AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Sangrayan nyaéta pakakas pikeun nyangray: ngagoréng atawa ngasakan olahan dina tempatna bari henteu maké minyak sangrayan kudu dijieun tina bahan anu kuat jeung kandel bisa waé maké bahan tina beusi, almaniem atawa taneuh tela  sababaraha rupa kadaharan anu ilahar disangray saperti; siki muncang, kopi, suuk, siki wijén,kacang, parudan kalapa, sakapeung ogé nyangray sangu, jeung sajabana.

Pedaran
Manaskeun bahan olahan atawa kadaharan atah hususna disangray mibanda sababaraha tujuan di antarana: ngaaronjatkeun rasa, leuwih gampang didahar, henteu gancang buruk, aya patalina jeung urusan kaséhatan, jeung leuwih steril atawa maéhan kuman jeung bakteri.  Nyangray bisa langsung ngagunakeun sangrayan bisa ogé maké cukang lantaran keusik beunang meresihan anu milu disangray dina sangrayan cara saperti kieu utamana dipaké dina nyangray kurupuk, kauntungan maké keusik nyaéta panas leuwih rata jeung manteng.

Tutumbu kaluar
 Sangray kacang pikeun gayemeun mangsa nyalse
 Komposisi kandungan nutrisi dina suuk beunang nyangray</ref>
 Hasiat bawang sangray
 Sangrayan tina taneuh
 Parabot dapur

Dicutat tina

Pakakas
Parabot
Kebon; talun nyaéta sawidang lahan, biasana mah di tempat nembrak, nu diperlakukeun husus ku manusa, hususna keur tempat tuwuhna pepelakan.											

Harti kebon sipatna umum ku sabab lahan nu dipelakan tutuwuhan sacara liar ogé bisa disebut kebon, asal aya di wewengkon sabudeureun padumukan. Dina kaayaan nu kawas kieu, kebon bisa dibédakeun jeung leuweung ditempo tina jinis katut kapadetan tutuwuhananan. Dina istilah sapopoé mah, kebon téh mindeng dipaké keur nyebutkeun pakebonan (kayaning "kebon kareé" atawa "kebon kalapa") utamana lamun ukuranana teu pati lega tur henteu diusahakeun sacara inténsif keur kapentingan komérsil. Kecap kebon bisa ogé dipeké keur pakarangan katut taman. Sakabéh atawa sabagéan kebon bisa dikokolakeun jadi taman.

Kebon bisa disaruakeun jeung orchard dina basa Inggris. Kebon nu kieu mah mangrupa hiji usaha melak tangkal atawa rungkun sacara monokultur, tapi lain terna, keur ngahasilkeun bahan pangan. Lahan keur kebon nu kawas kieu téh geus dipikawanoh ti baheula kénéh, saperti kebon pala di Maluku jeung rupa-rupa kebon bungbuahan di sababaraha tempat di Nusantara (saperti kebon kadu, dukuh, rambutan, katut salak). Kebon di Indonésia mah biasana henteu boga sistim budidaya nu inténsif tur saukur jadi tempat keur nuwuhkeun pepelakan sarta ngumpulkeun hasil panén. Euweuh fasilitas panyortiran atawa pengemasan nu disadiakeun dina lahan kasebut. Di luar nagri mah, kebon apel, jeruk, cau, katut zaitun diusahakeun sacara inténsif tur bisa disebut pakebonan..

Dumasar kana fungsi kebon minangka sarana katut obyék panalungtikan, sawatara kebon atawa pakebonan bisa difungsikeun keur lahan atawa lokasi sakola alam, nyaéta sakola nu teu maké gedong.

Dicutat tina

Pertanian
Tatanén
Cukahkéh basa Latinna Todirhamphus chloris nyaéta spesies manuk tina kulawarga Alcedinidae, genus Todirhamphus. Cukahkéh hirup di daérah anu deukeut ka cai saperti : susukan, situ, balong, kebon, sisi leuweung, dina tempat anu pernahna 1.200 m dpl. Kahakananna kayaning : Hileud, simeut, cacing, kadal, lauk, keuyeup, jeung sajabana, saméméh dihakan mangsana/buruan sok dibanting-banting heula sangkan paéh. Henteu kaasupkeun kana manuk langka malahan loba kapanggih jeung mibanda  ambahan aréa anu kawilang lega .

Ciri mandiri
Pangawakan cukahkéh kawilang sedeng ukurana kurang leuwih  (24 cm). Kelir buluna bulao jeung bodas. Jangjang, hulu, tonggong, jeung buntut kelirna bulao hinyay/berkilau semu héjo. Polét hideung meuntasan tina pamatuk kana kongkolak panon. Palebah beuheung jeung pundukna bodas. Palebah dada nepika handap kelirna bodas nyacas. Gado pamatuk coklat, pamatuk luhur abu-abu kolot, pamatuk handap abu-abu ngora, cékérna hawuk. Eunteup atawa nyéngclé  dina batu jeung dahan tatangkalan anu bulistir. Mangsa bacéo ampir sapopoé disada gandéng jeung tarik sorana.

Mangsa keur ngincer/nungguan hakananeun cukahkeh bisa euntep ngajentul salila-lila henteu usik malik, tempona mangsa/buruan geus méré nah cukahkéh gentak nyirorot ka handap macok mangsana, beunang jeung henteu, cukahkéh geuwat hiber deui kaluhur, eunteup dina dahan atawa batu di mana mangsana meunang bari ngabuntang banting mangsana maké pamatuk kana batu atawa dahan anu dipaké pangeunteupan sangkan téréh paéh atawa henteu kabur deui.

cukahkéh nyieun sayang ku jalan ngaliang, biasana dina taneuh gawir sisi susukan jeung handapeu tangkal anu hésé kahontal atawa hara haraeun, endogna bodas jumlahna dua nepi ka tujuh  siki digolerkeun kitu waé dina taneuh henteu maké amparan, disileungleuman pilih ganti ku bikang jeung jaluna, unggal poé nepika endogna megar, anakna diparaban piliganti ku indung jeung bapana nepika umur 44 poé  ilaharna anak cukahkéh geus bisa hiber sorangan, usum baranahan bulan Maret-Juni, September-Desember.

Tempat hirup 
Cukahkéh loba kapanggih di sisi basisir, utamana dirawa-rawa babakoan, teu saeutik kapanggih di kebon jeung sisi leuweung, ogé di tegalan. Mindeng kapanggih eunteup dina kabel, batu, jeung dahan anu ngarangrangan.

Di kulon daérah Eurasia / daratan Afrika tayalian tina spesies T. c. abyssinica, Afrika wétanna daérah Eritrea kapanggih di rawa-rawa babakoan direkam ogé di Sudan jeung Somalia, sanajan saeutik jumlahna aya ogé kapanggih di Saudi, di Khor Shinass nagara Oman cukahkéh malahan geus dicobaan diingu tur dipegarkeun sangkan baranahan. Di sabudeureun basisir laut India, Bangladesh jeung Andaman katut Nikobar.

Di Indonesia mah cukahkéh ampir kapanggih di unggal pulo saperti :  Sumatera, Kalimantan, Jawa, Bali, Sulawesi, Maluku, nepika Papua.

Dicutat tina
 bio.undip.ac.id

Tutumbu kaluar
 Ngeunaan Cukahkéh 
 Spesies Cukahkéh 

Sato Asia
Sato Indonésia‏
Sasatoan Sunda
Manuk Indonésia‏‎
Jelér basa latin  (Lepidocephalichthys hasselti) atawa serowot nyaéta lauk kawilang leutik tur mibanda kumis anu kagolongkeun kana kulawarga Cobitidae.  Ieu lauk hirup jeung baranahan di sakuliah  Asia Tenggara utamana di Indonesia beulah kulon.  Di Jawa kulon jelér loba kapanggih hirup disusukan leutik jeung kamalir sawah .

