AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Quantitative reséarch is the numerical representation and manipulation of observations for the purpose of describing and explaining the phenomena that those observations reflect. It is used in a wide variety of natural and social sciences, including physics, biology, psychology, sociology and géology.

Quantitative reséarch begins with the collection of statistics, based on réal data, observations or questionnaires. In the field of héalth, for example, reséarchers might méasure and study the relationship between dietary intake and méasurable physiological effects such as weight loss. Opinion surveys are a form of quantitative reséarch in which respondents are asked a set of fixed questions and their responses are tallied. In the field of climate science, reséarchers compile and compare statistics such as temperature or atmospheric concentrations of carbon dioxide.

Sometimes quantitative reséarch uses proxies as stand-ins for other quantities that cannot be directly méasured. Tree-ring width, for example, is considered a reliable proxy of ambient environmental conditions such as the warmth of growing séasons or amount of rainfall. Although scientists cannot directly méasure the temperature of past yéars, tree-ring width and other climate proxies have been used to provide a semi-quantitative record of average temperature in the Northern Hemisphere back to 1000 A.D. When used in this way, the proxy record (tree ring width, say) only reconstructs a certain amount of the variance of the original record. The proxy may be calibrated (for example, during the period of the instrumental record) to determine how much variation is captured, including whether both short and long term variation is revéaled. In the case of tree-ring width, different species in different places may show more or less sensitivity to, say, rainfall or temperature: when reconstructing a temperature record there is considerable skill in selecting proxies that are well correlated with the desired variable.

Quantitative reséarch is often contrasted with qualitative research, which is the non-numerical examination and interpretation of observations for the purpose of discovering underlying méanings and patterns of relationships. Qualitative reséarch is generally considered to be exploratory and inductive in nature. It is used to get a general sense of what is happening and to form théories that can then be tested using quantitative reséarch, which is viewed as confirmatory and deductive in nature.
Dina statistik déskriptif, kuartil nyaéta hiji tina tilu nilai nu ngabagi susunan data kana opat bagéan.

Mangka:
 kuartil kahiji = kuartil handap = motong data sahandapeun 25% = 25th persentil
 kuartil kadua = median = motong satengahna data = 50th persentil
 kuartil katilu = upper quartile = motong data 25% ka luhur, atawa handapeun 75% = 75th percentile

béda antara kuartil luhur jeung handap disebut interquartile range.

Ilaharna penting keur interpolasi antara nilai keur ngalengkepan ieu, siga conto di handap ieu.

   i    x[i]

   1    102
   2    105
 ------------- kuartil kahiji, Q1 = (105+106)/2 = 105.5
   3    106
   4    109
 ------------- kuartil kadua, Q2 = (109+110)/2 = 109.5
   5    110
   6    112
 ------------- kuartil katilu, Q3 = (112+115)/2 = 113.5
   7    115
   8    118

Nyokot nilai méan sisi séjén tina kuartil mangrupa kaputusan teu pasti: dina conto di luhur, nilai kuartil kudu aya dina rentang [105,106], [109,110] and [112, 115].

If the sample size is not a multiple of four, some of the quartiles may be numbers in the original data set, as in this example:

   i    x[i]

   1    102
   2    105—Q[1] = 105
   3    106
 ------------- Q[2] = 107.5
   4    109
   5    110—Q[3] = 110
   6    112

In both of the above cases, the first and third quartiles can be taken to be the median values of the lower and upper halves of the data, respectively.  However, there is more than one school of thought on how to apply this definition when the overall median is one of the original data values.  The next two examples are illustrations of some of the rules of thumb which have been adopted; neither always produces correct results, and it would be better to use a precise formulation as shown later.

One may include the median in both "halves" of the data:

   i    x[i]

   1    102
   2    105
   3    106—Q1 = 106
   4    109
   5    110 
            )- Q2 = 110 (note line 5 has been duplicated
   5    110              to illustrate the point)
   6    112
   7    115—Q3 = 115
   8    118
   9    120

Or not include the median in either "half":

   i    x[i]

   1    102
   2    105
 ------------- Q1 = 105.5
   3    106
   4    109

   5    110—Q2 = 110

   6    112
   7    115
 ------------- Q3 = 116.5
   8    118
   9    120

More precise mathematical formulations are possible: the quartiles of the distribution of a random variable X can be defined as the values x such that:

With these definitions the quartiles in the last example are 106, 110 and 115:
 P(X ≤ 106) = 1/3 and P(X ≥ 106) = 7/9;
 P(X ≤ 110) = 5/9 and P(X ≥ 110) = 5/9; and
 P(X ≤ 115) = 7/9 and P(X ≥ 115) = 1/3.

See also:

Interquartile range
Summary statistics
Quantile
Percentile

Statistika
Data acak nyaéta data nu dihasilkeun maké prosés acak atawa data nu mibanda pola teu teratur. Data éntropi bisa dipaké keur ngukur sabaraha acak éta data.

Data acak jeung komprési 
Sacara téoritis, data acak bakal ngahasilkeun suboptimal lamun dipaké salaku input dina algoritma lossless data compression.
Sekuen random mangrupa salah sahiji tipe proses stokastik. Singkatna, sekuen random nyaéta sekuen variabel random variable.

Sekuen random penting dina statistik. Unggal analisa statistik tina percobaan umumna dimimitian ku "anggap X1,...,Xn ngarupakeun variabel random ...". Cara panggampangna keur nyebutkeun kaayaan di mana urang bisa milih ukuran anyar ku nganggap sekuen takhingga{Xi} dibérékeun, sarta léngkah saterusna dina eksperimen ku nempo N kahiji dina watesan sekuen. Oge, pernyataa teorema central limit (penting yén average jumlah observasi konvergen ka nilai méan) kaasup sekuen takhingga independent, identically distributed variabel random.

Tempo random number, randomness, pseudo-random number generator, Halton Sequences

Statistika
Dina statistik deskriptif, rentang nyaéta panjang interval pangleutikna nu ngawengku sakabéh data. Rentang diitung ku cara ngurangan observasi panggedéna ku nu pangleutikna.

Rentang mangrupa ukuran nu sarua salaku data. Rentang nu ngan gumantung kana dua observasi, mangrupa ukuran dispersi nu goreng, iwal ti lamun ukuran sampelna gedé..

Tempo ogé:

Interquartile range
Statistical dispersion

Statistika
Program komputer SPSS (Ing. Statistical Package for the Social Sciences) munggaran vérsi kahiji diwanohkeun dina taun 1960-an sarta ngarupakeun program ku loba dipaké pikeun analisis statistik dina élmu sosial; ogé dipaké ku panalungtik pasar, panalungtik kaséhatan, pamaréntah, guu jeung nu séjénna.

Program SPSS dijual ku maskapé nu disebut ogé SPSS. Ieu rada ngabingungkeun, saprak parusahaan SPSS ngajual software keur analisis statistik - kaasup, teu sakadar ngan, program SPSS. Ngaran maskapéna singkatan tina Statistical Product and Service Solutions. Sanajan kitu, hurup nu dipaké dina perangkat lunak ayeuna teu mibanda harti, saprak ngaluarkeun SPSS-x dina awal taun 1980-an.

