AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Kabupatén Boyolali mangrupa salah sahiji kabupatén di Propinsi Jawa Tengah, Indonésia. Ibukotana nyaéta Boyolali.

Boyolali, Kabupatén
Kabupatén Brebes mangrupa salah sahiji kabupatén di Propinsi Jawa Tengah, Indonésia. Ibukotana nyaéta Brebes.

Brebes, Kabupatén
Kabupatén Cilacap (Aksara Sunda Baku : ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮎᮤᮜᮎᮕ᮪) mangrupa salah sahiji kabupatén di Propinsi Jawa Tengah, Indonésia. Ibukotana nyaéta Cilacap.

Kabupaten Cilacap perenahna di wates Propinsi Jawa Barat (Sunda) jeung Jawa Tengah.
Malahan sawaréh daérah Jawa Tengah kabudayaanna milu ka Kabudayaan Sunda, taya lian  Kacamatan Wanareja, Dayeuhluhur jeung Majenang.

Ibing Jaipong Calung Banyumasan kaasup ciri mandiri seni ti Kabupatén Cilacap. 
Tayalian Susilo Sudarman (Alm) nu ngokojoanna kasenian asli Banyumas ieu, mangsa ngadegkeun Serulingma akronim tina Seruan Eling Banyumas.

Geograpi

Sajarah

Budaya
Cilacap mibanda dua budaya, nyaéta budaya Sunda jeung budaya jawa

Sidekah Kupat, salah sahiji budaya tinggalan karuhun Sunda anu masih dijalankeun ku urang Sunda Dayeuhluhur.

Kacamatan

Rujukan

Cilacap, Kabupatén
Mangsa I (saméméh abad ka-16 M) 
Nepi ka taun 1600 Maséhi, basa Sunda téh mangrupa basa nagara di karajaan Salakanagara,Galuh,Kawali,Sunda,jeung Pajajaran
Dina ieu mangsa, basa Sunda kaasupan ku basa Sansakerta saperti anu katémbong dina prasasti titinggal Purnawarman, malah aksarana ogé maké aksara Pallawa. Basa Sunda alam harita dipaké dina widang kanagaraan, kasenian, jeung kahirupan sapopoé, loba kitab ageman anu ditulis dina basa Sunda sarta ngagunakeun aksara Sunda kunao saperti Siksa Kanda ng Karesian, Carita Parahyangan, Amanat Galunggung, jeung Guru Talapakan. Geura titénan basa Sunda nu dipaké alam harita, boh nu aya dina prasasti

Mangsa II(1800-1900 M) 
Dina ieu mangsa, basa Sunda mimiti kaasupan ku basa Walanda, ngaliwatan para bupati jeung pagawé Walanda. Mémang harita mah wewengkon Sunda téh geus aya dina genggeman pamaréntah Hindia Walanda, nya harita medalna buku basa Sunda anu ditulis ku aksara Latén téh. Basa Sunda mimiti dijadikeun ulikan bangsa deungeun utamana bangsa Walanda, salian ti éta basa Sunda ogé mimiti kaasupan basa Malayu deuih. Harita aya katangtuan ti bangsa Walanda sangkan bangsa pribumi, kaasup urang Sunda kudu ngagunakeun basa Malayu minangka lingua franca-na (contona aya dina Wawacan Panji Wulung taun 1876).

Mangsa III(1900-1945 M) 
Dina ieu mangsa, sakola-sakola beuki réa, basa Sunda terus digunakeun sarta diajarkeun di sakola-sakola. Para panalungtik basa Sunda beuki loba deuih, boh bangsa deungeun atawa urang Sundana sorangan, beuki témbong baé pangaruh basa Walanda kana basa Sunda téh, nepi ka harita mah teu saeutik urang Sunda nu nyaritana direumbeuy ku basa Walanda, utamana kaom palajar. Basa Sunda pacampur jeung basa Arab, Jawa, Malayu, jeung Walanda dipaké dina widang atikan jeung kabudayaan, pikeun nuliskeunana geus prah maké aksara Latén. Dina ieu mangsa, medal pustakamangsa jeung kalawarta dina basa Sunda saperti Papaés Nonoman (1915), Pasoendan (1917), Poesaka Soenda (1923), jeung Sipatahoenan (1923).

Mangsa IV (1945-kiwari) 
Mangsa ti taun 1945 nepi ka kiwari sok disebut ogé mangsa sabada perang, basa Sunda dipaké dina kahirupan sapopoé, pustakamangsa, sastra, kabudayaan, jeung buku-buku atawa kapustakaan. Mangsa ieu basa Sunda loba kapangaruhan ku basa Indonésia. Dina istilah-istilah basa kosta méméh asup kana basa Sunda téh umumna ngaliwatan heula basa Indonésia, utamana nu dipaké ku masarakat kota, nepi ka aya istilah "Sunda kamalayon" geuning, nyaéta basa Sunda anu reumbeuy kapangaruhan ku basa Malayu (Indonésia).

Kamekaran Basa Sunda
Kecap nyaéta wangun katatabasaan pangleutikna. Kecap mangrupa bagian kalimah anu dicirian ku ayana randegan, ogé mibanda harti. Ku kituna, kecap téh bagian kalimah anu bisa mandeg mandiri sarta ngandung harti anu tangtu.

Wangun Kecap
Papasingan kecap-kecap dina basa Sunda dumasar kana wangun jeung warnana.

Wangun Kecap

Warna Kecap
Warna/Rupa Kecap kabagi dua.

Kecap sulur

Kecap sulur aya sababaraha rupa nu dijéntrékeun kieu.

 kecap gaganti jalma
 kecap gaganti milik
 kecap panuduh

Kecap gaganti jalma

Kecap gaganti milik
Kecap gaganti milik disusun ku cara ngantétkeun kecap gaganti pikeun jalma di luhur ditukangeun kecap barang. Contona: buku abdi, buku manéh, buku hidep saréréa.

Kecap panuduh
Kecap panuduh wacana
Kecap panuduh wacana éta jeung ieu mah diteundeunna saméméh kecap anu dijéntrékeunana. 

Kecap panuduh luareun wacana

Kecap pananya

Kecap pagawéan

Ciri-ciri kecap pagawéan.
umumna mangrupa caritaan dina kalimah, lain jejer
teu bisa ditempatkeun satukangeun kecap pangantét
teu bisa dipiheulaan ku kecap paling atawa dirarangkénan anu ngandung harti paling ...
bisa dipiheulaan ku kecap panambah aspék jeung modalitas

Kecap sipat

Ciri-ciri kecap sipat.
bisa dipiheulaan ku kecap leuwih jeung mani
bisa dituturkeun ku kecap kacida, pisan, jeung naker
bisa dirarangkénan ku pang-...-na
bisa ngawangun frasa pohara ...-na atawa kacida ...-na

Kecap panganteur

Rujukan 
Basa Sunda
Tata Basa Sunda
Proyek kurikulum
|
|
|}
も, dina hiragana, atawa モ dina katakana, salah sahiji kana basa Jepang, nu ngagambarkeun hiji mora. Duanana diwangun ku tilu garis tur dieja (IPA) .

モ kadangkala dipaké salaku onomatopœia keur sapi.

Kana
|
|
|}
れ, dina hiragana, atawa レ dina katakana, salah sahiji kana basa Jepang, nu ngagambarkeun hiji mora. Dina hiragana ditulis maké dua garis, sedengkeun dina katakana ngan hiji. Duanana dieja (IPA) .

Tempo ogé 
Japanese phonology

Kana
|
|
|}
ら, dina hiragana, atawa ラ dina katakana, salah sahij kana dina Basa Jepang, nu ngagambarkeun hiji mora. Boh dina hiragana atawa katakana ditulis maké dua garis sarta asalna tina karakter 良; tur dieja (IPA) .

Tempo ogé 
 Japanese phonology

Kana
Tatakrama basa Sunda nyaéta ragam basa Sunda (diksi) anu dipaké atawa dipilihna dumasar kana kaayaan anu nyarita, anu diajak nyarita, jeung anu dicaritakeunana.

