AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Kompos nyaéta hasil parsial dékomposisi / teu lengkep tina campuran bahan organik nu bisa digancangan sacara artifisial ku rupa-rupa populasi mikroba dina kondisi lingkungan nu haneut, beueus , jeung aérobik atawa anaérobik ( modifikasi tina JH Crawford , 2003 ). Nyieun kompos pikeun ngatur ogé ngajaga prosés alami nepika kompos bisa ngajadi leuwih gancang. Prosés ieu ngawengku ti mimiti nyieun bahan campuran anu saimbang, cai anu cukup, aeration, jeung kompos aktivator . Dina prakna éta kabéh prosés disebutna composting tayalian bahan organik  anu dékomposisi sacara biologis, utamana ku mikroba nu ngagunakeun zat organik salaku sumber énergina.

Rupa-rupa Kompos 
Kompos bisa ditempo tina tilu aspék: 
 Tina prosés nyieuna, nyaéta aya kompos aérobik jeung anaérobik. 
 Tina dékomposerna, aya kompos nu maké mikro organisme, aya ogé anu maké aktivitas makro organismena. 
 Tina  Wanguna aya amu padet sarta aya ogé cairan. Di dieu aya sababaraha conto tina ilahar dipaké kompos ..

Pedaran
 kompos aérobik; ngaliwatan hiji prosés biokimia ngaliwatan oksigén. Bahan atah utama tayalian composting aérobik tina résidu pamotongan, kandang sato atawa campuran duanana. Prosés produks nyokot 40-50 poé. Panjang waktu gumantung kana tipe pengurai dékomposisi sarta bahan baku gemuk.
 Bérak Bokashi; gemuk Bokashi nyaéta salah sahiji anaérobik kompos paling kawentar. Ciri gemuk bokashi perenahna di tipe inoculant dipaké pikeun starter na, mikro organisme éféktif ( EM4 ). Inoculant diwangun ku campuran rupa-rupa mikroorganisme anu bisa decompose pilihan bahan organik gancang jeung éféktif.
 Vermicompost; mangrupa salah sahiji produk kompos nu utilizes makroorganisme salaku pengurai. Makroorganisme dipaké nyaéta earthworms tipe Lumbricus atawa tipe séjén. Vermicompost dijieun kalayan bahan organik salaku cara nyadiakeun eupan ka earthworms . Kandang éarthworm anu dihasilkeun disebut vermicompost . Tipe lianna organisme nu bisa dipaké pikeun nyieun kompos tayalian ti bilatung.
 Bérak Cair Organik / Gemuk éncér Organik (POC) ; Kompos anu dijieun gemuk organik cairan ku composting  baseuh. Prosésna bisa lumangsung kalawan aerobically atawa lumangsung anaérob. gemuk organik éncér loba dijieun sabab leuwih gampang diserep ku tutuwuhan. Tina sawatara prakték, pupuk organik cairan leuwih efektif dibikeun daun ti di akar (iwal dina sistim hydroponic ). Nyemprot pupuk organik cair dina daun kudu maké dosis nu bener. Dosing kaleuleuwihan baris ngabalukarkeun withering daun gancang.

Dicutat tina

Tutumbu kaluar
Bokashi
Direktorat Jenderal Hortikultura - Departemen Pertanian 
Departemen Agronomi dan Hortikultura IPB  
Berita Hortikultura
Karnataka State Horticulture Department 
University of Wisconsin Department of Horticulture
Department of Horticulture
Horticulture PAC

Agronomi
Tatanén
Jaya Suprana (Ngaran lahirna Phoa Kok Tjiang; ) nyaéta salah saurang pangusaha, pamawa béwara acara tipi, komposér jeung pamaén piano anu kawentar di Indonésia.  Anjeunna anu ngadegkeun Musium Rékor Indonésia (MURI) sakaligus jadi dirékturna.
Mangsa keur leutik Jaya dirorok ku papasangan kulawarga Lambang jeung Lily Suprana. Anjeunna sabenerna mah katurunan Tiongkok, tapi digedékeun di lingkungan kulawarga Jawa. Anjeunna nikah jeung Julia Suprana tapi nika maranéhna pipirakan teu boga budak biologis. 
Jaya pernah sakola di Musikhochschule Muenster jeung Folkwanghochschule Essen di Jérman.

Karir
Sabérésna sakola di Jérman, Jaya ngamimitian nyieun musikna sorangan. Lian ti éta, tiap minggu anjeunna ogé jadi présénter di Jaya Suprana Show, hiji acara tipi wangun talkshow.

Lian aktivitas musik jeung senina éta, anjeunna ogé ngajabat minangka Présidén Diréktur di PT Jamu Jago, hiji parusahaan ubar hérbal nu kasohor di Indonésia. Saméméhna anjeunna jadi Présidén Diréktur mah, anjeunna téh ngajabat minangka Diréktur Marketing di parusahaan PT Jamu Jago téh. Parusahaan éta parusahaan milik kulawargana sorangan. Ku kituna, Jaya Suprana gé jadi pupuhu komisionér parusahaan anu puseurna di kota Semarang, Jawa Tengah.

Anjeunna ogé ngadegkeun hiji panyatetan rékor pangkakoncarana di Indonésia nyatana Musium Rékor Indonésia nu katelah ku singgetanna MURI jeung sakaligus anjeunna nu ngajabat minangka dirékturna. Anjeunna ogé ngadegkeun hiji panti asuhan anu dingaranan Panti Asuhan Rotary-Suprana.

Suprana boga hak ngagunakeun gelar PhD widang filosofi jeung élmu sosial anu dimeunangkeun ku anjeunna di Pacific Wéstern University.

Panghargaan
Freundeskreis des Konservatoriums Muenster, Jérman, jeung ti Pangéran Bernhard, Walanda.
Kabudayaan: Budaya Bhakti Upapradana
Komputer, Best in Personal Computing Award 1995 ti Apple Macintosh Inc.
The Best Executive Award 1998
Préstasi parusahaan: Trade Léader's Club, Madrid, jeung Institut pour Selection de la Qualite, Belgia).
Lingkungan hirup: Sahwali Award 1997.
Kamanusaan: Duta Kemanusiaan 1991-1992 Palang Mérah Indonésia.
Inohong Bodor Nasional 1996, petingan pamaca majalah Bodor.

Rujukan

Inohong Indonésia
Biografi
Purwacaraka () nyaéta saurang musisi jeung komponis Indonésia, anu kawentar minangka pamusik dina sawatara acara di tipi. Purwacaraka ogé ngadegkeun sakola musik Purwacaraka Music Studio anu cabangna geus aya dibabaraha kota di Indonésia.
Purwacaraka nyaéta putra papasangan Soedjono Atmotenojo jeung Soerjani Oesoep. Anjeunna lanceuk ti Thea Ika Ratna jeung Trie Utami Sari. Purwacaraka lulusan ti Institut Téknologi Bandung (ITB) Jurusan Téknik Industri. Ari istrina nyaéta Sri Susanti anu ditikah dina taun 1981, saterusna dipaparin 3 anak, Aditya Purwa Putra, Andrea Miranda Dwisanti Putri jeung Amanda Chitarra Utami Putri.

Karir di Widang Musik
Ari resepna kana musik geus ti keur leutik. Umur 7 taun geus mimiti diajar Piano Klasik ku A Becalef saurang guru piano kabangsaan Hongaria nu dumuk di Bandung. Keur kitu téh, anjeunna sok meunang pagawéan, ti mimiti acara hajat pertikahan nikakeun réuni barudak sakolaan. Malahan mah pernah digawé di hiji parusahaan musik, jeung sok midang di Malaysia jeung Singapura.
Minangka wangun kareueusna kana musik, Purwa ngadegkeun sakola musik anu dingaranan Purwacaraka Music Studio. Puluhan taun sakola éta digugulung, nikakeun geus miboga 50 cabangna di sabudeureun Indonésia.

