AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Longghâ, sè biasa èsebbhut kalabân ubi jalar, ubi rambat, ubi manis, ubi jawa, ketela rambat è dâlâm bhâsa Indonesia, iyâ aréya sèttong bu-tombuân sè pajhât biasa ètanè mongghu masyarakat. Bâgiân sè èghunaaghi iyâ arèya bâgiyân ramo' sé ésséna la rajâ (ésebbhut obih), obi panèka andi' gizi sè tèngghi. Nèng Afrika obina longghâ dâddhi sala sèttong sombhâr kakanan sè otama. Nèng Asia, salaèn èghunaaghi obina, ompossa dâun longghâ jhugân èpadhâddhi kolobhân. Tor bâdâ kèya logghâ sè èpadhâddhi tanaman hias polana lèbur dâunna. 

Asalla longghâ dâri dâèrah sè panas otabâna iklim tropis, akadhi wilajâh Amerika Selatan bân Papua. Ménorot sabâgian sè tak sarojuk kalabân asal muasalla longghâ dâri Papua ngoca'aghi jhâ' rèng-orèng Indian èlla toman alajâr ka bârâ' ngalébâṭhi Samudera Pasifik tor abhânto ngennalaghi longghâ ka Asia.

Jhabaran 
É kennal kalabân sebbhutân longgha (Madura), tela rambat (Jawa), petatas (Papua), sweetpotato (inggris), bân shoyo (Jepang), panèka aropaaghi sombhâr karbohidrat sè sangét èkabhuto ghuna makoat sistem pangan. Salaènna aghândhu' karbohidrat, longghâ jughân aghândhu' vitamin, mineral, fitokimia (antioksidan) bân serat (pektin, selulosa, hemiselulosa).    

Nèng Indonesia, longghâ panèka bâda macemma. èngghi panèka Daya, Borobudur, Prambanan, Mendut, Kalasan, Muara Takus, Cankuang, Sewu. Sabâtara bâdâ se ghi' bhuru è leppas taon 2001 panèka Cilembu sè asalla dari Sumedang. Cèm-macèmma longghâ sè la kasébbhut ghâllâ' andi' ka-khassan rassah bi' dhibi' sèbâng .

Cara Atanè 
Longghâ bisa ètamén dâri bhungkana, caranah namén cokop ghâmpang, cokop ngalè tana kaagghuy kennenganna nyellettaghi bungkana longghâ dâgghi', bân cara arabât logghâ jhugân ghâmpang, sè pentèng longghâ e sabâ' nèng è kénnéngan se bisa kasonaran mata arèh langsong, maka longghâ ampon bisa tombu bâghus. Saterros epon, logghâ kodhu ejâgâ dari tombuén se agânggu akadhi gulma, saèngghâ gulma tak arèbbhu' unsur hara se bâdâ è seddhi'na bhungkana longghâ. Pamasangan pupuk akadhi UREA otabâ organik parlo kèyah kaagghuy nambâih hasèl tanèna longghâ.

Sajhârâh 
Logghâ ètangarae asalla dâri Benua Amerika. Para ahli botani bân pertanèyan ra-ngèrah daerah asal longghâ rèya dâri Selandia Baru, Polinesia, bân Amerika bâgiyân téngnga. iyâ arèya Nikolai Ivanovich Vavilov, oreng ahli botani Soviet se mastèaghi daerah sentrum primer asalla tombuén longghâ rèya dâri Amerika Ténga. Saterros epon longghâ mulaè apencar sa dhunnyah, otamana dhâ' naghârâ-naghârâ sè andi' iklim tropika è abad ka-16. Tor reng-oreng Spanyol mencar longghâ ka Asia, otamana Filipina, Jepang, bân Indonesia.
Radhin Dèwi Sartika (bhâbbhâr 4 Dèsèmber 1884- 11 Sèptembèr 1947) panèka sorang  advokat bân tokoh perintis pendidikan bagi kaom binè’. Iyâ arèya sala settonga tokoh binè’ Inḍonèsia sè palèng kotara. Iyâ èangghep  mènangka pahlawan Nasional sarèng pamarènta Inḍonèsia è taon 1966.

Biografi 
Dèwi Sartika bhâbbhâr ḍâri bhâlâ Sunda sè anyama, yakni R. Rangga Somanegara bân R. A. Rajapermas è Cicalèngka neng 4 Dèsèmber 1884. È bâkto kini’, iyâ malolo amaèn peran dhâddhi sorang ghuruh bilâ lalobar sakola kalabân ca-kancana. Saampona ramana sèdhâ, iyâ dhingghâl sareng pamana. Iyâ narèma pendidikan sè cocok kalabân bhudhâjâ Sondhâh sareng pamana, maskè sabelluna iyâ ampon narèma pangataoan bhudhâjâ bârâ’. È taon 1899, iyâ ngallè ka Bandung.

Neng 16 Januari 1904, iyâ aghâbây sakola sè anyama Sakolah Isteri è Pendopo Kebhupatèn Bandung. Sakola nèka pas èallè ka jhâlân Ciguriang bân aobâ nyama dhâddhi Sakola Kaoetamaan Isteri è taon 1910. Iyâ ngajhâraghi orèng binè’ maca, nolès, ngètong, pendidikan aghâma bân macem-macem katrampilèn laèna. Neng taon 1912, la bâdâ sanga’ sakola sè kasebbâr è sadhâjâ jhâbâh bârâ’ , pas terros ajhu dhâddhi sakola è saniyap kottah bân kebhupatèn neng taon 1920. È Septembèr 1929, sakola nèka aobâ nyama dhâddih Sakola Radhin Dèwi.

Sakola Radhin Dèwi ajhu kalabân lekkas. Namong, è masa pendudukan Jepang sakola kasebbhut ngalami kakorangan pèssè bân paralatân.

Saampona kamardhikaan, kabârâsân Dèwi Sartika molaè toron. Bilâ bâḍâ Agresi Militer Blândâ dâlem masa kamardhikaan, iyâ kapaksah nuro’ ngongsèh ka Tasikmalaya. Dèwi Sartika sèdhâh neng taon 11 Semptember 1947 è Cineâm bân èkobhuraghi è ka’dissah. Saampona kabâdâân aman, kobhurna èallè ka Jâlân Karang Anyar, Bandung.

Panèngghâlân 
Nyama Dèwi Sartika èghunaaghi kaagghuy nyama jâlân è tempat sakolana.

Pangarghâân 
Iyâ èparèngè gelar Orde van Oranje-Nassau è ulang taon ka-35 Sakola Koetamaan Isteri mènangka perhargaan  attas jhâsana dâlem ajhuangaghi pendidikan. È 1 Desember 1966, iyâ èangghep mènangka pahlawan Nasional.

Kaodi'en Pribadi 
È taon 1906, iyâ anèka sareng Radhin Kanduruhan Agah Suriawinata sè arèya ghuruh ḍâri Sakola Karang Pamulang.

Sombher
Siti Hartini otabâ lebbi èkennal kalabân nyama Hartini (20 Sèptèmber 1924-12 maret 2002) iyâ arèya binè ka empa’na prèsiden Soèkarno.

Riwayat Oḍi' 
Masa Kènè'

Hartini lahèr è tangghâl 20 Sèptèmber 1924 è Jakarta mènangka ana’ kaḍuwâ’ ḍâri lèma’ satarètanan ḍâri pasangan Osan Murawi bân Mairah. Eppa’na Osan iyâ arèyâ pongghâbâ bâgiyân paalasan sè rotèn lè-ngallè kotta. Hartini matammat SD è Malang bân dhibi’na èkala’ ana’ sareng bhâlâ Oesman è Bandung. Hartini aderderaghi pèndhidhighan è Nijverheidsschool (sakola kabhângkatân potter) Banḍung. Hartini matammat SMP bân SMU è Banḍung. Hartini ḍâ-ngoḍâ èkennal raddhin, bân Hartini ngoḍâ anèkae Soewondo bân nettep è Salatiga. Dhibi’na randhâ è omor 28 taon kalabân lèma’ oreng ana’. Taon 1952 è Salatiga, Hartini akennalan kalabân Soèkarno sè dhâpora terkas tarèsna ḍâ’ pesamoan ḍâ’-aḍâ’ân. Saat rowa Soekarno, ḍâlem parjhâlânan lajhu Yogyakarta ghâbây aresmiaghi Masjiḍ Syuhâḍâ.

