AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Kalam atawa péna nyungcung ( basa Yunani: κάλαμος, pl. κάλαμοι Kalamoi; lat. calamus, pl. calami) atawa qolam () nyaéta sajenis alat tulis heubeul atawa kaasup kana pakakas kuna. Kalam aya nu dijieun tina harupat, tamiang, awi, kai, ogé kuningan, keur nulis ngagunakeun kalam dibutuhkeun mangsi.

Jaman baheula geus kapanggih kalam nu dijieun tina logam (parunggu). Kalam nu dijieun tina parunggu nu pangheulana kapanggih téh nyaéta bareng jeung golongan naskah nu kakubur abad ka-5 SM di Attica (Yunani). Ari dipakéna péna bulu minangka alat tulis mah kapanggih dina abad ka-6 maséhi, ieu kacatet dina sastra kuna Éropa.

Pamakéan 
Tungtung kalam dibeulah sacara diagonal, disuat ti beulah luhur. Ditulis maké mangsi kana papirus atau perkamén. Lantaran pamakéanna nu gancang, tungtung kalam kudu diképrétkeun heula waktu rék nulis téh, sakapeung mah kudu diraut deui mun geus pareng garing. Kalawan kandelna nu béda, hasil garis ipis jeung kandelna téh diatur ku kaparigelan leungeun nu nulis, ku cara maréasikeun puhu leungeun jeung pigeulang leungeun.

Kalam dina Islam 
Kalam mangrupa alat tulis nu mulya di Islam mah. Dina Al Qur'an disebutkeun opat kali nyaéta dina surat Ali Imron:44, Luqman:27, Al-Qolam:1, jeung Al-'Alaq:4, anu dua kali mah dina pada période munggaran turunna Al Qur'an. Dina surat nu munggaran, surat Al-'Alaq, dikocapkeun:

Literatur 
 Pages with citations lacking titles  Pages with citations lacking titles Cl. Huart, A. Grohmann: Ḳalam. In: The Encyclopaedia of Islam. New Edition. Band IV, S. 471.  
 Anton Spitaler: al-Qalamu aḥadu l-lisānaini. (= Beiträge zur Lexikographie des klassischen Arabisch). Beck, München 1989, ISBN 3-7696-1550-6.

Tutumbu luar 
 Eine Anleitung zum Schneiden der Rohrfeder, mit Abbildungen

Rujukan 

Alat tulis
Panah nyaéta pakarang anggang nu sistemna ngawengku pakakas paluncur (gondéwa) jeung proyéktil (jamparing).
Pamakéan gondéwa jeung jamparing biasana ajang moro jeung pangperangan, malah dina pangperangan mah nyangkaruk dina sajarah karekam sarta ilahar di sakumna budaya. Ari papanahan mah mangrupa seni, latihan sarta kaparigelan dina ngagunakeun gondéwa mangsa ngabelesatkeun jamparing., ari jalma nu purah manah disebutna pamanah.

Ari nu sok nyieun gondéwa disebut tukang gondéwa, mun nu sok nyieun jamparing disebut tukang jamparing, mun nu mroduksi ruruhit tungtung jamparing disebut tukang ngaruruhitan.

Pedaran 
Gondéwa mangrupa gagang panjang nu élastis kawas rancatan anu dicangreudan ku tali di pada tungtungna kalawan nyambung. Nalika tali gondéwa dibetot ka tukang, puhu gondéwa milu melendoy, nendeun énérgi élastis. Jamparing nu mangrupa proyéktil panjang mibanda cécépét di puhuna nu distabilkeun ku ruruhit ditungtungna, tuluy diposisikeun ku cara neundeun puhuna nu aya cécépétan téh kana tali gondéwa. Tali nu dikaitan ku jamparing téh dibetot ka tukang tuluy dileupaskeun, élastisitas tungtung pada tungtung gondéwa ngarobah énérgi poténsial nu kateundeun jadi énérgi kinétik, nu saterusna ditransmisikeun liwat tali gondéwa kana jamparing, nu ngabelesatkeun jamparing kalawan gancang pisan.

Panah téh pakarang perang nu penting di sabagian loba paradaban mangsa sajarah kuna. Saprak périodeu modérn awal, ieu panah téh arang langka kapanggih lantaran kasilih ku pakarang seuneu nu loba dipaké dina pangperangan. Kiwari, gondéwa jeung jamparing utamana mah dipaké pikeun kaperluan moro jeung olahraga papanahan.

Sajarah 

Bijilna panah téh kira-kira ti jaman paléolitik luhur nepi ka jaman mésolitikum. Di lokasi Nataruk di Turkana County, Kénya, sempalan obsidian kapanggih aya dina jero tangkorak jeung dina di jero rongga toraks rorongkong lianna, kajudi geus dipaké jamparing nu tungtungna diruruhitan batu minangka pakarang mangsa harita. Dina période glasial pamungkas katompérnakeun, pamakéan gondéwa kasampak geus sumebar ka sakuliah buana nu didumuk, kaasup lebahan kulon, iwal Australi.

Cutatan 
  CS1 maint: Extra text (link)

Rujukan

Bacaan salajengna 
 Gad Rausing, "Ruku", Universitas Lund Acta Archaéologica Lundensia Serie di 8° No 6, 1967
 Tradisional Bowyers Alkitab Volume 1. 1992 Lyons Pencet. 1-58574-085-3
 Tradisional Bowyers Alkitab Volume 2. 1992 Lyons Pencet. 1-58574-086-1
 Tradisional Bowyers Alkitab Jilid 3. 1994 Lyons Pencet. 1-58574-087-X
 Tradisional Bowyers Alkitab Volume 4. 2008 Lyons Pencet. 978-0-9645741-6-8
 U. Stodiek/H. Paulsen, "Mit dem Pfeil, dem Bogen..." Techniken der steinzeitlichen Jagd. (Oldenburg 1996).
 Abu, David, "Bows of the World". Nu Lyons Press, 2002. 1-58574-478-6.
 Comstock, Paul. "Nu Ngagulung Lengket"

Tutumbu luar 
 The Asian Traditional Archery Research Network
 Simon Archery Collection From The Manchester muséum, The University of Manchester
 An Approach to the Study of Ancient Archery using Mathematical Modeling

Panah
Pakarang
Papanahan nyaéta hiji kagiatan ngagungkeun gondéwa pikeun melesatkeun jamparing. Loba bukti nu némbongkeun yén sajarah papanahan geus ti saprak 5.000 taun ka tukang nu mimitina mah dipaké pikeun moro sarta tuluy mekar minangka pakarang dina palagaan jeung deuih minangka olahraga nguji seukeutna mata. Jalma nu resep atawa mangrupa ahli dina widang manah disebutna pamanah.

Atlit papanahan Indonésia nu pernah dilélér pérak di Olimpiadeu nyaéta Nurfitriyana Saiman, Lilies Handayani jeung Kusuma Wardhani nu diaping ku atlit papanahan sénior Donald Pandiangan.

Olahraga
Papanahan
Proyéktil nyaéta hiji banda nu ditémbakkeun ka udara ku ngalarapkeun sawatara gaya. Dina sawangan umum mah, bal dina olahraga maén bal atawa kasti téh dianggap minangka proyéktil, ngan dina prak-prakanana mah lolobana proyéktil téh didesain minangka pakarang anggang.

Gaya panggerak 
Panah, gondéwa, jamparing, tumbak, jeung pakarang sajenis ditembakkeun maké gaya mékanik murni nu dilarapkeun ku banda padet lianna; sabalikna, pakarang séjén mah maké komprési atawa pamuéian gas minangka gaya panggerakna. Sumpit jeung bedil mimis mah ngagunakeun gas nu dipadetkeun, sedengkeun lolobana bedil jeung pakarang seuneu téh ngamangpaatkeun gas nu dimuéikeun anu dibebaskeun réaksi kimia dumadak. Bedil gas seuneu ngagabungkeun dua mékanismeu ieu.

