AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Apokat, alpukat, utawa jeneng Latiné Persea americana iku tetuwuhan pangasil woh méja kanthi jeneng padha. Tetuwuhan iki asalé saka Mèksiko lan Amérika Tengah. Saiki akèh dibudidayakaké ing Amérika Kidul lan Amérika Tengah minangka tuwuhan pakebonan monokultur lan minangka tuwuhan pekarangan ing laladan-laladan tropika liyané ing donya. Apokat iki bisa ditemoni ing ngendi waé ing Pulo Jawa.

Wité kanthi dhuwur batang bisa nganti 20 m lan godhongé dawané 12 nganti 25 cm. Kembangé ndhelik kanthi warna ijo semu kuning lan ukuranné 5 nganti 10 milimeter. Ukuran wohé variasi saka 7 nganti 20 sentimeter, kanthi massa 100 nganti 1000 gram; wiji kang gedhé, 5 nganti 6,4 sentimeter.

Wohé wujudé kaya jambu, seukuran kepelan tangan, kelir kulité lumrahé ijo tuwa uga ana kang rada ireng. Woh iki kanggo bahan wédangan dadi ora dipangan langsung. Nèk digawé wédangan kudu diwèhi gula mèn legi uga umum dicampur susu. Sing dipangan iku dagingé kang keliré ijo enom. Apokat kang wis mateng dagingé rada lembèk.

Sajarah 
Jeneng apokat utawa avokad (saka basa Inggris, avocado) asalé saka basa Aztek, ahuacatl (diwaca kira-kira "awakatl"). Suku Aztek ana ing laladan Amérika Tengah lan Mèksiko. Mula, woh iki nalika awalé ditepungi ing laladan mau.

Nalika wadyabala Spanyol lumebu wewengkon mau watara awal abad kaping 16, manéka tetuwuhan saka laladan iki, kalebu apokat, ditepungaké marang warga Éropa. Wong pisanan kang nepungaké woh apokat marang warga Éropa yaiku Martín Fernández de Enciso, salah siji pamimpin wadyabala Spanyol. Panjenengané nepungaké woh iki nalika taun 1519 marang wong-wong Éropa. Ing wektu kang padha, para wadyabala Spanyol kang njajah Amérika Tengah uga nepungaké kakao, jagung, lan kenthang marang masarakat Éropa. Wiwit wektu iku woh apokat wiwit disebar lan ditepungi déning akèh warga donya. Apokat ditepungaké menyang Indonésia déning Walanda nalika abad kaping 19.

Mupangat 
Apokat duwé akèh mupangat. Wijiné dipigunakaké sajeroning indhustri pakaian minangka pawerna kang ora gampang luntur. Batang wité bisa minangka bahan bakar. Kulit wité minangka pawerna coklat ing prodhuk saka bahan kulit. Daging wohé bisa didadèkaké panganan sarta dadi bahan dhasar kanggo sapérangan prodhuk kosmètik lan kecantikan. 
Apokat duwé asem folat kang akèh. Asam folat dibutuhke mligi kanggo ibu ngandut lan wanita kang lagi ngerencanakna kehamilan, amarga asem folat bisa bantu awak kanggo ngawe lan jaga kasempurnaan DNA (Deoxyribose Nucleic Acid) saha RNA (Ribonucleic Acid) piranti genetik badan, saéngga bisa nyegah janin cacat . Sijiwoh apokat duwé 114 mikrogram asem folat . Jumlah iku bisa nyukupi 30% kebutuhané asem folat ibu ngandut.
Alpukat yaiku sumber (lemak tak jenuh) tunggal kang apik lan bisa ningkatna HDL. Liyane iku, alpukat uga duwé betasitosterol kang bisa ngurangi jumlah kolesterol kang diserap saka pakanan .

