AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Bagus Rangin nyaéta tokoh ti Bantarjati, Majalengka. Bagus Rangin diperkirakeun gumelar kira taun 1761. Mangrupa tokoh sajarah jeung pahlawan nu nengtang jeung mingpin palawanan ka Walanda dina Perang Cirebon taun 1805-1812. Ieu Bagus Rangin téh asalna ti Demak, turunan Embah Buyut Sambéng. Lanceukna ngaranna Bagus Rangin, ari adina Buyut Salimar jeung Ki Bagus Serit. Bagus Rangin sadudulur guguru agama ka Sentayem jeung Ama Banten. Bagus Rangin jadi lébér wawanén dina nanjeurkeun bebeneran, nepi ka ku Sultan Cirebon dipercaya jadi kepala daérah (kabagusan) di Jatitujuh tur meunang pangkat Sénapati.

Lantaran nempo rahayat Palimanan katalangsara alatan kapala daérah jeung urang Cina, Bagus Rangin dibaturan ku Bagus Serit, mingpin rahayat Palimanan pikeun baruntak. Kurang leuwih 300 urang rahayat dilatih perang nepi ka bisa niwaskeun Asistén Residén Cirebon dina taun 1806. Gerakan Bagus Rangin dirojong jeung dibarantuan ku sawatara kapala daérah, nyaéta ti Jatitujuh, Rajagaluh, Baruang Kulon, Baruang Wétan, Sumber, Bantarjati, Cikao, Kandanghaur, Kuningan, Linggajati, Luragung, Maja, Sumedang, Karawang, jeung Subang. Gubernur Jénderal Kumpeni A.J. Wiese nugaskeun Nicolaes Engelhard pikeun mingpin pasukan Kumpeni numpes Bagus Rangin sabalad-balad.

Rujukan 

Sajarah
Tokoh sajarah
OSVIA atawa sakola ménak (Hoofdenschool) nyaéta nu diadegkeun di Bandung taun 1878 M téh.dina taun 1900 M mah dirobah jadi OSVIA. Ieu sakola téh tujuannana pikeun calon pagawé ti pribumi tur diajarkeun tatakrama Kulon. Jadi kabiasaan nyembah heula saméméh nyarita téh dileungitkeun.

Dina taun 1927 OSVIA dirobah jadi MOSVIA {M téh singkatan tina Middlebare,hartina menengah}. Lila diajarna tujuh taun,kelas persiapan (Voorbereide Afdeelingen) lilana dua taun,kelas vak A (Vakschool Afdeelingen) lilana tilu taun,jeung Vak B (Vakschool Afdeelingen B) lilana dua taun.

Rujukan
Runtuyan raja-raja Tarumanagara téh kaunggel dina naskah Wangsakerta. Anapon runtuyan lengkepna didadarkeun ieu di handap.

 Jayasingawarman (358-382 M)
 Darmayawarman (382-395 M)
 Purnawarman (395-434 M)
 Wisnuwarman (434-455 M)
 Indrawarman (455-515 M)
 Candrawarman (515-535 M)
 Suryawarman (535-561 M)
 Kertawarman (561-628 M)
 Sudawarman (628-639 M)
 Dewamurti (639-640 M)
 Nagajayawarman (640-666 M)
 Linggawarman (666-669 M)

Rujukan
Volkschool atawa sakola désa, disebut ogé Sakola Rakyat mimiti diadegkeung taun 1907 M, disadiakeun pikeun rahayat biasa nu cicing di lembur. Pelajaranana maca, nulis, jeung ngitung. Di Jawa Barat ayana di Kota Bandung, Cirebon, jeung Ciamis. Di Batavia diadegkeun taun 1921 M.

Vervolgschool, ieu sakola téh diadegkeun taun 1914 M, terusan tina sakola rakyat, lila diajarna tilu taun.
 Schakelschool, ieu sakola mimiti diadegkeun di Bandung taun 1921 M, ari di Jakarta mah taun 1924 M. Murid Volkschool anu pinunjul bisa neruskeun ka vervolgschool atawa ka schakelschool.

Rujukan 

Sajarah
Kultuurstelsel. Pikeun nyumponan pangabutuh pasar dunya nu mangrupa kopi, gula, nila, jeung kapas, para patani diaping pikeun melakna. Ngaranna cultuurstelsel, nu mangrupa terusan tina Preangerstelsel.  Caranamah teu béda, nyaéta:

1.      Landrent atawa séwa tanah mangrupa duit atawa hasil tatanén: atawa

2.      Ngagarap 1/5 taneuhna pikeun melak nu dipénta ku pamaréntah, kaasup ogé ngakutanana.

Ceuk Van den Bosch, unggal cacah nu melak kopi  bakal menang duit 7 gulden jeung pamaréntah 5 gulden. Jadi patani téh kacumponan pangabutuh hirupna. Lamun jumlah cacahna 800.000 pamaréntah bakal meunang 800.000 x 5 gulden, jumlahna fl 4.000.000,00. Upama hasilna leuwih para pengawas jeung pembinana bakal meunang duit prémi.

Salian ti Préangerstelsel, daérah séjén di Jawa Barat anu keuna aturan culturstelsel nyaéta Cirebon, Banten, Karawang sarta Ciasem. Wilayah Jawa Barat anu teu ngahasilkeun kopi, nyaéta Jampang, pagunungan di daérah  Sumedang jeung Bandung, dipelakan nila. Dina taun 1834, 1836, 1839, jeung  1845, di Banten timbul pemberontakan lantaran dititah pepelakan nu teu dipikawanoh, nyaéta kopi, nila, entéh jeung bako. Biasana maranéhna melak paré jeung pedes. Pemberontakan nu pangrongkahna nyaéta  nu dipimpin ku Radén Bagus Jayakarta dina taun 1849-1850 M, tapi bisa ditumpes.

Rujukan
Narayana nyaéta anak Prabu Basudéwa nu disebut kembar selasih, nu hiji hideung nu hiji deui bodas. Nu hideung diaranan Narayana, ari nu bodas diaranan Krakaksana. Saenyana Narayana téh jirim titisan Batara Wisnu, sarta krakaksana minangka titisan Batara Basuki. Saengges jadi raja di Meralaya ngarana ditambahan ku gelar 'Prabu'. 

Narayana sok disebut Batara Kresna, Prabu Harimurti, Prabu Padmanaba, Prabu Wisnumurti, Prabu Kesawa, Prabu Dwarawati. Boga opat prameswari, nyaéta Déwi Jembawati, Déwi rukmini, Déwi Setyaboma, jeung Déwi Pratiwi.

Tibubudak, Narayana geus némbongkeun kasaktianana. Bisa ngapung, bisa ngaleungit, bisa jadi naon baé sakarep dirina, bisa tri wikrama. Narayana gé boga uteuk nu calakan, loma ka sasaha, nyaritana ngandung ajén sarta bisa ngajénan ka sasama, wijaksana. Salilana ngaping ngajaring ka Arjuna dina sagala widang. Réa wejanganana tepi ka Arjuna jadi hiji sinatria utama dina perang Bratayudha.

Rujukan 

Tokoh wayang
Pancadrama nyaéta lima sila anu dipaké ku para satria.Éta sila nu lima téh nyaéta:

 satia, panceg pamadegan sarta henteu kagoda ku hiji hal nu matak nyasarkeun lampah.
 jujur, moal bisa diangsona ku deungeun atawa nyéléwérkeun tina pancén nu diamanatkeun ka dirina.
 tutulung ka sing saha waé nu butuheun ku pitulung.
 nepikeun sagala rupa amanat ka nu dituju.
 tara udar jangji, sok sanajan éta jangji téh kacida pisan énténg katut leutik pisan.

Salian ti satria, ieu pancadrama téh sok dilarapkeun ku para resi keur padoman hirup kumbuh sapopoéna.

Rujukan
Edirne, mangrupa kota di Éropa bagian tina Turki.