Rujukan

Inohong Indonésia
Biografi
Muhammad Sirajuddin Syamsuddin (ngaranna leuwih dipikawanoh minangka Din Syamsuddin; ) nyaéta saurang pulitikeus anu kungsi nyalonkeun dina Pilprés taun 2009. Din Syamsuddin kapilih minangka Pupuhu Umum PP Muhammadiyah dina 7 Juli 2005 salila lima taun ngagantikeun Ahmad Syafi’i Ma’arif, tur kapilih deui pikeun période 2010 nika 2015. Anjeunna nikah jeung Fira Beranata anu saterusna dipaparin 3 urang anak, Farazahdi Fidiansyah, Mihra Dildari jeung Fiardhi Farzanggi.

Atikan
Madrasah Ibtidaiyah Nahdathul Ulama Sumbawa Gedé, NTB (1968)
Madrasah Tsanawiyah Nahdathul Ulama Sumbawa Gedé, NTB (1972)
Pondok Modérn Gontor Jawa Timur (1975)
IAIN Jakarta, Sarjana Ngora, Fakultas Ushuluddin (BA, 1980)
IAIN Jakarta, Fakultas Ushuluddin Jurusan Babandingan Agama (Drs, 1980)
University of California Los Angeles (UCLA), Amérika Sarikat, Interdepartmental Programme in Islamic Studies (MA, 1988)
University of California Los Angeles (UCLA), Amérika Sarikat, Interdepartmental Programme in Islamic Studies (Ph.D, 1991)

Karir
Aktivis Muhammadiyah
DPP Ikatan Mahasiswa Muhammadiyah (IMM) dina taun 1985
Ngajar di IAIN Jakarta
Ngajar di UIN Syarif Hidayatullah
Pupuhu Umum PP Pamuda Muhammadiyah di taun 1989 salila 4 taun
Anggahota Majelis Hikmat PP Muhammadiyah di taun 1990
Wakil pupuhu PP Muhammadiyah ti taun 2000 nika 2005
Sekretaris Umum Majelis Ulama Indonesia (MUI)
Pupuhu Litbang Golongan Karya
Pupuhu Umum PP Muhammadiyah

Panghargaan
Narima Anugerah Inohong Islam 1433 H ti Karajaan Pulo Pinang, Malaysia. Minangka akuan jeung panghargaan ku pajuanganana dina ngamajukeun Islam liwat organisasi Muhammadiyah.
Ambassador for Peace ku sabab anjeunna dianggap minangka pamingpin umat Islam, lain ngan saukur Pupuhu Umum Pingpinan Puseur Muhammadiyah wungkul, tapi ku lantaran pangabisana dina ngayakeun dialoh jeung sakabéh élemén umat beragama, boh Islam boh umat beragama lianna.

Rujukan

Inohong ICMI
Inohong Partéy Golongan Karya
Inohong Nusa Tenggara Kulon
Alumni UIN Syarif Hidayatullah Jakarta
Biografi
Transklusi hartina ngasupkeun eusi hiji dokumén kana dokumén lianna maké rujukan. Dina transklusi Wikipédia, software MediaWiki baris nujul kana eusi hiji kaca, citakan, keur ngasupkeun kana eusi kaca lianna, kaca tujuan. Sarua jeung ieu cara, ngaran kaca bisa jadi hiji tutumbu ku cara nempatkeun ngaranna dina jero kurung pasagi ganda, kaca ngaran bisa jadi hiji citakan ku cara nempatkeunnana dina jero kurung kurawal ganda, {{Namespace:Pagename}}. Parobahan-parobahan nu diterapkeun kana ieu citakan tuluy diréfléksikeun dina sakabéh kaca kana kaca mana waé nu geus ditransklusi (sok sanajan sakapeung perlu ngaberesihan ogé).

Ngédit Wikipédia
Citakan Wikipédia
Pitulung kaca Wikipédia
East Japan Railway Company (JR éast) salah sahiji jalur pangsibukna jeung jalur komuter utama di Tokyo. Rutena siga lingkaran, ngahubungkeun stasion utama di Tokyo sarta pusat urban kaasup wewengkon Ueno, Akabane, Urawa jeung Omiya nu sakabéhna pakait jeung sistim subway iwal ti dua stasion.

Railway loop lines
Désa Pinangraja asup ka wewengkon Kacamatan Jatiwangi Kabupatén Majalengka Propinsi Jawa Kulon, tina 16 désa di wewengkon Kacamatan Jatiwangi Désa Pinangraja mangrupa désa pang tungtungna (pang kidulna). tepis miringna ka dua wewengkon kacamatan lian nyaéta Sukahaji jeung Cigasong. Ngarah jéntré cuang guar tepis miring atawa wawates wewengkon Désa Pinangraja ;
- kalereun, Désa Sukaraja Kulon jeung Sukaraja Wetan (Kacamatan Jatiwangi)
- kiduleun, Désa Cikoneng (Kacamatan Sukahaji)
- wetaneun, Désa Palabuan (Kacamatan Sukahaji)
- kuloneun, Désa Karayunan (Kacamatan Cigasong)

Wewengkon Désa Pinangraja diwangun ku opat dusun, nyaéta :
- Candrapati (Blok Saptu jeung Ahad) RW 01 jeung RW 07
- Sinduastra (Blok Senen jeung Kemis) RW 02 jeung RW 05
- Candrayuda (Blok Salasa jeung Rebo) RW 03 jeung RW 04
- Yudawacana (Blok Jumaah) RW 06

cekap sakeiu heula nu dipikaterang ku simkuring, bilih aya kalepatan neda dihapunten teras panglereskeun. haturnuhun.
Batu Tritangtu nyaéta salah sahiji artéfak hasil kabudayaan Sunda. Tritangtu atawa tilu tangtu, asal na tina basa sansekerta nyaéta tantu. Ieu istilah ngakar tina kecap Tan nu miboga harti ramat lancah, jeung tantu nu hartina bola (benang) atawa iketan. Sedengkeun nu dimaksud batu Tritangtu nyaéta batu nu wanguna juru tilu, sarta mangrupa salah sahiji artéfak Budaya Sunda.. Batu Tritangtu atawa batu nu miboga juru tilu, loba kapanggih di situs Gunung Padang. Batu tritangtu mangrupa batu nu miboga juru tilu, sarta ngagambarkeun ayana tilu kalungguhan nu penting dina kahirupan urang sunda, nyaéta Rési, Ratu, Rama. Sok disebut ogé ku Rési ngagurat cai, Ratu ngagurat batu, jeung Rama ngagurat taneuh. Disebut batu tritangtu ku sabab ku kapendakna éta batu, beuki jelas ogé yén di tatar Sunda téh aya asas anu dicekel pageuh, nyaéta asas tritangtu.

Rujukan

Situs arkéologi Sunda
Artéfak nyaéta salah sahiji istilah nu mindeng dipaké ku para arkéolog. Artéfak atawa artifact mangrupa pakakas-pakakas hasil titinggal sajarah. Artéfak téh ngawengku sakabéh pakakas anu dijieun sarta di modifikasi ku jalma sarta bisa dipindahkeun ti hiji tempat ka tempat séjén. Artéfak dina arkéologi miboga wangenan salaku pakakas atawa bahan alam nu dijieun ku manusa. Hartina nyaéta aya nu dikurangan jeung ditambahan, ngagunakeun téknologi dina mangsana.

Ciri Artéfak
Nepi ka danget ayeuna, aya ciri umum sangkan hiji titinggal sajarah bisa disebut artéfak, ciri na téh nyaéta pakakas na kudu bisa dipindahkeun ti hiji tempat ka tempat séjén, dina harti teu ngaruksak kana ka aslian éta pakakas.  Contona, aya sababaraha artéfak kawas prasasti, naskah sunda kuno, nu ngahaja di bawa ka museum sangkan éta artéfak henteu ruksak tur leungit.

Conto Artéfak
Aya sababaraha conto artéfak, di antarana:
Logam,
Batu,
Prasasti lémpéng atau naskah,
Tanduk, 
Senjata, jeung sajabana.