Mintul atawa seukueut 
Sanajan sumpit mah proyéktilna leutik, lolobana bedil jeung pakarang seuneu mah melesatkeunna pélor atawa mimis nu dijieun tina logam, biasana timah, nu didesain pikeun ngaruksak jeung nyoékkeun bagéan dina hiji sasaran, sarta nyumebabkeun karuksakan daria.

Rujukan 

Amunisi
Pakarang
Sumpit nujul kana sawatara hal di handap:
Sumpit (pakarang): pakarang nu ngabelesatkeun pélor nu kawas jarum.
Sumpit (parabot): alat paranti dahar nu asalna ti Asia Wétan.
Basréng atawa singgetan tina baso digoréng nyaéta salah sahiji kadaharan tradisional Bandung nu miboga bahan dasar lauk tanggiri. Basréng téh mangrupa camilan nu bisa didahar iraha jeung di mana waé. Camilan nu bentukna mangrupa potongan panjang jeung rasana gurih. Basréng kiwari loba dijual di mana-mana, jadi salah sahiji oléh-oléh has ti Bandung. Loba pisan nu mikaresep ku sabab salian ti gurih, basreng ogé bisa jadi deungeun sangu.

Cara nyieun 
Pikeun nyieun basréng dibutuhkeun bahan utama nyaéta baso lauk tanggiri. Sanggeus éta baso disimpen salila 2 poé, tuluy dikeureutan panjang-panjang. Geus kitu mah kari goréng diminyak nu geus panas, tuluy pidangkeun kalayan maké bungbu bubuk saperti bungbu kéju atawa lada.

Rujukan 

Kadaharan urang Sunda
Olahan lauk tanggiri
Lapis legit nyaéta kuéh lokal nu boga pangaruh ti jaman kolonial Walanda di Indonésia. Resep kué ieu disaluyukeun jeung bahan-bahan nu aya di Indonésia, kiwari lapis legit geus jadi salah sahiji kabeungharan kadaharan di Indonésia.

Lapis legit disebut ogé spekkoek. Kecap spek dina basa Walanda hartina lapisan lemak babi. Tapi bahan kuéh lapis legit teu ngandung babi, ngan saukur sebutan ku sabab saperti lapisan lemak babi nu manglapis-lapis.

Lapis legit nyaéta salah sahiji jenis kuéh manglapis-lapis nu miboga bahan dasar tina tipung tarigu, endog, jeung miboga aroma bungbu nu seungit. Umumna, spekkoek warnana konéng jeung cokelat. Lapis legit ogé biasa dipidangkeun diacara-acara gedé. Lapis legit miboga rasa rempah-rempah nu kuat, ku sabab bahan palengkepna nyaéta cardamon, ki amis, cengkéh, jeung adas amis. ku sabab éta loba urang Eropa nu resep kana kuéh ieu. Di Walanda, kuéh ieu dipidangkeun sanggeus dahar. Sadengkeun di Indonésia salakku kuéh pikeun camilan. Lapis legit téh kaasup kana salah sahiji kadaharan nu pang ngeunahna di dunia.

Cara nyieunna 
Nyieun kuéh lapis legit téh sadiakeun bahan-bahan kayaning tipung tarigu, kokonéng endog, mantéga, gula bubuk, susu bubuk, bungbu spekkoek, ki amis bubuk, cengkéh bubuk jsb. Pikeun prak-prakanna, kocok atawa mixer kabéh bahan nu geus disadiakeun nepi ka bahan adonan beukah (kira-kira 15 menit). Siapkeun loyang pikeun adonan, tuluy oven salapis-salapis nepi ka asak. Lapis legit siap dipidangkeun.

Rujukan 

Kadaharan Indonésia
Jajanan pasar
SMK Auliya Teladan Mandiri (ATM) nyaéta Sakola Menengah Kajuruan Swasta anu aya di Kabupatén Majalengka. Alamat lengkepna di Blok Babakan Randu Rt:005/Rw:002, Kalurahan/Désa Lemahsugih Kacamatan Lemahsugih, Kabupatén Majalengka, Jawa Kulon kalawan nomor NPSN 69883478.

SMK di Kabupatén Majalengka
Sakola Swasta di Kabupatén Majalengka
Risoles ( rissole) nyaéta salah sahiji kuéh garing nu eusina daging jeung sayuran dibungkus dina hiji gulungan nu dijieun tina tipung roti jeung diolésan ku endog hayam meunang ngocok.  Ieu kadaharan bisa ogé dipanggang dina open.  Risoles nu ukuranana leutik bisa dipaké jadi hiasan keur kadaharan nu ukuranana gedé, saperti potongan daging hayam atawa daging sapi. Eusi risoles bisa maké daging ayam, daging sapi, daging lauk, hurang, supa, wortel, kentang, atawa buncis.  Adonan gulunganana dijieun tina campuran tipung tarigu, endog kokonéngna, mantega (margarin), jeung cai atawa susu.  Risoles anu kawentar di Indonesia nyaéta risoles sayuran nu dicampur daging jeung risoles nu eusina ragout. Ieu kuéh wangunna segi panjang saperti amplop. Risoles segitilu téh umumna dieusian ragout. Risoles bisa didahar maké sambel suuk nu éncér, sambel botol, atawa bari ngageletuk céngék.

Kamekaran 

Jaman baheula risoles disebut roinsolles, mimiti dipikawanoh dina abad ka-13. Harita, ieu kadaharan téh ukur panekuk anu digoréng ngagunakeun mantéga atawa gajih sapi.  Ku kamekaran jaman, ieu kadaharan robah eusina ku daging sapi atawa hayam kalawan dicampur sayuran. Dina istilah kulinér Perancis, rissoler téh kecap pagawéan miboga harti jadi coklat.  Rissoler pasti dibungkus ku hiji gulungan atawa nu sajinisna, biasana digoréng, tapi aya ogé nu digarang dina open. Rasa rissole bisa asin atawa amis. Rasa amis téh ku sabab dipurulukan ku gula tipung atawa selé bungbuahan.

Galéri

Referensi 

Kadaharan urang Sunda
Kiwi: manuk nu jadi ciri has nagara Selandia anyar.
 Buah kiwi: anu asalna ti kulawarga actinidiaceae kulit buahna buluan.
Kudi nyaéta sarupaning parang fungsional anu bagian puhuna ngajendol siga beuteung bucitreuk, tapi aya ogé anu mangrupa pakarang pusaka kawas kujang, boga tilu mata.

Baca ogé 
 kujang
 keris

Rujukan 

Pakarang
Sate maranggi nyaéta salah sahiji kadaharan has Indonesia nu aya di daérah Jawa Kulon, hususna Purwakarta. Saté maranggi ogé diaku salah sahiji kadaharan has Sunda.

Sasakala 

Ngaran saté maranggi téh dicokot tina ngaran nu ngajualna nyaéta Ema Ranggi puluhan taun nu geus kalarung. Saté anu dijieun ku Ema Ranggi téh kawentar ka mana-mana nu rasa jeung tékstur dagingna miboga ciri has nu dipikatineung ku nu ngadaharna. Ema Ranggi téh baheula dagang di daérah Cianting, Kabupatén Purwakarta. Ari kiwari, rumah makan nu kawentar téh di Cibungur jalan utama Purwakarta-Cikampek, di Kacamatan Bungursari, Kabupatén Purwakarta.‬ Éta rumah makan téh ngadeg ti taun 1991, saté maranggi anu dijualna rupa-rupa, saperti daging sapi, embé atawa domba, jeung hayam.‬

Béda Unggal Daérah 
Has saté maranggi bisa dibédakeun tina cara nyajikeun atawa bahan nu dipakéna. Saté maranggi anu kawentar téh nyaéta has ti Purwakarta jeung Cianjur.

Purwakarta 
Saté maranggi anu kawentar di Indonesia nyaéta has Purwakarta. Saté maranggi has Purwakarta biasana ngagunakeun dua jinis daging, nyaéta daging sapi jeung daging embé.

Saté maranggi nu geus asak ditambahan ku acar sambel tomat, sambel oncom, beuleum ketan atawa timbel.

