AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Étnografi (étnos+grapho, Yunani), nyaéta tulisan anu patali jeung (suku) bangsa. Nurutkeun Cuddon (2013:257) anu mimiti dilakukeun ku Heredotus (484-425 SM) dina Histories anu aya patalina jeung masarakat Yunani jeung Mesir. Sacara umum dianggap salaku hasil catetan anu geus ngaliwatan panalungtikan lapangan, obsérvasi, jeung kontak langsung masarakat nu tangtu. Sacara leuwih husus, dilakukeun ku para oriéntalis jeung misionaris ngeunaan kaayaan bangsa-bangsa Timur. Catetan-catetan anu dimaksad kira-kira dimimitian ti mimiti abad ka-15 salaku carita lalampahan, sumebarna agama (Kristen), jeung kahirupan para pagawé pamaréntah kolonial di tanah jajahan. Salaku carita lalampahan, ku kituna eusina teu jero, sarta samar sabab didasaran ku pamikiran masarakat Barat. Ku kituna étnografi disebut salaku mimiti pamahaman ngeunaan nu séjén (the other).

Rujukan 

Sastra Sunda
Hédonismeu asalna tina basa yunani (hédonismeu). Akar kecapna hédoné anu hartina amis,nikmat,kasenengan.sacara jembar di hartikeun minangka tujuan,hiji hijina kahayang manusa pikeun ngudak jeung nyumponan kabutuhan hirupna ngaliwatan naon waé nu bisa méré kapuasan sacara historis (Roeckelein,2013: 289-290).

Rujukan 

Istilah
Asosiasi Tradisi Lisan nyaéta hiji organisasi jalma-jalma nu boga perhatian kana tradisi lisan di Nusantara. 

organisasi
Abjection (hina jeung kotor, atawa pika geuléheun), konsep psikoanalisis dikembangkeun ku Julian Kristeva (2005: 35-370) sakumaha dikamukakeun dina bukuna anu judulna Powers of Horror:an Essay on Abjection (1980) keur ngajélas keun formasi subjék jeung pameliharaan subjektivitas. Dina hubungan ieu abjection patutumpuk jeung fase chora. Sami saréng chora, konsep abjection diinjeum tina widang psikologi, fase cermin Lacannian keur ngajélas keun katerpisahan biologis sakaligus psikologis antara orok jeung indungna. Saperti anu dipikanyaho dina umumna yuswa 4-8 sasih orok sok dipisah keun tina struktur indung na anu ngajieun stigma indung nu galak. kasadaran saperti ieu anu jadi keun tampéran bawahsadar, ku kituna nalika dewasa ngalaman diskriminasi jeung 'nu lian'. Jantén, anu mimiti muncul nyaéta hukum maternal, lain paternal, proses anu ti konstruksi semiotik ka simbolik. Numutkeun Cuddon (2013: 2) abjection mangrupa konsep konci dina mahaman sastra Gothic.

Rujukan 

Istilah satra
Gurindam nyaéta ragam sajak heubeul, kawangun ku dua baris anu guru laguna a-a, baris anu kahiji mangrupa sabab atawa sarat, sedengkeun baris anu ka dua mangrupa eusi atawa ma'na. Baris ka hiji anu patali sacara langsung jeung baris ka dua, anu ngajadikeun patula-patali jeung nu lianna. Ku sabab éta, gurindam ilaharna mangrupa hiji kalimat majemuk. Jumlah suku kecap unggal baris kitu ogé iramana henteu tetep. Umumna eusi mangrupa peupeujeuh jeung sababaraha wangun pamahaman ngeunaan moral jeung tata susila séjénna: /Kurang pinter kurang siasat,//Tentu dirimu kelak tersesat./ (Baca juga Gurindam Dua Belas; Puisi Lama).

Rujukan 

Sastra
Glosarium asalna tina kecap glossary (Yunani) nyaéta paraphrase, katerangan. Sacara umum dihartikeun minangka daptar istilah keur midangkeun ma'na husus ti hiji bidang nu tangtu, misalna élmu sastra, saperti A Glossary of Literary Terms (M.H. Abrams, 1981). Pasualan nu katémbong nyaéng abedékeun widang elmu, saperti hubungan antara seni, sastra, jeung budaya dugi ka mantak bisa keur nyusun glosarium nu diwangun ku tilu disiplin éta, saperti Glosarium 1.240 Entri KajianSastra, Seni, jeung Budaya (Kutha Ratna, 2013). Dina ieu hal glosarium miboga sasaruaan, ku kituna rada hé édibédakeun kalawan konkrit thesaurus jeung leksikon

Rujukan 

Istilah
Homonim (homoniem, Latin), asal kécapna homo (sami) sareng niem/nimum (nami), nyaéta kecap-kecap anu sami kana cariosan sareng seratanana ngan hartina bénten ku lantaran kawit ti sumber anu bénten, sapertos : bisa (kenging atanapi racun), seni ( hasil nu éndah atanapi ci ompol), buku (ruas atanapi kitab), rapet (caket atanapi panglawungan), sareng sabangsaning ti éta. Aya dua rupa homonim, nyaéta homofon sareng homograf. Homofon nyaéta kecap-kecap anu sami cariosanna, ngan bénten seratan sareng hartina, sapertos bank (lembaga) sareng bang (lanceuk), sanksi (hukuman) sareng sangsi (mangmang), rock (aliran music) sareng rok (papakéan), sareng sabangsaning ti éta. Homograf nyaéta kecap-kecap anu seratanna sami, ngan bénten cariosan sareng hartosna, sapertos téras (beranda) sareng teras (pajabat luhur), apel(bubuahan) sareng apél (upacara/kumpulan), seri (saimbang) séri (waos), sareng sabangsaning ti éta. Homogram téh homograf, dilebetna salah sahiji kecap anu asalna tina asal-usul anu bénten sareng ‘tahu’ (sinika,taufu, sabangsaning tuangeun) sareng ‘tahu’ (Indonesia, ngartos). Dina élmu homogram ngagaduhan tatali sareng paronim (para, di pipir+onima, nami), kecap anu bentukna sami sareng kecap saasal tina basa séjen, sapertos ‘awis’ (Tagalog sareng Indonesia). Cuddon (2013:516) maparinan conto paronim sapertos: ekstasis (Yunani), ecstasie (Perancis heubeul), extasis (Latin pertengahan), sareng ecstasy (Inggris).

Rujukan 

Istilah
Basa
Fakta, facta (jamak), sedengken wangun tunggalna nyaéta factum, factus, facere, anu hartina berbuat. Sacara umum, sagala nu katangkep ku indra atawa sagala anu dianggap salaku kanyataan. Dina panalungtikan kualitatif, nyaéta fakta dibédakeun jeung data, hiji wangun hasil panalungtikan, sacara numerik ogé kategorisasi. Fakta nyaéta kajadian anu geus boga ciri has, data nu geus ditapsirkeun salaku pakta sosial ogé kultural. Jadi, dina panalungtikan kualitatif (Kerlinger, 2002: 217) nu dianalisis nyaéta pakta na lain datana.  Sajaba ti éta, datana hésé di pikaharti ku sabab masih mangrupa papisah. Intina, métode kualitatif mah ganalisis fakta, sedengkeun kuantitatif nganalisis data (tunggal, datum).

Rujukan 

Istilah
Historiografi (history+graphy), nyaéta sératan ngenaan sajarah. Sacara umum dihartikeun salaku karya sajarah ti jaman ka jaman, dijéntrékeun ngaliwatan sababaraha sudut pandang, siga: ekonomi, pulitik, adat istiadat, agama jeung kapercayaan, jeung hubungan-hubungan sosial budaya séjénna.  Historiografi téh dibedakeun jadi tilu, nyaéta: a) historiografi tradisional anu cicirénna istana sentris, etnosentris, psikologis, jeung religius magis, b) kolonial nu cicirénna Belanda sentris, jeung c) historiografi modern nu cicirénna Indonesia sentris anu sifatna kritis jeung ilmiah. Dawuhan Cuddon (2013: 334-335) historiografi nu paling awal, anu bentuk na sederhana geus aya ti jaman Mésopotamia jeung Mésir kuno, dilajengkeun ka Yunani kuno siga The Histories anu dijieun ku Herodotus (484--425SM). Historiografi, etnografi, biografi jeung otobiografi bisa disusun jadi karya sastra. Kukituna, saacan jaman Modern, hampir kabeh karya jélma, kabeh nu ditulis jadi kaasup karya sastra.

