Pikeun artikel kota nu ngaranna sarua, tempo Kota Tasikmalaya.

Kabupatén Tasikmalaya (aksara Sunda: ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮒᮞᮤᮊ᮪ᮙᮜᮚ) mangrupa kabupatén di Propinsi Jawa Kulon, Indonésia. Ibukotana Singaparna, kira-kira 380 km beulah kidul wétan Jakarta. Kabupatén ieu wawatesan jeung Kabupatén Majalengka di beulah kalér, Kabupatén Ciamis, Kabupaten Pangandaran jeung Kota Tasikmalaya di beulah wétan, Samudra Hindia di beulah kidul sarta Kabupatén Garut di beulah kulon

 Visi jeung Misi 

 Visi 
Visi anu rék dihontal dina mangsa 2021-2026, dijéntrékeun kana Visi Kabupatén Tasikmalaya, nyaéta:

"Kalayan Sumanget Gotong Royong, Ngajadikeun Kabupatén Tasikmalaya Anu Religius/Islami, Ngabogaan Daya Saing Jeung Raharja"

Nilik kana poténsi, kaayaan, masalah, tantangan jeung kasempetan anu aya di Kabupatén Tasikmalaya, visi pangwangunan daérah dina RPJMD Kabupatén Tasikmalaya Taun 2021-2026 téh mangrupa élaborasi tina visi Bupati jeung Wakil Bupati anu kapilih minangka hasil Pilkada 9 Désémber 2020. Visi éta ngagambarkeun arah pangwangunan atawa kaayaan anu dipikahayang dina mangsa nu bakal datang dina jangka waktu 5 (lima) taun kahareup. 

 Misi 
Nilik kana visi jeung parobahan paradigma tur kaayaan anu baris disanghareupan ka hareupna, dina usaha ngawujudkeun visi pangwangunan Kabupatén Tasikmalaya Taun 2021-2026, misi pangwangunan nyaéta:

 Ngaronjatkeun kualitas SDM anu kompetitif, sarta boga kapribadian jeung ahlak anu hade;
 Nyiptakeun pamaréntahan anu ngalayanan, bersih jeung profésional;
 Ngawujudkeun karaharjaan masarakat ngaliwatan penguatan désa minangka puseur pertumbuhan ékonomi kerakyatan dumasar kana tatanén jeung pariwisata; Jeung
 Nyiptakeun iklim investasi anu kondusif dina usaha ngadorong pangwangunan usaha jeung dina nyiptakeun tempat gawé ngaliwatan pangwangunan kerjasama skala lokal, nasional, regional jeung global.

Pamaréntahan

Kabupatén Tasikmalaya kawengku ku 39 kacamatan, nu dibagi deui kana sajumlah désa jeung kalurahan. Kota Tasikmalaya, baheulana mangrupa bagéan ti wilayah Kabupatén Tasikmalaya, nu kiwari geus ngajadi kota otonom ti ngawitan 21 Juni 2001. Ti harita, sacara bertahap puseur pamaréntahan kabupatén ieu dipindahkeun ka Kacamatan Singaparna. Kacamatan di Kabupatén Tasikmalaya ngawengku:

 Cipatujah
 Karangnunggal
 Cikalong
 Pancatengah
 Cikatomas
 Cibalong
 Parungponténg
 Bantarkalong
 Bojongasih
 Culaméga
 Bojonggambir
 Sodonghilir
 Taraju
 Salawu
 Puspahiang
 Tanjungjaya
 Sukaraja
 Salopa
 Jatiwaras
 Cinéam
 Karangjaya
 Manonjaya
 Gunungtanjung
 Singaparna
 Sukaramé
 Mangunréja
 Cigalontang
 Leuwisari
 Sariwangi
 Padakembang
 Sukaratu
 Sukahening
 Cisayong
 Rajapolah
 Jamanis
 Ciawi
 Kadipatén
 Pagerageung
 Sukaresik
Kacamatan paling leutik di Kabupatén Tasikmalaya nyaéta Kacamatan Sukaresik  anu miboga léga 17,8 km2 Sedengkeun kacamatan paling lega nyaéta Kacamatan Cipatujah anu miboga lega 246,67 km2. Lamun kacamatan panghandapna nyaéta Kacamatan Cikalaong anu luhurna 125 metér di luhureun cai laut. Sedengkeun kacamatan anu pangluhurna nyaéta Kacamatan Taraju anu luhurna 880 meter di luhureun cai laut.

Di handap ieu daptar kacamatan lengkep jeung jumlah desana:

 Daptar Bupati 
Di handap ieu daptar Bupati Tasikmalaya ti taun 1807 nepika ayeuna.

 Aparatur Sipil Nagara (ASN) 
Jumlah pagawé Aparatur Sipil Nagara anu ngabantuan bupati jeung wakil bupati Tasikmalaya taun aya 12.146 urang anu kabagi kana pagawé lalaki 5.745 urang jeung pagawé awéwé aya 6.401 urang. Tina jumlah éta, pangloban lulusan sarjana/pascasarjana anu jumlahna 9.618 urang. Lamun ditempo tina pangkat/golongan, Pagawé Nagara Sipil (PNS) Kabupatén Tasikmalaya anu golongan I aya 53 urang, golongan II aya 1.010 urang, golongan III aya 5.103 urang jeung golongan IV aya 5.980 urang.

 Satuan Kerja Perangkat Daérah (SKPD) Kabupatén Tasikmalaya 
Di handap ieu daptar Satuan Kerja Perangkat Daérah (SKPD) Kabupatén Tasikmalaya reujeung alamatna:

 Déwan Perwakilan Rahayat Daérah (DPRD) 
Jumlah wakil rahayat di DPRD Kabupatén Tasikmalaya periodé 2019-2024 aya 50 urang anu diwengku ku 42 urang lalaki jeung 8 urang awéwé.