Rujukan
Jetstar Pacific Airlines mangrupa ngaran salah sahiji pausahaan panerbangan di Viétnam. Jetstar ngalayanan rute panerbangan domestik jeung internasional.

Armada
Jetstar Pacific Airlines ngagaduhan armada pesawatna nyaéta :
Airbus A320

Perusahaan penerbangan Viétnam
Dusun atawa kampung nyaéta:
 hiji wewengkon, di mana aya sawatara imah atawa kulawarga anu nganjrek di dinya
 wewengkon tempat cicing warga tengahan ka handap di wewengkon dayeuh
 Dati IV: ngaran alternatif pikeun désa/kalurahan anu mangrupa hijian babagéan administratif wewengkon anu pangleutikna di sahandapeun kacamatan/mukim/distrik/banua (benua). Kampung minangka sinonim tina istilah désa ieu dipaké di Lampung (Kab. Lampung Tengah, Tulangbawang, Tulangbawang Kulon, Mesuji, sarta Way Katuhu), Papua sarta Kalimantan Wétan (Berau sarta Kutai Kulon). Hiji kampung dipingpin ku saurang Kapala Kampung (Kamponghofd) sinonim ti Kades.
 Dati V: ngaran alternatif pikeun dusun/banjar/padukuhan/rukun kampung (RK)/anak kampung, anu kabéh éta mangrupa bagian ti hiji désa/kelurahan. Kampung minangka sinonim ti dusun ieu dipaké di Jawa, Nusa Tenggara Kulon sarta tempat-tempat nu tangtu.

Istilah kampungan ogé mindeng dipaké pikeun ngarujuk kana dangong-dangong "terbelakang", "henteu weruh tata-krama" sarta sajabana.

Jigana kecap kampung dicokot ti basa Portugis; campo, tempat perkemahan.
Ngaran-ngaran wewengkon di Kamboja mindeng disebut kompong anu mangrupa hiji distrik remen ogé ogé dipaké minangka ngaran propinsina. Istilah kampung dina basa Acéh disebut gampong sarta dina basa Minang disebut kampuang. Istilah kampung biasana disingget kalawan Kp (di Indonésia) atawa Kg (di Malaysia).

Undakan hiji tempat disebut kampung
Aya sababaraha undakan hiji tempat disebut kampung :
 Umbulan : di mana éta tempat aya 1 - 3 imah
 Babakan : di mana éta tempat aya 4 - 10 imah
 Lembur  : di mana éta tempat aya 10 - 20 imah
 Kampung : di mana éta tempat aya leuwih ti 20 imah

Dicutat tina

 
Babagian administratif

he:כפר#כפר מסורתי וכפריר
Rukun Warga, hiji babagian administratif di Indonésia, sahandapeun kalurahan
 Sarupaning kadaharan Manado anu ngandung daging anjing
Rukun Tatangga (RT) nyaéta pembagian wewengkon di Indonésia di handapeun Rukun Warga. Rukun Tatangga lain kaasup pembagian administrasi pamaréntahan, sarta pembentukannya nyaéta ngaliwatan musyawarah masarakat satempat dina raraga pangladén kamasarakatan anu ditetepkeun ku Désa atawa Kalurahan. Rukun Tatangga dipingpin ku Pupuhu RT anu dipilih ku wargana. Hiji RT diwangun luhur sajumlah imah (kapala kulawarga).

Rukun tatangga mangrupa organisasi masarakat anu diaku sarta dibina ku pamaréntah pikeun miara sarta melestarikan peunteun-peunteun kahirupan masarakat Indonésia anu dumasar kegotongroyongan sarta kakulawargaan sarta pikeun mantuan ngaronjatkeun kelancaran pancén pamaréntahan, pangwangunan, sarta kamasarakatan di désa sarta kalurahan. Saban RT sebanyak-banyaknya diwangun ti 30 KK utk Désa sarta sebanyak-banyaknya 50 KK utk kalurahan anu dijieun dumasar Permendagri No.7/1983 ttg Pembentukan RT sarta RW.
Madrasah ibtidaiyah (disingget MI) nyaéta jenjang pang dasar dina atikan formal di Indonésia, sarimbag kalawan Sakola Dasar, anu pengelolaannya dipigawé ku Kementerian Ageman. Atikan madrasah ibtidaiyah ditempuh dina wayah 6 warsih, mimiti ti kelas 1 nepi ka kelas 6. Lulusan madrasah ibtidaiyah bisa nuluykeun atikan ka madrasah tsanawiyah atawa sakola tengahan kahiji.

Kurikulum madrasah ibtidaiyah sarua kalawan kurikulum sakola dasar, ngan waé dina MI aya porsi leuwih loba ngeunaan atikan ageman Islam. Sajaba ngajarkeun panon palajaran sakumaha sakola dasar, ogé ditambah kalawan palajaran-palajaran kawas:
 Alquran sarta Hadits
 Aqidah sarta Akhlaq
 Fiqih
 Sajarah Kabudayaan Islam
 Basa Arab

Di Indonésia, saban warga nagara umurna 7-15 tauntaunwajib nuturkeun atikan dasar, nyaéta sakola dasar (atawa sedérajat) 6 taunsarta sakola tengahan kahiji (atawa sedérajat) 3 warsih.

Atikan formal
Atikan di Indonésia
Sistem Géodesi Dunya (Basa Inggris: World Geodetic System) disingget WGS nyaéta hiji standar anu dipaké dina pemetaan, geodesi, sarta navigasi diwangun ti bingkai koordinat standar Bumi, Datum geodetik, (référénsi permukaan standar buleud (acuan atawa référénsi elipsoid) pikeun data jangkungna atah, sarta permukaan ekuipotensial gravitasi (géoid) dipaké minangka pendefinisian tingkat nominal sagara.

Revisi panganyarna nyaéta Sistem Géodesi Dunya 1984 (vérsi taun1984 saterusna dipigawé direvisi dina taun2004) Saméméhna maké skema WGS 72, WGS 66., Sarta WGS 60 sarta WGS 84 nyaéta référénsi sistem koordinat anu dipaké ku Global Positioning System.

Référénsi 

Geodesi
Navigasi
GPS
Artikel anu merlukeun perhatian ahli
Templat pemeliharaan
Macan Asia Wétan, ogé dipikawanoh kalawan Opat Naga Leutik Asia (Hanzi basajan: 亚洲四小龙, Hanzi tradisional: 亞洲四小龍) nunjuk ka ékonomi Hong Kong, Singapura, Koréa Kidul, sarta Taiwan. Wewengkon-wewengkon sarta nagara kasebut ngajaga pertumbuhan ékonomi anu luhur sarta industrialisasi anu gancang antara mimiti 1960-an sarta 1990-an.

Kasang tukang 
Sawatara nagara ieu mibanda kakayaan anu satingkat kalawan nagara-nagara Afrika dina 1960-an di mana nagara-nagara Afrika relatif henteu ngalaman kamajuan saprak waktu éta, konci béda kaasup usaha mimiti ti atikan sarta aksés fisik ka pasar dunya (dina infrastruktur transportasi).

Saluyu kalawan wayah isitilah macan geus jadi sinonim kalawan nagara-nagara anu ngahontal pertumbuhan luhur kalawan ngayakeun strategi perdagangan anu disurungkeun-ékspor. ka dieunakeun, nagara-nagara Asia Tenggara kawas Indonésia, Malaysia, Filipina, sarta Thailand mindeng kali geus dianggap minangka Macan. Istilah ieu ogé henteu kawates ka nagara-nagara di Asia; Di Éropa Republik Irlandia geus disebut macan Keltik alatan pertumbuhannya anu gancang dina 1990-an, sedengkeun Estonia dipikawanoh minangka macan Baltik alatan pertumbuhannya anu gancang, sedengkeun Chili geus dianggap minangka macan Amérika Latin alatan kawijakan ékonomina anu solid sarta pertumbuhan éksporna anu gancang saprak 1980-an.