Edirne
Saur atawa sahur (), sok disebut ogé suhur, sehur, sehri, sahari jeung suhoor dina séjén basa), nyaéta hiji istilah Islam nu nujul kana kagiatan dahar nu dilakonan umat Islam di waktu janari pikeun nu rék ngajalankeun ibadah puasa di bulan Romadon. Saur minangkana mah dahar isuk, cocog jeung Iftor minangka dahar peuting, salila Romadon, ngagantikeun dahar tilu kali sapoé (mumuluk, ngawadang jeung dahar peuting), sok sanajan di sawatara tempat mah dahar peuting ogé dikonsumsi sanggeus Iftor terus dina peutingna.

Saur éta sunah, mung kacida dianjurkeun kangge umat Islam anu bade ngajalankeun ibadah puasa. Upami aya nu nyarios yen jalma anu teu saur kuat puasa nepi ka magrib éta nu pang kuatna, dina Islam mah sanes kitu anu saé teh. Dina Islam mah, jalma anu saur kangge nyiapkeun awak puasa sapopoe téh éta nu leres. Sakumaha Baginda Rosul, Nabi Muhammad SAW ngandika, 

عن أنس رضي الله عنه قال صلى الله عليه و سلم: "تسحروا فإن في السحور بركة" (رواه الشيخان)

Nyaeta, diriwayatkeun ti Anas ra, yen Rosululloh SAW ngadawuh, "Sahur aranjeun sadayana, saenyana dina sahur éta ngandung berkah". (HR. Syaikhani)

Rosululloh ngawartosan ka sadaya umatna nyaéta kedah saur samemeh puasa. Ieu kusabab bulan Romadon téh seueur kasempatan kangge ibadah. Ulah nepi ka gara-gara teu saur janten teu tiasa damel, teu tiasa ngajalankeun kagiatan sapopoe, teu tiasa kukumaha kusabab lemes teu aya tanaga. Saur iyeu kanyaah pikeun urang Islam anu bade ngajalankeun ibadah puasa.

Dina ngalakonana, saur leuwih saé dilakukeun caket kana waktos imsak atawa saméméh subuh. Aya ogé nu nyarios nyaéta saur saé dilakukeun dina sapertilu wengi. Saatosna saur sareng ngantosan waktos kana subuh, umat Islam téh dinyanggakeun solat, ngaji, sareng jikir. Saur janten pangbeda antara urang Islam sareng ahli kitab sanesna, sapertos urang Yahudi sareng urang Kristen. 

Saur pikeun puasa Romadon iyeu kedah diniyatan, dikecapkeun saatos solat witir atanapi samemeh subuh.

Rujukan 

Romadon
DW-TV is a set of television channels provided by. The channels concentrate on news and information and first started broadcasting 1 April 1992. They are broadcast on satellite Jakarta and produced in Indonesia.

Media di DW 
 DW Jakarta
 DW Bandung
 DW Lampung
 DW Palu
 DW Surabaya
 DW Kendari
 

Stasion televisi di Indonésia
Ceurik nyaéta hiji réaksi awak (fisik) mangsa hiji jalma nyanghareupan kaayaan atawa kajadian nu ngusik perasaan, ceurik ilaharna dibarung ku teu kawawa merebeyna cimata ku alatan éta kaayaan. Ceurik ogé dirandapan mangsa nandangan kanyeri atawa kasedih nupohara, bisa ogé ceurik mangsa pinanggih jeung kagumbiraan.

Ceurik ogé jadi hiji kajadian nu ngabédakeun manusa jeung mahluk hirup séjén. Ceurik sok dirandapak ku orok atawa budak mah hiji kawajaran atawa galib, mangrupa bagéan tina prosés ngagédéan éta orok.
Ceurik orok ogé hiji cara pikeun nepikeun hiji kaayaan nu dirandapan, bisa ceurik alatan lapar, hanaang,  kareunang, ngambek, nyeri, jeung sajabana sangkan geuwat meunang perhatian ti kolotna.

Ceurik anu aya maknaan ogé tiasa ningkatkeun kasadaran diri dina réligiusitas,  ku sabab kitu disarankeun lamun ceurik kudu aya makna sangkan lain ngemplong hungkul, tapi ogé bisa numbuhkeun kasadaran dina jéro manah kanggo ngabénérken kasalahan-kasalahan anu atos di lakukeun jeung usaha diri kanggo jadi jalma anu leuwih alus.

Dicutat tina

Sistem Pangaweruh
Sora
Komunikasi
Ari Abiansemal nyaéta hiji Kacamatan nu aya di Kabupatén Badung, Propinsi Bali.

Tutumbu luar 
 Profil Lengkap Tentang Seluruh Kecamatan di Indonesia

 
Kacamatan di Kabupatén Badung
Kacamatan di Bali
Sisidueun nyaéta kontraksi ujug-ujug anu teu dihaja dina diafragma, sarta umumna lumangsung terus-terusan saban menit na. Hawa anu ujug-ujug liwat ka jero paru-paru nyababkeun glottis (rohang antawis pita sora) nutupan, sarta nyababkeun lumangsung na sora hik. Sisidueun umumna bakal eureun ku sorangan, sanajan aya sababaraha pangobatan laki-rabi (home remedy) pikeun ngagancangkeun nyageurkeun sisidueun, sarta aya sababaraha pangobatan anu diperlukeun. Istilah médis kanggo sisidueun nyaéta singultus .

Cukang lantaran 

 Dahar sarta nginum gancang teuing.
 Dahar sarta nginum loba teuing.
 Émosional pisan. 
 Langsung nginum citiis sanggeus ngadahar dahareun anu panas atawa lada. 
 Seuri tarik teuing. 
 Batuk tarik teuing.
 Tekenan Saraf Frénik ku struktur anatomi anu séjén. 
 Panyakit ginjal.
 Laku-lampah goréng. 
 Kasaimbangan éléktrolit henteu nyukupan. 
 Ayana barang séjén dina ceuli. 
 Iritasi dina saraf frégus sarta frénikus. 
 Alatan hawa tiis dina awak urang, bisa disababkeun lantaran AC (cai conditioner) atawa kipas.

Ngubaran 
Pikeun ngeureunkeun sisidueun bisa dipigawe léngkah-léngkah: 
1. Nahan ambekan, sabab ku cara nahan ambekan mangka takeran karbondioksida di jero getih naék, ku kituna sisidueun eureun. 
2. Ngambekan di jero kantong kertas. 
3. Nginum sagelas citiis kalawan lalaunan saeutik-saeutik. 
4. Ngagayem roti garing atawa es batu anu diserut. 
5. Metot léah ku leungeun. 
6. Ngosok bal panon sacara lalaunan. 
7. Ngabalikeun posisi awak ku cara nyimpen sirah di handap suku di luhur  
8. Saré ngedéng kalawan tuur duanana dilipet kana beuteung. 
9. Neleg gula bodas garing saséndok entéh. 
10. Mandi sarta saangir ku cai anu maké és batu. 
11. Ngojay dina citiis kalawan suhu 20-25 derajat sakeudeungna 20 menit.
12. Ngambekan kalawan tenang.

Upama sisidueun teu daék leungit sanajan geus ngalakukeun prakték di luhur, buru-buru bawa ka dokter pangdeukeutna sarta dipercaya.

Rékor dunya 
The Guinness World Récords nyatet rékor sisidueun panglilana (1922-1990) dicepeng ku Charles Osborne (1894-1991) ti Anthon,Iowa (Amerika Sarikat). Sisidueun éta dimimitian ti taun1922 kalawan frékuénsi 40 kali per menit, ngendoran jadi 20 kali, sarta ahirna eureun dina bulan Pebruari 1990, kalawan total wanci salila 68 warsih.
Danielle Kirkland, wanoja kawit London anu sisidueun salila 8 warsih.
Dina psikologi sarta ilmu sosial lianna, hartina  '  '  ' nyerang '  '  '  ngarujuk dina laku-lampah anu dimaksudkeun pikeun migawé objekna  ngalaman bahya atawa kaleleban. Nyerang bisa dipigawé ku cara lisan atawa pisik. Laku-lampah anu sacara henteu ngahaja nyababkeun bahya atawa gering lain mangrupa nyerang. Ngaruksakeun barang sarta laku-lampah déstruktif lianna ogé kaasup dina définisi nyerang. Nyerang henteu sarua jeung kategasan.