Pedaran

Jelér pangawakana kawas belut ngan leuwih buntet huluna monyong jeung rada bentelu, panonna laleutik, cécépét buntutna kawas garpuh. Cécépét palebah dada (dorsal) ; beuteung (anal);  jeung buntut (caudal) kurang leuwih aya 7 ramo-ramo kawas garpuh.
Kelir tonggongna semu héjo  zaitun, awakna belang-belang kelir coklat, ti mimiti palebah panon nepi ka buntutna aya polét hideung ngaurat kalawan écés, cécépét buntutna ramo-ramona ngagurat kaluhur, cécépét-cécépét ditempat anu séjénna  méh teu katempo. Palebah beuteungna aya kelir semu konéng.

Pangawakan Lauk jelér kawas belut ngan leuwih buntet jeung mibanda kumis ogé cécépét anu   jangkungna, 6-7 kali panjang awakna.  Huluna rada bentelu, gedéna kurang leuwih  5 - 6 kali panjang awakna.  Pipi, satukangeun panona, asangna/insang ditutupan ku sisik-sisik anu kacida leutikna, bisa katempo soteh upama maké kaca atawa alat panempo barang leutik.  liang irungna (Nostril) leuwih deukeut kana panon ti batan kana momonyong huluna.

Panonna, laleutik pisan.  Kumisna aya 8 lambar;  kumis anu aya dina biwir handapna leuwih pondok ngan rada kandel, sakapeungmah malahan henteu katempo. Susuri/cécépét tonggongna (dorsal) satengahna tina cécépét beuteungna.  cécépét dina dadana (pektoral) tungtungna rada bentelu semu buleud.  cécépét dorsal mibanda 7- 8 ramo-ramo leuleus wanguna kawas garpuh;  cécépét bujurna 7;   cécépét pektoral 7-8;  jeung cécépét ventral 7.  tungtung cécépétsemu buleud kawas beunang neukteuk.

Kabiasaan hirup
Mimiti kapanggih di susukan  "Tjelankahan" (Cilangkahan?) di Jawa, ti saprak harita jelér kapanggih ogé di sababaraha daérah di pulo Jawa:   mimitina di Bandung, Garut, Jakarta, Bogor, Purworejo.  Kapanggih ogé di Deli (Sumatera) jeung Situ Bagendit.  Di Bogor, lauk ieu mimiti kapanggih di susukan Ci Liwung deukeut Kebun Raya Bogor

Jelér ogé kapanggih di Kalimantan, Semenanjung Malaya, Thailand (Sungai Chao Phraya, S. Mekong, dan pulo Koh Mahk), Laos, Kamboja, Vietnam, dan Birma (S. Salween).

Jelér sakapeung hirup ogé di susukan leutik/solokan sungai-sungai, anu caina henteu tarik tur déét, aya ogé di rawa, situ, jeung sawah. Mindeng ogé kapanggih di susukan anu remet ku akar vegetasi, tur taneuhna tina lempung atawa leutak.

IUCN ngalaporkeun yén jelér masih loba kapanggih hartina masih jauh tina konservasi/kudu di jaga kalumangsungan hirupna, taya lian kaayaana "LC" (Least Concern).

Dicutat tina

Tutumbu kaluar

 ADW:  Lepidocephalichthys hasselti
 FishBase:  Lepidocephalichthys hasselti (Valenciennes, 1846)
 FIMSéa (Fish of Mainland Southéast Asia):  Lepidocephalichthys hasselti (CYPRINIFORMES: Cobitidae).  Foto-foto spesimen:  IFREDI-P00855, IFREDI-P02600, IFREDI-P03039, IFREDI-P03191. 
 ITIS:  Lepidocephalichthys hasselti (Valenciennes, 1846)
 Loaches OL:  Lepidocephalichthys hasselti

Cobitidae
Sasatoan Sunda
Sasatoan Indonésia
Lauk
Lauk darat
Linguistik mangrupa elmu pangaweruh nu ngulik jeung medar basa, selang surupna, asal-muasalna, parobaham, katut kamekaranana.
Masjidil Haram (basa Arab: المسجد الحرام) nyaéta salah sahiji masigit di kota Mekkah nu disucikeun jeung pangsucina dina tradisi umat Islam.Masjid ieu ogé jadi tujuan utama para jamaah dina ngajalankeun ibadah haji. Masjid ieu diwangun ngurilingan  Ka'bah nu jadi arah pikeun kiblat salat.
Masjid ieu mangrupa Masjid panggedéna di dunya.

Imam Besar masjid ieu nyaéta Syaikh Abdurrahman As-Sudais, imam nu katelah dina maca Al Qur'an ku sorana anu merdu jeing Syaikh Shuraim.

Muadzin besar jeung pangséniorna di Masjid Al-Haram nyaéta Ali Mulla nu sorana geus katelah di dunya Islam.

Référénsi 

Masigit
Islam
Dadah Cholidah Hanum () nyaéta aktivis organisasi Islam, Présidium BMOIWI (Badan Musyawarah Organisasi Islam Wanita Indonésia) période (2015-2016). Ogé anggota Dewan Pertimbangan Wanita PUI (Persatuan Ummat Islam) période 2015-2020., pernah jadi Kasubdit Penyuluhan Wakaf Direktorat Pemberdayaan Wakaf Kamenterian Agama Républik Indonésia jeung di BP4 (Badan Penasihatan Pembinaan dan Pelestarian Perkawinan) Pusat minangka Bendahara Umum période 2014 - 2019  dugi ka kiwari jadi konsultan perkawinan, médiator di Pangadilan Agama jeung trainer médiator.

Turunan 
Hj. Dadah Cholidah Hanum turunan, incu ti garis indung, Halimah Halim, inohong Sunda K.H. Abdul Halim Syatari atanapi Abdul Halim Majaléngka, salah sawios saeutik inohong bangsa Indonésia nu ngagem gelar Pahlawan Nasional Indonésia.

Pendidikan 

 S1 IAIN Yogyakarta, kiwari jadi UIN Yogyakarta.
 S2 Universitas Islam Jakarta.

Pengalaman Organisasi 

 Présidium BMOIWI (2015 - 2016)
 BP4 Badan Penasihatan Pembinaan dan Pelestarian Perkawinan Pusat
 Sekretaris Jenderal Wanita GUPPI

Referensi

Pranala luar 
 Wanita PUI Pusat http://puipusat.org/halaman/wanita-pui 

Inohong Sunda
Inohong Majaléngka
Inohong Muslimah
Inohong BMOIWI
Inohong BP4
Regis/génggéhék (Mystacoleucus marginatus) nyaéta lauk darat/(lain lauk laut) tina kulawarga Cyprinidae.  Lauk génggéhék loba kampanggih hirup liar di susukan, walungan, situ jeung  rawa. Ieu lauk ku urang  Lampung mah disebutna téh kapyah;  lawak, lalawak ceuk urang betawi;  wader, wader eco  ceuk urang Jawa ;  keprek di (Jatim).

Pedaran 

Pangawakan lauk génggéhek kawilang leutik, panjang awakna anu geus déwasa ngan 200 mm, sisitna bodas tur hérang. Kénca jeung katuhu mibanda gurat sisi lobana kurang leuwih  26-29 sisit;  Dina biwirna aya kumisan laleutik 4 siki. Jangkung awakna dimimitian tina tungtung cécépét tonggongna kurang leuwih 2,7-3 kali tina ukuran panjang awakna (henteu kaasup buntut).  Panjang huluna 4,1-4,2 kali tina ukuran panjang awakna (henteu kaasup buntut). Cécépét dina tonggongna bijil dimimitian sisit ka-9 atawa ka-10 tina  jajaran guratan .