Karakteristik ékonomi para Macan 
Macan Asia Wétan ngudag pengembangan ékonomi disurungkeun-ékspor; wewengkon-wewengkon sarta nagara-nagara ieu memfokuskan pengembangan barang pikeun ékspor ka nagara industri-maju. Konsumsi domestik diwatesan ngaliwatan kawijakan pamaréntah kawas harga luhur.

Macan Asia Wétan mementingkan atikan minangka cara ngaronjatkeun produktivitas; nagara-nagara ieu memusatkan dina kanaékan sistem atikan di sakumna tingkatan; mastikeun sakumna barudak ngaluuhan atikan dasar sarta sakola tengahan umum. Duit ogé dipaké pikeun ngaronjatkeun sistem kolese sarta universitas.

Alatan Macan Asia Wétan ieu relatif miskin dina 1960-an, nagara-nagara ieu memliki tanaga gawé anu loba sarta murah. Ditambah kalawan reformasi atikan, maranéhanana sanggup nyiptakeun tanaga gawé anu murah sarta deui produktif.

Macan Asia Wétan ngalakonan egalitarianisme dina wangun land reform, pikeun nyorong hak milik sarta mastikeun pagawé sektor tatanén henteu protes. Ogé, kawijakan subsidi tatanén sarta harga produk agrikultural ogé dilarapkeun.

Karakteristik umum ti Macan Asia Wétan nyaéta:
 Memusatkan dina ékspor ka nagara industri anu leuwih beunghar
 Surplus perdaganan kalawan nagara-nagara kasebut
 Ngabéla pertumbuhan digit-ganda pikeun sawatara dékadeu
 Sistem pulitik anu henteu demokratis sarta relatif otoriter dina mangsa mimiti
 Béa luhur pikeun impor
 Panon duit handap harga
 Pemegangan "bond" harta A.S anu luhur
 Suku kembang simpanan anu luhur

Artikel-artikel patali 
 Ékonomi Taiwan
 Ékonomi Hong Kong
 Ékonomi Koréa Kidul
 Ékonomi Singapura
 Asia Wétan

Tumbu luar 
  BBC map of the Asian Tigers
  ASEAN tigers

Asia
Sajarah ékonomi
Klasifikasi nagara
Tiongkok Daratan (Hanzi: 中国大陆 atawa 中國大陸 zhongguo dalu; sacara harfiah hartosna "daratan badag Tiongkok"') atawa Daratan Tiongkok hiji eksonim anu ngarujuk dina wewengkon Republik Rahayat Tiongkok anu aya di daratan benua Asia (henteu kaasup Hong Kong sarta Makau sarta Republik Tiongkok di Taiwan) tapi kaasup propinsi Hainan (sanajan pulo ieu terpisah ti benua Asia), Mongolia Dina, Tibet sarta Xinjiang.

Ditempo ti kaayaan géografis Tiongkok anu pohara lega, mangka jalma-jalma di luar nagari Tiongkok anu nagari tempat ancik maranéhanana leuwih leutik (kawas bangsa Éropa), mangka maranéhanana leuwih resep maké babasan ieu pikeun nyebutkeun nagari anu pohara lega ieu minangka daratan badag Tiongkok, sedengkeun urang Tiongkok sorangan ampir euweuh anu nyebutkeun nagari maranéhanana minangka "zhongguo dalu". Jelema luar nagari leuwih resep nyebutkeun maranéhanana minangka "dalu ren" (jelema "daratan") anu hartina jelema daratan badag.

Tempo ogé 
 Éropa Daratan
 Wewengkon Tiongkok atawa Tiongkok Raya

Tiongkok
Taiwan (Hanzi tradisional:臺灣 atawa 台灣; Hanzi basajan:台湾; Hanyu Pinyin: TáIWāN; Tongyong Pinyin:TáIWAN; Wade-giles: T'ai²-wan¹; Taiwan (Hokkien): TâI-OâN/Tāi-oân (saméméhna 大灣/台員/大員/台圓/大圓/台窩灣)) nyaéta hiji pulo di Asia Wétan. "Taiwan" mindeng ogé dipaké pikeun ngarujuk ka wewengkon anu diparéntah ku Republik Tiongkok sarta ogé ka Républik Tiongkok éta sorangan, anu maréntah Pulo Taiwan, Pulo Orchid, sarta Pulo Héjo di Pasifik palebah basisir Taiwan, Kapuloan Penghu di Gupitan Taiwan, sarta Kinmen sarta Kapuloan Matsu palebah basisir Fujian, Tiongkok Daratan. Jumplukan pulo Taiwan sarta Penghu (henteu kaasup kotamadya puseur Taipei sarta Kaohsiung) sacara resmi diparéntah minangka Propinsi Taiwan, tapi dina praktékna ampir sakumna kakawasaan pamaréntahan dipigawé dina tingkat nasional sarta lokal (kotamadya/kabupatén).

Taiwan ayeuna ogé diklaim ku Republik Rahayat Tiongkok (RRT) sanajan RRT henteu kungsi ngawasa Taiwan atawa satupun wewengkon Républik Tiongkok ayeuna anu mindeng dirujuk minangka "Taiwan". RRT mendasarkan klaimnya kalawan boga pamadegan yén RRT mangrupa penerus Républik Tiongkok saprak 1949, sarta Républik Tiongkok geus maréntah Taiwan salila 4 taunti 1945 nepi ka 1949.

Pulo utama Taiwan, ogé dipikawanoh minangka Formosa (ti basa Portugis (Ilha) Formosa, anu hartosna "(pulo) anu éndah"), perenahna di Asia Wétan palebah basisir Tiongkok Daratan, palebah kulon daya kapuloan utama Jepang tapi palebah kulon langsung ti tungtung Kapuloan Ryukyu Jepang, sarta palebah kulon laut-utara Filipina. Pulo ieu disambungkeun ka wétan ku Samudera Pasifik, ka kidul ku Sagara Tiongkok Kidul sarta Gupitan Luzon, ka kulon ku Gupitan Taiwan, sarta ka kalér ku Sagara Tiongkok Wétan. Pulo ieu miboga panjang 394 kilométer (245 mil) sarta rubak 144 kilométer (89 mil).

Référénsi 

Pulo di Asia
Pulo di Samudera Pasifik
 
Pulo bersengketa
Wewengkon anu dipersengketakan ku Tiongkok
Wewengkon anu dipersengketakan ku Taiwan
Dina geografi, gurat khatulistiwa (ti basa Arab: خط الاستواء) atawa ekuator (ti basa Inggris equator) mangrupa hiji gurat imajinasi anu digambar di tengah-tengah planét di antara dua kutub sarta paralel ka poros rotasi planét. Gurat khatulistiwa ieu ngabagi Bumi jadi dua bagian belahan bumi kalér sarta belahan bumi kidul. Gurat lintang ekuator nyaéta 0°. Panjang gurat khatulistiwa Bumi nyaéta kira-kira 40.070 km.

Di khatulistiwa, panonpoé aya pas di luhur sirah dina tengah poé dina equinox. Sarta panjang beurang poé sarua sapanjang taunkira-kira 12 jam.

Antara equinox Maret sarta Séptember, latitud bagian kalér Bumi nuju Panonpoé anu dipikawanoh minangka Tropik Cancer, bagian bumi pang kalér di mana Panonpoé bisa aya pas di luhur sirah. Bagian kidul Bumi lumangsung antara equinox bulan Séptember sarta Maret dingaranan Tropik Capricorn.

Bagian bumi anu dilewati gurat khatulistiwa ieu lolobana samudra. Sawatara tempat anu diliwatan khatulistiwa nyaéta:

thumb|150px|Tanda penunjuk khatulistiwa di Dayeuh Pontianak, Kalimantan Kulon, Indonésia.