 Sajarah 

Ngaran Kabupatén Tasikmalaya dimimitian ku ayana Kabupatén Sukapura. Ngaran Tasikmalaya mimiti katembong di taun 1820 sabot aya distrik Tasjikmalaija op Tjitjariang anu saterusna kaasup wilayah Kabupaten Sukapura. . Tisaprak taun 1913 di jaman pamaréntahan bupati R.A.A. Wiratanuningrat putra ti bupati saacanna nyaéta Raden Adipati Wiraadegdaha, Kabupaten Sukapura diganti ngaranna jadi Kabupaten Tasikmalaya. Sukapura aya nu ngartikeun jejerna karaton tina kecap "suka" hartina tihang/asal, sedengkeun "pura" hartina karaton atawa istana. Lamun kecap "Tasikmalaya" aya nu ngahartikeun keusik anu ngalayah. Aya ogé nu ngahartikeun Tasikmalaya tina kecap "tasik" hartina talaga/situ/cai jeung "malaya" hartina jajaran gunung-gunung, kukituna tasikmalaya dihartikeun daérah anu loba gunung siga cai. 

 Perékonomian 
Total pendapatan Kabupatén Tasikmalaya taun 2021 nyaéta Rp3,592 triliun anu diwangun ku pangasilan asli daerah, dana perimbangan jeung pangasilan séjén anu sah. Réalisasi pangasilan asli daérah Kabupatén Tasikmalaya taun 2021 nepi kana Rp305,581 miliar anu diwangun ku pajeg daérah, rétribusi daérah, hasil pausahaan milik daérah jeung pangasilan asli daérah séjénna. Lamun dana perimbangan ti pamaréntah pusat nepi kana gedéna Rp2,001 triliun, sedengkeun pangasilan lain anu sah gedéna Rp1,1934 triliun anu asalna tina hibah, dana darurat, dana bagi hasil pajeg ti propinsi, dana otonomi, bantuan keduitan jeung dana séjénna.

Lamun ditempo tina belah balanja daérah taun 2021, Kabupatén Tasikmalaya nganggarkeun balanja langsung jeung balanja henteu langsung. Anggaran balanja teu langsung jang pagawé gedéna Rp2,251 triliun, balanja hibah Rp170,518 miliar, sésana balanja bantuan sosial, balanja bagi hasil jeung balanja bantuan kaduitan tur balanja anu teu kasangka. Balanja langsung ngan dipaké kana dua lawang, nyaéta balanja barang jeung jasa Rp725,309 miliar jeung balanja modal Rp594,952 miliar. 

PDRB atawa Pendapatan Daerah Regional Bruto di Kabupatén Tasikmalaya taun 2021 nurutkeun kana lapangan usaha dasar harga anu berlaku nyaéta Rp39.285.640, sedengkeun PDRB anu dasarna harga konstan nepi kana angka Rp25.179.480. Laju kanaékan PDRB harga konstan taun 2021 nyaéta 3,43%. Laju kanaékan PDRB harga konstran taun 2021 paling gedé dirojong ku séktor di widang anu ngayakeun listrik jeung gas jeung real estate. 

 Kamiskinan 
Taun 2021, di Kabupatén Tasikmalaya aya 159,9 rébu jalma miskin kalawan garis kamiskinanna Rp311.848. Hal ieu nembongkeun panurunan anu gedéna 195,61 rébu jalma dibandingkeun taun seméméhna.  

 Tatanén 

Pamakéan lahan di Kabupatén Tasikmalaya lolobana dipaké ku kebon campur (131.579,89 hektar), leuweung (46.024,32 hektar), permukiman (21.006,11 hektar), sésana dipaké lahan  sawah, walungan, émpang, balukar, jalan, basisir, jeung situ.

Legana lahan sawah di Kabupatén Tasikmalaya kurang leuwih 43.766 hektar anu lolobana kaasup sawah irigasi teknis (29.323 hektar). Lobana produksi paré tina sawah jeung huma taun 2021 nyaéta 819.450 ton tina lahan 119.933 hektar. Sedengkeun hasil tatanén palawija hususna jagong nepi kana 35.699 ton kalawan lahan anu legana 5.229 hektar. Pepelakan cabé oge ngahasilkeun 180.751 ton, disusul ku pepelakan nu utama saperti buncis, tomat, buah cau, manggu, buah kalapa jeung kopi.

Piaraan sato/ingon-ingon di Kabupatén Tasikmalaya lolobana tina sapi potong jeung domba. Anu séjénna nyaéta hayam pedaging jeung hayam kampung. Sedengkeun ingon-ingon lauk anu loba dihasilkeun nyaéta lauk emas, nila, nilem jeung guramé.

Kacamatan anu paling loba ngahasilkeun paré sawah nyaéta kacamatan Karangnunggal anu lobana 45.584 ton. Sedengkeun kacamatan anu loba ngahasilkeun cabé nyaéta Kacamatan Taraju anu lobana 3.096 ton. Kacamatan Salawu jadi kacamatan anu panglobana ngasilkeun kapol nyaa 2.066.031 ton, sedengkeun Kacamatan Bojonggambir jadi kacamatan anu panglobana ngahasilkeun jahe (553.200 ton).

 Industri Leutik 
Jenis industri leutik anu loba di Kabupatén Tasikmalaya mangrupa: 

 industri barang kulit (33 usaha)
 industri pangolahan kertas (73 usaha)
 industri kimia farmasi (87 usaha)
 industri pangolahan karét (12 usaha)
 industri peralatan (159 usaha)
 industri bako (10 usaha)
 industri batik (2 usaha). 

 Perdagangan 
Data taun 2021 nyebutkeun yén aya 120 mini market atawa swalayan leutik, 57 pasar, 31 pasar semi modern jeung 25 pasar wangunan permanen anu ngadukung séktor perdagangan di Kabupatén Tasikmalaya.