Binè kaempa’na Soèkarno

Sataon pas, Hartini bân Soèkarno atemu saat parèsmian teater tabukka’ Ramayana è candhi Prambânan. Alèbâti sorang kanca, Soèkarno angèrèmaghi sakonco’ sorat ḍâ’ Hartini kalabân nyama samara Srihana. Ḍuwâ’ arè saampon Guruh Soekarno Putra lahèr, tangghâl 15 Jânuari 1953, Soèkarno mènta èdhi Fatmawati ghâbây anèkae Hartini. Fatmawati ngèdhini, tapè pas asebbâbaghi protès ḍâri brâmpan organisasi binè’ sè è katowaè permaisuri sè ta’ enḍe’ Poligami. Soèkarno bân Hartini ahèrra anèka è maligi Cipanas, 7 Juli 1953. Taon 1964 Hartini ngallè ka sala settong Paviliun è maligi Bogor. Hartini toro’ angèrèngi acarakanaghârâân Soèkarno è maligi Bogor, antara laèn anemmoè Ho Chi Minh, Norodom Sihanouk, Akihito bân Michiko.

È masa taon 1950-an, saat nasionalismè bân paobâân cè’ kowatte abârnae cètra dhibi’na Soèkarno, ghâbây peran Hartini è miligi Bogor cè’ rajâna bân dhibi’na dhâddhi tong-sèttongnga binè sè palèng abit bisa atemu kalabân Soèkarno. Maskè sapanèka semma’, Soèkarno ghi’ anèkae Ratna Sari Dewi (1961), Haryati (Mei 1963) bân Yurike Sanger (Agustus 1964). Nèng sajhârâ nyatet, Hartini ella ngissèè saparo kaoḍi’ânna Soèkarno. Dhibi’na lambhâng binè’ Jhâbâ sè sacca, narèma, bân ampeng bhâktè mongghu ghuru lakè’.

Kaoḍi'ân Dhibi' 
Ana'-ana'

Hartini anèkae kalabân Soewondo Soeryosoedarmo (8 Agustus 1916- 5 Dèsèmber 1972) saat omorra ghi’ ngoḍâ. Kabbi andi’ 5 oreng ana’ yakni:

·        Siti Suwandari Soewondo

·        Herwindo Soewondo (w. 23 Juni 2017), sè toman anèkae artis Rima Melati (I. 22 Agustus 1938) è taon 1969.

·        Tri Harwanto Soewondo, anèkae kalabân Ardiani Harwanto.

·        Sri Wulandari Soewondo

·        Riswulan Soewondo

Saampon atellak kalabân Soewondo, Hartini anḍi’ ana’ 2 ḍâri Soekarno, yakni:

·        Taufan Soekarnoputra (27 Maret 1955 – 17 Jânuari 1986), anèkae kalabân Iryani Levana Banubrata (I. 5 Jânuari 1958)

·        Bayu Soekarnoputra (I. 1958)

Kamatèan

Hartini mate è Jâkarta 12 Maret 2002 bân èkobhuraghi è taman Kobhurân Umum Karèt Bivak. Hartini adhingghâlaghi 6 ana’ yakni Bayu Soèkarnoputra bân almarhum Taufan Soèkarnoputra (aeppa’ Bung Karno) sarta Siti Suwabdari, Herwindo, Tri Harwanto, bân Sri Wulandari (aeppa’ Soeswondo).
Kerapan sapeh. Semangken ampon Korang kerapan nikah
Pettes iyâ arèya sala settong produk ongghulân andi'na oréng Madhurâ se ekaghâbây dâri sarèna jhukok tor ecamporeh kalabân palappa. Pettes Madurâ andi' tandhâ khosus, iyâ arèya dâri rassana sè asèmmo accen, tor bârnana se abek mèra kacokladhân. Sarèna jhukok sè biasah èkaghâbay pettès Madura iyâ arèya sarèna jhukok cakalan, dhâddhi tak sakabbhina sarèna jhukok bisa ekaghâbay pettès Madhurâ. Salaenna èkaghâbây dâri jhuko', bâdâ kèya pettès Madhurâ sè ékaghâbây dâri sarèna odéng, comah péttes sé ekaghâbây dâri odéng panèka korang ekasénéngè sareng masyarakat. 

Bahan-bahan sè èghunaaghi iyâ arèya sarèna jhukok cakalan, aèng, ghuléh, bujâ, tor pa-palappa pèlèyan. Pettes Madura panèka tak ngangghuy camporan pengawèt ka agghuy ajâgâ bâdânah pèttes sopajââh pagghun bâghus, tapè ngangghuy bujâ, saengghâ sabâb panèka pettès Madurâ rassanah abék accèn. Pettes Madhurâ jhughân mengandung gizi sè bânnya', iyâ arèya energi se bennya'na 161 kalori, 20 gram protein, 24 gram karbohidrat, 0,2 gram lemak, 37 miligram kalsium, 36 fosfor, bân 3 miligram zat besi. 

Pettès sanyatanah ta' ghun coma ekaghâbây sarèng orèng Madhurâ, bennya' jhughân pettès sè asalla dâri jhâbâh, namong pèttès Madhurâ kalabân pèttès jhâbâh pagghun bhidâh, mon ebhândhingaghi dâri bârnah, makah pèttès Madhurâ abârnah kat-coklat sabâtara pèttès Jhâbâ andi' bârnah cèllèng bheddhâng. Lamon ebhândhing dari rassah, rassanah pettès Madhurâ nèka accèn, tapèh pettès Jhâbâh nèka andi' rassah manis lemma'. 

Pettès Madhurâ lakar bennyak èkasennèngè oreng, sabâb salaenna rassanah sè nyaman, arghâna nèka bisa èkocaaghi modé. Pettes Madhurâ bisa èkaollè mulae dâri arghâ 3.500 an, sampe' 13.000 perkilonah. Namong arghâ nèka tergantung dâri daerah sè aghâbây pettès,
Khadijah binti Khuwailid (bhâsa Arab: خَدِيجَة بِنْت خُوَيْلِد) iyâ arèya rajina kanjeng Nabbhi Muhammad Saw sè kapèng sèttong bân tong-sèttonga rajina Nabbhi Muhammad sè ta’ èpoligami. Sabelluna araka Nabbhi Muhammad, Khadijah ampon andi’ osaha dhibi’ bân dhâddhi rèng binè’ sè sokses. Khadijah andi’ saparona ḍâri klompok dhâghâng orèng Quraisy. Bân Muhammad engghi panèka sala sèttong orèng sè alako ḍâ’ Khadijah.

Ê sèttong arè, Khadijah ngèrèm kancana sè asmana Nafisah kaangghuy atanya ḍâ’ ka Muhammad sè è bhâkto ghâpanèka ghita’ dhâddhi Nabbhi, aponapa Muhammad ngaghungè tarèkah kaangghuy akabin. Muhammad ajâwâb kalabân agghâ’ amarghâ Muhammad ta’ ngaghungè obèng kaangghuy anapkaè rajina. Nafisa pas atanya aponapa Muhammad kasokan ḍâ’ rèng binè’ sè bhisa abhânto èkonomina dhibi’. Salastarèna ghâpanèka, Muhammad pas sregghep kaangghuy apangghi sarèng Khadijah, bân kaduwâna pas anèka ta’ abit saampona papangghiân ka’dissa.

Salanjânga 25 taon kantos sèdhâ, Khadijah odi’ asarèng Nabbhi Muhammad. È bulân saampona sèdhâna Khadijah, Muhammad pas anèka sarèng Saudah bân molaè apoligami (abinè lebbi ḍâri sèttong) kalabân anèka jughân sarèng Aisyah sè aterros kalabân orèng binè’ sè laèn kaangghuy èkabin kantos Nabbhi Muhammad sèdhâ è omor 63 taon.

Bhâbhâra bân Kaodi’ânna Khadijah 
Khadijah panèka ḍâri klompok pongghâbâna orèng Mekkah. Khadijah araka sarèng kanjeng Nabbhi Muhammad èbhâkto omor 40 taon anapon Nabbhi Muhammad ghi’ omor 25 taon. Bâḍâ jughân sè adhâbu manabi omor epon Khadijah èbhâkto araka sarèng Nabi Muhammad panèka korang ḍâri 40 taon, tape lebbi seppo sakonè’ ḍâri Nabi Muhammad. Khadijah engghi panèka orèng binè’ sè soghi ban kotara (tarkennal). Khadijah bhisa odi’ cokop kalabân artana dhibi’. Maskè ngaghungè arta sè bânnyak, Khadijah aromasa nèspa odi’ kadhibi’ ta’ ngaghungè raka (lakè) amarghâ rakana sè kapèng sèttong bân sè kaduwâ’ ampon sèdhâ. Bâḍâ sombhâr sè nyèbbhutaghi Khadijah ta’ araka sabelluna apangghi sarèng Nabbhi Muhammad. Khadijah èkennal mènangka orèng binè’ sè soccè è jhâmana è bhâkto kabâḍâân rèng-orèng Mekkah ampon ta’ saè. Khadijah panèka ongghu-ongghu pèlèanna Allah Swt sè èsiyapaghi kaangghuy dhâddhi rajina Kanjeng Nabbhi Muhammad Saw.

