Hoogere Burgerschool ing éjaan Walanda sing luwih anyar Hogere Burgerschool sing disingkat minangka HBS minangka pendhidhikan sekundèr umum ing jaman Hindia Walanda kanggo wong-wong elit Walanda, Eropa utawa pribumi kanthi basa pandhuan ing Walanda. Periode sinau HBS suwéné limang taun utawa padha karo MULO + AMS ( SMP + SMA ).

Peraturan Pendhidhikan 1848, 1892, lan Politik Etis 1901 
Peraturan pendhidhikan dhasar kanggo masarakat ing wektu Hindhia-Walanda Hindia pisanan diterbitaké ing taun 1848, lan disempurnakaké ing taun 1892 ing ngendi pendhidhikan dhasar kudu ana ing Residhen, Kabupaten, Kawedanaan, utawa pusat-pusat kerajinan, perdagangan, utawa papan sing dianggep dibutuhaké. Peraturan pungkasan (1898) ditindakaké ing taun 1901 sawisé Kebijakan Etika utawa Wangsulan Politik saka Budi saka Karajaan Walanda, sing diucapaké ing pidato koronasi saka Ratu Walanda Wilhelmina tanggal 17 Sèptèmber 1901, sing dhasar duwé 3 perkara penting yaiku irigasi, transmigrasi, lan pendhidhikan .

Ing jaman Hindia Walanda, bocah-bocah padha lumebu HIS nalika umur 6 taun lan ora ana Play Group ( Speel Groep ) utawa TK ( Frobels ), mula dhèwèké langsung lumebu HIS lan sinau sajroné 7 taun. Sawisé iku, bisa nerusaké MULO, HBS, utawa Kweekschool .

Jalur kanggo bocah Walanda yaiku:

 Europeesche Lagere School ( ELS ) - HBS V; 
 Europeesche Lagere School ( ELS ) - HBS III - HBS V; 
 Europeesche Lagere School ( ELS ) - Gym / Station / Lyceum; utawa 
 Europeesche Lagere School ( ELS ) - MULO - AMS .

Jalur sekolah kanggo bocah-bocah Walanda uga bisa dileboni déning bocah Bumiputera lan Tionghoa sing dipilih.

Masarakat keturunan Tionghoa, biasané milih HCS ( Hollandsche Chineesche School utawa "sekolah Walanda kanggo wong Tionghoa") amarga saliyané basa Walanda pandhuané, basa Cina uga diwènèhaké.

Kajaba jalur pendhidhikan resmi Pamréntah Hindia Walanda, isih ana jalur swasta kaya ta Taman Siswa, Koléj Rakyat, Nasrani lan Katulik. Ing jalur pendhidhikan Islam ana pendidikan sing disusun déning Muhamadiyah, Sekolah Pondok Pesantren Islam, lan liya-liyané.

Jalur Pendhidhikan HBS 
Pendhidhikan HBS sajroné 5 taun sawisé HIS utawa ELS luwih cendhèk tinimbang liwat MULO (3 taun) + AMS (3 taun). Ing kéné siswa sing pinter dibutuhaké, utamané Walanda. Sukarno minangka salah sawijining siswa HBS ing Surabaya sadurungé lumebu THS ing Bandung. Cacahé bocah pribumi sing lumebu HBS ing taun 1900 mung ana 2%, ing taun 1915 iku ana 6.1% siswa saka 915 ing telung HBS (Jakarta, Surabaya lan Semarang). Pamréntah Hindia Walanda wis ngidini bocah-bocah asli lumebu HBS wiwit taun 1874.

Dhaptar HBS 
Nganti ing pertengahan abad kaping-19 Hindia Walanda ora duwé Voortgezet Lager Onderwijs (pendhidhikan dhasar liyané) utawa Middelbaar Onderwijs (pendhidhikan sekunder) kanggo wong Walanda / Eropa lan wong asli. Mung ing taun 1860, Gimnasium Koning Willem III dibukak, sanajan dijenengi "gymnasium" nanging luwih saka HBS 3 taun sing mengko dianyarké menyang HBS 5 taun.  Nganti pungkasan taun FY 1937-1938 ana 27 sekolah HBS 3 taun lan 14 sekolah HBS 5 taun.  Ing ngisor iki dhaptar HBS 5 taun (HBS V) sing dibukak miturut bukaan:

 Sekolah Koning Willem III lan Batavia (Sekolah KW III) dibukak tanggal 15 September 1860 ;  
 Hoogere Burgerschool te Soerabaja dibukak tanggal 1 November 1875; 
 Hoogere Burgerschool te Semarang dibukak tanggal 1 November 1877; 
 Prins Hendrikschool te Batavia (PHS) dibukak tanggal 3 Juli 1911;  
 Hoogere Burgerschool te Bandoeng dibukak tanggal 1 Juli 1915; 
 Sekolah Koning Willem III lan Batavia (Sekolah KW III) Filiaal ing Tamarindelaan Kampong Lima dibukak tanggal 1 Januari 1919; 
 Hoogere Burgerschool lan Bandoeng Filiaal dibukak tanggal 7 Februari 1919; 
 Hoogere Burgerschool te Soerabaja Filiaal dibukak tanggal 28 Juli 1919; 
 Hoogere Burgerschool te Malang dibukak tanggal 2 Juli 1927; 
 Hoogere Burgerschool te Medan dibukak tanggal 1 Juli 1928;  
 Hoogere Burgerschool te Djogja dibukak tanggal 1 Juli 1931; 
 Hoogere Burgerschool te Buitenzorg dibukak tanggal 31 Juli 1937; 
 Christelijke Hoogere Burgerschool te Batavia dibukak tanggal 1 Agustus 1937; 
 Hoogere Burgerschool te Makassar dibukak tanggal 1 Agustus 1939; 
 Neutrale Hoogere Burgerschool van de Zusters Ursulinen lan Batavia ; 
 Neutrale Hoogere Burgerschool van de Zusters Ursulinen te Soerabaja ;

HBS 3 taun (HBS III) sing dicathet ing Januari 1938 minangka:

 Neutrale Hoogere Burgerschool van de Carpentier Alting-Stichting te Batavia - HBS III kanggo wanita, sekolah gesjektereer bijzondere ( sekolah khusus / swasta); 
 Neutrale Hoogere Burgerschool van de Zusters Ursulinen te Batavia - HBS III kanggo wanita, sekolah bijzondere gesubsidieerde ( sekolah swasta / khusus sekolah); 
 Neutrale Hoogere Burgerschool van de Zusters Ursulinen te Bandoeng - HBS III kanggo wanita, sekolah bijzondere gesubsidieerde ( sekolah swasta / khusus sekolah); 
 Neutrale Hoogere Burgerschool van de Zusters Ursulinen te Soerabaja - HBS III kanggo wanita, sekolah gesjektereer bijzondere ( sekolah khusus / swasta);

Déné AMS ana ing kutha-kutha ing Jakarta, Bandung, Medan, Yogyakarta lan Surabaya .

Kurikulum HBS 
Kwalitas HBS ing Hindia Walanda dirancang supaya ora luwih èlèk tinimbang HBS ing Walanda. Babagan iki kabuktèn saka kurikulum sing digawé padha, lan kualitas guru uga padha, padha karo sing nyekel gelar Doktor . Subjèk sing diwènèhaké kalebu 19 subjèk. Sewelas subyek diwènèhaké saka kelas siji nganti kelas lima, yaiku: 

 ngetung; 
 aljabar; 
 matématika; 
 botani; 
 biologi; 
 riwayat; 
 geografi; 
 Basa Walanda; 
 Basa Inggris; 
 Basa Prancis; 
 Basa Jerman; 
 nggambar tangan; 
 olahraga (subyek wajib, nanging dirating mung minangka kegiatan ekstra kurikuler).

Enem pelajaran sing diwènèhaké saka kelas telu nganti kelas lima yaiku: 

 fisika; 
 kimia; 
 hukum negara; 
 ekonomi; 
 bookkeeping; 
 nggambar garis.

Subjek sing diwènèhaké wiwit kelas papat yaiku mekanik lan kosmografi. Ora kaya HBS ing Walanda, Latin lan Yunani ora diwènèhaké ing HBS ing Hindia-Walanda. 

Beban belajar sing akèh lan abot nggawé angel para siswa HBS wis rampung nalika sinau, banjur drop out. Cacahé siswa sing bisa urip nganti kelas papat mung 50%, déné sing suksès lulus ujian akhir lan entuk gelar HBS mung 25%, lan sisané drop out. 

Tingkat akehe drop out disebaaké amarga: 

 akèh pelajaran sing diwènèhaké;
 standar kualitas akademik dhuwur sing disetèl minangka syarat lulusan;
 anané / kekurangan dana.

Umumé para siswa rumangsa angèl kanggo bisa nggayuh standar Walanda, Inggris, Prancis lan Jerman. Wong-wong angèl lulus matematika lan ilmu alam. Penerapan standar kasebut kudu ditampa supaya Jawa HBS bisa dibandhingaké karo HBS ing Walanda.

Deleng uga 

 ELS 
 HIS 
 HCS (Sekolah Holandsch-Chineesche) 
 MULO 
 AMS

Galeri

Rujukan 

Sajarah Indonésia
Kaca mawa pertalan kang durung kapriksa
Sekolah