Catatan kaki 

Istilah
Fabel nyaéta dongéng ngeunaan sasatoan. Ditilik tina eusina,fabel dibédakeun jadi dua bagian, di antarana:

 Carita ngeunaan sakakala sato. Contona dongég Naha Maung Buluna Loréng.
 Carita ngeunaan sato anu laku lampahna jiga manusa, saperti pancatantra, pelanduk jenaka, peucang jeung ténggék, jeung sajabana.

Nurutkeun Holman (1980:180) fabel pangkolotna nu ditulis téh ti abad ka-6 SM ku Aesop (Yunani).

Rujukan 

Istilah
Dongeng
Adagium nyaéta raket patalina jeung papatah ataa paribasa. Bédana, Tradisional adagium mah leuwih nekenkeun kana ditarimana éta hiji ungkara kalawan bebeneranana, nepi ka leuwih deukeut kana kecap éndah, saperti Nobees, no honey, (Jalma anu jujur pasti dipikanyaah ku Alloh). Ari Adagia nyaéta judul buku paribasa Yunani jeung Latin anu ditulis ku Desiderius Erasmus Roterodamus. Édisi kahiji medal di paris taun 1500 anu judulna Collectanea Adagiorum.

Rujukan 

Istilah
J. É. Taténgkéng atawa Jan Albert Taténgkéng téh nyaéta salah saurang pangarang anu babar di Kolongan, Sangihe, Sulawesi Utara, 19 Oktober 1907. Anjeunna ngantunkeun dina ping 6 maret 1968 di Ujung Padang, Sulawesi Selatan, dina umur 61 taun.

Riwayat 
Anjeunna nyuprih élmu pangahirna di Sekolah Menengah Tinggi Pendidikan Guru Kristen, Solo, Jawa Tengah. Kungsi jadi rédaktur koran Rindu Dendam, Tuwo Kana, Suwara Umum, Suluh Kawan Muda, jeung Zaman. Anjeunna kungsi jadi Perdana Mentri Nagara Indonesia Timur (1949-1950).Taténgkéng ukur ngahasilkeun hiji buku dina wangun kumpulan puisi anu judulna Rindu Dendam (1934). Karya-karya anu lainna sumebar dina sababarah majalah, saperti Pembangunan, Zenith, Siasat, dan Indonesia.

Rujukan 

Inohong Sastra
Kernel (Inggris), inti nyaéta kajadian-kajadian inti, pokok, utama ti karya fiksi. Umumna dianggap salaku relasi oposisi jeung satellite(Inggris), jieunan, ngiluan, nyaéta kajadian-kajadian lain pokok, salaku kajadian sampingan. Dua istilah éta dipikawanoh salaku gagasan anu diébréhkeun ku Seymour Chatman (1980: 53-54). Salaku bagéan ti struktur plot kernel nangtukeun jalan carita kalawan sakabéhna jeung kalawan kitu nganteurkeun pamaca ka pamahaman pesan, téma jeung kamandang dunya nu aya dina carita.

Sanajan kitu, lain hartina satellite teu penting jeung dipaliré. Kernel jeung satellite, kajadian badag jeung leutik salawasna aya di posisi nu silih lengkepan, jeung kalah ngahésékeun, komplikasi éta nu nangtukeun kualitas carita.

Rujukan  

Istilah sastra
Kuntowijoyo (Prof. Dr.) ping gumelar 18 Septembér 1941 ti Bantul, Yogyakarta, kawin jeung Susilaningsih (1969). Kuntowijoyo pupus kaping 22 Pebruari 2005. Pendidikan S-2 di Universitas Connecticut (1974), S-3 Universitas Columbia (1980), Amérika Serikat. Pagawéan tetep janten dosen Pakultas Sastra jeung Budaya, Universitas Gadjah Mada, Yogyakarta. Miboga poténsi saé dina bidang proses kreatip jeung analisis kritis, tapi dina bidang sastra leuwih dikenal salaku saurang novelis, disagigireun sejarawan sasuai jeung disiplin utamana. Kuntowijoyo pangabisa nulis loba gende. Karya sastra anu dihasilkeun, dina wangun novél, diantarana : Kereta yang Berangkat Pagi Hari (1966), Pasar (1972), Khotbah di Atas Bukit (1976), Impian Amerika (1998), jeung Mantra Penjinak Ular (2001). Dina bentuk drama : Rumput Danau Bento (1969), Tidak Ada Waktu bagi Nyonya Fatma (1972), Barda dan Cartas (1972), jeung Topeng Kayu (1973). Dina bentuk kempelan puisi: Isyarat (1976), Suluk Awang-awang (1976), jeung Makrifat Daun-daun (1995). Dina bentuk kempelan cerpon ; Dilarang Mencintai Bunga-bunga (1994), jeung Hampir sebuah Sebversi (1999).

Karya-karya anu lain, diantarana: Dinamika Umat Islam Indonesia (1985), Budaya dan Masyarakat (1987)

Rujukan 

Tokoh dina Sastra Sunda heubeul
Logoséntrisme (Yunani, logos, kecap-kecap, élmu pangaweruh), sacara harfiah nyaéta muser kana kecap. Logoséntrisme mimiti diungkapkeun ku filsuf Perancis Jacques Derrida (1930-2004) dina buku anu jejerna Of Grammatology. Numutkeun Derrida harti ngenaan logos engges aya  ti zamanan Yunani kuno, hartina sami sareng sora Tuhan, salaku téologoséntrisme atawa 'ide absolut' Hegelian. sacara umum logoséntrisme ngandung arti yén sakabéh wangun pamikiran anu muser kana tulisan. Istilah ieu digunakeun ke Derrida (1976:12) jeung kelompok postmodérnisme pikeun ngekritik kayakinan kalelewihi pikeun stabilitas makna, salaku méanarasi, narasi nu gedé, Makna transendental.

Rujukan 

Teori sastra
Monolog nyaéta kekecapan sorangan anu kalawan jeung dialog, omongan antawis dua jalmi, atawa leuwih. Sacara praktis, dina dasarna monolog moal mungkin jadi sabab nalika salah sahiji tokoh ngobrol nu pasti jeung kudu aya jalmi jeung pihak kadua salaku lawan, nu ngadéngé, nu nanggep, jeung sajabana. Boh dina genre drama boh seni pentas nu umumna, kitu ogé fiksi nu séjén, digigir monolog gén dipikawanoh kecap monolog jero (monologue interior), arus kasadaran (stream of consciousness),soliloquy (Yunani, solus, sorangan jeung loqui, ngobrol), jeung sanandika.

Rujukan 

Sastra
Kaarifan lokal (Inggris, local widsom genius, kabijaksanaan satémpat), anu di dihatikeun jang cirining khas anu dipiboga ku sakumpulan, sakaligus ngabedakeun jeung sakumpulan sejen.  Cirining anu disebutkeun umumna nu ditarima ku turun-tamurun, dina revitalisasi ngepas jeung parkembangan zaman, contona: tepok saliro(Jawa), karma phala jeung tri hita karana (Bali), alam takambang jadi guru (Minangkabau), jeung sajabarna. Ngahiji kami nangtung cerai tatarucingan runtuhna, gotong royong jeung sajabarna anu didasarkeun mangrupa kaarifan lokal anu ayeuna geus dikukut jadi kaarifan Nasional jang bangsa Indonesia.