Cianjur 
Saté maranggi has cianjur mah biasana ukur ngagunakeun daging sapi nu belah jero atawa gajih sapi nu rangu. Jadi, tina tékstur saténa leuwih seger jeung méré kesan rangu ka nu ngadaharna.

Béda jeung saté nu séjén 
Nu dagang Saté maranggi aya nu ngider, jongko, jeung rumah makan. Anu ngabédakeun Saté Maranggi mah ngeueuman daging téh dina cai nu geus dibungbuan (marination) saméméh dibeuleum dina areng jadi saté. Ieu prosés nu ngalantarankeun Saté Maranggi didahar teu dicampur ku sambel kacang. Bungbu keur ngeueumanana mangrupa campuran kécap amis jeung rupa-rupa bungbu, saperti jahé, katuncar, laja, konéng temen, kalayan diolésan cuka saeutik keur nambahan rasa semu haseum, bisa ogé ngagunakeun cuka lahang (cuka nu dijieun tina kawung), atawa cuka séjénna. Lian ti jeung sangu, Saté  maranggi bisa ogé didahar jeung lontong, beuleum ketan jeung sambel oncom, atawa jeung timbel.

Pangajén 
Kadaharan Saté Maranggi téh dina ping 14 Désémber taun 2012 kasinugrahan ku Kemenparekraf jadi salah sahiji 30 Ikon Kuliner Tradisional Indonesia (IKTI) .

Rujukan

Tumbu luar 
 Okezone Food & Resto : Sensasi Sate Sapi Maranggi 
 Liputan 6 Laporan Daerah : Sate Maranggi, Makanan Berbumbu Khas Purwakarta
 Liputan 6 Laporan Daerah : Kelezatan Sate Maranggi
 Detikfood : Ngaduuu... Sate Maranggi Yukk! 
 Sate Maranggi Pak Jaya
 Cidahu News : Cara Membuat Sate Maranggi yang Purwakarta Banget 
Kadaharan urang Sunda
Kuéh lapis téh kadaharan has ti Indonésia. Ieu kuéh biasana ngawengku saeutikna dua warna nu paselang-selang, nu ngajadikeun ieu kuéh téh dingaranan kitu, lantaran manglapis-lapis. Ieu kuéh dijieun tina tipung béas, aci hui, cipati, gula pasir, uyah jeung pawarna. Ieu kuéh, unggal lapisna téh diseupan saméméh ditimpah ku lapisan lianna di luhurna. Ieu kuéh gampang manggihanana di tiap wewengkon.

Pawarna nu dipaké pikeun kuéh lapis bisa tina pawarna kasaharan jieunan atawa pawarna alami. Pawarna nu sok dipaké mah nyaéta pandan (héjo) jeung sirop kembang mawar (beureum).

Tempo ogé 
 Lapis legit

Kadaharan urang Sunda
Uyah: mineral nu rasana asin ilahar dipaké ajang barang olah
 Uyah (kimia): sanyawa ionik nu diwangun ku kation nu muatanana positif jeung anion nu muatanana négatif
 Natrium klorida: sanyawa kimia kalawan rumus molekul NaCl.
Kuéh semprong nyaéta salah sahiji kuéh has Sunda nu asalna ti wewengkon Karawang. Kuéh semprong bentukna kawas semprong lampu cempor, rasana teu pati amis jeung rangu. Kuéh semprong ilahar salaku jajanan pasar nu loba dipikaresep, ti miiti budak leutik nepi ka kolot. ku sabab bentukna nu teu biasa, kuéh semprong téh babari dibédakeun jeung kuéh séjénna. Kuéh semprong biasa dijual di warung-warung atawa di toko oléh-oléh. Sanajan asalna ti Karawang, tapi semprong bisa kapanggih disababaraha daérah di Jawa Kulon, di antarana saperti di Bandung, Ciamis, Cimahi, jsb.

Cara nyieun 
Pikeun nyieun kuéh semprong téh, bahan nu diperlukeun kayaning endog, tipung béas, gula bodas, cipati, ki amis bubuk jeung lisah kalapa. Mimitina campurkeun sakabéh bahan, galokeun nepi ka rata. Panaskeun citakan kuéhna, tuluy abuskeun 1-2 séndok adonan kana citakan. Tungguan nepi ka asak, sanggeus asak, kudu langsung dicitak, digulungkeun.

Rujukan 

Kadaharan Indonésia
Jajanan pasar
Semprong: sajenis kéker nu bentukna jiga songsong, monokular
 Semprong (lampu): kaca anu sok dipasangkeun kana lampu cempor atawa patromak sangkan seuneuna teu ngahéab panas
 Semprong (kuéh): kuéh garing nu wangunna kawas kéker songsong, ngan kiwari mah rupa-rupa bentukna.
Bebeletokan nyaéta ngaran pakarang kaulinan nu dijieun tina awi, ari pélorna dijieun tina kertas nu dibaseuhan, atawa siki jambu atawa kembang. Ieu kaulinan mangrupa kaulinan has urang Sunda. Ari urang Batawi jeung Jawa, nyebut bebeletokan téh ku ngaran pletokan, sedengkeun di Probolinggo jeung Madura, nyebutna téh tor cetoran. Ieu kaulinan, biasana dipaénkeun ku barudak lalaki umur 6-13 taun. Maranéhanana nu maénkeun ieu kaulinan, diupamakeun keur aya dina patempuran, nu sakapeung mah maranéhanana nu maénkeun ieu kaulinan téh sok nurutan adegan dina pilem. Kalawan pélor nu dijieun tina banda nu tidak bahaya, ngajadikeun ieun kaulinan téh aman jeung malah mah kagolong kaulinan haratis, da dijieunna gé tina awi.

Matérial 
 Awi kolot tur kuat, panjang 30–40 cm kalawan diamétér 1-1.5 cm.
 Kertas nu dibaseuhan, atawa siki jambu, atawa kembang, atawa sisikian leutik.

Nyieun 
Mimitina mah nyiapkeun awi nu kuat tur kolot sangkan teu gampang beulah. Tuluy, awi dibagi jadi dua, nyaéta : panyodok jeung solobong. Dina nyieun panyodok, ieu kudu meulah awina sangkan jadi kawas nyéré, Satulyna kudu diraut éta awi nu meunang meulahna nepi ka buleud luyu jeung liang dina awi solobongna jeung bagéan puhuna dijieunkeun panyekelankira-kira 10 cm mah. Pastikeun ieu panyodok bisa asup ka jero solobong. Jang bagéan luhur panyodokna dijieun rada rubak, gunana pikeun neueul atawa ngemplé-ngemplé pélor sangkan bisa asup kalawan sampurna. Ieu hal dimaksudkeun, pikeun nyieun bebeletokan leuwih gampang dipaénkeun. Jeung deuih bisa nambahkeun daun pandan atawa daun kalapa nu ditalikeun dibentuk nyongcot, tujuanna supaya sora nu dihasilkeun leuwih tarik. Dina nyieun solobong mah, siapkeun awi leutik, diamétér 1 cm kalawan panjang antara 15 – 20 cm. Alusna mah pikeun nyieun solobong téh ngagunakeun awi nu geus kolot temen sangkan teu gampang beulah.

Mun anggeus nyieun panyodok jeung solobongna, siapkeun kertas nu geus dibaseuhan, atawa bungbuahan laleutik, atawa siki jambu, atawa kembang minangka pélorna.