Nyerang dina jalma 
Sanajan manusa jiga sato dina sababaraha aspek dina nyerang,tapu aya bédana dina kompleksitas dina nyerang na alatan faktor kabudayaan,moral,sarta situasi sosial. Sajumlah panalungtikan geus dipigawé dina widang ieu. Alkohol,ubar,rasa nyeri sarta rasa henteu tumaninah,frustrasi,sarta omongan dina media massa saukur sabagian faktor anu boga pangaruh ka nyerang dina jalma.

Évolusi nyerang 
Saperti lolobana laku-lampah lianna,nyerang bisa ditingali minangka pangabisa anu bisa ngabantuan sato pikeun ngalumangsungkeun hirup sarta katurunan. Sato ngagunakeun nyerang pikeun ngalegaan sarta ngabéla teritorial,kaasup sagala rupa asal kahirupan lianna seperti inumeun,cai,sarta pasangan hirup. panalungtik geus maké téori yén nyerang sarta pangabisa maéhan nyaéta meunang ti évolusi urang dina mangsa baheula.

Jenis serangan 
Nyerang nyaéta fénoména kompléks anu diwangun ti sajumlah laku-lampah ti rupa anu leuwih husus. 
=== Klasifikasi ti Moyer === 
Moyer (1968) nyadiakeun klasifikasi mimiti mangrupa sababaraha wangun nyerang,ti panempo biologis sarta évolusi. 
 
 Nyerang pamangsa: serangan ka mangsa ku pamangsa.
 Nyerang antara jalu: kompetisi antara jalu ti spesies anu sarua ngeunaan akses ka asal nu tangtu saperti bikang,dominansi,status,jsb. 
 Nyerang alatan sieun: nyerang anu dihubungkeun kalawan usaha nyingkahan ancaman. 
 Nyerang téritorial: ngabéla hiji wewengkon téritorial ti para penyusup
 Nyerang maternal: nyerangna bikang pikeun nangtayungan anakna tina ancaman. Aya ogé nyerang paternal. 
 Nyerang instruméntal: Nyerang anu ditujukeun pikeun ngahontal hiji tujuan. Nyerang ieu dianggap minangka réspon anu diajarkeun ka hiji kaayaan.

Klasifikasi kiwari 
Kiwari,aya konsénsus dina komunitas ilmiah pikeun sahenteuna dua katégori badag tina nyerang,dipikawanoh minangka nyerang aféktif sarta nyerang instruméntal. Panalungtikan empiris ngaindikasikeun yén klasifikasi ieu téh béda kaperluan, kusacara psikologis atawa fisiologis. Sababaraha panalungtikan némbongkeun yén jalma anu condong ngalakukeun nyerang aféktif ngabogaan IQ anu leuwih hina dibandingkeun anu condong ngalakukeun nyerang instrumental.

Rujukan
Bamboo Airways  mangrupa ngaran salah sahiji pausahaan panerbangan di Viétnam. Jetstar ngalayanan rute panerbangan domestik jeung internasional.

Armada
Bamboo Airways ngagaduhan armada pesawatna nyaéta :
Airbus A320, Boeing 787.

Perusahaan penerbangan Viétnam
Olimpiadeu Sains Nasional nyaéta ajang anu diayakeun di Indonésia tiap taun, nu diauban ku siswa SD, SMP, jeung SMA. Siswa anu lolos téh siswa nu dianggap pangalusna di provinsi jeung perwakilan daerah na séwang-séwangan.

Rarangkén ieu nyaéta langkah anu tepat Jang ngawakilkeun ieu taneuh cairan ka tingkat kancah dunya internasional.

Bidang-bidang Nana :
Sakola Dasar (SD) : Elmu Hitung,Elmu Alam
Sakola Tingkat Kahiji (SMP) : Elmu  Ngitung,Elmu Alam,Elmu Sosial (Elmu pisika téh Jeung Elmu hayat <biologi> dihijikeun jadi Elmu alam,IPA)
Sakola Tingkat Akhir (SMA) : Elmu Hitung,Pisika (Elmu Pasti;Hitung Sains),Kimya (Elmu zat kimia),Astronomi (Elmu Angkasa),Elmu Géograpi (Elmu Hayat kang IPS),Elmu Ékonomi (Elmu Ékonomi).

Juara umumna :
DKI Jakarta Jeung Jawa Tengah
Legislatip nyaéta sistem na pamaréntah jeung demokrasi nu aya di Indonesia,
Salainana legislatip nyaéta aya :
Éksekutip Jeung Yudikatip.
Christopher Tucker, nyaéta saurang aktor Amerika Serikat.

Referensi

Aktor Amérika Sarikat
Star Wars salah George Lucas anu Darth Vader ngan Lucasfilm nalika Kylo Ren. 
Star Wars
Twice (Hangul: 트와이스: Teuwaiseu), disingget jadi Twice, nyaéta grup musik K-pop ti mancanagara nu dibentuk ku JYP Entertainment ti acara realitas 16 basa taun 2015. Twice téh anggotana aya salapan urang awéwé, nyaéta: Nayeon, Jeongyeon, Momo, Sana, Jihyo, Mina, Dahyun, Chaeyoung, jeung Tzuyu. Maranéhannana debut tanggal 20 Oktober 2015, kalawan dirilisna album mini The Story Begins.

Twice munggaran kakoncara taun 2016 ku lagu "Cheer Up" nu suksés meunangkeun paringkat 1 di Gaon Digital Chart, ogé éta lagu mangrupa singel kalawan pangajualan pangpayuna dina taun anu sarua. Lagu ieu ogé meunangkeun gelar Song of the Year di acara pangajénan musik utama kayaning Melon Music Awards jeung Mnet Asian Music Awards. Lagu anu séjénna, "TT" ti album mini katilu maranéhannana Twicecoaster: Lane 1, meunangkeun réngking hiji dina tangga lagu salila opat minggu ka hareupna. Ieu albeum téh mangrupa albeum ti grup musik awéwé panghadéna pikeun taun 2016, kacatet, kajual saloba 350,852 kopi nepi ka ahir tahun. Ngan ukur 19 bulan sanggeus debut, Twice geus ngajual leuwih ti 1.2 juta kopi, di antarana opat album mini jeung hiji album spésial.

Anggota 
 Nayeon (나연) – vokalis, pangigel
 Jeongyeon (정연) – vokalis
 Momo (모모) – pangigel, vokalis, réper
 Sana (사나) – vokalis
 Jihyo (지효) – pamingpin, vokalis
 Mina (미나) – pangigel, vokalis
 Dahyun (다현) – réper, vokalis
 Chaeyoung (채영) – réper, vokalis
 Tzuyu (쯔위) – pangigel, vokalis

Rujukan

Tumbu luar 
 
 

Grup musik Korea Kidul
Basa Éspéranto téh nyaéta basa jieunan nu dijieun ku L. L. Zaménhof dina taun 1887. Ayeuna basa Éspéranto téh basa jieunan nu miboga panutur panglobana. Ari ngaran "Éspéranto" téh nyaéta ngaran samaranna Zaménhof basa anjeunna medalkeun buku kahiji ngeunaan basa ieu, nu ku anjeunna diaranan Lingvo Internacia (Basa Internasional). Tapi ka dieukeunna, panutur basa ieu leuwih resep ka ngaran "Éspéranto" nu hartina "jelema nu miharep". Diaranan kitu sotéh da Zaménhof ngarepkeun yén basa Éspéranto téh bisa jadi basa internasional anu sipatna nétral, nyaéta lain nu sasaha, tapi milik sakumna manusa. Anjeunna ogé nyieun tata basa nu basajan tur teu hésé diapalkeun, ambéh saha waé nu diajarna ngarasa gampang, naon baé basa indungna.