Cécépét-cécépét anu séjéna diwangun ku sababaraha ramo-ramo : cécépét dina tonggongna aya IV (ramo-ramo heuras tur cucukan).8 (ramo-ramo séjéna leuleus, tur semu nyagak; cécépét palebah bujurna III ramo-ramo heuras jeung 8-9 (ramo-ramo leuleusna);  cécépét palebah dadana I jeung 14-15; dina palebah beuteungna I.8. Ramo-ramo cécépét anu panggedéna, heuras tur rérégéan aya dina lebah tonggongna, sakapeung sok katémbong tungtungna aya seuseukeutna nolol kaluar (procumbent dorsal spine).  palebah puhu buntutna dikurilingan ku 14 sisit.

Buntutna kawas gunting keur calawak tur sisina ngagarpuh (diwangun ku sababaraha ramo-ramo). Sisitna bodas ngagurilap kawas perak, cécépét tonggong jeung buntut palebah tutungna semu hideung.

Tempat hirup 

Génggéhék loba kapanggih hirup di susukan, utamana dina leuwi atawa dina susukan anu jero, dina bendungan,situ, jeung rawa. Ieu  lauk kagolongkeun herbivora  kahakananna lukut jeung dangdaunnan ogé tangkal anu hirup di cai detritus, gumantung kana kaayaan tempat ieu lauk hirup.  Tapi sakapeung ogé ieu lauk ngahakan rupa-rupa serangga, krustasea, fitoplankton, zooplankton jeung anu séjéna.

Génggéhék loba kapanggih hirup di  pulo-pulo Sunda.

Lauk barayana
Lauk bilis (Mystacoleucus padangensis) baraya deukeutna anu hirup  endemik di Sumatra (di ''Danau Singkarak, Danau Maninjau, Sungai Kuantan''). Pangawakana leuwih leutik  116 mm TL, tur gurat sisitna kurang leuwih  37-39 siki ogé kumisna ngan sapasang.

Dicutat tina

Tutumbu kaluar 
  iucnredlist
  seriously fish
 Mengenal & Mengendalikan Predator Ikan

Cobitidae
Sasatoan Sunda
Sasatoan Indonésia
Lauk
Lauk darat
Kolotok nyaéta hiji barang anu digantungkeun dina beuheung munding atawa sapi wanguna kawas kohkol leutik dijieun tina kai atawa awi, kolotok utamana dipaké mangsa keur ngangon maksudna sangkan munding anu ngencar katohya ka mana léosna, ku lantaran  sorana kokolotokan kadéngé tikajauhan. anu ilahar dipaké kolotok dijieun tina bahan kai tangkal nangka, ku lantaran sona leuwih harus ngelentrung, mangsa kabadung-badung tempona munding keur ngakan jukut.

Dicutat tina

Tutumbu kaluar
 Kamus jeung paribasa Sunda

Pakakas
Parabot
Iteuk nyaéta hiji pakakas paranti panyepengan pikeun ngajaga kasaimbangan mangsa keur ngaléngkah/lumampah, ilaharna dipaké ku kolot anu geus rémpo, atawa anu bongkok sangkan aya dina 
kasaimbangan témpona ngaléngkah. Iteuk bisa ogé dipaké ku jalma anu teu nempo (lolong) pikeun ngabantu nunjukkeun lebah-lebahna jalan anu baris ditincak. Iteuk biasana dijieun tina awi, hoé, kai, kiwari loba iteuk anu dijieun ogé tina bahan logam atawa campuran kaduana.

Tutumbu kaluar
 Carita sunda aya bagian anu nyebutkeun iteuk
 Iteuk dipaké paneunggeul
 Ngamang-ngamang iteuk hoé

Dicutat tina

Parabot
Pakakas
Komunis (Basa Inggris:Communism) nyaéta Ideologi anu ngajantenkeun susunan masarakat tanpa kelas hiérarki sosial, nu matak ngawujudkeun masarakat nu sama rata sama rasa. Kiwari, nagara anu nerapkeun idéologi Komunisme jeung séjénna nyaéta Républik Rahayat Tiongkok, Viétnam, Koréa Kalér (juché), sareng Kuba.
Kutu cai atawa tungau air/Hydracarina/Hydrachnellae ; basa latin Hydrachnidiae nyaéta sato/kutu anu hirupna di cai, kutu cai bisa hirup dina  sagala rupa cai : cai sumur, cai nyusu, cai balong, cai susukan, cai nyurug jeung sajabana. Malahan sababaraha spesies kutu cai geus bisa nyaluyukeun hirupna/beradaptasi dina kaayaan anu henteu ilahar saperti cai panas anu ngaburial tijero taneuh jeung cai laut anu pangset.

Pedaran
Kutu cai hirupna di jero cai, bisa hirup dina rupa-rupa cai utamana mikaresep cai anu naneum : balong, situ, kokobakan rawa, jeung sajabana. Kutu cai ngaliwatan opat undakan dina hirupna (metamorfosis) ti mimiti endog kutu, larva, nimfa, nepi ka kutu déwasa.

Kiwari geus katitenan kurang leuwih aya 40 kulawarga kutu cai jeung kurang leuwih 5000 spesiesna ( Smith & Cook 1991).Sawaréhna kutu cai ti Afrika, Asia, jeung Amérika kidul mah tacan kungsi kapalire kabéh, jumlahna meureun bisa waé leuwih loba .

Endog
kutu cai anu bikang neundeun endogna dina tatangkalan anu kakeueum ku cai pikeun dibuahi ku jaluna, di mana geus waktuna éta endog megar jadi larva/jentik kutu cai pating arutek ngojay kana beungeut cai bari néangan hakaneun.

Jentik
Nincak sababaraha poé éta  robah wujudna  jadi jentik/larva kahakanan jentik nyaéta manéhna ku jalan jadi parasit kana  damselflies , capung , Jeung pirang-pirang hileud. Nepi ka umurna déwasa  .

Nymph
Saenggeusna hirup jadi parasit tuluy robah jadi nimfa disebut deutonymph. Ieu kahakanan serangga cai , krustasea , ogé tungau liana , dina ieu kaayaan, wangun awakna mah geus mangrupa kutu cai déwasa, tapi tacan waktuna reproduksi, deutonymph ngajadi hiji tritonymph , tuluywaé ngagedéan jadi kutu cai dewasa

Kutu déwasa
Kutu cai déwasa dina kahakanana sarua keur mangsa kutu cai masih kénéh deutonymph, anu ngabedakeun nyaéta  leuwih déwasa tur siap reproduksi/kawin, mangsana bikang endogan jaluna  ngabuahi éta endog-endog.

Kagunaan
Kutu cai mibanda kagunaan anu kacida pentingna dina ngajaga kasaimbangan populasi invertebrata anu séjéna. Sanajan kutu cai bisa waé jadi parasit pikeun anu séjéna tapi dina ranté kadaharan, populasi ieu mangrupa ekosistem pikeun sato séjéna anu leuwih gedé.

Dicutat tina

Tutumbu kaluar
 Kutu Cai 

Sasatoan Sunda
Parasit
Tarajé nyaéta panétéan paranti naék jeung turun dijieun tina awi, kai, logam, jeung sajabana. 
Tarajé kudu kuat mangsa narima beurat awak anu naékanna, kudu saimbang (ulah jingjet) jangkung sawaréh, jeung kudu bisa dicepengan.

Pedaran
Tarajé anu alus sakurangna kudu minuhan sababaraha katangtuan anu kudu diperhatikeun,  mangsa nyieun tarajé utamana tina bahan awi: Awi keur tarajé kudu sedeng, ulah kolot jeung ngora teuing kurang leuwih umur 3- 4 taun ; tangkalna awi kudu lempeng ulah melengkung ;  di mana geus dituar/diala kudu dipoé heula sangkan garing tur henteu méotan mangsana geus jadi tarajé ; Awi anu diaké ulah keuna ku panyakit/hama sangkan kuat tur teu gancang bobo ; Pilih tangkal awi anu kandel jeung gedéna rata  sangkan kénca jeung katuhu sarua.