Gurat khatulistiwa melintasi daratan atawa wewengkon perairan 14 nagara. Dimimitian ti gurat bujur 0 derajat ka wétan, gurat khatulistiwa melintasi wewengkon-wewengkon katut:

Tumbu luar 

 Peta Google

Gurat lintang
Kartografi
Rotasi nyaéta puteran barang dina hiji sumbu anu tetep, contona puteran gangsing sarta puteran bumi dina poros/sumbuna. Pikeun bumi, rotasi ieu lumangsung dina gurat/poros/sumbu kalér-kidul (gurat ajeg sarta saeutik doyong ka katuhu). Jadi gurat kalér-kidul bumi henteu ngarémpét kalawan sumbu rotasi bumi, kawas anu kasampak dina "globe bal dunya" anu dipaké dina palajaran élmu bumi/géografi. Gancangna puteran ieu diukur ku lobana puteran pér hijian wayah. Contona bumi urang muter 1 putaran pér 24 jam. Pikeun rotasi mesin anu muter leuwih gancang ti rotasi bumi, urang paké hijian rotasi pér menit (rpm).

Alatan ti unggut rotasi ieu, mangka barang kasebut baris ngalaman gaya sentrifugal, nyaéta jenis gaya dina élmu fisika anu ngabalukarkeun barang baris kaalungkeun kaluar. Hal ieu baris écés karasaeun dina waktu urang naék mobil anu ngaliwatan tikungan anu nguriling. Dina waktu mobil ieu usik nguriling kalawan kacepatan rada luhur, mangka panumpang dina mobil baris ngarasa kaalungkeun ka gigireun / sabeulah (ka sisi luar bunderan éta) minangka alatan ti ayana gaya sentrifugal.

Geometri
Fisika
Matematika terapan mangrupa cabang matematika anu patali jeung téknik matematika anu dipaké dina aplikasi élmu matematika pikeun domain anu séjén. Matematika terapan berkenaan kalawan pamakéan pakakas matematika abstrak guna mecahkeun masalah-masalah konkret di jero élmu kanyaho, bisnis, sarta wewengkon séjénna. Hiji lapang penting di jero matematika terapan nyaéta statistika, anu ngagunakeun téori kasempetan minangka pakakas sarta ngijinan guaran, analisis, sarta paramalan gejala di mana kasempetan miboga peran penting. lolobana parcobaan, survei, sarta pangkajian pangamatan merlukeun statistika. Matematika terapan mangrupa élmu anu diperlukeun pikeun ngitung sagala rupa hal anu merlukeun rumus.
Herman Warner Muntinghe (Amsterdam, 24 April 1773 – Pekalongan, 24 Nopémber 1827) nyaéta urang Walanda anu nyekel kalungguhan penting, boh sabot Hindia Walanda dikawasa ku Republik Bataf, Perancis, Inggris boh pamaréntah Walanda dina mangsa Komisaris Jenderal.

Dina mangsa budak, putra ti Mr. Scato M (ti kulawarga Groningen) sarta A. El Maffe ieu diajar di Inggris, saterusna balik ka Groningen taun 1787. Sanggeus lulus ti fakultas hukum, Muntinghe digawé dina Déwan koloni Asia, minangka pengacara fiskal. Saterusna, manéhna dikirim ka Batavia sarta anjog di wewengkon koloni ieu tanggal 3 Nopémber 1806. Sanepina di Batavia, manéhna diangkat jadi Sekretaris Hooge Regering. taun1808, manéhna jadi sekretaris Gubernur Jenderal Herman Willem Daendels di Batavia, sarta dina taun1809, manéhna diangkat jadi Sekretaris Jenderal Déwan Hindia Raad van Indie. Ku kaahlianana dina widang hukum, Muntinghe diangkat ku Daendels minangka Pupuhu Mahkamah Agung sarta anggota rongkah Raad van Indie.

Sanggeus Pulo Jawa ragrag ka leungeun Inggris tanggal 18 Séptember 1811, Muntinghe diangkat ku Gubernur Jenderal éast Indie Company EIC Lord Minto jadi anggota Déwan Hindia ngaliwatan kaputusanana tanggal 18 Oktober 1811, bari tetep ngarangkep kalungguhan minangka Pupuhu Mahkamah Agung. Dina tanggal 21 Oktober 1811, Muntinghe disumpah minangka anggota Déwan Hindia. Sabaha kali manéhna marengan Létnan Gubernur Jenderal Thomas Stanford Raffles nalika ngalakonan lalampahan ka wewengkon. Mindeng ogé Muntinghe narima pangajén ti Raffles, anu dimuat dina koran Java Gazette tanggal 23 April 1814 atawa dina laporanana tanggal 24 April 1813.

Dumasar kana Kongrés Wina (1814-1815), Inggris kudu geura-giru ninggalkeun wewengkon Hindia Wétan, Muntinghe babarengan jeung Elout sarta Van der Capellen diangkat jadi Komisaris Jenderal, tapi dina kasempetan pamungkas, manéhna digantikeun ku AA Buyskes. Samentara éta, manéhna tetep nyekel kalungguhan minangka Pupuhu Mahkamah Agung. Dina tanggal 16 Agustus 1816, manéhna dikirim ka Palémbang pikeun ngatur seserahan wewengkon éta ti Inggris ka Walanda. ku sabab lumangsung kariweuhann dina kasempetan éta, manéhna saterusna dipindahkeun ka Bangka pikeun mantuan seserahan wewengkon Bangka ka pamaréntah Walanda. taun1819, manéhna balik ka Walanda. Di ditu manéhna milu ngadegkeun Nederlandsche Handelmatscapaijj NHM.

Manéhna balik ka Jawa dina tanggal 25 Méi 1825, sarta wafat di Pekalongan dina tanggal 24 Nopémber 1827. KU alatan profesionalismena, Muntinghe tetep diperlukeun tanagana di Hindia Wétan ti mangsa Républik Bataf, Pamaréntahan Perancis, pamaréntahan Inggris nepi ka mangsa pamaréntahan Komisaris Jenderal.

Hindia Walanda
Gilbert Elliot-murray-kynynmound, 1st éarl of Minto atawa Lord Minto () nyaéta saurang politikus sarta diplomat Inggris.

Manéhna kungsi nyekel kalungguhan minangka Gubernur-jenderal India ti taun1806 - 1813. Dina taun1811 manéhna ogé sakeudeung kungsi ditugasi jadi Gubernur-jenderal Hindia Walanda, saméméh manéhna serahkan ka Raffles.

Tempo ogé 
 Daptar Pangawasa Hindia Walanda

Gubernur Jenderal Hindia Walanda
Pamingpin Inggris
Pulitikeus Inggris
Jombang nujul kana ieu patempatan nu aya di Indonésia:
Kabupatén Jombang, salah sahiji kabupatén di Jawa Wétan
Jombang, Jombang, salah sahiji kacamatan di Kabupatén Jombang, Jawa Wétan
Jombang, Jember, salah sahiji kacamatan di Kabupatén Jember, Jawa Wétan
Jombang, Cilegon, salah sahiji kacamatan di Kota Cilegon, Banten
Ngawi bisa nujul kana:
 Ngawi, Selandia Anyar
 Kabupatén Ngawi, salah sahiji kabupatén di Indonésia
Demak aya di basisir kalér propinsi Jawa Tengah, di pulo Jawa, Indonésia. 
 Demak, Indonésia - kota gedé jaman kiwari.
 Kasultanan Demak - kasultanan nu aya dina abad kagenep belas.
 Kabupatén Demak - kabupatén nu aya di sabudeureun kota Demak kiwari
Kudus bisa nujul kana sababaraha hal di handap:

 Kabupatén Kudus, salah sahiji kabupatén di propinsi Jawa Tengah, Indonésia
 Kudus, Klakah, Lumajang, salah sahiji désa di Kabupatén Lumajang, Jawa Wétan
 Masjid Al-Quds
Séoraksan nyaéta gunung pangluhurna dina barisan pagunungan Taébaék (태백산맥) di Propinsi Gangwon béh wétan Koréa Kidul. Perenahna di taman nasional deukeuteun kota Sokcho. Sanggeus gunung api Hallasan di Pulo Jéju jeung Jirisan di béh kidul, Séoraksan mangrupa gunung katilu pangluhurna di  Koréa Kidul. Punclut Daéchongbong (대청봉) Séoraksan luhurna 1,708 méter (5,603 suku). Cingcin pagunungan Taébaék mindeng dianggap mangrupa tulang tonggong bojong Koréa.