Di Indonésia sorangan, basa Éspéranto kacutat geus aya ti taun 1902. Taun 1950an, basa Éspéranto di Indonésia kaitung maju, ku ayana Asosiasi Éspéranto Indonésia nu harita diasuh ku panutur basa Éspéranto asal Minang, Rangkajo Chailan Sjamsoe Datoe Toemenggoeng. Hanjakalna, taun 1965, ku kaayaan pulitik Indonésia, Éspéranto lir leungit teu tapakan deui. Sanggeus Datoe Toemenggoeng tilar dunya, Asosiasi Éspéranto Indonésia teu aktip deui, tur teu aya deui kontak panutur basa Éspéranto di Indonésia. Tungtungna, dina taun 2009, panutur basa Éspéranto ti Bélgia, Heidi Goes ngawanohkeun deui basa Éspéranto di sababaraha kota di Indonésia. Usahana aya hasilna ogé, da tungtungna taun 2013, digelar Kongrés Basa Éspéranto nu kahiji di Indonésia. Di kongrés éta, dijieun deui Asosiasi Éspéranto Indonésia nu aktip tepi ka ayeuna.
Pakakas Tatanén Tradisional nyaéta alat anu digunakeun dina ngalaksanakeun kagiatan tatanén. Dina prakna baranggawé, patani tangtu ngabutuhkeun alat-alat nu dipaké pikeun ngaringankeun rupa-rupa pagawéanana. Alat-alat éta ilaharna disebut pakakas patani. Pakakas nurutkeun Danadibrata hartina parabot pikeun barangjieun naon waé.

Kaayaan Pakakas Tradisional Mangsa Kiwari 
Kiwari pakakas tradisional geus jarang digunakeun, sabab dianggap riweuh jeung teu praktis, sarta geus loba ngagunakeun mesin Sajaba ti kitu, pakakas tradisional hususna tatanén dianggap leuwih hésé jeung ribet, ku kituna loba nu pindah ngagunakeun mesin, upamana lamun baheula ngagunakeun munding atawa sapi, kiwari mah masarakat leuwih milih traktor pikeun ngolah lahan sawah téh. Sajaba dianggap leuwih téréh, ogé teu pati capé migawéna, Antukna, pakakas tradisional geus beuki langka jeung teu nutup kamungkinan anak incu generasi ka hareupna moal apal ngeunaan alat-alat tradisional Sunda.

Rupa-rupa Alat Tatanén Tradisional 
Anapon pakakas tradisional patani éta di antarana nyaéta:

Arit
Arit gunana pikeun ngarit atawa motong jukut, meresihan galengan, ngababad jarami.

Rujukan 

 Pakakas Tatanén
Dampal suku atawa talapak suku nyaéta kulit suku bagéan panghandapna nu sok dipaké tuncak-tincak. Ieu bagéan dampal suku anu langsung antel kana sendal, sapatu atawa panincakan séjénna, atawa mun nyékér mah langsung antel kana lanté. Dina jelema mah dampal suku téh sacara anatomis disebut minangka aspek plantar.
Loténg atawa tingkat nyaéta hiji wangunan  anu leuwih ti saundak rohanna. Biasana mah imah loténg atawa imah tingkat sok maké tangga atawa tarajé sangkan bisa ka rohangan luhurna. Dadasaran rohangan teu ngan saukur di dasar lempengan taneuh hungkul, lolobana mah aya rohangan handap taneuh. Sebutan pikeun tingkatan séwang-séwanganana téh sok disebut lanté.

Panomoran 

Panomoran lanté téh mangrupa hiji pola nu dipaké pijeun méré susunan di hiji wangunan dumasar undakan "lanté hiji" jeung dina ngaran nu diwuwuhkeun pikeun undak handap taneuh. Wilangan rohangan biasana mah dimimitian ku wilangan lanté; biasana angka munggaran kaadeg tina huruf nu ngagambarkeun lanté. Dina wangunan badag aya 2 aturan umum panomoran lanté:

 Wilangan ganjil dipaké pikeun sasisi wangunan sarta ogé nu lianna.
Dijit kadua dina wilangan rohangan nyirikeun blok atawa jangjang spésifik ti hiji wangunan.

Lanté hiji 
Aya sababaraha sistem pangaranan ngeunaan lanté hiji. Di Amérika Kalér jeung Rusia, lanté dasar disebut lanté hiji, sedengkeun lanté di luhurna disebut minangka lanté dua. Ari di Éropah, istilah lanté hiji dipaké pikeun lanté nu aya di luhureun lanté dasar. Di Jepang jeung Koréa, lanté dasar biasana mah disebut lanté hiji, tapi sakapeung mah sok disebut ogé lanté dua.

Lanté
Wangunan
Hékter atawa dreuk nyaéta pakakas pikeun ngahijikeun sawatara kertas ku cara ngasupkeun eusi hékter nu wangunna kawas hurup "U" nu nilep di bagian handap kertas mun panjang kadua tungtungna ngaleuwihan kandel kertas.

Hékter gampang pisan kapanggihna lantaran loba sayaga di kantor, sakola, fotokopian, imah, nikakeun di warung sangu sarta nu sok jualan kadaharan. Hékter kasohor pisan nikakeun loba pisan ngaran sebutanana, basa Indonésia: pengokot, basa Jawa: jekrékan, atawa sebutan séjén kawas jeprétan, atawa cekrékan. Hékter sok dipaké pikeun mungkus kadaharan. Palastik dilipet hambéh eusina teu kaluar sarta dipungkas ku dreukan hékter.

Étimologi

Hékter 
Kecap hékter asalna tina basa Jérman tina kecap hefter nu hartina jeprétan. Ieu kecap hefter diinjeum ku urang Walanda pikeun nyebut ieu alat, sarta ieu alat kawilang gedé pisan mangpaat jeung fungsina nalika Walanda mikawasa di Hindia Walanda. Nika kiwari, kecap hékter masih dipaké sarta hirup di lingkungan masarakat nu ngagunakeun ieu istilah.

Dreuk 
Lian ti istilah hékter nu mangrupa kecap serepan ti basa Jérman, aya ogé istilah nu bijil pituin ti masarakat Sunda. Nyaéta kecap dreuk, nu mana ieu kecap téh bijil tina sora nu dihasilkeun ku ieu alat nalika dipaké. Mun dipaké, tina ieu alat téh kaluar sora "dreuk", nika nelah disebutna ieu alat téh jadi dreuk.

Ukuran 
Hékter ngawengku sawatara ukuran nu maké eusi nu rupa-rupa:
 Ukuran leutik, maké eusi ukuran No.10 (standar JIS) atawa No.23 (standar Eropa-Amerika), bisa ngajilid kertas fotokopi nika 20 lambar.
 Ukuran sedeng, maké eusi ukuran No.3 atawa No.35, ngajilid kertas fotokopi 30 nika 75 lambar gumantung kana panjang eusi atawa pérah.
 Ukuran badag, maké eusi ukuran No.1 atawa No.12, bisa ngajilid kertas fotokopi ti 50 nepi ka kurang leuwih 250 lambar gumantung kana panjang eusi. Teu bisa dipaké pikeun ngajilid kertas nu saeutik, lantaran bagéan eusi nu kaluar tina kertasna bakal panjang teuing.

Rujukan 

Pakakas kantor
Eusi hékter atawa eusi dreuk nyaéta alat paranti mageuhan dua arah, biasana mah dijieun tina métal sarta wangunna kawas U anu dipaké pikeun ngahijikeun dua atawa sawatara matérial. Eusi dreuk nu ukuranna badag bisa dipaké bareng jeung palu atawa dreuk péstol pikeun ngahijikeun suhunan, kai, kardus jeung kagunaan kelas beurat lianna. Eusi dreuk nu leuwih leuwik biasana mah dipasangkeun jeung hékter pikeun ngahijikeun lambaran-lambaran kertas. Teu jiga Panyapit kertas, kertas nu dihijikeun ku hékter mah leuwih kuat jeung permanén.