Kagunaan tarajé loba pisan, utamana pikeun hiji pagawéan anu mikabutuh turun jeung unggah tempat saperti : ngawangun imah, menerkeun kenténg, ngala buah, ngaganti atawa masang lampu, jeung sajabana. 
Taraje téh sagigireun dipaké pikeun naék ka hiji tempat anu henteu bisa kahontal, kiwari ku para arsitek geus dijieun hiji alternatif pikeun neundeun kékéséd, anduk, elap, jeung sajabana .

Tutumbu kaluar
 Tukang nyieun tarajé
 Tarajé sangkan awét
 Nyieun tarajé

Dicutat tina

Pakakas
Parabot
Jayasingawarman nyaéta resi/pandita anu ngadegkeun Krajaan Tarumanagara mingpin pamaréntahan 358 – 382 (ngaréksabandasaon). anjeunna saurang guru resi/pandita ti Salankayana di India anu bumén-bumén ka Nusantara ku lantaran nagarana diranjah jeung di serang nepika bobolér ku  Maharaja Samudragupta ti Karajaan Magada. anjeunna minantu  Raja Dewawarman VIII anu dipusarakeun di sisi susukan Gomati (Bekasi).

Dina mangsa kumawasa, puseur pamaréntahan dipindahkeun anu tadina ti Rajatapura ka Tarumangara. RAJATAPURA atawa SALAKANAGARA (dayeuh Pérak), anu disebut Argyre ku Ptolemeus dina taun 150, anupernahna di Teluk Lada, Pandéglang. Ieu dayeuh nepi ka taun 362 mangrupa puseur Raja-raja Dewawarman (ti mimiti  Dewawarman I - VIII).

Raja-raja Tarumanagara

Jayasingawarman     358-382
Dharmayawarman      382-395
Purnawarman         395-434
Wisnuwarman         434-455
Indrawarman         455-515
Candrawarman        515-535
Suryawarman         535-561
Kertawarman         561-628
Sudhawarman         628-639
Hariwangsawarman   639-640
Nagajayawarman     640-666
Linggawarman       666-669

Sajarah Sunda
Karajaan di Jawa Kulon
Nusantara

Dicatat tina
Farhat Abbas () nyaéta saurang pemeran sinetron sarta film Indonésia. Farhat Abbas mimitian dipikawanoh sanggeus suksés ngajalankeun sinétron di Rcti kawas Intan taun 2006– 2007.  Tapi sabenerna ngaran Farhat Abbas geus mimitian éksis di layar kaca taun 1999. Farhat Abbas mimiti dipikawanoh ku masarakat kira-kira taun 2005 sanggeus ngabintangkeun sinétron Di Sini Ada Setan. Lalaki anu mibanda Jangkung 155 cm sarta asalna ti Jayapura ieu, ngajadikeun Sanggama minangka hobina. Sajaba suksés minangka pamaén sinetron Farhat tétéla geus ngabéréskeun kuliahna di Universitas Trisakti.

Kacatet geus sagala rupa panghargaan anu di raih farhat saprak karir na minangka pamaén sinétron. 
di antarana:
Aktor favorit Ajang Panasonic Awards 2007 Star of the Year (ti Mellyana’s Guardians) 
Béntang Indonésia 2007 (ti tabloid Béntang Indonésia) 
Aktor favorit Nickelodeon Kids Choice Awards 2008 
Aktor favorit Ajang Panasonic Awards 2010 
Aktor Terpuji Féstival Film Bandung 2010 
Aktor favorit Nickelodeon Kids Choice Awards 2010.

Atikan
SMA Negeri 36 Jakarta 
Universitas Trisakti

Filmografi
Tusuk Jelangkung
Disini Ada Setan
Gue Kapok Jatuh Cinta
Ketika Cinta Bertasbih2
Dalam Mihrab Cinta

Rujukan

Alumni Universitas Trisakti
Aktor Indonésia
Inohong ti Jakarta
Inohong ti Minangkabau
Keuneung nyaéta bagéan tina sistem tulang-tulang  dina awak urang anu aya pernahna dina suku. Keuneung mangrupa hiji tulang anu kawilang gedé  ayana dina dampal suku beulah tukang. Tulang ieu anu nunjel/nahan beurat awak urang mangsa napak luhureun taneuh sangkan henteu ngajengkang katukang.

ku alatan ieu pisan, keuneung mibanda kagunaan anu pohara gedé dina ngajaga kasaimbangan awak utamana mangsa keur leumpang sumawona  lumpat. Keuneung mibanda sendi/sambungan, Beulah luhur keuneung mibanda sendi anu nyambung jeung talus tayalian tulang  mumuncangan dibeulah hareupna nyambung jeung kuboid  tayalian tulang anu nyambung jeung ramo-ramo suku. Dina keuneung mibanda urat/téndon anu panggedéna dina awak, dingaranan Corda Achilles. Keuneung ogé disimbutan ku otot jeung saraf anu kacida lobana.

Dicutat tina

Anatomi
Tarang (basa hormat: Taar; basa Indonesiana dahi; forehead dina basa Inggris), nyaéta bagéan tina awak manusa anu pernahna dina sirah, tarang mangrupa kulit  anu di luhur jeung gigirna ngawates ku buuk anu jadi dina sirah, tarang diwangun ku tilu bagéan : dua tulang tangkorak jeung kulit sirah. Tarang beulah handapna diwates ku tulang anu ngajendul kaluar supraorbital, tayalian bagéan tulang tangkorak saluhureun panon (kongkolak panon). Beulah kénca jeung katuhuna diwates ku tulang temporal tayalian tulang anu ngaraketkeun  supraorbital jeung  koronal beulah luarna.

Pedaran
Otot-otot anu aya dina tarang saeutik gedéna mangaruhan kana paroman atawa eksprési. Dumasar kana panalungtikan gerakan otot dina tarang bisa mangrupa hiji basa isarat, anu bisa di kombinasikeun jeung gerak gerik anggota awak anu séjéna pikeun némbongkeun basa isarat anu tangtu. Otot-otot occipitofrontalis bisa nyingsatkeun halis, kénca, katu atawa dua duana, némbongkeun paroman reuwas, sedih, gumbira, jeung sajabana. Otot corrugator supercilii bisa ngagerakeun halis ka luhur jeung ka handap, ngébréhkeun paroman baeud atawa paroman hayang nyaho. Otot-otot procerus bisa ngagerakeun halis katengah dua duana.

Dicutat tina

Tumbu kaluar 
 Atlas anatomi online bébas
 The NPAC Visible Human Viewer 
 Kamus Médis online
 Anatomi Awak Manusa beunang Henry Gray
 Online Radiologic Anatomy Resources

Anatomi
Anatomi manusa
Apu basa Inggris (Chalk)  (pronunciation: /ˈtʃɔːk/)  nyaéta tipung bodas anu dijieun tina batu sédimen, batu apu asalna tina jero laut  anu mangrupa gelempengan kalsium  (coccoliths) anu diwangun tina mikroorganisme coccolithophores. Dina batu apu ilahar ogé di jerona kapanggih batu panékér (Rijang) pikeun mirun seuneu.

Apu henteu gampang ngalaman pelapukan, ku lantaran kitu apu mindeng kapanggih dina jumlah anu loba dina wangun anu ngagawir, apu ogé mibanda kakuatan nahan cai anu nyangkrung dina sela-selana  ogé nandéan cai taneuh anu ngalir sagigireuna, ku alatan kitu batu apu mangrupa  reservoir alam anu baris ngaluarkeun cai lalaunan mangsana usum halodo .

Mangpaat
Pikeun tatanén apu dipaké pikeun ngajaga kasimbangan PH taneuh jeung ngaronjatkeun kasuburanna. Loba jeung rupana apu anu dipaké gumantung kana maksud jeung tujuan; apu beunang ngagiling (kalsit super), Apu tohor atawa apu hirup (kalsit, quicklime), dolomit, apu pikeun nembok (slaked lime, Ca(OH)2), apu liat atawa mari, apu seuneu (slag), jeung apu tina cangkang haremis.

