AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Puncak Jaya nyaéta hiji puncak anu jadi bagéan tina Barisan Sudirman nu aya di Provinsi Papua, Indonésia. Puncak Jaya jangkungna 4.884 m sarta di sabudeureunana aya gletser Carstensz, hiji-hijina gletser tropika di Indonésia, anu sakeudeung deui bakal musna lantaran pemanasan global.

Ieu puncak mangrupa gunung anu pangjangkungna di Indonésia kawasan Oceania. Puncak Jaya nyaééta salah sahiji tina tujuh puncak dunya.

Sajarah

Penemuan 
Dataran tinggi di sabudeureun puncak mimitina geus dicicingan saméméh aya kontak jeung bangsa Eropa. Puncakna dipikawanoh minangka Nemangkawi di Amungkal. Ngaran Puncak Jaya saméméhna nyaéta Piramida Carstensz, sanggeus aya penjelajah Belanda Jan Carstenszoon, manéhna méré ngaran waktu ningali gletser di puncak gunung taun 1623.

Padang salju (gletser) Puncak Jaya didaki dina awal taun 1909 ku saurang penjelajah Belanda, Hendrikus Albertus Lorentz jeung genep urang suku Kenyah anu dirékrut ti Apau Kayan di Kalimantan Utara. Taman Nasional Lorentz anu ngawengku ogé Piramida Carstensz, diwangun dina taun 1919 nyusul laporan ieu ekspedisi.

Sejarah Pendakian 
Dina taun 1936, ekspedisi Carstensz anu diprakarsai ku Belanda, henteu bisa mastikeun nu mana puncak pangluhurna tina tilu puncak nu aya.   Anton Colijn, Jean Jacques Dozy, jeung Frits Julius Wissel nepi di padang gletser Carstensz Timur jeung Puncak Ngga Pulu dina 5 Desember. Lantarangletser nu cair, Puncak Ngga Pulu jangkungna jadi 4.862 méter, tapi sanggeus dikira-kira dina taun 1936 (waktu gletser masih nutupan puncak anu legana 13 kilométer persegi), Ngga Pulu ditetepkeun jadi puncak anu pangjangkungna kalawan jangkung leuwih ti 5.000 méter.

Ti harita, Puncak Jaya tara didaki nepi ka taun 1962, ku hiji ékspédisi nu dipingpin ku pendaki gunung Austria, Heinrich Harrer, kalawan tilu anggota ékspédisi lainna, Robert Philip Temple, Russell Kippax, jeung Albertus Huizenga. Philip Temple ti Selandia Baru, saméméhna mingpin ékspédisi ka daérah sarta ngarintis rute aksés ka pagunungan.

Dina taun 1963, ieu puncak robah ngaran jadiPuncak Soekarno, tuluy diganti jadi Puncak Jaya. Ngaran Piramida Carstensz sorangan masih kénéh digunakeun di kalangan para pendaki gunung.

Gletser
Waktu Puncak Jaya masih katutupan és, aya sawatara glétser kaasup Gletser Carstensz, Gletser Northwall Firn Barat, jeung Gletser Northwall Firn Timur. Glétser di Puncak Trikora di Pegunungan Maoke nagleungit dina kurun waktu antara 1939 nepi ka 1962. Ti taun 1970-an, bukti ti citra satelit némbongkeun yén gletser Puncak Jaya geus ngurangan. Gletser méré n cair antara taun 1994 jeung 2000.

Ngaran Lain 
Ngaran-ngaran/éjahan lainna:
 Nemangkawi
 Ngga Pulu ("Ngga" berarti gunung)
 Gunung Carstensz
 Piramida Carstensz
 Puncak Carstensz
 Puncak Jayadikesuma
 Ndugundugu

Gunung di Indonésia
Gunung Elgon mangrupa hiji gunung nu aya du nagara Kenya - Uganda nu boga luhur 4231 méter, atawa sarua jeung 14177 kaki. Dataran tinggi wangun Gunung nu ngarana Gunung Elgon ieu aya di Afrika.

Referensi

Gunung di Afrika
Nisfu Saaban (Nisf hartina satengah) nyaéta hiji kajadian poé ka-15 dina bulan Syaaban taun Hijrah. Umat Islam yakin
yén dina peutingan Nisfu Syaaban, amalan bakal dibawa naék ku malaikat anu bakal ditukeurkeun jeung lambaran amalan anu anyar sabada
sataun nu geus kaliwat. Ajén Peuting Nisfu Syaaban mangrupa peuting anu pinuh ku barokah jeung rahmat sabada peuting Lailatul Qadar.

Poé Nisfu Syaaban nyaéta poé di mana buku catetan amalan kaum Muslimin salila sataun diangkat ka langit terus diganti ku buku catetan anyar. Catetan
munggaran anu bakal ditulis dina buku anu anyar bakal dimimitian ku kahadéanana, dina  waktu Maghrib tanggal 15 Syaaban dimimitian dina tanggal
14 Syaaban. Poé ieu ogé biasa disebut Laylatul Bara’ah atau Laylatun Nisfe min Sha’ban di Arab, jeung Shab-e-barat<ref name="ref09faruj">{{Citation | title=Embroidering lives: women's work and skill in the Lucknow embroidery industry | author=Clare M. Wilkinson-Weber | publisher=SUNY Press, 1999 | isbn=978-0-7914-4088-9 | url=http://books.google.com/books?id=j183x2zeNJwC | quote=... Shab-barat is observed with nightlong prayer and recitation (in the mosque for men, and at home for the women).}}</ref> di Afghanistan, Bangladesh, Pakistan, Iran jeung India. Ngaran-ngaran ieu ditarjamahkeun jadi "peuting panghampura dosa", "peuting pikeun ngadu'a" jeung ", biasana dipiéling ku cara teu saré saputing jeput pikeun ibadah. Disababaraha daérah, peuting ieu gé dipiéling pikeun ngadu'akeun para karuhun.

 Ngaran Séjén 
 Ngaran séjén tina nisfu saaban disababaraha nagara di antarana:
 Lailat al-Baraa ()
 Lailat al-Du'a ()
 Nim Sha'ban di Afghanistan dan Iran,
 Nisf Sha'ban ()
 Nisfu Sya'ban di nagara-nagara basa Melayu,
 Shab e Baraat di India, Pakistan, jeung Bangladesh.
 Berat Kandili'' di Turki.
 Wulan Ruwah di Jawa, nu hartina bulan arwa, dipaké pikeun ngirim do'a ka karuhun.yang berarti bulan arwah, jeung peuting ménta panghampura dosa.

Nisfu Sya'ban dumasar Kalender Hijriyah 
 1416: 6 Januari 1996
 1417: 26 Desember 1996
 1418: 15 Desember 1997
 1419: 5 Desember 1998
 1420: 23 November 1999
 1421: 11 November 2000
 1422: 31 Oktober 2001
 1423: 21 Oktober 2002
 1424: 11 Oktober 2003
 1425: 29 September 2004
 1426: 19 September 2005
 1427: 8 September 2006
 1428: 28 Agustus 2007
 1429: 16 Agustus 2008
 1430: 6 Agustus 2009
 1431: 27 Juli 2010
 1432: 16 Juli 2011
 1433: 5 Juli 2012
 1434: 24 Juni 2013
 1435: 13 Juni 2014
 1436: 2 Juni 2015
 1437: 22 Mei 2016
 1438: 11 Mei 2017
 1439: 1 Mei 2018
 1440: 20 April 2019

Rujukan 

Islam
Ta’if (الطائف aṭ-Ṭā’if) nyaéta kota di Provinsi Mekkah, Arab Saudi nu aya luhur ketinggian 1.700 m di lereng Pagunungan Sarawat. Kota ieu ngabogaan populasi 521.273 penduduk (sensus 2004). Unggal usum panas, Pamaréntah Saudi pindah ti panasna Riyadh ka Ta'if. Kota ieu ogé mangrupa pusat aréa agrikultur anu katelah ku anggur jeung maduna.