SPSS Data Editor dipaké keur méré  gambaran ngeunaan uji statistik, saperti tés keur korelasi, multicolinear, sarta hipotesa; ieu bisa digawekeun ku panalungtik ku cara ngitung frékuénsi, nyorir data, nyusun data sarta maké data-asupan salaku alatm nu mibandan ngaran keur singgetan asupan. (Contona, ngaran asupan "Richard", sawaktu ngetik, sebutkeun, hurup R dina salah sahiji sel).

SPSS Data Editor mibanda dua "panémbong" utama, Data View (tempat data asupan) sarta Variable View, tempat keur milih ngaran, tipe, maksimum hurup per sél ("width"), jumlah titik désimal, ngaran, kandel sél ("column"), rataan dina sél ("align"), sarta aya atawa henteuna variabel nu mangrupa nominal, ordinal, atawa skala ("measure"). Dina Variable View, bisa ogé ngararangkay asupan kana ngaran (ieu dipaké keur pasangan hurup tina kecap nu gedé, dina kolom "Values") sarta nandaan asupan nu salah (dina kolom "Missing").

Tumbu kaluar 
SPSS Inc Homepage
SPSS User Group Homepage
Raynald Levesque's SPSS Tools  - support material for SPSS users
GNU PSPP - a free software program that uses the SPSS language.
SPSS Log  - An answer for all your SPSS questions
SPSS Forum  - A forum for SPSS users (since June 2007)

Pakakas lemes statistik
Dina statistik, ukuran standar kasalahan, nilai atawa kuantitas mangrupa simpangan baku tina proses nu di-generate.

Sandar kasalahan nyaratkeun ukuran kateupastian sederhana dina nilai sarta remen dipaké sabab:
Lamun standar kasalahan kuantitas sababaraha identitas dipikanyaho mangka standar kasalahan tina sababaraha fungsi kuantitas bisa diitung sacara gampang di loba kasus;
di mana sebaran probabiliti nilai nu dipikanyaho, bisa dipaké keur ngitung interval kapercayaan sacara pasti; sarta
di mana sebaran probabiliti teu dipikanyaho, kaitan saperti Chebyshev atawa Vysochanskiï-Petunin inequality bisa dipaké keur ngitung interval kapercayaan konservatif.

Standar kasalahan sampel tina populasi mangrupa simpangan baku tina sebaran sampling sarta di-estimasi ku rumus:

nu mana  mangrupa simpangan baku sebaran populasi sarta N nyaéta ukuran (jumlah barang) dina sampel.

Hal nu penting dina rumus ieu nyaéta kudu ngalikeun opat kali ukuran sampel (4X) ngarah ukuran kasalahanna jadi (1/2).  Waktu rarangkay elmu statistik nu mana biaya mangrupa faktor, ieu mangrupa faktor nu kudu dipikaharti ngeunaan pentingna biaya.

Tempo oge
sampling distribution, simpangan baku

Statistika
A statistical assembly is a study of the relationships among the components in a statistical unit that is made of discrete components like organs or machine parts. Much of the observation for statistical assembly requires special preparation of the unit, which demands that the intervention must not prejudice the observations. A simple version of this kind of reséarch uses the stimulus-response model.
Paket statistik nyaéta salah sahiji tipe tina program komputer nu gedé mangrupa hal husus keur analisa statistik.  Hal ieu ngamungkinkeun keur jalma nu teu mibanda kamampuh dina program komputer keur nangtukeun hasil prosedur statistik standar sarta tes kasimpulan statistik.

Conto paket statistik komersial nyaéta (dumasa kana urutan abjad):
GenStat
Macanova
Minitab
SAS
SPSS
StatView
Systat

Sanajan kitu, kiwari ngaran program maké ngaran parusahaan perangkat lunak nu dihasilkeunna (sarta perangkat lunak séjénna).

Aya ogé sajumlah paket statistik gratis atawa nu kudu dibeuli, daptarna dina kaca tumbu di handap ieu.

Tumbu kaluar
http://www.nag.co.uk/stats/tt_soft.asp  (site Numerical Algorithms Group, keur inpormasi leuwih jéntré ngeunaan GenStat)
http://www.minitab.com
http://www.sas.com
http://www.statview.com
http://www.systat.com
http://www.spss.com
  Free Statistical Programs
 John C. Pezzullo's list of free statistical software
 Free Statistical Software 

Statistika
Ieu lain percobaan dina daptar jejer statistis nu lengkep; tempo artikel.

Fenomena statistik nu bisa ditalungtik

 Regresi nujul ka mean
 Paradoks Simpson
 Dispersi statistik
 Kamandirian statistik
 Korelasi
 Hukum Zifp-Mandelbrot
 Hukum Benford

Statistika
Dina statistik, populasi statistik nyaéta susunan nu bener-bener aya ngeunaan inferensi statistik nu keur digambarkeun, ilaharna dumasar kana sampel random nu dicokot tina populasi. Contona, lamun urang kataji dina nalungtik ngeunaan manuk gagak, mangka urang bakal ngajelaskeun susunan manuk gagak nu keur ditalungtik. Perhatikeun lamun urang milih populasi upamana sakabeh manuk gagak, urang bakal ngawatesan observasi manuk gagak nu aya ayeuna sarta nu bakal aya dina mangsa nu bakal datang. Kamungkinanna, géografi ogé bakal ngawatesan kana sumberdaya urang keur nalungtik manuk gagak.

"Populasi" ilahar ogé dipaké keur nuduhkeun susunan ukuran atawa nilai. Anggap, keur contona, urang museurkeun kana susunan sakabéh manuk gagak kolot nu aya di wewengkon Kent, sarta urang hayang nyaho kana rata-rata beurat ieu manuk gagak. Keur unggal manuk dina populasi diukur beuratna, sarta susunan beurat ieu disebut "populasi beurat".

Tempo ogé 
 Populasi
 Statistik
 Sampel statistik

Statistika
Statistical regularity is a notion in statistics that if we throw a thumbtack onto a table once, we would have a hard time predicting whether the point would touch the surface of the table or not. But if we repéat this experiment many times, we will see that the number of times the point touches the surface divided by the number of throws will eventually stabilize at a specific value.

Similar experiments with coins, dice, and roulette wheels reinforce the main idéa. Repéating a series of trials will produce similar, but not identical, results for éach series. This phenomenon is called statistical regularity.

The same idéa occurs in games of chance, demographic statistics, quality control of a manufacturing process, and in many other parts of our lives.

Observations of this phenomenon provided the initial motivation for the concept of what is now known as frequency probability.

Statistika
Statistika Belgia nyaéta kantor pusat lembaga statistik di Belgia nu nyadiakeun loba pilihan pidangan data (figure).

Tumbu kaluar
Statistics Belgium website

Statistika
Statistik Selandia Baru (Te Tari Tatau) mangrupa lembaga pamarentah New Zealand, sarta sumber tina kantor statistik. Ti heula ngaranna Department of Statistics.

"Information obtained from Statistics New Zealand may be freely used, reproduced, or quoted unless otherwise specified. In all cases Statistics New Zealand must be acknowledged as the source."