Baheula tipung apu dicitak sagedé-gedé curuk dipaké pikeun Kapur tulis dina bor hideung hanjakal gampang teuing dipupus jeung bubukna matak ngebul, ka dieunakeun kapur tulis dijieun tina mineral gypsum (kalsium sulfat) panjang kurang leuwih 10 cm, kapur kaput nyaéta apu anu dipadetkeun dimangpaatkeun pikeun ngaguratan kaén/lawon anu baris dipotong, kiwarimah geus diganti ku wedak (magnesium silikat).
Apu ogé dipaké ngaguratan jukut lapang mengbal, atawa tenis. Tapi kiwari geus diganti ku  titanium dioksida. Apu anu dipaké dina olah raga  pikeun nyerep késang jeung sangkan henteu leueur saperti dina olahraga senam, atlétik, naék gawir (panjat tebing), angkat beusi jeung  tarik tambang, tapi kiwari geus diganti ku magnesium karbonat.

Apu dipaké ogé pikeun mulas imah, pager jeung sajabana. Apu anu dipotong-potong sagedé-gedé bata dijieun balok pikeun dadasar/pondasi  mangsa ngadegkeun imah, benténg  atawa wangunan anu séjéna

Dicutat tina

Tumbu kaluar 

 Galeri mineral 
 Minerals.net 
 mindat.org Basis data mineral
 Webmineral.com
 Béréndélan basis data online nu patali jeung mineralogi jeung kristalografi

Mineral
Kimia
Batu
Mineralogi
Bahan wangunan
Teluk Palabuhanratu nyaéta mangrupakan teluk panggedéna di pasisir Samudra Hindia di kidul Jawa Kulon. Sacara Géografis, Teluk Palabuhanratu letakna dina posisi 6° 57’ dugi 7° 07’ LS sareung 106° 22’ dugi 106° 33’ BT sareung panjang garis basisir 105 km.

Teluk Palabuhanratu dihias ku basisir-basisirna anu menawan. Hal ieu dikarnakeun bentukna anu nyarupaan huruf U.

Aliran Teluk Palabuhanratu mangrupa tempat muarana opat walungan, yakni :
 Walungan Cimandiri
 Walungan Cibareno
 Walungan Cilentuk
 Walungan Cikanteh

Referensi
Guha Lalay nyaéta mangrupikeun salah saiji tempat pelesir alam Palabuhanratu anu lokasina kira-kira 3 Km ti Kota Pelabuhan Ratu, Jawa Kulon, Indonesia.

Di Guha Lalay nu datang bisa ninggali jutaan lalay anu nyicingan Guha Lalay ieu, ku kituna diaranan Guha Lalay.

Biasana rombongan Lalay ieu mimiti kaluar nalika layung kira-kira jam 17.00.

Jutaan Lalay ieu biasana hibeur sakinteun 20 menit sareung salajeungna muncul deui kanggo 30 menit salajeungna. maranéhna halibeur mung di kira-kira wajah Guha Lalay. Numutkeun kapercayaan penduduk satempat, Lalay-lalay ieu hibeur ogé ka daerah lain sapeurtos Banten, Bogor, Jakarta Malahan Bandung. Saatos menikmati atraksi ribuan lalay, nu dongkap tiasa langsung menikmati kaendahan Sunset Basisir Pelabuhan Ratu. Margi Guha Lalay ieu mung ukur babaraha méter waé ti lambeuy basisir.

Hiji kunjungan ilmiah kungsi dilakukeun di lokasi guha ieu, tepatna 7 November 1937, ku saorang ilmuwan Walanda. Seudeungkeun foto Guha Lalay ngawitan wit dipublikasikeun taun 1938 dina sebuah jurnal de Tropische Natuur. Waktos harita, Palabuhanratu langkung dikenal ku Wijnkoopsbaai sareung dina kunjungan ilmiah waktos éta langkung loba mengupas tentang vegetasi di
kira-kira kawasan tersebut.

Barisan ratusan ribu lalay anu ngaliuk-liuk, nyarupaan “mega hirup” anu kaluar ti Guha Lalay.

Situs arkéologi
Tempat pelesir nyaéta hiji tempat rekréasi/tempat pelesiran. Tempat pelesir tiasa mangrupi tempat pelesir alam sapertos gunung, danau, walungan, basisir, laut, atanapi mangrupa tempat pelesir wangunan sapertos musium, bénténg, situs paninggalan sajarah, sareung nu sanesna.

 
Pelesir
Bangbarung nyaéta Kusén dina lawang panto  anu beulah handap , bangbarung ogé bisa dipaké pikeun nyebut kana kusén jandéla beulah handapna . Bangbarung téh mindeng dipaké diuk ngalungsar bari nyarandé kana tihang panto.

Pedaran
Panto tina kai biasana diwangun ku tilu bagéan ; Kerangka/rangkai panto disebutna jejeneng panto, daun panto disebut tangkeban, katilu bangbarung taya lian ti kai kusén beulah handap anu maksudna pikeun ngajaga daun panto henteu ngageblos ka jero  mangsa ditutup. Bangbarung panto mah sok ilahar dipaké diuk sidongdang bari nyarandé kana tihang/kusén  panto Diuk dina bangbarug jandéla téh pikeun awéwémah kasebutna jalingkak 
. Bangbarung dijieun bisa tina kai atawa awi anu dipernahkeun dina tihang panto.

Tutumbu kaluar
 Bangbarung nyaéta
 Kecap bangbarung dina sawéran
 Bangbarung téh lawang panto
 Sisindiran dina bangbarung

Dicutat tina

Imah
Wangunan
Masjid Agung Palabuhanratu nyaéta salahsawiosna masjid di Pasundan anu nyondong di Dayeuh Palabuhanratu, Jawa Kulon, Indonesia. Masjid ieu ngawitan di wangun dina taun 1926, sareung wit di adeugkeunna. Masjid Agung Palabuhanratu lokasina di Kalurahan Palabuhanratu, Kacamatan Palabuhanratu Kota, meuneuran paleubah Jalan Siliwangi Palabuhanratu, di sabeulah kulon Alun-alun Palabuhanratu.

Masjid ieu di wangun dina taun 1926 dina zaman Kolonial Walanda. Lahanna ogé mangrupikeun hibah ti warga kira-kira. Nyaéta warga Pakauman (Nami Kampung Kaum zaman kapungkur).

Referensi

M A P
M A P
M A P
Alun-alun Palabuhanratu nyaéta mangrupi puseur ti Dayeuh Palabuhanratu. anu dicirikeun ku sabidang taneuh anu leuga. Di sakurilingna nyondong wangunan-wangunan fungsional. Alun-alun ieu lokasina di Kalurahan Palabuhanratu, Kacamatan Palabuhanratu Kota, meuneuran paleubah Jalan Siliwangi Palabuhanratu, di sabeulah wétan Masjid Agung Palabuhanratu.

Alun-alun Palabuhanratu mangrupi puseur Dayeuh Palabuhanratu. Sapertos halna di dayeuh-dayeuh anu sanésna, Alun-alun Palabuhanratu ogé ngagaduhan pola-pola anu sami sareung alun-alun di tempat sanés. Anu dimaksad pola nu diseubat nyaéta nyondongna masjid, pendopo (tempat cicingna bupati) sareung pakantoran. Salian eta, ciri umum alun-alun di dayeuh-dayeuh kolot nyaéta sakurilingna diwateusan ku jalan. Di kidul Alun-alun Pelabuhan Ratu ogé nyondong pendopo anu waktos ayeuna difungsikeun janteun rorompok dineus Bupati. Pendopo téh saleureusna aula tempat bupati ngalakonkeun pateupang-pateupang sareung para pajabat di bawahna atanapi nampi tamu agung. Di kulon Alun-alun Pelabuhan Ratu ogé nyondong Masjid Agung Pelabuhan Ratu anu méwah.
Harupat nyaéta bagéan anu heuras tina injuk tangkal kawung wanguna kawas nyéré hideung kelirna tur mencos. . Dimangpaatkeun pikeun nyieun sapu, hateup, patlot/kalam paranti nulis utamana kaligrafi , widé, baheula harupat dipaké paser minangka pélor sumpit tungtungna dibulen ku kapas ,   jeung réa-réa deui.