Pranala njaba 
 Betulkah Alpukat Bikin gemuk
 Info Apokat
 Apokat Buah Serbaguna dan Kaya Manfaat

Cathetan suku 

Botani
Woh-wohan
{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Bléwah
| image = Bléwah.jpg
| image_width = 190px
| image_caption = Blewah mateng 
| regnum = Plantae
| divisio = Magnoliophyta
| classis = Magnoliopsida
| ordo = Cucurbitales
| familia = Cucurbitaceae
| genus = Cucumis
| species = C. melo
| trinomial = ''Cucumis melo 'cantalupensis Group
| trinomial_authority = Naudin.
}}Bléwah''' iku woh kanggo campuran wedangan seger mligi es campur. Wohe radha gedhé seukuran jeruk bali, kelir kulite kuning gadhing kadang ana campuran ijo-ijone.

Bléwah bisa di temoni ing ngendi waé ing Pulo Jawa, woh iki uga bisa diolah dadi sirop.

Pala kesimpar
Tetuwuhan pangan

ms:Tembikai Susu
Wit Blimbing asalé saka Indonésia, India, lan Sri Langka, sarta akèh ing laladan Asia Kidul-Wétan, Républik Dominika, Brasil, Peru, Ghana, Guyana, Tonga, lan Polinesia. Blimbing ditandur kanthi komersial ing Amérika Sarékat, yaiku ing Florida Kidul lan Hawaii.

Deskripsi 
Blimbing duwé jeneng latin Averrhoa Carambola.
Blimbing dhapuré bunder lonjong lan nduwé rusuk landhep lincip kang cacahé lima. Blimbing rasané legi lan nggawé seger. Ing kalangan internasional blimbing dikenal kanthi jeneng star fruit. Kang ndadékaké blimbing dijenengi star fruit amarga yèn dikethok kanthi horisontal woh iki katon kaya bintang.

Habitat 
Woh kang asalé saka India utawa Srilangka iki ora mung dibudidayakaké ing wewengkon Asia Tenggara kaya ta Malaysia, Thailand lan Filipina, nanging uga dikenal ing nagara-nagara kang duwé iklim sub tropis liyané kaya ta Amérika lan Australia. Blimbing gampang thukul ing panggonan kang dhuwuré 0-500 m ing sandhuwuré lumah laut lan kanthi curah udan kang dhuwur. Saliyané iku blimbing kudu éntuk cukup cahya srengéngé. Ing Indonésia, blimbing kang rasané legi akèh tinemu ing laladan Demak, Jawa Tengah.

Wit blimbing bisa ngembang saben taun lan bisa dipanén ping telu saben setahun. Saliyané blimbing woh ana uga blimbing wuluh utawa blimbing keris. Blimbing iki uga diarani blimbing sayur kang jeneng latiné Averrhoa bilimbi. Nanging blimbing sayur rasané luwih kecut lan lumrahé kanggo nggawe sayur utawa masakan ancasé kanggo ménéhi rasa kecut ing masakan.

Khasiat 
Woh blimbing duwé khasiat dadi antipiretik lan ekspektoran,saéngga bisa dimanfaataké kanggo obat watuk kanggo bocah cilik.
Blimbing ngandhut akèh vitamin C lan duwé manfaat kanggo antiinflasi, analgesik, lan diuretik, saéngga apik kanggo nambani watuk, sariawan, lara gorokan, obat demam, obat kencing manis utawa diabétes, lan kolésterol. Vitamin C kang paling dhuwur uga apik kanggo tamba kanker. Oyot blimbing uga duwé khasiat kanggo nambani lara sirah lan nyeri sendi. Saliyané iku, godhong blimbing uga bisa kanggo tamba radang lambung, radang kulit kang ana nanahé, lan bisul. Blimbing uga duwé provitamin A. Khasiat liyané, blimbing bisa nglancaraké pencernaan lan kanggo obat hiperténsi utawa blegudreg.

Nanging tumrap wong kang duwé lelara ginjel kudu ati-ati, amarga blimbing ngandhut akèh asem oxalic kang mbebayani.