Sumber

 Hugh Kennedy - The Prophet and the Age of the Caliphates
 Martin Lings - Muhammad: his life based on the éarliest sources
 John Lewis Burckhardt (Johann Ludwig Burckhardt) - Travels in Arabia; comprehending an account of those territories in Hedjaz which the Mohammedans * regard as sacred, online version available free from Project Gutenberg here.
 Pars Tuğlacı – Osmanlı Şehirleri
 Michael Asher - Lawrence: The Uncrowned King of Arabia
David Holden and Richard Jones - The House of Saud
Makan Konaté (lahir 10 Nopémber 1991; umur 24 tahun) nyaéta pamaen bal ti Mali anu ayeuna nguatan Pérsib Bandung di Liga Super Indonésia. Anjeunna ngamimitian karir jadi pamaén bal di Indonésia jeung PSPS Pekanbaru taun 2012. Sanggeus sataun, PSPS Pekanbaru ngalaman krisis keuangan klub, pihak psps kudu ngalepaskeun sawaréh pamaén keur ngurangan beuratna krisis klub. Konaté téh salasahiji pamaén nu kudu dileupas PSPS Pekanbaru, ayeuna anjeunna cicing  di PS Barito Putera. Sanggeus di PS Barito Putera anjeunna pindah ka Persib Bandung di tengah Musim 2013.

Pamaén Pérsib Bandung
Nu babar taun 1991
Adab nyaéta norma atawa aturan ngeunaan sopan santun dumasar kana aturan agama, utamana Agama Islam. 
Norma ngeunaan ieu adab dipaké dina hirup kumbuh atawa kahirupan antara manusa jeung manusa, manusa jeung tatangga, ogé kaum jeung kaum. 
Sebutan jalma mibanda adab saényana ngandung harti yén jalma éta nyaho kana aturan ngeunaan adab atawa sopan santun anu ditangtukeun ku Agama Islam. Tapi, dina prak-prakana mah, kecap mibanda adab jeung teu mibanda adab dipatalikeun jeung segi kasopanan  ku cara umum jeung teu husus digabungkeun dina Agama Islam.

Rujukan

Étika
Norma (sosiologi) patokan kalakuan di sahiji kumpulan masarakat nu tangtu.
 Norma (rasi béntang), salah sahiji rasi béntang leutik di beulahan kidul.
Gunung Puntang nyaéta gunung nu ayana di sabudeureun Banjaran, Bandung Kidul.

Sasakala Gunung Puntang
Nurutken sesepuh di dinya, Gunung Puntang téh hiji tempat nu dipaké muntang ku Prabu Siliwangi waktu diudag-udag ku Prabu Kéansantang nu jadi anakna. Maksud Kéan Santang ngudag-ngudag ka Prabu Siliwangi téh, sangkan Prabu Siliwangi lebet agama Islam

Gunung di Jawa Kulon
Basisir Parangkusumo mangrupa objék wisata alam nu perenahna di Kabupatén Bantul, Propinsi DIY, sabudeureun tilu puluh kilométer kiduleun kota Yogyakarta. Ieu basisir pagigir-gigir jeung Basisir Parangtritis katut Basisir Dépok.

Atraksi katut Daya Tarik 
Nu daratang bisa nyawang éndahna basisir kidul Pulo Jawa nu galurana gedé. Di ieu basisir aya patilasan nu dipercaya mangrupa tapak sajarah Panembahan Sénopati. Di masarakat Yogyakarta aya carita rahayat ngeunaan papanggihna Panembahan Sénopati jeung Kanjeng Ratu Kidul.

Unggal taun, Karaton Yogyakarta ngayakeun upacara labuhan di ieu basisir, marengan miéling kalahiran sultan nu keur ngawasa.

Aksésibilitas 
Ieu basisir bisa dihontal ku kandaraan roda opat ti Yogyakarta atawa Bantul. Bisa ogé dihontal ku cara leumpang ti terminal Parangtritis.

Akomodasi 
Ku sabab pagigir-gigir jeung Basisir Parangtritis, mangka loba kasayagakeun akomodasi di ieu basisir.

Tumbu Luar 
Parangkusumo, Pantai Cinta di Yogyakarta

Kabupatén Bantul
Parangkusumo
Pantai Parangkusumo
Basisir Parangtritis () nyaéta salah sahiji objék pelesir di basisir kidul pulo Jawa nu perenahna Kecamatan Kretek, Kabupaten Bantul, Daerah Istimewa Yogyakarta. Parangtritis nyaéta objék pelesir nu kasohor di Yogyakarta lian ti objék pelesir lianna saperti Samas, Baron, Kukup, Krakal katut Glagah.

Tempat pelesir di Yogyakarta
Basisir di Yogyakarta
Tempat pelesir di Bantul
Basisir di Bantul
Bulgogi (basa Koréa: 불 api, dan 고기 daging) nyaéta olahan daging asal Koréa. Daging anu digunakeun di antarana daging sirloin atawa bagian daging sapi pilihan. 

Bungbu bulgogi nyaéta campuran kécap asin jeung gula ditambah bungbu rempah lain gumantung kana resép jeung daérah di Koréa. Sateuacan dituang, daun salada digunakeun pikeun ngabungkus bulgogi jeung kimchi, bawang bodas, atawa bungbu penyedap lain.

Di Jepang, kadaharan nu sarupa téh disebut Yakiniku. Dibandingkeun jeung Yakiniku, bungbu daging keur bulgogi dijieunna leuwih amis. Cai keur bungbuna cukup loba nepi ka daging teu dipanggang dina plat besi (teppan), tapi dina panci datar.

Tinggali ogé 
 Tteokbokki
 Kimchi

Rujukan

Kadaharan Korea
Pindang mangrupa hasil olahan lauk ku cara dikulub maké uyah. Ngahasilkeun produk lauk nu awét tapi kadar uyahna leutik. Nurutkeun Kamus Besar Bahasa Indonesia, pindang miboga harti lauk anu diuyahan jeung dibumbuan tuluy dihaseupan atawa dikulub nepi ka garing sangkan awét". Sanggeus diolah, biasana wadah masak lauk sok langsung dipaké jadi wadah neundeun jeung ngangkut pindang.

Pindang miboga rupa, rasa, tékstur, jeung kaawétan anu has jeung loba variasina luyu jeung jinis lauk, kadar uyah, jeung lila ngulubna.  Lauk anu umumna dipindang nyaéta lauk-lauk pelagis siga lauk layang, selar, japuh, lauk tembang, lamburu, lauk kembung, tuna, cakalang, jeung tongkol. Olahan séjén anu dihasilkeun tina lauk pindang nyaéta petis lauk.

Béda jeung lauk asin, cara ngolah pindang anu maké uyah dibarung ku prosés pemanasan ngahasilkeun pindang miboga karakteristik anu unik.  Lauk anu leutik dipindang dina kayaan utuh sedengkeun lauk anu garedé dipindang sanggeus dipotongan heula.

Rujukan

Kadaharan anu diawétkeun
Kadaharan Indonésia
Pais nyaéta cara ngolah kadaharan anu umum hampir aya di daérah Indonésia. Cara mais biasana ngagunakeun daun cau keur ngabungkus lauk sarta bungbuna. Cara nyieunna ku cara bungbu jeung rempah diréndos sarta ditambah daun surawung, tomat, jeung cabé dibalurkeun kana lauk anu geus bérésih. Sanggeus kitu dibungkus ku daun cau disemat ku nyéré tungtungna. Bungkusan tuluy dibeuleum (dipais) ku seuneu atawa ruhak tina areng nepika garing.

Gumantung daérah séwang-séwangan, pais miboga rupa-rupa ngaran. Di Tatar Sunda disebut pais, sedengkeun di Palémbang jeung Jawa disebut brengkes. Loba masarakat Indonésia anu resep kana olahan anu dijieun pais. Lantaran pais geus umum jadi menu kadaharan di kulawarga-kulawarga masarakat Indonésia.

Rujukan
 

Kadaharan Indonésia
Koderan mangrupa salah sahiji kaulinan tradisional Indonesia. Ieu kaulinan tujuana pikeun ngalatih kréativitas, kacerdasan, jeung kaakraban. Cara maénkeun ieu koderan nyaéta ku cara nyieun wangun bunderan. Pamaén ngeusi bunderan ku kaléci salaku cobaana. Tina garis start anu jarakna sababaraha léngkah ti bunderan, si pamaén ngalungkeun gacoanna. Saupama gacoanna beunang ngaluarkeun kaléci tina jero bunderan yén bakal boga kawasa pikeun "ngahakan" kaléci séjénna. Kaléci anu kaluar tina bunderan lantaran témbakan ka hiji diasupkeun deui ka jero bunderan. Saupama témbakan kaléci lésot mangka bagéan babaturana anu némbak. Pamaén anu meunang nyaéta pamaén anu panglobana meunangkeun kaléci.

