Dr. (H.C) K.H. Abdurrahman Wahid (lahèr kalabân nyama Abdurrahman ad-Dakhil; 7 Sèptèmber 1940- 30 Ḍèsèmber 2009), otabâ sè akrab èolok Gus Dur, iyâ arêya tokoh moslèm Indonesia bân pemimpin politik sè dhâddhi Presiden Indonesian sè kaempa’ ḍâri taon 1999 kantos 2001. Dhibi’en aghântèhâghi Presiden B.J. Habibie saampon è pèlè sareng Majelis Permusyawaratan Rakyat hasèl Pemilu 1999. Penyelenggaraan pamarènta'anna èbhânto sareng Kabinet Persatuan Nasional. Masa kepresidenan Abdurrahman Wahid è molaè ka 20 Oktober 1999 bân  a ahèr ka Sidang Istimewa MPR ka taon 2001. Tèppa’ 23 Juli 2001, kepemimpinanah è ghântèh sareng Megawati Soekarnoputri saampon mandatdhâ è cabut sareng MPR. Abdurrahman Wahid iyâ arèya mantan ketua Tanfidziyah (badan eksekutif) Nahdatul Ulama bân sè adhâddhiaghi Partai Kebangkitan Bangsa (PKB).

Bhâkto Ngoḍâ 
Abdurrahman Wahid lahèr arè ka-4 bulân ke-8 Kalènder Islam taon 1940 nèng Denanyar, Jombang Jhâbâ Tèmor ḍâri pasangan Wahid Hasyim bân Solicha. Bâḍâ sè ngoca' bahwa dhibi’en lahèr è tangghâl 14 Agustus. Angèng tangghâl sè è ghuna âghi kaangghuy nandhâi arè lahèr iyâ arèyâ kalènder Islam sè artènah dhibi’en lahèr ka Sya’ban 1359 Hijriyah, padâ sareng 7 September 1940.

Dhibi’en lahèr kalabân nyama Abdurrahman Addakhil. “Addakhil” artènah ‘’Sang Penakluk”. Ca’ (Addakhil) ta’cokop è kennal bân èghântè “’Wahid’’  bân pas lebbi è kennel kalabhân ologhân Gus Dur. ‘’Gus” iyâ arèyâ ologhân  kahormatan khas pondhuk dhâ’ sorang pottra kiai sè artèna “abang” otabâ “mas”.

Gus Dur iyâ arèyâ pottra dhâ’âdhâ’’dâri ennem tarètan. Wahid lahèr dâlem bhâlâ se terhormat ḍâlâm Komunitas Moslèm Jhâbâ Tèmor. Emba ḍâri ramana iyâ arèya K.H. Hasyim Asyari, se adhâddiaghi Nahdatul Ulama (NU).

Samantara emba dâri èbhuna, K. Bisri Syansuri, iyâ arèya ghuruh pesantren dha’âdha’ sè ngajèr ka binè’. Bâpa’ Gus Dur, K.H. Wahid Hasyim, toro’ dâlem Gerakan Nasional bân dhâddhi Menteri Agama taon 1949. Emma’nah Ny. Hj. Sholeha, iyâ arèya pottrè sè adèddhi aghi Pondok Pesantren Denanyar, Jombang. Tarètannah iyâ arèya Salahuddin Wahid bân Lily Wahid. dhibi’en anèka sarèng Sinta Nuriyah bân è karuniai empa’ pottrè: Alisa, Yenny, Amita, bân Inayah.

Gus Dur secara bhlâk toman anyatah aghi jhè’ salèranah anḍi’ ḍârâ Tionghoa. Abdurraman Wahid ngangghâp jhè’ dhibi’en iyâ arèya toronan dâri Tan Kim Han sè anèka kalabân Tan A Lok, tarètan ghândhu’ Raden Patah (Tan Eng Hwa), sè adhèddhiaghi Kasultanan Demak.  

Tan A Lok bân Tan Eng Hwa  iyà arèya pottra dâri Putri Campa, Puteri Tiongko, Iyâ arèya seller Raden Brawijaya V. Tan Kim Han dhibi’ pas adhâsar aghi selessè’an sorang peneliti Prancis, Louis-Charles Damais è`identifikasi aghi mènangka Syekh Abdul Qodir Al-Shini sè kepangghi kobhurannah è Trowulan.