Tumbu kaluar 
Statistics New Zealand Website
Farmasi sacara historis nyaéta pagawéan méré ubar. ka dieunakeun, istilah ieu jadi ngawengku fungsi séjén nu patali jeung mulasara pasén (fungsi klinis), nu kiwari sapalih ti antarana aya dina hukum féderal atawa nagara. Pagawean bidang farmasi diantawisna pangawasan resép ubar, dina éfék negatif ubar (adverse drug reaction) sareng terapi anu ningkatkeun kesehatan pasén ogé mastikeun yen pangubaran anu dilakonan masihan hasil positif. Dina wilayah pagawéanna, farmasi dipisahkeun tina dokter. Di regulasi sejenna, dokter meunang ngadamel resep ubar nyalira, praktek farmasis terintegrasi sareng dokter. Dina hal husus, mung farmasi anu tiasa nyayogikeun sababaraha jenis ubar, diantawisna narkotika ogé antibiotik.

Étimologi 
Farmasi dicandak tina basa Perancis farmacie anu ngandung harti "bahan anu dianggo janten tuangeun dina bentuk ubar anu ngagaduhan efek laksatif". Di samping éta, kata farmasi dicandak ogé tina basa Yunani pharmakon anu ngandung harti "ubar".

A pharmacy (known also as a chemist's or in American English a drugstore, or historically an Apothecary) is also a place where pharmacists (chemists) practise the profession of pharmacy. 
Many retailers (including grocery stores and mass merchandisers) now include a pharmacy as department of their store. Many pharmacies also sell household items. Within pharmacies, the term "dispensary" is sometimes used to distinguish that part of the store which pharmacists practise pharmacy. 
The dispensary is subject to pharmacy legislation. The rest of the pharmacy is simply a retail store.

Pharmacies are also located within hospitals and nursing homes and function as a department of these larger organizations.  Such pharmacies are known within the pharmacy industry as "hospital pharmacies" to distinguish from "retail" or "community" pharmacies. 
Pharmacists in hospital pharmacies often have more complex medications wheréas pharmacists in community pharmacies often have more complex business and customer relations issues. 
In medical buildings where physicians and other medical professionals congregate, a small community pharmacy may be present as well for the convenience of patients. Such a "medical pharmacy" is legally distinct from the other medical professionals, unlike the pharmacies integrated into hospitals. A medical pharmacy is in fact a community pharmacy.

The icon most commonly associated with the practise of pharmacy in the United States is the mortar and pestle; in France, it is a green Greek cross.

In the United States, a person must pass the Naplex examination before they can practice pharmacy.

Tingal Ogé 
List of pharmaciesPharmacist.com Very useful site for pharmacists and pharmacy students.National association of Boards of Pharmacy  Home of the National association of Boards of Pharmacy

Réferénsi
Tiori Fisika nyoba mikaharti dunya ku jalan nyieun modél-modél tina alam/zat nyata, dipaké pikeun ngakalan, nerangkeun, nyawang phenomena fisika ku cara "tiori fisika". Aya tilu tiori nu geus tangtu; téori "mainstream", tiori "proposed" sarta tiori "fringe" .

Sababarahahiji tiori dimimitian ku panalungtikan, wheréas others are not.  A physical théory is a modél of physical events and cannot be proved from basic axioms. A physical théory is different from a mathematical théorem. Physical théories modél réality and are a statement of what has been observed, and provide predictions of new observations.

Physical théories can become accepted if they are able to maké correct predictions and avoid incorrect ones. Physical théories which are simpler tend to be accepted over théories which are complex. Physical théories are more likely to be accepted if they connect a wide range of phenomena. The process of testing a physical théory is part of the scientific method.

Théoretical physics is just one important part of physics; the other part is experimental physics. The difference between théoretical physics and mathematical physics is that mathematical physics finds the mathematical rigor required in mathematics to be more important than the contact with experiments and observations.

Fisika
Bodor nyaéta laku-lampah anu matak pikaseurieun. Laku-lampah di dieu bisa dihartikeun boh ucapan, obahan awak, atawa tulisan, anu dihaja ngondang pikaseurieun .

dicutat tina

Tutumbu kaluar
Obrolan bodor (pikaseurieun
Conto tatarucingan bodor: T: "Lauk naon anu loba matana?" J: "lauk teri sa ember."

T: "sato naon anu sukuna 9?" J: "Kuda di kaki lima"

T:"kaca naon nu beurat?"   J: "kacalikan ku gajah"
Lésitin biasana dipaké salaku sinonim pikeun fosfatidilkolin, hiji fosfolipid nu mangrupa komponén utama fraksi fosfatida nu bisa diékstraksi tina konéng endog (dina basa Yunani lekithos - λεκιθος), atawa kacang kedelé. Lésitin sacara komersil aya nu didagangkeun dina kaayaan murni pikeun kaperluan suplemén dahareun jeung médis.

Dina biologi
Lésitin pikeun saraf jeung sirkulatoris dijieun na ati mun asupan dahareunana nyukupan. Lésitin dipikabutuh ku unggal sél na awak sarta mangrupa komponén konci mémbran sél; tanpa lésitin, mémbran bakal heuras. Lésitin ngajaga sél tina oxidasi sarta jadi taméng sabudeureun uteuk. Lésitin utamana diwangun ku Vitamin B, asam fosfat, kolin, asam linoléat, jeung inositol. Jadi, lésitin ngarojong sistim sirkulasi.

Salaku aditif dahareun
Lésitin dianggap salaku pangémulsi nu aman nu geus disatujuan ku FDA AS pikeun tujuan konsumsi manusa kalawan status sacara umum aman ("Generally Recognized As Safe"). Lésitin mangrupa bagéan integral mémbran sél, sarta bisa diolah sagemblengna, nepi ka écés amanna pikeun manusa. Pangémulsi séjén ngan bisa diékskrésikeun ngaliwatan ginjal.

Lésitin dipigunakeun sacara komersil pikeun sarupaning nu merlukeun pangémulsi atawa lubricant alami, ti farmasi nepi ka protective coverings. Pikeun conto, lésitin dipaké pikeun ngajaga coklat jeung sari kalapa na permén sangkan tetep ngahiji.

Rupa-rupa panalungtikan (Brook et al. 1986, Spilburg et al. 2003) nunjukkeun yén lésitin turunan kadelé mangaruhan kadar kolésterol jeung trigliserida na getih sacara positif.

Tempo ogé
biokimia
kolin
lipid
lapis ganda lipid

Rujukan
Brook JG, Linn S, Aviram M. Dietary soya lecithin decreases plasma triglyceride levels and inhibits collagen-and ADP-induced platelet aggregation. Biochem Med Metab Biol 1986;35:31-9. PMID 3778675.
 Spilburg CA, Goldberg AC, McGill JB, Stenson WF, Racette SB, Bateman J, McPherson TB, Ostlund RE Jr. Fat-free foods supplemented with soy stanol-lecithin powder reduce cholesterol absorption and LDL cholesterol. J Am Diet Assoc 2003;103:577-81. PMID 12728215.

Tumbu kaluar
Introduction to Lecithin (University of Erlangen)

Aditif dahareun
Fosfolipid
Produk kadelé
Golongan tabel periodik mangrupa kolom vértikal na tabel periodik. Aya 18 golongan dina tabel periodik baku.

Lain teu ngahaja yén sababaraha tina béréndélan ieu saluyu jeung dérét kimia: tabel periodik mimitina dijieun pikeun nyusun béréndélan bahan kimia na skéma tunggal nu kohérén.