Rujukan

Kaulinan
Porssad nyaéta kapéndékan tina Poros Siswa Disiplin, mangrupa kasatuan siswa kapilih ngaliwatan pangujian husus anu kagabung dina Organisasi Kasiswaan. 
Porssad dibentuk di SMK Putra Kabandungan dina Tanggal 13 Maret 2013 ku Hendrik Yuliandara jeung D Erysandi Arwadiwinata alatan dasar kapadulian kana kadisiplinan siswa jeung neruskeun cita-cita salah sahiji organisasi anu aya di SMK Putra Kabandungan waktu harita nyaéta Siswa Pasukan Khusus anu disingget ngajadi Wapassus anu mangrupa ektra
kurikuler diwidang kadisiplinan anu pusatna di Batu Jajar Bandung dina panangtayungan Kopassus

Referensi
http://facebook.com/191147681045921
Karéta api Argo Wilis (Aksara Sunda Baku: ) nyaéta karéta api kelas éksekutif argo anu ngahubungkeun Stasion Bandung jeung Stasion Surabaya Gubeng liwat Banjar-Kroya-Kutoarjo-Madiun. Karéta api Argo Wilis dioperasikeun ku Daop 2 Bandung. Karéta ieu kaasup kana karéta éksprés lantaran lamun aya pasilangan, Argo Wilis nu diheulakeun ti batan karéta nu séjénna.

Di patengahan taun 2018, karéta api Argo Wilis meunang rangkéan karéta éksekutip kaluaran panganyarna (K1 18 BD), ngagantikeun rangkéan anu geus heubeul.

Asalna, karéta ieu jadi hiji-hijina karéta argo anu teu ngalayanan Stasion Gambir. Ngan, ti saprak lumakuna Grafik Perjalanan Kereta Api (GAPEKA) 2019 ti tanggal 1 Désémber 2019, ruteu KA Argo Wilis dipanjangan nepi ka Stasion Gambir. Tuluy per tanggal 1 Séptémber 2020, rute KA Argo Wilis dipondokan ngan nepi ka Bandung deui saperti harita. Ieu kawijakan téh lumaku ogé di GAPEKA 2021 per tanggal 10 Pébruari 2021.

Asal usul ngaran 
Ngaran Argo Wilis téh diwangun ku dua kecap nyaéta Argo jeung Wilis. Argo téh nyaéta brand image kelas éksekutip, Wilis nyaéta ngaran gunung di wewengkon Nganjuk, Jawa Wétan.

Spesifikasi karéta 
 Lokomotip CC206
 8 karéta éksekutip argo new image (K1 18 JAKK)
 1 karéta makan (M1 JAKK)
 1 karéta pembangkit (P)

Stasion nu dilayanan 
Stasion nu dilayanan ku Argo Wilis nyaéta: 
 Stasion Bandung
 Stasion Cipeundeuy
 Stasion Tasikmalaya
 Stasion Banjar
 Stasion Kroya
 Stasion Kutoarjo
 Stasion Yogyakarta
 Stasion Solo Balapan
 Stasion Madiun
 Stasion Kertosono
 Stasion Jombang
 Stasion Surabaya Gubeng

Jadwal 
Argo Wilis diberangkatkeun ti Bandung isuk-isuk, nepi ka Surabaya Gubeng peuting, jeung sabalikna.  Waktu nu diperlukeun kira-kira ngan 11 jam. .

Insidén 
 Tanggal 4 Pébruari 2013, karéta api Argo Wilis anu ditarik CC201 14 nabrak mobil Toyota Avanza, di daérah Manonjaya, Warung Sumedang, Tasikmalaya, Jawa Kulon. Saurang salamet, jeung lima urang luka parah.
 Tanggal 20 Désémber 2013, aya rél nu ruksak di km 393+8/9 antara Maos-Sikampuh. Ahmad Suryadi, salah sahiji warga bisa ngaeureunkeun karéta api Argo Wilis nu gancang sangkan bisa eureun saacan ngaliwatan rél nu ruksak éta.

Tingali ogé 
 Karéta api Turangga, karéta api kelas éksekutip satwa nu ngalayanan rute nu sarua.

Rujukan

Tumbu kaluar 
 Situs resmi PT KAI 

Angkutan karéta di Indonésia
Pésmol nyaéta wanda olahan Indonésia anu teu bireuk deui di tatar Sunda anu bahan utama lauk. Lauk anu umum dipésmol biasana lauk émas. Tapi lauk cai séjén ogé saperti nila, mujaér, guramé, patin, jeung sajabana mindeng dijadikeun bahan utama pésmol.

Anu dimaksud pésmol nyaéta bumbu konéng tina bungbu anu rupa-rupa, di antarana nyaéta konéng, muncang, jahé jeung sajabana. Ku lantaran kitu rasa pésmol didominasi ku rasa gurih, anu asalna tina bungbu jeung sari laukna sorangan. Pésmol anu kakoncara di tatar Sunda nyaéta pésmol Cianjur.

Cara nyieun olahan pésmol henteu hésé. Lauk anu disiapkeun dikumbah bérésih tuluy digoréng garing. Sanggeus kitu bungbu rempah anu geus disiapkeun diréndos tuluy ditumis dina minyak panas sacukupna. Tumisan bungbu dicaian sacukupna sarta dibéré samara uyah jeung gula sacukupna, sakapeung mah sok aya anu maké cipati sangkan leuwih gurih. Sanggeus samara karasa karak lauk anu geus digoréng diasupkeun, digolakkeun nepika samara nyerep kana lauk.

Rujukan

Kadaharan Indonésia
Kadaharan urang Sunda
Semur nyaéta olahan daging anu dikulub ti Indonésia miboga kuah anu warna coklat lantaran dina prosés ngolahna maké kécap amis, bawang beureum, bawang bombay, pala jeung cengkéh.  Kécap amis anu dijieun tina kedelé hideung mangrupa bahan penting dina prosés ngolah semur lantaran méré cita rasa anu has dina olahan semur. Ku kituna kualitas kécap jadi bungbu anu nangtukeun cita rasa semur.

Bahan anu bisa dijieun semur lain ngan saukur daging sapi hungkul. Lantaran kiwari semur geus loba variasina luyu jeung kamekaran jaman jeung kahayang masarakat kana kadaharan anu tuluy ngalaman kamekaran. Dumasar kana daérah di Nusantara ngaran semur sok disebut dumasar daérahna, saperti semur Betawi, semur Manado, semur Malbi, semur Lidah ti Bali, semur Daging ala Aceh, semur Goreng ti Samarinda, semur Ternate, semur Santan Maluku, jeung sajabana. Sedengkeun bahan séjén anu sok remen dijieun semur salian ti daging loba rupana, di antarana semur tahu, semur témpé, semur endog, semur kentang, semur jéngkol, semur cumi, semur bandeng, semur cékér, jeung réa-réa deui.

Semur mangrupa olahan hasil akulturasi budaya lokal jeung budaya Walanda anu jaman baheula asup ka Nusantara. Kecap semur asalna tina basa Walanda nyaéta Smoor anu hartina olahan anu kulub daging maké tomat dan bawang dina seuneu leutik. Olahan semur, numutkeun pakar kulinér Chef Ragil Imam Wibowo, mangrupa persépsi bangsa Indonésia tina olahan tradisional Walanda anu ngaranna hachee. Hachee mangrupa olahan daging kulub anu dipotong leutik, bisa ogé maké lauk, daging manuk, jeung sayur. Samarana maké bawang jeung rasa haseum (biasana tina cuka atawa wine). Sarta maké cengkéh jeung daun salam ditambahkeun kana kuah kaldu anu kentel.