 Kawasan Strategis Nasional (KSN) jeung Kawasan Strategis Kabupatén (KSK) 
Kawasan Strategis Nasional (KSN) nyaéta kawasan anu diutamakeun sabab boga pangaruh nu penting pisan di lingkup propinsi, ditempo tina aspék pertahanan jeung kaamanan geostrategis nasional, basis militer jeung wilayah kadaulatan pulo pangluarna. KSN anu aya di Kabupatén Tasikmalaya aya di Pulo Nusa Manuk di Kacamatan Cikalong. 

Lamun Kawasan Strategis Kabupatén (KSK) Tasikmalaya diantarana:

Géografi

Sabagéan gedé wilayah Kabupatén Tasikmalaya mangrupa daérah pagunungan, kalayan puncakna Gunung Galunggung jung Gunung Talagabodas. Tasikmalaya mibanda iklim tropis kalayan suhu rata-rata di dataran handap 20°-34 °C jeung dataran luhur 18°-22 °C. Curah hujan rata-rata 2.072 mm/taun. Kabupatén Tasikmalaya mangrupakeun bagéan ti wilayah Propinsi Jawa Kulon anu aya  di antara 7°02' 29" - 7°49' 08" Lintang Kidul sarta 107°54' 10" - 108°25' 52" Bujur W.tan. Samentara éta, total wewengkon Kabupatén Tasikmalaya nyaéta 2.708,82 km², kalawan panjang garis basisir kira-kira 54,5 km jeung fishing ground 306 km². Wewengkon Kabupatén Tasikmalaya miboga kaluhuran antara 0 – 2.500 méter di luhur permukaan laut (dpl). Sacara umum, éta wewengkon bisa dibédakeun dumasar kana luhurna, nya éta: beulah kalér mangrupa wewengkon dataran luhur jeung beulah kidul mangrupa wewengkon dataran handap anu luhurna antara 0 – 100 méter dpl.

 Wewengkon Werit Musibah 

Nurutkeun kana kaayaan geografis Kabupatén Tasikmalaya, wewengkon anu werit keuna musibah aya sababaraha wilayah. Badan Nasional Panaggulangan Bencana (BNPB) geus nyiuen kajian supaya nganyahokeun poténsi musibah nu bakal tumiba di Tasikmalaya, di antarana:

 Caah
 Caah déngdéng
 Cuaca ekstrim
 Lambak ekstrim jeung abrasi
 Lini
 Kahuruan di leuweung jeung lahan
 Usum Kagaringan
 Gunung bitu
 Urug
 Tsunami

Poténsi musibah tsunami di Kabupatén Tasikmalaya diperkirakeun aya di Kacamatan Cikalong, Cipatujah jeung Karangnunggal anu kaasup kelas "luhur" kalawan lega wilayah bahayana 694,73 hektar.

 Démograpi 
Numutkeun kana hasil Proyéksi Sénsus jalma nu nyicingan Kabupatén Tasikmalaya taun 2020 aya lobana 1.883.733 jalma anu kabagi kana 955.175 lalaki jeung 928.558 awéwé. Hasil ieu nunjukkeun yén aya kanaékan gedéna 0,29 persén dibandingkeun taun saméméhna. Lamun numutkeun kana data Dinas Kependudukan jeung Catatan Sipil Kabupaten Tasikmalaya, lobana penduduk taun 2021 di Kabupatén Tasikmalaya aya 1.796.496 jalma anu kabagi kana 913.795 lalaki jeung 882.701 awéwé.   

Kapadetan jalma nu nyicingan Kabupatén Tasikmalaya taun 2020 nyaéta nincak 689 jalma/km2. Kacamatan anu paling padet nyaéta Kacamatan Singaparna anu gedéna 2.907 jalma/km2 jeung nu pang leutikna kapadetan aya di Kacamatan Pancatengah nyaéta 245 jalma/km2.

 Hidrologi 
Kondisi hidrologi di wewengkong Kabupatén Tasikmalaya digambarkeun dina kayaaan:

 Walungan 
Aya 6 daérah di Kabupatén Tasikmalaya anudiliwatan ku walungan gedé nyaéta:

 Walungan Cilangla
 Walungan Cimedang
 Walungan Cisanggiri
 Walungan Cipatujah
 Walungan Citanduy
 Walungan Ciwulan. 

 Cinyusu 
Cinyusu loba di daérah Kacamatan Leuwisari, Sariwangi, Parungponteng, Puspahiang, Sodonghilir, Pancatengah, Cikalong, Cipatujah, Bantarkalong, Cisayong, Sukahening, Sukaresik dan Pagerageung. Cinyusu ieu digunakeun ku masyarakat pikeun cai nginum.

 Situ 
Aya sababaraha hiji situ nu aya di Kabupatén Tasikmalaya nyaéta:

 Klimatologi 

Kabupatén Tasikmalaya miboga iklim tropis kalawan rata-rata temperatur 34 darajat celsius sarta kabeueusan 50% di dataran handap. Lamun di dataran luhur, rata-rata temperatur kurang leuwih 18-22 darajat Celsius sarta kabeueusan antara 61%-73%. Curah hujan paling luhur lumangsung di bulan Nopember. Usum ngijih lumangsung antara bulan Oktober, sedengkeun usum halodo lumangsung antara bulan Juni-September. Curah hujan panghandapna antara 2.500-3.000 mm/taun lumangsung di Kacamatan Sukaraja, Cibalong, Salopa, Pagerageung, Ciawi, dan Jamanis. Sedengkeun curah hujan pangluhurna lumangsung di Kacamatan Taraju, Salawu, Cigalontang, Leuwisari, dan Cisayong kalawan curah hujan 4.000 mm/taun.