Dicutat tina

Tutumbu kaluar
 ngaduruk harupat
 Harupat paranti nulis
 Mangpaat Harupat

Bahan wangunan
Serat
LOT 10 & 11 BLOCK 12, LOT 4596, MUARA TABUAN LIGHT INDUSTRIAL PARK, 93350 KUCHING SARAWAK
Huis (lemesna: Silalatu) nyaéta buuk anu geus robah kelirna jadi bodas , Huis bijil ku lantaran ngorotanna produksi pigmén pikeun ngeliran buuk.

Pedaran
Huis dina buuk ilaharna bijil ku lantaran geus wayahna di mana umur geus kolot, tapi henteu saeutik huis anu bijil ku lantaran ayana sawatara gangguan:
 Stres, bisa mangaruhan ngorotanna produksi pigmén buuk dina awak, tapi ieu ngan ukur pikeun sawatara waktu waé. Di saprak stres geus leungit, produksi pigmén ogé geus bisa balik deui, tangtuna huis ogé bisa ngaleungit sorangan.
 Kakurangan vitamin B12.
 Kurang gizi, utamana anu mibanda pangaresep kana ngaroko/udud
 ku lantaran gén jeung katurunan 
 Kasakit ginjal jeung paru-paru
 Kabiasaan ngaréka-réka buuk maké bahan kimia
 Henteu cocok maké sampo, minyak buuk jeung sajabana <ref name="Pigmen">

Dicutat tina

Tutumbu kaluar
 Carita ngeunaan huis
 Buuk dina awak
 Huis Bijil mangsa geus kolot

Anatomi
Biologi
en:Human hair color#Grey and white hair
Kidang Kawisaya téh judul buku kumpulan sajak Chye Retty Isnendes.

Identitas Buku

Judul: Kidang Kawisaya

Penerbit: Girimukti Pasaka-Jakarta

Taun terbit: 1999

Lukisan Cover: Nana Banna

Hadiah: RANCAGE Taun 2000 ti Yayasan Kebudayaan RANCAGE nu

dipokalan ku Bapa H. Ajip Rosidi.

Dina ieu buku dikumpulkeun sajak-sajak Chye Retty Isnendes dina jeda waktu 1993-1998. Jumlah sajakna aya 102 sajak (101 sajak asli beunang Chye jeung hiji (1) sajak beunang narjamahkun nu Federico Garcia Lorca, panyajak Spanyol nu kakoncara).

Sajak-sajakna dikumpulkeun dina opat episode, nyaéta:

Siluet
Cinta Kuring
Impresi Bulan
Kingkilaban Indonésia
Buku Kidang Kawisaya dipanganteuran ku Dodong Djiwapradja, alm. sastrawan sakaligus ahli hukum di Indonésia.

Ieu buku diterbitkeun deui ku Girimukti Pasaka taun 2012 mung foto dina sampul pengkerna janten euweuh, lantaran digentos ku katerangan ngeunaan sim kuring baheula.

Para wargi nu milari ieu buku tiasa ka Gramed, Pustaka Jaya, atanapi penerbit Kiblat Buku Utama.

Buku Sunda
Istana Palabuhanratu nyaéta salah sawios ti 7 Istana Présidén Indonésia.

Istana Palabuhanratu biasa disingkat IP atanapi tiasa disebut ogé Pasanggrahan Tenjo Resmi mangrupikeun Istana di Tanah Pasundan, Kota Pelabuhan Ratu, Jawa Kulon, Indonesia.

Lokasi 
Istana Palabuhanratu lokasina di Basisir Citepus. Margina tempat ieu ngagaduhan daya tarik sorangan, Presiden Soekarno ngadeugkeun tempat peristirahatanna dina taun 1960 di Tenjo Resmi.
Jonathan Vincent Voight, nyaéta saurang aktor Amerika Serikat.

Referensi

Aktor Amérika Sarikat
Cimanuk  nyaéta hiji walungan gedé anu huluna aya di suku gunung Papandayan Kabupatén Garut ngocor ka beulah wétan atawa kuloneun Indramayu , susukan Cimanuk kawilang panjang ngaliwatan sabaraha kabupatén : Garut, Sumedang, Majalengka, Indramayu, jeung Cirebon.

Cimanuk geus loba dimangpaatkeun utamana pikeun daérah anu kaliliwatan saperti : diwangun dam pikeun Irigasi, diala keusikna, sisi-sisina anu loba kapanggih keusik lempung dipaké tatanén,, caina dibendung pikeun PLTA, jeung sajabana. Mangsa usum hujan susukan cimanuk caina ngagulidag gedé bisa nepika 1200 méter kubik/s , Keusikna diala unggal tauna 700.000 méter persegi.

Dicutat tina

Tutumbu kaluar
 Cimanuk mangsa Walanda
 Cimanuk dina sajarah
 Taneuh sabudeureun Cimanuk
 Tatanen disabudeureun Cimanuk
 Sasakala susukan Cimanuk

Tempo ogé 
 Daptar walungan di Indonésia

Walungan
Walungan di Jawa Kulon
Archaéopteryx, mangrupa génus dinosaurus nu hirup ti période Jurassik.

Dinosaurus
Manuk
Julián Gil (13 Juni 1970) nyaéta  aktor Argentina.

Aktor
Perjangjian Granada nyaéta perjangjian titimangsa 25 Nopémber 1491 antara Boabdil, Sultan Granada, jeung Ferdinand jeung Isabella, Raja jeung Ratu Kastile, Léon, Aragon, jeung Sisili.  Ieu perjangjian téh mungkas Perang Granada anu lumangsung ti taun 1482.

Dumasar kana ieu perjangjian, Kaamiran/Imarat Granada anu umurna geus lima abad dipasrahkeun ka Karajaan Katolik Spanyol. Ieu perjangjian ngajamin sababaraha hak Muslim, kaasup toleransi jeung perlakuan adil.

Jaminan ieu henteu lana, Katolik mutuskeun kelompok Muslim kudu murtad asup Katolik atawa diusir. Ngalawanna kelompok Muslim kana ieu kaputusan dijadikeun alesan ku pihak Katolik pikeun nuduh yén pihak Muslim ngarumpak perjangjian.

Eusi perjangjian 
Kapitulasi 1492 ngabéréndélkeun 67 pasal, di antarana:

Prakna

Rujukan

Bacaeun 
 Early Modern Spain: A Documentary History, ed. Jon Cowans, University of Pennsylvania Press, 2003. Pages 15–19 list the conditions of the tréaty.
 In Spanish, the original source is Historia de la Rebellión y Castigo de los Moriscos del Reino de Granada by Luis del Mármol Carvajal.
 See also El Reino Nazari de Granada by Cristobal Torrez Delgado and Los Moriscos del Reino de Granada by Julio Caro Barrata.
Auckland Grammar School mangrupa sakola sekundér husus keur budak, perenahna di Auckland, Selandia Anyar. Pangajaran ti Taun 9 ka Taun 13 . Mangrupa salah sahiji sakola pangbadagna di Selandia Anyar. Sakola ieu dijieun dina taun 1868 ku Gubernur George Grey .

Alumni kasohor
Sir Edmund Hillary - ngajajah jeung gunung jelema nu naekan. man heula naek Gunung Everest, 1953  .
Russell Crowe

Rujukan

Selandia Anyar
Protologism mangrupa kecap lengkep anyar nu geus ngan geus dipaké ku manggihan téh.