Istilah tatakrama basa Sunda numutkeun hasil Kongrés Basa Sunda taun 1988 di Cipayung, Bogor, dipaké pikeun ngagantikeun istilah undak-usuk basa Sunda. Alesanana nyaéta lantaran undak-usuk basa awalna dimaksudkeun salaku panta-panta basa pikeun ngabédakeun kaayaan sosial masarakatna. Sedengkeun tatakrama basa Sunda dimaksudkeun pikeun silihormat jeung silihajénan.

Basa hormat jeung basa loma
Sahanteuna aya dua ragam dina tatakrama basa Sunda, nyaéta basa hormat jeung basa loma. Basa hormat umumna dipaké dina suasana resmi, nyarita jeung nu dipihormat, ogé nyarita jeung nu can wanoh. Sedengkeun basa loma umumna dipaké dina suasana loma atawa jeung batur nyarita nu geus loma.

Basa kasar

Sabenerna aya hiji deui ragam basa Sunda, nyaéta basa kasar atawa garihal. Ragam basa ieu sok dipakéna sawaktu keur ngambék, nyarékan, paséa, ngécé, atawa ka sato. Tangtuna lantaran kasar, ragam basa ieu teu kaasup kana tatakrama.

Kecap-kecap utama
Kongrés Basa Sunda, disingkat KBS, mangrupa kongrés pikeun nyawalakeun rupa-rupa hal anu pakait kana kamekaran jeung kajembaran basa Sunda. KBS diayakeun ku alpukahna Lembaga Basa jeung Sastra Sunda (LBSS). Kiwari, KBS geus diayakeun 10 kali, di antarana:
Kongrés Basa Sunda I 
Kongrés Basa Sunda II 
Kongrés Basa Sunda III 
Kongrés Basa Sunda IV 
Kongrés Basa Sunda V 
Kongrés Basa Sunda VI 
Kongrés Basa Sunda VII di Garut, 10 - 12 Nopémber 2001
Kongrés Basa Sunda VIII di Subang, 28-.. Juni 2005
Kongrés Basa Sunda IX
Kongrés Basa Sunda X, Kuningan, Désémber 2016
Sulawesi nyaéta salah sahiji pulo nu aya di antara pulo Kalimantan jeung kapuloan Maluku. Lega wilayahna 174.600 km², Sulawesi mangrupa pulo panggedéna ka-11 sadunya.

Sulawesi ngawates jeung Bornéo di kulon, Filipina di kalér, Florés di kidul, Timor di wétan kidul sarta Maluku di beulah kuloneunnana.

Propinsi nu aya di Sulawesi nyaéta:
 Gorontalo
 Sulawesi Barat 
 Sulawesi Selatan 
 Sulawesi Tengah 
 Sulawesi Tenggara 
 Sulawesi Utara

Dicutat tina

Pulo di Indonésia
|
|
|}
る, dina hiragana, atawa ル dina katakana, salah sahiji kana Basa Jepang, nu ngagambarkeun hiji mora. Hiragana ditulis ku hij garis, sedengkeun katakana dua garis. Duanana dieja (IPA) .

Catetan séjénna, saperti dina kana-u séjén, sora 'u' bisa ogé leungit; teu pati jelas diejana, sora kana ieu ampir deukeut kana sora 'r'.

Tempo ogé 
Japanese phonology

Kana
Beungkeut kovalén hartina beungkeut kimia nu cirina babagi hiji atawa leuwih éléktron antara dua atom. Sacara umum, beungkeut téh ditangtukeun ku ayana pabetot-betot atawa daya tarik nu ngajadikeun kabentukna hiji molekul. Mindengna mah ieu beungkeut kabentuk ku dieusina kulit éléktron luar. Sabalikna ti interaksi éléktrostatik dina beungkeut ionik, kakuatan beungkeut kovalén mah gumantung kana hubungan antara atom-atom dina molekul poliatomik.

Tumbu kaluar 
 Covalent Bonds and Molecular Structure
 Bonding tutorials

Baca ogé 
 Beungkeut kimia
 Beungkeut ionik
 Kombinasi liniér orbital atom
 Beungkeut logam
 Hibridisasi
 Beungkeut hidrogén
 Beungkeut nonkovalén
 Beungkeut disulfida

Beungkeut kimia
Kimia
Sintésis organik hartina nyieun molekul organik maké prosés kimiawi. Molekul organik ilaharna leuwih pajeulit batan sanyawa anorganik, antukna sintésis sanyawa organik mah mekar jadi salah sahiji aspék penting dina kimia organik. Aya dua wewengkon panalungtikan dina sistésis organik: sintésis total jeung métodologi.

Tumbu kaluar 
 http://www.webreactions.net/search.html 
 http://www.organic-chemistry.org/synthesis/
 GL Chemtec - Custom Chemical Synthesis

Sintésis kimia
Réaksi organik
Kimia organik
Réaksi organik hartina réaksi kimia sanyawa organik, bentuk dasarna, di antarana réaksi adisi, réaksi éliminasi, réaksi substitusi, réaksi périsiklik, réaksi tata ulang, jeung réaksi rédoks. Dina sintésis organik, réaksi organik dipaké pikeun nyieun molekul organik anyar. Réaksi organik pangkunana nyaéta dina rupa durukan suluh organik jeung panyabunan lemak nalika nyieun sabun. Kimia organik modéren dimimitian ku sintésis Wöhler taun 1828.

Dina sajarah Hadiah Nobel widang Kimia, nu kungsi dileler téh di antarana papanggihan réaksi organik husus kayaning réaksi Grignard taun 1912, réaksi Diels-Alder taun 1950, réaksi Wittig taun 1979, jeung métatésis oléfin taun 2005.

Kimia organik boga kabiasaan anu kuat pikeun méré ngaran ka hiji réaksi dumasar nu manggihanana, misalna tata ulang Claisen (1912) jeung réaksi Bingel (1993). Mun ngaranna hésé ku sabab panjang teuing (misalna réaksi Corey-House-Posner-Whitesides), mangka sok diringkes maké réduksi CBS. Jumlah réaksi nu nyebutkeun sacara langsung prosés aktualna mah teu loba, misalna baé réaksi éna atawa réaksi aldol.

Réaksi organik bisa ogé ditilik tina tipeu réagen organikna, nu lolobana anorganik, nu dipikabutuh dina transformasi anu husus. Tipeu-tipeu anu utama di antarana agén pangoksidasi (misalna osmium tétroksida), agén pangréduksi (misalna litium aluminium hidrida), basa (misalna litium diisopropilamida), jeung asam (misalna asam sulpat).

Réaksi organi dumasar gugus fungsi 
Réaksi organik bisa digolongkeun dumasar tipeu gugus fungsi nu aub dina réaksi salaku réaktan atawa salaku hasilna. Pikeun conto, dina tata ulang Fries, réaktanna téh éster, sedengkeun hasilna mangrupa alkohol.

Ringkesan gugus fungsi katut préparasi jeung réaktivitasna ditémbongkeun di handap ieu:
 Asil halida: préparasi - réaksi 
 Aldehida: préparasi - réaksi
 Asiloin: préparasi - réaksi
 Alkana: préparasi - réaksi
 Alkéna: préparasi - réaksi
 Alkuna: préparasi  - réaksi
 Alkil halida: préparasi - réaksi
 Alkohol: préparasi  - réaksi
 Sanyawa aréna: préparasi - réaksi
 Azida: préparasi  - réaksi
 Aziridina: préparasi  - réaksi
 Amida: préparasi  - réaksi
 Amina: préparasi  - réaksi
 Asam karboksilat: préparasi - réaksi
 Siklopropana: préparasi - réaksi
 Diol: préparasi -  réaksi
 Éster: préparasi - réaksi
 Éter préparasi - réaksi
 Époksida: préparasi - réaksi
 Haloketon: préparasi - réaksi
 Imina: préparasi - réaksi
 Isosianat: préparasi - réaksi
 Keton: préparasi - réaksi
 Laktam: préparasi - réaksi
 Nitril: préparasi - réaksi
 Fénol: préparasi - réaksi

Klasifikasi réaksi organik lianna
Réaksi organik bisa ogé digolongkeun dumasar tipeu beungkeut ka karbon patali jeung unsur anu aubna, misalna dina kimia organosilikon, kimia organosulfur, kimia organopospor, jeung kimia organofluorin.