 Transportasi Jeung Komunikasi 

Kantor pos di Kabupatén Tasikmalaya aya 35 kantor. Lobana tutumpakan darat aya 300.014 kendaraan di taun 2021 anu kabagi jadi 281.055 roda dua jeung 18.959 roda opat. Panjang jalan anu alus di Kabupatén Tasikmalaya aya 686.253 km, jalan kondisi sedeng aya 199.897 km, jalan ruksak sedeng aya 151.445 km, jeung jalan anu ruksak pisan aya 265.714 km. 

Angkutan barang panglobana di Kabupatén Tasikmalaya nyaéta treuk barang umum 1.035 unit, mobil box 285 unit, mobil peti kemas 11 unit, jeung mobil tangki 7 unit. 

Panjang jalan anu jadi wewengkon kakuasaan pamaréntah Kabupaten Tasikmalaya di taun 2021 aya 656,64 km, jalan propinsi aya 442,92 km jeung jalan nagara aya 203,77 km. Jalan di Kabupatén Tasikmalaya taun 2021 lolobana geus diaspal (1.225,851 km). Sésana jalan karikil, taneuh jeung jalan anu séjénna.

Kabupatén Tasikmalaya ogé diliwatan ku jalur kareta api. Sababaraha hiji stasiun nyaéta:

 Stasiun Ciawi
 Stasiun Manonjaya
 Stasiun Rajapolah

Aya sasak karéta anu ngahubungkeun antara wilayah Tasikmalaya jeung Kabupaten Ciamis nyaéta Sasak Cirahong atawa disebut ogé sasak Citanduy hiji. Sasak Cirahong diwangun 19 Agustus 1983 ku pangusaha karéta nagara Hindia Walanda Staatssporwegen (SS). Tihang beusi ieu sasak dibawa langsung ti Eropa ngaliwatan Tanjung Priuk. Panjang sasak Cirahong nyaéta 202 méter aya dihandapeun pangawasan PT Karéta Api Indonésia Daérah Operasional II Bandung. Salian bisa diliwatan karéta, sasak Cirahong ogé bisa diliwatan ku motor, mobil jeung sapedah.

 Katenagakerjaan 
Luyu kana hasil survéi Angkatan Kerja Nasional di bulan Agustus 2020, tingkat partisipasi angkatan gawé di Kabupatén Tasikmalaya nyaéta 6,83 persén. Sedengkeun jumlah penduduk anu gawé nurutkeun kana tingkat atikan anu ditamatkeun di tahun 2020 aya 484.281 urang. 

Pendidikan
Luyu jeung hasil survéi sosial ekonomi nasional taun 2021, perséntasé barudak anu umur sakola (7-24 taun) lalaki anu masih sakola di tingkat SD aya 36,61 persén, sedengkeun awéwé aya 35,19 persén. Budak anu geus teu sakola lalaki aya 26,47 persén jeung awéwé aya 28,86 persén.

Jumlah sakola anu aya di Kabupatén Tasikmalaya ti mulai SD nepika SMK taun 2021 nyaéta:

 SD/sadarajat aya 1.087 sakola
 SMP/sadarajat aya 258 sakola
 SMA/sadarajat 68 sakola
 SMK/sadarajat 139 sakola

Di handap ieu daptar jumlah sakola ti mimiti Taman Kanak-Kanak nepika Sakola Menengah di Kabupatén Tasikmalaya numutkeun kana data Kementerian Pangatikan jeung Kabudayaan seméster 2022/2023:

 Sakola Dasar (SD) 
Di handap ieu daptar Sakola Dasar (SD) di Kabupatén Tasikmalaya:

 Sakola Luar Biasa (SLB) 
Di handap ieu daptar Sakola Luar Biasa di Kabupatén Tasikmalaya:

 Sakola Menengah Pertama (SMP) 
Di handap ieu daptar Sakola Menengah Pertama (SMP) jeung Madrasah Tsanawiyah (MTs) di Kabupatén Tasikmalaya:

 Sakolah Menengah Atas (SMA) 
Di handap ieu daptar Sakola Menengah Atas (SMA) di Kabupatén Tasikmalaya:

 Paguron Luhur 
Kabupatén Tasikmalaya miboga sajumlah paguron luhur, di antarana Universitas Siliwangi (Unsil), Institut Agama Islam Cipasung (IAIC) Singaparna jeung Institut Agama Islam Latifah Mubarokiyah (IAILM) Suryalaya. Sajaba ti éta, Tasikmalaya kasohor miboga sajumlah pondok pasantren nu sumebar ampir di sakuliah wilayah kabupatén. Salian ti éta ieu sasabaraha paguron luhur anu lainna:

 Politéknik Triguna Tasikmalaya
 Univeristas Bina Sarana Informatika Kampus Tasikmalaya (UBSI Tasikmalaya)
 Universitas Bhakti Kencana Tasikmalaya
 Sekolah Tinggi Ilmu Sosial dan Politik Tasikmalaya
 STIKes Réspati Tasikmalaya
 Universitas Muhammadiyah Tasikmalaya
 Universitas Cipasung Tasikmalaya
 Sekolah Tinggi Téknologi Cipasung
 Politénik LP3I Kampus Tasikmalaya
 STMIK DCI
 Universitas Perjuangan Tasikmalaya
 Universitas Mayasari Bakti
 Politéknik Kesehatan Kementrian Keséhatan Tasikmalaya
 Institut Agama Islam Tasikmalaya
 Sekolah Tinggi Hukum Galunggung Tasikmalaya
 STIT Al-Hidayah Tasikmalaya

 Kaséhatan 
Data taun 2021, fasilitas kaséhatan di Kabupatén Tasikmalaya dirojong ku hiji rumah sakit, 40 puskésmas, 167 puskésmas pembantu, 54 poliklinik, 2.394 posyandu jeung 82 apoték. Tanaga kaséhatan anu kadata nyaéta:

 Doktér 99 urang
 Perawat 762 urang
 Bidan 991 urang
 Ahli farmasi 103 urang
 Ahli gizi 56 urang

Di handap ieu daptar puskésmas anu aya di Kabupatén Tasikmalaya:

Pariwisata jeung Karajinan
Pariwisata di Kabupatén Tasikmalaya digenjot ku sababaraha hiji tempat wisata anu lolobana turis lokal. Jumlah turis anu plesiran ka tempat wisata di Kabupatén Tasikmalaya taun 2021 aya 590.906 urang. Data taun 2021 nyebutkeun yén turis panglobana ngadatangan tempat wisata Waterpark Ampera, disusul KPH Perhutani, Cipanas Galunggung, jeung Pamijahan. 

Jumlah warung dahar ogé ningkat tina 153 jadi 170 di taun 2020-2021. Jumlah hotél anu kadata di Kabupatén Tasikmalaya aya 22 hotél kalawan 413 kamar jeung 680 tempat saré. Daérah anu panglobana aya hotél nyaéta Cipatujah miboga 14 hotél tina total 22 hotél di Kabupatén Tasikmalaya. Anu loba di wewengkon Tasikmalaya pagunungan, puncakna Gunung Galunggung jeung Gunung Talagabodas. Tasikmalaya miboga iklim tropis kalayan suhu rata-rata di dataran handap 20° - 34° C jeung di dataran luhur 18° - 22° C. Masarakat Tasikmalaya umumna ngandelkeun séktor pertanian, peternakan jeung perikanan, kitu deui séktor pertambangan, saperti keusik Galunggung anu kualitasna cukup alus pikeun bahan wangunan, industri jeung padagangan. Industri pariwisata di dieu ngembang pesat kitu ogé widang karajinan. Tasikmalaya, katelah dasar ékonomi rahayat jeung usaha leutik jeung sedeng saperti karajinan tina awi, batik jeung payung kertas. Tapi, hanjakal pisan, bareng jeung kawijakan inpestasi masip taun 1990-an, poténsi ékonomi masarakat di wewengkon ieu condong jadi turun, malah teu diperhitungkeun. Poténsi anu tacan pinuh dikembangkeun di Tasik nyaéta industri sulaman anu geus aya di sakuliah dunya, tapi kiwari pamaréntah Kabupatén Tasikmalaya mimiti nyieun balai paméran sulaman para pengrajin Tasik anu aya di Kawalu. 

 Kampung Naga 

Kampung Naga perenahna di Désa Neglasari, Kacamatan Salawu, Kabupatén Tasikmalaya, Propinsi Jawa Kulon. Di Kampung Naga masarakatna masih kénéh kuat nyekel adat-istiadat anu diwariskeun ti karuhun, nyaéta adat-istiadat Sunda. Ngaran Kampung Naga sorangan dibéré alatan désa maranéhanana perenahna di sisi walungan, dina basa Sunda Nagawir atawa sisi gawir. Masarakat kampung Naga sorangan nyebut sajarah kampungna istilah "Obor Pareum". Pareum atawa geus paeh, poek. Jeung obor atawa lampu, ku kituna bisa ditarjamahkeuh paehna kacaangan. Ieu patali jeung sajarah Kampung Naga sorangan. Maranéhna teu apal asal muasal kampung . Henteu aya sajarah anu jelas, iraha jeung saha bae pangadegna jeung naon anu aya di tukangeun nyieun ieu kampung kalayan budaya anu masih kuat.

Kampung Naga nembongkeun ka balaréa yén maranéhna masih ngajaga kaarifan lokal jeung budaya karuhun anu geus ngamalir ti baheula. Masarakat Kampung Naga dianggap salah sahiji karuhun Sunda asli. Nurutkeun kapercayaan masarakat Kampung Naga, ngalaksanakeun tradisi warisan ti karuhun hartina ngajénan karuhun. Sagala hal anu henteu asalna tina ajaran karuhun Kampung Naga, sarta naon-naon anu henteu diamalkeun ku karuhunna dianggapna euweuh. Upama hal-hal ieu dilakukeun ku masarakat Kampung Naga, hartina ngalanggar adat, teu ngahormat ka karuhun, pasti bakal nimbulkeun musibah atawa mamala ka saha bae anu upamana ngalakukeun atawa ngalanggar hal anu euweuh ti karuhun.

 Gunung Galunggung 

Ngaran Gunung Galunggung mangrupakeun salah sahiji gunung anu aktip di Jawa Kulon. Lokasina di Kabupatén Tasikmalaya, Gunung Galunggung miboga jangkungna 2.168 méter di luhur permukaan laut. Gunung Galunggung ayeuna jadi salah sahiji tujuan wisata anu panglobana didatangan. Kaéndahan alamna mampuh ngahipnotis panon saha waé nu datang ka ieu wewengkon Gunung Galunggung.

Naek ka Gunung Galunggung kasebut babari, sabab keur balarea anu masih pemula. Kusabab tos aya jalur trekking keur nepi ka daérah puncak, dimana aya kawah anu biasana tujuan utama. Pangurus Gunung Galunggung, geus nyadiakeun dua jalur trekking pikeun nepi ka puncak, nyaéta ku cara naék tangga anu dicét bulao sarta ogé tangga anu dicét konéng. Lamun ngarasa capé, aya sababaraha tempat anu disadiakeun pikeun reureuhan pondok sapanjang jalur naek ka gunung. Perasaan capé, nyeri jeung haus bakal kabayar sabot anjog ka puncak Gunung Galunggung. Cara anu paling pikabungaheun pikeun ngarasakeun kaéndahan Gunung Galunggung nyaéta ku cara ngalakukeun kagiatan kemping, di tempat-tempat anu geus aya. Ngarasakeun hawa gunung anu tiis kalayan pamandangan alam anu endah, mangrupakeun pangalaman anu mustahil dipohokeun. Teu perlu répot-répot mawa tnda, sabab di dieu aya tempat nyewa ténda kumplit jeung alat-alat nu diperlukeun. Éta leuwih alus upama balaréa reserpasi saméméhna.