È sèttong arè bhâkto ghu-lagghu kalabân kabhungaan, Khadijah mèyos ḍâ’ compo’na sapopona sè asmana Waraqah bin Naufal. Khadijah adhâbu, “Malemma kaulâ amèmpè sè sangèt lowar biyasa, Kaulâ ngabâs mataarè alèng-lèng è attas Kotta Mekkah, pas toron ḍâ’ bhumè sajân semma’. Kaulâ terros ngabâs kaangghuy ngaoningè ḍâ’ ka’dimma mataarè ghâpanèka toron. Yâktèna mataarè panèka toron maso’ ḍâ’ romana kaulâ. Ennora sè cè’ tèra’na adhâddhiaghi kaulâ cengnga’. Kaulâ pas jhâgâ ḍâri tèdung”. Waraqah adh6abu, “Kaulâ maḍâpa’á kabhâr bhunga ḍâ’ sampèyan, jhâ’sèttong orèng lakè’ sè aghung bân moljâ bhâkal dâteng alamar sampèyan. Orèng lakè’ ghâpanèka andi’ ghellâr penting bân katarkennalan sè sajân arè sajân semma’. Ta’ abit saampona ghâpanèka, Khadijah pas dhâddhi rajina Nabi Muhammad.

Sombher
Amanda Rawles (bhâbbhâr 25 Agustus 2000) iyâ arèya pameran bân model asal Inḍonèsia katoronan Inggris-Betawi. Sè aropaaghi ale' dâri model bân pameran Indonesia, Annisa Rawles.

Karèr 
Amanda sè katoronan Inggris-Indonesia rèya angawallè karèrra e omor 12 taon lebet sinetron Jagoan Silat. Pas ngodâna, karèrra ongghâ kâ lajâr leber ngalebâdhi film 7 Hari Menembus Waktu (2015). È film rèya, jèya gi' olle lakon tritagonis. Samarena abintangè pan-berempan film lajâr leber laen, Amanda olle kasempadân dhâddhi pameran otama bini' lebet film Promise (2017) èpasangaghi bâreng Dimas Anggara, terros ghân film Dear Nathan sè epasangaghi bân Jefri Nichol, nyamana Amanda dhâddhi sentrong. Bân saterrossâ segghut epasangaghi bâreng Jefri è pan-berempan film sâlanjuddâ.

Kaodi'na ḍibi' 
Amanda aropaaghi pottre kaduwâ' dâri tello' taretan dâri pasangan Shane Rawles bân Nasriyah. Amanda ngatoronin dâri ramana sè neng Australia bân ebhuna dari Betawi, Indonesia. Amanda andi' kaka' bini' sè anyama Annisa Rawles- sè aprofesi dhâddhi pameran kèya, bân ale' lake' sè anyama Aiden Rawles.

Bâkto gi' kennè' Amanda toman dhâddhi korban congocuan dâri nak-kanak lake' polana fisikghâ sè eyangghep celleng tor koros.

Pendidighân 
Amanda anerrosaghi pendidighânna èbangku SMA lebet pendidighân sakolaan roma, marghâna kasibughânna èdunnya akting. Bhâkto ahèr Maret 2020, Amanda ajâleni Fondation Studies-program dâri Universitas sè etojju kaghâbây nyiapaghi mahasiswa kaghâbây perkuliahan sarjana, kaghâbây S1 salama empa' bulân è Universitas Macquarie, Sydney.
Keumalahayati otabâ Malahayati (1 Jânuwari 1550-30 Juni 1615) iyâ arèya rèng binè' parjhurit Kasoltanan Acèh. Asma ramana iyâ arèya Laksamana Mahmud Syah. Mbana ḍâri ghâris ramana iyâ arèya Laksamana Muhammad Said Syah, potrana Soltan Salahuddin Syah sè marènta sakètar taon 153-1539 M. Soltan Salahuddin Syah iyâ arèya potrana Soltan Ibrahim Ali Mughayat Syah (1513-1530 M), pendiri Kerajaan Acèh Ḍarussalam.

Taon 1585–1604 Malahayati dhâddhi Kapala Bhârisan Pengawal Istana Panglima Rahasia bân Panglima Protokol Pamarènta Sultan Saidil Mukammil Alauddin Riayat Syah IV. Malahayati mimpin 2000 orèng klompo' Inong Balee (randhâ pahlawan sè ampon syahid) aperrang bi’ pal-kapal bân benteng Blandhâ tangghâl 11 Sèptember 1599 sampè’ matè’èn Cornelis de Houtman neng kapal. Polan bângal, Malahayati ollè gellar laksamana bân kotare kalabân Laksamana Malahayati. Makamma bâḍâ è Bukit Krueng Raya, Lamrèh, Acèh Rajâ.

Pendidikan Angkatan Laut 
Laksamana Malahayati èkenal jughân kalabân nyama Keumalahayati. Dhibi'na èlahèragi è Acèh Rajâ è taon 1550. È masa nak-kanak bân remaja dhibi'na ollè pendhidhighân Maligi. Malahayati ghi' akarabhât sareng soltan Acèh. Eppa'na bân embana abhâktè è kasoltanan Acèh mènangka panglèma angkatan tasè'. Ḍâri ḍissa smangat kelautan Malahayati angghâl. Dhibi'na pas noro'è jejak eppa'na bân embana kalabân noro' pendidighân militèr jurusan angkatan tasè' è akadèmik Baitul Maqḍis.

Mimpèn Inong Balee 
Parjhuângan Malahayati melabân penjajah èmulaè samarèna pertempuran è lompong Haru.  Armada tasè' kasoltanan Acèh melabân armada Portugis. È pertemporan rowa, Laksamana Zainal Abiḍin, lakèna Malahayati, matè. Samarèna èdhingghâl matè lakèna, Malahayati ngosolaghi ḍâ' soltan Acèh ghâbây abentu' klompo' sè a èssè randhâ prajurit Acèh sè matè saat paperrangan. Parmintaan rowa ètarèma. Dhibi'na èangka' mènangka pamimpèn klompo' Inong Balee kalabân pangkat Laksamana. Malahayati iyâ arèya orèng binè' Acèh ḍâ'-aḍâ' sè nyandhâng pangkat rèya.

Parjhuângan Melabân Blândhâ 
Laksamana Malahayati bân klompo'na atugas ajâgâ pelabbhuwân-pelabbhuwân dhâghâng è Acèh. È tangghâl 21 Juni 1599, Laksamana Malahayati addhepphân kalabân kapal Blândhâ sè nyoba maksa kareppha. Laksamana Malahayati bân klompo'na tanto ta' bisa narèma. Kabbi mabâḍâ palabânan. Ḍâlem parèstèwa jârèya Cornelis de Houtman bân brâmpan pelaut Blândhâ tèwas. Frederick de Houtman, bâkkèl komandan armada Blândhâ, èpèghâ' sarèng piha' Acèh.

Sombher 
Orèng
Ziggy Zezsyazeoviennazabrizkie (lahèr è 10 Oktober 1993) panèka sorang panolès bân sastrawan bhângsa Indonesia.

Buku 
Ziggy panèka bhâjheng nolès jâ-karjâ sastrana, antara laèn:

 Di Tanah Lada
 Jakarta Sebelum Pagi
 White Wedding
 Semua Ikan di Langit
 San Francisco

Pustaka 

Panolès
Norman Erikson Pasaribu (lahèr è Jakarta, 1990) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès asal Indonèsia.

