lakbok, Ciamis, Ciamis, deukeut Banjar, Jawa Barat, dina koordinat 7°24' Kidul, 108°31' Wétan. Rawa Lakbok mangrupa rawa gambut, legana nepi ka 3000 héktar, nu meureun panglegana di Indonésia di antara nu satipe, jerona antara 6 nepi ka 10 méter. Réklamasi rawa Lakbok geus kungsi dipigawé ti taun 1924 kénéh.

Rawa Lakbok baheulana dieusi ku rupa-rupa spésiés jujukutan nu kiwari geus langka di Pulo Jawa, kayaning Ficus retusa, Elaeocarpus littoralis, Nephralepis radicans, Scirpodendron ghaeni, Flascopa scand ens, Stenochlaena palustris, jeung Licuala sp.

Tempo ogé
 Ngabukbak Lakbok, naskah nu nyaritakeun dibukana rawa Lakbok Kidul yasana R. A. A. Wiratanuningrat.
Kérod salawé atawa bool (Ing. anus), na anatomi, nyaéta palawangan réktum, nu dikadalikeun ku otot sphincter. Tai (Ing. feces) dikaluarkeun tina awak ngaliwatan kérod salawé nalika ngising (defecation), nu mangrupa fungsi utamana.

Anatomi jeung fungsi kérod salawé 

Kérod salawé aya di antara imbit, tukangeun perineum. Kérod salawé mibanda dua tur rada bauanal sphincter, hiji di jero, hiji deui di luar, nu fungsina ngajaga sangkan anus tetep nutup nepi ka waktuna ngising.

Nalika réktum pinuh, naékna tekenan intraréktal ngadorong dinding torowongan anus ngabadagan antukna kaasupan pitaieun. Nalika pitaieun didorong kana torowongan, réktum mondokan sarta gelombang peristaltis ngadorong tai kaluar réktum. Sphincter luar jeung jero anus salajengna metot otot ngaluarkeun taina.

Patologi anal 

 Anal fissure
 Ambéien (Hemorrhoids)
 Kangker anal
 Fecal incontinence
 Anal fistula
 Anal abscesses

Tempo ogé

 enema
 kloaka
 suppository
 flatulence

Anatomi
Digestive system
Wujud dina suhu jeung tekenan baku (standard temperature and pressure)
 nu beureum mangrupa gas
 nu hejo mangrupa cairan
 nu hideung mangrupa padetAyana di alam'''
 nu kotakanana garis leuwih kolot batan Marcapada (unsur primordial)
 nu kotakanana pegat-pegat mucunghul sacara alami tina decay unsur kimia séjén
 nu kotakanana titik-titik euweuh sacara alami (unsur sintetik)
 nu teu maké kotakan can kapanggih/disintesis

Tumbu kaluar 
WebElements.com

Tabel periodik
Surili (Presbytis comata, génus Presbytis, golongan Langur, subfamili Colobinae, famili Cercopithecidae, superfamili Cercopithecoidea.
Ciri umumna bulu hideung-coklat jeung rada hawuk, buntut jeung disabudeureun dadana bodas. Surili mangrupa spésiés monyét éndemik wewengkon Tatar Sunda (Jawa Kulon-Tengah), utamana di wewengkon Ujung Kulon, Leuweung Sancang, Gunung Gedé, Gunung Halimun, Gunung Tilu, jeung Gunung Patuha. ku sabab éndemik Jawa Kulon (wewengkon administratif Jabar jeung Banten), surili ieu dijadikeun salah sahiji ikon sato/fauna Jabar.

Ceuk Direktur Konsérvasi Alam Nusantara (Konus) kira-kira 10 taun kaliwat, populasi surili antara 4.000-6.000. Kiwari, taun 2006 jumlahna kurang ti 4.000. Nu jadi sabab leuweung nu salila ieu jadi habitat asli ukur nyésa dalapan persén. Salian ti éta surili ogé salah sahiji primata nu umum dijualbelikeun kalayan ilégal, padahal surili geus dilindungi kalayan maké payung hukum SK Menteri Kehutanan No 301/1991.

Sumber rujukan

Cercopithecidae
Ajag (Cuon alpinus) nyaéta anjing leuweung nu hirup di Asia, utamana wewengkon kidul jeung wétan. Di wewengkon Asia séjénna sarta di Amérika jeung Éropa, anjing ieu disebut srigala.											
Ajag mangrupa anjing asli Nusantara, aya di Pulo Sumatra jeung Jawa, cicing utamana di wewengkon pagunungan jeung leuweung. Anjing kampung jeung nu séjénna nu ilahar jadi ingon-ingon urang, sabenerna mah anjing impor nu asalna ti wewengkon séjén. Pangawakan ajag sedeng, warnana coklat semu beureum. Lebah handapeun gado, beuheung, nepi ka tungtung beuteung warnana bodas, sedengkeun bulu buntutna kandel semu hideung.

Ajag biasana hirup ngagorombol/ngabubuhan lima nepi ka dua welas, tapi gumantung lingkunganana ogé. Misalna di Taman Nasional Gunung Leuser, ajag téh hirupna nyorangan.