Dina kimia hétérosiklik, réaksi organik digolongkeun dumasar tipeu hétérosikel nu dihasilkeun.

Baca ogé 
 Daptar réaksi organik
 Réaksi kimia lianna: réaksi anorganik, réaksi biokimia, réaksi organologam, réaksi polimérisasi.

Tumbu kaluar 
 Organic reaction flashcards from OSU 
 list of named reactions from UConn 
 organic reactions 

Kimia organik
Réaksi organik
Ucing ucingan nyaéta kaulinan lulumpatan jeung nyingcétan lantaran diudag jeung rék ditoél ku nu jadi ucing.

Palaturan
Ucing-ucingan biasana dipaenkeun ku leuwih ti 2 urang. paraturananan dimimitian ku undian/hompimpah pikeun nangtukaeun saha ucingna. budak anu kabagen jadi ucing kudu ngudag babaturanana sangkan beunang katoel/katepak. aya dua paraturan nyaéta mun geus beunang katoel ku ucing, otomatis jadi ucing jeung budak nu jadi ucing saméméhna bisa bébas tina tugas jadi ucing.

Paraturan séjénna, mun pareng beunang katepak ku ucing, nu katepak éta otomatis jadi babaturan ucing, jeung nu ucing memehna tetap jadi ucing tepi ka kabéh anu miluan ucing-ucingan bisa katewak. mun geus katewak, biasana balikan deui tina hompimpah.

Kaulinan budak Sunda
Sorodot gaplok nyaéta ampir sarua jeung éngklé, ngan batuna dibawa ku suku bari leumpang gancang terus sarua ditajongkeun kana batu séjén anu ditangtungkeun

Palaturan
(seja diserat)

Kaulinan budak Sunda
Gugunungan nyaéta kaulinan paluhur-luhur nyieun gugunungan tina taneuh, ilaharna mah dipaénkeun ku barudak lalaki. Tempatna diburuan nu taneuhna lembut ( taneuh ngebul ). Nu nyararieunna naragog atawa dariuk dina taneuh. Mimitina nyiduh heula, terus dipurulukan taneuh. Kituna téh sok bari ngarawih, lila-lila taneuh nu dipuruluk-purulukeun téh maruncunung, maracunghul. Mun geus anggeus nyieun gugununganana sok terus patempo-tempo, nu saha nu pangluhurna.

Kawihna 
Biasana téh sok bari ngarawih ieu di handap:

Paluhur-luhur gunung

pahandap-handap gobang

paluhur-luhur gunung

pahandap-handap gobang

(kitu baé sababaraha balikan)

Rujukan 
Kaulinan budak Sunda
Kakawihan barudak
Bentengan (dialék Ciamis: Dosdosan) nyaéta kaulinan anu dipetakeun ku cara silihbeunangkeun
dicoo ku dua kelompok anu masing-masing diwangun ku 4 nepi ka 8 urang.(ditoél) bari ngajaga bénténg anu dijaga ku batu, talawéngkar Tiap-tiap kelompok milih tempat anu jadi pangkalan, biasana tihang, batu atawa tihang minangka bénténgna.

Asal muasal kaulinan ieu teu dipikanyaho nepi ka ayeuna timana asalna, tapi kaulinan ieu geus aya ti jaman baheula, sarta sumebar ka sakuliah Indonésia kalawan ngaran béda. Saperti nu aya di Kulonprogo, kaulinan sarupa bénténg disebutna Raton.

Benteng / Fort mangrupakeun salah sahiji kaulinan grup tradisional anu merlukeun agility, speed ngajalankeun sarta strategi dipercaya. Ieu kaulinan téh mangrupa salah sahiji kaulinan tradisional anu pohara alus pikeun olah raga.

Ieu kaulinan dimimitian ku dua kelompok masing-masing 4 nepi ka 8 urang, tuluy unggal kelompok milih tihang atawa pilar minangka 'benteng'. Sabudeureun bénténg aya daérah anu aman pikeun kelompok anu ngagaduhan tihang atanapi pilar ieu. Lamun di wewengkon aman teu kudu sieun ditarajang ku lawan, anggota grup bakal nyoba noél lawan sarta ngajadikeun anjeunna 'tawanan', Pamaén kudu mindeng balik sarta noel benteng sabab 'kaptén'. jeung 'tawanan' ditangtukeun ti panungtungan waktu maranéhna keuna 'benteng', Jalma nu pangdeukeutna ka waktu noel benteng boga hak pikeun jadi 'kaptén'. Éta bisa ngudag sarta keuna anggota lawan nyieun.

Palaturan
(seja diserat)

Dicutat tina 
 

Kaulinan budak Sunda
Anjang-anjangan atawa anyang-anyangan nyaéta kaulinan nu niru-niru jelema nu geus rumah tangga, aya bapa, ibu, anak, tatangga, warung, pasar, jsb. Biasana dilakukeun ku barudak awéwé, tapi saupama aya budak lalaki sok pirajeunan dijadikeun bapa.

Palaturan maen
Saenyana mah euweuh palaturan nu matuh, ngan paling ogé budak nu kabagéan peran bapa, indung atawa anak kudu bisa ngalenyepan peran nu dilakon. Mun saenyana aya aya nu teu bisa ngalenyepan, biasana sok dipoyokan teu bisaeun ulin.

Dicutat tina
 

Kaulinan budak Sunda
Damdaman nyaéta kaulinan anu maké mikir lantaran butuh stratégi sangkan buah dam urang teu béak dihakan ku buah dam batur anu jadi lawan urang.
Jajangkungan atawa égrang nyaéta kaulinan leumpang maké awi dua anu aya panincakan.

Jajangkungan di Indonésia 
Jajangkungan di Indonésia biasa dipintonkeun atawa dipasanggirikeun nalika pangéling Proklamasi Kamerdékaan Indonésia, 17 Agustus. Pérsi séjénna diulinkeun ogé alika sunatan.

Catetan 

Kaulinan budak Sunda
Béklen atawa béklén nyaéta kaulinan anu maké bal béklén jeung sawatara kewuk. Biasana dilakukeun di jero imah atawa téras. susah atuh

Aturan maén
Kudu aya kewuk/kuwuk jeung bal béklenna nu bahanna tina karét, rata-rata dipaénkeun ku duaan nepi ka sababaraha urang. Kewukna bisa 10-12 atawa kumaha karepna, rék 20 ogé kaci, ngan kudu bisa karanggeum ku leungeun. Nu maraénna andéprok dina téhel nu bérésih nguriling jiga samodél lingkaran. Mimitina bal dialungkeun sakali ngacleng kana téhel, tuluy kewukna diawurkeun kana téhel, mimiti nyokot kewuk hiji-hiji, bari dialungkeun balna ngacleng sakali téa. Lamun dua kali atawa leuwih mah lasut. Conto, maké kewuk 10 siki, kewuk dicokot nepi ka 10 karawu ku dua leungeun, tuluy diawurkeun deui kewukna ditangkarak-tangkarakkeun kabéh, dicokot hiji-hiji nepi ka sapuluhna. Geus kitu kewuk ditangkub-tangkubkeun. Prosésna sarua jiga nu di luhur, geus ditangkubkeun kabéh, tuluy dibawaan deui. Bagéan ka batur mah lamun pamaén ka hiji lasut, nya giliran maénkeunana.

Minangka ujianana, istilahna "naspél". Sanggeus prosés kahiji nepi ka prosés ka ditangkubkeunana kewuk nepi ka 10, naspélna téh kewuk ditangkarak-tangkarakkeun terus dirawu kabéh. Geus kitu ditangkub-tangkubkeun, dirawu deui. Geus kabéh karawu, tuluy kewuk nu 10 siki diranggeum terus dialungkeun ka luhur bari ditampanan ku dampal leungeun nu ngalungkeun. Lamun dina dampal leungeun nyésa 2 atawa 3 atawa 4 kewuk, tuluy disanggap deui. Engké ngamimitianna deui kudu ti dua, tilu atawa opat nyokotanna téh. Henteu mimiti ti hiji, tapi langsung. Kitu ogé nangkarak-nangkarakkeun, nyokotna dua, tilu atawa opat, kumaha nu kasanggap téa. Mun keur naspél lasut, nya kudu balikan deui, nepi ka lulus banglus naspélna (nepi ka bisa ngaranggeum kuwuk téa).