Blimbing uga duwé akèh khasiat liyané.
 Serat kang ana ing blimbing bisa nglancaraké prosès pencernaan
 Blimbing ngandhut pektin kang bisa ngurangi kolésterol saéngga bisa kanggo diét supaya bobot awaké mudhun
 Ncegah hépatitis lan pengerasan ati lan asem empedu kang manggoné ing usus lan mbantu ngétokna
 jus blimbing bisa nyegeraké awak yèn lagi kesel

Gizi 
Saben 100 gram woh blimbing ngandhut warna-warna nutrisi kang migunani kanggo kaséhatan.
 Natrium (Na) 2 miligram
 Serat 3 gram
 Protein 1 gram
 Vitamin A 61 IU
 Vitamin C 34,4 miligram
 Vitamin E 0,2 miligram
 Asam folat 12 mikrogram
 Kalium (K) 133 miligram
 Fosfor (P) 12 miligram
 Magnesium (Mg) 10 miligram
 Kalsium (Ca) 3 miligram

Asil olahan 
 jus blimbing
 manisan blimbing
 sirop blimbing

Cathetan suku 

Woh-wohan
Blimbing wuluh iku sajinising blimbing sing dikira asalé saka kapuloan Maluku, lan ditangkarake sarta thukul bébas ing Indonésia, Filipina, Sri Lanka lan Myanmar. Wohé sing rasané asem asring dipigunakaké kanggo bumbu masakan, campuran ramuan jamu lan digawé manisan. Woh- wohan iki duwèni rasa kang kecut. Blimbing wuluh duwèni kembang kang warnanè abang semu wungu.

Jeneng lokal 
 Acèh: Limeng ungkot, selimeng, 
 Gayo: selemeng
 Batak: asom, belimbing, balimbingan
 Nias: malimbi,
 Minangkabau: balimbieng,
 Melayu: belimbing asem,
 Lampung: balimbing,
 Sunda: calincing, balingbing,
 Madura: bhalingbhing bulu,
 Bali: blingbing buloh,
 Bima: limbi,
 Flores: balimbeng,
 Sawu: libi,
 Sangir: wlirang.

Tetuwuhan obat
Janganan
Woh-wohan
Cempedhak iku tetuwuhan woh-wohan saka famili Moraceae. Wangun woh, rasa lan wanginé kaya nangka, sanajan gandané sing tajem banget mèmper woh durén.

Tetuwuhan iki asalé saka Asia Kidul-Wétan, lan nyebar wiyar wiwit saka wewengkon Tenasserim ing Burma, Ujung Malaya kalebu Thailand, lan sapérangan Kapuloan Nuswantara: Sumatra, Borneo, Sulawesi, Maluku tekan Papua. Uga akèh ana ing Jawa pérangan kulon.

Dikenal kanthi wiyar mawa jeneng cempedhak utawa campedhak (Ingg.: chempedak), woh iki uga duwé sapérangan jeneng lokal kaya bangkong (wangun alasan, Malaysia), baroh (Kep. Lingga lan Johor), nangka beurit (Sunda), nangka cina (Jawa) lan liya-liyané.

gladri

Woh-wohan
Dhondhong yaiku tetuwuhan woh kang kagolong ing kulawarga suku pelem-peleman (Anacardiaceae). Tetuwuhan iki misuwur karan jeneng ambarella, hog plum, hevi (Filipina), mokah (Kamboja), gway (Myanmar), makak farang (Thailand).

Woh dhondhong bisa dipangan langsung saka wit utawa asring uga diolah/ dirujak, asinan, acar, utawa didadèkaké selé. Woh dhondhong duwé wiiji tunggal kang wujudé serabut. Ing tlatah Jawa wiji dhondhong jenengngé pelok lan godhong dhondhong didadèkaké mumbu kanggo nyangan/nyayur brengkes iwak.