Dicutat tina

Canidae
Sato nyusuan
Dina matematika, aljabar σ (atawa widang σ) X pikeun sasét S hartina anggota subsét S nu katutup ku sét operasi-operasi nu bisa diitung; aljabar σ utamana dipaké pikeun nangtukeun ukuran S. Ieu konsép penting dina analisis matematika jeung téori probabilitas.

Sacara formal, X kaasup aljabar σ mun jeung ukur mun (jika dan hanya jika, if and only if) miboga pasipatan di handap ieu:

 The empty set is in X,
 If E is in X then so is the complement of E.
 If E1, E2, E3, ... is a sequence in X then their (countable) union is also in X.

From 1 and 2 it follows that S is in X; from 2 and 3 it follows that the σ-algebra is also closed under countable intersections (via De Morgan's laws).

An ordered pair (S, X), where S is a set and X is a σ-algebra over S, is called a méasurable space.

Conto 
Mun S mangrupa sét naon baé, then the family consisting only of the empty set and S is a σ-algebra over S, the so-called trivial σ-algebra. Another σ-algebra over S is given by the full power set of S.

If {Xa} is a family of σ-algebras over S, then the intersection of all Xa is also a σ-algebra over S.

If U is an arbitrary family of subsets of S then we can form a special σ-algebra from U, called the σ-algebra generated by U. We denote it by σ(U) and define it as follows.
First note that there is a σ-algebra over S that contains U, namely the power set of S.
Let Φ be the family of all σ-algebras over S that contain U (that is, a σ-algebra X over S is in Φ if and only if U is a subset of X.)
Then we define σ(U) to be the intersection of all σ-algebras in Φ. σ(U) is then the smallest σ-algebra over S that contains U.

This léads to the most important example: the Borel algebra over any topological space is the σ-algebra generated by the open sets (or, equivalently, by the closed sets).
Note that this σ-algebra is not, in general, the whole power set.
For a non-trivial example, see the Vitali set.

On the Euclidean space Rn, another σ-algebra is of importance: that of all Lebesgue measurable sets. This σ-algebra contains more sets than the Borel algebra on Rn and is preferred in integration théory.

See also measurable function.

Aljabar
Bukti nyaéta,

Kajadian naon baé nu bisa ngabuktikeun atawa ngabantah hiji proposisi, tempo kanyataan.
Kasaksian naon baé nu ku pangadilan bisa dipaké pikeun judicial or administrative proceeding.

See also: Law, Affidavit, Circumstantial evidence, Corroborating evidence, Rebuttal, chain of custody, Forensic evidence

Evidence is also the enlightenment file-manager for Linux.

Evidence is also the title of a science fiction short story by Isaac Asimov. See: Evidence (Asimov).

Hukum
Limit (matematika), including:
 Limit of a function
 Limit of a sequence
 Net (topologi)
 Limit (category theory)
 A constraint (mathematical, physical, economical, legal, etc.) in the form of an inequality, such as:
 Chandrasekhar limit
 Greisen-Zatsepin-Kuzmin limit
 Budget constraint
 Speed limit
 Age of consent
 An extreme value or boundary, such as:
 High frequency limit
 Limit (music) in just intonation
Probabiliti  tina sababaraha kajadian  (dilambangkeun ku ) is defined with respect to a "universe" or sample space  of all possible elementary events in such a way that  must satisfy the Kolmogorov axioms.

Alternatively, a probability can be interpreted as a measure on a σ-algebra of subsets of the sample space, those subsets being the events, such that the méasure of the whole set equals 1.  This property is important, since it gives rise to the natural concept of conditional probability.  Every set  with non-zero probability defines another probability

 

on the space.  This is usually réad as "probability of  given ".  If the conditional probability of  given  is the same as the probability of , then  and  are said to be independent.

In the case that the sample space is finite or countably infinite, a probability function can also be defined by its values on the elementary events  where .

Kolmogorov axioms 

The following three axioms are known as the Kolmogorov axioms, after Andrey Kolmogorov who developed them.

First axiom 

 For any set , .

That is, the probability of an event set is represented by a réal number between 0 and 1.

Second axiom 

 

That is, the probability that some elementary event in the entire sample set will occur is 1.  More specifically, there are no elementary events outside the sample set.

This is often overlooked in some mistaken probability calculations; if you cannot precisely define the whole sample set, then the probability of any subset cannot be defined either.

Third axiom 

 Any countable sequence of mutually disjoint events  satisfies .

That is, the probability of an event set which is the union of other disjoint subsets is the sum of the probabilities of those subsets.  This is called σ-additivity.  If there is any overlap among the subsets this relation does not hold.

For an algebraic alternative to Kolmogorov's approach, see algebra of random variables.

Lemmas in probability 

From the Kolmogorov axioms one can deduce other useful rules for calculating probabilities:

 

That is, the probability that A or B will happen is the sum of the
probabilities that A will happen and that B will happen, minus the
probability that A and B will happen.  This can be extended to the inclusion-exclusion principle.

 

That is, the probability that any event will not happen is 1 minus the probability that it will.

Using conditional probability as defined above, it also follows immediately that

 

That is, the probability that A and B will happen is the probability
that A will happen, times the probability that B will happen given
that A happened; this relationship gives Bayes' theorem. It then follows that A and B are independent if and only if

 .