Rujukan
kode sastra téh nyaéta sababaraha wangun aturan,  karya sastra anu kudu dipaham ku pamaca nalika maca karya sastra. Kumaha kode bisa dipungsikeun kalayan maksimal tangtu ngabutuhkeun bantuan ti bidang nu séjén, misalna téori semiotika, konsep-konsep séjén saperti hakékat karya sastra salaku fiksi, imajinasi, makna ganda, dunia dalam kata jeung nu séjénna. Kalayan singkat, kode sastra kaitung lega jeung rupa-rupa. Lega ku sabab patali jeung sastra lisan ogé tulisan, buhun jeung modern, aliran jeung angkatan. Rupa-rupa ku sabab karya sastra ngabogaan jenis,genre, di jerona aya bébédaan hakékat anu kacida seukeut. Maca mangrupa hiji puisi anu ngawengku tina babaraha baris teu sarua jeung novél anu kawengku tina ratusan malah rébuan halaman. Proses pamacaan kahiji ngabutuhkeun inténsitas pamacaan tina basa.

Rujukan 

Teori sastra
Mimésis (Yunani, miméisthai, meniru), dihartikeun ogé salaku séntasi, mimikri, tindakan éksprési, tindakan nu niru-niru, jeung répréséntasi urang. Mimésis dasarna aya dina diri manusa. Kusabab kitu, teu kudu dihartikeun nu cirén négatif. Kalawan kitu ogé, mimésis mangrupa akar kamajuan budaya. Urang sadaya nurutan kusabab batur nu jadi modél. Dina studi sastra dihartikeun salaku pembayangan, sikap tuladan ngagunakeun kecap-kecap, paripolah jeung rupa-rupa wangun aktifitas kultural séjénna. Mimiti jorojoy tina pikiran Plato (428-348 SM) tina bukuna anu jejerna Ion jeung  Républic. Teeeuw (1988: 221-222) ngajelaskeun padungdengan antara Plato jeung Aristotélés. Ceuk Plato seni saukur nurutan alam sangkan kualitasna leutik, sabalikna ceuk Aristotélés (384-322 SM) seni téh kualitasna alusna, boh ti nurutan ogé maparkeun dunyana sorangan. Mimésis kaitanna jeung mimé, wangun drama dina palakuna nyaritakeun hiji kajadian ngaliwatan gerak. Di Indonésia disebut pantonim.

Rujukan 

Sastra
Kumpulan puisi Mimpi jeung Pretensi nu dikarang ku Toeti Heraty Noerhadi,babar di Bandung,Jawa Barat,kaping 27 Novémber 1933. Tina sajumlah vignet nu dibéré ku pelukis Salim,kumpulan puisi medal mimiti dina taun 2000,ngaliwatan pamedal Balai Pustaka,Jakarta. Éta kumpulan ngawengku 64 puisi nu dibedakeun jadi lima bagéan(Sajak-Sajak 33,Dua Wanita,Dunia Nyata,Siklus,jeung Manifésto). Jejer kumpulan diangkat ngagunakeun tema puisi ka-28 nu jejerna "Terbangun" jeung puisi ka-43 nu jejerna "Pretensi" éta ogé.

Rujukan 

Buku sastra
Lubdhaka (Siwaratrikalpa) nyaéta kitab anu disanggi ku Mpu Tanakung dina ahir abad ka-15, ogé dina ahir jaman Majapahit. Sanggian Mpu Tanakung nu lian nyaéta Wrettasancaya. Eusi singgetna, aya hiji paninggaran nu kapeutingan di leuweung. Pikeun ngajauhkeun manéh tina sakur sato nu galak, manéhna nyumput di luhur tangkal wilma. Ngarah teu kasaréan, sapeupeuting manéhna metikan dangdaunan, nepi ka maruragan kana luhureun patung Lingga, nu magrupa pamujaan Déwa Siwa. Ku kabeneran éta peuting téh mangrupa peutingna Déwa Siwa, keur yoga dina wangun nu lain.

Riwayat 
Dina hiji sisi, manéhna kudu asup naraka da tukang maéhan sato, namung manéhna gé kudu asup sawarga da mihormat ka Déwa Siwa. Sabada paéhna, Lubdhaka pada mangrebutkeun ku Déwa Yamadipati jeung Déwa Siwa, nu dimeunangkeun ku Déwa Siwa. Anu tungtungna Déwa Yamadipati ménta dihampura ka Déwa Siwa: “apan tuhu salah temen gati palik prabhu lumarani LubdhakatmakaI” (ku sabab abdi rumasa salah nyiksa roh Lubdhaka) (Wirama 34:7).

Di Bali naskah Lubdhaka miboga harti ma’na anu has, dipiéling dina sasih ka tujuh taun Caka (museur dina Januari-Fébruari), dipikawonoh ogé ku poé Siwaratri (malam Siwa). Numutkeun sababaraha sumber, Lubdhaka gé dipikawanoh dina sastra Barat, saurang paninggaran nu ngaranna Béri, ku sabab kapeutingan tuluy térékél naék kana tangkal cuola (wilwa), metikan jeung muragkeun daun kana luhureun Zuivelingga (Siwalingga), nepi  ka manéhna meunang anugerah ti ixora (Iswara).

Rujukan 

Sastra
Mitos (mythos) sok dipatalikeun jeung mite (myth). Bener ceuk (Dhavamony, 1995:147), sacara historis duanana mekar ti istilah nu sarua nyaéta nuthos (Yunani), nu artina kecap, ujaran, tapi dina teori kontemporer, tapi sanggeus diserep kana sastra Indonesia dua kecap éta miboga harti nu beda. Mitos nyaéta carita, wiracarita, plot, struktur dasar nu ngahasilkeun makna, sadengkeun mite nyaéta dongeng ngeunaan para déwa, alam gaib nu séjénna, siga: Nyi Lara Kidul, Aji Saka jeung sajabana. Mite boga sipat khayalan, sadengkeun mitos mangrupa kanyataan. Dina sastra, mite salaku khayalan (dongéng) nu dipasalingsingkeun jeung kanyataan nu sabenerna, sadengkeun mitos, salaku wacana fiksional nu dipasalingsingkeun jeung logos.Salaku kecap sipat mitos jadi mitologis, sadengkeun mite jadi mitis. Tapi salaku élmu pangaweruh duanana disebut mitologi.

Rujukan 

Budaya
Monogram ( Yunani,monos,satu,gramma,huruf ), tanda atawa huruf-huruf nu digabungkeun jadi hiji, biasana ngagunakeun huruf-huruf awal pikeun nunjukeun identitas hiji jalma,organisasi,lembaga jsb. Monogram dibedakeun jeung monograf, tulisan patali jeung hiji bagian dina pasoalan tinangtu. Monogram ogé dibedakeun jeung Kaligram jeung intensitas estetis, saperti puisi,sedengkeun monogram dina identitas ēta sorangan. loba istilah jeung akar kecap 'mono' pamilon oposisina, sapertos:monogami jeung poligami,monogenesis jeung poligenesis,monoteisme jeung politeisme,monolog jeung dialog, monologis jeung dialogis, monisme jeung dualisme jsb.