Dadaran modérn pikeun pola tabel periodik nyaéta yén unsur-unsur nu sagolongan mibanda konfigurasi kulit éléktron pangluarna nu sarupa dina atomna: ku sabab sipat kimiawi lolobana ditangtukeun ku interaksi éléktron luarna, mangka unsur nu sagolongan bakal mibanda boh sipat fisik atawa kimia nu sarupa.

Nomer golongan 
Aya tilu cara pikeun nganomeran golongan tabel periodik, nu hiji maké angka Arab, sedengkeun dua nu séjénna ngagunakeun angka Romawi. Ngaran angka Romawi mangrupa ngaran tradisional asli golongan; angka Arab mangrupa ngaran nu dirujuk ku International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) pikeun ngaganti ngaran heubeul nu sok pajeulit.

Golongan tabel periodik nyaéta saperti di handap ieu (nu na jero kurung nunjukkeun sistim heubeul: Éropa jeung Amérika):

 Golongan 1 (IA,IA): Logam alkali
 Golongan 2 (IIA,IIA): Logam alkali taneuh
Golongan 3 (IIIA,IIIB)
 Golongan 4 (IVA,IVAB)
 Golongan 5 (VA,VB)
 Golongan 6 (VIA,VIB)
 Golongan 7 (VIIA,VIIB)
 Golongan 8 (VIII)
 Golongan 9 (VIII)
 Golongan 10 (VIII)
 Golongan 11 (IB,IB): Coinage metal (Not an IUPAC recommended name)
 Golongan 12 (IIB,IIB)
 Golongan 13 (IIIB,IIIA): Golongan Boron
 Golongan 14 (IVB,IVA): the Golongan Karbon
 Golongan 15 (VB,VA): the Pnictogens (Not an IUPAC-recommended name)(Ogé katelah Golongan Nitrogén)
 Golongan 16 (VIB,VIA): Chalcogen
 Golongan 17 (VIIB,VIIA): Halogén
 Golongan 18 (Golongan 0): Gas Mulya

Catetan: Gaya Wikipédia sakuduna ngaganti ngaran golongan nu heubeul ku ngaran IUPAC, sarta mun perlu méré dadaran sajarah ngeunaan ngaran heubeulna.
Dina tabel periodik, périodeu nyaéta baris na tabel.

Jumlah kulit éléktron nangtukeun kaasup périodeu mana hiji atom. Unggal kulit dibagi kana subkulit nu béda-béda, di mana nalika wilangan atom nambahan, mangka subkulitna kaeusi nurutkeun susunan

 1s 
 2s           2p  
 3s           3p  
 4s        3d 4p  
 5s        4d 5p  
 6s     4f 5d 6p  
 7s     5f 6d 7p  
 8s  5g 6f 7d 8p  
 ...

nu ngabentuk struktur tabel periodik. Ku sabab éléktron pangluarna nangtukeun sipat kimiawi, susunan ieu saluyu jeung golongan tabel periodik.

Unsur-unsur nu patutur-tutur dina hiji golongan mibanda sipat fisik nu sarupa, sanajan béda massana kaitung loba. Unsur-unsur nu patutur-tutur dina hiji périodeu mibanda massa nu sarupa tapi sipatna béda.

Tempo ogé:
 Unsur periode 1
 Unsur periode 2
 Unsur periode 3
 Unsur periode 4
 Unsur periode 5
 Unsur periode 6
 Unsur periode 7

Tabel periodik
Polisakarida nyaéta karbohidrat "teu amis" nu kawilang pajeulit. Polisakarida mangrupa polimér nu diwangun ku loba monosakarida nu silihsambungkeun (nyaéta poli-sakarida). Ku kituna polisakarida mah kaasup molekul badag pisan, malah ngarangkadak. Sipatna teu leyur na cai sarta teu ngabentuk kristal, contona nyaéta aci, selulosa, jeung glikogén.

Struktur

Polisakarida mibanda rumus umum:

-[Cx(H2O)y)]n-

nu mana y biasana = x - 1.

Aci 
Aci mangrupa polimér glukosa nu unit glukopiranosana kabeungkeut ku tumbu-alfa. Amilosa diwangun ku sababaraha ratus molekul glukosa ranté-lempeng. Amilopéktin nyaéta molekul rangkadak nu disusun ku sababaraha réwu unit glukosa.

Aci teu leyur na cai, bisa disiksik ku hidrolisis nu dikatalisan ku énzim nu disebut amilase, nu bisa megatkeun tumbu-alfa. Manusa jeung sato séjénna boga amilase, sahingga bisa nyerna aci. Kentang, béas, gandum, jagong, jeung sampeu mangrupa sumber aci na dahareun manusa.

Glikogén 
Glikogén, polimér rangkadak glukosa, mangrupa bentuk simpenan glukosa dina sato. Glikogén bisa dibeulah jadi substrat pikeun réspirasi ngaliwatan prosés glikogénolisis. Ieu ngawengku megatkeun beungkeut C-O-C antarmolekul glukosa ku ditambahkeunana fosfat, gaganti cai na hidrolisis. Prosés ieu ngahasilkeun molekul glukosa kafosforilasi, nu métabolismena bisa ngahasilkeun hiji molekul ATP.

Sélulosa 
Komponén struktural tutuwuhan diwangun utamana ku sélulosa. Kai diwangun ku sélulosa jeung lignin, sedengkeun kertas jeung kapas méh murni sélulosa. Sélulosa mangrupa polimér nu dibentuk ku ulangan unit glukosa nu kabeungkeut ku tumbu-béta. Manusa sarta lolobana sato séjénna teu boga/kakurangan énzim pikeun megatkeun tumbu-béta, sahingga teu bisa nyerna sélulosa. Sababaraha sato bisa nyerna sélulosa sabab boga sélulasena.

Polisakarida asam 
Polisakarida asam nyaéta sagolongan polisakarida nu ngandung gugus karboxil jeung/atawa gugus éster sulfat.

Polimér organik
Polisakarida
Lemak (bas Ingris: fat) ngarujuk kana sakelompok gedé molekul-molekul alam anu kasusun tina unsur-unsur karbon, hidrogen jeung oksigen nyaéta asam lemak, malam, stérol, vitamin-vitamin anu nyampur jeung lemak (contona A, D,E, jeung K) monogliserida, digliserida, fosfolipid, glikolipid, terpenoid (kaasup di jerona getah jeung steroid) jeung sajabana.
ku sabab struktur molekulna anu loba ku ranté karbon (-CH2-CH2-CH2) mangka lemak mibanda sifat hydrophob. Ieu jadi alesan hésena lemak pikeun nyampur jeung cai. Lemak ngan saukur bisa nyampur dina larutan apolar atawa organik kawas: eter, Chloroform, atawa benzol. Lemak dina konteks limbah industri bisa dileungitkeun nganggo PAC penjernih air.

Rupa-rupa jeng Fungsi Lemak
Unsur lemak kasusun tina Nitrogén, hydrogén, fosfor, karbon jeung oksigén. Nurutkeun komposisi anu nyusun, lemak digolongkeun jadi tilu:

Lemak Sederhana
Lemak ieu asalna tina trigliserida. Conto lemak ieu nyaéta lilin jeung minyak.

Lemak Campuran
Lemak ieu kasusun tina lemak jeung senyawa nu laina. Contona nyaéta lipoprotéin, fosfolipid, jeung fosfatidilkolin.

Lemak Asli
Kabagi jadi asam lemak jenuh jeung asam lemak teu jenuh.