Rujukan

Kadaharan
Kadaharan Indonésia
Urang Sunda jeung Basa Sunda, mangrupa salah sahiji buku karangan Ajip Rosidi anu medal taun 2007 (Januari). Pamedalna  Kiblat Buku Utama (Bandung) sarta kandel ieu buku 184 kaca. Ajip Rosidi mangrupa pangarang anu produktif. Ajip Rosidi lain ngan sakur pangarang basa Sunda tapi ogé sastrawan Indonésia, budayawan, dosén, ngadegkeun sarta redaktur sababaraha pamedal, nu ngadegkeun jeung ketua Yayasan Kebudayaan Rancagé. Buku Urang Sunda jeung Basa Sunda, mangrupa hiji bukti tina réana préstasi jeung éksisténsi Ajip Rosidi di dunya litérasi.

Buku Urang Sunda jeung Basa Sunda mangrupa kumpulan tulisan meunang Ajip Rosidi ngeunaan basa jeung urang Sunda anu medal dina majalah bulanan Cupumanik salila tilu taun. Disusunna ieu buku ku lantaran pikeun ngumpulkeun réa-réa isu anu kudu dipikanyaho tur dipikiran ku urang Sunda. Tujuanna sangkan sing saha baé anu kataji kana masalah-masalah ngeunaan basa Sunda kiwari bisa niténan tina ieu buku.

Sinopsis
Ieu buku kawangun ku 38 subbab anu dibagi jadi opat bagéan. Bagéan kahiji, muka paradigma ngajak sangkan urang Sunda reueus jadi urang Sunda. Bagéan kadua, ngadadarkeun kaayaan tradisi maca buku Sunda. Bagéan katilu, ngaguar ngeunaan undak-usuk Basa Sunda, sarta bagéan kaopat mérédih ngarah urang Sunda daék ngagunakeun basa Sunda di mana baé.

Singgetna tulisan-tulisan anu aya dina buku Urang Sunda jeung Basa Sunda niténan kaayaan urang Sunda kiwari anu geus réa pada embung nyarita ku basa Sunda. Kahudang ku sikep urang Sunda anu kanyaahna kana basa Sunda mingkin tumpur. Utama pikeun barudak ngora anu baris jadi ahli waris manjangkeun umur basa Sunda sangkan waluya.

Dina bagéan eusi ieu buku ngajak supaya urang Sunda miboga sikeup reueus jadi urang Sunda anu cageur, bener, pinter, tur parigel. Ngabudayakeun urang Sunda sangkan jadi kaum literat, ku cara nyieun tradisi maca buku basa Sunda. Masalah undak-usuk basa anu sok jadi kahariwang maké basa Sunda ogé dipedar. Sarta dina ahir buku pangarang méré léngkah-léngkah praktis sangkan bisa ngagunakeun basa Sunda di mana baé.

Rujukan

Buku
Ovivar dihartikeun salaku baranahan sato ku cara endogan. Endog éta disireungleuman nepi ka megar. Biasana, éta endog katutupan ku cangkang nu teuas, pikeun mastikeun ngajaga fisik pikeun émbrio nu keur mekar.

Referensi

Réproduksi sato
Zoologi mangrupa hiji widang élmu atawa cabang biologi anu ngulik ngeunaan sasatoan. Elmu ieu mangrupa studi ilmiah ngeunaan sagala hal nu patali jeung sasatoan, kawas botani anu ngulik kana tutuwuhan. Zoologi mangrupa bidang gedé nu nyakup klasifikasi unggal sasatoan di bumi sarta rupa-rupa widang nu leuwih lega tina ékspérimén jeung panalungtikan nu patali jeung kahirupan sato. Karajaan sato mangrupa salah sahiji tina saeutikna lima karajaan dina organisme dibagi. Nu séjéna nyaéta tutuwuhan, fungi, protista, jeung monéra. Dua karajaan pangtungtungna mah ngan ukur diwangun ku organisme uniseluler.

Referensi

Biologi
Zoologi
Narkolépsi mangrupa gangguan saré kronis nu dicirian ku rasa tunduh dina waktu beurang anu banget jeung 
panarajang saré anu jadi ujug-ujug. Nu katarajang narkolépsi bakal ngarasa tunduh sapanjang poé, jeung dina kasus narkolépsi nu beurat, manéhna teu sadar bakal saré sababaraha kali dina sapoé.

Referensi

Panyakit
Boéh nyaéta lawon (bodas) paranti mungkus mayit.

Referensi 

Tékstil
Laksa mangrupa olahan anu teu ngan sakur kakoncara di Indonésia, tapi ogé kawentar di Asia Tenggara siga  di  Singapur, Malaysia, jeung Thailand. Laksa nyaéta olahan tina emih anu dibéré samara luyu jeung budaya peranakan campuran tina budaya Tiongkok jeung Melayu. Ngaran laksa mangrupa serepan tina basa Sanskerta nyaéta laksha anu hartina "loba", maksudna yén laksa dijieun ngagunakeun loba bungbu.

Laksa miboga sababaraha wanda, anu paling kakoncara nyaéta Laksa Penang. Laksa penang nyaéta laksa anu emihna buleud bodas sarta leuwih kandel. Sedengkeun laksa anu paling umum kapanggih jaman kiwari nyaéta laksa Bogor jeung laksa Betawi. Bédana, kuah laksa Betawi biasana maké udang rebon, sedengkeun laksa Bogor kuah kentalna maké oncom. Dina segi eusina gé béda, laksa Betawi biasana dieusi endog, kupat, togé, surawung, jeung kucai didahar jeung semur Betawi. Sedengkeun laksa Bogor eusina maké kupat, bihun, togé, suwiran daging hayam, hurang, jeung endong kulub, biasana didahar maké sambel cuka.

Laksa Nusantara
Salian ti laksa Bogor jeung laksa Betawi, aya sababaraha wanda resep laksa anu umum diolah ku masarakat Nusantara, di antarana nyaéta:
 Laksa goréng, laksa anu teu maké kuah sarta emihna diganti maké emih spageti;
 Laksa gedang (ala Singapur), laksa anu maké bahan gedang ngora ditambah buncis, kerang laut, tahu, tempe, sarta kuahna kentel kucipati;
 Laksa hayam, hampir sarua jeung laksa Bogor;
 Laksa hurang, hampir sarua jeung laksa Bogor tapi daging hayamna diganti ku hurang;
 Laksa hayam endogan peutey, laksa hayam anu maké endog jeung peuteuy;
 Laksa hayam soun, laksa hayam maké bihun;
 Indomie laksa Singapur, laksa anu emihna maké mie instan;
 Laksa Singapur, laksa has ti singapur anu campuranna maké daging hayam campur hurang;
 Laksa penang, laksa anu maké bahan lauk laut.

Rujukan

Kadaharan Malaysia
Kadaharan urang Tionghoa
Kadaharan urang Sunda
Dangkalan Sahul nyaéta bagian tina lémpéng landas kontinén benua Australia anu ayana di palebah kaléreun basisir utara Australia jeung lautan kidul pulau Papua. Paparan Sahul ngabéntang ti Australia kalér nepi ka laut Timor tug nyambung ka timur di laut Arafuru nu nyambung jeung pulo Papua. Kapuloan Aru ngajendol di luhureun Paparan Sahul. Paparan Sahul ogé ngalingkup Paparan Rowley anu ayana di sisi Samudra Hindia di barat laut Australia anu ngabéntang tikakeun tanjung di barat laut Australia.

basa cai laut turun pas keur jaman és Pléistosén, kaasup jaman es makéésimum terakhir, sakiratan 18.000 taun baheula, Paparan sahul nyaéta dataran nu muka di luhureun laut. Bukti anu ngadukung nyaéta sisi basisir kiwari ditandaan ku lokasi anu kiwari titeuleum ka laut kira-kira 100 tikakeun 400 méter di jero laut.

Géologi
Optimisasi mesin panéang (bahasa Inggris: Search Engine Optimization, biasa disingget SEO) nyaéta runtuyan prosés anu dilakukeun sacara sistematis anu tujuanna ningkatkeun volumeu jeung kualitas trafik kunjungan kana mesin panéang ka ramatloka nu tangtu anu ngamangpaatkeun mékanismeu gawé atawa algoritma mesin panéang. Tujuan tina SEO nyaéta nempatkeun hiji situs web pikeun posisi pangluhurna, atawa sahenteuna halaman mimiti tina panéangan dumasar kana kecap konci tegesna anu ditargetkeun. Logisna, ramatloka anu anu nempatan posisi pangluhurna mibanda peluang leuwih gedé pikeun meunang pangunjung.