Lamun lasut atawa ngalakukeun kasalahan, pamaén kudu diganti. Anu dianggap lasut téh nyaéta lamun: 
Bola anu dialungkeun teu katéwak
Kewuk anu dikeupeul murag
Gudir, atawa kewuk katoél ku leungeun sabot keur maén

Mangpaat
Ngalatih koordinasi visual-motorik
Ngalatih konséntrasi
Ngaronjatkeun kamampuh ngontrol gerakan ramo jeung leungeun 
Kamampuh nahan posisi awak nu angger

Sumber

          

Kaulinan budak Sunda
Sondah (dialék Ciamis: Péclé) nyaéta kaulinan ku cara éngklé-éngkléan maké ngaliwatan kalang kotak-kotak. Aya kotak anu ditandaan ku kojo (tina batu) anu teu meunang ditindak.

Cara maénkeun
Dipaenkeun ku sababaraha urang 2-10 urang gé kaci. biasana dina taneuh diguratan heula, rek ku kapur atawa ku naon waé asal aya tapak guratna. Tempat sondahna naha rek gambar imah, atawa jelema, lamun gambar jelema, minangkana sukuna téh aya sababaraha petak wangunna pasagi, 3 atawa 5 kotak. Tuluy anderok atawa calana mun anderok samodél trapesium dibagi dua, mun calana samodél pasagi panjang sarua dibagi dua, minangka awakna paragi engkle deui, wangunna pasagi. tuluy sirah mangrupa buleud minangka istirahat.

Aya nu disebut "kono" biasana tina potongan kenteng. Milih kojo kudu nu hampang tapi tambleg, kentengna ulah nu kandel teuing. Jadi mun dialungkeun kana kotak-kotak paragi sondah téa, teu kaluar tina garis. Mun kaluar tina garis, nya lasut. Cara maenna, ngalungkeun hula "kojo", mimiti mah kana kotak nu kahiji, mun kotak nu aya kojoan ulah ditincak, kudu diajlengan. budak engkle-engkléan (kaci ku suku kénca atawa suku katuhu) dina suku gambar. Dina sudah anderok/calana kaci sudah. tulih na bahkan awak gambar engkle deui, nepi ka sirah gambarnya anderso.akuaku tuluy balik deui engkle ti sirah ka awak, tuluy ka anderok/calana gambar, tuluy engkle deui, pas lebah aya kojo téa mu tadi dialungkeun, dibawah heula kojona, tuluy engkle deui. mun geus bérés, ko nona dialungkeun deui kana kotak nu kadua, tuluy we kitu

puncakna si kojo dialungkeun kana sirah gambar. Mun kojo keur dina sirah, sirah gambar teu meunang dijejek, sabab aya kojoan. Mun kojo geus dina sirah, tuluy balik deui kana awak, jeung tuluy deui ka handap. Nepi ka suku gambar nu panghandapna. 

Kaulinan budak Sunda
Paciwit-ciwit lutung nyaéta kaulinan bari kakawihan jeung paciwit-ciwit leungeun nuturkeun paréntah kawih

Palaturan
Kawihna kieu: "Paciwit-ciwit lutung, si lutung pindah Ka tungtung" pindahkeun panangan nu asalna di handap ka tungtung
(seja diserat)

Kaulinan budak Sunda
Gatrik nyaéta  tradisional barudak. Gatrik mangrupa kaulinan kelompok, diwangun ku dua kelompok. Ieu kaulinan ngagunakeun pakakas mangrupa dua potongan. Anu hiji siga iteuk ukuranana kurang leuwih 30 cm, sarta lianna deui ukuranana langkung alit. Gatrik biasana dipigawé di lapang atawa halaman nu nembrak. Jumlah pamaénna 2 tim, unggal tim diwangun ku 2-5 budak. Keur dadasar gatrik, biasana dipaké batu atawa barang sanés anu tiasa dipaké minangka dadasar. Ieu kaulinan merlukeun kaparigelan katut katangginasan. Pamaén kedah ati-ati nalika ngulinkeun ana sabab lamun gatrikna beuki gancang, tim nu néwak kudu tapis nyingkahan tatu alatan kakeunaan ku kai gatrik. Cara ngulinkeun gatrik ieu di saban wewengkon tiasa béda-béda.

Pakakas.
Gatrik ngagunakeun pakakas mangrupi 2 potongan, potongan panjang minangka paneunggeul sapanjang kirang langkung 30 cm sarta potongan pondok sapanjang 10 cm. Teras, diperlukeun ogé bata atawa barang lianna anu tiasa dijadikeun dadasar gatrik (awi pondok).

Cara Ulin 

Mitembéyan Kaulinan 
Kanggo nangtukeun tim anu leuwih tiheula ulin minangka paneunggeul, urang tiasa ngalakukeun suten, atawa malédogkeun kai gatrik pondok ka landasan di luhur batu. Singsaha waé anu ngabalangkeunana ka jero atawa leuwih deukeut kana batu dadasar, tiasa jadi tim paneunggeul.

Jirangan kaulinan

Jirangan kahiji 
Jirangan kahiji nyaéta malangkeun gatrik pondok di luhureun batu sarta siap dialungkeun nganggo gatrik panjang. Tim nu néwak ngajagi alungann gatrik pondok. Lamun hasil katéwak mangka giliran tiasa bagentos. Lamun henteu tiasa néwak, aya kénéh hiji kasempetan deui ku cara malédogkeun gatrik pondok kana gatrik panjang. Lamun keuna, tim nu néwak tiasa bagentos jadi tim paneunggeul. Lamun henteu ngeunaan gatrik panjang, mangka urang asup kana jirangan kadua.

Jirangan kadua 
Gatrik panjang jeung pondok dicepeng ku panangan tuluy gatrik pondok ditakol satarik-tarikna ku gatrik panjang. Lamun katéwak, tim nu ngajaga boga kasempetan kanggo ulin gatrik. Lamun henteu, tim nu ngajaga malédogkeun gatrik pondok ngadeukeutan batu dadasar, supados tim paneunggeul henteu ngagaduhan jarak per gatrik pondok kanggo meunangkeun peunteun.

Jirangan pamungkas 
Jirangan pamungkas nyaéta naon anu disebut "patil lélé", simpen gatrik pondok kalawan posisi doyong dina dadasar batu. Babuk tungtungna tepi ka kaalungkeun ka luhur, tuluy geuwat takol leuwih tarik deui ka hareup. Tim nu néwak angger mibanda tugas néwakk gatrik pondok. Lamun teu katéwak, tim paneunggeul neraskeun kaulinan kalawan neunggeul tungtung gatrik anu pondok gatrik pondok di luhur taneuh (sepertos neunggeul bal golf nanging bari nyangégang). Dina neunggeul gatrik pondok, dipigawé sacara éstapét (lamun pamaén ka-1 gagal neunggeul, digantian ku pamaén ka-2, jst.). Jarak anu diukur ku gatrik pondok éta nangtukeun meunang jeung éléhna tim. Tim anu menang biasana dibéré hadiah ku tim anu éléh nyaéta diakod (digandong) luyu jeung jarak jauhna gatrik pondok anu ditakol.

Kaulinan budak Sunda
Ngadu kaléci nyaéta kaulinan maké kaléci. Aya rupa-rupa aturan.

Palaturan
Kaulinan ieu paling henteu kudu dimaénkeun ku duaan. Dibutuhkeun kaléci (pincian) pikeun maénkeunana. Hiji pincian pikeun pamatah nu séjéna pikeun mayar mun éléh.

Ngadu kaléci perlu lahan nu rada lega. Paling henteu saukuran lapangan poli atawa satengahna. Makana mun maraén pincian téh di pakarangan imah nu lega. Dina aréa ngadu kaleci dijieun dua garis nu sajajar. Jarak garis kahiji ka garis kadua sekitar...er..paling henteu 4 méter.