Fungsi Lemak
Lemak mibanda sababaraha fungsi, di antarana:
Fungsi lemak pikeun ngajaga awak tina parobahan suhu, utamana suhu handap.
Fungsi lemak salaku pelarut sababaraha vitamin.
Fungsi lemak salaku sumber énérgi.
Fungsi lemak salaku alat pangangkut vitamin anu padet larut dina lemak.
Fungsilemak pikeun ngajaga organ vital saperti jantung jeung lambung.
Fungsi lemak salaku panahan lapar.
Fungsi lemak salaku panghémat protéin, sabab lemak mangrupa sumber utama ngawangun énérgi.
Fungsi lemak salaku pelumas anu gunana dina saluran cerna pikeun ngabantuan ngaluarkeun sésa.
Fungsi lemak salaku panyusun membran sél.
Fungsi lemak salaku bahan pikeun nyusun hormon sarta vitamin.
Fungsi lemak salaku bahan panyusun émpedu, hormon seks, jeung asam kholat.
Satiap jalma boga kabutuhan kana lemak anu béda-béda. Tapi umumna dina sapoéna saurang ngabutuhkeun lemak antara 0,5-1 gram lemak atawa per 1 kilogram per beurat awak.

Referensi
3. Info Manfaat sehat

Nutrisi
Lipid
Monosakarida nyaéta karbohidrat na wujud gula basajan.

Monosakarida, kawas disakarida, sipatna amis, leyur na cai sarta kristalin.

Monosakarida digolongkeun dumasar jumlah atom karbon nu dikandungna (triosa, tetrosa, pentosa, héxosa, jeung héptosa) sarta dumasar gugus aktifna, aldehid atawa keton. Kombinasina bisa jadi rupa-rupa, misalna aldohéxosa, ketotriosa.

Salajengna, unggal atom karbon nu boga gugus hidroksil (iwal nu tungtung) sipatna optik aktif, antukna bisa aya sababaraha karbohidrat nu struktur dasarna sarua. Misal, galaktosa kaasup aldohéxosa, tapi mibanda sipat béda ti glukosa sabab susunan atom-atomna béda.

Conto séjénna:
triosa: gliseraldehid jeung dihidroxiaséton
tétrosa: éritrosa
péntosa: lixosa, ribosa, jeung déoxiribosa
héxosa: idosa, glukosa, fruktosa, jeung galaktosa
héptosa:

Sipat fisik
Lolobana teu warnaan, padet kristalin (amis).

Struktur

Iwal ti sabagian leutik nu béda, (misalna déoxiribosa atawa gula amino), monosakarida mibanda rumus kimia umum:

(CH2O)n

Monosakarida ngandung boh gugus fungsi keton atawa aldehid.

Struktur siklik
Cara umum pikeun mintonkeun struktur siklik monosakarida nyaéta ku proyéksi Haworth.

Isomérisme
Sistim D,L biasana digunakeun.

Tata ngaran
Monosakarida nu ngandung hiji gugus aldehid digolongkeun kana aldosa, sedengkeun nu ngandung gugus keton digolongkeun kana ketosa.

Réaksi
Ngabentuk asétal.

Tempo ogé
Karbohidrat
Disakarida
Oligosakarida
Polisakarida

Tumbu kaluar
Nomenclature of Carbohydrates

Monosakarida
Hidrolisis nyaéta prosés kimia nalika hiji molekul dibeulah jadi dua bagian ku nambahkeun hiji molekul cai. 
Ieu béda jeung réaksi hidrasi, nalika molekul cai ditambahkeun kana hiji zat tanpa ayana prosés meulah.

Tipe

Hidrolisis tumbu éster

Dina hidrolisis nu megatkeun tumbu éster, hiji produk hidrolisis ngandung gugus fungsi hidroksil, sedengkeun nu hiji deui ngandung asam karboksilat.

Popotongan molekul indung nu asalna gugus karboksilat narima hiji ion hidrogén ti molekul cai nu ditambahkeun, sedengkeun popotongan nu asalna gugus alkil narima gugus hidroksil sésana.

Jadi éster sacara éféktif balik deui jadi komponén-komponénna, nyéta alkohol jeung asam karboksilat.

Hidrolisis tumbu péptida asam amino

Dina réaksi hidrolisis séjénna kayaning hidrolisis tumbu péptida asam amino, ukur salah sahiji produk, produk asam karboxilat, nu boga gugus hidroxida nu diturunkeun ti cai. Produk amin nampa ion hidrogén sésana.

Hidrolisis bisa dianggap salaku sabalikna ti kondensasi, nalika dua popotongan disambungkeun pikeun tiap molekul cai nu dihasilkeun. ku sabab hidrolisis réaksina bisa malik, kondensasi jeung hidrolisis bisa lumangsung sakaligus dina kaayaan kasatimbangan.

Teu bisa malikna hidrolisis dina kaayaan fisiologis
Dina kaayaan fisiologis (misalna dina leyuran éncér cai), réaksi meulah hidrolitik, nalika konsentrasi prékursor métabolikna rendah (ti 10−3 nepi ka 10−6 molar), sacara prinsip térmodinamika teu bisa malik. Pikeun conto,

A + H2O → X + Y

Anggap x salaku konséntrasi ahir hasilna, C konséntrasi awal A, jeung W = [H2O] = 55.5 molar, mangka x bisa diitung maké kasaruan:

mun Kd×W = k

mangka 

Pikeun C = 0.001 molar, k = 1 molar, x/C > 0.999. Kurang ti 0.1% réaktan aya kénéh nalika réaksi geus réngsé.

Teu bisa malikna prosés hidrolisis sacara fisiologis téh konsistén dina jalur métabolisme, sabab loba pisan prosés biologis disetir ku dipegatkeunana beungkeut pirofosfat anhidrat.

Rujukan
Hydrolysis ti Wikipédia basa Inggris, disalin ping 28 Oktober 2004

Tempo ogé
adénosin trifosfat
biopolimér
polimér kondensasi
oléokimia

Prosés kimia
Dina kimia, asam karboksilat (ogé disebut asam alkanoat) nyaéta asam organik nu dicirikeun ku ayana gugus karboksil. Strukturna

R mangrupa hidrogén atawa gugus organik. Dina rumus kimia, ieu ogé biasa ditulis RCOOH).

Kaasaman, sebaran éléktron, jeung résonans 

Asam karboksilat mangrupa asam lemah, sabab disosiasi molekul RCOOH ngan kira 1% nu jadi kation H+ jeung anion RCOO- na suhu rohangan dina leyuran cai.

Dua atom oxigén éléktronégatif cenderung metot éléktron ngajauhan hidrogén na gugus hidroxil, sedengkeun proton H+ sésana bisa leupas kalawan gampang. Muatan négatif sésana salajengna nyebar simétris di antara dua atom oxigén, sarta beungkeut karbon–oxigén mibanda ciri beungkeut ganda parsial (délokalisasi).

Ieu mangrupa hasil tina struktur résonans nu kaciptakeun ku ayana komponén karbonil na asam karboksilat, nu mun teu kitu gugus OH-na moal gampang kaleungitan H+-na (tempo alkohol).