Karjâ

Kompollan Carpan 
 Hanya Kamu yang Tahu Berapa Lama Lagi Aku Harus Menunggu (Gramedia Pustaka Utama, 2014)
 Cerita-Cerita Bahagia, Hampir Seluruhnya (Gramedia Pustaka Utama, 2020)

Puisi 

 Sergius Mencari Bacchus (Gramedia Pustaka Utama, 2016)
Sergius Seeks Bacchus (Tilted Axis/Giramondo Publishing, 2019) diterjemahkan oleh Tiffany Tsao
Saudara Kembarmu di Dunia Kertas (Gramedia Pustaka Utama, 2020)

Karjâ Sarengan
 Delapan Sisi (Plotpoint Publishing, 2013)
 17.000 Islands of Imagination: A Bilingual Anthology of Indonesian Writing (Yayasan Muda Swari Saraswati, 2015)

Sombher 
Bhujhângghâ
Asma' binti Abu Bakar (bhâsa Arab: أسماء بنت أبي بكر) iyâ arèya pottrèna Abu Bakar Ash-Shiddiq, sala sèttong Khulafaur Rasyidin bân mattowana Nabbhi Muhammad saw. Asma’ anḍi’ alè’ binè’ sè nyamana Sayyidah Aisyah, rajina Kenjeng Nabbhi Muhammad saw. Asma’ iyâ arèya rajina Zubair bin Awwam, sahabhât Kanjeng Nabbhi bân ngaghungi pottra sè nyamana Abdullah bin Zubair. Abdullah iyâ arèya rèng Islam kapèng sèttong sè lahèr è Madinah samarèna hijrah. Asma’ akabin ḍu kalè bân Zubair rowa raka sè nomer ḍuwâ’. Asma’ lahèr taon 595 Masehi, lebbi ngoḍâ 25 taon ḍâri Kanjeng Nabbhi bân sèdhâ è omor 97 taon.

Kâbhâghusân 
Asma ollè gellar dzatun-nithaqaini (ذَاتُ النِّطَاقَتَيْنِ) sè artèna rèng binè’ sè ngaghungi 2 katèmang mongghu Imam Bukhari è kètab Shahih. Asma’ toman bhâdhi bekkal ghâbây Rasulullah hijrah ka Madinah. Tapè Asma ta’ anḍi’ tale sè nalè’èn kakanan bân ènommanna. Samarèna mator ka ramana, Abu Bakar makon Asma’ mekka katapèngnga dhâddhi 2 bân sajjhek rowa Asma nganghungi gellar dzatun-nithaqaini.

Arowi hadis 
Asma ariwayataghi 58 hadis bân kakḍinto rèd-morèddhâ: Abdullah bin Zubair, 'Urwah bin Zubair, Abdullah bin Abbas, bân laènna. Bâḍâ 13 hadis sè èsepakati Bukhari bân Muslim, 5 hadis sè èsepakati Bukhari saos, 4 hadis èriwayataghi Muslim.

Sombher 

Islam
Lahèr 595
Sèdhâ 692
Sèdhâ omor 97 taon
Masok Islam kapèng sèttong
Fathul Bari otabâ "Fath Al-Bari bi Syarh Shahih Al-Bukhari" (bhâsa Arab: فتح الباري‎) iyâ arèya kètab sè penting bâdhi rèng-orèng ahlussunnah sè èangghit sareng Al-Hafiz Ibnu Hajar Al-Asqalani. Kètab rèya cè’ kotarana polan dhâddhi sombher kaum muslimin tamasok santrè. Neng ḍâlem Fathul Bari èjellasaghi (syarh) kètab Shahih Bukhari. Ibnu Hajar Al-Asqalani molaè nyerrat kètab rèya è omor 44 taon bân bhuto bâkto 25 taon sè abhâdhi ḍâri taon 817 H sampè Râjjhâb 842 H. Mukadimah kètab rèya judulla Hadyus Sari sè èssèna 10 bâb bhâdhi ngartè ka èssèna Fathul Bari.

Tègghina kètab Fathul Bari 
Kètab Fathul Bari anḍi’ posisi sè tègghi polana sabâb è bâbâ rèya:

Sè nyerrat ulama’ sè ahli 
Kètab rèya èserrat sareng ḍuwâ’ ulama’ sè ahli yakni Imam al-Bukhari sè nganghungi gellar Amirul Mukminin è bidang hadis; bân Imam Ibnu Hajar al-‘Asqalani, sè nganghungi gellar al-Hafiz. Gellar al-hafiz ghun èparèngè ka ahli hadis sè bisa ngafalaghi 100.000 hadis tamasok sanad bân matanna. Karjâ rajâ Ibnu Hajar salaèn Fathul Bari iyâ arèya Bulughul Maram min Adillatil Ahkaam.

Manyèttong ḍuwâ’ kètab sè aghung 
Kitab rèya èsebbhut aghung polana manyèttong ḍuwâ’ kètab hadis sè bhâghus è bidang hadis. Kètab asal (matan) yakni Shahih Al-Bukhari èsebbhut kètab palèng sohèh samarèna Al-Qur'an bân palèng tègghi salaèn kètab hadis sè laèn. Saèngghâ kètab syarh èkabhuto maklè paham ka Sahih Bukhari bân syarah Shahihul Bukhari sè palèng bhâghus iyâ arèya kètab Fathul Bari.

Sakèng bhâghussa Fathul Bari, ulama’ sampè’ mojhi “Laa hijrata ba’dal Fathi (Ta’ usa ahijra ka kètab hadis laènna polan la bâḍâ Fathul Bari)”. Fathul Bari èssèna abahas èlmo bhâsa, definisi lughawi bân syar’i, abhândhingaghi riawayat, kaidah ushul fiqih, keterangan èlmo hadis: sanad bân matan, sareng hikmah hadis.

Sombher
Jenderal Besar TNI (Anumerta) Raden Soedirman (EYD: Sudirman;24 Januari 1916-29 Jânuwari 1950) iyâ arèya sorang perwira tègghi Inḍonèsia. Soedirman dhâddhi panglema rajâ Tentara Nasional Indonesia kapèng sèttong è bâkto revolusi nasional saèngghâ ehomat bi' rèng-orèng neng Inḍonèsia. Rèng seppona Soedirman rèng biasa ḍari Purbalingga bân dhibi'en èyasuh pamanna sè toronan radèn. Samarena bhâlana ngallè ka Cilacap è taon 1916, Soedirman dhâddhi morèd rajin bân ngèrèng kegiatan ekstrakulikuler, tamasok noro' program kepanduan sè èjhâlânè bi' organisasi Islam Muhammadiyah. È bâkto SMA, Soedirman molaè bisa amimpin organisasi. Soedirman sanget èhormat bi' masyarakat polana ta'at ka aghâma Islam. Samarèna ambu akulia kaghuruan, taon 1936 Soedirman alako dhâddhi ghuru bân samarèna nèka pas dhâddhi Kapala Sakola è sakola dhâsar Muhammadiyah bân aktif è kegiatan Muhammaddiyah. Taon 1937, dhâddhi kapala kalompo' Pemuda Muhammadiyah. Soedirman pagghun ngajhâr makkè Jeppang masok ka Inḍonèsia taon 1942. Taon 1944, Soedirman noro' tentara sè abela tanah air (PETA) sè èsponsori Jeppang bân dhâddhi Komandan Batalion e Banyumas. È bâkto ajabat, Soedirman abhâreng sakancaan sèpaḍâ prajurit alako pemberontakan, bân ngâbây Soedirman èasingaghi ka Bogor.

Semarena Inḍonèsia ngumumaghi kamardhikaan tangghâl 17 Agustus 1945, Soedirman buru ḍâri penjara pas mangkat ka Jakarta nemmonin Prèsiḍèn Soekarno. Soedirman ollè tugas ngawase tentara Jeppang è Banyumas samarena ngâbây divisi lokal Badan Keamanan Rakyat. Rombonganna èpaddhâddhi bâgiyân divisi 5 è tangghâl 20 Oktober. Samentara Oerip Soemorhardjo, bân Soedirman sè atanggung jawab. Tangghâl 12 Novèmber 1945 nantoaghi panglèma rajâ TKR è Yogyakarta, bân Soedirman sè èpèle. Dhinèng Oerip, sè aktif è militer sebelumma dhâddhi kapala staf. Sembari nantos pengangkatan, Soedirman merènta serangan ḍâ' pasukan Inggris so Blandhâ è Ambarawa.

Sombher
Nasr Hamid Abu Zaid (bhâsa Arab: نصر حامد أبو زيد) lahèr è Tanta 10 Juli 1943 bân adhinggâl omor è tangghâl 5 Juli 2010) iyâ arèya ahli Qur’an ḍâri Mesir bân tamaso’ sala sèttong teolog liberal Islam sè kasohor. Abu Zaid anḍi’ tarekah è ḍâlâm hermeneutika Al-Qur’an humanistik, sè èangghâp dhâddhi debat lanjhâng. Mètorot Abu Zaid Al-Qur’an iyâ arèya “ollèna bhudhâjâ”. Abu Zaid ngritik ka rèng-orèng sè aghuna’aghin Al-Qur’an kaangghuy kaparloan politik.