See also 

 frequency probability
 personal probability
 pilihan probabiliti
 statistical regularity

Probability theory
Filsuf (Ing. philosopher) hartina jalma nu neuleuman, ngulik jeung ngahasilkeun pamikiran dina widang filsafat.

Filsuf Barat

Nu teu dibéréndélkeun di luhur: The Presocratics -- Epicurus place after Aristotle --Hellenistic Philosophers -- Cicero -- Avicenna -- Sir Thomas Browne -- Francis Bacon -- Thomas Reid -- Dugald Stewart -- James Mill -- Rudolf Steiner -- Albert Schweitzer -- G. E. Moore -- Albert Camus -- Georg Henrik von Wright -- Mortimer Adler -- Nelson Goodman -- Imre Lakatos -- Ayn Rand -- Paul Feyerabend -- Mario Bunge -- Douglas Hofstadter -- Pierre Teilhard de Chardin

Filsuf Wétan
Gautama Buddha -- Confucius -- Lao Zi -- Rhazes -- Mencius -- Zhuang Zi -- Xun Zi -- Nagarjuna -- Bodhidharma -- Shankara -- Dogen -- Zhu Xi -- Feng Youlan -- Sarvepalli Radhakrishnan

Landihan Filsuf Medieval
Sababaraha urang filsuf dibéré landihan Latin—boh dina jamanna, atawa ku para ahli sajarah. Pikeun conto:
Francis Mayron - Doctor acutus, the acute doctor, or Doctor illuminatus
St. Thomas Aquinas - Doctor Angelicus, the angelic doctor, or Doctor Communis
William of Ockham - Doctor Invincibilis
Alexander of Hales - Doctor Irrefragibilis
Roger Bacon - Doctor Mirabilis, the wonderful doctor
John Bassol - Doctor Ordinatissimus, the most methodical doctor
St. Bonaventure - Doctor Seraphicus
Henry Goethals (Hendricus Bonicollius) - Doctor Solemnis, the solemn doctor
Richard Middleton - the solid doctor, or the profound doctor
Duns Scotus - Doctor Subtilis, the discriminating doctor, or Doctor Marianus
Albertus Magnus - Doctor Universalis
Durandus de Sancto Portiano - the most resolute doctor
Thomas Bradwardine - the profound doctor
Jean Ruysbroeck (Joannes Ruysbrokius) - the divine doctor
See Also the articles at: Philosophy, Eastern philosophy, Epistemology, Ethics, Metaphysics, Aesthetics,  Ontology, Logic, Reason, Mathematicians, Scientists, List of philosophers, and a fuller listing at :Category:Philosophers.

Filsafat
Dina rékayasa sacara umum, reliabilitas nyaéta kamampuh hiji komponen atawa sistim dina éta komponen keur ditembongkeun salaku hasil disain. 
Tempo teori reliabilitas sarta disain sistim nu reliable.  Program komputer dijieun keur ngitung sistim reliabiti nu kompleks ngagunakeun téhnik pemodelan reliabiliti.

Dina widang telekomunikasi, watesan reliabilitas nyaéta:

The ability of an item to perform a required function under stated conditions for a specified period of time. 
The probability that a functional unit will perform its required function for a specified interval under stated conditions.  
The continuous availability of communication services to the general public, and emergency response activities in particular, during normal operating conditions and under emergency circumstances with minimal disruption.

Source: from Federal Standard 1037C in support of MIL-STD-188

In psychometrics, reliability is the precision (i.e., freedom from error) of the scores of a méasure, see Reliability (psychometric).

In testing, reliability is the extent to which the méasurements resulting from a test are the result of characteristics of those being méasured.  See Reliability  for a fuller description.

Statistika
Rékayasa
In engineering, reliability modélling is the process of predicting or understanding the reliability of a component or system.

Two separate fields of investigation are common.

The physics of failure approach uses an understanding of the failure mechanisms involved, such as crack propagation or chemical corrosion.

The parts stress modelling approach is an empirical method for prediction based on counting the number and type of components of the system, and the stress they undergo during operation.
Réaksi kondensasi (ogé katelah réaksi dehidrasi) nyaéta réaksi kimia nalika dua molekul atawa moieties meta bari ngaleupaskeun cai atawa amonia. Ieu bisa dianggap sabalikna ti réaksi hidrolisis, nyaéta meulah hiji zat kimia jadi dua bagian ku ayana cai.

Mékanisme
Réaksi kondensasi lumangsung dina dua hambalan:
adisi nukléofilik
Éliminasi

Larapan
Réaksi kieu dijadikeun dasar pikeun nyipta rupa-rupa polimér penting kayaning: nilon, poliéster, sarta rupa-rupa elém. Ieu ogé dijadikeun dasar pikeun nyipta silikat jeung polifosfat di laboratorium. Dina biologi, dibentukna adénosin difosfat jeung adénosin trifosfat prékursor jeung fosfat anorganik ogé mangrupa réaksi kondensasi.

Réaksi nu ngahasilkeun anhidrida asam tina asam panyusunna biasana mangrupa réaksi kondensasi.

Prosés kimia
Tangkal atawa Ki nyaéta méh sakabéh nu jaradi dina taneuh, iwal ti bangsa supa, jukut jeung sakur nu jadina ngarambat dina taneuh. 