Ka taon 1944, Wahid allè dâri Jombang kâ Jakarta, tempat bâpa’ nah sè èpèlè dhâddih Ketua dhaádâ’ Partai Majelis Syuro Muslimin Indonèsia (Masyumi), iyâ arèya organsasi sè majheng kalabân dukungan dâri tentara Jepang sè saat rowa ngatojui Inḍonèsia. Saampon deklarasi kamardhikaan Indonèsia tangghâl 17 Agustus 1945, Gus Dur bâli dhâ’ Jombang bân pagghun bâdâ è dissa selama perrang kamardhikaan Indonèsia melabân Belândhâ. Ka ahèr perrang taon 1949, Wahid allè dhâ’ Jakarta bân bâpa’nah è  dhuddhing mènangka Menteri Agama. Abdurrahman Wahid ajhâr è Jakarta, maso’ SD KRIS sebellun alle ka SD Matraman Perwari. Wahid kèya ajhâr mâca buku non-Muslim, majalah bân Koran sareng bâpa’nah kaangghuy alowas aghi pengetahuannah. Gus Dur terros tèngghâl è Jakarta kalabân bhâla nalaèkana ramana ampon ta’dhâddhi menteri agama ka taon 1952. Ka April 1953, Bâpa’ Wahid wafat temmah calakaan mobil. 

Pendidikan Wahid a derder bân ka taon 1954, dhibién maso’ Sakolah Menengah Pertama. Ka taon rowa, dhibi’en  ta’ naè’ kellas. Emma’nah pas ngerem Gus Dur ka Yogyakarta kaangghuy nerros aghi pendidikannnah kalabân ngâjih ka KH. Ali Maksum neng Pondok Pesantren Krapyak bân ajhèr neng SMP. Ka taon 1957, samarenah lulus dâri SMP, Wahid ngâlle dâri dhâ’ Magelang kaangghuy molaè Pendidikan Moslèm è Pesantren Tegal Rejo. Dhibi’en nangkar aghi reputasi mènangka morèd abhâkat, mamarè pendidikan pesantren dâlam bâkto duwâ’ taon (biyasanah empa’ taon). Ka taon 1959, Wahid allè ka Pesantren Tambakberas è Jombang. È dissa, samantara alanjut aghi pendidikannah dhibi’, Abdurrahman Wahid kèya narèma lakon mènangka ghuruh bân dâgghi’na mènangka kepala sekolah madrasah. Gus Dur kèya èpalakon mènangka jurnalis majalah akadhi Horizon dan Majalah Budaya Jaya.

Pendidikan è lowar Naghârâ 
Ka taon 1963, Wahid narèma beasiswa dâri Kementrian Aghâma kaaghuy ajhâr Studi Islam è Universitas Al- Azhar è Kairo, Mesir. Dhibi’èn èntar ke Mesir ka Nopèmber 1963. Sanajjhân dhibi’èn pènter abhasa Arab, Gus Dur e beleih sareng pihak Universitas manabi dhibi’èn kodhu ngâla’ kellas remedial sebellunah ajhâr Islam dan Bahasa Arab. Polana ta’ mampo a bhèri’ bhuktè bahwa dhibi’èn andhi’ kamampoan bahasa Arab, Wahid è paksa ngâla’ kellas remedial.  

Abdurrahman Wahid a nikmaḍi odi’ è Mesir ka taon 1964; dhibu’èn endâ’ nyonggo’ film Eroma bân Amerika, bân kèya nyonggo’ pertandhingan sepak bola. Wahid kèya noro’ Asosiasi Pelajar Inḍonèsia bân dhâddhi jurnalis majalah asosiasi kasebhut. Ka ahèr taon, dhibi’èn bisa lulus kellas remedial Arabna. Bilâ dhibi’èn molaè ajhâr dhalèm baasa Arab taon 1965, Gus Dur cone; dhibi’èn ella ajhâr bânya’ materi sè èberri’ bân anolak metodè ajhâr sè eghunaaghi Universitas.   

È Mesir, Wahid epalakoh è Kedutaan Besar Inḍonèsia. Saat dhibi’èn alako, peristiwa Gerakan 30 Sèptèmber (G30S) bâdâ. Mayor Jendral Suharto senanghâni kabâdâân è Jakarta bân bhuwâ’ maèlang komunis è lakonih. Mènangka bagiyân ḍâri bhuwâ’ kasebhut, Kedutaan Besar Inḍonèsia è Mesir èparènta aghi alako investigasi mongghu pelajar universitas bân aberri’ laporan katoju’ena politik kabbhi. Parènta nikah è bhèghi dhâ’ Wahid, sè è tuas aghi nolès laporan.   

Wahid ngâlami kaennasan è Mesir. Dhibi’èn ta’ pettok bhâddhi metode pendidikan sarèng lakonah saampon G30S aganggu dhibi’èn. Ka taon 1966, dhibi’èn eberta aghi manabi dhibi’èn kodhu ngolang ajhâr. Pendidikan prasarjana Gus Dur èsalâmetaghi sareng beasiswa è Universitas Baghdad. Wahid ngallè ke Irak bân anikmataghi odi’ anyarra. Mènangka dhibi’èn lalè ka awwalla, Wahid kalabân lekkas ajhâr. Wahid kèya nerrosaghi Asosiasi Pelajar Inḍonèsia bân noles majalah asosiasi kesebhut.       