Ieu taman nasional sapanjang taun hasil ngirut turis-turis nasional katot mancanagar, tapi usum nu pangutamana keur ka taman nasional Séoraksan mah nyaéta nalika usum gugur. Kelir-kelir usum gugur di ieu wewengkon dianggap pangéndahna di Koréa. Leuweung nu kelirna beureum jeung konéng ditéma ku batu katut walungan laleutik nu ngocor di tengahna. Salila usum hujan dina usum panas-biasana sanggeus angin puyuh-walungan-walungan leutik ieu bisa caah.

Katingalina mah, bagéan tina ieu gunung nu panglobana didatangan téh nyaéta léngkob di panto asup ka Taman Nasional, nu jauhna kurang leuwih lima welas menit maké kandaraan ti kota Sokcho. Ieu léngkob manjang ti kulon ka wétan kalayan jalan rata nu mawa urang ka lawang asup ieu taman. Ieu léngkob boga sababaraha patempatan nu éndah sarta boga ajén keur pelesis sapopoé jeput.

Curug Yukdam jeung curug Biryeong (비룡폭포) perenahna béh kéncaeun léngkob, kurang leuwih opat puluh menit lamun leumpang ti tempat parkir utama.
Ulsanbawi (울산바위) nyaéta hiji wangun batu di taman nasional Séoraksan. Wangun Ulsanbawi éta unik di ieu wewengkon mah. Pikeun tepi ka éta batu urang perlu nyusud jalur hiking tuluy naékan leuwih ti 800 hambalan (sabenerna mah 888 hambalan ceuk urang dinya mah). Dina jajalaneun ka dinya, aya dua candi (kuil) katut batu buleud (Heundeulbawi, 흔들바위) nu perenahna di luhureun hiji batu nu leuwih gedé. Ieu batu kurang leuwih 5 méter (16 suku) luhurna tur bisa dipindahkeun. Rébuan jalma geus nyoba nyurung Heundeulbawi, tapi taya hiji ogé nu bisa ngagulingkeunnana kajaba ukur ngoyag-ngoyag mah.

Dumasar kana legenda Ulsanbawi datang ti kota Ulsan di béh kidul wétan Koréa. Nalika Kumgangsan (금강산) diwangun, Ulsanbawi leumpang ka kalér minangka wawakil kota. Ngan hanjakal Ulsanbawi datangna telat antukna teu kabagian rohangan. Ulsanbawi éta sarta lalaunan balik deui ka kidul. Dina hiji peuting éta batu kasaréan di wewengkon Séorak. Ulsanbawi ngarasa éta patempatan téh kacida éndahna antukna mutuskeun cicing di dinya.

Dina tungtung léngkob aya Biseondaé, hiji wangun batu di walungan leutik. Di saluhureun walungan aya guha nu hésé dihontal, tapi lamun bisa ka dinya, wangun batu di sabudeureunanan baris katingali sacara jelas.

Rada leuwih jauh ti lawang asup aya Léngkob Sarébu Buda (천불동계곡), mangrupa léngkob utama Gunung Séorak, nu sakapeung ogé disebut Léngkob Séorak. Ieu léngkob dingaranan kitu ku sabab wangun batu nu ngajajar di sisina siga jajaran patung Buda.

Galeri

Tempo ogé 
 Daptar jejer nu patali jeung Koréa
 Daptar gunung di Koréa
 Géografi Koréa Kidul

Tutumbu kaluar 

 
 Taman nasional Seoraksan

Pagunungan di Propinsi Gangwon (Koréa Kidul)
Pagunungan di Koréa Kidul
 
County Injé
Sokcho
County Yangyang
RNA atawa Ribonucleic Acid (basa Indonésia: Asam Ribonukléat) nyaéta molekul-molekul gula D-ribosa, gugus fosfat, tapi basa nitrogéna kasusun ku basa purin (ngawengku adénin (A) jeung guanin (G)) sarta pirimidin (ngawengku urasil (U) jeung sitosin (C)).

 Struktur jeung Tipe RNA 
Substansi dasar nukléus kasusun ku nukléoprotéin anu dijieun ku protéin jeung asam nukléat. Dina kasus ieu, asam nukléat ngawengku dua rupa anu aya patalina jeung héréditas nyaéta DNA (Déoxyribonucleic Acid) jeung RNA. Fungsi DNA nyaéta minangka hétérokatalitik nyaéta ngasintesis molékul séjén siga RNA. RNA mangrupa hasil transkripsi DNA. Sél prokariotik jeung eukariotik ngawengku asam inti anu disebut RNA. Beda jeung DNA anu boga ranté ganda, RNA ngan ngabogaan ranté tunggal. Unggal pita RNA mangrupa polinukléotida ti RNA.

Aya bébédana ogé jeung DNA anu aya dina nukléus, RNA lolobana aya dina sitoplasma utamana ribosom sanajan aya ogé sababaraha di nukléus. Dina sitoplasma, lobana RNA bisa robah-robah. Kajadian ieu dipangaruhan ku aktivitas sintésis protéin. Nalika hiji protéin disintésis, eusi RNA dina sél bakal ngaronjat, kitu ogé sabalikna. RNA ngabogaan komponén gula anu wangunna D-ribosa (péntosa). RNA ogé ngabogaan basa nitrogén anu sarupa siga DNA, ngan basa timin jeung pirimidin diganti ku urasil.

RNA mibanda tilu tipe anu baris didadarkeun sakumaha di handap ieu:
 rRNA (ribosom RNA) nyaéta RNA anu aya di sitoplasma utamana di ribosom jeung boga pungsi ngatur dina prosés sintésis protéin. rRna kuantitasna bisa nepi ka 80% tina jumlah sél RNA. Molekul rRNA boga wangun pita tunggal anu teu boga cabang sarta boga sipat fléksibel.
 mRNA (messenger RNA) nyaéta RNA anu pangbadagna sarta pangpanjangna anu diwangun dina jero nukléus. mRNA boga pungsi mawa kode génétik ti DNA ka ribosom. mRNA sok sakapeung disebut ogé kodon sabab runtuyan basa N panyusuna mangrupa kode génétik pikeun sintésis protéin. mRNA dicitak ku DNA dina inti anu saterusna dikirim ka ribosom. Sintésis mRNA dicitak ku DNA nalika diperlukeun jeung teu tutuluyan dicitak tapi gumantung kana jenis protéin anu bakal disintésis dina sitoplasma.
 tRNA (transfer RNA) nyaéta RNA anu aya di sitoplasma sarta bisa dipikawanoh ku ranté anu pondok. Pancén tRNA nyaéta narjamahkeun kodon ti mRNA. tRNA boga pungsi pikeun ngangkut asam amino ka tempat sintésis protéin, nyaéta ribosom ngaliwatan tarjamahan kode-kode anu dibawa mRNA.
DNA jeung RNA mibanda komponén anu hampir sarua tapi duanana mibanda struktur, pungsi jeung sababaraha matéri panyusun anu beda.

Rujukan 

Biologi
Biologi sél
Ciliata (basa Latin, cilia hartina buuk leutik) atawa Ciliophora (basa Yunani, phora hartina obahan) nu hartina obah maké silia (buuk geter). Ciliata disebut ogé infusoria (basa Latin, infus hartina nyicikeun) sabab sato ieu bisa kapanggih di tempat cai urut pamiceunan atawa kocoran.

Ciri Ciliata 

Silia kapanggih di sakabéh sél atawa ngan di bagéan anu tangtu. Iwal pungsina pikeun gerak, silia ogé disebut minangka alat bantu dahar. Silia mantuan gerak dahareun ka bagéan sitostoma. Kadaharan nu kakumpul du sitostoma bakal diteruskeun ka jero sitofaring (tikoro sél). Lamun geus pinuh, kadaharan bakal asup ka sitoplasma kalawan bentuk vakuola kadaharan.