Bâkto ngoḍâ 
Nasr Hamid Abu Zayd lahèr è tangghâl 10 Juli 1943 è Quhafa, dhisa kènèk kèsaran 120 km ḍâri Kairo, semma’ bân Tanta, Messèr. Abu Zaid asakola è sakolaan aghâma tradisional, Abu Zaid iyâ areyâ Qari’ sè bisa maca Al-Qur’an kalabân bâcaan sè teppa’ bân hafiz sè hafal sakabbhina èssena Al-Qur’an ḍâri ghik bâkto ngoḍâna.

È bâkto omor 12 taon sè tapongkor, Abu Zaid èpenjara marghâna èangghâp anḍi’ simpati kalabân Ikhwanul Muslimin. Bân toman èpangaroen kalabân les-tolesna tokoh Islam revolusioner Ikhwanul Muslimin Sayyid Qutb sè èyokom bân naghârâ Messer è taon 1966. Abu Zaid majhâu dâri gagasan Ikhwan bân Qutb sanajjhân atambâna omor. Samarèna narema latean teknis, Abu Zaid alako ka angghuy  Organisasi Komunikasi Nasional è Kairo. È bâkto sè areng-bhâreng, Abu Zaid ngantang ajhâr è Universitas Kairo bân ollè gelar BA è Studi Arab (1972) bân PhD (1981) è Islamic Studies kalabân karya-karya tapsèr Al-Qur’an sè èkaghâbây.

Sombher
Rabi’ah al-Adawiyyah (bhâsa Arab: رابعة العدوية القيسية) otabâ sè èkennal kalabân nyama Rabi'ah Basri arèya orèng sufi binè' sè èkennal kalabân kasoccèyan bân tarèsnanah mongghu Allah.  Rabi'ah panèka klan (bhâsa Arab: Mawlat) dâri klan Al-Atik suku Qays bin 'Adi, Rabi’ah otara kalabân sebbuddhan al-Qaysiyah.

Rabi’ah èkennal mènangka orèng sufi binè' sè zuhud, yakni ta' lèbur dhâ' kaodi'ân dhunnyah, saènggha Rabi’ah ngabdhi’aghi odi’na coma ghâbây èbâdâ mongghu Allah.  Rabiah è kèra aghin bhâbbhâr antara taon 713 - 717 Masehi, otabâ 95 - 99 Hijriah, è kottah Basrah, Irak bân sèdhâh kèndhâ' taon 801 Masehi / 185 Hijriah. Nyama ghenna’na panèka Rabi'ah binti Ismail al-Adawiyah al-Basriyah. Rabi’ah panèka sufi binè' sè noro' alèran Sunni teppa' masa dinasti Umayyah sè dhâddhi pemimpin dâri red-mored binè’ bân zahidâh, sè ngabdhi’aghi dhi'na ghâbây panâlètèyan hokom kasoccèyan sè cè' tako’en bân taat dhâ' pangèran. Rabi'ah Al-Adawiyah èjhulughi mènangka "The Mother of the Grand Master" otabâ Ebhu Para Sufi Rajâ polana kazuhudhânna. Rabi'ah jhughân dhâddhi panodhân para ahli sufi sèlaèn kadhi Ibnu al-Faridh bân Dhun Nun al-Misri. Kazuhudhân Rabi'ah jhughân è kennal sampè' ka Eropa. Panèka aghâbây bânnya' cendikiawan Eropa nâlete pamèkkèran Rabi'ah bân nolès riwayat odi'na, kadhi Margareth Smith, Masignon, bân Nicholoson.

Biografi

Bhâbbhâr 
Rabi'ah bhâbbhâr è kottah Basrah, Irak, rèna abad ka bâllu' taon 713-717 Masehi. Rabi’ah bhâbbhâr dâri kâluwarga sè cè’ mèskènna bân dhâddhi pottrè ka empa’ dâri empa' tarètan, saèngghâ salèrana è nyama'è Rabi’ah sè artèna pottrè ka empa’. Ramanah anyama Ismail, nalèka malem para' bhâbbhârâ Rabi'ah, kabâdâân ekonomi kâluwarga Ismail cè’ bhuru'en saèngghâ Ismail ta’ andi' pèssè bân telèmpèh ghâbây ngancaˊè rajinah sè bhâdhih bhâbbhârâ. Ella' bârâmpa arè marènna Rabi'ah bhâbbhâr, Ismail amèmpè tatemmoh kalabân Nabbhi Muhammad,dâlem mèmpèna Nabbhi adhâbu ka Ismail sopajâ jhâ' nalangsa polana pottrèna, Rabi'ah, bhâkal dhâddhi orèng binè’ se moljâ, saèngghâ bânnya’ orèng sè bhâkal ngarep safaat-na.

Dhâddhi jatèm piatu 
Sejjhek kènè' Rabi'ah la è kennal mènangka ana' sè mengka bân taat aghâma. Namong ta’ abit, Ramanah, Ismail, adâ’ omor pas è sosol sareng èbhuna, saèngghâ Rabi'ah bân tello' tarètan binè'na dhâddhi ana' jatèm piatu. Rama bân èbhuna coma adhina aghi artah aropa parao sè pas eghâbây nyarè napkah sareng Rabi'ah. Rabi'ah alako dhâddhi tokang narèk parao sè manyabbhrâng orèng dâri teppèh Songay Dajlah ka teppèh songay sè laèn. Samantara tello' tarètan binè’na alako è roma atennon kaèn otabâ apèntèh bennang.

Sombher
Dr. Soetomo otabâ Soebroto ( 30 Julè 1888-30 Mei 1938) iyâ arèya tokoh Semaddhâ' Budi Utomo, organisasi pergerakan se dâ'-kadâ' neng Indonèsia. Soebroto aghânte nyamana dhâddhi Soetomo e bhâkto maso' ka sakola tengnga.

E taon 1903, Soetomo nempo pendidighânna è kadokteran neng School tot Opleiding Van Inlandshe Artsen, Batavia. Bâreng sakancaan dâri STOVIA jârèya majhâghâ parkompolan se anyama Budi Utomo, bhâkto taon 1908. Samarena lulus taon 1911, la alako dhaddhi dokter pamarènta è bâgiân daerah Jhâbâ bân Somattra. Taon 1917, Soetomo rèya bân oreng perawat bâlândhâ.

E taon 1919 sampe' 1923, Soetomo olle beasiswa bân alanjutaghi ajhâr spesialis kadokteran e Universitas Amsterdam. È bhâkto kuliah, Soetomo noro' kegiatan Indische Vereeniging. Seotomo perna èpele dhâddhi katowa Indische Vereeniging parèodâ 1921-1922.

E taon 1923, Seotomo abâlè ka Indonèsia pas dhâddhi pangajhâr neng Nederlandsch Artsen School (NIAS).

E taon 1924, Soetomo majhâghâ Indonèsian Study Club (Dâlem Bhâsa Bâlândhâ Indonesische Studie Club otabâ ghâlimpo' studi Indonesia) e sorbhâjhâ.

E taon 1930, Indonesische Studie Club èyobe nyamanna dhâddhi partai bangsa Indonesia bân è taon 1936, majhâghâ Parindra (Partai Indonesia Raya).

Sombher
Mesut Kurtis (bhâsa Turki: Mesut Kurtiş, lahèr 31 Juli 1981) iyâ areyâ artis ḍâri Rèpublik Makedonia Islam bân bisa oca' Turki, Arab bân Inggris. Mesut Kurtis lastarè makaloar empa' album yakni "Sholawat", "Beloved", "Tabassam", "Balaghal 'ula" sareng sèttong album kènè' "Azeem Alsham". Kabbhi albumma èghâbây bi' Awakening Records.

Oḍi' Mesut Kurtis 
Masa kènè' Mesut Kurtis oḍi' è Kotta Skopje, Makedonia. Bhâlâna Mesut Kurtis ta'at ka aghâma. Dhibi'en akuliah Human Science with Islamic Studies (Èlmo Pangaonèng Manossa Eropa, Wales, Inggris. Mesut toman masok grup nasyid è Macedonia. Dhibi'en èkalaburi bânnyak orèng Inḍonèsia. Laguna Mesut èpengaroe bi' Sufi, Turki klasik, Arab bân Eropa.

Video bân nasyid 

 2020: Asma Allah Alhusna
 2020: Malana Mawlan Siwa Allah
 2019: Talama Ashku (bersama Inteam)
 2019: Hasbunallah
 2019: Balaghal 'Ula
 2019: Salli 'Alal Mustafa (bersama Ali Magrebi)
 2014: "Aşkınla Yansın Özüm"
 2014: "Rouhi Fidak"
 2012: "Sevgili"
 2009: "Beloved"
 2007: "Burdah"

Sombher
Dr. Hj. Oki Setiana Dewi, S.Hum., M.Pd. (lahèr 13 Jânuwari 1989) iyâ arèya tokang nolès, tokang dakwah, bân artis Inḍonèsia.