Kauntungan 
 Lolobana eusi hékter leuwih gampang pikeun diproduksi tinimbang paku jeung sekrup.
 Mahkuta (Crown) tina eusi hékter bisa jadi jambatan pikeun ngagabungkeun matérial.
 Mahkuta eusi hékter bisa ngagabungkeun tanpa kudu aya tekenan ti sisi nu séjén.
 Mahkuta eusi hékter nyayagakeun lega pamukaan leuwih badag batan pamageuh lian, ieu kacida mangpaatna pikeun matérial nu leuwih ipis.

Rujukan

Tempo ogé 
 Hékter
 Snélhékter

Tutumbu luar 

 Office Museum - History of the Stapler
 ASTM F1667 abstract
 1911 Britannica article discussing many uses of the word
Alat tulis
Kulincir nyaéta gumplukan buuk anu tumuwuh sangkan katémbongna puhu buuk téh kawas museur. Kulincir aya di sakumna sirah jalma sarta di lolobana sato buluan. Aya kulincir anu saarah jarum jam aya ogé anu lawan arah jarum jam.

Jalma
Kulincir dina sirah jelema geus ditalungtik ku sawatara ahli. Lolobana mah jalma téh miboga kulincir nu saarah jarum jam. Dina jelema nu mibanda pola kulit sirah normal mah bisa waé kulincirna hiij atawa dua. Kasus kulincir tilu siki mah leuwih jarang jeung deuih henteu nandakeun mangrupa kalainan.

Amar JS Klar ngayakeun panalungtikan pikeun nénjo aya henteuna patali antara génétik jeung arah kulincir. Kanyahoan yén 8,4% ti unggal jalma nu maké leuneun katuhu jeung 45% jalma kénca mibanda buuk nu lawan arah jarum jam. Panalungtikanna némbongkeun yén gén tunggal bisa ngadalikeun boh jumlah kulincir boh arahna. Ngan, métodologi panalungtikan Klar dina ieu perkara jeung panalungtikan séjénna pada nyangcayaan.

Rujukan 

Anatomi
Urug nyaéta hiji kajadian géologi nu disababkeun ku obahna masa babatuan atawa taneuh kalawan mangrupa-rupa tipeu jeung jenis kayaningn maruragna batu atawa gundukan badag taneuh. Sacara umum kajadian urug disababkeun ku dua faktor nyaéta faktor padorong jeung faktor pamicu. Faktor padorong mangrupa faktor-faktor nu mangaruhan kondisi matérialna sorangan, sedengkeun faktor pamicu mangrupa faktor nu nyumebabkeun obahna éta matérial. Sanajan panyabab utama ieu kajadian téh nyaéta gravitasi nu mangaruhan hiji gawir anu jungkrang, ngan aya ogé faktor-faktor séjén nu milu mangaruhan:
érosi nu disababkeun kokocoran beungeut cai atawa cihujan, walungan atawa gelombang laut nu ngagerus tutugan gawir jadi mingkin jungkrang
gawir tina babatuan jeung taneuh mingkin dipilemah liwat saturasi nu dibalukarkeun hujan ngagebrét
lini marcapada nyumebabkeun geteran, tekenan dina partikel-partikel mineral jeung widang lemah dina massa batuan jeung taneuh anu ngabalukarkeun urugna éta gawir
gunung marapi nyiptakeun simpenan kekebul nu coréngcang, hujan ngagebrét jeung aliran kekebul
geteran tina mesin, lalu lintas, pamakéan bahan-bahan paledak, jeung petir
 beurat nu kaleuleuwihi, misalna tina gundukan hujan atawa salju.
Misalah atawa disebut salah urat nyaéta karuksakan dina salah sahiji atawa leuwih ligamén di sandi, sok disababkeun ku tatu atawa kaleuleuwihina sandi dibetot ti luar kancengan obah fungsionalna. Tingkat parahna cidera aya tina cidera ringen nu gampang cageur dina sawatara poé nepikakeun bituna ligamén atawa nu leuwih merlukeun fiksasi bedah jeung periodeu imobilisasi. Tipalitek bisa kajadian dina sandi mana waé ngan nu mimindengna mah dina sandi suku jeung sandi pigeulang leungeun.

Tatu
Pigeulang suku nyaéta daérah patepungna antara suku jeung bitis. Pigeulang suku téh kaasup tilu sandi. Obahan nu dihasilkeun ku ieu sandi mangrupa dorsofleksi jeung plantarfleksi suku. Dina pamakéan umum, istilah pigeulang suku nujul sacara éksklusif ka wewengkon puhu suku. Dalam istilah médis, "pigeulang suku" bisa nujul sacara lega ka éta wewengkon atawa sacara husus ka sandi talocrural.

Ari tulang utama di wewengkon pigeulang suku nyaéta talus (dina suku), jeung tibia sarta fibula (dina bitis). Sandi talocrural mangrupa sandi éngsél sinovial nu nepungkeun tungtung distal tibia jeung fibula di ékstrimitas handap jeung tungtung proksimal talus. Artikulasi antara tibia jeung talus leuwih beurat tinimbang antara fibula anu leuwih leutik jeung talus.

Rujukan 

Anatomi
Babagian awak
SMK Negeri 1 Mandiraja nyaéta Sakola Menengah kejuruan negeri anu Aya di Kecamatan Mandiraja,Kabupaten Banjarnegara,Jawa Tengah,Indonesia.

Pranala luar
 Referensi
Bulu kumuut nyaéta bulu lemes sarta ipis nu nutupan saawak-awak. Bulu kumuut mah parondok, ipis, sarta warnana koléas, sakapeung mah kawas huis, malah saliwatan mah siga nu teu manjangan di sakuliah awak nu umurna budak kénéh mah. Dina anggota awak anu teu kapanggih bulu kumuut té nyaéta dina biwir, tukangeun daun ceuli, dampal leungeun, dampal suku jeung sawaréh daérah génital éksternal, kawas bujal, jeung jaringan parut. Mundelna bulu - jumlah folikel bulu per aréa kulit - rupa-rupa di unggal jalma téh. Mangpirang lambar bulu kumuut biasana mah panjangna kurang ti 2 mm (1/13 inci) sarta folikel teu nyambung kana kelenjar sebaceous.

Bulu kumuut nu panggampangna ditelek-telek nyaéta dina kulit budak jeung awéwé déwasa, nu ilaharna mah mibanda leuwih saeutik bulu nu nyarukeunna. Bulu kumuut mah lain buuk atawa bulu awak anu katara pisan, jeung deuih bulu awak mah bijilna saanggeus begér, dialamanna ku lalaki atawa awéwé anu geus baralég.

Rujukan 

Anatomi manusa
Bobotoleun nyaéta penyakit kulit anu biasana nyayang di palebah dampal suku. Ieu penyakit disababkeun ku virus papiloma manusa. Ieu panyakit bobotoleun ilaharna mah tumuwuh dina kulit luar suku, keuneung, ramo-ramo suku, dampal suku jeung ramo leungeun. Mimiti nu karasana nyaéta ditandaan ku ngandelan sarta ngaheurasan di kulit palebah bobotoleunna.

Nu jadi lantaran ieu panyakit bobotoleun di antarana nyaéta tekenan sapatu nu sereg teuing, cara leumpang nu teu merenah, atawa kagasrok-gasrok kana hiji banda kalawan teterusan. Kulit ngabagegell heuras dina dampal leungeun atawa suku, nu sakapeung mah karasa nyeri ngajeletit asa dicocog.

Anu kasawat diabétés nu geus keuna gangguan saraf tungtung suku, biasana mah bobotoleun téh teu karasa nanaon pisan. Ieu kacida bahayana, lantaran bisa teu kawénéhan yén bagéan kulit téh aya nu tatu, nu bisa ngabalkukarkeun masalah nu serius pikeun nu kasawat diabétés mellitus.

Mun hayang miceun bobotoleun mah, bisa maké ubar basajan sarta tradisional kayaning getah tangkal kamboja, buah gedang mengkel, atawa getah gedang mengkel. Aya ogénu maké batu kambang pikeun ngipiskeun bagéan kulit nu ngabagegelna sarta maké godogan pangpung tangkal susuru.