Rujukan 

Sastra
Konkretisasi nyaéta dijieun tina kecap concretization tina akar kecap concretus (Latin) mibanda harti, nyaéta ngajadikeun teks panaluktikan leuwih jélas sakaligus leuwih lega jeung kalayan leuwih mangpaat. Istilah konkretisasi mimitina diintroduksi ku Roman Ingarden (Teeuw,1998:190), dimekarkeun leuwih jauh ku Wolfgang Iser, Jan Mukarovsky, jeung Felix Vodicka. Dasar nyangkeumna, nyaéta ti hiji pihak karya sastra miboga struktur anu objektip, tina pihak séjén struktur karya sastra éta sorangan ogé teu lengkep, loba ruang kosong. Témpat-témpat anu dimaksud éta nu dieusi ku pambaca, nyaéta salaku konkretisasi. Perbedaan, konkretisasi, réalisasi nurutkeun pemahaman Iser, Mukarovsky, jeung Vodicka

Rujukan 

Istilah
Ignatius Nasu Kleden nyaéta babar di Walibalun, Larantuka, Flores Timur, Nusa Tenggara Timur, 19 Mei 1948, nikah jeung Ninuk Probonegoro (1980). Pendidikan terahir Doktor Sosiologi Universitas Biefeld, Jerman (1995). Hahargaan nu kungsi di hontal nyaéta Achmad Bakrie Award (2003). Kungsi jadi wartawan majalah Tempo, editor Yayasan Obor, Yayasan Ilmu-ilmu  Sosial, Society For Political Economic Studies, staf panuktik LP3ES, salaku pamadeg Go East (Pusat Pengkajian Indonesia Timur). Karya penting nu geus dihasilkeun, dina wangun kritik : Sikap Ilmiah dan Kritik Kebudayaan (1988), Menulis politik : Indonesia sebagai Utopia (2001), Sastra Indonesia dalam Enam Pertanyaan (2004), Masyarakat dan Negara: Sebuah Persoalan (2004), jeung hiji kumpulan carpon jejerna Anjing-anjing Menyerbu Kuburan (1997). (Baca ogé Sastra Indonesia dalam Enam Pertanyaan).

Rujukan 

Tokoh
Opera Sabun (soap opera) nyaéta di Indonesia umumna disaruakeun jeung sinétron atawa télénovéla kalayan tinimbangan aspék téhnis upamana pintonan anu ngaruntuy, nyaéta puluhan, ratusan, malah mah rébuan épisode. Kitu ogé eusi jeung tujuan komérsial sarta ngairut minat saloba-lobana, jadi kirang diperhatoskeun aspék pangajaranna. Luyu jeung istilahna, beda jeung sinétron atawa télénovéla opera sabun mibanda harti sorangan, nyaéta prosés kalahiranna di Amérika Serikat, dijieun ku Irna Phillips (Danesi, 2010:352) nu disponsoran ku pausahaan 'sabun' détergén.Kalayan ayana diménsi komérsial, waktu pintonan, tujuan nu kudu dihontal geus ditangtukeun saméméhna, misalna nu dilakukeun bada soré nalika ibu-ibu rumah tangga keur istirahat.

Rujukan 

Drama televisi
Drama
Matérialisme Historis nyaéta salah sahiji istilah nu dikedalkeun ku Karl Max (1818 - 1883). Dumasar kana istilahna, matérialisme historis téh mangrupa interprétasi matérial tina dasar sajarah. Matérialisme di dieu lain ditilik tina harti filosofis, lain ogé tina kayakinan yén réalitas téh mangrupa materi, tapi mangrupa faktor anu nangtukeun sajarah, jeung gedé pangaruhna kana ékonomi masyarakat. Matérialisme nyaéta gawé sosial, naon anu di produksi jeung kumaha cara ngaproduksina. Sabalikna, sajarah nyaéta perjuangan kelas, kumaha cara ngajalankeun produksi nepi ka kahontal parobahan ngaliwatan produksi éta. Dina hubungan ieu Marx (2004 ; 130). Ngedalkeun dua konsep kelas sakaligus jadi konsep materialisme kultural, nyaéta ; infrastruktur material  (teknologi, ekonomi, ekologi, jeung demografi) jeung superstruktur ideologis  (ideologi, elmu pangaweruh, agama, jeung kasenian) , ku salah sahiji proposisi ; sumebarna komoditas mangrupa titik tolak kapital.

Konsep Marx satuluyna ku Louis Althusser (1918 -1990) jeung Marvin Harris (1927 - 2001). Pamekaran pamungkas ngeunaan materialisme budaya prak-prakana dina ulikan budaya (Barker, 2004 ;9)

Rujukan 

Istilah
Maésénas nyaéta jalma beunghar nu ngarojong kana kabudayaan. Istilah Maésénas,hususna dina widang sastra dianggap bersinonim sareng patronasi,nu ngajaga,pangrojong dina proses kréatip. Sapertos nu dipikaapal,salaku hakékat kréatipitas imajinatif kalahiran karya sastra dianggap ngan rojongan pribadi,ku kituna ngalaman masalah tinda widang pinansial. Misalna ngeunaan biaya hirup. Tina hubungan ieu dibutuhkeun pihak nu séjén,nyaéta anu ngarojong keuangan éta sorangan. TIna hubungan ieu ogé bijil ngaran Gaius Cilnius Maecenas (70-8 SM),saurang panaséhat kaisar jaman Romawi (Caesar Augustus) nu ngabantos seniman-seniman sapertos Virgil,Propertius,Varius Rufus,Valgius Rufus,Plotius Tucca,Domitius Marsus jeung sajabana. Istilah maesenas,patronasi dominan abad Pertengahan dan Renaissance. Tina danget ieu (Holman, 1980:338-339) ogé bijil istilah pangarang resmi (poetlauréate).

Rujukan 

Istilah
Mochta,Toha nyaéta salah saurang inohong nu babar 17 Séptember 1926 di Ngadiwuluh,Kediri,Jawa Wetan,kawin sareng Tjitjih Sudarsih(1955).Mochtar lestari 17 Mei 1992 di Jakarta.Nénéh:Badarijah U.P.,Matuléssy,M.Léssy,Tati Mochtar,Élly,Gutomo,Wahyudi,jeung Ridwan.Atikan panungtung SMA dI Kediri(1947) nepi kelas dua.Karya sastra nu dihasilkeun,dina wangun novél,diantawisna :Pulang(1958),Daerah Tak Bertuan(1963),Kabut Rendah(1968),Bukan karena Kau(1968),jeung Antara Wilis dan Gunung Kelud(1969).Mochtar ogé panulis novel nonoman jejerna Pembebasan(1980) jeung carita dongeng jeung carita barudak jejerna Jayamada,(dkk.,1971)jeung Si Belang(1993).

Rujukan 
Pahlawan nasional Indonésia
Johan Hendrik Caspar Kern (Prof. Dr.) Tempat ping gumelar 6 April 1833 di Purworejo, pupus di Utrecht, Belanda 4 Juli 1917 dina yuswa 84 taun. Kern téh nyaéta jalma anu orientalis, ahli dina basa Sansekerta, Melayu, dan Polinesia, sareng ogé agama Budha. Jeung Herman Neubronner van der Tuuk, dianggap salaku nu ngadekkeun Studi Oriental di Belanda. Numutkeun Zoetmulder (1985: 58) Kern téh mangrupa sarjana paripurna, pinuh dedikasi, jadi hésé ngéléhkeunna. Kamampuan éta dituduhkeun ngaliwatan karya anu ageungna nyaéta Wrettasancaya, Oud-Javaans Leerdicht over Versbouw (1875).

Rujukan 

Tokoh Sastra
Klasisisme (classicus, Latin), ageung, agung, uvinersal. Nurutkeun shipley (1962: 59-61) sateuacan éta dipikaharti yén anggapan klasik tina dunya Kulon pisan lega ngawengku hiji bentang ti Homer (abad ka-9 SM) nepi ka abad ka-18, saméméh Umur Romanesque. Dina literatur aliran klasik ieu diwatesan salaku kacenderungan ka ngahargaan karya-karya Yunani jeung Romawi kuno nu dilakukeun dina pertengahan khususna Renaissance, tur ku sorangan ngalibatkeun loba panulis saperti: Niccolo Machiavwelli, Moliere (Jéan-Baptiste Poquelin), Jéan Racine, Giovannni Boccaccio, Prancésko Petrarca, dan Miguel de Cervantes Saavreda, pelukis sapertos Raphael Sanzio dan Leonardo da Vinci, musikus kawas Franz Joseph Haydn jeung Wolfgang Amaddeus Mozart.