Pranala njaba 

 Images of fruit development from flowers at bioimages.vanderbilt.edu
 Fruit and seed dispersal images  at bioimages.vanderbilt.edu
 Fruit Facts  from California Rare Fruit Growers, Inc.
 Encyclopedia Britannica 1911 on Fruit

Woh-wohan
Anacardiaceae
Warna utawa rupa iku fénoména persèpsi visual manungsa. Uga bisa diarani asipat kang ana ing mata saka pantulan cahya kang dipantulaké barang utawa piranti. Mupangaté warna ing donya seni rupa dadi salah sijiné unsur kang wigati, kadadéan iki tumuju ing pakaryan kang diciptakaké kanggo nemtokaké sipat lumaku, cedhak adohé, kakuwatan (tension), diskripsi alam (naturalisme), ruang, wujud lan makna simbol. Dat warna bisa dikasilaké saka campuran saka pigmen kang awujud bubuk alus, kang dicampur karo binder (zat perakét) utawa paint vehicle

Jinising warna
 Warna komplemèntèr
 Warna adhem
 Warna panas
 Warna primèr
 Warna sekundhèr
 Warna tèrsièr

Warna dhasaran 
 Abang
 Jingga
 Kuning
 Ijo
 Biru
 Nila
 Ungu

Warna campuran 
 Ireng
 Jambon
 Klawu
 Oranye
 Putih
 Soklat

Uga delengen 
 Pratélan warna
 Warna web

Kelir
Ijo punika warni ingkang dipunasilake minangka dicampurake watara kekalih warna inggih punika warna biru kaliyan warna kuning.Cecampuran ingkang ngasilaké warna ijo asring migunakaké pabanding satunggal banding satunggal.Werna ijo uga asring kasebat ugi warna monokromatik.
 Godhong
 lan liya-liyané

Kelir
Ijo
Biru punika satunggiling warni saking tigang warni primèr. Werni primèr sanèsipun inggih punika ijem lan abrit. Werni biru asring dipunanggé nggambaraken warni langit lan toya seganten. Ing babagan budaya, warni biru ugi dipunanggé nggambaraken trah ningrat (rah/getih biru).

Ugi pirsani 
 Pratélan warni

Kelir
Biru
Dewi Urangrayung iku putri Begawan Minalodra saka pertapan Kandhabumi. Kang unik ya iku, Urangrayung nikah kaping loro kang memungsuhan, ya iku:
 Rahwana, kang banjur peputra Pratalamariyam.
 Anoman, kang peputra Trihangga.

Ing peperangan, anaké sing loro iki padha tukaran, lan Pratalamariyam sing kalah.

Uga delengen 
Wayang
Ramayana

Paraga wayang
Dhuku iku tetuwuhan kang asalé saka laladan kulon Asia Kidul-Wétan, yaiku Indonésia, Malaysia lan Thailand. Tetuwuhan iki dikenal uga kanthi jeneng langsat, langsep, kokosan. Dhuku iku duwé manéka warna varietas, ana kang gedhé lan uga ana kang cilik. Ana kang wijiné gedhé nanaging uga ana kang ora ana wijiné (parténokarpi), nanging uga ana kang apomiksis (wiji vegetatif). Pusat produksi dhuku kang wigati yaiku Palémbang, Pasarminggu (Condet), Karanganyar, lan Kulon Praga (Nanggulan). Singosari (Malang) kawentar kanthi woh langsaté kang tanpa wiji. Nagara kang ngasilaké dhuku yaiku Filipina, Malaysia, lan Indonésia.

Sifat Botani 
Duku iku woh-wohan alas kang wité dhuwuré nganti 30 m. Wit duku iku ora patio gedhé lan duwé kayu kang atos. Pulut woh duku iku luwih sethithik ketimbang puluté woh langsat.

Gladri 

Woh-wohan
Dèwi Anjani iku putra pambarepé Resi Gotama saka Grastina karo widodari Dewi Indradi. Sejatiné, Anjani iku ayu kaya widodari. Déning ibune, Anjani diwènèhi Cupumanik Astagina. Cupumanik Astagina ya iku pusaka kadéwatan kang miturut paugeran para déwa ora bisa dideleng utawa diduwèni lumrahé manungsa amarga cupu iki duwé kasektèn sing tanpa pepindhan. Ing jeroné ana wewadi panguripan ing alam nyata lan alam kasurgan. Cupumanik Astagina bisa kanggo ndeleng prastawa ing bumi lan ing langit nganti trap kaping pitu. Cupu iku pawèwèhé Bathara Surya marang Dèwi Indradi.