Sajalan jeung beuki mekarna pamangpaatan ramat internét nu jadi média bisnis, kabutuhan tina SEO ogé beuki ningkat. Nempatan dina posisi pangluhurna hasil panéangan bakal ningkatkeun peluang pausahaan pamasaran dumasar loka pikeun meunangkeun palanggan anyar. Ieu peluang dimangpaatkeun sajumlah pihak anu nawarkeun jasa optimisasi mesin panéang anu mibanda basis usaha dina Internet.

Sajarah 
Nurutkeun Danny Sullivan, istilah search engine optimization mimiti digunakeun tanggal 26 Juli taun 1997 ku hiji pesan spam nu diposting di Usenet. MAngsa harita algoritme mesin panéang can kompléks nepi ka babari dimanipulasi.

Vérsi awal algoritme panéang dumasar kana informasi nu disadiakeun ku  webmaster ngaliwatan meta tag dina kode html ramatloka. Meta tag nyayagikeun informasi ngeunaan kontén nu nyangkaruk dina hiji halaman web ku runtuyan kecap konci (keyword). Sebagéan webmaster ngalakukeun manipulasi ku cara nuliskeun kecap konci nu teu saluyu jeung  kontén situs nu sabenerna, nepi ka mesin panéang salah menempatkeun jeung ngaréngking éta situs. Ieu hal ngalantarankeun hasil panéang jadi teu akurat jeung ngabalukarkeun karugian boh pikeun mesin panéang boh pikeun pamaké internét nu miharep informasi nu relevan jeung berkualitas.

Larry Page jeung Sergey Brin, dua mahasiswa doktoral ilmu komputer Universitas Stanford, ngusahakeun ngungkulan éta pasualan ku cara ngawangun Backrub, hiji mesin panéang sederhana nu ngandelkeun itungan matématika pikeun ngaréngking ramatloka. Algoritme téh dingaranan PageRank, mangrupa fungsi matématika nu kompléks nu mangrupa kombinasi antara itungan jumlah link nu ngarah kana hiji ramatloka ku analisis pikeun kualitas masing-masing éta link.

Internét
Swahili nyaéta basa indung urang Swahili (atawa Waswahili) anu dumuk di kiduleun Somalia nepi ka Mozambik nu watesna Tanzania. Basa Swahili digunakeun ku 10.000.000 jalma minangka basa utama. Basa Swahili ogé dipaké di sapanjang garis basisir Afrika Wétan. Swahili ogé diajarkeun di universitas-universitas utama di dunya jeung sawatara média internasional kayaning BBC, Voice of America jeung Xinhua nu miboga program basa Swahili. Swahili jadi basa nasional atawa basa resmi keur nagara-nagara: Tanzania, Kénya, Uganda, Comoros sarta Républik Demokratik Kongo.

Rujukan

Basa di Uganda
Basa di Tanzania
Basa di Kenya
Halma (tina basa Yunani, hartina "luncat") nyaéta kaulinan papan anu ditimukeun taun 1883 atawa 1884 ku George Howard Monks, ahli opérasi pelastik Amérika di Harvard Medical School. Kaulinan ieu nyokot inspirasi tina kaulinan Inggris nu disebut Hoppity.

Halma mangrupa bagian tina alat tradisional anu cara maénkeunna ngan ku dua urang jeung tiap nu maénna masang 19 widak anu miboga warna nu sarua dina papan halma, dina posisi pahareup-hareup. Saupama pamaénna saloba 4 urang mangka tiap pamaén dibekelan 13 widak anu ditempatkeun di unggal tungtung papan halma. 
Tugas pamaén nyaéta mindahkeun sakabéh widakna ka tempat anu di sebrangna.  Pamaén anu meunang undi ngamimitian maén ku cara ngajalankeun 1 widak.  Perlu diingetkeun yén widak séjén ngan sakur jalan jeung luncat dina 1 widak séjénna, boh widak sorangan atawa widak lawanna.  Ku kituna diperlukeun stratégi anu alus méh widakna bisa luncat loba sangkan nepi di daérah anu dituju. 
Taya widak anu kaluar tina papan. Pamaén anu meunang nyaéta pamaén anu kahontal mawa sakabéh widakna ka tempat anu dituju.

Rujukan

Kaulinan nu maké alat
Alokasia mangrupa salah sahiji tina sababaraha tutuwuhan tropis tina genus Alocasia. Tutuwuhan ieu mangrupa tutuwuhan hérbal asiatik tropis nyarupaan taleus bolang (Colocasia) ngan dibédakeun sabab miboga palapah nu gedé.

Tutuwuhan tina génus ieu sok dipelak salaku tutumuhan hias jeung miboga daun nu gedé wangun ati atawa panah. Unggal tutuwuhan tina génus ieu mibanda daun gedé anu katinggal basal jeung jiga parahu boat nu boga buah kabeureuman.

Referensi

Araceae
Zigot mangrupa hiji sél tunggal, endog anu karak dibuahan.

Referensi

Biologi
Karéta api Mutiara Selatan (Aksara Sunda Baku: ) nyaéta karéta api kelas campuran éksekutip-ekonomi AC prémium nu ngahubungkeun Bandung-Surabaya Gubeng liwat Tasikmalaya-Kroya jeung sabalikna. Karéta ieu dioperasikeun ku Daop 1 Jakarta. Asalna, karéta ieu mawa campuran kelas éksekutip jeung bisnis, tapi ti taun 1999 rangkéan KA Mutiara Selatan diganti jadi kelas bisnis kabéh, kelas éksekutip na dipindahkeun kana rangkéan Karéta api Turangga nu ngalayanan ruteu nu sarua.

Tanggal 28 Séptémber 2016, KA Mutiara Selatan genti rangkéan jadi KA Ékonomi AC new image 2016, sarta ruteuna dipanjangan nepi ka Malang, ngan kusabab jarak antar korsina anu dianggap heurin teuing pikeun KA jarak jauh, rangkéan éta ngan dipaké kira-kira dua minggu, tuluy ditarik deui. KA Mutiara Selatan maké rangkéan bisnis deui. Bulan Maret 2017, KA Mutiara Selatan ganti kelas jadi kelas campuran éksekutip-bisnis. Ti tanggal 1 April 2019, Karéta ieu geus maké rangkéan anyar tina Stainless Steel jieunan PT. INKA Madiun sarta ganti kelas jadi Éksekutip-Ékonomi AC Prémium. Ti tanggal 1 Désémber 2019, lalampahan KA Mutiara Selatan dipanjangan nepi ka Stasion Gambir, ku sabab PT KAI geus ngarilis GAPEKA 2019. Karéta ieu kungsi jadi KA panumpang panglilana nyaéta kurang leuwih 20 jam ngéléhkeun lalampahanna KA Wijayakusuma. Tuluy ti tanggal 1 Séptémber 2020 ruteu ieu karéta dipondokan deui jadi Bandung-Surabaya Gubeng percis saperti jaman baheula nalika mimiti dioperasikeun.

Stasion nu dilayanan 
 Stasion Bandung
 Stasion Kiaracondong
 Stasion Cipeundeuy
 Stasion Tasikmalaya
 Stasion Ciamis
 Stasion Banjar
 Stasion Maos
 Stasion Kroya
 Stasion Gombong
 Stasion Kebumén
 Stasion Karanganyar
 Stasion Kutoarjo
 Stasion Yogyakarta
 Stasion Solo Balapan
 Stasion Nganjuk
 Stasion Madiun
 Stasion Jombang
 Stasion Mojokerto
 Stasion Surabaya Gubeng

Spésifikasi karéta 
Ti tanggal 1 April 2019, KA Mutiara Selatan geus ngagunakeun karéta éksekutip jeung ékonomi AC prémium stainless steel jieunan PT INKA Madiun. 

Ti tanggal 1 Désémber 2019, rangkéan KA Mutiara Selatan geus dimutasi ka Jakarta Kota (JAKK) sarta diperpanjang nepi ka Gambir. 