 Basisir Cipatujah 

Ngaran Cipatujah asalna tina ngaran walungan Cipatujah. Sedengkeun kecap Cipatujah sorangan mangrupa basa Sunda anu hartina buhun “patujah-tujah” silih tawuran.  Dua walungan ngahiji dimana aliran cai ngahiji ka laut Basisir Kidul. Ngaran ieu walungan nyaéta walungan Cipatujah anu kiwari jadi wates désa di beulah kulon jeung walungan Cipanyérang anu ngabagi wewengkon Désa Ciandum. Obyék wisata pantai Cipatujah Selatan miboga legana kurang leuwih 115 héktar. Jarakna kurang leuwih 74 km ti puseur kota Tasikmalaya. Basisir Selatan Tasikmalaya ngabogaan potensi wisata anu sumebar sapanjang basisir Cipatujah nepi ka Cikalong. Salian atraksi ieu, aya kénéh objék jeung atraksi lianna. Sapanjang basisir aya loba walungan anu cukup badag sangkan pamandangan alam sabudeureunana asri tur berpotensi pikeun dipak jadi obyek wisata. Lokasina cukup strategis minangka salah sahiji tempat wisata anu bisa dipanggihan nalika ngaliwatan jalur Telaga Kidul, sagigireun Basisir Pamayangsari, Basisir Sindangkerta jeung Karangtwulan anu teu kurang éndahna. Basisir Cipatujah jarakna ngan kira-kira 97 Km ti Basisir Pangandaran ngaliwatan jalan anu cukup mulus nyisir basisir kidul, kalayan koordinat anu bisa dijadikeun input dina GPS, nyaéta: S: 07? 34.778 'jeung E 108? 06430'

 Basisir Sindangkerta 
Basisir Sindangkerta aya di Désa Sindangkerta, Kacamatan Cipapuh, Kabupatén Tasikmalaya, Jawa Kulon. Waktu liburan di lokasi basisir Tasikmalaya ieu, aksés ka lokasi ayeuna enggeus ngadukung pisan dibandingkeun taun-taun saméméhna. Jalan-jalan eunggeus diropéa pisan, ngajadikeun aksés ka lokasi jadi babari. Lokasi pantai anu aya di wewengkon kidul Tasikmalaya, butuh waktu kira-kira 2-3 jam ti puseur Kota Tasikmalaya lamun perjalanan lancar. Bisa langsung ka Kacamatan Cipapuh, tuluy ka Désa Sindangkerja. Salah sahiji kagiatan utama di Basisir Sindangkerta nyaéta ngojay. Wistawan ogé bisa ulin dina cai, ulin di pasir, nyokot gambar ngalawan pantai salaku latarna, atawa nyokot sapanjang basisir. Nalika cai laut geus surut, wiasatawan bisa leumpang nepi ka wewengkon batu anu datar tur lega. ieu wewengkon karang ogé bisa dijadikeun tempat pamancingan.

 Basisir Karang Tawulan 
Sacara administratif alamat/lokasi Pantai Karang Tawulan aya di Désa Cimanuk, Kacamatan Cikalong, Tasikmalaya. Lokasina padeukeut jeung wewengkon Ciamis-Pangandaran. Lokasi karang Tawulan sorangan sabenerna cukup stratégis sarta babari aksésna. Ayeuna jalan di jalur kidul Jawa Kulon geus alus sangkan wisatawan ti kota séjen saperti Bandung, Jakarta, jeung sajabana bakal gampang nepi ka ieu tempat. Daya tarik pantai ieu dina wangun gawir anu rada nonjol ka tengah laut, kalayan pasir basisir anu éndah sarta rada disumputkeun di handap kénca jeung katuhu gawir. Pasilitas di Pantai Karang Tawulan lumayan lengkep. Aya jamban di daérah utama, masjid leutik jeung tempat parkir anu lumayan gede. Masih saeutik pisan wadah sampah umum. Sajaba ti éta, aya pos nempoan sarta sababaraha gazebo atawa saung paranti ngiuhan wisatawan. Hanjakal, acan aya akomodasi di ieu basisir. Sanajan kitu, aya sababaraha panginepan leutik sa sagala jalan kidul tapi jauh ti lokasi. Réstoran anu sayogi di dieu Nyayogikeun nawarkeun rupa-rupa kadaharan ti laut anu seger. Daya tarik utama Pantai Karang Tawulan nyaéta kabentukna gawir anu nyorot rada ka laut kalayan pasir pantai anu éndah. Batu-batu di tengah laut ngajadikeun ieu pantai dipikareueus ku wisatawan. Basisir ieu dipikawanoh ku angin kuat na. Loba tamu nu ulin nepi ka gawir-gawir nu nyusup ka tengah laut. Biasana dipaké pikeun tempat mancing. Sajauh anu katingali, di Basisir Karang Tawulan anu katémbong aya sajumlah karang anu jangkung katarajang ombak laut basisir Kidul.