Botani
Leuweung
Tutuwuhan
Karbon-14 (C-14) nyaéta isotop radioaktif karbon nu kapanggih 27 Pébruari 1940 ku Martin Kamen jeung Sam Ruben. Ayana dina bahan organik dipaké pikeun pananggalan radiokarbon.

Waktu satengah C-14 nyaéta 5730 taun, luruh jadi N-14 dina beta-decay.

Tempo ogé 
 Karbon-12

Isotop kimia
Pananggalan radiométrik (Radiometric dating) nyaéta hiji téhnik nu dipaké pikeun nangtukeun umur bahan dumasar kana pangaweruh laju uray isotop alami jeung kandunganana kiwari.

Aya sababaraha métode nu akurasina, béaya, jeung skala waktuna béda-béda.

Tipe-tipe pananggalan radiométrik 
 pananggalan radiokarbon
 rubidium-strontium
 samarium-neodymium
 kalium-argon
 argon-argon
 uranium-thorium
 optically stimulated luminescence dating
 uranium-timbal

Dasar-dasar pananggalan radiométrik

Watesan téhnik ieu

Téhnik pananggalan modérn

Téhnik pananggalan jangka-pondok

Tempo ogé 
 umur Marcapada
 exponential decay
 umur satengah
 radioactive decay
 radioaktivitas
 pananggalan radiokarbon
 pananggalan térmoluminesens

Pananggalan radiométrik
Isotop kimia
Dina matematika, ékstrapolasi téh hiji tipe interpolasi. Nalika hiji tabulasi fungsi diinterpolasikeun teu dina rentang anu geus ditangtukeun, nyaéta di luareun rentangna, mangka disebut ékstrapolasi. Ékstrapolasi sacara kasar mah bisa baé dianggap bener, tapi hasilna mah justru mindeng teu valid.

Baca ogé
Ékstrapolasi Richardson
Kalibrasi nyaéta nangtukeun nilai nu bener keur unggal bacaan dina alat ukur ku cara ngukur atawa ngabandingkeun jeung standar. Standarna dirawat ku organisasi nasional atawa internasional.

Keur konstanta fisik, beurat, jeung ukuran, nilaina dipikanyaho sarta dipaké dina Sistim Satuan Internasional (SI), saperti konstanta panjang nyaéta méter, beurat dina kilogram, sarta eusi dina liter.

Di Amérika, National Institute of Standards and Technology, bagian tina pamaréntah féderal, ngarawat standar sarta mangrupa lembaga nu boga wewenang keur satuan SI jeung standar industri. NIST ogé menelusuri, kaakuratan alat nu pakait jeung karusakan alat ukur maké standar turunan nu dirawat ku NIST, keur ngurangan kateupastian.

Tempo ogé 
 Kalibrasi (statistik)

Fisika
Kecap léter (tina litre atawa liter na basa Inggris) ngandung harti hiji unit métrik eusi. Léter lain mangrupa unit SI, tapi (sarua jeung unit jam sarta poé) kadaptar salaku salah sahiji "unit lian ti SI nu ditampa jeung dipaké babarengan jeung SI" (catetan NIST). Unit SI pikeun volume nyaéta méter kubik (m3) catetan NIST ngeunaan unit SI.

Unit léter dilambangkeun ku hurup l atawa L atawa ℓ.

Dadaran 
Saléter sarua jeung
 0.001 méter kubik,
 1 désiméter kubik,
 1000 séntiméter kubik,
 eusi kotak nu sisina 10 séntiméter.
Aya 1.000 léter dina saméter kubik (1 m³).

Léter dibagi kana unit-unit nu leuwih leutik ku nambahkeun awalan SI, antukna saléter sarua jeung
 1.000 mililéter (ml) = 1.000 séntiméter kubik (cm³),
 100 séntiléter (cl),
 10 désiléter (dl),
 0.01 héktoléter (hl).

Volume nu leuwih badag bisa maké satuan kiloléter (kl, 1.000 léter) atawa mégaléter (Ml, 1.000.000 léter), tapi ilaharna mah maké méter kubik (m³, 1.000 léter). 
mililéter << sétiléter << désiléter << léter

Lambang 
Lambang pikeun léter tadina mah l (aksara leutik "l"), tapi, sangkan teu pahili jeung angka hiji ("1"), mangga L (aksara badag "L") mimiti dipaké taun 1979. Hal ieu dirojong ku National Institute of Standards and Technology AS, ogé Kanada jeung Australia. Lambang pikeun unit turunanana nya dina bentuk µL, mL, kL, ML, jst.

Sajarah 

In 1793, the litre was introduced in France as one of the new "Republican Measures", and defined as one cubic decimetre. Its name derived from an older French unit, the litron, whose name came from Greek via Latin.

In 1879, the CIPM adopted the definition of the litre, and the symbol l (lowercase letter l).

In 1901, at the 3rd CGPM conference, the litre was redefined as the space occupied by 1 kg of pure water at the temperature of its maximum density (3.98 °C) under a pressure of 1 atm. This made the litre equal to about 1.000 028 dm³ (éarlier reference works usually put it at 1.000 027 dm³).