Ayana gugus éléktronégatif (kayaning -OH atawa -Cl) nuturkeun gugus karboksilat bakal ngaronjatkeun kaasaman. antukna, pikeun conto, asam trikloroasétat (tilu gugus -Cl) mangrupa asam nu leuwih kuat batan asam laktat (hiji gugus -OH) nu leuwih kuat batan asam asetat (teu boga gugus séjén).

Réaksi 

Asam karboksilat bisa dijieun ku jalan oksidasi lengkep alkohol primér.

Asam karboksilat meta jeung basa piekun ngahasilkeun uyah karboksilat, nalika hidrogén gugus -OH diganti ku ion logam.
Asam étanoat (sarua jeung asam asetat) meta jeung natrium bikarbonat (baking soda) jadi natrium étanoat (natrium asetat), karbon dioxida, jeung cai:

CH3COOH + NaHCO3 → CH3COONa + CO2 + H2O

Gugus karboxil ogé meta jeung gugus amina jadi beungkeut péptida sarta jeung alkohol jadi éster.

Asam karboksilat bisa diréduksi ku LiAlH4 jadi alkohol primér:

Contoh 

Sababaraha asam karboksilat di antarana:

 HCOOH asam format (kapanggih dina panyeureud gegeremet, format nujul ka sireum)
 sadaya asam lemak, nu R-na mangrupa alkana dina asam jenuh atawa alkéna mun asamna teu jenuh
 CH3COOH asam asétat atawa asam étanoat (aya na cuka)
 CH3CH2COOH asam propanoat
 C6H5COOH asam bénzoat (natrium bénzoat, uyah natrium asam bénzoat dipaké salaku pangawét pangan)
 asam butirat
 CH2=CHCOOH asam akrilat
 asam laktat, aya na susu murni
 asam oksalat
 asam malonat
 asam suksinat
 asam glutarat
 asam adipat
 sadaya asam amino

Tempo ogé 
 anhidrida asam
 éster

Asam
Asam karboksilat
Naskahna
Naskah anu asalna ti Kabuyutan Ciburuy, Garut Kidul. Kiwari diteundeun di Perpustakaan Nasional RI kalawan nomor koleksi L 632 Peti 16 atawa koropak 632. Naskahna ditulis dina daun gebang atawa  nu ku para ahli sok disebut nipah ngagunakeun mangsi hideung. Aksara nu digunakeun pikeun nuliskeun ieu naskah nyaéta aksara Buda/Gunung, sedeng basana nyaéta basa Sunda kuna. Kandelna naskah aya 7 lambaran daun nipah atawa 13 kaca, unggal kaca ngandung 4 jajar tulisan. Ditulis dina wangun prosa.
.

Panalungtikan
Panalungtikan kana naskahna dimimitian ku Holle, Pleyte, jeung R.Ng. Poerbatjaraka, nyaéta ku cara ngalih-aksarakeun tur narjamahkeun dina basa Walanda. Naon nu dipilampah ku para sarjana éta téh teu ngawengku sakabéh naskah. Hasil panalungtikan C.M. Pleyte dijudulan “Een Pseudo Padjadjaransche Kroniek” (Kronik Palsu Pajajaran) 
.

Atja jeung Saléh Danasasmita nuluykeun hanca panalungtikan ku cara ngalih-aksarakeun tur narjamahkeun naskah sakabéhna kana basa Indonésia dina taun 1987. Nya Atja jeung Saléh Danasasmita anu ngajudulan ieu naskah Amanat Galunggung téh, sok sanajan éta kecap teu disebut dina naskahna mah.

Eusi Naskah
Eusi naskahna mangrupa papagon hirup pikeun para pamingpin dina wangun pépéling, nyaéta pépélingna Rakéan Darmasiksa, anu dianggap idéntik jeung raja Sunda nu nyekel kakawasaan taun 1175-1197, ka para putrana katut rundayanana.

Sababaraha piwuruk anu nyangkaruk dina ieu naskah téh, di antarana:
 Ulah pacogrégan, ulah paheuras-heuras, sakuduna rukun gawé sauyunan boh dina laku lampah boh dina udagan hirup;
 Ulah marebutkeun perkara jeung jelema anu geus bener, jujur, jeung hadé haté.
 Ulah maéhan nu teu boga dosa, ngarebut hak nu teu boga dosa, nganyenyeri nu teu tuah teu dosa, ulah silih curiga.
 Ulah marebutkeun kalungguhan atawa kakawasaan, jsté.

Rujukan

Daftar Pustaka
Ajip Rosidi, dkk., 2000, Ensiklopedi Sunda: Alam, Manusia, Budaya (termasuk Budaya Cirebon dan Betawi). Jakarta: Pustaka Jaya.

Naskah Sunda
Polimérisasi nyaéta prosés ngawujudna ranté polimér organik ulangan nu panjang. Aya sababaraha rupa polimérisasi, sarta sistimna gé béda-béda. Kategorisasina ngawengku sistim adisi-kondensasi jeung chain growth-step growth system. Rupa polimérisasi nu séjénna nyaéta polimérisasi muka cingcin (Ing. ring-opening polymerization), nu sarupa jeung polimérisasi ranté.

Ringkesan
Polimérisasi adisi ngawengku numbukeun molekul-molekul nu mibanda beungkeut kimia rangkep dua atawa tilu. Monomér (molekul idéntik nu nyusun polimér) nu teu jenuh ieu mibanda kaleuwihan beungkeut internal nu bisa dipegatkeun sarta ditumbukeun jeung monomér séjén pikeun ngawangun ranté ulangan. Polimérisasi adisi dilarapkeun kana produksi polimér kayaning poliéténa, polipropilén, jeung polivinilklorida (PVC).

Polimérisasi kondensasi lumangsung nalika monomér kabungkeut ngaliwatan réaksi kondensasi. Réaksi ieu bisa dihasilkeun ku jalan metakeun molekul-molekul nu ngandung gugus fungsi alkohol, amina, atawa asam karboksilat (atawa turunan karboxil séjénna). Nalika amina meta jeung asam karboxilat, bakal kawangun amida atawa beungkeut péptida, kalawan ngaleupaskeun cai (jadina polimérisasi kondensasi). Nya ku prosés ieu asam-asam amino numbu sarta ngagabung jadi protéin, sakumaha dijieunna kevlar.

Polimérisasi adisi 

Polimérisasi adisi majeujeutkeun pegatna beungkeut ganda atawa rangkep tilu, nu dipaké pikeun nyambungkeun monomér-monomér kana ranté. Dina polimérisasi éténa (gbr. 1), beungkeut pi-na pegat  nu salajengna dua éléktronna disusun ulang pikeun nyiptakeun a new propagating center like the one that attacked it. The form this propagating center takes depends on the specific type of addition mechanism. Aya sababaraha mékanisme cara naratasna (inisiasi). Mékanisme radikal bébas mangrupa métode nu pangmunggaranna dipaké. Radikal bébas mangrupa atom/molekul nu réaktif pisan nu mibanda éléktron nyorangan (teu boga pasangan). Misalna dina polimérisasi éténa, mékanisme radikal bébas bisa dibagi kana tilu hambalan: inisiasi, propagasi, jeung terminasi.

Polimérisasi kondensasi 

Polimérisasi nu lumangsungna ku prosés réaksi kondensasi.