Basisir Karang Tawulan ombakna luhur. Jadi basisir ieu teu cocog pikeun kagiatan ngojay. Di obyék wisata pantai ieu aya hiji pulo leutik nu disebut Nusa Manuk. Lamun nganjang ka dieu dina soré wisatwan bisa ninggali sakumna ti kumpulan manuk camar mulang ka Nusa Manuk. Nalika isuk-isuk, wisatawan bisa ningali cai laut surut ninggalkeun batu. Bari leumpang ngarasakeun hawa isuk dina batu, wisatawan ogé bisa ningali sababaraha sato laut warni warna leutik diantara batu. Beurang wisatawan bisa ngagolér santai di pondok anu sayogi atawa bisa ogé mancing lobster. Aya loba lobster di basisir ieu. Kaunikan Basisir Karang Tawulan nyaéta wisatawan bisa manggihan kebon jukut jeung saung anu nyinghareup langsung ka laut. Ti dieu wisatawan disuguhkeun ku pintonan éndah basisir ogé atmosipir anu éndah. Ieu patali jeung tatangkalan anu ngurilingan wewengkon basisir sarta masih saeutik pisan padagang nu ngajual barang maranéhanana. Jadi pantai ieu sampurna pikeun anjeun anu hoyong bersantai tina hiruk-pikuk kahirupan di kota. 

 Makam Syekh Abdul Muhyi, Pamijahan 
Pamijahan anu perenahna di Kabupatén Tasikmalaya, Jawa Kulon beulah kidul, mindeng didatangan ku rombongan jamaah ti sagala rupa daérah. Utamana dina bulan Rajab. Pamijahan mangrupa obyek wisata religi anu aya di Désa Pamijahan Kacamatan Bantarkalong Kabupatén Tasikmalaya. Legana anu jadi obyek wisata téh kurang leuwih 25 héktar. Sacara umum, wisatawan anu ngahaja ka lokasi ieu miboga niat husus, nyaéta zarah, ku kituna obyek wisata ieu kentel pisan ku acara ritual kaagamaan, nya éta Islam.

Syekh Abdul Muhyi Pamijahan dipercaya minangka waliyullah sarta dipikahormat ku masarakat pesantrén. Anjeunna mangrupakeun panyambung jeung pamawa tarékat Syathariyah'' ka Pulo Jawa. Leuwih dipikawanoh ku ngaran Haji Karang, sabab kungsi diajar jeung khalwat di Gua Karang. Dina gapura makamna anu aya di Pamijahan Tasikmalaya, aya tulisan Sayyiduna Syaikh al-Hajj Waliyullah Radhiyullahu. Abdul Muhyi dibabarkeun taun 1650 di Mataram. Mataram di dieu cenah aya di Lombok, tapi aya ogé anu nyebutna Karajaan Mataram Islam. Ngaran bapana Sembah Lebe Wartakusumah, bangsawan Sunda katurunan Raja Galuh Pajajaran anu harita mangrupa bagian ti Karajaan Mataram Jawa. Indungna namina Radén Ajeng Tangan Ziah, turunan bangsawan Mataram anu nyukcruk deui ka Syaikh Ainui Yaqin (Sunan Giri l).

Sabada budak leutik, Abdul Muhyi kungsi diajar di Ampel Denta pikeun nepikeun rupa-rupa kaélmuan pasantrén. Taun 1669 Maséhi, dina umur 19 taun, Abdul Muhyi ngulampreng ka Mekah, tapi eureun di Acéh. Di Acéh Abdul Muhyi sabenerna papanggih jeung diajar jeung Tengku Syiah Kuala atawa Syaikh Abdur Ra'uf as-Singkili. Abdul Muhyi ngulik rupa-rupa disiplin élmu di Kota Acéh, kaasup jamaah Syathariyah ti jalur Syaikh Abdur Ra'uf. Salaku guru besar Syathariyah, Syaikh Abdur Ra'uf nyobian ngadamaikeun Wuwuf Wunu Arabi jeung tasawuf séjénna anu ngembang di masarakat Islam. Sanggeus sababaraha taun di Acéh, Abdul Muhyi diajak ku guruna pikeun nganjang ka makam hiji jalma nu katelah Wali Qutb, Syaikh Abdul Qadir Jilani di Irak. Perjalanan diteruskeun ka Mekah jeung Madinah pikeun ngalaksanakeun ibadah haji. Abdul Muhyi tuluy diajar di Makkah, tapi henteu langsung ka imah. Di Mekah Abdul Muhyi patepung jeung Syaikh Yusuf al-Maqassari, sarta disangka kuat yén Abdul Muhyi ogé diajar jeung Ahmad al-Qusyasyi, Ibrahim Kurani, jeung Hasan al-Ajami, nyaéta guru ti AbdurRa'uf as-Singkili sorangan. Abdul Muhyi balik ti Mekah ka Ampel Denta taun 1678 sanggeus narima ijazah jadi mursyid tarekat Syathariyah ti guruna. Sawangsulna ti Ampel Denta, bapana nikah ka putri nu namina Ayu Bekta. Sanggeus nikah, Abdul Muhyi pindah jeung kolotna ka Jawa Kulon pikeun nyebarkeun agama Islam, sarta nyoba manggihan hiji guha anu ditémbongkeun ku guruna, Syekh Abdur Ra'uf as-Singkili.