Kalakowan 
Oki Setiana Dewi molaè alako dhâddhi artis è bâkto maèn film Ketika Cinta Bertasbih. Samarèna ghenika, Oki dhâddhi ustazah è Islam itu Indah, Trans TV sajjhek 2014. Oki lulus S3 è kampus UIN Syarif Hidayatullah. Mangkèn Oki dhâddhi Kapala Yayasan Maskanul Huffadz è Inḍonèsia, Malaysia, Singapura, bân Brunèi Ḍarussalam.

Oḍi' Oki Setiana Dewi 
Ḍari kènè' sampè omor 16 taon, Oki nengneng è Kotta Batam, Kepulauan Riau. Dhibi'en ngaghungè 2 alèk nyamana dr. Shindy Kurnia bân Ria Yunita. Oki araka sareng Ory Vitrio Abdullah orèng Sungai Pua taon 2014. Mangkèn anḍi' 4 potra nyamana Maryam Nusaibah Abdullah, Khadeejah Faatimah Abdullah, Ibrahim Muhammad Abdullah, bân Sulaiman Ali Abdullah. Oki mamarè sakola è SD Kartini Sekupang, teros alanjutaghi SMP Negeri 3 Batam sareng SMA Negeri 1 Batam. Oki malolo ollè ranking 1 è kelassa bân malolo awakkèle sekolana è Olimpiade Biologi sampèk pidato sareng debat bhâsa Inggris. Oki jhughen aktif ngèrèng ekstrakulikuler molaè ḍari organisasi siswa intra sekolah, gerakan pramuka Indonesia, basket, teater, English Club, sampè marching band sareng dhâddhi katoa kellas ḍâri SD-SMA.

Prestasi 
Oki asakola è SMA Negeri 1 Depok. Tâon 2007, Oki dhâddhi mahasiswa Sastra Blandhâ, Universitas Indonesia. Oki èpèlè dhâddhi mahasiswa anyar terbaik OKK Universitas Indonesia, sareng mahasiswa anyar terbaik è Fakultas Ilmo Pengetahuan Budaya (FIB). Oki aktif organisasi BEM, lembaga dakwah kampus salam Ul, lembaga dakwah kampus fakultas FORMASI FIB Ul bân teater. Sakèng lèburra akting, Oki toman ollè penghargaa aktris reng binè' terbaik Festival Petang Kreatif Ul. Oki jhughân toman èpèlè dhâddhi mahasiswa berprestasi bidang seni FIB Ul.

Sombher
Amanda Gebriella Manopo Lugue  (lahèr 6 Desember 1999) iyâ arèya aktris, model, penyanyi, pengusaha, abhângsa Indonèsia.

Kaodièn pribadi 
Amanda Manopo iyâ arèya pottrè bungso dâri pasangan Ramon Gauna Lugue. Arsitek katoronan Spanyol bân Filipina, sareng Henny Manopo Lugue orèng Bini' Minahasa.

Karier 
Amanda ngawwâlè karèrra è dunnya hiburân taon 2008. Amanda molaè maso' dunnya akting bhákto abintangi sinetron "Biru"  taon 2013. Amanda èkenal ghu-ongghu bhâkto abintangi toko Ariel dâlem sinetron  "Mermaid in Love" taon 2016.

Bhâkto taon 2020, Amanda olle popularitas bhârkat peranna dhâddhi Andin dálem sinetron "Ikatan Cinta".

Bisnis 
Ê lowar aktivitassâ dhâddhi artis, Amanda andi' bisnis kèya iyâ arèya bisnis produk kulit Skin Soul Brightening.
Nyimas Khodijah Nasthiti Adinda otabâ Dinda Hauw (bhâbbhâr 14 Novèmber 1996) iyâ arèya pemeran, penyanyi bân moḍel Inḍonèsia toronan Malaju bân Palèmbang, Sumatera Lao'.

Kaoḍi'en 
Dinda Hauw potrana Alm Kemas Muhammad Syafei Herman dan Hulwati Husna. Dinda alumni sakola roma bân ngaghungi sapopo anggota JKT 48 yakni Dwi Putri Bonita. Tangghâl 10 Juli 2020 Dinda akabin bi' Rey Mbayang.

Kalakoan 
Dinda dhâddhi artis taon 2006. Nyamana molaè èkennal masyarakat è taon 2011 dhing la amaèn è film Surat Kecil untuk Tuhan. Neng film rèya Dinda sampè aghundul obu'en polan dhâddhi orèng sakè.

Film tv 
Filmma Dinda Hauw yakni:

 Misteri Lorong Waktu
 Teka Teki Bioskop Tua
 Karung Lorong Waktu
 Cinta Monyet Lo
 Cinta Semanis Rainbow Cake
 Cintaku Seluas Kebun Binatang
 Didah Si Penambal Cinta
 Jurus Naga Cinta
 Love Cupcakes Buat Okan (2012) mènangka Citra
 La Maison du Bajigur (2012) mènangka Maya
 Upik Abu Cinderella (2012) mènangka Tyas
 Ojek Pengantar Cinta (2012) mènangka Karin
 Pendekar Silat Cinta (2012) mènangka Cici
 Dua Kali Jatuh Cinta (2012) mènangka Amel
 Ngojek Demi Cinta (2013) mènangka Septia
 Supermoon Untuk Bulan (2013) mènangka Fanny
 Tajir-Tajir Jadi Pembantu
 Ten Million Dollar Man
 Janji Si Preman Kampus
 Karla & 3 Kebaikan (2016)

Sombher
Heldy Djafar (11 Juni 1947-10 Oktober 2021) iyâ arèya rajina Soekarno sè kapèng sanga’, Prèsiḍèn Rèpublik Inḍonèsia sè ḍâ'adâ'. Heldy Djafar lahèr ḍâri H. Djafar ban Hj Hamiah. Dhibien iyâ arèya ana' bungso sanga’ satarètanan. Dhibiín akabin sareng Soekarno è taon 1966. È bhâkto rowa Soekarno aomor 65 taon samantara Heldy Djafar aomor 18 taon. Saksèna katowa DPA Idham Chalid bân Menteri agama Saifudin Zuhri.

Kaḍuwâna akabin coma sampè’ ḍutaon. È bhâkto jarèya kabâḍâ'ân politik sajen ta' tanto. Komunikasi ta' ajhâlân lancar saampon Soekarno dhâddhi tahanan è Wisma yaso. Jhâlân Gatot Subroto. Heldy sempat ngoca' terro apèsa, tapè Soekarno ta' ghellem kajhâbâ matè.

Akhèrra, è tangghâl 19 Juni 1968, Heldy se aomor 21 taon akabin polè bân Gusti Suriansyah Noor, toronan ḍâri Kerajaan Banjar. È bhâkto ajiya Heldy parappa’ ngandung towa olle kabhâr Soekarno sèdhâ. Soekarno sèdhâ è tangghâl 21 Juni 1970, è omor 69 taon. Ḍa' budi, sèttong ḍâri ennem ana’na, Maya Firanti Noor, akabin ben Ari Sigit, kompoy Prèsiḍèn RI kapèng ḍuwâ', Soeharto.

Oḍi' Awwâl 
Heldy rèmbi’ è Tenggarong, Kutai Kartanegara, Kalimantan Tèmor, è tangghâl 10 Agustus 1947 dâri H Djafar bân Hj Hamiah, bungsoh dâri sanga’ satarètanan, è bhâkto Hj Hamiah ngandung Heldy, binè’ ajiya toman ngatèla’ bulân bungkol (bulân purnama). Pas kancana H Djafar sè parappa' namoy ka romana (Tionghoa) ngocak jhâ’ ḍâgghi' bhâji’en rèmbi’ kodhu èjâgâ ngastètè kantos rajâna. Bâjâ Heldy la masok SMP, majhâdi’ sè èangghâp tokang aramal bân biasah èolok Mbok Nong ngoca’ jhâ’ paghi’ bilâ dhibâsah, arowa bhâkal ollè “orèng rajâ”. Ḍâri kènè’, Heldy khatam maca Al-Qur’an.

