Fatimah az-Zahra (bhâsa Arab: فاطمة الزَّهراء ) èngghi panèka potrèèpon Kanjeng Nabbhi Muhammad Sallallahu Alaihi Wasallam ḍâri raji kapèng sèttong èngghi ka'ḍinto Sayyidah Khadijah binti Khuwailid. Fatimah az-Zahra jhughân kalonta kalabân asma Fatimah binti Muhammad.

Fatimah èbhâbhârrâghi è Kottha Mekka taon 605 M tor sèdhâ è Kottha Madinah tangghâl 13 Jumadil Ahèr taon 11 H (18 Agustus 632 M.). Pasarèyannèpon Fatimah èngghi ka'ḍinto è Hijaz, Kottha Madinah. Dhinèng rakaèpon Fatimah èngghi panèka Ali bin Abi Thalib. Fatimah asareng Ali ngaghungè 5 potra, 3 lakè’ sè asmaèpon Husain bin Ali, Hasan bin Ali, Muhsin bin Ali, tor jughân 2 pottrè binè’ sè asmaèpon Zainab Al-Kubro binti Ali sareng Ummu Kutsum Al-Kubro binti Ali.

Kalowarga

Orèng sèppo bân tarètan 
Sayyidah Fatimah az-Zahra èbhâbhâraghi lèma’ taon sabellunnèpon tèbhâna nurbhuwât karosulân Nabbhi Muhammad. Sayyidah Fatimah èngghi panèka potrè sè bungso. Dhinèng orodhân nasapèpon èngghi panèka Fatimah binti Muhammad bin Abdullah bin Abdul Muthallib sè teḍḍâ' Bani Hasyim sè asallèpon Suku Quraisy.

Sayyidah Fatimah az-Zahra èngghi panèka potra binè’ sè kapèng empa’ Kanjeng Nabbhi Muhammad kalabân Sayyidah Khadijah binti Khuwailid. Sayyidah Fatimah ngaghungè tello’ tarètan binè' sè atowa'an èngghi panèka Zainab, Ruqayyah bân Ummu Kultsum. Sayyidah Fatimah az-Zahra jughân ngaghungè duwâ’ tarètan lakè’ nangèng sèkaḍuwâ sèdhâ ènalèka ghi’ kana' sè asmana Qasim bân Ibrahim. Fatimah jughân ngaghungè trètan kala’an sè asmana Zaid bin Haritsah.

Sayyidaah Fatimah èbhâbhâraghi ènalèkana kaḍhâḍḍhiyân aghung èngghi panèka bhâkto èpèlèna Nabbhi Muhammad mènangka panengnga nalèkana bâḍâ paḍhu è antarana suku Quraisy ènalèkana mèlè orèng sè saè kaangghuy nyabâ’ polè Hajar Aswad saamponna Ka’bah èpabeccè'. Kalabân nyaghârâna pangghâliyânnèpom, Kanjeng Nabbhi Muhammad kèngèng mangghi jhâlân kalowar pokpara sè magghis apangghibhâdhâ aperrangnga kabila-kabila sè aengghun è Mekka.

Bhâbhârèpon Sayyidah Fatimah mènangka kabhunga'an ḍâ’ Nabbhi Muhammad. Ḍâri hal ka'ḍinto salèrana aparèng asma Fatimah sè ngaghungè jhâjhuluk az-Zahra, dhinèng jhâjhuluk laènnèpon ḍâri Sayyidah Fatimah èngghi ka'ḍinto Ummu Abiha (èbhu ḍâri abana). Fatimah panèka pottrè sè sangèt ngala' kalabân abaèpon. Ènalèka Sayyidah Fatimah yuswaèpon 5 taon, kèngèng kaḍhâḍḍhiyân aghung sè tèbhâ ḍâ' abana èngghi panèka toronna wahyu nurbhuwât kanabbhiyân ḍâ’ ka Nabbhi Muhammad. Sayyidah Fatimah jhughân nyaksènè ènalèkana rèng-orèng kafèr mèrrèngè abana sampè’ ḍâ' sèḍhâna èbhuèpon èngghi ka'ḍinto Sayyidah Khadijah Al-Qubro. Sayyidah Fatimah aromasa cè’ astabâna kalabân sèḍhâna èbhuna panèka.