Cara maénkeunana kieu; 1. Pemain narangtung di garis nu kahiji siap-siap ngalungkeun kaleci. Tujuan ngalungkeun ngarah kaleci lagragna deukuet ka garis nu kadua, syukur-syukur pas dina garis (telep). Urutan ngalungkeun mun kakarek maen biasana diundi maké cara sut (gangsut?). 2. Pemaen nu kalecina lagragna pang deukeutna kana garis maen pangheulana. Di susul ku nu séjéna dumasar kana jarak ka garis. Cara maenekuna maké ramo tangan kaleci diarahkeun ka kaleci batur. Mun beunang budak nu kalecina beunang kudu mayar ku kaleci, ogé langsung ngarah kaleci nu séjéna. Hiji. Mun teu beunang nya enggeus ingkeun nungguan bisi kaleci urang rek diarah ku batur.

(aya sambunganana, seja diserat)

Kaulinan budak Sunda
Empét-empétan; Olé-oléan nyaéta kaulinan mangsa sawah dibuat ku cara niupan tarompét tina jarami.
Empét-empetan diulinkeun ku jalan ditiup, ngaluarkeun sora kawas tarompét. 

Empét-empetan jarami paré ilaharna dijieun ku barudak di sawah mangsa usum dibuat atawa panén, kituna téh bari mantuan kolotna sagawé-gawé di sawah.

Nyieun Empét-empétan
 Sadiakeun jarami paré anu masih kénéh alus tangkalna henteu beulah, tuluy teukteuk palebah bukuna kudu kabawa, hiji deui teukteuk di handapeunna kurang leuwih sajeungkal.
 Jarami anu handapeun bukuna pisan tuluy waé dipencétan sangkan beulah, panjang kurang leuwih sasénti.
 Tuluy rojok liang jarami nu molongona nepika palebah bukuna, maksudna sangkan bungbas mangsa ditiup. 
 Empét-empétan geus bisa dipaké atawa ditiup.

Dicutat tina

 

Kaulinan budak Sunda
Kaulinan 
Kaulinan barudak
Ucing-ucingan nyaéta kaulinan néangan batur nu nyumput upama saurang jadi ucing. Biasana ucing ngitung heula méré waktu batur nyumput saacan kudu néangan kabéhanana. Aya rupa-rupa aturan.

Kaulinan ieu :petak umpet) kawentar di mamana, hususna di Indonésia. Nu maen pangsautikna 2 budak tapi tangtu leuwih loba leuwih rame. Salah saurang budak kapeto jadi jaga ku cara hompimpah jeung atawa suten ( suit ).

Cara ulinna, kabéh budak salian nu 'jaga' nyumput/nyamuni sabuni-bunina. Budak nu jaga boga pancen kudu nimukeun babaturanna ieu. Sacara umum, budak nu pangheulana kapanggih panyumputanna jadi jaga mun sakabéh budak geus kapanggih. Barudak nu geus kapanggih bisa mantuan néangan sesa baturna nu can kapanggih, bisa ogé henteu gumantung aturan maen nu disatujuan saméméh maen.

Aturan maen nu séjénna biasana mah ngeunaan wewengkon nyaéta wates2 panjauhna hiji budak meunang nyumput/nyamuni téh diatur dina aturan maen téh nu disatujuan saméméh maen. Mun aturan ieu aya nu ngalanggar, budak nu ngalanggar otomatis ngagantikeun nu jaga, atawa jadi jaga di ronde saanggeusna mun manéhna kapanggih pangpandeurina.

Tugas B. Sunda

Sumber

Kaulinan budak Sunda
Luncat tali nyaéta kaulitan ngaluncatan tali anu dicekelan ku duaan. Talina saeutik-saeutik di luhurkeun.

Dipaenkeun ku 3 urang-leuwih maké tali nu panjang, biasana tina bahan nu leuleuy liat sangkan teu ngabahayakeun atawa tisaringked. ku lantaran iue, biasana tali téh dijeiun tina karet geulang ditumbu-tumbukeunkeun jadi panjang. Mimiti dua budak jaga, maksudna nu nyepengan ujung talina ti mulai semet tuur tuluy naek ka luhur ka semet "taeun" tuluy, bujal, dada, ceuli, hulu, tuluy diacungkeun ku leungeun.

Cara maenna, budak nu teu nyekel tali kudu ajleng saluhureun bates tali téa. Keur wates tuur jeung "taeun" nu ajleng téh teu teu meunang antel kana tali, antel manéhna lasut alias kudu gentenan nyekel tali. Ti mimiti wates bujal ka luhur, nu ajleng meunang antel kana tali. Beunang ogé maké tehnik "dikepoh" nyaéta suku kénca meulit kana tali dipurilitkeun, tuluy disusul suku katuhu ngajleng ka beulah sisi sebrangeun nu ngajleng téa.

Kaulinan budak Sunda
Pérépét jéngkol nyaéta kaulinan lalaki bari kakawihan jeung nyangkedkeun unggal suku sabeulah, terus puputeran teu meunang leupas. Nu maenna 3-5 urang, gerakanana engkle bari muter, biasana dipaenkeunna di buruan imah atawa di sakolaan. Ieu kaulinan bisa jadi lomba mun dipaenkeun ku sababaraha kelompok. Tiap-tiap kelompok kudu mertahankeun ulah nepi ka leupas si kakaitan suku teh. Nu meunang nyaéta nu bisa nahan/ lila teu leupas-leupas.

Maenna, tiap-tiap budak milih kelompokna, tuluy patukang-tukang bari pacekel-cekel leungeun, salajéngna suku kénca atawa suku katuhu éta budak dikaitkeun kana leungeun nu keur pacekel-cekel téa, disusul deui ku suku budak nu séjén, budak nu pamungkasngaitkeun suku kudu bari ngonci suku-suku nu séjén, meh teu gancang leupas. Sanggeus dikonci, tuluy leungeun barudak nu pacekel-cekel dileupaskeun. satuluyna engkle bari muter, salian ti muter bari emprak jeung ngawih. Ngawihna kieu: "Pérépét jéngkol jajahéan,kadémpét kohkol jéjérétéan". Mun di antara budak, sukuna aya nu leupas, nya lasut, sedengkeun nu masih kuat mah nya dituluykeun. Mun kabeneran aya kénéh sababaha kelompok nu kuat, kelompok-kelompok éta patubruk-tubruk; sing saha nu teu bisa nahan tuluy labuh, éta nu éléh.

Kawih Pérépét Jéngkol 
Kieu kawihna: Pérépét jéngkol 

Laras: Saléndro, 

Surupan 1 = Barang

2 1 5 1 2 1 5 1 1 2 1 5 1 2 2 1 5 1 1 

pé ré pét jéng  kol ja ja hé an ka dem pét koh kol jé jé ré té an

Mangfaat Pérépét Jéngkol 
Kaulinan Pérépét Jéngkol miboga manfaat , diantarana :

 Ngalatih kasaimbangan.
 Ngalatih Kakompakan.
 Ngalatih kakuatan Suku.
 Ngalatih kapinteran angkan suku pamaén teu babari leupas méh teu gampang labuh.
 Ngalatih Kalincahan, sabab pamaén kudu bisa gagajlengan bari puputeran.

Daftar Referensi 

Kaulinan budak Sunda
Permainan tradisional
Wangenan/Pengertian:

Pelak cau nyaéta kaulinan nangkeup tihang imah ku sababaraha urang pauntuy-untuy. Aya hiji nu kudu nyobaan ngabetot budak ti nu pangtukangna sina leupas.

Cara maenkeunna:

Cara ulinna hiji budak (biasana nu pangkuatna) nangkeup tihang imah. Ditukangeunna barudak séjén (bisa 2,3,4,5 jst) nangkeup ka éta budak, biasana mah budak nu panglembekna aya dipangtukangna. Ieu meureun asal ngaran kaulinan téh runtuyan budak diibaratkeun rungkun cau. Salian ti 'rungkun cau' ieu, aya salah saurang budak nu 'jaga' alias dihukum jadi 'patani' nu boga tugas mindahkeun pelak cau téa.