Rujukan 

Filsafat abad ka-20
Mabébasan nyaéta asal kecapna tina basa Bali nyaéta kecap basa anu hartina bahasa. Harti gemblengna mabébasan t hpikeun ngabasakeun, ngajéntrékeun sacara lisan kana hiji karya sastra. Ciri khas mabébasan nyaéta mintonkeun anu dipigawé ku nu maca kalawan jéntré. Kelompok mabébasan disebut ogé pasantian. Pamekaran tradisi mabébasan di Bali kiwilang gancang, katulis aya 3.148 kelompok, jauh ngaleuwihan désa pakraman anu jumlahna 1.488 kelompok. Aya anggapan éta kamekaran dimimitian ku ngadegna Widyasabha, di jerona dipigawé narjamahkeun jeung nyalin lontar kakawin kana buku. Mimitina mabébasan kawatesanna ogé dilakukeun ku kelompok bangsawan, hususna ti brahmana, leuwih husus deui ku pupuhu éta kelompok. Karya sastra anu dibawana ngan kakawin. Tapi ayeuna mabébasan dipigawé ku sakabéh golongan masarakat, boh ku kolot, boh ku rumaja.

Rujukan 

Istilah
Basa
Matu Mona nyaéta ngaran pena Hasbullah Parinduri, babar di Medan, Sumatra Utara, 21 Juni 1910, wafat di Jakarta, 8 Juli 1987, dina umur 77 taun. Pendidikan terakhir St. Anthony's Boys School di Medan (1930). Pernah jadi wartawan Pewarta Deli, rédaktur Panji Pustaka, pimpinan mingguan Penyebar, pimpinan harian Tegas Banda Aceh, majalah Selecta di Jakarta, pendiri koran Perjuangan Rakyat di Garut. Ogé kungsi jadi pimpinan sandiwara Ratu Timur, rombongan sandiwara Cahaya Timur jeung Dewi Mada, anggota Badan Penerangan Divisi Surakarta, sarta dibuikeun di Sukamiskin, Bandung. Karya sastra anu geus dihasilkeun dina wangun novél : Harta Terpendam (1931), M. Yussyah Journalist (1992), Panggilan Tanah Air (1994), Spionase Dienst (Pacar Merah Indonesia, 1934), Rol Pacar Merah (1938), Zaman Gemilang (1936), Ja Umenek Jadi-jadian (1937), Akibat Perang (1950), Putra Ja Umenek (1961), jeung Pacar Merah Indonesia I sarta II (2010). Dina wangun biografi : M. Husni Thamrin (1940) jeung W.R. Supratman (1940). (Baca ogé Pacar Merah Indonesia I jeung II).

Rujukan 

Inohong sastra
Luka Bunga téh nyaéta kumpulan puisi  Luka Bunga (vii+108 kaca.), dijieun ku Slamet Sukirnanto (3 Marét 1941-23 Agustus 2014), medal mimiti taun 1991 ngaliwat penerbit Balai Pustaka, Jakarta. Dina kumpulan aya 81 puisi, anu dibedakeun jadi 3 jenis anu jejerna Bunga Batu, Luka Bunga, jeung Bahtera Arwah. Jejer kumpulan Luka Bunga di cokot tina salasahiji puisi anu jejerna sarua, "Luka Bunga":/ /luka bunga//disaksikan batu dan cahaya/ /pada danau berkata/ /tampunglah perihnya/ /. Dina rangka bhinneka tunggal ika Sukirnanto saolah-olah hayang ngarékam sabagian gedé wilayah lemah cai, saperti : Kupang, pantai Sanur, Cipanas, sungai Musi, sungai Kapuas, pantai Bengkalis, Danau Toba, sungai Rokan, jeung sajabana. (Maca ogé Sukirnanto, Slamet).

Rujukan 

Sastra
Aman Datuk Madjoindo nyaéta salah saurang inohong nu babar di Supayang,Payung Sekaki, Solok, Sumatra Barat pupus di Sirukan, Payung Sekaki, Sumatra Barat, 5 September 1969 dina umur 73 taun.Sumber séjén nétélakeun yén Madjoindo pupus di Jakarta 16 Desember 1969.Atikan pamungkas Sekolah Bumi Putra Kelas II,Inlansche School (1911)

RUJUKAN 
Tokoh Sastra
Mnemonic nyaéta salaku istilah menemonic asalna tina Dewi Yunani kuno Menmosyne, dewa memori. Memori dianggap salaku pangabisa mental kolot dina sejarah kahirupan manusa. Istilah mnemonic tos umum diwanoh dina ilmu matematika, malah mah ku rupa rupa téknik, sapertos: imajinasi, asosiasi, lokasi kata kunci, irama, akronim, akrostik, jeung sajabana. Dina kahirupan sapopoe mineng ogé disebut titian kata atawa jembatan keledai kawas cara-cara jeker nginget keun warna pelangi (mejikuhibiniu). Dina kajian sastra heubeul istilah mnemonic nu sok dipaké ku babarengan ku formula. Boh formula atawa mnemonic dianggap salaku dua cara nu dilakukeun ku tukang carita pikeun ngungkapkeun deui tradisi lisan. Bedana, formula dipaké pikeun ngungkapkeun deui carita panjang sapertos Illiad jeung Odyssey, mnemonic pikeun carita-carita, masala nu relatif pondok. (Baca ogé Akrostikon; Formula; Kelisanan).

Rujukan

Budaya
Mangsi nyaéta bahan pawarna anu ngandung pigmén warna anu di gunakeun pikeun ngawarnaan. Mangsi paltot,jeung pulpén bisa  digunakeun keur nulis jeung ngagambar.
Panon majemuk nyaéta panon nu boga rébuan reséptor warna individual. Gambar nu dicandak mangrupa kombinasi input tina rébuan omatidia nu aya dina permukaan konveks, nu maneuh ka arah nu beda-beda. Ku sabab eta, pohara téh gancang pisan leumpang jauh lamun kuurang hayang dicekel. Dibandingkeun panon biasa, panon majemuk bisa moto gambar dina jihat sawangan nu leuwih lega, jeung bisa gancang ngadétéksi gerakan, jeung dina sababaraha kasus bisa nempo polarisasi cahya. Sabab lénsa individual anu leutik pisan, pangaruh difraksi ngawates resolusi nu dicandak. Ieu bisa nungkulan ku ngaronjatna jumlah jeung ukuran lénsa.

Panon majemuk bisa digolongkeun jadi dua golongan: panon oposisi, nu kabentuk sababaraha gambar tibalik, jeung panon superposisi, nu ngabentuk kalangkang nu orientasina tegak tunggal. Panon majemuk nu ilahar aya dina artropoda, jeung anu hadir dina anelida jeung sababaraha moluska bivalvia.

Panon majemuk saperti dina artropoda bisa tumuwuh ku panambahan omatidia anyar.

Galeri

Rujukan
Bangsal nyaéta paré nu geus leupas tina cangkangna, anu janteun paré nu geus siap ditutug jeung digiling jadi béas. Dina béas atawa dina sangu téh aya ogé sababaraha siki béas  anu teu katutug. Bangsal nu kitu téh disebatna  sérah. Ti sababaraha tempat téh bangsal disebatna masus atanapi sagon. Lamun di Banjaran, Bandung Kidul mah osok disebut marus.

Rujukan 

Paré
Balubur nyaéta ngaran daérah (distrik) di puseur Kota atawa Kabupatén jaman baheula, hususna di daérah Priangan saacan "Reorganisasi Priangan" (Preanger Reorganisatie) taun 1871.Baheula Balubur nyaéta ngaran daerah anu langsung aya handapeun kakawasaan Bupati. Daérah éta biasana dipaké pikeun padumukan para anggota kulawarga Bupati, lantaran lokasina alus keur ukuran baheula. Di daérah éta euweuh gawé wajib pikeun melak kopi, jeung gawe wajib nu séjénna pikeun pangawasa Kolonial. Jeung deui, Balubur nyaéta "Daérah Istiméwa" jaman baheula. Ngaran distrik kitu ogé, upamana, aya di Kabupatén Limbangan (ayeuna Kabupatéen Garut) nyaéta distrik Balubur Limbangan (ayeuna Kecamatan Limbangan).