Mimitina Abdul Muhyi jeung kulawargana cicing di Désa Darma Kuningan salila 8 taun (1678-1685) dumasar paménta masarakat. Lantaran tacan manggih tujuan anu rék ditéangan, bari ngalaksanakeun dakwahna, Abdul Muhyi ngajugjug ka Garut Kidul sarta dipénta ku masarakat pikeun cicing di Pameungpeuk, Garut. Perjalanan diteruskeun ka Lebaksiuh deukeuet Batuwarigi. Di ieu rupa-rupa padumukan Abdul Muhyi terus nyebarkeun Islam sopan kalayan haté sufi. Di Lebaksiuh Abdul Muhyi mendakan guha suci sareng wingit. Ieu guha dingaranan Pamijahan, sabab tempatna loba lauk. Guha Pamijahan téh taringgul tur pinuh ku leuweung geledegan, ku lantaran kitu sok disebut Gua Karang. Saprak harita, sok sanajan masih kénéh cicing di Lebaksiuh, Abdul Muhyi leuwih katelah Haji Karang. Ieu guha jadi tempat 'uzlah jeung khalwatna, tapi di tempat panungtungna, anjeunna ngawangun pakampungan anyar jeung pengikutna di kuloneun Kampung Ojong, sarta katelah Safar Wadi. Di tempat ieu anjeunna ngawangun masjid jeung padepokan salaku puseur sumebarna Islam jeung tarekat Syathariyah. Salaku guru Rohani, Abdul Muhyi dipikahormat ku masarakat jeung Karaton Mataram. Kampungna diaku jadi kampung perdikan, hartina boga hak ngatur urusan sorangan sacara mandiri, sanajan aya di wewengkon Mataram. Sanaos aya hubungan sareng Mataram, hubungan sareng karaton Cirebon sareng Banten ogé mekar, kalebet satuju yén sababaraha anakna nikah sareng bangsawan ti Cirebon. Anjeunna ogé ngagaduhan hubungan anu caket sareng Kasultanan Banten, kalebet sareng guru Rohani di Banten, nyaéta Syaikh Yusuf Tajul khalwaiti al-Maqassari, anu janten sobatna nalika anjeunna di Mekah. Waktu Syaikh Yusuf keur perang gerilya di leuweung ngalawan Walanda alatan kaberhasilan Walanda ngabongkar Karaton Banten, Syaikh Yusuf nyumput di tempat Syaikh Abdul Muhyi. Salian ti jadi pendidik, mujahid dina nyebarkeun agama Islam, jalma anu kakoncara mibanda kamampuhan ilmiah, Syekh Abdul Muhyi oge sastrawan. Manéhna nulis buku dina disiplin tarekat Syathariyah. Tokoh ieu maot dina taun 1730 Masehi atawa 1151 H dina yuswa 80 taun. Dimakamkeun di Pamijahan nyaéta di Bantar Kalong Tasikmalaya kidul, kuburanna nepi ka ayeuna jadi makam anu mindeng didatangan ku masarakat NU jeung masarakat Islam umumna.

Kelom Geulis 

Kelom Geulis asalna tina dua kecap. Kelom asalna tina kecap Walanda "Kelompen" anu hartina sendal kai. Sedengkeun “Geulis” asalna tina basa Sunda anu hartina éndah. Ku cara kitu, kelom geulis bisa diinterpretasikeun salaku sendal geulis. Kelom geulis ti Tasikmalaya ieu masih kénéh dijieun di imah. Hiasan dina wangun ukiran motif kembang. Tapi ayeuna aya oge kelom anu motifna geus ruap-rupa salah sahijina motif batik, ku kituna disebut batik kelom. Kelom Geulis dicokot tina basa Walanda, nyaéta 'kelompen' anu hartina sendal kai. Istilah Kelom Geulis Tasikmalaya sorangan asalna tina basa Sunda anu hartina sendal kayu anu éndah. Sendal kelom biasana dipaké pikeun hajatan atawa acara resmi.

Kelom Geulis Tasikmalaya dijieunna tina mahoni atawa albasia. Kelom Geulis dijieun sacara manual. Sangkan katingali pikaresepeun, kelom dihias. Ornamén kelom umumna hiasan ukiran motip kembang. Ayeuna, aya ogé kelom anu ngagunakeun hiasan koas cat cai jeung ogé hiasan batik, atawa leuwih katelah batik kelom. Salah sahiji produk andalan Kota Tasikmalaya loba dihasilkeun minangka Industri Rumah Tangga. Sentra produksi karajinan Kelom Geulis Tasikmalaya aya di Desa Setiamulya, Mulyasari, Kersanegara, Sukahurip, Sumelap.

Batik Kelom milik Ana Nuryana, nu boga “Koleksi Sagitria” nu aya di Jl. Dadaha No. 6 Tasikmalaya geus ngamimitian usahana ti taun 2000. Ku rupa-rupa inovasi dina hal motif, warna jeung wangun kelom geulis. Kelom geulis salaku hasil karyana diminati pisan teu ukur di Tasikmalaya atawa nasional tapi ogé internasional. Kelom Geulis Tasikmalaya parantos diékspor ka Asia Tenggara, Korea, Jepang, Swédia, Afrika, Panama, Wétan Tengah sareng sabagian Éropa.

Kadaharan Has

Kupat Tahu Mangunreja 
Salah sahiji kadaharan has di Kabupatén Tasikmalaya nyaéta kupat tahu Mangunreja anu aya di Jalan Raya Garut Tasikmalaya, Kampung Tomblongan, Kacamatan Mangunreja, Kabupatén Tasikmalaya. Kupat tahu Mangureja boga ciri has tina kupatna anu kenyel jeung padet, tur bumbu kacangna henteu pati direndos lemes. Kupat tahu Mangunreja geus aya ti taun 1955, mimiti dijual ku jalma nu ngaranna Usam jeung Ochi. Ayeuna kupat tahu Mangunreja diteruskeun ku incu buyutna. 

Sapiring kupat tahu eusina tahu goréng, kupat anu dikeureutan, dibanjur ku bumbu kacang suuk has maké bawang daun, tur dibere kurupuk. Saporsi kupat tahu Mangunreja hargana antara Rp20.000 nepikaRp25.000. Warung kupat tahu ieu henteu muka cabang dimamana.

Tempo Ogé 
 Kota Tasikmalaya
 Sajarah Tasikmalaya
 Kampung Naga
 Daftar Tokoh Tasikmalaya

Tumbu Luar
  Situs Resmi Daerah Kabupaten Tasikmalaya 
  Situs Informasi Tasikmalaya 

Kabupatén Tasikmalaya
Tasikmalaya
Artikel WikiMekar