Némbak 
Sanggeus pakarang réngsé dijieun, jeung kelompok ulin geus aya, mangka kaulinan siap dimimitian. Ngan, kudu dipikanyaho kumaha cara-carana némbak maké bebeletokan. Pélor diasupkeun ku cara diteueulkeun atawa didorong ku panyodok nepi ka tungtung luhur solobong. Pélor kadua diasupkeun deui jeung didedetkeunna kalawan sakaligus ku panyodok. Pélor kadua mibanda fungsi ganda. Fungsi kahiji minangka klép kompa pikeun neueul pélor kahiji nu rék ditémbakkeun. Fungsi kadua jadi pélor nu disiapkeun pikeun ditémbakkeun saterusna. Ieu témbakan bakal ngaluarkeun sora "beletok" jeung pélor melesat ± 5 méter jeung rélatif lurus.

referensi 

Kaulinan budak Sunda
Docang dina basa Cirebon wancahan tina bodo (baceman oncom dagé) jeung kacang héjo nu dijadikeun kacambah/togé.  Docang kaasup salah sahiji kulinér Nasional has Cirebon anu mangrupa campuran lontong, daun sampeu, togé, jeung kurupuk nu dibanjur ku angeun oncom dagé/ancom gembos anu dijieun tina hampas tahu, lelebu suuk (sésa meureut dijadikeun minyak) anu kawentar gempa (ditutuan), jeung parud dawegan. Ieu kadaharan miboga ciri gurih jeung ni'mat lamun dihidangkeun haneut kénéh. Hargana ogé kahontal ku sakabéh tingkatan sosial masarakat.  Ku kamekaran jaman bisa waé docang téh jadi kadaharan nu asup ka réstoran atawa hotél gumantung kana kréasi anu rék dijieun tina kadaharan tradisional anu geus aya ti générasi ka générasi.

Dongéng 
Kacaritakeun jaman baheula para Wali keur nyumebarkeun agama Islam di tatar Jawa Kulon utamana daérah Cirebon.  Pangéran Rengganis nu harita keur ngawasa teu panujueun ku ayana pergerakan kaislaman, malah geus ngararancang rék ngabaruang para Wali ku cara susuguh nu pibahayaeun kana nyawana.  Para Wali nu keur ngariung di Masjid Sang Cipta Rasa disuguhan kadaharan anu ayeuna disebut docang.  Lain tiwas dibaruang, para Wali kalah resepeun malah ka karajaan nitah deui sangkan disayagakeun deui kadaharan anu kawas kitu.

Rujukan 

Masakan Indonesia
Kadaharan urang Sunda
Salé cau nyaéta kadaharan hasil olahan tina cau nu dikeureutan aripis tuluy dipoé nepi ka garing. Tujuan dipoé téh ngurangan cai tina cau sangkan leuwih awét waktu diteundeunna. Ieu kadaharan bisa langsung didahar atawa digoréng heula ngagunakeun tipung keur mulenna. Kiwari, produksi salé cau téh geus nepi ka pasar internasional.  Produk salé cau téh mangrupa kadaharan pituin ti Karangpucung jeung Majenang anu pernahna di Kabupatén Cilacap, Jawa Tengah.  Ngan dina kamekaranana loba daérah séjén nu nyieunan, matak pantes lamun salé cau loba nu ngakukeun jadi kadaharan has daérahna.

Kualitas
Sipat penting anu nangtukeun kualitas salé cau téh nyaéta warna, rasa, bau, hipu, jeung awét henteuna.  Kualitas kawas kitu téh loba pisan dipangaruhan ku cara ngolah jeung neundeun salé cau sabada diolah. Biasana anu ngabalukarkeun kualitas salé goréng téh ku usum hujan, sabab salé cau bakal beyé moal garing sacara sampurna.  Keur ngungkulan éta pasualan, bisa ngagunakeun alat ngagaringkeun nu ku alat nyaéta digarang dina hawu.

Cara Nyieun
Aya 3 (tilu) cara nyieun salé cau.
 Cara tradisional ku cara digarang dina haseup kai.
 Digarang ku haseup warirang.
 Ngagunakeun cacai natrium bisulfit.
Prosés ngagarang ku haseup warirang miboga kauntungan kieu.
 Ngageunteulkeun cau sangkan warnana luyu jeung nu dipikahayang.
 Maéhan mikroba (baktéri).
 Mahing robahna warna cau nu teu luyu kahayang.

Rujukan 

Kadaharan urang Sunda
Hub  boga fungsi minangka sinyal panarima tina komputer, mangka ngirimkeun ka komputer lianna dina jaringan. Dina basa sejen, gawéna salaku hub konektor, concentrator, sarta panguat sinyal dina UTP sambungan kabel (Unshielded twisted Pair). Hubs teu nyaho alamat Mac atawa alamat fisik sangkan hub téh teu tiasa nyortir data bisa dikirimkeun, salaku hasil tina tabrakan (tabrakan) di jaringan a teu bisa dihindari. Tumbukan (tabrakan) nyaéta kaayaan di mana aya dua alat nu ngirim data dina waktos anu sareng hasilna leungitna data.
Jaringan Peer to Peer nyaéta hubungan sarua antara hiji komputer ka komputer nu séjén tanpa status komputer urang salaku klien atawa salaku server a. Peer to peer Network ngamungkinkeun sakabeh komputer dina jaringan atawa henteu akting salaku server a. Sagala komputer miboga kamampuh ngadistribusikaeun sakaligus nampa file atawa daya (resources) anu aya di komputer maranéhna pikeun komputer. Peer to peer jaringan ieu loba dipaké di kantor nu teu merlukeun hiji susunan sentral dina jaringan klien-server. Tujuan utama tina jarinan peer to peer jejaring éta kabéh komputer disambungkeun bisa nyadiakeun sarta ngagunakeun daya (resources) komputer, média panyimpenan, sarta kamampuhan ngitung yén aya dina jaringan.
Cibay (aci ngageubay) 
ieu kadaharan téh dijeunna tina aci sampeu. Kiwari loba kapanggih diwarung-warung sakola atawa dijual maké goroobag surung. Antukna hargana ogé murah, kahontal ku balaréa. Loba pisan nu mikaresep kadaharan ieu, komo budak leutik mah.

Cara nyieun 
Siapkeun cai tuluy digolotrok dina cai panas kalawan campurkeun aci jeung sababaraha samara saperti bawang daun, uyah jeung pecin.
geus kitu ieu adonan aci sampeu anu geus asak. Mun ditilik tilik mah nyarupaan lem kertas, anu berarti ieu adonan téh geus asak jeung siap di jieun ka proses salajeung na..
Keur kulit cibay, biasana ngagunakeun kulit paranti lumpia, salembar kulit lumpia dibeberkeun terus satengah sasendok adonan cibay téh di abuskeun kana kulit lumpia terus kulit lumpia anu geus diisian ku adonan cibay digulungkeun jeung ditilepkeun nepika ngabentuk pasagi opat..
Geus kitu cibay digoreng dina minyak nu teu pati panas. teu butuh waktu lila pikeun cibay asak. geus asak mah kari bleum we huapkeun.

Olahan aci
Kadaharan dumasar bahan nyieunna
Kadaharan urang Sunda
Carita Waruga Guru nyaéta ngaran hiji naskah Sunda kuna anu mimitina disimpen di Kabuyutan Kawali, Ciamis. Eusi ieu naskah ditulis maké aksara Sunda kuna jeung basa Sunda kuna, dina daluang, munggaran dilaporkeun ku Pleyte.

Tutumbu kaluar
Eusi naskah Carita Waruga Guru dina kalawarta Poesaka Soenda
 

Naskah Sunda kuna
Bacang nyaéta kadaharan sabangsa leupeut, dijieunna tina béas beunang ngagigihan, biasana mah maké jeroan mangrupa daging jeung sayuran, dibungkus ku daun awi atawa daun hanjuang. Kiwari aya bacang nu eusina supa, rebon, témpé, jsb. Aya ogé nu ditambahan eusina ku endog asin kokonéngna. Ari samarana ngagunakeun uyah, gula, pedes, kécap, jeung minyak nabati. Ogé dina mungkusna téh ngagunakeun daun hanjuang jeung awi tali minangka tali panyangreudna. Daun hanjuang nu dipilih biasana mah nu panjang tur rubak, tuluy éta daun téh dileumpeuh heula. Bacang dibungkusanna dibentuk congcot nu handapna juru tilu (limas).

Kadaharan urang Tionghoa 

Bacang téh saenyana lain kadaharan asli ti Sunda. Dina basa Indonésia sok disebut bakcang (Hanzi: 肉粽, hanyu pinyin: rouzong) nu sabenerna ieu kadaharan téh asalna ti Tiongkok, di bawa ku masarakat Tionghoa ka Nusantara. Istilah 'bakcang' sorangan asalna ti dialék Hokkian nu guyub dicaturkeun di antara urang Tionghoa di Indonésia.