Erham, kaka’ ghândhu’ Heldy sè palèng towah ngoca’, rèng towanah cokop terpandang è daèrana. Romana rèng towana Heldy iya arèya roma pangghung. Bangunanna lanjhâng ka èrèng sampè’ 30 mèter bân lanjhângnga ka budi 40 mèter. Èghâbây dâri kajhuh sareng ata’ roma sè tègghina empa’ meter bân andi’ kaca sè lanjhâng ka bâbâ ngangghuy kajhuh, pas alapès kaca è lowarra. Jumlah candilana  cokop bânnya’. Èattas labâng romana ètolès taon è bangun roma jarèya, taon 1938. 

È bhâkto panompang motor nyebarraghi lambâr èssèna pangumuman jhâ bâdâ pidato Prèsiden Soekarno è Samarinda, kaka’en Heldy, Yus, ngèrèng ngala’ lambêrân jarèya samba manjhêng è paghâr romana, Jhâlân Mangkurawang, Heldy nangis terro katemmo bân Presiden, tapèh è tola’.

Arantau ka Jakarta 
Bhakto terros ajhâlân, Heldy bannyâ' è kalèburi ca kancana, è bhâkto jarèya Heldy ghi' toju' e bangku SMP sè bâdâ è Ghunung Pedidi, jhâlân Rondong, Demang tenggarong, Kutai Kartanegara, Kalimantan Tèmor. è bhâkto ajiya dhibiín ghi' toju' è bangku SMP kellas tello', Heldy ngallè ka sèttong sakolah SMP è samarinda. Heldy ngallè polana bâdâ Nasionalisasi Perusahaan-perusahaan Bâlândhâ, sè madheddhi H Djafar, ramana Heldy samantara istirahat dâri lakona è Oost Borneo Maatschapppij.

Sombher
Rajina Kanjeng Nabbhi Muhammad otabâ ummahatul mu'minin (bhâsa Arab: أمهات المؤمنين) sè artèna èbhuna umat Islam iyâ arèya kompolan rèng binè’ sè èpakabin Rasulullah. Umat Islam ngolok ummul mu’minin sopajâ hormat bân ta’ cangkolang akadhi ayat Al-Qur’an:

“Nabbhi rèya lebbi otama bâdhi umat Islam ètèmbhâng abâ’ dhibi’ bân rajina (Kanjeng Nabbhi) iyâ arèya èbhuna.” (Sorat Al-Ahzab: 6).

Rajina Kanjeng Nabbhi Muhammad ta’ akabin polè samarèna Nabbhi sèdhâ polana:

“Bân ta’ ollè nyakè’è (atèna) Rasulullah bân ta’ ollè akabin bi’ rajina satarossa samarèna (Nabbhi sèdhâ). Saongghuna rowa dhusa rajâ.

Neng ḍâlem samalem, Kanjeng Nabbhi ajima’ rajina tèn-ghântèn. Ḍhebuna sahabhât nabbhi, Rasulullah ngaghunghi kakowatan 30 rèng lakè’.

Daftar rajina Kanjeng Nabbhi (Ummahatul Mu'minin)

Khadijah binti Khuwailid 
Nabbhi pereppa'en omor 25 taon akabin bi' jhrâghânna sè soghi, Sayyidah Khadijah sè aomor 40 taon. Nabbhi ta' toman apoligami bâkto araji Sayyidah Khadijah. Dhingla Nabbhi omor 50 taon, Sayyidah Khadijah sèdhâ. Kalabân raji Sayyidah Khadijah, Nabbhi ngaghungi 2 potra sè asmana Qasim bân Abdullah (ajhuluk  Ath-Thahir dan Ath-Thayyib) bân 4 potrè Zaynab, Ruqayyah, Ummu Kulthum sareng Fatimah. Kèng orèng Syiah nyebbhut 3 potrè salaèn Fatimah benni potrèna Nabbhi tapè potrèna Sayyidah Khadijah bi' raka sabelumma. Abu Thalib bân Sayyidah Khadijah è taon sè sami sampè Nabbhi adhâbu taon sè seddhi (Aam ul-Huzn).

Sombher 

Rajina Nabbhi Muhammad
Emansipasi iyâ arèya paperdhikaan ḍâri kabulâ sè sami kalabân padhâna hak ḍâlem bânnya’ kaodhi’en masyarakat. Emansipasi rowâ kodhu abherri’ hak sè pantes ka orèng otabâ kompolan orèng sè la èârampas otabâ sè ta’ èyèjhâbhi sebelluna. Hal rèya kodhu èberri’ mènangka sarana kaperdhikaan angembangaghi dhibi’ bân anèngkataghi kamahiran profesional ma’lè sakabbhina orèng bisa salang abhânto ḍâlem abangun bân ta' abidhâaghi aspek kaoḍi’en. Salaèn rowa, emansipasi jughân èkalako ma’lè ollè hak politik bân padhâna dhârâjhât sosial bhâḍhi kalompok sè ta’ èberri’ hak sacara khosis. Hakèkatta, emansipasi bhâḍhi teros usaha kaanghuy maèlang parbhidâan sè rajhâ antara las-kellas sosial (sosial gap) bân secara horizontal bhâḍhi makenè’ jara’ sosial (social distance) antara posat bân pèngghiren. Dhâddhi ḍâri rowa, emansipasi dominasi bân dependensi pas sobung sampè dhâddhi paḍe.

Emansipasi binè' 
Emasipasi binè’ iyâ arèya proses ngocol dhibi’ rèng binè’ ḍâri kadudukan sosial ekonomi sè mabâ otabâ ḍâri bâtâssan hokom sè adhâddhiaghi binè’ mâlarat akembâng bân maju è bânnya’ bidang ḍâlem kaodi’en masyarakat. Emansipasi binè’ atojjhuân mènta hak sè paḍe ḍâri kaom binè’ mongghu lakè’ bân aberri’ binè’ kasempatan alako, ajhâr bân alako akadhi sè bisa èkalako orèng lakè’. Gerakan orèng binè’ rèya lahèr ḍâri angghâpan bân fakta binè’ para’ cèccer è sakabhina sèktor kaoḍi’èn, molaè ḍâri pandidikan kalabân bânnya’ buta huruf, kamèskenan, bân ta’ mampo ḍâlem apèran aktif èlingkungan publik, tapè kabbhi lebbi ka aspek profesionalitas è bidang tartento. Dhâdhi ḍâri rowâ, emansipasi binè’ iyâ arèya sala sèttong jhâlân kaanghuy dhâpa’ ka ta-cita odi’ paḍè (equal) antara binè’ bân lakè’ lebât gerakan ajuangaghi keadilan orèng binè’.

R.A. Kartini 
Tokoh emansipasi binè’ è Inḍonèsia iyâ arèya R.A. Kartini, orèng binè’ toronan ningrat Jhâbâ sè anḍi’ pamèkkèran maju è jhâmanna. Pamèkkeran majuna ètolès lèbât rat-sorat koresponden ka bhèreng sè bâdâ è Bhâlandhâ. Kompolan sorat kasebhut pas èangka’ dhèdhi buku sè ajhudul “Habis Gelap Terbitlah Terang”. R.A. Kartini dhâdhi panggerak emansipasi bine’ kaanghuy orèng binè’ ollè hak pandidikan sè bhibhâs bân tègghi. Ka jhâman panjajahan sè berhak ollè pandidikan sè lajâk iyâ arèya potrâ bangsawan, saèngghâ ka massa lambhè’ bânnya’ orèng binè’ Inḍonèsia ta’ ollè pandidikan sâkalè. Emansipasi sè è usung R.A. Kartini ka’angghuy kaceradasan orèng binè’ èakoè bân ollè kasempatan sè padhâ kaangghuy anerapaghi èlmo sè è kaollè, saèngghâ orèng binè’ bhâdhi lebbhi partajâ ka abâ’ bân ta’ è rendahaghi bhi’ orèng lakè’. Gerakan mapadâ rèya èmolaè kalabân cara majhâghâ sakolah khusus orèng binè’. Ka massa rowa, kabbhi ghun aladhin raka bân ngoros dèpor sè ngonci peran orèng binè’ anodhuaghi bân ngembangaghi potensinah. Gerakan R.A. Kartini rèya onlaon onlaon ngajhâ’ gerakan orèng binè’ ka awwal pergerakan è Inḍonèsia ka bâkto rowa (awwal abad 21). Akadhi pargerakan Aisyiyah sè organisasi è bidang pamberdayaan orèng binè’ sè è plopori Nyai Ahmad Dahlan. Saellana rowa, è noro’e gerakan Muslimat NU bân bannya’ gerakan orèng binè’ sè lahèr ḍâri latar belakang profesi, kaèlmaoan, aghamah, bân laena.