In 1964, at the 12th CGPM conference, the litre was once again defined in exact relation to the metre, as another name for the cubic decimetre, that is, exactly 1 dm³. NIST Reference

In 1979, at the 16th CGPM conference, the alternative symbol L (uppercase letter L) was adopted.

Tempo ogé 

 Claude Émile Jean-Baptiste Litre
 Pint
 Gallon

Tumbu kaluar 

 NIST recommends uppercase letter L
 The UK's National Measurement Laboratory NPL - "Internationally recognised non SI units"
 The International System of Units(SI)

Units of volume
Étika mangrupa istilah umum anu nujul ka anu biasa didadarkeun salaku "élmu moralitas". Dina filsafat, paripolah étis hartina naon-naon anu "hadé". Tradisi étika di Kulon sok katelah filsafat moral (moral philosophy). Étika mangrupa cabang utama filsafat, sagigireun métafisika jeung épistémologi.

Tumbu kaluar 
 An Introduction to Ethics  by Paul Newall, aimed at beginners.

Étika
Filsafat sosial
Bias publikasi, ogé disebut bias hasil positif (Ing. positive outcome bias), nyaéta kacondongan panalungtik pikeun mublikasikeun percobaan nu mibanda hasil positif (manggihan lumangsungna hiji hal), sarta dina sisi séjén teu mublikasikeun percobaan nu hasilna négatif (manggihan teu lumangsungna hiji hal). As such, this may distort meta-analysis of large numbers of studies. The problem is particularly significant when the reséarch is sponsored by entities that may have a financial interest in achieving favourable results.

Séptémber 2004, éditor sababaraha jurnal poko widang médis (kaasup New England Journal of Medicine, The Lancet, Annals of Internal Medicine, jeung JAMA) ngabéwarakeun yén maranéhna moal deui mublikasikeun hasil panalungtikan nu dibobotohan ku maskapé farmasi iwal mun panalungtikanana geus didaptarkeun na basis data umum ti anggalna kénéh . Ku cara kieu, hasil négatif moal leungit kitu baé.

Tempo ogé 
bias pamilihan
bias konfirmasi
daptar bias kognitif

Tumbu kaluar
 Skeptic's Dictionary: positive outcome bias.

Kritik akademisi
Métode panalungtikan
Terminologi akademis
Penerbitan
Ayatrohaédi (Jatiwangi, Majalengka, 5 Désémber 1939–Sukabumi, 18 Pébruari 2006), jadi mahasiswa Fakultas Sastra taun 1959 Jurusan Ilmu Purbakala jeung Sejarah Kuna Indonésia (ayeuna Arkéologi). Sanggeus lulus taun 1964, Ayatrohaédi damel di Lembaga Purbakala dan Peninggalan Nasional di Mojokerto. Kungsi ngajar di Fakultas Sastra Universitas Pajajaran Bandung salila lima taun, salajéngna taun 1972 balik deui ka Fakultas Sastra UI. Taun 1978 dileler gelar doktor ti UI kalawan disertasi nu judulna Bahasa Sunda di Daerah Cirebon: Sebuah Kajian Lokabasa. Numutkeun promotorna, Prof. Dr. Amran Halim, disertasi ieu mangrupa disertasi munggaran ngeunaan dialéktologi di Asia Tenggara.

Ayatrohaédi kungsi ngajabat salaku Ketua Jurusan Arkéologi (1983-1987), Pembantu Dékan Bidang Akademik (1999-2000), Pembantu Réktor Institut Kesenian Jakarta (IKJ) salila lima taun (1989-1994). Ayatrohaédi ogé loba aub dina kagiatan widang kabasaan, kasusastraan, kasajarahan, kabudayaan, jeung kapurbakalaan.

Karya-karyana
Ayatrohaédi mimiti nulis karya sastra (sajak, prosa) dina basa Sunda taun 1955 sarta basa Indonésia taun 1956. Nepi ka ayeuna karyana nu geus medal di antarana Hujan Munggaran (1960), Kabogoh Téré (1967), jeung Pamapag (1972). Karyana dina basa Indonésia di antarana Panji Segala Raja (1974), Pabila dan di mana (1976), Senandung Ombak (tarjamahan, 1976), Kacamata Sang Singa (tarjamahan, 1977). Karya non-fiksina kayaning Bahasa Sunda di Daerah Cirebon: Sebuah Kajian Lokabasa (disertasi 1978, medal taun 1985), Dialektologi: Sebuah Pengantar (1979, 1981), Tatabahasa Sunda (tarjamah karya D. K. Ardiwinata, 1985), Tatabahasa dan Ungkapan Bahasa Sunda (tarjamah karya J. Kats jeung R. Suriadiraja, 1986).

Daftar Pustaka
Ajip Rosidi, dkk, 2000, Ensiklopledi Sunda: Alam, Manusia, dan Budaya (Termasuk budaya Betawi dan Cirebon). Jakarta: Pustaka Jaya.

Inohong Sunda
Pangarang Sunda
Inohong ti Majalengka
Klasifikasi dokumén nyaéta hiji masalah dina élmu informasi. Tugasna taya lian pikeun nempatkeun hiji dokumén kana hiji atawa sababaraha kategori, dumasar eusina. Pancén klasifikasi dokumén bisa dibagi kana dua cara: supervised document classification where some external mechanism (such as human feedback) provides information on the correct classification for documents, and unsupervised document classification, where the classification must be done entirely without reference to external information.