Numutkeun légénda, ieu bacang mimitia bijil di jaman Dinasti Zhou patali jeung rasa simpati rahayat ka Qu Yuan nu maéhan manéh ku cara ngajleng ka walungan Miluo. Harita, bacang dialungkeun ku rahayat sabudeureun ka éta walungan téh cenah pikeun ngalihkeun perhatian mahluk-mahluk saniskaran nu aya di jero walungan, sangkan teu ngahakan mayit Qu Yuan. Satuluyna mah bacang téh jadi salah sahiji simbul parayaan Peh Cun atawa Duanwu.

Bacang secara harfiah mibanda harti "bak" nyaéta daging jeung "cang" nyaéta eusi daging. Jadi harti bacang téh eusi daging, ngan dina prak-prakkanna mah lian ti eusi daging aya ogé nu eusina sayuran atawa euweuh eusian-eusian acan.

Rujukan 

Kadaharan urang Sunda
Kadaharan urang Tionghoa
Kadaharan urang Indonésia
Situs Tugu Gedé nyaéta salah sahiji situs titinggal jaman prasejarah anu kapanggih barang-barang kayaning tembikar, keramik, logam, alat tina batu, jeung monumén batu. Ieu situs pernahna di Kampung Cengkuk, Kelurahan Margalaksana, Kacamatan Cikakak, Kabupatén Sukabumi, Jawa Kulon. Ieu tempat aya dina lamping nu rada lungkawing di sabudeureun Gunung Halimun. Sacara astronomis ieu situs ayana dina koordinat 6°53’45” LS jeung 106°30’34” BT kalawan pilemburan nu pangdeukeutna jeun ieu situs nyaéta Kampung Cengkuk.

Titinggal 
Maluruh hasil panalungtikan nuduhkeun yén barang-barang prasejarah nu nyampak di ieu situs téh nyaéta tembikar, keramik, logam, alat batu, jeung monumén batu.
 Tembikar anu kapanggih téh paso, periuk, cawan, cawan suku, tempayan, parupuyan, kendi, jeung cowét.
 Keramik anu kapanggih aya mangkok, guci, botol, piring, pot, jeung cepuk.
 Logam nu aya nyaéta genta, bandul, jeung wadah.
 Alat batu mangrupa batu giling, cowet batu, mata tumbak, baliung, jeung alat panyerut.
 Monumen batu nu aya di ieu situs batu jolang, dolmén, batu altar, tahta batu, batu umpak, jeung ménhir.

Kompléks Mégalitikum 
Situs Tugu Gedé kabagi jadi dua komplék mégalitikum nyaéta, mgalitikum belah kidul jeung mégalitikum belah kalér.

Mégalitikum kalér 
Mégalitikum kalér tempatna leuwih luhur tibatan nu belah kulon. Titinggal anu kapanggih nyaéta ménhir gedé anu katelah ménhir Tugu Gedé, ukuranana ± 380 cm, legana ± 110 cm, jeung kandelna ± 70 cm. Dumasar kana panénjoan, ieu tugu téh aya di antara tilu batu anu tepung gelang. Sapaliwat mah ieu batu téh jiga patung manusa keur cingogo, halisna mangrupa céda dina batu, ari kongkolak panonna wangun cekung nu aya dina batu. Lian ti batu gedé aya ogé dua batu ménhir. Kahiji nu ukuranana jangkung ± 130 cm jeung lega ± 75 cm. Kadua ukuranana jankung ± 98 cm jeung lega ± 58 cm. Ti Batu Gedé ka dua Ménhir éta téh jauhna ± 6 méter.

Mégalitikum kulon 
Mégalitikum kulon téh cirina aya wangunan teras undak nu ukuranana 5 m x 5 m. Lian ti éta, aya ogé kumpulan batu anu ku masarakat katelah gudang batu jeung batu jolang. Batu jolang mah geus teu lengkep deui wangunna, nu katangén téh kari sisi jeung dadamparna. Nu pamungkus aya nu disbut tahta batu, kumpulan batu datar anu pahareup-hareup papasangan jiga pangdiukan.

Rujukan 

Situs
Tempat pelesir di Sukabumi
Sega jamblang (Nasi Jamblang dalam Bahasa Indonesia) nyaéta salah sahiji kadaharan has ti Cirebon, Jawa Barat. Ngaran Jamblang dicokot tina ngaran daérah di belah kulon kota Cirebon. Ciri has ieu kadaharan nyaéta dipakéna daun Jati keur mungkus sanguna.

Ngaran 
Ngaran sega jamblang cenah asalna téh di désa Jamblang, Jamblang, Cirebon. Sanajan ngaranna jamblang, ieu kadaharan euweuh patalina jeung buah atawa tangkal jamblang.

Menu 
Menu anu disayagakeun jeung sega jamblang biasana aya sambal goréng, tahu sayur, tambusu, semur ati atawa daging, perkedel, saté kentang, dadar endog, endog balado, semur lauk, asin, tahu jeung témpé.

Sajarah 
Sega Jamblang salah sahiji kadaharan has Cirebon nu asalna keur pagawé paksa dina jaman Walanda anu keur ngawangun jalan raya Daendels ti Anyer ka Panarukan nu ngaliwatan wilayah Kabupatén Cirebon. Harita, sega jamblang dibungkus ku daun jati sangkan dina waktu nu lila tetep awét jeung pulen. Ieu téh disababkeun ku pori-pori daun jati nu bisa ngajaga sangu teu baseuh jeung gancang bari. Sanajan kadaharan tambahan keur ngadahar sega jamblang téh rupa-rupa, tapi angger hargana mah murah. Ieu hal téh patali jeung konsumén utama sega jamblang nyaéta pagawé Palabuan jeung kuli angkut di jalan Pekalipan.

Rujukan 

Masakan Indonesia
Kadaharan urang Sunda
Koaci (瓜籽 guā zǐ, siki waluh) nyaéta kadaharan anu dijieun tina siki samangka, waluh gedé, kembang sarangéngé, beunang nyangray nepika garing tuluy diuyahan.  Sangkan leuwih seungit, mangsa nyangray koaci sok ditambahkeun bahan-bahan  kayaning: daun pandan, séréh, kayu manis, jeung sajabana. Koaci beunang nyangray  hasilna bisa ditunda dinawaktu anu kawilang lila tur henteu ngarandapan karuksakan atawa tengi.

Kandungan gizi anu aya dina koaci gumantung kana bahan asal tina koacina, upama Koaci siki kembang sarangéngé kelirna semu hideung,  mibanda kandungan vitamin B kompleks, vitamin B6, jeung vitamin E. Kandungan séjénna  taya lian minyak sarangéngé anu mibanda  asam lemak tak jenuh (88%),  asam linoleat ti mimiti 44% nepikeun ka 72%, protein koaci siki samangka jeung siki kembang sarangéngémasing-masing 28,3 g/100 g jeung 22,8 g/100 g. Kandungan lemak dina siki koaci samangka 47,4 g/100 g jenu siki kembang sarangéngé  49,6 g/100 g.

Dicutat tina

Kadaharan
Jajanan pasar
Tengah peuting nyaéta wanci alihan ti hiji poé ka poé saterusna – robahna tanggal dina kalénder maséhi. Dina itungan waktu Romawi kuna mah, tengah peuting téh ti antara surupna panonpoé nepi ka meletékna panonpoé, lilana mah varéatif kumaha uusuman. Ari dina itungan waktu jam mah, tengah peuting téh kabalikanna tina tengah poé, babandingan 12 jam.

Panonpoé tengah peuting mangrupa wanci nu lalawanan jeung panopnpoé beurang, nalika panonpoé pangdeukeutna jeung nadir, jeung peutingna téh pajauh boh ka soré boh ka fajar. Alatan bijilna zona wanci, nu nyumebabkeun ayana waktu idéntik di sawatara méridian, jeung deuih wanci tengah poé téh jarang pas jeung jam 12 tengah peuting dina unggal poéna. Panonpoé tengah peuting dumantungkana longitud sarta mangsa taunan tinimbang kana zona wanci.