Rosulullah Muhammad Sallallahu Alaihi Wasallam cè’ trèsanana ḍâ’ ka Sayyidah Fatimah. Saamponna Nabbhi Muhammad tanḍhuk, salèrana Nabbhi Muhammad mangghi'i Sayyidah Fatimah sabèlluna tapangghi sarèng rajina. Aisyah aḍhâbu, “Kaulâ ta’ nyaksènè orèng sè bu-dhâbuna sè nènḍhâ Rosulullah salaènna Fatimah, ènalèka Sayyidah Fatimah nyabis ḍâ’ ka Rasulullah, Rosulullah ngadhèk tor nyèyom Sayyidah Fatimah saka’dinto jughân sabhâligghâ, Sayyidah Fatima ènalèka Rosulullah rabu ḍâ’ ḍhâlemma.

Rosulullah aḍhâbu rassa tarèsnana ḍâ’ ka Fatimah nalèkana Nabbhi Muhammad bâḍâ è attas mimbar. “Saèstona Fatimah arèya bâgiyân ḍâri sèngko’, sapa'a bhâi sè nyebbhâbbhâghi ghigirrâ Fatimah paḍâ bân ghighirrâ sèngko’”. Ḍâlem riwayât sè laèn èsebbhutaghi, “Fatimah arèya bâgiyân ḍâri sèngko’, sèngko’ aromasa tagânggu bilâ Fatimah ègângghu bân sèngko’ aromasa sakè’ kèya ènalèkana Fatimah èsakè’è”.

Saamponna Rosulullah alampa'aghi Hajji Wâdâ’ tor ènalèkana ghâpanèka ngolaḍhi Sayyidah Fatimah, Rasulullah apangghi sarèng Sayyidah Fatimah lajhu akon-pakon ḍâ' Sayyidah Fatimah kaangghuy alèngghi è mongghing kangannèpon Kanjeng Nabbhi Muhammad lajhu abu-ḍhâbu kantos Fatimah molar cè' ranyèngnga. È nalèkana sayyidah Fatimah ta' jhembhâr atè, Nabbhi Muhammad aḍhâbu pole kantos Sayyidah Fatimah mèsem polè.

Nalèkana Aisyah ngatorè pètanya ponapa sè èḍhâbuwâghi kanjeng Nabbhi, Sayyidah Fatimah ajâwâb, “Kaulâ ta’terro nyèngkabhâ rosèya”. Saampona Rosulullah sèdhâ, Aisyah atanya polè ḍâ’ Sayyidah Fatimah aponapa sè èḍhâbuaghi Rosulullah sampè’ aḍhâḍḍhiaghi Fatimah molar bân mèsem. Fatimah ajâwâb, “Ḍhinèng sè sapèsan sè èḍhâbuaghi Rasulullah ḍâ’ kaulâ èngghi panèka saongghuna malaikat Jibril ampon maos al-Qur’an kalabân afalan ḍâ’ ka Rosulullah sataon sakalèan, mangkèn malaikat Jibril maos duwâ’ taon sakalèan, Nabbhi Muhammad pas aḍhâbu, “Saongghuna sèngko’ ngabâs ajâlla sèngko’ ella semma’, patako’ ḍâ’ ka Allah bân pasabbhâr, saongghuna palèng bhâghus orèng ḍâ’ bâ’na iyâ arèya sèngko’”. Kaulâ pas molar kadhiyâ sè èyolaḍhi panjânèngan, nalèkana Rosulullah aḍhâbu sè kapèng ḍuwâ', “Fatimah, taowa bâ'na arapa bâ’na ma' ḍâgghi' ḍhâḍḍhi pangolona sakabbinna orèng binè’ è sowarghâ bân bâ’na orèng ḍâ’-aḍâ’ ḍâri tang bhâlâ sè bhâkal nyosol sèngko’”. Amarghâ ghâpanèka kaulâ pas mèsem.

Ènalèkana 6 bulân ḍâri sèḍhâna kanjeng Nabbhi Muhammad, Sayyidah Fatimah songkan sanget, nangèng salèrana bhunga amarghâ ènga' ḍâ' kabhâr ḍâri abâaèpon ènalèka para' sèḍhâ' ḍhimèn. Ta’ sabâtara abit ḍâri ghâpanèka, Sayyidah Fatimah sèḍhâ è malèm Salasa tangghâl 13 bulân Pasa taon 11 H (13 Romadhân 11 H.) è nalèka omor 27 taon.