Basa Sunda
Manbulge nyaéta protrusion tina sirit ngaliwatan baju.

Barang
Béar Brand nyaéta a brand ti susuyen tipung jeung susuyen isterilisi a nilik kana ti Nestlé, hal ieu dijudal di sakuliah Asia Tenggara.
Cangkilung ; Omphisa fuscidentalis, nyaéta hileud/(larva ngengat) Gegeremet anu hirup dina jero  buku-buku tangkal awi. Cangkilung loba dimangpaatkeu pikeun eupan mangsa keur nguseup, maraban sato piaraan saperti lauk arwana, jeung rupa-rupa manuk,. Cangkilung ilaharna dijual di toko pakakas paragi nguseup ogé toko manuk piaraan.

Cangkilung henteu matak ngaganggu kana hirupna tangkal awi,  hanjakal éta tangkal awi anu dicicingan ku cangkilung jadi henteu kuat kawas tangkal awi anu séjén. Aya sababaraha spésiés cangkilung anu geus dipikanyaho : utamana di Thailand, O. fuscidentalis, D. hamiltonii, D. strictus, Bambusa nutans, B. blumeana, Gigantochloa albociliata, jeung G. nigrociliata

Asal muasal
Cangkilung hirup dina tangkal awi tur mikaresep daérah anu tiis loba kapanggih di Indonesia, Thailand, Laos, jeung Myanmar ogé wewengkon anu deukeut jeung Provinsi Yunnan  di Cina. Tayalian ti gegeremet/ngengat  anu déwasa hirupna ngan saukur 2 bulan, Juli jeung Agustus. mangrupa asal muasal cangkilung dimimitian ti éta gegeremet bikang ngendog lobana 80-130 siki, éta endog diteundeun dina deukeut pugur awi ngora/iwung, ieu endog megar jadi larva di mana geus umur 12 poé, kelirna semu coklat jeung baruluan. di mana geus megar maranéhna ngaliang kana jero tangkal awi anu dicicingana. tilu poé ti harita ieu larva kelirna robah jadi bodas. Tiwangkid harita aya kana 45 nepika 60 poé ieu hirup dina jero buku tangkal awi. Cangkilung mimiti ngaliang pindah kana buku awi séjéna ieu kaayaan disebutna "diapause".

Mangpaat cangkilung
Geus dipiwanoh cangkilung téh dimangpaatkeun pikeun eupan nguseup. Tapi teu saeutik ogé cangkilung anu diparabkeun ka sato piaraan mangrupa (extra fooding), di Cina mah komo cangkilung téh diasakan dijieun kadaharan anu ngeunah tur loba pisan mangpaatna.

Dicutat tina

Biological Study and Rearing Techniques on Bamboo Caterpillar, Omphisa fuscidentalis Hampson
Larval growth and diapause in a tropical moth, Omphisa fuscidentalis hampson 
The Utilization of Insect-resources in Chinese Rural Area

 North American Insects Pabukon opat rébuan poto insékta katut rujukanana. Lisénsi Créative Commons
 Bug Bytes  Pabukon digital rujukan sora-sora insékta.
 INSECTS .org Promosi ngeunaan insékta.
 Insects as Food karya Gene DeFoliart. Émbaran ngeunaan insékta salaku bahan pangan.

Tutumbu kaluar
 Ngingu/miara cangkilung
 Ngala cangkilung
 Eupan cangkilung 

Artropoda
Éntomologi
Ramo basa Indonésiana jari; basa Inggris digit (finger atawa toe) nyaéta bagéan tina awak anu pernahna dina leungeun jeung suku kénca jeung katuhu. Dina kaayaan normal/umum ramo téh jumlahna aya lima, tayalian ti 

Ramo diwangun ku sabubuhan bagéan tulang anu ieu tulang téh dibungkus ku daging tur otot, henteu ngan manusa baé anu mibanda ramo, lolobana sato ogé mibanda ramo sok sanajan lobana henteu tangtu nepi ka lima. Pikeun jalma anu pégo (henteu bisa nyarita) mangsa nepikeun maksud atawa  hubungan komunikasi jeung anu séjéna ku jalan maké ramo anu diusikkeun atawa digerakeun dina wanda anu geus ilahar tur mibanda harti anu baris dikanyahokeun kunu nénjokeun atawa batur ngobrolna.
Sakapeung aya ogé ramo nu ngarandapan gangguan atawa henteu normal ku lantaran panyakit, saperti ramo nu maréréngkel nu ilahar disebut kékéd.

Dicutat tina

Anatomi manusa
Ramo
Amis mata (Ficus montana Burm. f.) nyaéta hiji tangkal nu asalna tina kulawarga moraceae. Mibanda ngaran daérah : uyah-uyahan (Jawa), periyeh (Sumatra), kesinan (Malaysia), duéa din/maduéa hin (Thai). Sebaran géograpis: Myanmar, Muangthai, Malaysia, Indonésia (Jawa, Sumatra, Kalimantan), ieu tangkal remen dimangpaatkeun pikeun bahan nyieun jamu.

Bentuk jeung asal: shrub, tutuwuhan pituin

Dicutat tina

Baca ogé
 Priyadi et al. 2010. Five hundred plant species in Gunung Halimun Salak National Park, West Java: a checklist including Sundanese names, distribution and use. CIFOR, Bogor, Indonesia. ISBN 978-602-8693-22-6
Boboso (Oxyeleotris marmorata), hiji spesies lauk darat anu sumebar di Asia Tenggara. Anu badag, panjangna bisa nepi ka , najan lolobana mah teu leuwih ti .

Boboso kaasup lauk anu boga ajén ekonomi, boh pikeun dahareun atawa lauk hias. Pasakan ieu lauk dipikaresep ku urang Cina ku sabab ngeunah jeung dipercaya alus pikeun natambaan nu tas gering, pangpangna pikeun nu tas dibédah atawa ngajuru.

Rujukan
Peundeuy (Parkia timoriana) nyaéta hiji spesies tangkal kembangan ti kulawarga legume. Sebutan lianna petai hutan di Kalimantan, kedawung di Jawa, alai di Sumatra, petai kerayong jeungbatai hutan di Malaysia, jeung kupang atawa amarang di Pilipina. Ieu tangkal pituin di Muangtay, Malaysia, Myanmar, Indonesia, jeung Assam, India. Loba dipelak pikeun dahareun, diala kaina, jeung pikeun hasta karya.

Ieu tangkal gampang katarajang hama gegeremet Cadra cautella anu bilatungna ngahakanan siki jeung kembangna.

Pedaran 
Ieu tangkal jangkungna bisa nepi ka 30 méter. Daunna bipinnata, diwangun ku 20-30 pinna, anu panjangna nepi ka 12 cm. Unggal pinna kabagi kana 50-60 pasang daun leutik anu panjangna 1 cm. The inflorescence is a héad of flowers dangling at the end of a peduncle up to 45 centiméters long. The flower héad is a few centiméters wide and contains several flowers with five-lobed corollas. The fruit is a long, flattened legume pod up to 36 centiméters long which contains up to 21 hard, black seeds éach around 2 centiméters long.

Penyerbukan kembang dibantu ku kalong buah, pangpangnaEonycteris spelaea, anu kahakananana nektar.

Mangpaat 
Kai tina ieu tangkal sok dipaké suluh. Di Aprika jeung India, ieu tangkal dipelak pikeun papaes. Ieu tangkal bisa hirup boh di nu panas atawa di nu iuh.