Nu jaga ieu kudu ngawihkeun samacam kawih uluk panto tuluy nyoba ngabetot runtuyan barudak nepi ka leupas hiji-hiji mulai nu pangtukangna. Mun aya budak nu leupas ieu kudu milu jadi balad 'patani' téa, babarengan ngawih jeung nagbetotan babaturanna nu masih kénéh nangkod dina rungkun, pakuat2 we nepi ka rungkun cau téa béak. Kaulinan ieu, mun barudakna karuat, bisa méakkeun waktu mangjam-jam.

Alat:

1. Tihang Atawa tatangkalan

Peraturanna:

1. Teu meunang kekeletekkan

2. Kudu ngabeutot awak

3. Teu meunang narik baju

4. Ulah narik suku

5. Lamun geus peget teu meunang nangkeup deui kudu milu nu narik

Sumber

Kaulinan budak Sunda
Endog-endogan nyaéta kaulinan maké leungeun bari kakawihan. Leungeun ditumpuk bari meureup nyarupa endog, terus gogoléangan atawa endogna peupeus nuturkeun kawih.

Biasana diulinkeun bari diuk, minimal diulinkeun ku 2 urang. Terus leungeun dipeureupkeun disimpen di handap. Posisina aya anu bari nangtung aya anu bari nangkub. Sabada digoléangkeun (digoyang) barudak bari kakawihan. Kawihna siga kieu : "Endog endogan….endogna peupeus hiji..pre". Mun nyubut pre langsung leungeun anu tadina meureup ditemprakeun. Mimiti anu ditemprakeun anu paling handap tuluy sampe kaluhur. Mun leungeunna geus euweuh anu meureup deui dikawihkeun deui siga kieu….�?goléang goléang Mata sapi bolotot�? bari handapeun mata barudak sok silih dibeyeng ka handap ku sorangan.

Kaulinan budak Sunda
Congklak atawa daku nyaéta kaulinan maké papan kai atawa palastik, nu panjanngna kurang leuwih 40cm, lébarna kurang leuwih 15 cm, luhurna maké logak sababaraha hiji. Unggal logak dieusian kewuk, siki salak, siki asem atawa batu leutik. Geus aya lombang-lombangna 7, ngajajar. Di hareupeun lombang 7 gé aya deuih 7 lombang, 2 lombang badag digigir-gigirna. Éta lombang téh dieusian ku siki asem atawa siki congklak (nu geus disadiakeun), atawa baréto mah mun congklakna dina taneuh, sikina sok ku batu laleutik.

Cara maén
Lombang dieusian masing-masing 7 siki. Ari lombang gedé minangka lombang rajana mah henteu dieusian, dipaénkeun ku 2 urang teu bisa leuwih. Sanggeus kabéh lombang leutik dieusian, tuluy salah sahiji nu maén nyokot lombang, nya dipapaykeun nepi ka béakna siki. Giliran ieu nu lombang gedé (tabungan manéhna, nu beulah kéncaeun nu maén) gé dieusian sasiki, lasutna téh mun siki nu pamungkas nempatan lombang nu kosong. Mun dina nu lombang luhur aya eusian disebutna "némbak", siki nu lombang kosong, jeung siki luhureunana dibawa jadi hak milik nu maén éta. Nya geus kitu mah bagilir bagéan pamaén lawanna da lasut téa.

Sumber

Kaulinan budak Sunda
Kaulinan nu maké alat
Boy-boyan téh salah sahiji kaulinan anu maké bal (biasana saukuran bal ténis) anu bisa dijieun tina kertas anu dikuwel-kuwel atawa ku bal ténisna. Tuluy, dikumpulkeun potongan kenténg (10 ~ 15) sina patumpuk ka luhur. kabéh anu teu jadi ucing, saurang-saurang ngalungan kana kenténg anu geus ngéntép, minangka nepikeun salah saurang bisa ngaruntuhkeunana. Lamun kénténgna geus runtuh, anu jadi ucing tuluy ngaberikan ka anu maén tadi sangkan beunang dibalédog ku éta bal. Lamun aya anu keuna, pamaén kaluar heula tina kaulinan nepi ka kabéh beunang kabalédog ku balna.

Dicutat tina
 

'''

Kaulinan budak Sunda
Suten atawa pingsut (dialék Ciamis: tijah) nyaéta kaulinan leungeun samodél Rock,Paper,Scissors anu kawéntar sadunya, ngan pédah dilakukeunana maké ramo. Suten biasa dipaké pikeun nangtukeun saha anu jadi ucing dina kaulinan ucing sumput, ucing-ucingan, jsb.

Cara maén
Biasana tilu ramo nu dipaké, nyaéta jempol, curuk, jeung cingir. 
 jempol bisa maéhan curuk
 curuk bisa maéhan cingir
 cingir bisa maéhan jempol

Kaulinan budak Sunda
Cibinong nyaéta hiji kacamatan di Kabupatén Cianjur, Propinsi Jawa Kulon, Indonésia.

Wates Wilayah

Geografis

Administratif

Transportasi
Cipanas nyaéta hiji kacamatan di Kabupatén Cianjur, Propinsi Jawa Kulon, Indonésia.

Wates Wilayah

Geografis

Administratif 
 Kelurahan/Désa Batulawang (Kodepos : 43253)
 Kelurahan/Désa Ciloto (Kodepos : 43253)
 Kelurahan/Désa Cimacan (Kodepos : 43253)
 Kelurahan/Désa Cipanas (Kodepos : 43253)
 Kelurahan/Désa Palasari (Kodepos : 43253)
 Kelurahan/Désa Sindangjaya (Kodepos : 43253)
 Kelurahan/Désa Sindanglaya (Kodepos : 43253)

Referensi
Batu nyaéta sajenis bahan tina mineral jeung dikelaskeun nurutkeun komposisi mineral. Kelas ieu numutkeun :
 ngandung mineral mangrupa jenis-jenis mineral nu aya di jero batu éta. 
 tekstur batu, nyaéta ukuran jeung bentuk hablur-hablur mineral di jero batu; 
 struktur batu, nyaéta susunan hablur mineral di jero batu.
 proses ngabentukna

Batu-batu sacara umum biasana dibagi numutkeun prosés nu ngabentukna, ku sabab éta di kelompokeun deui kana tilu kelompok nu leuwih gedé nyaéta : 
 batu igneus 
 batu endapan
 batu metamorfosis. 

Geologi
Bahan
Obyék fisik
Bahan wangunan
Kecap Palawangan dina basa Sunda sacara umum nujul ka liang-liang pamiceunan dina awak jelema, di antarana :
 Kérod salawé dipaké dina tatakrama Basa Sunda, pikeun nuduhkeun Palawangan dina bujur
 nuséjéna Heunceut
Kecap rundayan dina Basa Sunda nyaéta kecap asal anu geus dirarangkénan. Ku ayana rarangkén ieu, hiji kecap asal bisa ngajanggélék jadi ratusan kecap. 

Aturan rarangkén basa Sunda jeung kumaha conto cara ngalarapkeunana, bisa ditoong dina Poesaka Soenda (PS) No.4-6 Oct-Dec 1924 . Tétéla ku cara ngarundaykeun, hiji kecap dasar bisa jadi puluhan kecap. Komo deui upamana digabungkeun jeung ngarajék.

Conto
Contona, tina kecap serat bisa dirundaykeun jadi :

Sumber
Kecap serat dina Basa Sunda kaasup kana tatakrama Basa Sunda jeung bisa nuduhkeun sababaraha harti:
 Surat kecap barang
 Tulis kecap péta
Kecap bilangan nyaéta kecap anu nuduhkeun barang atawa ngaran nu dianggap barang.

((Seja diserat)
Rarangkén -na mangrupa salah sahiji rarangkén tukang (en:suffix) pikeun ngawangun kecap-kecap rundayan dina Basa Sunda. Sacara umum rarangkén -na ngawangun wanda kecap barang, pagawéan, sipat, jeung bilangan.