Rujukan 

Tempat
Sajarah
Bétét Héjo nyaéta salah sahiji lagu Sebrakan sa acan lagu anu séjéna, upamana Lara Tangis dipintonkeun, Larasna SALÉNDRO ukuran SURUPAN na 1 (da) = (Barang).

Rujukan 

Lagu
Minemonic mangrupa istilah mnemonic kawit ti nami Déwi Yunani kuno Mnemosye,déwi mémori. Mémori diaku salaku kaparigelan méntal buhun dina sajarah kahirupan manusa. Istilah mnemonic tos dikenal dina élmu matématika, ogé ku loba téknik, sapertos : imajinasi,asosiasi,lokasi,kecap konci,irama,akronim,akrostik,jeung sajabina. Dina kahirupan sapopoé sok disebut titian kecap atawa jambatan keledai sapertos cara-cara kanggo émut warna palangi (mejikuhibiniu). Dina kajian sastra lila istilah mnemonic sok dipaké babarengan jeung formula. Boh formula ogé mnemonic diaku salaku dua cara anu dilakonan ku tukang ngadongéng jeung ngungkapkeun deui tradisi lisan. Bédana,formula dipaké pikeun ngungkabkeun deui eusi panjang upama illiad jeung odyssey, mnemonic jang carita carita, masalah anu rélatif déét.

Rujukan 

Sastra
Bangsul Agung nyaéta Rohangan nu ngabogaan mimbar, éta rohangan aya dina wangunan inti KARATON KASEPUHAN. Ayana di belah kidul BANGSAL PRABAYAKSA. Wangunan nu disebut ogé bangsal panembahan éta diwangun husus pikeun Gusti Panembahan nu rék méré paréntah keur menterina. Dipatalikeun jeung tangga ka bangsal prabayaksa. Sisi-sisi éta tangga dihias opat kembang taraté beureum nu mangrupa candrasangkala sadana bata winata bungawari wong nu nilaina 1451. Ku kituna bisa diartikeun yén bangsal éta téh diadegkeun dina tahun 1451 S. Atawa 1529.

Rujukan 

Wangunan
Angkatan muda siliwangi nyaéta organisasi massa pamuda di Jawa Kulon nu diadegkeun kaping 10 november  1966 di Bandung ku 20 urang tokoh pamuda nu dirojong  ku Kodam VI Siliwangi. Nu ngadegkeun éta di antarana nyaéta alm. Cécé Hidayat  Padmadinata, Tatto S. Prajamanggala, Gani Kusumah  Subrata, Li Muhdiyin Wiranatakusumah, Acil BIMBO, jeung nu lianna. Céce kapilih minagka pupuhu nu mimiti. Angkatan Muda Siliwangi (AMS) ogé jadi anggota Golkar jeung jadi mesin politik Golkar nu meunang pamilu di Jawa Kulon. Ti pamilu 1971, wakil-wakil AMS dicalonkeun pikeun ngalungguhan korsi-korsi DPR-RI atawa DPRD disakabéh Jawa Kulon sarta hasil menangkeunana.

Rujukan 

Organisasi
Crét mangrupa salah sahiji waditra gamelan Sekatén di Cirebon. Gunana  ieu waditra pikeun ngajaga, ngajéntrékeun irama lagu, miboga pungsi ogé ketuk tina gamelan pélog-saléndro. Waditra ieu dijieun tina parunggu ukuran diameterna 18 cm, alis/mukana 1,5 cm, jeung jangkungna 5 cm. Cara maénkeunana ditakol ku alat paragi nakolna.

Rujukan 

Waditra takol
Bangbalikan nyaéta Sisisndiran ti Banten Selatan jeung Sukabumi,atawa sacara leuwih khusus pikeun bagian kahiji dina bait sisindiran (pantun) anu bahasa Indonesia disebat sampiran. Bagian kadua disebat "eusina" (isi). Bangbalikan ditembangan ku ronggeng jeung aya ogé di Carita Pantun. C.M.Pleiyte ("Badoejsche Geetskinderen", TBG no. 54 th.1912:25-261) nu eusina sajumlah bangbalikan anu dicatet ti Baduy. M.A Salmun dina "Pamendak Anyar" anu diseratna pikeun pangjajap buku Sisindiran jeung Wawangsalan ti Mas Adinata sareng R.E. Bratakusuma anu judulna di robah ku anjeunna jadi Sisindiran (1950), maké istilah bangbalikan anu diartikeun sarua jeung Wawangsalan anu aya dina jero Dngding. Pandapat ieu loba dituturkeun,sanajan anu benerna mah henteu ngadasar  jeung rancu.

Rujukan 

Sastra Sunda
Anak Muda nyaéta lalakon utama lalaki dina sandiwara Sunda. Biasana manéhna jadi putera mahkota nu kudu néangan élmu, bari ngumbara. Salilana manéhna dijaga ku panakawan atawa judgul. Hasil tina kadarianana, manéhna meunangkeun élmu jeung kasaktian lian ti calon permaisuri (Sripanggung). Sanggeus kawin, manéhna dinobatkeun jadi raja ngaganti ramana. Nu dipilih jadi anak muda biasana anak wayang nu umurna ngora, boga benget kasép sarta lincah nu dipikaresep ku awéwé nu lalajo.

Rujukan 
Jalma

Drama
Angeun haseum lamun dina basa Indonésia mah nyaéta sayur anu eusina aya rupa-rupa sayur jiga  waluh siem, térong, kacang panjang jeung aya ogé anu nambahkeun maké engkol, buah jeung daun tangkil, jagong ngora, jeung kéréwédan (danging ipis nu kénéh dililitan ku kulit ari, biasana nu dileupaskeun tina tulang dada atawa iga). Lamun di Priangan sambarana teu dibalurkeun ngan éta sambara téh diplungkeun langsung nalika cai angeun keur ngagolak, sabab warna na éta kaciri kénéh hérang, jeung teu maké suuk, jagong, jeung kéréwédan. Di Jakarta mah éta sambara téh dibalurkeun heula jeung sok maké kéréwédan, jagong, jeung suuk. Disebut angeun haseum sabab miboga rasa anu haseum seger, anu asal na tina buah asem nu dijadikeun salah sahiji sambara dina éta angeun. Di jaman ayeuna urang Sunda gé geus biasa ngajieun angeun haseum cara Jakarta.

Rujukan 

Kadaharan
Anglo nyaéta tungku (perapian) leutik tina gagarabah, digunakeun kanggo masak nu bahan bakarna tina arang awi. Biasa dipaké ku urang kota baheula saacan aya kompor minyak taneuh. Padagang kadaharan di sisi jalan, nu biasa masak kadaharan di tempat dagang téh lobana teu ngagunakeun anglo gagarabah tapi anglo hasil rakitan tina bahan-bahan séng jeung semén. Lain deui jeung hawu nu ngabutuhkeun songsong jang ngahurungkeun seuneu, jang anglo mah nu digunakeuna hihid. Ti saprak digunakeun kompor minyak taneuh, anglo kaasup parabot langka. Inget kana lambang sorana, aya kemungkinan anglo berasal ti basa Cina.