Sajarah
Polimérisasi bisa dilacak nepi ka munggaran kahirupan nu dumasar DNA, sabab boh DNA atawa protéin bisa dianggap salaku polimér. Polimér 'sintétik' munggaran na abad ka-19 sabenerna dijieun ku jalan ngarombak polimér alam. Pikeun conto, nitroselulosa dijieun ku jalan ngaréaksikeun selulosa jeung asam nitrat. Polimér munggaran nu asli jieunan manusa, bakelit, disintésis taun 1872, ngan laju panalungtikan ngeunaan polimér jeung polimérisasi ngaronjatna mah taun 1930-an, waktu papanggihan poliéténa ku pausahaan kimia ICI.

Tempo ogé 
Polimérisasi plasma
Polimér
Katalis Zieglar-Natta
Métallosin

Sumber rujukan
Polymerisation, ti Wikipédia basa Inggris per 29 Oktober 2004

Prosés kimia
Katalis nyaéta hiji zat nu ngaronjatkeun laju hiji réaksi kimia, dina suhu nu tangtu, tanpa teu kabawa robah atawa kahakan ku réaksina (tempo ogé katalisis). Katalis aub na réaksi, tapi lain mangrupa réaktan atawa produk kimia.

Katalis ngajadikeun réaksi bisa lumangsung leuwih gancang atawa bisa lumangsung dina suhu nu leuwih handap alatan parobahan nu dipicuna dina réaktan. Katalis nyadiakeun jalur séjén nu énergi aktivasina leuwih handap pikeun lumangsungna réaksi. Molekul nu teu mibanda énergi pikeun meta atawa énergina handap teuing antukna réaksina bakal lila pisan jadi bisa meta ku ayana katalis. Katalis ngurangan énergi nu dipikabutuh pikeun lumangsungna réaksi.

Dua kategori utama katalis nyaéta katalis homogén jeung hétérogén. Katalis hétérogén aya dina fase nu béda ti réaktan dina réaksi nu dikatalisanana, sedengkeun katalis homogén aya dina fase nu sarua. Conto pikeun katalis hétérogén nyaéta katalis nu nyadiakeun beungeut sangkan réaktan (atawa substrat) samentara bisa kajerap. Beungkeut na substrat jadi lemah antukna produk anyar bisa dihasilkeun. Beungkeut antara produk jeung katalis leuwih lemah, antukna salajengna produkna lésot.

Katalis homogén umumna meta jeung hiji atawa leuwih réaktan pikeun ngabentuk sarupaning panengah kimiawi (chemical intermediate) nu salajengna meta pikeun ngabentuk produk réaksi ahir, dina prosés nu ngalahirkeun deui katalisna. Di handap ieu hiji skéma réaksi katalitik, C nunjukkeun katalisna:

A + C → AC (1)

B + AC → AB + C (2)

Najan katalisna (C) kahakan ku réaksi 1, salajengna kaluar deui dina réaksi 2, antukna réaksi gemblengna jadi:

A + B + C → AB + C

katalis teu kahakan atawa dihasilkeun. Énzim mangrupa biokatalis. Mangpaat "katalis" dina jihat budaya nu leuwih lega sacara kasarna mah analog sarupa/analog jeung nu dipedar di dieu.

Sababaraha katalis nu kawentar nu kungsi dikembangkeun nyaéta katalis Ziegler-Natta nu dipaké ngahasilkeun sacara massal poliétilén jeung polipropilén. Réaksi katalitik nu pangdipikawanohna di antarana prosés Haber pikeun sintésis amonia, nu maké beusi salaku katalis.
Konvérter katalitik ngancurkeun sababaraha produk gigir pembakaran dina mobil, dijieunna tina platinum jeung rhodium.

Tempo ogé 
 Énzim
 Katalis koordinasi

Rujukan 
 Katalis, ti Wikipédia basa Inggris, disalin ping 1 Novémber 2004.

Kimia
Adénosin trifosfat (ATP) nyaéta nukléotida nu dipiwanoh na biokimia salaku "alat tukeur molekular" alih énergi intrasélular; maksudna, ATP mampuh piekun nyimpen sarta ngangkut énergi kimiawi jeroeun sél. ATP ogé nyepeng peran nu penting dina sintésis asam nukléat.

Sifat kimia 
Sacara kimiawi, ATP diwangun ku adénosin jeung tilu gugus fosfat. Rumus émpirisna C10H16N5O13P3, sedengkeun rumus kimiana C10H8N4O2NH2(OH)2(PO3H)3H, nu mibanda massa molekul 507.184 u.

Fungsi 
Molekul ATP dipaké pikeun nyimpen énergi nu dihasilkeun tina réspirasi sélular.

Posisi fosforil 
Gugus fosforil mun dimimitian ti AMP kaasup fosfat alfa, béta, jeung gamma.

Sintésis 

ATP bisa dihasilkeun tina rupa-rupa prosés sélular, hususna mitokondria dina prosés fosforilasi oxidatif dina pangaruh katalitik ATP sintase atawa mun dina tutuwuhan dina kloroplas dina prosés fotosintésis.

"Béngsin" utama pikeun sintésis ATP nyaéta glukosa jeung asam lemak. Mimitina glukosa direcah jadi piruvat na sitosol. Dua molekul ATP dihasilkeun tina unggal hiji molekul glukosa. Hambalan ahir sintésis ATP lumangsung dimna mitokondria nu bisa ngahasilkeun nepi ka 34 molekul ATP.

ATP na awak manusa 
ATP na awak manusa jumlah-jamléh kira 0.1 mol. Énergi nu dipikabutuh ku sél manusa pikeun hidrolisis nyaéta 200 nepi ka 300 mol ATP unggal poé. Ieu ngandung harti yén unggal molekul ATP didaur ulang 2000 nepi ka 3000 kali dina sapoéna. ATP teu bisa disimpen, antukna sintésisna kudu reureujeungan jeung pamakéanana.

Trifosfat séjén 
Sél hirup ogé boga nukléosida trifosfat "énergi luhung" séjén, kayaning guanin trifosfat. Antara molekul-molekul éta, énergi kalawan gampang bisa dialihkeun dina réaksi sarupa nu dikatalisan ku nukléosida difosfokinase: énergi dileupaskeun nalika hidrolisis beungkeut fosfat-fosfat lumangsung. Énergi ieu bisa dipaké ku rupa-rupa énzim, protéin motor, jeung protéin angkutan pikeun ngalaksanakeun gawé sél. Ogé, hidrolisis tadi ngahasilkeun fosfat anorganik bébas jeung adénin difosfat, nu salajengna bisa direcah deui jadi ion fosfat jeung adénosin monofosfat. ATP ogé bisa langsung direcah jadi adénosin monofosfat, ngahasilkeun pirofosfat. Réaksi nu ieu nguntungkeun sabab sacara éféktif prosésna teu bisa malik na leyuran cai.

Réaksi ADP jeung GTP 
ADP + GTP  ATP + GDP

Kiwari aya padungdengan pikeun ngamangpaatkeun ATP pikeun sumber tanaga pikeun nanotéhnologi jeung cangkok. Artificial pacemaker bisa jadi teu kudu maké batré.

Tempo ogé 
 daur asam sitrat (ogé katelah daur Krebs)
 adénosin difosfat (ADP)
 adénosin monofosfat siklik (cAMP)
 fosfagén
 Tioéster nu patali jeung ATP

Rujukan 
 Wikipédia basa Inggris, disalin ping 2 Novémber 2004.