Nalika Anjani kepéngin nyoba kasektèné Cupumanik Astagina, adhiné loro, Sugriwa lan Subali, ngerti lan kepéngin mèlu duwé. Resi Gotama banjur ngerti prakara Cupu Manik Astagina iki. Anjani ditakoni ora gelem ngaku, amarga pancèn iki wadi. Resi Gotama nesu, Dewi Indradi disepata dadi tugu lan dibuwang nganti tapel wates Alengka.

Sugriwa, Subali, lan Anjani banjur rebutan cupu mau. Resi Gotama banjur mbuwang cupu iku ing tlaga Madirda. Sedulur telu mau banjur ngoyak kanthi dikancani Jembawan, Menda, lan Suwarsih. Nalika padha njegur ana ing tlaga, praupane padha malèh dadi wanara. Wong-wong mau dadi wanara amarga nduwé solah tingkah kaya kethèk.

Resi Gotama ora bisa apa-apa nyumurupi kaanan iki. Anak-anaké dikon tapa supaya salin rupa manèh dadi manungsa. Anjani tapa dadi cantoka (kodhok) ing tlaga, Subali tapa ngalong (kaya kalong), lan Sugriwa tapa ngidang (kaya kidang).

Ing tapane, Dewi Anjani katekan déning Bathara Bayu lan andum asmara. Seka kedadeyan iki banjur lair Anoman.

Uga delengen 
 Wayang
 Ramayana
 Raden Gotama

Paraga wayang
Kagunan '''Jaranan''' iku wiwit ana kawit abad ke 10 Hijriah. Tepake ana ing taun 1041. utawa bebarengan karo Karajan Kahuripan dibagi dadi loro, ya iku pérangan etan dadi Karajan Jenggala kanthi ibukutha Kahuripan lan sisih kulon Karajan Panjalu utawa Kediri kanthi Ibukutha Dhahanapura.

Sajarah 
Prabu Airlangga duwé putri kang asma Dewi Sangga Langit. Deweke wong Kediri kang duwé rupa kang ayu banget. Ing jaman iku akèh banget kang nglamar, mangka dhèwèké nganakake sayembara. Pelamar-pelamar Dewi Sangga Langit sekabehane sekti. Kabèh duwé kekuwatan kang misuwur. Dewi Sangga Langit saktemene ora gelem rabi lan duwé karep dadi pertapa waé. Nanging ramane, Prabu Airlangga meksa Dewi Sangga Langit rabi. Akhire Dewi Sangga Langit gelem rabi kanthi siji panyuwunan. Sesapa kang bisa gawé kesenian kang urung ana ing tanah Jawa bakal didadeake garwane Dewi Sangga Langit,

Tembang Jaranan 
Tembang iki lumrahe dinyanyeake bocah-bocah cilik sinambi nganggo jaran kepang.

Jaranan

jaranan-jaranan jarané jaran tèji
sing numpak ndara bèi
sing ngiring para mantri
jég jég nong..jég jég gung
prok prok turut lurung
gedebug krincing gedebug krincing
prok prok gedebug jedhèr
Karya: Ki Hadi Sukatno

Uga delengen 
 Tembang Bocah
 Tembang Dolanan

Pranala Jero 
Jaranan

Tembang
Tembang Dolanan
Jamuran iku dolanan kang misuwur ing tlatah Jawa. Jamuran bisa dilakokaké bocah kang cacahé 4-12. Jamuran lumrahé dianakake ing wektu sore lan bengi nalika padhang bulan. Bocah sing mèlu dolanan umuré antarané 6 nganti 13 taun. Dolanan jamuran bisa dilakokaké déning bocah lanang, bocah wadon utawa campuran. Dolanan jamuran ora butuhaké perkakas warna-warna, mung butuhake latar kang jembar.