Salian ngarobah harti, rarangkén -na ngalaman parobahan sora (alomorf).
Rarangkén -in- mangrupa salah sahiji rarangkén tengah (en:infix) pikeun ngawangun kecap-kecap rundayan dina Basa Sunda. Sacara umum rarangkén -in- ngawangun wanda kecap pagawéan jeung sipat. Upama kecap dasarna kecap pancén, rarangkén -in- mibanda fungsi jadi mamanis kecap.

Rarangkén -in- teu ngalaman parobahan sora (en:alomorf) atawa posisi kawas rarangkén -ar- atawa -um-.
Rarangkén ka—an mangrupa salah sahiji rarangkén barung (nl:confix) pikeun ngawangun kecap-kecap rundayan dina Basa Sunda. Sacara umum rarangkén ka—an ngawangun kecap barang.
Rarangkén -keun mangrupa salah sahiji rarangkén tukang (en:suffix) pikeun ngawangun kecap-kecap rundayan dina Basa Sunda. Sacara umum rarangkén -keun ngawangun wanda kecap barang jeung sipat.

Rarangkén -keun teu ngalaman parobahan sora (en:alomorf) kawas rarangkén N- atawa -na.
Rarangkén pi—eun mangrupa salah sahiji rarangkén barung (nl:confix) pikeun ngawangun kecap-kecap rundayan dina Basa Sunda. Sacara umum rarangkén pi—eun ngawangun kecap barang atawa kecap sipat anu hartina "bakal (jadi) ... ".
Rarangkén pa—an mangrupa salah sahiji rarangkén barung (nl:confix) pikeun ngawangun kecap-kecap rundayan dina Basa Sunda. Sacara umum rarangkén pa—an ngawangun kecap barang.
Rarangkén -um- mangrupa salah sahiji rarangkén tengah (en:infix) pikeun ngawangun kecap-kecap rundayan dina Basa Sunda. Sacara umum rarangkén -um- ngawangun kecap pagawéan jeung sipat.

Rarangkén -um- ngalaman parobahan posisi jadi rarangkén hareup lamun nyalusupan kecap anu dimimitian ku vokal.
Rarangkén N- atawa nasal mangrupa salah sahiji rarangkén hareup (en:afix) pikeun ngawangun kecap-kecap rundayan dina Basa Sunda. Sacara umum rarangkén N- ngawangun kecap pagawéan aktif jeung kecap sipat.

Salian ngawangun rupa-rupa wangun jeung harti, rarangkén N- ngalaman parobahan sora (alomorf) gumantung kana hurup awal kecap nu di hareupeunana.

1) Ieu mangrupa sempalan, teu salawasna N- + w... --> ng..., lolobana robahna jadi ngaw...
2) Ieu mangrupa sempalan, teu salawasna N- + b... --> m..., lolobana robahna jadi ngab...
Rarangkén pika—eun mangrupa salah sahiji rarangkén barung (nl:confix) pikeun ngawangun kecap-kecap rundayan dina Basa Sunda. Sacara umum rarangkén pika—eun ngawangun kecap sipat anu hartina "nimbulkeun rasa ... ".
Rarangkén per- mangrupa salah sahiji rarangkén hareup (en:afix) pikeun ngawangun kecap-kecap rundayan dina Basa Sunda. Sacara umum rarangkén per- ngawangun wanda kecap barang anu hartina 'anu jadi ...'.
Rarangkén sang- mangrupa salah sahiji rarangkén hareup (en:afix) pikeun ngawangun kecap-kecap rundayan dina Basa Sunda. Sacara umum rarangkén sang- ngawangun wanda kecap sipat.

Rarangkén sang- teu ngalaman parobahan sora (en:alomorf) kawas rarangkén N- atawa -na.

Sang- sok dirobah jadi nyang-, contona:
 hunjar -> sanghunjar -> nyanghunjar
 hareup -> sanghareup -> nyanghareup
 gigir -> sangigir -> nyangigir
 kere -> sangkere -> nyangkere
 korah -> sangkorah -> nyangkorah
 saya -> sangsaya -> nyangsaya
Rarangkén silih- mangrupa salah sahiji rarangkén hareup (en:afix) pikeun ngawangun kecap-kecap rundayan dina Basa Sunda. Sacara umum rarangkén silih- ngawangun wanda kecap pagawéan aktif anu mawa harti pabales-bales (en:Reciprocative).

Rarangkén silih- ngalaman parobahan sora (en:alomorf), nyaéta lamun disanghareupan ku kecap nu awalna 'h'.
Rarangkén -an mangrupa salah sahiji rarangkén tukang (en:suffix) pikeun ngawangun kecap-kecap rundayan dina Basa Sunda. Sacara umum rarangkén -an ngawangun wanda kecap barang, pagawéan, sipat, jeung bilangan.

Rarangkén -an teu ngalaman parobahan sora (en:alomorf) kawas rarangkén N- atawa -na.
Rarangkén para- mangrupa salah sahiji rarangkén hareup (en:afix) pikeun ngawangun kecap-kecap rundayan dina Basa Sunda. Sacara umum rarangkén para- ngawangun wanda kecap barang anu hartina 'loba ...' atawa 'sakabéh ...'
Rarangkén -ar- mangrupa salah sahiji rarangkén tengah (en:infix) pikeun ngawangun kecap-kecap rundayan dina Basa Sunda. Sacara umum rarangkén -ar- nambahan harti 'loba' kana anu dituduhkeun ku kecap dasarna.

Salian ngarobah harti, rarangkén -ar- ngalaman parobahan sora (alomorf) jeung posisi jadi rarangkén hareup, gumantung kana sababaraha hal.
Rarangkén pang—keun mangrupa salah sahiji rarangkén barung (nl:confix) pikeun ngawangun kecap-kecap rundayan dina Basa Sunda. Sacara umum rarangkén pang—keun ngawangun kecap pagawéan pasif mangrupa paréntah atawa paménta.

Upama nyanghareupan kecap pagawéan anu nasalna robah jadi ng-, pang—keun robah jadi pa—keun.
 pang- ngagambar -keun --> pangagambarkeun
séjénna, angger:
 pang- mawa -keun --> pangmawakeun
UTC atawa Wanci Univérsal Terkoordinasi (Coordinated Universal Time), sering disebut ogé minangka Wanci Zulu nyaéta réalisasi tina waktu atom ti Universal Time (UT) atawa Greenwich Mean Time (GMT). Waktu ieu dumasar kana wanci sipil (civil time). Zona wanci (Time Zone) di sakuliah dunya ditunjukkeun minangka tambahan positif atawa negatif dibndingkeun jeung UT. Bedana antara UTC jeung Wanci Atom Internasional (TAI) nyaéta sababaraha detik jangkep (lain pecahan), nu cocog jeung wanci nu diitung ku jam atom. Bedana antara UTC jeung UT nyaéta sapersakitu (sepersekian) detik.

UTC nyaéta ukuran waktu campuran: kecepatan ti UTC nyaéta dumasar kanu diitung ku standar jam atom, tapi epoch ti UTC dicocogkeun sangkan deukeut jeung waktu UT anu dumasar kana data astronomi. Puteran bumi saeutik demi saeutik ngalaman perlambatan (alatan éfék ngeremna ku pasang-surut), ku kituna mean poé panonpoé beuki nambahan saprak diwanohkeunana TAI. Alatan alesan ieu, UT "leuwih laun" ti TAI. UTC sok dipertahankeun sangkan aya dina 0.9 detik ti UT1 (UT1 nyaéta hiji ti tilu definisi UT anu pangakuratna); detik kabisat baris ditambahkeun ka (atawa meureun bisa ogé dikurangkeun ti) UTC di unggal ahir bulan. Nepi ka ayeuna, panambahan/pangurangan detik kabisat ieu (anu munggaran taun 1972) sok dina harga positif, sarta dipigawé dina tanggal 30 Juni atawa 31 Désémber, di mana penambahan detik kabisat dingaranan minangka jam 23:59:60. Béwara ti detik kabisat ieu dipigawé ku International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS - Sistem Internasional Pangladén Putaran Bumi sarta Référénsi), dumasar kana pangukuran akurat ti prakiraan astronomi puteran bumi. Sacara sajarah, hiji detik kabisat sok diperlukeun saban hiji atawa dua taun sakali. Tapi sok sanajan kitu, detik kabisat geus lila henteu ditambahkeun saprak taun1998, alatan perlambatan bumi geus ngurangan sacara samentara dina 7 taunpamungkas ieu. Detik kabisat anu tuluy, kawas kungsi disalabarkeun IERS dina bulan Juli 2005, lumangsung dina tanggal 31 Désémber 2005.