Tumbu kaluar 
 ATP and biological energy

Nukléotida
Agama atawa Ageman nyaéta sistem anu ngatur kapercayaan tur paibadahan ka Gusti Nu Mahakawasa sarta kaédah anu patali jeung budaya, tur sawangan dunya anu ngahubungkeun manusa jeung tata kahirupan. Réa agama anu mibanda mitologi, simbol, jeung sajarah suci anu dimaksudkeun pikeun ngajelaskeun ma'na hirup jeung asal-usul kahirupan atawa jagad raya. Tina kayakinan maranéhna ngeunaan kosmos jeung pasipatan manusa, loba jelema meunangkeun moralitas, étika, hukum agama, atawa kalangenan séwang-séwangan. Miturut sababaraha pakiraan, aya kira-kira 4.200 agama di dunya.

Rujukan

Ageman
Glikolisis mangrupa awal alur métabolik katabolisme karbohidrat. Bentuk glikolisis nu pangilaharna dipikawanoh nyaéta alur Embden-Meyerhof. Istilah glikolisis bisa ogé ngawengku alur pilihan séjén kayaning alur Entner-Doudoroff. Ngan, glikolisis nu dipedar di dieu salaku sinonim pikeun alur Embden-Meyerhof.

Glikolisis mangrupa prosés universal nalika sagala rupa sél nurunkeun énergi ti gula. Najan lain nu pang éfisiénna, glikolisis perlu sabab anaérob; nyéta, teu merlukeun oxigén.

Kaluaran 
Glikolisis ngarobah hiji molekul glukosa jadi dua molekul piruvat sarta "ékivalén pangréduksi" (reducing equivalents) dina ujud koénzim NADH.

Réaksi umum glikolisis:

Glukosa + 2 NAD+ + 2 ADP + 2 Pi → 2 NADH + 2 piruvat + 2 ATP + 2 H2O + 4 H+

Jadi, pikeun fermentasi basajan, métabolisme hiji molekul glukosa ngahasilkeun dua molekul ATP. Sél-sél nu ngajalankeun réspirasi sélulér nyintésis ATP leuwih loba, tapi teu diangap kaasup glikolisis. Réspirasi aérobik eukariot ngahasilkeun tambahan kira 34 molekul ATP nalika ngoksidasi hiji molekul glukosa.

Lokasi 
Dina eukariota, glikolisis téh lumangsung dina sitosol sél (lain dina mitokondria, tempat lolobana métabolisme aérobik). Glukosa asup ka sél ngaliwatan difusi. Dina sababaraha jaringan, misalna otot rangka, prosés ieu téh dirangsang ku insulin.

Lajuning laku 
Dikumahakeun panungtungna piruvat jeung NADH nu dihasilkeun tina glikolisis gumantung ka organisme jeung kaayaanana, utamana aya/henteuna oksigén atawa panampa éléktron lian.

Dina fermentasi, métabolisme piruvat jeung NADH lumangsung anaérob antukna ngahasilkeun rupa-rupa sanyawa. Misalna baktéri nu dipaké dina ngolah yogurt ukur ngaréduksi piruvat jadi asam laktat, sedengkeun ragi ngahasilkeun étanol jeung karbon dioksida.

Dina organisme aérobik, piruvat asup kana daur asam sitrat, sedengkeun NADH dioksidasi ku oksigén dina prosés awal fosforilasi oksidatif. Najan métabolisme manusa utamana aérobik, tapi dina kaayaan anaérob, misalna dina otot nu loba teuing gawé antukna kakurangan oksigén, piruvat dirobah jadi laktat, sarua jeung dina loba mikroorganisme.

Évolusi 
Glikolisis mangrupa hiji-hijina jalur métabolik nu aya di ampir sakabéh organisme, hal ieu nunjukkeun kabuhunanana dina posisi évolusi; diduga aya ti jaman prokariota munggaran, paling henteu 3,5 juta taun ka tukang.

Runtuyan

Étimologi 
Tina basa Yunani glyk nu hartina amis jeung lysis nu hartina ngaleyurkeun.

tempo ogé 
Glukonéogenesis
Daur asam sitrat

Tumbu kaluar 
The Glycolytic enzymes in Glycolysis: Protein Data Bank 
Glycolytic cycle with animations

Cellular respiration
Tilu Karajaan Koréa mangrupa karajaan Goguryeo, Baekje, jeung Silla, nu ngawasa Bojong Koréa jeung Manchuria salila dalapan abad nepi ka abad ka-7 M. Karajaan-karajaan séjén nu leuwih leutik aya saméméh nepi ka mangsana Tilu Karajaan, kayaning Gaya, Dongye, Okjeo, Buyeo, Usan, Tamna, jsb.

Mangsa tradisional geus aya ti 57 SM, nalika karajaan Saro (salajengna Silla) di béh kidul-wétaneun bojong meunangkeun otonomi ti kakawasaan dinasti Han Cina. Goguryéo di béh kalér jeung kidul walungan Yalu (na basa Koréa walungan Amnok) merdika ti Cina dina 37 SM. Dina 18 SM, dua pangéran Goguryéo nu kawarisan kakawasaan, ngadegkeun Béaekje di kidul-kuloneun bojong (ayeuna Séoul), nu dayeuhna Ungjin (ayeuna Gongju atawa Chongju) salajengna Sabi (ayeuna Puyo) di kidul-kuloneun Séoul. Karajaan Gaya misah ti Béakje dina abad ka-1 M.

Pamungkasan dinasti Han, awal abad ka-3, ngantepkeun tilu Karajaan éta terus tumuwuh. Tiluanana mibanda budaya nu sarua. Confucianisme sumebar di masarakat kelas luhur Koréa ti abad ka-1, ngan ka dieunakeun mah kalindih ku Buddhisme sagemblengna.

Goguryéo, nu pangbadagna ti nu tilu, boga dua ibukota piligenti. Nangnang (ayeuna Pyongyang) jeung Kungae peuntaseun walungan Yalu. Mimitina mah karajaan ieu téh ayana di wewengkon wates Cina, lajeng saeutik-saeutik nalukkeun wilayah Manchuria, nepi ka tungtungna ngusir bangsa Cina ti Nangnang taun 313. Pangaruh kabudayaan Cina tetep aya nepi ka Budana ogé diagem salaku agama resmi taun 372.

Dina abad ka-4 Baekje jaya kumawasa sarta ngungkulan ampir satengah ti tanjungna, nyéta tanjung beulah kidul.

Renaming Silla in 503, it is known the kingdom of Silla absorbed the whole kingdom of Kaya or Gaya on their border in the first half of the 4th Century. Puseur dayeuh Silla, nyaéta Gumsong (ayeuna Gyéongju atawa Kyongju). Buda dijadikeun ageman resmi taun 528.

Ku ayana kongsi jeung dinasti Tang Cina, Silla meruhkeun Goguryéo taun 668, satutasna ngawasa Baekje taun 660, lajeng ngawal periode Uni Silla nepi ka panungtungan "Tilu Karajaan".

Ngaran "Samguk", atawa "Tilu Karajaan" dipaké dina naskah kuna Koréa Samguk Sagi jeung Samguk Yusa.

Tempo ogé 
 Pangawasa Koréa
 Daptar jejer nu patali jeung Koréa

Sajarah Koréa