Téhnik klasifikasi dokumén ngawengku:
 naive Bayes classifier
 latent semantic indexing
 support vector machines
and approaches based on natural language processing.

A recent notable use of document classification techniques has been spam filtering which tries to discern E-mail spam messages from legitimate emails.

Tempo ogé 
 Klasifikasi
 Document retrieval
 Information retrieval

Rujukan 
 Wikipédia basa Inggris, disalin ping 31 Désémber 2004.

Tumbu kaluar 
 Rafael A. Calvo, Jae-Moon Lee and Xiaobo Li. Managing Content with Automatic Document Classification . Journal of Digital Information, Volume 5 Issue 2, Article No. 282, 2004-06-08
 Introduction to document classification 

Élmu informasi
Olah basa alami
Knowledge representation
Data mining
4 Désémber nyaéta poé ka-338 dina sataun (ka-339 dina taun kabisat) dina kalénder Gregorian, sésana 27 poé.

Kajadian 
1619 – Tilu puluh dalapan kolonis nepi ka Berkeley Hundred, Virginia. Piagem rombongan ieu nyatakeun yén poé ieu bakal tuluy dipiéling unggal taun minangka poé thanksgiving / sukuran ka Pangéran.
1791 – Édisi kahiji The Observer, koran mingguan munggaran di dunia, dipedalkeun. 
1967 – Perang Viétnam: Pasukan AS jeung Viétnam Kidul adu hareupan jeung pasukan Viétkong di Délta Mékong. 
1971 – Armada Laut India nyerang Armada Pakistan jeung Karachi.
1975 - Suriname jabung ka Pasarékatan Bangsa-Bangsa.
 1976 - Acéh mroklamirkeun kamerdékaanna ti Indonésia.
 1977 - Malaysia Airlines Pangapungan 653 dibajak sarta murag di Tanjung Kupang, Johor, Malaysia. Saratus urang palastra.
1977 – Jean-Bédel Bokassa, présidén Républik Afrika Tengah, ngistrénan manéh minangka Raja Bokassa I Karajaan Afirka Tengah.
 1980 - Kelompok musik rock Inggris Led Zeppelin resmi dibubarkeun alatan maotna pamaén drum John Bonham tanggal 25 Séptémber.
1984 – Perang Sipil Sri Langka:Angkatan Basanjata Sri Langka nelasan 107–150 sipil di Mannar.
1991 – Terry A. Anderson dibébaskeun sanggeus disandera salila tujuh taun di Béirut; manéhna mangrupa tahanan pamungkas jeung panglilana di Libanon..
1992 - Diadegkeunna Padhyangan, grup bodor asal Bandung, Indonésia.
1992 – Présidén George H. W. Bush ngirimkeun 28.000 tentara AS ka Somalia, di Afirka Kalér.
2014 – Pamoha Islam nelasan tilu pulisi nagara di bunderan méméh tuluy asup ka hiji sakola kosong jeung hiji gedong pasamoan di Grozny. Sapuluh tentara tiwas sarta 28 tatu dina tétémbakan nu ditungtungan ku maraotna kasapuluh pamoha.
2015 – Bom seuneu dialungkeun ka jero réstoran di Kairo, Mesir, nelasan 17 jalma.
2017 – Kahuruan Thomas dimimitian di deukeut Santa Paula sarta jadi kahuruan pangtohagana dina sajarah California modérn sanggeus ngaduruk 440 mil pasagi (114.078 héktar) di Ventura jeung Wewengkon Santa Barbara.
2021 – Gunung Semeru di Jawa Wétan bitu.

Nu babar 

 1892 – Francisco Franco, diktator Spanyol (td. 1975)
 1884 – Rd. Déwi Sartika, Pahlawan Nasional Indonésia (td. 1947)
 1932 – Roh Tae-woo,présidén ka-6 Koréa Kidul
 1949 – Jeff Bridges, aktor Amérika
 1951 – Gary Rossington, pamaén hitar Lynryd Skynryd
 1953 – Jean-Marie Pfaff, kiper Bélgia
 1963 – Sergey Bubka, atlét luncat galah Ukraina
 1964 – Marisa Tomei, artis Amérika
 1965 – Ulf Kirsten, pamaén bola Jérman
 1969 – Jay Z, rapper Amérika
 1971 – Shannon Briggs, juara dunia boksén Amérika
 1973 – Tyra Banks, modél Amérika
 1992 – Kim Seok-Jin, tukang ngawih jeung aktor Koréa
 1996 – Sheryl Sheinafia, panyanyi jeung artis Indonésia

Nu pupus 

 1131 – Umar Khayyám, philoshop Parsi (l. 1048)
 1993 – Frank Zappa, musisi Amérika (l. 1940)
 2011 – Sócrates, pamaén bola Brasil (l. 1954)

Poé peré / poé panginget-nginget

Tumbu luar

Désémber
Dina fisika, proton (basa Yunani proton = munggaran) nyaéta partikel subatomik nu mibanda hiji muatan listrik fundaméntal positif 1.6 × 10−19 coulomb sarta massa 938 MeV/c2 (1.6726231 × 10−27 kg, atawa kira 1800 kali massa éléktron). Proton watekna stabil, nu wates handap waktu paruhna kira 1035 taun, najan sababaraha téori ngaduga yén proton bisa luruh.