Pikeun kaperluan praktis, sarta pikeun kaperluan perdagangan sarta hukum, béda leutik (dina pecahan detik) antara UTC sarta UT (atawa GMT) nyaéta dianggap leutik, sarta alatan alesan ieu, dina percakapan umum UTC mindeng disebutkeun minangka GMT, sanajan sabenerna sacara téknis mah ieu téh henteu pas.

Tempo ogé 
 Wanci Atom Internasional (TAI)
 Wanci Universal (Universal Time) kaasup ogé definisi UT1
 Wanci Sideréal (Sidereal Time)
 Wanci Ephemeris (Ephemeris Time)
 Wanci Panonpoé
 Jam atom

Wanci

fi:Aikajärjestelmä#UTC
Huntu mangrupa wangun anu aya dina rahang/caréham lolobana vertebrata. Guna huntu anu utama nyaéta pikeun nyewir/nyoéh jeung ngagayem dahareun, sarta, di sababaraha sato hususna karnivora, pikeun jogol atawa mertahankeun hirup. 

Huntu téh kaasup salah sahiji ciri pangbéda pikeun -spésiés mamalia katut fosilna. Para ahli paléontologi ngagunakeun huntu pikeun nangtukeun spésiés fosil katut pancakakina, ku sabab bentuk huntu mah luyu jeung kadaharan mangkelukna. Pikeun conto, dahareun tina tutuwuhan mah hésé dicerna, ku kituna hérbivora boga loba geraham pikeun ngagayem. Sabalikna, karnivora nu kadaharanana daging butuh sihung pikeun maéhan jeung nyewiran daging.

Béda jeung manusa nu huntuna mekar jadi dua pasang sapanjang hirupna (diphyodont), sasatoan mah aya nu monophyodont, aya ogé anu polyphyodont. Hiu, pikeun conto, huntuna téh jadi unggal dua minggu. Béda deui jeung sato pangokos, huntu sato golongan ieu mah huntuna terus-terusan tumuwuh, antukna kudu salawasna dipaké ngokosan.

Huntu manusa 

Manusa kaasup diphyodont, nu hartina ngalaman dua hambalan kamekaran huntu sapanjang hirupna. Sét kahiji (huntu "susu" atawa "primér") ilaharna mah mimiti bijil dina umur genep bulan, najan aya ogé nu geus katémbong huntuna ti saprak dibabarkeun Huntu susu ieu lobana dua puluh nu sumebar rata sapanjang kuadran baham. Unggal kuadran lima huntu mibanda:
 central incisor
 lateral incisor
 cuspid (canine)
 molar kahiji
 molar kadua

Kamekaran huntu 
Aya tilu hambalan dina kamekaran émbrionik huntu: Hambalan Bud, Hambalan Cap, jeung Hambalan Bell. Hambalan Bud dimimitian dina minggu katujuh kahirupan jero kandungan.

Kanyataan ngeunaan huntu sasatoan 

 Huntu séri rodénsia terus tumuwuh sapanjang hirupna.
 Huntu répril jeung hiu terus-terusan ganti; buhaya ganti huntu leuwih ti opat puluh kali sapanjang hirupna.
 Gading gajah mangrupa huntu husus pikeun ngali dahareun jeung tarung.
 Kuya jeung penyu mah teu huntuan.
 Huntu kuda bisa dipaké pikeun ngira-ngira umur satona.

Tumbu kaluar 
 An overview of dental anatomy 
 Tips for healthier teeth
 A website on teeth 
 Tooth eruption chart 
 Stories from people who have grown a third set of teeth
 New Technology to Regrow Teeth  - Azonano.com

Huntu
Pandanarum nyaéta salah sahiji kacamatan di Kabupatén Banjarnegara, Propinsi Jawa Tengah , Indonésia.
Maluku nyaéta Daérah Tingkat I, nu statusna propinsi di Indonésia. Ibukotana aya di Ambon.

Sosial kamasarakatan

Suku bangsa
Suku bangsa Maluku didominasi ku ras suku bangsa Mélanésia Pasifik, nu masih sakulawarga jeung Fiji, Tonga, sarta sababaraha bangsa kapuloan nu sumebar di kapuloan Samudra Pasifik.

Ageman
Mayoritas pangeusi di Maluku ngagem ageman Kristen atwa Islam. Hal ini disababkeun ku ayana pangaruh penjajahan Portugis jeung Spanyol saméméh Walanda nu nyebarkeun kakristenan, sarta pangaruh Kasultanan Ternaté jeung Tidore nu nyebarkeun Islam di wilayah Maluku.

Pamaréntahan

Kabupatén jeung Kota

Daptar Gubernur

Dicutat tina

 
Propinsi di Indonésia
Papua nyaéta salah sahiji propinsi di Indonésia nu aya di pulo Gini Anyar beulah kulon.

Papua ogé kadang disebut Papua Barat sabab Papua bisa ngarujuk ka sakabéh pulo Gini Anyar atawa beulahan kidul nagara tatangga, Papua Gini Anyar. Papua Barat mangrupa sebutan nu leuwih dipikaresep ku nasionalis nu hayang misahkkeun manéh ti Indonésia srta ngadegkeun nagara sorangan. Propinsi ieu baheulana katelah Irian Barat ti taun 1969 nepi ka 1973, saterusna ngaran ieu diganti jadi Irian Jaya ku Soeharto, ngaran nu tetep dipaké sacara resmi nepi ka taun 2002. Ngaran propinsi ieu diganti jadi 'Papua' saluyu jeung UU No 21/2001 Otonomi Husus Papua. Dina mangsa kolonial, daérah ieu disebut Gini Anyar Walanda (Dutch New Guinea).

Asal kecap Irian nyaéta Ikut Républik Indonésia Anti-Nétherland.

Dina taun 2004, Papua dibagi deui jadi dua propinsi ku pamaréntah Indonésia; beulah ep maké ngaran 'Papua' sedengkeun beulah kulonna jadi Irian Jaya Barat.

Pamaréntahan

Kabupatén jeung Kota

Géografi 
 Lega wilayah
 Luas420.540 km2
 Iklim
 Curah hujan1.800 – 3.000 mm
 Hawa udara19-28°C
 Kalembaban80%

Kelompok urang asli di Papua 

 Ansus
 Amungmé
 Asmat
 Ayamaru
 Bauzi
 Biak
 Dani
 Empur, nyicingan daérah Kebar jeung Amberbaken
 Hatam, nyicingan daérah Ransiki
 Iha
 Komoro
 Mee
 Meyakh
 Moskona, nyicingan daérah Merdei
 Nafri
 Paniai
 Sentani
 Souk, nyicingan daérah Anggi jeung Menyambouw
 Waropén
 Muyu
 Tobati
 Enggros

Dicutat tina

Tempo ogé
Pelanggaran HAM di Papua

Tumbu luar
 Loka resmi
 Online Library Papua, Irian Jaya 
 PapuaWéb 
 Peta nu nunjukkeun tilu propinsi anyar 

Papua
Kapuloan Maluku nyaéta kumpulan pulo di Indonésia. Kapuloan Maluku aya dina lémpéng Australia. Kapuloan ieu wawatesan jeung Pulo Sulawesi di beuah kulon, Nugini di wétan, sarta Timor di beulah kiduleunnana. Jaman baheulana, bangsa Éropa ngaranan "Kapuloan Rempah-Rempah" — istilah ieu ogé ngarujuk kana sakumpulan pulo di Afrika.

Ti taun 1950 - 1999, Kapuloan Maluku sacara administratif mangrupa bagéan ti Propinsi Maluku. Kabupatén Maluku Utara satuluyna ditetepkeun jadi Propinsi Maluku Utara.

Tumbu luar 
  Déforéstasi di Maluku

Maluku, Kapuloan