Di lebahan kalér, istilah "tengah peuting" aya pakuat-pakaitna jeung istilah "kalér" dina géografi kuna (kayaning "beurang" jeung "kidul"- tempo beurang). Polandia modérn jeung Bélarusia ngajaga ieu kakaitan téh jeung kekecapanna pikeun "tengah peuting" (północ, поўнач - dibacana "satengah peuting"), nu hartina gé "kalér".

Catetan

Rujukan

Tutumbu luar 
 National Institute of Standards and Technology

Hijian wanci
Manila: Sato unggas barayana meri jeung soang
 Manila (kota): Ibu kota nagara Filipina
 Sawo manila: Salah sahiji jenis buah sawo
 IGK Manila: ngaran inohong militér Indonésia.
Lanting nyaéta kadaharan anu dijieun tina bahan sampeu beunang nyeupan tuluy digoréng nemipa garing.
Lanting beunang ngagoréng bisa ditunda dina waktu anu cukup lila, tur gampang dibungkusna. Lanting kaasup kadaharan atawa olahan anu ilahar dijual pikeun oléh-oléh, daérah anu kasohor ku lanting saperti Kebumen, Purwokerto. Bahan-bahan campuran pikeun nyieun lanting kayaning: Sampeu, tipung kanji, endog, katuncar, bawang bodas, jeung uyah.

Cara nyieuna 

 Dimimitian ku nyeupan sampeu beunang meresihan, nepika hipu.
 Tuluy éta sampeu téh dibebek jeung bobodas endog, tipung kanji, katuncar, bawang bodas jeung uyah.
 Mangsa adonan geus liket, cokot saséndok-sasondok tuluy géréntél-géréntél dina dampal leungun, ngawangun ali atawa angka dalapan.
 Tunda adonan anu geus dijieun dina loyang atawa wadah saheulaanan neupika adonan béak.
 Panaskeun minyak goréng, tuluy goreng adonan lanting nepika garing.

Dicutat tina 

Masakan Indonesia
Kadaharan
Kadaharan urang Indonésia
Rujak juhi téh kadaharan anu dihasilkeun tina campuran dua budaya, taya lian Cina jeug Batawi. Ari juhi sorangan taya lian lauk sotong atawa cumi asin anu gedé. Bahan pikeun nyampuran éta juhi kayaning: saladah, tahu goréng, bonténg, kulub éndog, émih, emping, jeung sambel kacang.

Bahan-bahan 
 Lontong 4 siki, teukteukan kurang leuwih 1 cm
 250 gr emih baseuh, seupan 10 menit
 Tahu goréng 8 siki, teukteukan
 Kentang 2 siki, pesek tuluy teukteukan
 Bonténg 2 siki, teukteukan
 Juhi 100 gr, Beuleum nepika asak tuluy keureutan atawa di suir-suir
 Kurupuk sagu 100 gr
 Daun salada 6 lambar.

Cara nyieun 
 Nyieun saos kacangna heula: bebek atawa rendos, suuk, cengék, bawang bodas, jeung uyah. Asupkeu cuka, gula, jeung cai saperluna, tuluy galokeun.
 Sayagikeun dina piring: daun saladah, emih, tahu, kentang, kol, jeung juhi anu beunang neukteukan, tuluy kucuran sambel kacang. Tunda kurupuk atawa emping di luhurna.

Dicutat tina 

Masakan Indonesia
Kadaharan
Kadaharan urang Indonésia
Roti buaya (Aksara Sunda Baku: ) nyaéta roti anu wujudna kawas buaya anu dibawa mangsa upacara sésérahan ti pangantén lalaki ka imah panganten awéwé, utamana dina upacara adat kawinan urang Batawi. Roti buaya anu dibawa téh sapasang jalu jeung bikang, nu mangrupa hiji perlambang kasatiaan. Ieu roti henteu mibanda rasa tur taya katangtuan dina rasa, wujudna kawas buaya kalawan mibanda ciri-ciri anu tangtu. Aya ogé nu nyebutkeun cenah, ieu roti téh minangka perlambang kasabaran jeung kasatiaan.

Ilaharna roti buaya dijieun papaés mangsa upaca kawinan, ditunda dina baki anu dipapaés ku kertas warna warni. Gedé jeung leutikna roti buaya, gumantung kana kahayang anu boga hajat, tapi lolobanana mah panjangna satengah méter. Kiwari tukang nyieun roti buaya téh geus arang langka kapanggih, sok padahal ieu roti téh mangrupa hiji-hijina roti anu moal tangtu kapanggih di daérah séjén.

Dicutat tina 

Masakan Indonesia
Kadaharan
Kadaharan urang Indonésia
Budaya
Gudeg (Jawa: gudheg) nyaéta kadaharan has daérah Yogyakarta sarta umumna daérah-daérah anu aya di Jawa Tengah. Dijieun tina nangka ngora (Jawa: tewel, gori) tuluy diasakan maké cipati anu dicampur jeung bungbu-bungbu anu geus ditangtukeun. Bungbu gudeg téh kayaning: bawang beureum, bawang bodas, katuncar, laja, daun salam, jeung gula beureum. Diasakanna maké kendil (kuali) dina luhureun ruhak areng.  Gudeg sahenteuna dibedakeun kana dua rupa, gudeg garing jeung gudeg baseuh.

Butuh waktu lila pikieun nyieun sapiring gudeg, sanajan kitu gudeg mah henteu gampang haseum tur bisa ditunda dina waktu nu lumayan lila. Batur ngadahar gudeg taya lian: sangu, hayam, endog, tahu , jeung sambel goréng kérécék (kurupuk kulit sapi, rambak).

Sajarah 
Gudeg téh kadaharan titinggal karajaan Mataram, cenah baheula dina taun 1550 patugas anu digawé dipawon mecakan ngasakan nangka ngora anu dicampuran ku gula beureum, teu dinyana hasilna ngeunah tur loba nu mikaresep nepika kiwari.
Aya ogé anu nyebutkeun cenah gudeg téh mimiti kapanggih ku saurang bala tantara anu ditugaskeun pikeun masak didapur, hiji mangsa manǍhna ngasakan nangka anu dicampuran gula beureum jeung cipati. Teu kawawa ku capé jeung poho, éta asakan nangka téh kalahka poho dijait nepika lima jam lilana, teu dinyana barang dijait éta asakan nangka téh mibanda rasa anu ngeunah tur loba nu mikaresep.

Prosés nyieun 
Gudeg didamel tina nangka atah. Béda sareng daging buah nangka anu asak, anu lemes, konéng herang, berminyak sareng raoseun amis pisan, nangka atah ngagaduhan konsistén anu padet sareng rada garing na teu tiasa didahar atah. Saatos mesék kulitna, nangka ngora diteureuy sakedik-sakedik sareng dikulub heula dina cai ngagolak dugi ka lemes. Saatos éta, buah nangka dituang ku santan—sering dicampurkeun sareng cai kalapa, dibumbui ku rempah-rempah anu tangtu sareng didamel lami—biasana salami 4-6 jam.

Tutumbu Kaluar 
  Bumbu Gudeg
  Resep Gudeg Purwokerto
  Resep Gudeg Nangka
  http://jawaresep.blogspot.com/2015/02/resep-cara-membuat-gudeg-enak-mudah.html Resep Gudeg Yogya]

Dicutat tina 

Masakan Indonesia
Kadaharan
Kadaharan urang Indonésia
Rujak cingur nyaéta kadaharan anu bahan dasarna tina biwir jeung irung sapi beunang ngasakan. Kaasup hiji kadaharan tradisional anu asalna ti daérah Jawa Timur, utamana ti kota Surabaya. Kecap cingur sorangan dilarapkeun pikeun nyebut kana baham sapi jeung sabudeureuna, baham atawa cingur sapi beunang ngulub disiksikan laleutik satuluyna di kucuran sambel rujak.