 Susunan rangkéanna nyaéta: (Ti tanggal 1 Desember 2019) 
  1 Lokomotip CC206 Dipo Induk JNG
 1 Karéta Pembangkit (P 2018/2019 JAKK) 
 3 Karéta Éksekutip (K1 2018/2019 JAKK)
 1 Karéta Makan/Pembangkit (M1 2018/2019 JAKK) (MP3 2016 BD)
 4 karéta Prémium (K3 2018/2019 JAKK)
 2 kereta bahasi (B JAKG)*

Katerangan:

(*) Karéta bahasi dileupas di Surabaya Gubeng pikeun dilangsir ka Stasion Surabaya Kota, sedengkeun KA Mutiara Selatan na nuluykeun lalampahan ka Malang. Ti Malang KA Mutiara Selata teu mawa karéta bahasi, sanggeus nepi di Surabaya Gubeng kakara ditambahan karéta bahasi di rangkéan bagian tukangeunna.

Jadwal karéta 
Dina GAPEKA 2019 ieu, Karéta api Mutiara Selatan berangkat ti Gambir soré, nepi ka Malang béurang. Kitu ogé sabalikna. Jadwal leuwih lengkepna tingali di Wikipédia Basa Indonésia

Tingali ogé 
 Karéta api

Rujukan

Tumbu kaluar 
 Situs resmi PT KAI 

Angkutan karéta di Indonésia
Karéta api Turangga (Aksara Sunda Baku: ) nyaéta karéta api kelas éksekutip satwa anu ngahubungkeun Stasion Surabaya Gubeng jeung Stasion Bandung. Karéta ieu dioperasikeun ku Daop 8 Surabaya. Asalna, KA Turangga mawa rangkéan éksekutip-bisnis, tapi ti taun 1999 rangkéan KA Turangga jadi éksekutip kabéh, karéta bisnis di rute ieu dipindahkeun ka Karéta api Mutiara Selatan. KA ieu kungsi diperpanjang ruteuna nepi ka Stasion Gambir dina GAPEKA 2019, saacan dibalikkeun deui ruteuna nepi ka Bandung.

Stasion nu dilayanan 
 Stasion Surabaya Gubeng
Stasion Mojokerto
Stasion Jombang
 Stasion Madiun
 Stasion Solo Balapan
 Stasion Yogyakarta
 Stasion Kutoarjo
 Stasion Kroya
 Stasion Banjar
 Stasion Tasikmalaya
 Stasion Cipeundeuy
 Stasion Bandung

Spesifikasi karéta 
 Lokomotip CC203 atawa CC206
 5-6 karéta éksekutip satwa (K1)
 1 karéta makan pembangkit (KMP1)
 1 karéta aling-aling (B)

Jadwal 
Karéta api Turangga diberangkatkeun ti station Surabaya Gubeng soré jam 16.30 WIB  jeung diberangkatkeun ti stasion Bandung peuting jam 19.30. Waktu nu dibutuhkeun 11 jam.

Tingali ogé 
 Karéta api Pasundan, karéta api kelas ékonomi nu ngalayanan rute nu sarua.

Rujukan

Tumbu kaluar 
 Situs resmi PT KAI 

Angkutan karéta di Indonésia
Karéta api Pasundan (Aksara Sunda Baku: ) nyaéta karéta api kelas ékonomi nu ngahubungkeun Stasion Kiaracondong jeung Stasion Surabaya Gubeng. Karéta api Pasundan dioperasikeun ku Daop 2 Bandung anu saméméhna ku Daop 8 Surabaya per 1 Désémber 2019.

Stasion nu dilayanan 
 Stasion Surabaya Gubeng
 Stasion Wonokromo
 Stasion Mojokerto
 Stasion Jombang
 Stasion Kertosono
 Stasion Nganjuk
 Stasion Madiun
 Stasion Purwosari
 Stasion Lempuyangan
 Stasion Wates
 Stasion Kutoarjo
 Stasion Kebumen
 Stasion Karanganyar
 Stasion Gombong
 Stasion Sumpiuh
 Stasion Kroya
 Stasion Maos
 Stasion Banjar
 Stasion Ciamis
 Stasion Tasikmalaya
 Stasion Cipeundeuy
 Stasion Cibatu
 Stasion Kiaracondong

Spesifikasi karéta 
 Lokomotip CC201, CC203, atawa CC206
 5-6 karéta kelas ékonomi (K3)
 1 karéta makan pembangkit (KMP3)
 1 karéta aling-aling (B)

Jadwal  
Karéta api Pasundan berangkat ti Kiaracondong isuk-isuk, nepi ka Surabaya Gubeng peuting, jeung sabalikna. Jadwal nu leuwih lengkepna tingali di Wikipédia Basa Indonésia.

Insidén 
 Dina tanggal 27 Juni 2014, karéta api Pasundan anjlok di antara Stasion Cipeundeuy-Stasion Cirahayu, di Kampung Tajur, Kadipatén, Kadipatén, Tasikmalaya, Jawa Kulon. Kabid Humas Polda Jawa Barat, Martinus Sitompul, ngaenyakeun insidén éta. Ceuk manéhna, karéta anjlok di km 236+¼ tabuh 07.50.

Galéri

Rujukan

Tumbu kaluar 
 Situs resmi PT KAI

Tingali ogé 
 Karéta api

Angkutan karéta di Indonésia
PT Kereta Api Indonésia (Persero) atawa PT KAI (baheula DKARI, PNKA, PJKA, Perumka, PT KA) nyaéta Badan Usaha Milik Nagara anu ngaoperasikeun karéta api di Indonésia. PT KAI dibagi jadi sababaraha Daop (di pulo Jawa) jeung Divre (di pulo Sumatera). PT KCJ (Kereta Commuter Jabodetabek) misahkeun diri tina PT KAI ti taun 2008 sarta jadi anak PT KAI.

Layanan

Karéta api panumpang 
PT KAI ngaoperasikeun layanan karéta api panumpang nu dibagi jadi sababaraha kelas, nyaéta:
 Karéta api éksekutip
 Karéta api éksekutip argo, karéta kelas pangluhurna.
 Karéta api éksekutip satwa, saperti argo, tapi lain kelas argo.
 Karéta api bisnis
 Karéta api ékonomi
 Karéta api ékonomi PSO
 Karéta api ékonomi non-PSO
 Karéta api campuran
 Campuran éksekutip-bisnis
 Campuran éksekutip-ékonomi
 Campuran éksekutip-bisnis-ékonomi
 Karéta api lokal
 Karéta api komuter
 Karéta api Bandara

Karéta api barang 
PT KAI ogé ngaoperasikeun sababaraha karéta barang, saperti Antaboga, Angkutan semén, Batu bara rangkéan panjang (babaranjang), Batu bara rangkéan péndék (babarandek), sarta One Night Service (ONS).

Daptar Daop jeung Divre

Daérah Operasi (Daop)
 Daérah Operasi I Jakarta
 Daérah Operasi II Bandung
 Daérah Operasi III Cirebon
 Daérah Operasi IV Semarang
 Daérah Operasi V Purwokerto
 Daérah Operasi VI Yogyakarta
 Daérah Operasi VII Madiun
 Daérah Operasi VIII Surabaya
 Daérah Operasi IX Jember

Divisi Regional (Divre)
 Divisi Regional I Acéh jeung Sumatera Kalér
 Divisi Regional II Sumatera Kulon
 Divisi Regional III Sumatera Kidul jeung Lampung

Rujukan

Tumbu kaluar 
Situs resmi PT Kereta Api Indonesia 

Angkutan karéta di Indonésia
Angkutan karéta
Déklarasi Djuanda anu diayakeun tanggal 13 Désémber 1957 ku Perdana Menteri Indonésia mangsa harita, Djuanda Kartawidjaja, nyaéta déklarasi anu nétélakeun ka dunya yén laut Indonésia téh kaasup laut sabudeureunna, di antara jeung di jero kapuloan Indonésia jadi hiji wilayah NKRI.

Saméméh déklarasi Djuanda, wilayah nagara Républik Indonésia nyoko ka Ordonansi Hindia Belanda 1939, nyaéta Teritoriale Zeeën en Maritieme Kringen Ordonantie 1939 (TZMKO 1939). Dina aturan jaman Hindia Belanda, pulo-pulo di wilayah Nusantara dipisahkeun ku laut sabudeureunana sarta unggal pul ngan miboga laut sabudeureun anu jauhna 3 mil ti garis basisir nepi ka kapal asing bisa bébas lalayaran di laut nu misahkeun éta pulo-pulo.