Rujukan 

Parabot dapur
Babancik atawa tangga imah panggung nyaéta tangga naék-turun dina waktu asup-kaluar imah. Dijieun tina suluh atawa lolobana tina awi. Dina usum hujan, jalma ngarumbah suku dina babancik atawa papanggé. Lamun maké Gamparan,Bakiak,Tarumpah atawa dadampar séjénna, ku kituna nu maké dadampar ngarasa kudu ngaleupaskeun dadampar dina babancik saméméh asup ka imah. Barudak lembur katingali suka bungah lamun aya dina babancik, maranéhna diuk bari kakawihan. Rumaja desa  mimiti bégér nalika diuk dina babancik, kairut ku babaturanna nu diariuk dina babancik.

Rujukan 

Barang
Imah
Cokcang mangrupa salah sahiji kakawihan barudak anu dilakonan di buruan imah. Anu jadi ucing nyaéta budak anu meunangkeun kecap pamungkas dina kawih éta. Rumpaka kawihna nyaéta :

Cang cing si pencok si kacang

si niti anggolati

dog clo

bo lo nyon

Rujukan 

Kakawihan
Aarcaan nyaéta kaulinan barudak, nurutan atawa niru-niru patung, biasa dilakukeun di buruan imah atawa di lapang, ieu kaulinan téh aya na di Cigoléndang, Malangbong, Kabupatén Garut. Nu biasa ngalakukeun kaulinan ieu nyaéta budak awéwé nu umur na 6-10 taun tur jumlahna 6-14 urang. Dibagi jadi dua kelompok, misalna kelompok A jeung kelompok B. Anggota masing-masing kelompok jumlah na sarua. Salah saurang jadi pamingpin anu dipilih ku anggota kelompokna. Cara milihna nyaéta dikocok. Kelompok nu meunang tuluy asup ka jero opat pétak persegi panjang nu ukuranna 6x3m, sedengkeun nu éléh bagéan jaga di luarna. Pamingpin kelompok anu meunang kocokan atawa undian (A), asup dituturkeun anggota kelompok na nu baris ditukangeunana. Kelompok lawanna (B) dibagi dua, nu kahiji aya dua urang  (B1 jeung B2) sedengkeun nu lianna (B3, B4, jeung B5) siap ngaheureuyan atawa ngagoda A1, A2, A3, A4, jeung A5, éta gé lamun geus lolos ti B1, B2.

Cara maénna nyaéta: A1 kudu bisa ngaliwatan logodoran leungeun B1 jeung B2 nu cingogo. Lamun A1 ngajleng, B1 jeung B2 kudu usaha pikeun noél suku atawa awak A1, lamun beunang hartina A1 kudu balikan deui nganjleng na jeung mundur ka tukangeun A5 pikeun ngadagoan giliran, tapi lamun teu beunang hartina manéhna lolos jeung boga kawasa nangtung di tengah. A1 kudu nangtung jiga patung (arca), nahan godaan B3 jeung nu lian. Lamun seuri atawa oyag saeutik hungkul, A1 kudu balik deui ka tukangeun A5 tuluy diganti ku A2, kitu ogé lamun A2 seuri atawa oyag saeutik kudu diganti ku A3 jeung saterusna. Lamun kelompok A meunang jadi aarcaan kalayan teu kagoda ku kelompok B, hartina kelompok A meunang.

Rujukan 

Kaulinan
Abah Sepuh alias Ajengan Godébag nyaéta Kiai anu ngadegkeun jeung anu mingpin Pasantrén Suryalaya,Pagerageung,Tasikmalaya, guru jeung pamingpin Tariqat Qadariyyah Naqsabandiyyah (TQN). Abah Sepuh boga ngaran asli nyaéta Syéh Abdullah Mubarrok (Cicalung, Tarikolot, 1846-Tasikmalaya,1956). Tikeur leutik diajar ngaji ka bapana sorangan nyaéta, R.Nurapraja (R.Noerapradja), anu gawé salaku UNPAS Kacamatan. Tuluy dikirim pikeun diajar di Pasantrén Sukamiskin, Bandung, jeung di ajar Tariqat ka Syéh Tolhah di Trusmi, Cirebon, jeung Syéh Kholil di Bangkalan. Nalika balik ka kampungna, Abdullah Mubarrok hirup salaku patani. Kakarak dina taun 1890.

Rujukan 

Biografi
Batu Acéh mangrupa ngaran sabangsaning batu paranti ngasah. Béda jeung batu asahan paranti ngasah bedog, péso, jsb., Batu Acéh leuwih lemes jeung wangunna leuwih leutik; kagunaana husus ogé, nyaéta pikeun ngasah péso jeung gunting cukur. lian ti kitu pikeun nguji karat emas.

Rujukan 

Batu
Angklung anu disarengan jeung tarian, dipaénkeun pas keur upacara nadran, ngunjung ka Gunung Jati jeung Sedekah Bumi, jeung kaulan(nazar), ayana téh di desa Bungko anu prenahna di perbatasan Cirebon jeung Indramayu (25 km ti kota Cirebon di basisir Laut Jawa). Nadran nyaéta upacara tradisional masarakat pamayang anu biasana diayakeun unggal taun. Dina kasempetan éta angklung bungko miboga peran anu penting ti awal upacara ti basisir dugi ka tengah  tuluy balik deui ka basisir. Angklung bungko téh aya tilu rupa anu ku sabab kolotna (anu umurna 600 taun) geus teu nadaan deui jadi geus teu kapaké, ngan diunggal pasanggiri kudu aya, tapi waditra nu séjénna miboga tilu rupa tabeuhan, hiji gong gedé, jeung hiji kendang gedé. Tarian anu dipirig di antarana nyaéta tari manji, bontoloyo, ayam alas, jeung bébék ngoyor. Kabéh nu ngibingna lalaki. Maranéhna ngabaris lurus ngagunakeun iket tina batik, kaos oblong bodas, Keris, kaén batik, jeung Sodér. Ibinganna téh luwes jeung statis matak pitenangeun, ari tabeuhanna mah sawaktu-waktu aya sora gumuruh.

Rujukan 

Kasenian Sunda
Cilosari nyaéta mangrupa hiji wahangan anu ngamuara kalaut jawa jeung cilosari ogé mangrupa wahangan anu jadi wawates daerah Jawa Kulon jeung Jawa Tengah di bagean kaler, kusabab éta,t epi kulon ayana di Kabupatén Cirebon, jeung tepi wetan mangrupa daerah Kabupaten Brebes.Bagean hulu wahangan ieu aya di daerah kabupaten Kuningan nu ku masarakat disebut wahangan Cisanggarung.Wahangan ieu ngaliwatan daerah Kabupaten Cirebon bagéan wetan. Di daerah sabudeureun wahangan loba masarakat anu jadi pamayang neangan lauk di wahangan. Di daerah ieu ogé loba carita rahayat anu ngalagena salasahijina nyaéta carita  Sangkuriang.

Rujukan
Abay D. Subarna lahir di Limbangan, Garut, 11  Désémber 1940, nyaéta salah saurang juru lukis, dosén, ahli kaligrafi jeung kasenian Islam. Anjeuna lulus di Departemén Senirupa ITB (1969) anu skripsina Kaligrafi Islam di Indonesia, Abay jadi staf pangajar di Almamaterna. Terus anjeuna meunang kasempetan ngajalankeun program Doktor di Universitas Sorbonne (1976-1983) jeung nulis dibarengan ngeunaan Senirupa  jeung Arsitéktur Islam di Indonésia dina période awal (contribution a I'etude de I'art et de I'architecture de Ia premiere periode d'islamisation en Indonesie). Loba ngalakukeun panalungtikan ilmiah jeung ngébréhkeun makalah dina rupa-rupa seminar di jero jeung di luar nagri, utamana anu  aya patalina jeung kasenian Islam.