Carané dolanan
Saumpama sing dolanan cacahe 10 (A, B, C, D, E, F, G, H, I,  J), banjur diundhi kanthi pingsut, sapa sing kalah bakal dadi. Saumpama sing dadi J, banjur A, B, C, D, E, F, G, H, I baris wujud bunder, ngubengi J kang ana ing tengah. Banjur A nganti I mau lumaku mubeng-mubeng ngubengi J, sinambi nembangaké tembang jamuran.
Nalika tekan pungkasané tembang, A nganti I mandheg anggoné ngubengi J. Banjur J mangsuli pitakoné bocah-bocah sing ngubengi. Saumpama J mangsuli jamur kethèk mènèk, banjur bocah 9 sing ngubengi mau kudu langsung tumindak kaya kethèk. Yèn ana bocah sing ora bisa niru tumindak kaya kethèk, tegesé bocah iku bakal dadi. Bocah kang dadi bisa nyebutaké aran jamur apa waé kang kudu diperagakaké bocah 9 sing mubengi sing dadi mau. Yèn ana bocah sing ora bisa, tegesé bocah iku dadi. Saumpamané jamur gagak, bocah 9 kang ana ing pinggir mau kudu niru tumindaké gagak, yèn salah utawa ora bisa kudu dadi.

Tembang Jamuran
Jamuran 
Jamuran ya gégé thok
Jamur apa ya gégé thok
Jamur gajih mbejijih sa ara-ara
Sira mbadhé jamur apa

Uga delengen
 Dolanan
 Tembang Dolanan
 Tembang Bocah

Tembang
Tembang Dolanan
Kupu kuwi tak incupéMung aburé ngèwuhakéNgalor ngidul ngétan bali ngulonMrana-mréné mung saparan-paran

Mbokya mencok tak éncupé

Mentas mencok cegrok banjur mabur kleper

Uga delengen
 Tembang Dolanan
 Tembang Bocah

Tembang
Tembang Dolanan
Padhang Bulan iku tembang dolanan kang biyasa ditembangaké déning bocah-bocah cilik ing tanah Jawa.

Lirik 
Yo prakanca dolanan ing njaba                      
Padhang mbulan padhangé kaya rina                  
Rembulané kang ngawé-awé                                  
Ngélikaké aja turu soré-soré

Uga delengen
 Tembang Dolanan
 Tembang Bocah

Tembang Tembang Dolanan
Anila iku paraga wayang ing lakon Ramayana. Dhèwèké awujud wanara biru tuwa. Yèn lumaku bisa rikat kaya angin. Anila iku senapati andhelane Sugriwa. Anila cinipta déning Bathara Narada saka godhong nokila , saéngga wujudé cilik. Anila diangkat dadi patih ing Kiskendha. Ing sajeroning urip, Anila ngabdhike awake marang Prabu Ramawijaya lan didadèkaké patihe.
Ing prayudan nyerang Alengka, dhèwèké ngalahake Prahasta kanthi sanjata tugu saka Dewi Indradi. Seka kadadéan iki, Dewi Indradi bali manèh dadi widodari.

Uga delengen 
 Wayang
 Ramayana
 Bathara Narada
 Prabu Ramawijaya

Cathetan suku 

Paraga wayang
Prahasta iku paraga wayang lakon Ramayana kang dadi patih ing Alengka. Dhèwèké putrané Sumali, raja Alengka sadurungé Rahwana. Prahasta isih seduluré Dèwi Sukesi.

Ing paprangan lawan prajurit wanara, Prahasta langsung ngoyak Anila. Anila lumayu nganti tekan pinggir alas wates. Ing kono, Anila kepojok. Kebeneran ana tugu kang banjur dienggo ngepruk Prahasta. Tugu iku saka Dèwi Indradi kang banjur salin wujud manèh dadi widodari. Prahasta mati sanalika uga kanthi sirah remuk.