Sayyidah Fatimah az-Zahra mènangka kaparcajâ'ânna Rasulullah. Sayyidah Fatimah panèka orèng sè sabbhâr bân nèsèrran amarghâ ta’ toman ngolaḍhi tor èyolaḍhi sarèng orèng lakè’ sè bânnè mahromma. Kanjeng Nabbhi Muhammad malolo nyèbbhut asmana Syyidah Fatimah, sala sèttonga nalèkana Rosulullah adhâbu, “Fatimah arèya biḍâḍḍâri sè nènḍhâ manossa”.

Kabinna Fatimah 
Fatimah az-Zahra akabin è omor 18 taon kalabân Sayyidina Ali bin Abi Thalib, sataon saampona Nabbhi Muhammad hijrah (ngallè) ḍâ’ Kotta Madinah. Nabbhi Muhammad sregghep ḍâ’ kabina kaduwâna polana bâḍâ bhâla kalabân Ali bin Abi Thalib. Abana Sayyidina Ali engghi panèka Abu Thalib arèya anomma kanjeng Nabbhi Muhammad sè ampon arabhât Nabbhi Muhammad ḍâri kènè’. Nalèkana Abu Thalib sèḍhâ, Sayyidina Ali èrabât sarèng Nabbhi Muhammad saèngghâ Ali pon èangghâp akaḍhi potrana ḍhibi’.

È ḍâlem sèttong hadist sè èriwayâtaghi Imam Bukhari bân Imam Muslim èkaonèngè jhâ’ Sayyidah Fatimah para’ èpoligami. È ḍâlem hadist panèka èsebbhutaghi Nabbhi Muhammad alarang Ali bin Abi Thalib abinè pole sarèng Juwairiyah binti Abu Jahal. Kanjeng Nabbhi Muhammad adhâbu è attas mimbhâr jâ’osolan poligami panèka ḍâri bhâlâna Hisyam bin al-Mughirah. Nabbhi Muhammad kalabân teggâs alarang ghâpanèka kalabân aḍhâbu tello’ kalè. Nabbhi Muhammad aḍhâbu saongghuna Fatimah panèka potrèna ḍhibi’, saèngghâ pasèra saos sè nyossaè bân nyakè’èn Fatimah paḍâ sarèng nyossaè bân nyakè’èn kanjeng Nabbhi Muhammad.

Katoronan 
Ḍâri kabinna sarèng Sayyidina Ali bin Abi Thalib, Fatimah az-Zahro ngaghungè 5 potra, 3 potra lakè’ sè asmana Hasan, Muhsin bân Husain. Fatimah jughân ngaghungè 2 potrè binè’ sè asmana Zainab bân Ummu Kultsum. Hasan bân Husain cè’ ètarèsnaè sarèng Rosulullah. Anapon potrana Sayyidah Fatimah sè asmana Muhsin sèḍhâ ènalèkana ghi’ kènè’.

Ḍâri katoronan Sayyidah Fatimah ghâpanèka, katoranan Nabhhi Muhammad (ahlul bait) èterrosghi. Umar bin Khattab jughân nyèbbhut aghi, “Kaulâ ngèding Rosulullah adhâbu: “Sakabbhina ana’ binè’ anasab ḍâ’ abana, kajhâbhâna sè èbhâbhâraghi Fatimah, sèngko’ abana”.

Parjuwângan

Perrang Uhud 
È bhâkto perrang Uhud, Fatimah az-Zahra ngirèng asarèng orèng binè’ laèn sè èpakon notopèn kabhutoan prajhurit akaḍhi nolongè ngangka’ aèng, aparèng ènoman, bân arabât prajhurit sè loka.

Sèdhâna 
Fatimah az-Zahra sèḍhâ ènalèkana omor 27 taon. Sayyidah Fatimah sèḍhâ è bhâkto 6 bulân saampona sèḍhâna kanjeng Nabbhi Muhammad.

Sombher 

Orèng Binè' Sè Èsebbhut Dâlem al-Qur'an
Orèng Binè' Dâlem Islam