Deklarasi Djuanda menyatakan bahwa Indonésia menganut prinsip-prinsip negara kepuloan (Archipelagic State) yang pada saat itu mendapat pertentangan besar dari beberapa negara, sehingga laut-laut antarpulo pun merupakan wilayah Républik Indonésia dan bukan kawasan bébas. Deklarasi Djuanda selanjutnya diresmikan menjadi UU No.4/PRP/1960 tentang Perairan Indonésia. Akibatnya luas wilayah Républik Indonésia berganda 2,5 kali lipat dari 2.027.087 km² menjadi 5.193.250 km² dengan pengecualian Irian Jaya yang walaupun wilayah Indonésia tapi waktu itu belum diakui secara internasional.

Sumber

Sajarah Indonésia
Stasion Kiaracondong (KAC) atawa Stasion Kircon (Aksara Sunda: ᮞ᮪ᮒᮞᮤᮇᮔ᮪ ᮊᮤᮃᮛᮎᮧᮔ᮪ᮓᮧᮀ) nyaéta stasion karéta api kelas gedé tipeu B di Kota Bandung, lengkepna di wates antara Kalurahan Babakansari jeung Kalurahan Kebonjayanti. Stasion anu aya di tingkat kaluhuran +681 métér ieu kaasup ka Daérah Operasi II Bandung. Kapungkur sadayana karéta api panumpang, boh anu kelas éksékutip, bisnis, nepi ka ékonomi, dilayanan di Stasion Bandung. Ningkatna jadwal karéta api di Stasion Bandung jadi alesan sadaya angkatna karéta antarkota ngalih ka Stasion Kiaracondong.

Stasion Kiaracondong miboga dua wangunan, wangunan kalér husus pikeun panumpang KA jarak jauh, sedengkeun wangunan kidul pikeun panumpang KA lokal/komuter.

Kiwari, Stasion Kiaracondong jadi titik jalur rél ganda pangwétanna di wewengkon Bandung Raya (Padalarang-Cicaléngka). Stasion ieu miboga tujuh jalur, jalur 3 minangka sepur lurus pikeun jalur tunggal ogé jalur ganda arah hulu (ka arah Bandung/Padalarang) sarta jalur 2 minangka sepur lurus pikeun jalur ganda arah hilir (ti arah Bandung/Padalarang).

Kiwari karéta kelas campuran ogé eureun di stasion ieu pikeun naék-turunkeun panumpang, boh ka arah Bandung atawa sabalikna. Kawijakan ieu ngajadikeun stasion ieu minangka titik angkatna tur dongkapna panumpang kadua di Kota Bandung.

Karéta api anu teu eureun di stasion ieu nyaéta KA Argo Wilis, Turangga, jeung angkutan barang.

Di deukeut stasion ieu aya Balai Yasa Kiaracondong, balai yasa anu husus digunakeun pikeun ngarawat sarta ngoméan jambatan, ngawengku suku cadang keur jambatan-jambatan karéta api anu masih kénéh aktip, ngomé rangka jambatan, nyieun jambatan anyar, sarta parawatan rutin.

Layanan karéta api 
Daptar karéta api nu eureun di stasion ieu nyaéta:<ref name="J">Informasi Stasiun Bandung Kiaracondong  </small></ref>

Éksékutip 
 Argo Parahyangan Tambahan, jurusan Gambir

Campuran 
 Lodaya, jurusan Bandung jeung jurusan Solo (éksékutip-ékonomi AC prémium)
 Mutiara Selatan, jurusan Bandung jeung jurusan Surabaya nyambung ka Malang (éksekutip-bisnis AC)
 Malabar, jurusan Bandung jeung jurusan Malang (éksekutip-bisnis-ékonomi AC)

Ékonomi AC 
 Serayu, jurusan Pasar Senén jeung jurusan Purwokerto
 Kahuripan, jurusan Blitar
 Pasundan, jurusan Surabaya
 Kutojaya Selatan, jurusan Kutoarjo

Commuter Line 
 Lokal Bandung Raya, jurusan Stasion Cicaléngka jeung jurusan Stasion Padalarang
 Lokal Cibatu, jurusan Stasion Cibatu jeung jurusan Stasion Purwakarta

Galéri

Tingali ogé 
Karéta api

Rujukan

Tumbu kaluar 
Situs resmi PT Kereta Api Indonesia 

Kiaracondong
 Kiaracondong, Bandung
Karéta api Argo Parahyangan atawa Gopar (Aksara Sunda Baku: ᮊᮛᮦᮒ ᮃᮕᮤ ᮃᮁᮌᮧ ᮕᮛᮂᮚᮍᮔ᮪) nyaéta karéta api kelas éksekutip argo (kadang maké rangkéan nu lain éksekutip argo) anu ngahubungkeun Jakarta jeung Bandung. Argo Parahyangan dioperasikeun ku Daop 2 Bandung jeung Daop 1 Jakarta. Karéta ieu téh gabungan Karéta api Argo Gede jeung Karéta api Parahyangan.

Stasion nu dilayanan 
 Stasion Kiaracondong (Sabaraha Jadwal)
 Stasion Bandung
 Stasion Cimahi
 Stasion Purwakarta (teu kabéh rangkéan)
 Stasion Cikampék (ngan KA 38 jeung KA 43 Wungkul)
 Stasion Bekasi
 Stasion Jatinegara (jurusan Gambir wungkul)
 Stasion Gambir

Rangkéan 
 Rangkéan Argo Parahyangan asli (eks. KA Argo gedé jeung KA Parahyangan)
 Rangkéan Argo Parahyangan Stainless Steel
 Rangkéan Harina
 Rangkéan Sembrani
 Rangkéan Pangandaran

Jadwal 
Saprak médalna GAPEKA 2019, KA Argo Parahyangan dijalankeun 36 kali bolak-balik (Reguler jeung Fakultatip). Waktu nu diperlukeun ti Gambir ka Bandung (jeung sabalikna) kira-kira 3 jam, lamun versi excellence mah durasi lalampahanna 2 jam 50 menit. Jadwal nu leuwih lengkepna tingali di Wikipédia Basa Indonésia.

Galeri

Insidén 
 Dina poé Jumat, tanggal 30 Mei 2014 peuting, KA Argo Parahyangan anjlok di daérah Cisomang, di Dépok, Darangdan, Purwakarta, ka arah Stasion Cikadongdong. Dua karéta jeung hiji lokomotip anjlok kaluar rél. Euweuh korban jiwa dina insiden éta. Perjalanan Karéta api Serayu dialihkeun.

Tingali ogé 
 Karéta api Argo Gedé
 Karéta api Parahyangan
 Parahyangan

Rujukan

Tumbu kaluar 
 Situs resmi PT KAI 

Angkutan karéta di Indonésia
Karéta api Malabar (Aksara Sunda Baku: ) nyaéta karéta api campuran nu ngahubungkeun Stasion Pasar Senén jeung Stasion Malang liwat Bandung-Tasikmalaya-Kroya-Kutoarjo-Kediri. Karéta ieu jadi karéta api hiji-hijina anu ngarangkéy kabéh kelas (éksekutip-bisnis-ékonomi). Karéta ieu dioperasikeun ku Daop 8 Surabaya.

Asalna,karéta ieu ngalayanan ruteu Bandung-Malang, ngan ti mimiti 1 Désémber 2019, ku lantaran PT Kereta Api Indonesia medalkeun Grafik Perjalanan Kereta Api (GAPEKA) 2019, karéta ieu ruteuna dipanjangan nepi ka Stasion Pasar Senén, pikeun ngakomodir panumpang nu ti Bandung atawa daérah Priangan Wétan ka Jakarta, atawa sabalikna.

Asal-usul ngaran 
Kecap "Malabar" asalna ti ngaran gunung di Kabupatén Bandung, tapi aya nu nyebutkeun kecap "Malabar" téh mangrupa akronim ti ngaran stasion pangeureunan ahir, nyaéta MALANG BANDUNG JAKARTA.