Saampon amarèhaghi pendidikannah è Universitas Baghdad taon 1970, Abdurrahman Wahid èntar ke Belândhâ kaaghuy anerrosaghi pendidikanna. Wahid terro ajhâr è Universitas Laiden, angèng conè polana pendidikanna è Universitas Bagdad korang è tarèma ḍâri Belândhâ, Wahid èntar ke Jerman bân Prancis sabellun bâli ke Inḍonèsia taon 1971.

Awwal Karier 
Gus Dur bâli ke Jakarta ngarep dhibi'en bhâdhih ke loar neghârâ polè kaanghuy ajèr è Universitas McGill Kanada. dhibi'en aghâbâyaghi dhibi'en agabung ke Lembaga Penelitian, Pendidikan bân Penerangan Ekonomi bân Sosial (LP3ES) organisasi sè aèssè kaom intelektual muslim bân sosial demokrat. LP3ES aghâbây majalah Prisma bân Gusdur dhâddhi sala settong kontributor utama majalah kasèbhut. Salaèn alakoh dhâdhih kontributor LP3ES, Gus Dur jughân alengleng pesantren bân madrasah è sakbhinah Jabhâ. ka bâjâ rowa, pesantran usaha kaanghuy ollè dana ḍâri pamarenta kalabân cara adopsi kurikulum pamarenta. Gus Dur arassa nèsèr kalaban kabâdaan rowa polana nilai-nilai tradisional pesantren sajhèn lontor nalèkana oba'an rèya. Gusdur jughan nèsèr kalaban kameskenan pesantren sè è dhibi'en kaonèngih. Ka bhakto sè padeh nalèkanah kabbhi ngapose pesantren ngala' kurikulum pamarènta, pamarènta jhughân ngapose pesantren mènangka agen kaoba'an bân abhanto pamarènta ḍhâlem parkembhângan ekonomi Inḍonèsia. Gus Dur mèlè bhattal ajèr è loar neghara bân mèlè angembhângagi pesantren.

Abdurrahman Wahid anèrosaghi karèrreh mènangka jurnalis, anolès kaanghuy majalah bân sorat kabhâr. Artikellah ètarèma kalaban bhâghus bân dhibi'en molaè angembangaghi reputasi mènangka komentator sosial. Kalaban popularitas rowa, dhibi'en ngaollè bannya' undangan kaangghuy abherri' kuliah bân saminar, adhèddiagi dhibi'en kodhu mangkat-molè antara Jakarta bân Jombang, tempat Gus Dur amokèm sareng bhâlanah. 

Sanajjhân andhi' karèr sè sukses bâjâ rowa, Gus Dur ghi' arassa malarat odhi' ghun ḍâri settong sombhèr panghasèlan bân dhibi'en alako kaanghuy ngaollè panghasèlan tambhâ'en kalabân ajhuwel kacang bân nganteraghi ès. Ka taon 1974 Gus Dur ollè kalakoan tambhâ'en è Jombang mènangka ghuru è Pesantren Tambakberas bân dhuli angembangaghi reputasi bhâghus. Sataon pas Gus Dur nambâh lakoh mènangka Ghuru Kitab Al-Hikam.

Ka taon 1977, Gus Dur aghabung dhâ' Universitas Hasyim Asy'ari mènangka dekan Fakultas Praktik bân Kapèrcayaan Islam bân Universitas terro Gus Dur ngajhèr subjek tambhâ'en kadhi syari'at Islam bân misiologi. Namong kalèbhiannah adhâdhiaghi kata'sennengan  ḍâri kalangan universitas.

Nahdatul Ulama

Awwal Katerlibatan 
Latar budi bhâlâ Gus Dur dhuli aartè. Dhibi'en èarèp kaanghuy amainaghi peran aktif dhâlem ajhâlanaghi NU. Pangarèp rèya alabhân kalabân aspirasi Gus Dur mènangka intelektual publik bân dhibi'en duwe' kalè anolak pârmintaan kaanghuy agabung kalabân Dewan Penasihat Aghâma NU. Namong, Gus Dur akhèrrah agabung kalaban Dewan kasèbhut samarèna kaènah, Bisri Syansuri, abhèrri' pârmintaan ketello'. Polana ngâla' lako rèya, Gus Dur jhughân mèlè ngalè ḍâri Jombang ke Jakarta bân anettèp è dhissa. Menangka anggota Dewan Penasihat Aghâma, Gus Dur adhaddhiaghi dhibi'en mènangka reforman NU.   

Ka bhèkto rowa, Abdurrahman Wahid jhugân ollè pangâlaman politik dhâ'adhâ'en. Ka peleyan umum legislatif 1982, Wahid akampanye kaanghuy Partai Persatuan pembangunan (PPP), Partai Islam sè èbentuk mènangka hasèl gabhungan ḍâri 4 partai Islam tarmasok NU. Gus Dur anyebhut Pamarènta ngangghuy kampanye PPP kalabân nangkep orèng kadhi dhi'na. Namong, Gus Dur malolo ahasèl dukkal polana andhi' hubungan kalabân orèng pentèng kadhi Jendral Benny Moerdani.

Sombher 

Orèng