Rujukan 

Kaséhatan
Panyakit kulit
Cileuh nyaéta cairan kawas lého anu ipis sahingga teu katara mun saliwatan mah, nu mana ieu cileuh téh diproduksi sacara alami ku panon. Cileuh nu garing sakapeung mah ngerak, ngagonjok di juru panon, biasana mah juru panon nu adek kana puhu irung. Picileuheun téh lolobana mah tina kekebul jeung sarwa kokotor hawa anu asup kana panon.

Nalika beunta, tangtuna sok mindeng ngiceup, nu mana éta prosés ngiceup téh pikeun ngaberesihan panon tina sagala picileuheun ku ku cimata liwat duktus nasolakrimal. Ari sabot keur saréh mah taya tarékah samodél kieu, tapina keur saré éta téh picileuhan kabéh digiring kabelah sisi, ka juru mata, nikakeun garing.

Rujukan 

Cairan awak
Lého nyaéta cairan anu aya di jeroeun irung, boh éncér atawa liket. Sanajan dianggap minangka kokotor, ieu peran na di jero irung kacida pentingna. Lantaran irung manusa mibanda kamampuh dina mikanyaho mangpirang jenis babauan téh ku ayana bantuan ieu lapisan cairan liket téa. Lého mobanda peran penting dina néwak molékul-molékul bau jeung nyambungkeunana leuwih ti 100 réséptor bau dina solobong irung manusia. Éta lého téh bakal néwak partikel-partikel, kayaning kekebul atawa bubuk pepelakan, tuluy ngaleyurkeunna.

Sawatara molékul-molékul nu ditéwakna bakal ngaguluyur nepi ka tungtung réséptor indra pangambeu. Uteuk bakal narjamahkeun informasi nu ditampa indra pangambeu tuluy narjamahkeunana minangka tingkatan kuat-lemahna bau nu kaambeu.

Mingkin gancang jeung mingkin lila réséptor néwak molékul, hartina mingkin bau éta sumber molékul. Sakapeung mah irung téh mroduksi loba pisan lého, utamana mah nalika salésma. Ieu nu disebut irung mangpet.

Rujukan

Tingali ogé 
 Korong
 Cileuh

Cairan awak
Irung
Korong nyaéta lého anu garing dina jero irung. Nu mana ieu korong pasti dipiboga ku unggal jalma. Korong téh mangrupa kokotor tina hasil saringan bulu irung sarta lého tina asupna mangrupa-rupa partikel. Lantaran lého miboga peran minangka panghalang éféktif pikeun nyegah bayah kaasupan partikel bahaya nu bisa ngaruksak. Peta ngorékan korong disebut ngorong.

Prosés bebentukan 
Mimitina mah asalna tina lého, cairan liket, sarta kintel nu diproduksi ku salaput mucus di jero irung. Ieu lého mangrupa bagian tina sistem patahanan panghareupna dina awak manusa pikeun nyegah tina inféksi.

Unggal nyeuseup hawa liwat irung, tangtuna pirang-pirang partikel anu aya sabudeureun asup kana irung, kayaning kekebul, kokotor, serbuk sari, baktéri, jeung virus.  Mun éta arasup nepi kana bayah, mangka bisa nyumebabkeun iritasi, inféksi, jeung meureun bisa jadi karuksakan nu serius.  Tapina lého nahan ieu banda ahéng laleutik jeung ngajegatna supaya teu biasa asup ka tempat-tempat nu bisa ngabahayakeun.

Kandungan 
Lého sabagian gedéna mah kabentk tina cai jeung polisakarida nu disebut musin nu ngajadikeun cairan liket. Zat séjén ogé aya, kaasup énzim, ko-énzim jeung antibodi nu ngamimitian sistem kakebalan awak. Jeung kira saparapat liter lého diproduksi unggal poé, malah mah mun keur salésma mah leuwih loba produksina, sabab perluna nyingkahan leuwih loba kuman.

Ari lého asalna mah warnana hérang atawa bodas, ngan jadi miwarna téh sabab kakiruhan ku kokotor, kekebul, haseup bako, jeung énzim nu miboga peran pikeun mroduksi bahan kimia antiséptik nu ngalawan kuman.

Tempat nyaliara 
Korong nyaliara dina bulu-bulu irung nu disebut cilia, mibanda peran dina mindahkeun lého kaluar tina solobong irung, nu antukna nyangsang dina bulu irung. Ieu jadi méré lolongkrang pikeun lého dina néwakan leuwih lobga kuman jeung kokotor. Bulu irung ogé ngocorkeun lého nika kaluar tina solobong irung, nikakeun umumna jalma mah sok nyingsingkeun éta lého anu ngocor, da dianggap geuleuh jeung teu mantes. Aya alesan anu kuat di mana urang ulah pati kaleuleuwihi dina ngorong, lantaran ieu korong atawa lého téh mangrupa panyaring kuman nu aya dina irung, mun kaleuleuwihi dina miceun korong jeung lého, bisa waé ngabalukarkeun kaluarna getih tina irung.

Rujukan

Tempo ogé 

 Lého
 Mimisan

Irung
SMP di Kabupatén Tasikmalaya
Sakola Negeri di Kabupatén Tasikmalaya
Stasion Blitar (BL) (Aksara Sunda: ᮞ᮪ᮒᮞᮤᮇᮔ᮪ ᮘᮣᮤᮒᮁ atawa ) nyaéta stasion karéta api anu perenahna di Kepanjénkidul, Kepanjénkidul, Blitar. Stasion anu luhurna +167 méter ieu asup ka Daérah Operasi VII Madiun. Di stasion ieu aya dipo karéta jeung jambatan pamuter lokomotip anu perenahna di kidul stasion. Stasion ieu miboga dalapan jalir karéta api, jalur 2 jadi sepur lurus, ditambah hiji jalur ka aréa dipo.

Saenggeus stasion ieu dirénovasi di taun 2013-2014, di sakuriling dinding ruang tunggu aya poster poto-poto gedé Présidén RI nu kahiji, Soekarno, sarta sagala kisah hirupna. Tujuanna, salian ti ngingetkeun yén Bung Karno dimakamkeun di Kota Blitar, nyaéta pikeun ngajak masyarakat sangkan inget kana kapahlawananna.

Ti mimiti 1 Agustus 2016, lantaran aya parobahan koordinasi kawilayahan stasion-stasion KA milik PT Kereta Api Indonesia, stasion ieu sarta stasion Talun jeung Garum anu saacanna asup kana wilayah Daérah Operasi VIII Surabaya, ayeuna asup ka wilayah Daérah Operasi VII Madiun.

Layanan karéta api

Kelas éksekutip 
Gajayana (régulér jeung tambahan), jurusan Gambir via Madiun-Solo-Yogyakarta-Purwokerto-Cirebon jeung jurusan Malang

Kelas campuran 
 Malabar, jurusan Bandung liwat Madiun-Solo-Yogyakarta-Tasikmalaya jeung jurusan Malang (éksekutip-bisnis-ékonomi AC)
 Malioboro Éksprés, jurusan Yogyakarta liwat Madiun-Solo jeung jurusan Malang (éksekutip-ékonomi AC plus)

Kelas ékonomi AC plus 
 Majapahit, jurusan Pasar Senén liwat Madiun-Solo-Semarang-Cirebon jeung jurusan Malang
 Singasari, jurusan Pasar Senén via Madiun-Solo-Yogyakarta-Purwokerto-Cirebon

Kelas ékonomi AC 
 Matarmaja (régulér jeung tambahan), jurusan Pasar Senén liwat Madiun-Solo-Semarang-Cirebon jeung jurusan Malang
 Brantas (régulér jeung tambahan), jurusan Pasar Senén liwat Madiun-Solo-Semarang-Cirebon
 Kahuripan, jurusan Kiaracondong liwat Madiun-Solo-Yogyakarta-Tasikmalaya

Lokal ékonomi AC 
 Dhoho, jurusan Surabaya via Jombang
 Penataran, jurusan Surabaya (Gubeng atawa Kota) liwat Malang

Jadwal karéta api 
Ieu jadwal karéta api anu eureun di Stasion Blitar per 17 Juli 2017 (révisi Gapéka 2017).
 KA Régulér

Keterangan:
Lamun KA Dhoho ti Surabaya liwat Kertosono datang di stasion ieu, jadi karéta éta bakal genti ngaran jadi KA Penataran jeung nuluykeun lalampahan ka Surabaya deui liwat Malang. Kitu ogé sabalikna, mun KA Penataran ti Surabaya liwat Malang datang di stasion ieu, ngaranna bakal genti jadi KA Dhoho jeung nuluykeun lalampahan ks Surabaya deui liwat Kertosono.