Inti isotop atom hidrogén pangilaharna nyaéta proton tunggal. Inti atom séjén diwangun ku proton jeung neutron nu kabeungkeut ku gaya inti kuat. Jumlah proton na inti nangtukeun sipat kimia atom katut kaasup unsur kimia nu mana.

Proton digolongkeun kana baryon nu diwangun ku dua quark Naék jeung hiji quark Turun, nu ogé kabeungkeut ku gaya inti nu kuat, nu dimédiasi ku gluon. Ékivalén antizat proton nyaéta antiproton, nu mibanda tingkat muatan nu sarua tapi tanda nu sabalikna.

Because the electromagnetic force is many orders of magnitude stronger than the gravitational force, we see that the charge on the proton must be equal to the charge on the electron, otherwise the net repulsion of having an excess of positive or negative charge (depending on which charge was numerically gréater - atoms would not be electrically neutral) would cause a noticéable expansion effect on the universe, and indeed any gravitationally aggregated matter (planets, stars, etc.).

Dina kimia jeung biokimia, istilah proton bisa nujul ka ion hidrogén. DIna kontéks ieu, donor proton nyaéta asam, sedengkeun akséptor proton salaku basa (tempo téori réaksi asam-basa).

Sajarah 
Proton kapanggih taun 1918 ku Ernest Rutherford. He noticed that when alpha particles were shot into nitrogén gas, his scintillation detectors showed the signatures of hydrogen nuclei. Rutherford determined that the only place this hydrogen could have come from was the nitrogen, and therefore nitrogen must contain hydrogen nuclei. He thus suggested that the hydrogen nucleus, which was known to have an atomic number of 1, was an elementary particle. This he named proton, from protos, the Greek for "first".

Larapan Téhnologis 
Protons can exist in spin states. This property is exploited by nuclear magnetic resonance spectroscopy. In NMR spectroscopy, a magnetic field is applied to a substance in order to detect the shielding around the protons in the nuclei of that substance, which is provided by the surrounding electron clouds. Scientists can use this information to then construct the molecular structure of the molecule under study.

Tempo ogé 
 fisika partikel
 neutron
 ranté proton-proton
 inhibitor kompa proton
 terapi proton
 daptar partikel

Tumbu kaluar 
 Particle Data Group

Partikel subatom
Fisika atom
Fisika partikel
Curug ilaharna mangrupa wangun géologis nu dihasilkeun ku cai urug ka handap (aliran), nu tadina ngamalir dina luhureun batu nu teuas (tahan-érosi) tuluy pegat élevasingawangun ayana jurang.
Curug bisa ogé hasil jijieunan, saperti nu aya di taman jeung ornamén landscape.

Curug nu aya di wewengkon pagunungan nu ngarandapan érosina leuwuh gancang, bisa ogé mangrupa hasil kajadian alami nu ngadadak. Curug nu kieu bisa jadi lain hasil tina bentukan alam mangtaun-taun, tapi mangrupa hasil prosés géologis nu ngadadak kayaning géséhna kulit bumi atawa kajadian vulkanik.

Bentukan 

Curug lolobana mangrupa hasil aliran cai nu mangtaun-taun na beungeut lemah. Ilaharna, aliran  cai bakal ngalir nyabrang kana aréa bentukan, and more resistant rock strata will form shelves across the stréamway, elevated above the further stréam bed when the less erosion-resistant rock around it disappéars. Over a period of yéars, the edges of this shelf will gradually bréak away and the waterfall will stéadily move upstréam.  Often, the rock strata just below the more resistant shelf will be of a softer type, and will erode out to form a shallow cave-like formation known as a rock shelter (also known as a rock house) under and behind the waterfall.

Stréams often become wider and more shallow just above waterfalls due to flowing over the rock shelf, and there is usually a deep pool just below the waterfall due to the kinetic energy of the water hitting the bottom.

Waterfalls are a hindrance to river transportation, and so the Welland Canal was built in 1829 to allow ships to pass Niagara Falls in the Great Lakes.

Tipe curug 

Aya istilah-istilah nu dicirikeun pikeun rupa-rupa curug:
 Blok, nu caina ragrag tina aliran walungan nu kawilang lega;
 Undak (Ing. cascade), nu caina ragrag ngaliwatan runtuyan batu undak-undakan;
 Fan, where the water spréads horizontally as it descends while remaining in contact with bedrock;
 Horsetail, where descending water maintains some contact with bedrock;
 Plunge, where the water descends vertically, losing contact with the bedrock surface;
 Punchbowl, where the water descends in a constricted form, then spréads out in a wider pool;
 Segmented, where distinctly separate flows of water form as it descends; and
 Tiered, where water drops in a series of distinct steps or falls.