Sél ciliata mibanda ciri husus nyaéta mibanda dua inti; makronukléus jeung mikronukléus. Makronukléus luyu jeung ngaranna, boga ukuran leuwih gedé batan mikronukléus. Makronukléus boga fungsi végétatif nyaéta pikeun prosés tumuwuhna. Mikronukléus mibanda fungsi réproduktif, nyaéta konjugasi. Ciliata ogé mibanda trikokis anu fungsina pikeun mertahankeun diri tina musuh. Ciliata hirup bébas di daérah lembab leuwih ka baseuh boh cai tawar atawa laut. Ciliata ogé hirup di jero sato séjén sacara simbiosis atawa parasit. Ciliata nu hirup bébas di alam contona Paramecium caudatum, Didinium, Stentor, Balantidium, jeung Vorticella. Rupa séjéna hirup ku cara simbiosis di jero beuteung sato nu ngadahar jukut sarta boga pungsi mantuan nyerna sélulosa anu aya di jukut. Ngan saeutik CIliata anu hirup jadi parasit. salah sahijina nyaéta Balantidium coli. Ciliata ieu hirup dina usus badag sato atawa manusa jeung ngalantarankeun diaré (balantidiosis).

Ciliata réproduksi sacara aséksual jeung séksual. Réproduksi aséksual, ku cara meulah biner membujur "transversal". Réproduksi séksual dilakukan kalawan konjugasi.

Spésiés-spésiés Ciliata 
Spésiés tina Ciliata bisa ditataan saperti ieu di handap:
 Sténtor, hirup di cai tawar bentukna siga loncéng sarta mibanda silia di biwirna.
 Vorticella, hirup di cai tawar bentukna siga tarompét mibanda silia di biwirna.
 Didinium, hirup di cai tawar bentukna siga kékéncéng, mibanda silia di biwirna, boga peran salaku prédator paramécium.
 Balantidium Coli, hirup di usus badag manusa, ngalantarankeun panyakit diséntri.
 Stylonichia mirip siga paramécium. mibanda silia ngagomplok disebut sirus nu bentukna siga cucuk. Hirup di cai nu loba sampah organik.

Rujukan 

Ciliophora
Apicomplexa atawa sakapeung sok disebut Sporozoa (basa Latin, spore = siki, zoa = sato) nyaéta kelompok protista unisélulér nu siklus hirupna miboga wangun siga spora. Apicomplexa teu mibanda alat gerak. Sakabéh apicomplexa hirup minangka parasit dina awak sato jeung manusa.

Sistem Hirup Apicomplexa 

Cara réproduksi apicomplexa nyaéta sacara aséksual jeung séksual. Gantina sistem aséksual jeung séksualna kompléks, kalawan robahna bisa sababaraha kali ganti bentuk sarta kudu boga dua atau leuwih indung inang. Réproduksi aséksual dilakonan ku cara meulah binér. Sedengkeun réproduksi séksual dilakonan ku ngawangun gamet tuluy diteruskeun ku ngahijina gamet jalu jeung bikang. Conto apicomplexa nyaéta Toxoplasma gondii anu ngalantarankeun panyakit toksoplasmosis jeung Plasmodium anu ngalantarankeun panyakit malaria di manusa.

Toxoplasma gondii asup ka awak manusa ngaliwatan kadaharan, misalna daging nu katepaan kista Toxoplasma ti féses ucing. Inféksi Toxoplasma utama ngabahayakeun pikeun indung nu keur reuneuh sabab bisa maéhan émbrio atawa orok nu dibabarkeun bisa cacat. Plasmodium asup ka awak manusa ngaliwatan reungit Anopheles bikang. Di jero awak manusa, plasmodium nyerang sél-sél haté jeung sél-sél getih (éritrosit). Aya opat rupa plasmodium anu bisa ngalantarankeun panyakit malaria nyaéta Plasmodium vivax, Plasmodium ovale, Plasmodium malariae, jeung Plasmodium falciparum.  Plasmodium vivax jeung Plasmodium ovale ngalantarankeun panyakit malaria tertiana, Plasmodium malariae ngalantarankeun panyakit malaria kuartana, jeung Plasmodium falciparum ngalantarankeun panyakit malaria anu pangbahayana nyaéta malaria tropikana

Plasmodium vivax jeung Plasmodium ovale bisa hirup sanajan teu aktif di jero sél haté anu kajangkit malaria mangbulan-bulan nepi ka taunan. Balukarna, di hiji mangsa panyakit malaria bisa kambuh deui. Cara megatkeun siklus hirupna nyaéta ku cara nyempitkeun daérah hirupna nyaéta cai. Boh nguras cai atawa nutup penampungan cai.

Rujukan 

Panyakit
Apicomplexa
Batang nujul kana sababaraha hal kasebut:

Asia Kidul Wétan
 Kabupatén Batang, salah sahiji kabupatén di propinsi Jawa Tengah, Indonésia
 Batang, Batang, salah sahiji kacamatan di Kabupatén Batang, sakaligus jadi puseur dayeuh kabupatén
 Batang, salah sahiji tinna 28 barangay di Irosin, Sorsogon, Pilipina
 Batang, istilah lian tina gebog atawa kai. Ilaharna dipaké dina kecap ngababatang nu hartina jadi siga batang/gebog/kai atawa jadi layon taya nyawaan.

China
 Batang, Sichuan (巴塘镇), tempatna County Batang
 County Batang (巴塘县), di Préféktur Otonom Timét Garzê, Sichuan
 Batang, Guangxi (八塘镇), kota di Distrik Gangnan, Guigang, Guangxi
 Batang, Hunan (坝塘镇), kota di Hunan
 Walungan Batang, Qinghai (巴塘河), anak walungan Tongtian di Qinghai
 Walungan Batang, Sichuan (巴塘河), anak walungan Jinsha di Sichuan
 Kotapraja Batang (巴塘乡), County Yushu, Qinghai
nujul kana ngaran sababaraha daerah, di antarana:
 Kabupatén Sléman - kabupatén di provinsi Daérah Istiméwa Yogyakarta
 Sléman, Sléman - kacamatan di kabupatén Sléman
Situ Cangkuang nyaéta salah sahiji situ nu aya di Désa Cangkuang, Kacamatan Lélés, Kabupatén Garut. Legana 340,775 Ha. Ieu situ sabagéanana katutupan ku kembang taraté. Aya hiji pulo leutik di tengah situ, nu di jerona aya Candi Cangkuang. Di sajeroeun candi aya arca Siwa Hindu.

Asal Ngaran
Kecap Cangkuang dicokot tina ngaran sabangsaning tatangkalan nyaéta tangkal cangkuang (Pandanus Furcatus) nu aya kénéh di sabudeureun ieu wewengkon.

Sajarah
Cangkuang geus diwangun ti jaman karajaan Sunda munggaran nyaéta Karajaan Galuh. Di deukeuteun situ aya makam Mbah Arif Muhammad, salah saurang tentara Karajaan Mataram ti Jawa Tengah nu indit nyerang Walanda di Batavia abad ka-17. Seranganana gagal, anjeunna teu mulang, tapi tumetep di wewengkon Cangkuang keur ngajarkeun jeung nyebarkeun agama Islam ka masarakat sabudeureunana, persisna di di kampung Pulo nu mana  katurunanana tumetep tepi ka kiwari.

Rujukan

Tempat pelesir di Kabupatén Garut
Situ di Jawa Kulon
Déklarasi Bangkok (basa Inggris: Bangkok Déclaration) nyaéta dasar kapentingan nasiona, letak géografis, nasib nu sarua sarta kabudayaan di Asia Tenggara. Déklarasi ieu anu jadi dasar dijieuna ASEAN (Association of South East Asian Nation). Ditandatangan kaping 8 Agustus 1967 kalawan ditandatangan ku lima wakil nagara nyaéta Adam Malik (Indonésia), Rajaratnam (Singapura), Tun Abdul Razak (Malaysia), Narcisco Ramos (Filipina) jeung Thanat Khomat (Thailand) di Bangkok, Thailand.