Stasion nu dilayanan 
 Stasion Pasar Senén
 Stasion Bekasi (ngan arah ka Jakarta Wungkul)
 Stasion Purwakarta
 Stasion Cimahi
 Stasion Bandung
 Stasion Kiaracondong
 Stasion Cipeundeuy
 Stasion Tasikmalaya
 Stasion Ciamis
 Stasion Banjar
 Stasion Maos
 Stasion Kroya
 Stasion Karanganyar
 Stasion Kutoarjo
 Stasion Yogyakarta
 Stasion Solo Balapan
 Stasion Madiun
 Stasion Kediri
 Stasion Blitar
 Stasion Kepanjen
 Stasion Malang Kotalama
 Stasion Malang

Spesifikasi karéta 
 Lokomotip CC203 atawa CC206
 4 karéta éksekutip (K1 ML)
 2 karéta bisnis (K2 ML)
 2 karéta ékonomi (K3 ML)
 1 karéta makan pembangkit (MP2 ML)
 1 karéta bahasi (B SBI/ML)

Katerangan:
 KA Malabar mangrupa hiji-hijina KA anu ngarangkéan sakabéh kelas, nyaéta ékonomi (AC), bisnis, éksekutip, jeung barang dina hiji rangkéan
 Lamun KA Malabar teu ngagunakeun Karéta Makan Pembangkit kalawan gantina badé Mawa Karéta Pembangkit (P) jeung Karéta Makan Éksekutip (M1)

Jadwal 
Karéta api Malabar berangkat ti Stasion Pasar Senén soré, nepi ka Stasion Malang béurang, jeung sabalikna. Jadwal nu leuwih lengkepna tingali di Wikipédia basa Indonésia.

Insidén 
 Dina poé Jumat, tanggal 4 April 2014, KA Malabar tiguling di daérah Tasikmalaya, Jawa Kulon antara pétak Stasion Ciawi-Cirahayu di km 244. Nepi ka kiwari, 4 korban dilaporkeun téwas, 2 korban séjénna kacepét kénéh di antara karéta nu tiguling. KA Malabar ieu tiguling lantaran aya urug. Diwartakeun karéta ieu tiguling ka jurang. Korban-korban KA Malabar éta dibawa ka Puskésmas Ciawi. Kajadian ieu terjadi tabuh 18.30 WIB.

Tingali ogé 
Karéta Api

Rujukan

Tumbu kaluar 
 Situs resmi PT KAI 

Angkutan karéta di Indonésia
Karéta api Lodaya nyaéta layanan karéta api nu ngahubungkeun Stasion Bandung jeung Stasion Solo Balapan. Karéta ieu dioperasikeun ku Daop 6 Jogja. Asalna karéta ieu ngaranna Karéta api Senja Mataram/Pajajaran, rélasi Bandung - Yogyakarta. Tapi, ti mimiti rutena diperpanjang nepi ka Solo Balapan, ngaranna dirobah jadi KA Lodaya.

Mimitina, KA Lodaya maké rangkéan Éksekutip-Bisnis, ngan ti ahir bulan Oktober 2018, rangkéanna diganti jadi Éksekutip-Ékonomi AC Prémium kaluaran 2018 (K1 18 + K3 18).

Asal usul ngaran 
Kecap "Lodaya" téh mangrupa akronim ti ngaran stasion paeureunan ahir, nyaéta SOLO-BANDUNG RAYA.

Stasion nu dilayanan 
 Stasion Bandung
 Stasion Kiaracondong
 Stasion Cipeundeuy
 Stasion Tasikmalaya
 Stasion Banjar
 Stasion Karanganyar
 Stasion Kutoarjo
 Stasion Yogyakarta
 Stasion Solo Balapan

Spesifikasi karéta 
 Lokomotip CC203 atawa CC206
 4 karéta éksekutip (K1 18 SLO)
 4 karéta ékonomi AC prémium (K3 18 SLO)
 1 karéta makan (M1 SLO)
 1 karéta pembangkit (P)

Jadwal 
Karéta api Lodaya dijalankeun 4 kali (isuk-isuk jeung peuting). Misalna, Karéta Lodaya pagi indit ti Bandung isuk-isuk nepi ka Solo Balapan soré (jeung sabalikna). Karéta Lodaya malam berangkat di Bandung peuting nepi ka Solo Balapan isuk-isuk (jeung sabalikna). Jadwal nu leuwih lengkepna tingali di Wikipédia Basa Indonésia.

Insidén 
 Dina tanggal 10 Oktober 2013, karéta api Lodaya Pagi nabrak batu nu diganjel di tengah rél, dina km 440+0/1, di daérah Karanganyar, Kebumen. Karéta api anu ditarik lokomotip CC 204 10 jeung 4 karéta éksekutip, 3 karéta bisnis, 1 karéta réstorasi, jeung 1 gerbong bagasi ieu kudu berhenti luar biasa (BLB) di Stasion Gombong.
 Dina tanggal 5 Oktober 2015, karéta api Lodaya jurusan Solo Balapan-Bandung anjlok dina tabuh 01.45 di km 244+5/6, di Kampung Terung, Mekarsari, Kadipatén, Tasikmalaya. Karéta api Pasundan jurusan Kiaracondong-Surabaya Gubeng jeung Karéta api Turangga jurusan Bandung-Surabaya Gubeng telat berangkat ti jadwal biasa. Karéta éta mawa 439 panumpang ti arah Solo ka Bandung.<ref name="Insiden 2">Republika: KA Lodaya Anjlok di Tasikmalaya  </small>diakses tanggal 26 Desember 2015</small></ref>

Galéri

Tingali ogé 
Karéta Api

Rujukan

Tumbu kaluar 
 Situs resmi PT KAI 

Angkutan karéta di Indonésia
Karéta api Harina (Aksara Sunda Baku: ) nyaéta karéta api anu ngahubungkeun Bandung jeung Surabaya via Semarang. Karéta ieu dioperasikeun ku Daop 2 Bandung. Rute Karéta api Harina béda jeung karéta nu séjénna nu ngalayanan Bandung - Surabaya, ti Bandung, ka Purwakarta, di Cikampék, lokomotipna pindah posisi, ka Cirebon, Semarang, Cepu, Bojonegoro, nepi ka Surabaya Pasarturi.

Karéta ieu téh neruskeun tugasna Karéta api Mahésa anu ngalayanan rute Bandung - Semarang Tawang nu kelasna éksekutip-bisnis. Tapi rute na béda, ti Bandung, ka Tasikmalaya, Kroya, terus lokomotipna pindah posisi, ka Purwokerto, Prupuk, Slawi, nepi ka Semarang Tawang.

Séké Sélér Ngaran 
Ngaran "Harina" dicokot tina basa Sangsekerta,  (aksara Dewanagari: ), anu boga hartina "antelop india betina".

Stasion nu dilayanan 
 Stasion Bandung
 Stasion Cimahi
 Stasion Purwakarta
 Stasion Cikampék
 Stasion Cirebon
 Stasion Tegal
 Stasion Pekalongan
 Stasion Semarang Tawang
 Stasion Ngrombo
 Stasion Cepu
 Stasion Bojonegoro
 Stasion Babat
 Stasion Lamongan
 Stasion Surabaya Pasarturi

Spesifikasi karéta

Jadwal 
Karéta api Harina berangkat di Bandung peuting, nepi ka Surabaya Pasarturi isuk-isuk, jeung sabalikna. Jadwal nu leuwih lengkepna, tingali di Wikipédia Basa Indonésia.

Saacan taun 2013, aya jadwal KA Harina Pagi, tapi okupansina minim (kurang ti 60%), jadi KA Harina Pagi dihijikeun jeung KA Harina (malam) jadi KA Harina. Rutena ogé diperpanjang nepi ka Surabaya Pasarturi.

Insidén 
 Dina tanggal 21 Oktober 2010, Karéta api Harina beunang urug di Jatiluhur, Purwakarta, tabuh 05.00. Euweuh korban jiwa, tapi perjalanan karéta kahambat lantaran posisi lokomotif jeung gerbongna ngahalangan rél.

Tingali ogé 
Karéta rute Bandung-Surabaya
 Karéta api Argo Wilis
 Karéta api Turangga
 Karéta api Mutiara Selatan
 Karéta api Pasundan
 Karéta api Harina

Rujukan

Tumbu kaluar 
 Situs resmi PT KAI 

Angkutan karéta di Indonésia