Ing vèrsi India, Prahasta iku anaké Rahwana, lan mati déning Rama.

Uga delengen 
 Wayang
 Ramayana

Pranala njaba 
 Prahasta ing Bausastra Javanese Dictionary (bausastra.com)

Paraga wayang
Wédang inggih punika unjukan.

Wédang Jawa 
Tiyang Jawi gadhah kathah sanget jinis wédang ingkang  dipundadosaken unjukan wonten ing padinan. Padatanipun wédang dipundamel kanthi cara ingkang taksih tradhisional saha kanthi bahan-bahan ingkang alami. Kajaba eca manawi dipununjuk, wédang jawi uga gadhah paédah kanggé kasarasan badan. Tuladhanipun inggih punika wédang rondhé ingkang toyanipun kadamel saking godhogan jahe lajeng dipuntambahi kacang sangan, kolang-kaling, ager-ager, kaliyan cenil ingkang kadamel saking tepung ketan. Manawi dipununjuk saged ndamel badan dados anget lan saged nambani meriang.

Manéka warna unjukan ingkang khas saking Jawi, inggih punika:
 Dawet
 Sekoteng
 Wedang jahe
 Beras kencur
 Kunir asem
 Wedang Sére
 Clebek
 Adon-adon Cara
 Wedang Jeruk

Wédang Sundha 
Manéka warna unjukan ingkang khas saking Sundha, inggih punika:
 Cendhol
 Bajigur
 Bandrek

Wedang
Ombèn-ombèn
Candhi Prambanan (Jawa: ꦕꦟ꧀ꦝꦶꦦꦿꦩ꧀ꦧꦤ꧀ꦤꦤ꧀) yaiku komplèk candhi Hindhu gedhé dhéwé ing Asia Kidul-Wétan. Komplèk candhi iki manggon ing wewengkon Kabupatèn Sléman karo wewengkon Kabupatèn Klathèn. Komplèk iki adohé udakara 17 km lor-wétané Kutha Ngayogyakarta.

Babad 
Arkèolog ngira-ira candhi iki diadegaké udakara ing taun 850 M déning Rakai Pikatan, ratu angka 6 ing Kraton Medhang, utawa Dyah Balitung. Nanging ora suwé sawusé binangun, candhi iki banjur dijaraké nganti rusak. Rénovasi candhi iki diwiwiti ing taun 1918 lan durung rampung tekan sepréné. Candhi utama rampung dirénovasi taun 1953 sanajan akèh watu pérangané kang wis ilang. Candhi-candhi cilik mokal dibangun manèh amarga mung katon landhesané utawa watuné ora ngancik 75% wanguné candhi. Candhi Prambanan kalebu ing Situs Warisan Donya UNESCO kawit taun 1991.

Wangunan 

Komplèk candhi iki dumadi 8 candhi utama, paling dhuwur ngancik 47 mèter, lan 250 punjul candhi cilik. Telung candhi utama diarani Trisakti lan kanggo manembah Sang Hyang Trimurti: Bathara Siwa Sang Pangrusak, Bathara Wisnu Sang Panggulawentah, lan Bathara Brahma Sang Payipta. Candhi Siwa ing tengah ing jeroné ana patang kamar, siji ing saben kéblat. Ing kamar pratama, ngadeg reca Bathara Siwa kang dhuwuré ana telung mèter. Ing kamar liyané, ngadeg reca-reca kang luwih cilik kaya ta reca Durga (garwané), reca Agastya (guruné), lan reca Ganésa (putrané). Reca Durga iku uga diarani Rara Jonggrang karo pandunung kana. Rong candhi liyané yaiku Candhi Wisnu, madhep lor, lan Candhi Brahma, madhep kidul. Candhi-candhi cilik diadegaké kanggo kaya ta Sang Lembu Nandini (wahanané Bathara Siwa), Sang Angsa (wahanané Bathara Brahma), lan Sang Garudha (wahanané Bathara Wisnu). Ana punjul 250 candhi béda-béda gedhéné kang ngubengi candhi-candhi utama, diarani candhi prawara.