Rujak cingur ilaharna diwuwuh ku rupa-rupa buah, kayaning bonténg, kerahi (bonténg anu has di Jawa Timur), bangkuang, buah ngora, ganas, kadongdong, tahu, témpé, bendoyo, jeung sayuran (togé, kangkung, jeung kacang panjang). Pikeun ninyuh bahan-bahan rujak cingur, tayalain saos atawa sambel beunang ngarendos atawa ngabebek, bahanna kayaning: gula beureum, cabé, goréng suuk, uyah, cau manggala ngora, hurang, jeung cai asak saperluna.

Mangsa disuguhkeun rujak cingur mah katempo henteu matak pikabitaeun, ku lantaran katembong guruntulan-guruntulan semu hideung anu taya lian ti cingur beunang nyiksikan.

Dicutat tina 

Masakan Indonesia
Kadaharan
Kadaharan urang Indonésia
Béo (gracula); mamiang; tiong emas nyaéta manuk anu asalna tina kulawarga sturnidae (sabangsaning manuk jalak).
Loba kapanggih hirup di nagara Sri Lanka, India, Himalaya, ka beulah wétan nepi ka Filipina, Jawa ogé Maluku. Béo kaasup manuk paling loba diingu, salah sahijina ku alatan béo mah bisa nurutan sora jalma. Dialam bebas, béo mikaresep leuweung-leuweung anu kaayaana jemlek. Bisa hirup di dataran anu perenahna nepika 2000 méter luhureun beungeut cai laut, manuk béo mah loba nu ngingu kalawan hargana lumayan mahal ku lantaran béo mah sok bisa nurutan sora jalma.

Kabiasaan hirup 
Kapanggih hirup di pasir, tur tegalan, anu perenahna 1000-2000 méter luhureun beungeut cai laut. Dina baranghakan, manuk béo kikaresep bungbuahan anu mibanda daging kandel tur henteu teuas. Sakapeung ogé sok nginum cai mamanis kembang (nektar).
Pikeun minuhan kabutuhan protein, manuk béo ogé sok ngahakan sasatoan leutik kayaning, simeut, jangkrik, papatong, jeung sajabana. Dina mangsa endogan, Manuk béo ngan ngendog dua nepi ka tilu siki. Manuk béo kasebut manuk gedé, ku lantaran kitu mangsa ngingu béo kudu disayagikeun kandang anu lumayan lega, sangkan manuk betah tur bisa bacéo.

Subspesies 
sumasar kana spesiesna Béo (Gracula) dibedakeun kana opat subspesies, taya lian :

 Béo Biasa, Gracula religiosa
 Béo Enggano, Gracula enganensis,
 Béo Nias, Gracula robusta,
 Béo Sri Lanka, Gracula ptilogenys,

Disutat tina 

Aves
Sasatoan
Sasatoan Sunda
Manuk Asia Tenggara
Manuk Indonésia
Sasatoan Indonésia
Sasatoan dumasar wewengkon
Kuéh cubit mangrupa kadaharan nu kasohor di Indonésia. Ieu kuéh ukuranna leutik, kurang leuwih diaméterna opat cm jeung sok dijual di buruan sakola atawa di kantin sakola. Kuéh cubit ngagunakeun campuran susu jeung tarigu minangka komponén utamana. Adonan diasupkeun kana citakan waja, mangsa babaraha menit geus asak baé.

Rujukan 

Kadaharan urang Sunda
Jajanan pasar
Pinjaram, dipikawanoh ogé minangka penyaram atawa kuéh UFO, mangrupa kadaharan tradisional asal Bajau minangkana mah kadaharan has urang malayu Brunéi di Brunéi Darussalam jeung di nagara bagéan Sabah, Malaysia. Ieu mumirn di wewengkon Sunda mah mirip jeung kuéh cuhcur.

Rujukan 

Taratas dahareun
Kadaharan urang Malayu
Bareuh, turgescence atawa tumefaction nyaéta ngabadaganna bagéan awak nu abnormal saheulaanan, anu disababkeun ku proliferasi sel. Ieu perkara téh disababkeun ku ngumpulna cairan di jaringan.  Ieu bisa kajadian di sakumna awak, atawa bagéan organ tinangtu jeung bisa kapangaruhan (kalokalisir). Bareuh biasana mah teu bahaya jeung mangrupa réaksi umum tina paradangan atawa geuneuk.

Bareuh dianggap salah sahiji ti lima katakteristik paradangan, nu dibarengan ku nyeri, panas, bareureum, jeung leungitna fungsi.

Sacara umum, rarangkén tungtung "-megaly" sok dipaké pikeun nujul kana tumuwuhan, saperti dina hepatomegali, akromegali, jeung splenomegali.

Bagéan awak bisa bareuh, minangkana mah réspons tina tatu, inféksi, atawa panyakit. Bareuh, utamana mah dina pigeulang suku, bisa kajadian mun parédaran getih dina awak teu lancar. Mun réténsi cairan lumangsung nepi ka tingkat simtomatik, hasilna bareuh.

Bareuh saawak-awak, atawa édema badag (sok disebut anasarca), mangrupa tanda umum pikeun jalma nu gering parna. Sanajan édema biasa bisa jadi hésé didétéksi ku saliwatan mah, utamana ka jalma nu obésitas, ari umumna mah édema sidik pisan kaciri.

Rujukan 

Tatu
Cuhcur atawa kuéh cuhcur  (basa Indonésia: cucur, basa Thailand: khanom fak bua, ,  atawa khanom chuchun ( atawa )) nyaéta kadaharan has Sunda nu dijieun tina campuran tipung béas, gula jeung cipati. Ieu kuéh ogé dipikawanoh di sakuliah Indonésia, Malaysia, Thailand jeung Viétnam. Di wewengkon Sunda, kuéh cuhcur sok dijual di pasar sarta geus teu bireuk deui. Ari di Brunéi jeung Malaysia, istilah cucur téh dipaké pikeun nyebutkeun goréngan. Jenis cuhcur nu populér di Brunéi jeung Malaysia mah aya Jemput-jemput (Cokodok) jeung Pinjaram (Kuih cucur gula merah/melaka). Di Thailand Kidul, kuéh cuhcur sok disuguhkeun dina acara hajatan nikahkeun.

Ieu caneuteun, dijieun tina tipung béas dicampurkeun jeung gula kawung, sisina ipis tengahna kandel, nyongclo buleud kawas endog ceplok. Urang Thailand mibanda kayakinan yén cuhcur téh sarupa kawas taraté ni tumuwuh dina kaayaan kumabaé. Jadi, ieu téh kawas katrésna papasangan nu anyar nikah, bakal tumuwuh kalawan lancar jeung suksés dina hirup rumah tanggana. Urang Thailand sok nyuguhkeun cuhcur dina acara hajatan. Sakapeung mah sok dijadikeun hadiah. Biasana, urang Thailand sok langsung didahar saprak nyat anyar ngagoréng lantaran hipu jeung haneut kénéh. Mun diengkeun lila teuing mah sok jadi cepet jeung tengal, loba minyakan deuih.