 PLB Tambahan (beroperasi pas keur lebaran, natal-taun anyar, atawa kadang-kadang di ahir pekan)

Galéri

Rujukan

Tumbu kaluar 
  Situs resmi KAI dan jadwal kereta api tahun 2017
  Pemugaran Stasiun Blitar, 2013

Blitar
Abdi dalém nyaéta jalma anu ngabdikeun dirina di karajaan karaton jeung raja, saperti kératon Yogyakarta jeung Surakarta, karaton ogé mangrupa  témpat cicing para priayi anu séjénna. Umumna abdi dalem karajan jeung abdi dalem Punakawan sok dibédakeun. A Abdi dalem nu awéwé sok disebut képarak. Umumna bayaranna mah leutik ngan pengabdian maranéhna gedé.  Abdi dalem biasana ngagunakeun pakéan anu béda biasana ciri hasna téh batik. Balad-balad  di antara maranéhna sok disébat co (konco), baladna anu léwih kolot disebutnana mo (romo).

Karya sastra anu loba nyaritakeun masalah abdi dalém nyaéta Péngakuan Pariyém (Linus Suryadi A. G. jeung Para Priyayi (Umar Kayam). Ditulis dina wangun  novél, dina Para Priayi Lantip, dicaritakeun  Pangakuan Pariyem Maria Magdalena Pariyem (Iyem) jadi abdi sakaligus ngawangun hubungan asmara jeung Ndoro Kanjeng Cokro Sentono: "Iyem" dina panggéro sapopoé ti Wonosari Gunung Kidul. Siga babu nDoro Kanjeng Cokro Sentono (Suryadi, 1981: 47).

Rujukan 

Istilah sastra
Toto Sudarto Bachtiar babar di Cirebon, Jawa Kulon ping 12 Oktober 1929.Pupus di Paris, Perancis ping 9 Oktober 2007 dina yuswa 77 taun. Atikan pangahirna di MULO ( Bandung, 1950). Pernah jadi rédaktur majalah Angkasa, Menara, jeung Sunda. Pernah jadi Pupuhu Déwan Pertimbangan Kabudayaan Provinsi Jawa Kulon. Pernah menangkeun Hadiah Sastra BMKN taun 1957. Karya-karya nu dihasilkeun dina wangun kumpulan puisi: Suara (1956), Etsa (1958), Datang dari Masa Depan (37 penyair Indonesia, 2000), jeung Desah (2001). Karya- karya tarjamahan, dina wangun novél: Pertemuan Penghabisan (Hemingway, 1976), dina wangun drama: Pelacur ( Sartre,1954), Malam Terakhir (Rabindratanath Tarogé, 1976),  Sulaiman yang Agung (Harold Lamb, 1958), Bunglon (Anton Chekow, 1965), Sanyasi (R. Tarogé, 1970),  Bayangan Memudar (Bréton de Nijs, bersama Sugiarta Sriwibawa, 1975).

Rujukan 

Istilah
Inohong
Sastrawan Indonésia
Disertasi téh mangrupa sarat akademik S-3, diwangun ku eksplorasi jeung deskripsi, analisis jeung ngaréngsékeun, jeung papanggihan atawa wawasan anyar nu sakabéh sipatna prospektif.
Animisme (anima/animus, Latén) nyaéta hawa, napas, roh. Dihartikeun minangka hiji kayakinan yén unggal barang anu aya di dunya ieu ngabogaan nyawa. Dikaitkeun jeung kapercayaan, hususna masarakat primitif. Animisme dianggap salah sahiji kapercayaan anu ngamulyakeun, nyembah kana barang-barang anu aya di dunya. Dina hubungan ieu Tylor (Durkheim, 2011:81-85) mére kamandang nyéta agama dina dasarna mekar ngaliwatan animisme. Dina istilah sején nyaéta dinamisme anu nyebutkeun yén kakuatan roh téh bisa mangaruhan kana kahirupan manusa, boh mangrupa hasil atawa kagagalan. Salaku rékaman kahirupan dina mangsa baheula, boh sacara tersirat boh sacara tersurat dina karya nu dasarna ngandung unsur-unsur animisme.

Rujukan 

Budaya
Artikel Peserta WSSA
Adiparwa nyaéta parwa mimiti tina 18 parwa dina épos Mahabarata, parwa-parwa éta nyaéta: Sabhaparwa, Wanaparwa, Wirataparwa, Udyogaparwa, Bhismaparwa, Dronaparwa, Karnaparwa, Salyaparwa, Saupikaparwa, Striparwa, Shantiparwa, Anusasanaparwa, Aswamedikaparwa, Asramaparwa, Mausalaparwa, Mahaprasthanikaparwa, jeung Swargarohanaparwa. Adiparwa dianggap salaku parwa panggedéna sabab mangrupa anu ngamimitian nganteurkeun paham-paham ti parwa satuluyna. Dina dasarna Adiparwa ngandung ringkesan sakabéh carita.  Kasang tukang carita, éyang karuhun kulawarga nepi ka mangsa ngora kulawarga Kurawa jeung Pandawa. 

Adiparwa mimiti dina kalawan paguneman ngeuaan Bhagawan Ugrasrawa jeung Bhagawan Sonaka di leuweung Nemisa, ngeunaan ayana hiji kitab nu judulna Astadasaparwa, anu eusina  carita pasilisihan antara Kurawa jeung Pandawa. Ngaliwatan carita Ugaswara ngalirkeun carita Bharata. Salaku Mahabarata sakumaha anu ditulis dina basa Sansekerta jeung dianggap salaku carita suci haturan pangagem agama Hindu. Nurutkeun  Zoetmulder (1985: 21-27) épos asup ka Indonésia (Jawa) dina mangsa Karajaan Kediri, waktu pamaréntahan Raja Dharmawangsa (991-1016) dicutat dina basa Jawa kuno atawa basa Kawi. Saluyu jeung tradisi sastra baheula, dina proses pengalihan carita  loba robahna, ku kituna carita kawas lumangsung ti Bali jeung Jawa.

Rujukan 

Carita Wayang
Diskursus nyaéta  wacana nu dibakukeun ngaliwatan tulisan.  Diskursus ngabogaan opat harti. Diskursus nyaéta hiji homonim sabab harti-hartina ngabogaan éjaan jeung lafal anu sarua tapi ma'nana béda. Diskursus ngabogaan harti kelas nomina atawa kecap barang nepi ka diskursus bisa disebut ngaran tina hiji jalma, tempat, atawa sakabéh barang jeung sakabéh nu dianggap barang.

Rujukan 

Basa
Gazal nyaéta salah sahiji génré sajak buhun asalna ti Pérsia, tina unggal pada aya dalapan baris, ngabogaan kecap akhir nu sarua, eusina sarua jeung papada umumna ngeunaan katresna. Gazal dihartikeun salaku jinis musik masarakat Jambi, campuran tina lagam gambus, zapin jeung langgam. Musik gazal ogé dipaké salaku hiburan keur hajatan jeung poé-poé ka islaman.(Baca ogé Sajak Buhun).