Sombher 

Diskriminasi
Kasataraan gender iyâ arèya pandhângngan jhâ' sakabbhina orèng kodhu ollè parlakowan sè paḍâ bân ta' olle adiskriminasi kalabân identitas gender rèng-orèng sè asèpat kodrati. Isu arèya sala sèttong tojjuwân ḍâri Deklarasi Universitas Hak Asasi Manusia bi' PBB sè aosaha ghâbây nyèptaaghi kasataraan ḍâlem biḍâng sosial bân okom, akadhi ḍâlem lalakon demokrasi bân amasteaghi aksès kalakowan sè satara bân opa sè paḍâ.

Ḍâlem praktèghâ, tojjuwân ḍâri kasataraan gender arèya sopajâ bhân-sabbhân orèng ngaanḍi' parlakowan sè paḍâ tor adhil ḍâlem masyarakat, ta' ghun è ḍâlem bidâng politik, è kennengan lako, otabâ bidâng sè ngaè' kalabân kabèjjeghân tartanto.

Awwâl pèkkèran

Feminisme Krèsten 
Kasataraan gender aropa'aghi asèl pekkeran sè monḍul sabâb ḍâri blessat kabhibhâsan nè'-binè' sè asèpat ekstrim. Aondung monḍullâ kasataraan gender adhâddhi kalamon global. Blessat feminisme sè ekstrim rèya awwâlla ḍâri amaghi kabhibhâsan sakabbhina ḍâ' nè'-binè' è dunnya Bârâ'. Sakabbhina kaom feminisme è dunnya Bârâ' lajhu molaè nyarè legitimasi attas pèkkèranna rowa kalabân angotèp Alkètab. Rowa molaè ngobâ istilah "god" sè maskulin, dhâddhi "goddes" sè feminim.

Feminisme moslèm 
Salaèn ḍâri tradisina Krèsten, kasataraan gender jughân molaè eyusung bân kaom moslèm. Rowa nguca' jhâ' ajârânna Islam asèpat abâtessaghi bân majubâ'è nè'-binè'. Opajâ-opajá delegitimasi ka Al-Qur'an kèya molaè ekalako. Parnyataan sè ebeghi ajellasaghi jhâ' Al-Qur'an rèya aropaaghi kètab sè gender.

Sombhèr
Shafa Tasya Kamila, S.E., MPA (lahèr 22 Novèmber 1992) iyâ arèya sorang pemeran, penulis laghu bân penyanyi Inḍonèsia.

Kalakowan 
Dhibi’en maso’ ka dhunnya hiburan Inḍonèsia sajhhek ghi’ toju’ è bangku taman kanak-kanak. Bâjâ rowa, secara ta’ tengnget Sorang embu’ matabâr ka Tasya kaangghuy dhâddhi bintang iklan bân madâpa’ ka sala sèttong biro iklan. Saampon ngalebâdhih brâmpan casting, Tasya olle kontrak kaangghuy sebuah produk susu. Sajhhek rowa, Tasya terros dhâddhi bintang iklan: Produk asuransi, departmen store, kèju, pasta ghighi, permèn, bân beddhâ’.

Taon 1996, ana’ bungsoh ḍâri tello’ atarètan ḍâri pasangan Gatot Permadi bân Isverina rèya olle kontrak iklan eksklusif kaangghuy pasta ghighi. Berawal ḍâri iklan rèya, sosok Tasya narèk perhatian sebuah roma produksi sè mataber dhibièn amain è sinetron. Pas dhibièn terlibat dâlâm filem televisi Kupu-Kupu Ungu bân Nyanyian Burung. Sinetron laèn sè perna èbintangi Tasya antara laèn Matahariku, Tasya, bân Jangan Menangis Adinda.

Kesempatan maso’ dâpor rekaman dâteng ka taon 1999. Album dâ’ a dâ’an peneka Libur Telah Tiba, sè mengunggulkan laghu “Libur Telah Tiba” ciptaan A.T Mahmud. Saampon sukses kalabân album ḍâ’a-ḍâ’an sè terjhuâl 350 èbu kopi, Tasya bâli makaloar album sè nomer ḍuwâ’ sè bertajuk Gembira Berkumpul (1999). Ḍâlâm album rèya, Tasya ghi’ abâreng A.T Mahmud sarta akolaborasi kalabân Duta Sheila on 7 dâlem laghu ciptaan Eross sè ajudul “Jangan Takut Gelap”.

Alè’ ḍâri Muhammad Fatha Permana bân Dhenia Lizariani Hafsha rèya makaloar album rohani kaangghuy nyambut bulân Ramadhan bertajuk ketopa’ tellasan (2002). Album sè nomer empa’ Tasya panèka Istana Pizza (2002). Album rèya andi’ konsep ngabele dhungèng kalabân laghu. Dhungèng sè terro ekabele’e sareng Tasya lèbât album rèya tentang Istana Pizza bân Ratu Pizza sè èsak. Istana rèya èpimpin sareng Raja Pizza bân Ratu Pizza. Kabbih andi’ pottre sè anyama Anapizza. Sang pottre andi’ sahabhât sè anyama Spagetto. Raja Pizza  andi’ sorang penasehat sè anyama Peri Nini Merica sè ahèrra dhâddhi moso Raja Pizza. Namong, attas ihsanat atè na Anapizza, kejahatan sè èkalako sareng Peri Nini Merica berhasil ètumpas. Benni coma A.T Mahmud, Trie Utami kèya toro’ nyombheng settong laghu sè ajudul “Penghuni Hutan”.

Taon 2005, Tasya makaloar The Very Best of Tasya sè aèssè 14 laghu terbaik Tasya dâri album sabellunna, antara laèn “Anak Gembala”, “Barusan Musik”, “Jangan Takut Akan Gelap”, kantoah “Paman Datang”.

Ka tangghâl 20 Juni 2005, Tasya kalabân Ricky Subagja, Marshanda, Dian Nitami, bân Farhan resmi èangka’ mènangka ‘Duta Kampanye Ngènom Susu’.

Sajhhek taon 2005, Tasya è angka’ mènangka Duta Lingkungan Hidup sareng Kementerian Lingkungan Hidup Inḍonèsia.

Ka ahèr taon 2011, Tasya makaloar album remaja sè ajudul Beranjak Dewasa. E album rèya Tasya ngoddhih ngosot ghambhâr sè laju mènangka penyanyi cilik se anyanyiaki laghu-laghu pop na'-kana' ngoḍâ sè atema tarèsna. Album rèya distribusina èbhânto sareng Indomaret.

Tasya asakola è Fakultas Ekonomi Universitas Inḍonèsia taon 2009, bân alanjutaghi studina è Colombia University dâri taon 2014 sampè taon 2017.

Sombher 

Lahèr 1992
Arè Bâbinè’ Internasional (bhâsa Inggris: International Women’s Day) iyâ arèya arè sè èrayaaghi è tangghâl 8 Marèt sabbhân taonna.

Arè Bâbinè’ Internasional èrayaaghi ḍâ’-aḍâ`en tangghâl 28 Fèbruwari 1909 è New York bân èpabâḍâ sareng Partai Sosialis Amerika. Demo sè èlakone sareng bâbinè’ è Petrograd sè èpabâdâ tangghâl 8 Maret 1917 mancèng bâḍâna Revolusi Rusia. Arè Bâbinè’ Internasional sacara resmi èpadhâddhi arè notop nasional è Soviet Rusia taon 1917, bân èrayaaghi sacara abhârengan è naghârâ sosialis otabâ komunis.

Taon 1977, Arè Bâbinè’ Internasional èresmiaaghi dhâddhi acara taonan sareng Perserikatan Bangsa-Bangsa (PBB) kaangghuy ajuangaghi hak bâbinè’ ban abujutaghi akor è dhunnya.

Apokrifal 
Sèttong carèta sè bâḍâ è lèngkeran kolomnis Prancis, bâḍâ sèttong bâbinè’ ḍâri buruh pabrik tekstil mabâḍâ demo è 8 Marèt 1857 neng New York. Demo rowa èlakonè kalabân tojjhuwân alabân panindasan bân gâji buruh sè mabâ, nangèng demo kasèbbhut èobusaghi sacara paksah sareng kapolisian. Tangghâl 8 Marèt 1907, Arè Bâbinè’ Internasional èresmiaghi dhâddhi parèngatan kalabân kasus sè kadhâddhien 50 taon sè tapongkor.

Temma Kaplan apendapat, “kadhâddhien kasebbhut ta’ toman bâdâ, nangèng bânnyak orèng Eropa sè parcajâ tangghâl 8 Marèt 1907 aropaaghi awwâl bâḍâna Arè Bâbinè’ Internasional.

Sombher