Tujuan jeung Eusi Déklarasi Bangkok 
Déklarasi Bangkok teu bisa leupas tina maksud diadegkeuna organisasi di Asia Tenggara nyaéta ASéaN. Dasar nu dijadikeun adegan Déklarasi Bangkok nyaéta:
 Sakabéh nagara anggota ASéaN boga tanggungjawab pikeun mancegkeun stabilitas ékonomi jeung sosial budaya di Asia Tenggara.
 Sakabéh nagara anggota ASéaN ngajamin yén pembangungan nasional masing-masing baris lumangsung sacara damai jeung progrésif.
 Sakabéh nagara anggota ASéaN baris ngajaga stabilitas jeung kaamanan nasional ti pihak luar dina sagala wangun maniféstasi.
 Sakabéh pangkalan militér asing sipatna sementara teu digunakeun pikeun ngalakukeun subversi ka kemerdékaan jeung kabébasan nasional nagara anggota ASéaN.
Opat pokok pikiran éta dijadikeun tolak ukur pikeun dijieuna Déklarasi Bangkok nu eusina:
 Ngagancangkeun kamekaran ékonomi, kamajuan sosial jeung kamekaran kabudayaan di kawasan Asia Tenggara ngaliwatan usaha-usaha gawé bareng dina sumanget persamaan jeung himpunan sangkan nguatan dadasar pikeun masarakat bangsa-bangsa Asia Tenggara nu makmur jeung tingtrim.
 Ngaronjatkeun katingtriman jeung stabilitas régional kalawan jalan naatan kaadilan tata hukum dina hubungan antara nagara-nagara Asia Tenggara sarta manceg dina prinsip-prinsip PBB.
 Ngaronjatkeun gawé bareng jeung silih bantuan pikeun kapentingan babarengan dina widang ékonomi, sosial, téknik, élmu pangaweruh jeung administrasi.
 Miara gawé bareng nu pageuh di tengah organisasi régional jeung internasional nu aya.
 Ngaronjatkeun gawé bareng pikeun ngamajukeun atikan, profési, téknik, administrasi, latian jeung panalungtikan di Asia tenggara.
 Gawé bareng leuwih éféktif pikeun ngahontal daya guna nu leuwih gedé di widang tatanén, industri jeung padagangan, kaasup nalungtik masalah padagangan internasional bahan atah, transportasi jeung komunikasi sarta ngaronjatkeun taraf hirup rahayat.
 Ngamajukeun studi ngeunaan Asia Tenggara

Rujukan 

Déklarasi
Sajarah Indonésia
Sajarah Asia Tenggara
Perang Balkan nyaéta perang singget nu tujuana marebutkeun Turki di Éropa. Perang Balkan lumangsung taun 1912-1913. Dina perang kahiji, Turki diusir ti Éropa (iwal Konstantinopél) ku Sérbia, Bulgaria, Yunani jeung Monténégro.

Perang Balkan I 
Perang Balkan kahiji dimimitian nalika Monténégro nyerang Albania kalér kaping 8 Oktober 1912, teu lila anggota himpunan séjén ngamimitian nyerang Usmani. Perang ieu lumangsung nepi ka ayana gencatan senjata kaping 20 Méi 1913. Harita bangsa Bulgaria aya di Catalca kurang leuwih 40 km ti Istanbul. Sésa daérah kakawasaan Usmani di Éropa direbut ku sekutu séjéna. Sapuluh poé sanggeus Pajangjian London ditandatangan, netepkeun yén wates Kakaisaran Usmani di Éropa nyaéta 100 km ti Istanbul. Sapoé sanggeus tandatangan, Mahmut Sevket Pasha dibunuh di Bezayit Meydani. Sérbia teu puas kana ahir perang Balkan kahiji ku kituna Sérbia nungtut Bulgaria sangkan nyerahkeun Macedonia nu ngabalukarkeun dimimitiana Perang Balkan II.

Perang Balkan II 
Perang Balkan kadua dimimitian kaping 29 Juni 1913, nalika bangsa Bulgaria ngaluncurkeun serangan ngadadak ka Yunani jeung Sérbia teu lila dibantuan ku Rumania jeung Monténégro. Kabuktian, opat sekutu leuwih kuat ti batan Bulgaria nepi ka dipaksa nyerah. Enver nyokot kasempetan jeung mingpin pasukan pikeun ngawasaan deui Edirne kaping 21 Juli. Perang ieu sacara resmi dipungkas ngaliwatan Pajangjian Bukares ditéken kaping 10 Agustus 1913. Bulgaria kudu nyerahkeun bagéan-bagéan daérahna ka tilu nagara nu meunang nyaéta Yunani, Rumania jeung Turki.

Rujukan 

Sajarah Éropa
Sajarah Turki
Perang
Perang Candu (basa Tionghoa: 鸦片战争; Hanzi tradisional: 鴉片戰爭; basa Tionghoa: Yāpiàn Zhànzhēng) atawa sakapeung disebut ogé Perang Anglo-Cina. Perang antara China jeung Inggris lumangsung ti taun 1839-1842.

Kasang Tukang 
Inggris geus lila boga kahayang sangkan China muka palabuan-palabuan pikeun padagangan luar nagri. Ku kituna, Inggris ngajalankeun "siasat candu". Ti 1900 diselundupkeun candu ka China. Padagangan ilégal obat bius beuki loba. Ti dinya Inggris untung gedé, tapi disebut-sebut yén rahayat China jadi korban. Ngaliwatan paréntah kaisar, candu boga Inggris di Kanton nu jumlahna réwuan peti jeung hargana puluhan juta dollar diancurkeun (1839). Alesan ieu nu dipaké ku Inggris pikeun nabeuh perang ka China. Di Perang Candu ieu, China éléh jeung numutkeun Pajangjian Nanking (1842) China muka palabuan-palabuan Kanton, Shanghai, Amoy, Foochow jeung Ningpo pikeun padagangan Inggris sarta masrahkeun Hong Kong ka Inggris.

Di taun 1860 dumasar Pajangjian Peking sanggeus Perang Candu nepi ka ahir, Hong Kong nu ngawengku Kowloon, Island jeung New Territories diséwakeun ka Britania Raya nepi ka 99 taun, kaétang 1 Juli 1898 nepi ka 30 Juni 1997. Kaping 1 Juli 1997 Hong Kong jadi Daérah Administratif Husus (Spécial Administrative Region-SAR) ti Républik Rakyat China.

Rujukan 

Sajarah Asia
Perang Dunya I
Tiongkok
Swastika (devanagari: स्वस्तिक, Svastika) atawa gammadion cross, cross cramponnée, atawa manji (basa Jepang) nyaéta simbol nu umum dipaké salaku simbol suci umat Hindu, Jainisme atawa Buddha. Lambang nu awam katempo nyaéta 卐 atawa sok 卍.

Harti 
Numutkeun urang Bali, Swastika boga simbol yén déwa-déwa cicing (loka-pala) di sakabéh arah angin. Wangunna saperti cakra nu muter, ogé ngabogaan harti yén déwa-déwa muterkeun alam pikeun nyiptakeun katingtriman, kasejahteraan jeung kasaimbangan nu abadi. Ieu ogé disebut Déwa Nawa Sanga (Siwa ditengah, Wisnu, Sambhu, Iswara, Mahéswara, Brahma, Rudra, Mahadéwa jeung Sankara). Sedengkeun dina lukisan jeung ilustrasi kitab Jainisme Swastika nyaéta simbol umum India kuno nu asalna ti cahya panonpoé atawa ti yoni jeung kecap magis OM.

Swastika ogé minangka motif hias géometris nu ngalantarankeun loba nagara nu ngagem kapercayaan Hindu, Jainisme atawa Buddha maké simbol ieu minangka simbol pangharepan anu hadé. Kecap su- nu hartina hadé sedengkeun -asti- boga maksud minangka atawa nyaéta sarta -ka nyaéta kecap sipat nu nyoko jadi kecap barang nu di transliterasi sacara harfiah maksudna nyaéta "nyoko kana kahadéan" atawa "kasejahteraan" sarta "hal nu nyieun untung".

Rujukan 

Hindu
Agama