Tempo ogé 
 Kuéh
 Jemput-jemput
 Pinjaram
 Surabi
 Panekuk

Rujukan

Tutumbu luar 
 Kue Cucur Recipe
 Kue Cucur Recipe 
 Pantip.com
 เสน่ห์ขนมไทย
 การทำขนมฝักบัว: ขนมฝักบัว
 ขนมฝักบัว: การทำขนมฝักบัว
 Thai PBS: ขนมไทยอะไรเอ่ย : ขนมฝักบัว 
 เฮฮาไปกับ PP_NaNokuNg Mission Miss you!!จบภารกิจแล้วค่ะ 
 วิธี และ เคล็ดลับ ในทุกๆเรื่อง ที่จะทำให้ชีวิตของคุณง่ายขึ้น

Kadaharan urang Sunda
Kadaharan urang Malayu
Kadaharan urang Thailand
Bandros: sajinis kadaharan nu dijieun tina tipung béas
 Bandros (pausahaan): pausahaan nu ngaleukeunan widang transportasi.
Péyé nyaéta salah sahiji kadaharan panglengkep nu kaasup kana golongan goréngan. Sacara umum, péyé mangrupa goréngan tipung béas nu dicampur ku cai nepi ka ngabentuk adonan kintel, disamaraan basajan kayaning uyah, bawang bodas, jeung ditambahan eusi nu has, biasana mah suuk, teri, hurang, atawa kedelé. Tipung téh mibanda peran sangkan bahan pangeusi kayaning kedelé, teri, rebon, hurang leutik atawa siraru bisa napel kana péyé. Kiwari loba péyé nu ditambahan ku bahan séjén kayaning bayem jeung keuyeup.
Minangkana mah deungeun panglengkep keur dahar, ieu péyé téh mibanda fungsi kawas kurupuk. Péyé gampang kapanggihna jeung sok dijualan di warung kadaharan, pasar, atawa di swalayan. Di pilemburan mah biasana disuguhkeun dina acara kawinan atawa sukuran.

Tempo ogé 
 Kurupuk
 Kiripik
 Bala-bala

Rujukan 

Kadaharan urang Sunda
Pinyaram nyaéta salah sahiji kadaharan has nu asalna ti Sumatra Kulon. Ieu kadaharan biasana disuguhkeun nalika nyambut poé raya jeung raraméan tinangtu, aya ogé nu dijual minangka oléh-oléh has Minangkabau.

Wangenan 
Pinyaram umumna dijieun tina campuran gula pasir atawa gula kawung, tipung béas bodas atawa béas beureum, jeung cipati. Cara nyieunna nyaéta ku cara digoréng kalawan maké pendil menggunakan kuali nu sakaligus jadi citakanna. Ieu kadaharan umumna mah disuguhkeun dina wangun kadaharan atawa kuéh.

Pinyaram biasana dijieun pikeun nyambut poé raya jeung raraméan tinangtu kayaning lebaran jeung hajatan nikah. Pikeun hajatan mah biasana dijieun dina ukuran nu badag pisan sagedé piring, tuluy dipotongan. Aya ogé nu dijual minangka oléh-oléh.

Varian 
Pinyaram sacara umumna mah kabagi jadi dua varian, nyaéta pinyaram bodas nu dijieun tina béas bodas, jeung pinyaram hideung nu dijieun tina béas beureum. Ngeunaan rasa, pinyaram bisa divaréasikwun ku rupa-rupa rasa kayaning cau, kadu, jeung sajabana.

Tempo ogé 
 Cuhcur
 Pukis
 Bandros

Rujukan

Tutumbu luar 
 Tentang Pembuatan Pinyaram 

Kadaharan urang Minang
Cokodok (disebut ogé cekodok, jemput-jemput, atwa cucur) nyaéta goréngan tradisional urang Malayu nu sumebar di Malaysia, Brunéi, Indonesia, jeung Singapur nu dijieun tina tipung anu digoréng. Ieu biasana mah dibentukkeun buleud dina rupa-rupa ukuran. Loba jenis tina ieu kadaharan, aya nu dijieun tina bahan cau (cimplung), teri atawa rebon, bawang atawa jagong.

Tempo ogé 
 Cimplung
 Goréng oncom
 Ciréng

Rujukan 

Taratas dahareun
Kadaharan urang Malayu
Taun kabisat () nyaéta taun nu ngalaman nambahan sapoé anu tujuanana keur nyaluyukeun jeung tanggal taun astronomi. Dina sataun teu campleng 365 poé, tapi 365 poé 5 jam 48 menit 45,1814 detik. Lamun ieu hal euweuh lajuning lakuna, unggal 4 taun bakal kakurangan ampir sapoé (pernahna 23 jam, 15 menit 0,7256 detik). Keur ngonvérsi ieu hal, unggal 4 taun sakali (taun anu bisa dibagi 4), dibéré sapoé tambahan: 29 Pebruari. Tapi sabab 5 jam 48 menit 45,1814 detik kurang ti 6 jam, ku kituna taun-taun anu dibagi 100 (unggal taun 1600), lain taun kabisat, iwal nu bisa dibagi 400 (seperti taun 2400).

Algoritma 
Aya algoritma nu gampang dipikaharti keur nangtukeun taun nu kaasup kana taun kabisat anu dijéntrékeun ieu di handap.
 Lamun angka taun bisa dibagi 400, éta taun pasti taun kabisat.
 Lamun angka taun teu bisa dibagi 400 tapi bisa dibagi 100, éta taun pasti lain taun kabisat.
 Lamun angka taunna teu bisa dibagi 400, henteu bisa dibagi 100 tapi bisa dibagi 4, éta taun kaasup taun kabisat.
 Lamun angka taunna teu bisa dibagi 400, henteu bisa dibagi 100, teu bisa dibagi 4, éta taun lain kaasup taun kabisat.
Taun Kabisat nurutkeun wangenan di luhur aya sanggeus lumakuna kalender Gregorian (1582). 1009 SM keur nangtukeun sataun nu mangrupa tahun kabisat atawa lain:if year modulo 4 is 0
then
if year modulo 100 is 0
then
if year modulo 400 is 0
then
is_leap_year
else
not_leap_year
else is_leap_year
else not_leap_yearatawaif year is divisible by 400 then is_leap_year
else if year is divisible by 100 then not_leap_year
else if year is divisible by 4 then is_leap_year
else not_leap_year

Kalénder Tionghoa jeung Yahudi 
Kalénder Tionghoa jeung Yahudi ngagunakeun 19 taun keur 7 bulan dina19 matahari.

Dina taun kabisat kalénder Tionghoa nambahan sabulan (30 poé) anu disebut Lun, ari Yahudi  sabulan (30 poé) dina taun Adar.

Kalénder Hijriyah 
Kalénder Hijriyah ngagunakeun 29 taun keur 11 bulan dina 29 matahari.

Dina taun kabisat kalénder Hijriyah bakal nambahan sapoé (30 poé) dina taun Dzulhijjah.

Rujukan 

Kalénder
Soto nyaéta kadaharan has Indonesia anu dijieun tina cai kaldu (kuah) daging jeung sayur.
Bahan daging anu ilahar dipaké pikeun nyieun soto taya lian ti daging hayam jeung daging sapi, aya ogé anu ngamangpaatkeu daging embé malahan daging babi.
Di nagara urang anu kacida loba rupa budayana, mangaruhan ogé kana loba rupa dina sagala widang hususna dahareun.
Kitu deui soto, unggal daérah mibanda ngaran soto anu béda boh dina cara nyieun anapon rasana.

Ngaran olahan soto ilaharna ngalarapkeun ngaran daérah asalna, saperti soto Madura, soto Kediri, soto Pemalang , soto Lamongan, soto Jepara, soto Semarang, soto Kudus, soto Betawi, soto Padang, soto Bandung, soto Sokaraja, soto Banjar, soto Medan, coto Makassar, Soto Bandung, jeung réa-réa deui.
Soto ogé dingaranan luyu jeung eusi atawa bahan dasar anu dijieuna, upamana soto ayam, soto babat, jeung soto kambing. Aya ogé soto anu dijieun tina suku sapi, disebutna Soto sengkel.
Rupa-rupa ogé cara jeung katangtuan dina ngadaharna, aya soto anu didahar jeung sangu, lontong, kupat, emih atawa bihun. Kitu deui jeung pamanis rasana, aya nu maké kurupuk, perkedél, emping, sambel, endog, jeruk limo, jeung koya.

Tutumbu kaluar 
 Resep membuat soto Jepara
 Resep cara membuat soto Jepara yang enak 
 Resep soto Jepara

Tinggali ogé 
 Soto Bandung
 Soto Lamongan
 Soto Sadang
 Soto Madura
 Soto Kudus
 Soto Padang
 Soto Kediri
 Soto Hayam
 Soto Kediri

Dicutat tina 

Kadaharan
Jajanan pasar
Masakan Indonesia
Kadaharan urang Indonésia
Pasakan
Asakan
Olahan daging
Soto