Rujukan 

Biografi
Kiai Haji Tubagus Muhammad Falak (1258 H/1842-1392 H/1972) nyaéta nu ngadegkeun Pasantrėn Pagentongan, Dėsa Gunung Batu, Kacamatan Ciomas, Kabupatėn Bogor. Dibabarkeun di Dėsa Sabi, Pandėglang, ku nigaran Bungsu, putra Kiai Tubagus Abbas jeung incu Kiai Tubagus Mu'min Abbas Abdul Hamid. Aranjeunna téh nyaéta ulama kasohor di Banten. Sanggeus réngsé dicangkem dasar-dasar agama Islam ti bapa jeung akina, dina umur 15 taun (1857), Bungsu dikirim pikeun diajar ka Mekkah. Salila 21 taun di Mekkah jeung Madinah, diajar ka ulama-ulama asal Indonésia anu élmu luhurna diaku di Tanah Suci, nyaéta Syékh Nawawi Al-Bantani, Syékh Mansyur Madani, Kiai Abdul Halim Tanara, jeung Kiai Ahmad Baarum, dua ulama asal Abessinia (Ethiopia), Syékh Umar Bejened, asal Mekah. Pangabisa Bungsu di widang élmu-élmu agama kalintang matak pikareueuseun guru-guruna. Dina umur 36 taun, Bungsu bener-bener geus ngawasaan élmu-elmu tafsir Al-Qur'an, Hadits, Fiqih, Saraf, Nahwu (gramatika), Balaghah (susastera), Hikmah, Tashawuf, jsb. Tapi anu leuwih punjul kaparigelanna di widang élmu astronomi (Falak). Ku kituna, gelar "Falaky" (ahli Falak) geus napel ngagantikeun ngaran Bungsu.

Rujukan 

Biografi
Abas Alibasyah  nyaéta miboga garan aslina Alibasyah Natapriyatna. Gumelar a di Purwakarta, 1 Maret 1928, dan pupusna dina yuswa 91 taun di RS Fatmawati, Jakarta tanggal 11 Mei 2016. 
Anjeunna téh salah saurang palukis jeung dosen. Dina mangsa panjajahan Walanda, Abas kantos diajar di HIS, dina mangsa Jepang anjeunna ngalanjutkeun ka Shihangakko (Sakola Guru). Ti dinya Abas téh ngamimitian diajar ngalukis nu diayakeun ku Keimin Bunka Shidósho (Pusat Kebudayaan Rakyat) Bandung nu diaping ku Héndra Gunawan, Barli Sasmitawinata, jeung Kerton Sujana. Abas wawanohan jeung palukis nu kasohor upamana Affandi jeung Héndra nu satuluyna ngadegkeun sanggar Pelukis Rakéyat. Saenggeus réngsé SMA, Abas asup ASRI nu nembé diadegkeun dina taun 1950. Saenggeus réng ti ASRI Abas dipénta ngawulang di dinya. Taun 1965, ASRI dirobah jadi STSRI jeung Abas salaku pupuhuna.

Rujukan 

Biografi
Abdullah bin Nuh (Cianjur, 30 Juni 1905-Bogor, 26 Oktober) nyaéta Ulama, panyair dina basa Arab, dosén, panyiar radio, pangarang buku dina basa Arab, Indonésia, jeung Sunda. Meunang atikan ti bapana, K.H. Radén Nuh nu ngawangun sakola I'Anat at-Talib al-Miskin, ku kituna manéhna bisa ngawasaan basa Arab dina yuswana nu anom kénéh. Salian ti éta manéhna ngatikan basa Walanda jeung Inggris sacara otodidak. Keur yuswana 17 taun (1922) manéhna ngajar di Hadramaut School di Surabaya bari jadi rédaktur minggonan basa Arab Hadramaut. Taun 1926 manéhna indit ka Mesir pikeun diajar di Fakultas Syari'ah Universitas Al-Azhar salila 2 taun. Nalika balik ka lemah cai, manéhna ngajar di Cianjur jeung Bogor. Keur jaman Jepang (1942-1945), manéhna jadi anggota PETA. Sanggeus proklamasi kamerdekaan mingpin BKR nu satuluyna jadi TNI. manéhna kapilih jadi anggota KNIP nu peranna jadi lembaga legislatif di Yogyakarta, bari jadi Pupuhu Séksi Siaran Basa Arab RRI Yogyakarta jeung dosén basa Arab di UI. Sanggeus Walanda ngaku ka kadaulatan RI jeung ibu kota pindah ka Jakarta deui. Abdullah pindah ka Jakarta jadi Pupuhu Séksi Siaran Basa Arab RRI (1950-1964). Tuluy jadi dosén basa Arab FSUI, Jakarta (1964-1967). Taun 1969, manéhna ngawangun Majelis Al-Ghazali jeung Pesantrén Al-Ihya di Bogor, tempat manéhna ngadidik calon-calon ulama. Salaku ulama manéhna dihormatan ku kalangan intéléktual. Abdullah nulis buku dina basa Arab, contona a.l Al'Alam al-Islami (Dunia Islam).

Rujukan 

Biografi
Badingkut nyaéta lamban kaén mozaik dijieun tina bahan jeung warna kaén matukang tokong nu dijaitna di sambung-sambungkeun. Asalna tina guntingan kaén sésa ngaput. Tina kaén badingkut bisa dijieun salasahiji nu guna keur nu nyieunna, saperti simbut, taplak méja, sepré, wadah surat, tutup poci. Di padésaan  badingkut ilaharna dipaké simbut, jeung bahanna téh lain tina guntingan bahan kaén sesa nu anyar kénéh, tapi tina kaén urut baju, atawa nu geus heubeul (lalamakan), jst.

Rujukan 

Pakéan
Abdul Latif Muhtar nyaéta salah saurang
Kiayi Haji Abdul Latif Muhtar (Garut,7 Januari 1931- Jakarta, 12 Okotober 1997) . Dosén ulama, pupuhu Persatuan Islam (persis), anggota DPR-MPR-RI. Ti leuleutik anjeunna diajar dilingkungan atikan Persis mimiti ti Ibtidaiyyah,Tsanawiyah nepi ka Muallimin. Sanggeus anjeunna jadi pupuhu, teu kungsi lila nuluykeun sakola hukum jeung pangaweruh masarakat di Jakarta. Hanjakal sakolana teu di tuluykeun ku sabab taun 1957 indit ka Mesir pikeun diajar di Universitas Darul - Ulum jeung ka Ma'had di Rasah Islamiyah Kairo. Balik deui lemah cai, anjeunna jadi dosen agama Islam di ITB (1974-1974). Latief ka pilih jadi anggota DPR-RI ti partai PPP.

Rujukan 

Biografi
Sileungleum atawa nyileungleum nyaéta nyimbutan endog dina sayang sangkan haneut, nu ngajadikeun endog bisa megar. Dina prakna endog-endog téh didekeman/disimbutan ku bulu nu aya dina awak indungna,  kabiasaan ieu ilaharna dilakukeun ku indung hayam, manuk, jeung rupa-rupa unggas. Hayam bisa nyilenungleuman sapuluh endog nepika megar, lilana kurang leuwih duapuluh poé.
Nyileungleum téh hiji prosés ngajaga kalumangsungan hirup katurunan, utamana ngajaga sangkan endog megar jadi anak. Sanajan kitu aya sababaraha sato nu ngendog tapi henteu nyileungleuman endogna kawas unggas, sebut waé cakcak, buaya, kuya, aya ogé meri (unggas) jeung sajabana.
 
Utamana dina unggas hususna hayam, mangsa endog nu disileungleuman megar téh henteu rampak babarengan tapi hiji-hiji.
Salila endogna tacan megar kabéh, éta indung hayam henteu ingkah tina panyileungleuman kitu deui anak-anak na nu geus megar pangheulana caricing nyumput handapeun jangjang indungna.

Waktu nyileungleum
Sababaraha unggas mibanda waktu nu béda-béda mangsa nyileungleuman endogna nepika megar
 Manuk kenari 14 poé
 Manuk Murai 12-14 poé

Dicutat tina

Tutumbu kaluar

  Komodo nyileungleum
  Soang nyileungleum
  megarkeun hayam kampung
  Endog disileungleuman

Sato ingon
Sistim baranahan