Réferénsi

Istilah sastra
Nh. Dini nyaéta ngaran péna ti Nurhayati Sri Hardini Siti Nukatin, babar kaping 29 Fébruari 1936 di Semarang, Jawa Tengah, kawin jeung diplomat Perancis nu ngaranna Yves Coffin (1960).  Nh. Dini salah sahiji panulis awéwé nu produktif, mimiti nulis ti taun 1950-an, dicirian ku biografi. Dina wangun kumpulan cerpén, di antarana aya : Dua Dunia (1956), Tuileries (1982), Segi dan Garis (1983), Liar (1989), jeung Istri Konsul (1989). Dina wangun novél : Hati yang Damai (1961), La Barka (1975), Pada Sebuah Kapal (1973), Namaku Hiroko (1977), Keberangkatan (1977), Sebuah Lorong di Kotaku (1978), Padang Ilalang di Belakang Rumah (1979), Langit dan Bumi Sahabat Kami (1979), Sekayu (1981), Kuncup Berseri (1982), Orang-orang Trans (1985), Pertemuan Dua Hati (1986), Jalan Bandungan (1989), Tirai Menurun (1993), Tanah Baru, Tanah Air Kedua (1997), Jepun Negerinya Hiroko (2000), Kemayoran (2000), sareng Dari Ngalian ke Sendowo (2015).
Karya-karya anu séjénna : Pangeran dari Negeri Seberang (Biografi Penyair Amir Hamzah, 1981), Dongéng dari Galla I jeung II (1982), Peri Polybotte (1983). Lamun wangun tarjamahan aya anu judulna Sampar (Albert Camus, 1985) sjeung 20.000 Mil di Bawah Lautan (Jules Vernre, 2004). Pikeun ngarojong  minat sastra di kalangan barudak rumaja, Dini ngawangun Pondok Baca di Kampung Sekayu, Semarang, mulai muka ti 11 Maret 1986.

Rujukan 

Istilah dina sastra Sunda
Puisi naratif nyaéta puisi anu miboga unsur carita kayaning latar, galur, puseur implengan, jeung sajabana.
Globalisasi, (inggris, globallglobalization, sadunya, universal) istilah pikeun némbongkeun kamekaran masarakat dunya ku sabab kamajuan dina sagala bidang, upamana téhnologi komunikasi jeung informasi, hususna internét, ku sabab éta Abercrombie dkk. (2010:640) nyebutkeun globalisasi pikeun sistem dunya (world system theory) Pikeun istilah kahiji digunakeun ku Roland Roberston (Barker, 2004:120), sakaligus matalikeun jeung istilah glokal (global jeung lokal) sacara analogis global jeung glokal ogé ngaaplikasikeun glonal(global dan nasional).

Rujukan 

Istilah
Féminisme (Latin, femme, femina, femelia, perempuan). Féminisme nyaéta téori-téori sastra ngeunan masalah-masalah awéwé, anu patalina jeung pangarangogé nu maca atawa karya sastra éta sorangan. Di Barat lahir tahun1960-an tapi buku-buku anu mimiti di tulis ku Virginia Woolf (1882-1941) anu judulna A Room of One’s Own (1929) jeung Simone Beauvoir (1908-1986) anu judulna The Second Sex (1949), eusina ngeunaan dégradasi awéwé dina katégori ‘nu séjén’. Tapi ceuk Evans (2012: 393) wangenan ngenaan féminis geus di ungkabkeun ti ahir abad ka-18 ku Mary Wollstonecraft (A Vindication of the Right of Woman,1792). Sacara umum féminis sipatna politis, kumaha patalina beurat sabeulah antara lalaki jeung awéwé. Ritzer jeung  Goodman (2004: 415) ngaintroduksi vérsi-vérsi téori féminis, jiga:
Feminis kultural (génder jang akibat faktor budaya), liberal (kabébasan pikeun milih), radikal (dasar perjuangan jang kabebasan), sosialis (dipatalikeun jeung sosial ekonomi), hideung (dikaitkeun jeung warna kulit,ras), éksisténsial (Jang mahluk mikir), multikultural (perbedaan), Marxian (jang kelas), jeung feminis psikonalisis (patali jeung lingkungan hirup) jeung féminis postmodernisme (patali jeung teks).
Indikator anu matak ayana gerakan féminis,nyaéta:
a)	Kamekaran téhnologi kontrasépsi
b)	Kamekaran Pendidikan jang kaum wanoja
c)	Sékularisasi jeung turunna wibawa agama dina rupa rupa bidang kahirupan
d)	Munculna teori-teori postmodern nu ngadekonstruksi oposisi biner kaasup lalaki jeung awéwé
e)	Ayana kasadaran amun bedana gender nyaéta bedana kultural.
Loba pisan pelopor, hususna dina widang sastra, jiga: Virginia Woolf, Julia Kristeva, Linda J. Nicholson, K. K. Ruthven, Toril Moi,  Luce Irigarai, Helene Cixous, Donna J. Haraway, jeung sajabana. Ceuk Selden (1986: 132) tumpang tindih antara wangenan seks (biologis) jeung jenis kelamin, gender (psikologis kultural) jiga male jeung female, masculine jeung feminine. Tujuan gerakan féminis nyaéta nyaimbangkeun, interélasi génder, lain séks. Awéwé jelas teu nuntut kasaruaan biologis sabab geus kodrat, ciptaan Tuhan. Nu dituntut nyaéta leungitna ‘boga anggapan’ yén awéwé teu weléh lemah dibandingkeun jeung lalaki.

Rujukan 

Istilah
Danarto dibabarkeun di Mojowétan, Sragén, Jawa Tengah, 27 Juni 1940. Atikan pangahirna Akademi Seni Rupa Indonesia (ASRI) Yogyakarta (1961). Nikah jeung Siti Zainab Luxfiatin (Dunuk). Sajaba jadi sastrawan Danarto ogé kasohor salaku pelukis. Danarto pernah jadi redaktur majalah Zaman. Tina prosés kréatip dasarna mah Danarto kurang produktip. Popularitasna dina khazanah sastra Indonésia dihontal ngaliwatan hal anyar anu laksana dipidangkeun, boh ngaliwatan eusi atawa wangunna. Tina eusina Danarto midangkeun rupa rupa masalah kahirupan, hususna dunya imajinatif, leuwih hususna deui anu patali jeung mitos, sufi, réligi, jeung cicirén asing kahirupan manusa séjénna. Tina wangunna, dina cara midangkeun Danarto ngahijikeun dunya musik, seni lukis, jeung sastra. Isi jeung wangun ieu dipidangkeun ku teknik absurd, montase, ditambahan ku dialog-dialog transedéntal: “jika itu sabda Tuhan, suruhlah batu menggoyangkannya. Jika itu kebenaran suruhlah pohon menyanyikannya” (Godlob, 1974: 134).

Rujukan 

Tokoh dina Sastra Sunda heubeul
Sacara historis,tina kaitanna jeung tradisi sastra Barat, anu di maksad ku épik téh nyaéta puisi naratif panjang sapertos Illiad jeung Odyssey (Homerus, 900 SM). Cuddon (2013:239) nyebutkeun Gilgamesh (Sumeria, 3.000 SM) salaku épik nu pang kolotna. Dina hubungan ieu épik sami jeung épos (Holman, 1980:161), janten salaku épik ogé kaasup Cid (Spanyol), Calevala (Finlandia), Song of Roland (Perancis), Nibelungenlied (Jerman), jeung Ramayana jeung Mahabharata (India). Dina wangenan nu leuwih luas ogé kaasup Aeneid (Virgil), La Divina Commedia (Dante Alighieri), Jerusalem Delivered (Torquato Tasso), jeung Paradise Lost (John Milton). Dina hal ieu ogé dipikawanoh pambagian 3 jangreu utama sastra sapertos anu di ungkabkeun ku Aristoteles (Teeuw, 1988:108-109), nyaéta : épik,lirik, jeung dramatik. Jadi, dina sastra Indonesia épik miboga dua wangenan, a) carita kapahlawanan,jeung b) prosa, karangan bebas sapertos cerpen jeung novel, kaasup dongéng. Dina téori sastra kontemporer épik ogé di patentangkeun  jeung jenis novel, salaku novelistik (Bakhtin, 1984: 30-31; Lechte, 2001: 24-25). (Baca ogé Épos;Lirik;Novelistik).

Rujukan 

Sastra Sunda