Conto curug-curug baradag 
Curug pangbadagna di antarana,
 Curug Angel Amérika Kidul, pangluhurna sadunya (979 m), di Vénézuéla;
 Curug Victoria Afrika, pangbadagna sadunya, di walungan Zambezi;
 Curug Boyoma Afrika, nu volumena pangbadagna sadunya (17,000 m³/s), di walungan Kongo;
 Curug Yosemite, pangjangkungna di Amérika Kalér, di Taman Nasional Yosemite;
 Curug Niagara, pang-voluminous-na di Amérika Kalér, di wates antara AS jeung Kanada;
 Curug Rhine, pangbadagna sa-Éropa, di Swis.

Tumbu kaluar 

 World Waterfall Database 
 Niagara Falls - Fullscreen QTVR Panorama

Curug
Selat Sunda nyaéta selat antara pulo Jawa jeung Sumatra di Indonésia. Selat ieu ngahubungkeun Laut Jawa jeung Samudra Indonésia

Lébar dina titik nu pangheureutna—nu aya lebah tungtung kalér sapanjang kira 30 km—kurang-leuwih 30 km. Sedengkeun titik panglébarna, kurang-leuwih sapanjang 100 km, ogé boga jarak 100-an km. Aya sababaraha pulo leutik na selat ieu; gunung Anak Krakatau aya di salah sahijina.

Salaku salah sahiji jalur peupeuntasan utama ti Laut Cina Kidul ka Samudra Indonésia (nu hiji deui nyaéta Selat Malaka), Selat Sunda geus lila dianggap penting pikeun navigasi. Najan mibanda kalemahan sabab déét jeung loba batuna, tapi nguntungkeun sabab leuwih pondok batan Selat Malaka, antukna ancaman bajak laut leuwih leutik.

Awal taun 1942 lumangsung perang Selat Sunda, armada Jepang nu dipingpin ku Laksamana Kenzaburo Hara ngancurkeun armada Sekutu USS Houston jeung HMAS Perth nalika nyegat sangkan teu balabuh di Jawa.

Dicutat tina

Selat
Kapuloan Sunda Leutik atawa Nusa Tenggara nyaéta sakumpulan pulo di Indonésia Wétan. Jeung Kapuloan Sunda Gedé di béh kulon, kapuloan ieu ngabentuk Kapuloan Sunda.

Pamaréntahan 
Kapuloan Sunda Leutik kabagi kana propinsi-propinsi Indonésia (Bali, Nusa Tenggara Kulon, jeung Nusa Tenggara Wétan) jeung nagara merdika Timor Wétan.

Daptar parsial 
 Adonara
 Alor
 Bali
 Florés
 Komodo (pulo)
 Lombok
 Palu'e
 Rote
 Solor
 Sumba
 Sumbawa
 Timor

Tempo ogé 
 Nusantara

Sunda Leutik
Sunda Leutik
Kapuloan Sunda Gedé nyaéta sakumpulan pulo di Indonésia Kulon nu ngawengku,

 Kalimantan atawa Bornéo
 Jawa
 Sulawesi
 Sumatra

Kumpulan ieu sacara politis kabagi ku utamana Indonésia, Brunéi, jeung Malaysia.

Mun digabungkeun jeung Kapuloan Sunda Alit di béh wétan, mangka kapuloan ieu jadi wangunan Kapuloan Sunda.

Tempo ogé 
 Nusantara

Sunda Gedé
Pulo di Indonésia
Kapuloan Sunda nyaéta sakumpulan gugusan pulo di wewengkon kulon Nusantara, nu kabagi kana dua kumpulan:

 Kapuloan Sunda Gedé
 Kalimantan
 Jawa
 Sumatra
 Kapuloan Sunda Alit, ti kulon ka wétan
 Bali
 Lombok
 Sumbawa
 Florés
 Sumba
 Timor
 Kapuloan Barat Daya
 kapuloan Tanimbar

Gugusan ieu sacara pulitik kabagi ku Indonésia (utama), Brunei, Timor Wétan, jeung Malaysia.

Baca ogé 
 Nusantara

Pulo di Indonésia
Bledug kuwu nyaéta hiji fénoména gunung api leutak (mud volcano) nu aya di Désa Kuwu, Kacamatan Kradénan, Kabupatén Grobogan, Propinsi Jawa Tengah. Bituna ieu leutak ngandung uyah sarta lumangsung ampir terus-terusan.

Legenda
Nurutkeun carita, Bledug Kuwu téh liangna nyambung nepi ka Laut Kidul. Liang ieu mangrupa torowongan urut jalan mulih Jaka Linglung ti Laut Kidul ka Karajaan Medang Kamulan satutasna manéhna ngéléhkeun Prabu Déwata Cengkar nu geus robah jadi buhaya bodas di Laut Kidul. Jaka Linglung bisa nyieun liang sarupa kitu sabab manéhna bisa mangrupa oray naga salaku sarat sangkan diaku salaku anak Aji Saka.

Géologi

Sacara géologis, fénoména gunung api leutak ieu teu anéh. Di tempat séjén loba kajadian nu sarupa kieu, di antarana di Palo Seco, Républik Trinidad & Tobago, Afrika.

Kandungan uyah
Ayana Bledug Kuwu ieu, nu caina ngandung uyah, ku masarakat sabudeureunana dimangpaatkeun pikeun bahan ngadamel uyah sacara tradisional. Carana ku nampung cai tina Bledug Kuwu kana glagah (awi nu dibeulah dua), lajeng digaringkeun.

Élmu bumi