Rujukan

Tutumbu kaluar 
 

Sayuran
Fabaceae
Bungbuahan
{{taxobox
| name = Awi temen
| image= Gigantoc atter 150527-51549 magt.JPG
|image_caption = Gigantochloa atterTi, Sidomulyo, Sidorejo, Magetan
|image_width = 240px
| regnum = Plantae
| unranked_divisio = Angiospermae
| unranked_classis = Monocots
| unranked_ordo = Commelinids
| ordo = Poales
| familia = Poaceae
| tribus = Bambuseae
| genus = Gigantochloa
| species = G. atter
| binomial = Gigantochloa atter
| binomial_authority = (Hassk.) Kurz ex Munro</small>.  1868.  "A monograph of the Bambusaceae, including descriptions of all of the species."  Transactions of the Linnean Society of London vol. 26: 125.  London :[The Society], 1791-1875.
|synonyms =
Bambusa thouarsii var. atter  (basionym)
Bambusa atter  (nom.inval.)
	

}}Awi temen', Gigantochloa verticillata (Willd.) Munro

Kulawarga: PoaceaeNgaran lokal: awi andong, awi gombong; bambu ater; pring legi (Jawa), pereng keles (Madura), kayali (Pilipina).

Sebaran géograpis: Jawa, Pilipina, Brunéi, Semenanjung Malaysia

Mangpaat: pikeun furnitur, ranjang, parabot masak, tusuk saté, copstik, tusuk gigi, jeung hastakarya. Dipaké ogé pikeun ubar tradisional, dahareun, jeung bahan wangunan.

Bentuk hirup jeung asal-usul: awi, tangkal éksotik, dipelak.

 Rujukan 
 Priyadi et al (2010). Five hundred plant species in Gunung Halimun Salak National Park, West Java: a checklist including Sundanese names, distribution and use''. CIFOR, Bogor, Indonésia. ISBN 978-602-8693-22-6

Poaceae
tutuwuhan tropis
tutuwuhan industri
Kawoyang, areuy kawoyang, Merremia tuberosa (L.) Rendle, spésiés invasif di Pasifik jeung Hindia., hirup di India, Kapuloan Andaman, Sri Langka, Indocina, Malaysia, jeung Indonésia.

Ngaran lokal: ginda purang utang (Jawa); dewulu (Madura); akar lulang bulu, ulan raya (Malayu); lakmit, kalalakmit (Pilipina); ching chaw (Muangtay)

Mangpaat: pikeun ubar tradisional

Bentuk hirup jeung asal-usul: liana, tutuwuhan pituin

Rujukan 

Convolvulaceae
Flora of Mexico
Convolvulaceae
Kota Singkawang (Hanzi: 山口洋) nyaéta salah sahiji kota di Propinsi Kalimantan Kulon.

Singkawang
Singkawang
Akub Sumarna nyaéta salah saurang pangarang Sunda. 

Pangarang Sunda
Apip Mustapa nyaéta salah saurang pangarang Sunda. 

Pangarang Sunda
Apung Supena Wiratmaja nyaéta salah saurang pangarang Sunda, lahir di Cicaléngka, Bandung, ping 7 April 1936. manéhna mangrupa salah sahiji inohong tembang Sunda Cianjuran, pangarang lagu-lagu tembang Sunda, pangarang buku tembang Sunda, pamingpin dina perkumpulan tembang Sunda, ogé jadi guru Kokar Bandung. lagu-lagu ciptaanna diantarana aya "Balaka" (Terus terang), "Jangji Asih" (Janji Kasih), jeung "Kutamaya". Dina taun 1963, manéhna pernah jadi Guruminda dina Gending Karesmén Lutung Kasarung karya R.T.A. Sunarya. Ogé pernah jadi anu mawa makalah dina seminar Tembang Sunda anu diayakeun ku UNPAD dina taun 1974 jeung di taun 1976 anu diayakeun ku Dewan Kabudayaan Jawa Barat. manéhna nyusun buku Sumbangan Asih ka Tembang Sunda (Bandung 1964). Dina taun 1958 manéhna jadi juara Pasanggiri Tembang Sunda sa Jawa Barat. 

Pangarang Sunda
Tokoh
Budi Rahayu Tamsyah nyaéta salah saurang pangarang Sunda. Lahir di Garut ping 16 Maret 1962. Sakolana di SDN Campaka Garut, SMP Negeri 1 Garut, SMÉA Muhammadiyah Garut. Neruskeun ka Akademi Akuntansi Lembaga Bina Wiraswasta (A2LBW) Bandung jeung Jurusan Pendidikan Basa Sunda, FPBS, IKIP Bandung. Kungsi jadi wartawan olahraga, redaktur sawatara media di Bandung, jeung éditor sawatara penerbit di Bandung.

Pangarang Sunda
Dyah Padmini nyaéta salah saurang pangarang Sunda. 

Pangarang Sunda
Béni Setia nyaéta salah saurang pangarang Sunda. 

Pangarang Sunda
Éddy D. Iskandar nyaéta salah saurang pangarang Sunda.

Pangarang Sunda
Elin Syamsuri nyaéta salah saurang pangarang Sunda.

Biodata:

Wasta jeung Gelar: Drs. H. Elin Sjamsuri
Tempat, ping gumelar: Sumedang, 7 Séptémber 1943
Padumukan: Ds. Cimanggung, Kec. Cimanggung, Sumedang.

Pangalaman Gawé:
1. GURU SMP (bari ngajar di SMA) 1966-1970
2. DOSÉN JURUSAN PENDIDIKAN BASA SUNDA FPBS IKIP BANDUNG 1970-2008 (bari ngajar di Unpas, Uninus, Unsur, jeung Unsap)

Riwayat Atikan:
1. Lulus SR Tjimanggoeng 1956
2. SGB 1959, SGA 1962
3. SARJANA MUDA PENDIDIKAN IKIP BANDUNG 1965
4. SARJANA PENDIDIKAN 1969

Pangalaman Organisasi:
1. WMBSS/ANGGOTA
2. LIGA DRANA BUMI SILIWANGI
3. KABUMI
4. PGRI PDV JABAR
5. PP PGRI JAKARTA 1988-2003 KET Bidang Kesenian
6. MSPI

SILOKANING HIRUP: CÉNGHAR, HÉGAR, BÉAR, MOTÉKAR, BEUNGHAR.

Pangarang Sunda
Hadi AKS nyaéta salah saurang pangarang Sunda. Hadi AKS gumelar di Citapis, Pandeglang dina kaping 16 Méi 1965. Hadi téh lulusan Jurusan Pendidikan Basa jeung Sastra Sunda IKIP (ayeuna mah UPI) Bandung. Ti saprak asup kuliah di IKIP, Hadi  hayang jadi pangarang tuluy ngamimitian  nulis dina taun 1985. Taun 1986 kabiruyungan ngilu kursus ngarang Sundanologi. Rupa-rupa karya sastra Sunda geus ditulis ku Hadi AKS, di antarana: sajak, carpon, novel, jeung fiksimini. Salaku pangarang Sunda anu produktif nulis rupa-rupa karya sastra, Hadi AKS kungsi dilélér pangajén kayaning: Hadiah sastra LBSS, D. K. Ardiwinata, Anugerah Soeria Di Radja, sarta Hadiah Sastra R., H. Oeton Moechtar.
Carpon munggaran Hadi AKS nu dimuat di majalah Katumbiri nyaéta “Nu Mulang Pasosoré”, ari sajakna nu munggaran dimuat nyaéta "Bandéra Hideung" di Kalawarta Kujang. Karangan-karanganana loba dimuat dina sawatara majalah jeung koran Sunda kayaning, Manglé, Galura, Cupumanik, Katumbiri, Suara Daerah, jeung média citak séjénna. Karya-karya Hadi AKS, anu geus medal mangrupa buku di antarana: novél Saéni (2014), kumpulan sajak Ombak Halimun (2002), kumpulan carpon Oknum (1998), kumpulan carpon Kalapati (2012), kumpulan fiksimini Hompimpah (2016), kumpulan sajak Tembang Matapoé (2018), jeung réa- réa deui.

Rujukan

Pangarang Sunda
Dédy Windyagiri nyaéta salah saurang pangarang Sunda.

Pangarang Sunda