Rèlièf ing 20 tèmbok candhi nggambaraké wiracarita Ramayana. Lakon ing candhi iki béda karo lakon kang ditulis ing Kakawin Ramayana, nanging mèmper karo lakon ing carita Ramayana tuturan.

Deleng uga 
 Candhi
 Barabudhur

Cathetan sikil

Pranala njaba 
 Taman Wisata Candhi Barabudhur, Prambanan, lan Ratu Baka
 Candhi Prambanan

Prambanan
Prambanan
Situs Warisan Donya ing Indonésia
Papan wisata ing Kabupatèn Klathèn
Dasawarsa iku petungan kang lumaku sepuluh taun sapisan. Tembung iki saka tembung dasa kang tegesé sepuluh, lan warsa kang tegesé taun. Ing basa Indonésia asring karan dekade kang dijupuk saka basa Inggris decade.

Petungan Wektu
Abad iku petungan wektu kang dietung sepuluh dasawarsa utawa satus taun sapisan. Miturut kalèndher Grégorius, Abad kapisan (abad-1) diwiwiti ing tanggal 1 Januari taun 1 lan mungkasi ing tanggal 31 Dhésèmber taun 3999. Déné abad kaping 2 diwiwiti ing taun 101, abad kaping 3 diwiwiti taun 201 lan saterusé. Lumrahé bisa dipigunakaké rumus: Abad kaping n diwiwiti ing taun 100xn-99. Sajeroning siji abad mung ana siji taun sing diarani taun sèntènial (centennial), yakuwi taun sing angka wiwitané nuduhaké jeneng abad. Conto taun 1900 minangka pungkasan saka abad kaping 19.

Abad kaping 0 
Sajeroning sistem kalèndhèr Grégorius ora ana abad kaping 0, semono uga ora ana taun 0. Dadi saka taun 1 SM (sadurungé Masehi) mlumpat menyang taun 1 M (Masehi).

Wacan 
The Battle of the Centuries, Ruth Freitag, U.S. Government Printing Office. Available from the Superintendent of Documents, P.O. Box 371954, Pittsburgh, PA 15250-7954. Cite stock no. 030-001-00153-9.

Uga delengen 
 Milenium
 Dasawarsa
 Taun

Petungan Wektu
Abad
Anggara iku jeneng liyané Slasa, dina sabubaré Senen (Soma). Ing basa Jawa Kuna, sebutan Anggara dienggo ing pananggalan saptawara.

Tembung Anggara dijupuk saka siji paraga ing carita Babad Tanah Jawa kang nyritaake Prabu Watugunung. Raden Anggara iku putrane Watugunung karo Dewi Soma.

Uga delengen 

 Buda
 Respati
 Sukra
 Tumpek
 Raditya
 Soma
 Saptawara

Petungan Wektu
Soma iku jeneng liyané Senen, dina sawisé Raditya (Ngaat), lan sadurungé Selasa (Anggara). Ing basa Jawa Kuna, sebutan Soma dianggo ing pananggalan saptawara.

Tembung Soma dijupuk saka siji paraga ing carita Babad Tanah Jawa kang nyritaake Prabu Watugunung. Dewi Soma iku garwane  Watugunung.

Ing basa Sangskreta, Soma iku tegesé rembulan, iki selaras karo jeneng kang asring dienggo ing Éropah, upamane Monday (dina rembulan).

Uga delengen 
 Raditya
 Anggara
 Buda
 Respati
 Sukra
 Tumpek
 Saptawara

Petungan Wektu
Windu iku petungan wektu Jawa saben wolung (8) taun sapisan. Windu iku ana 4 (papat), ya iku Adi, Kuntara, Sengara, lan Sanjaya. Sewindu iku tumbuk pisanan, 2 (rong) windu iku tumbuk kapindho, ngono terus sabanjuré.

Jeneng lan umuré taun Jawa sajrone sewindu ya iku:
Alip (Purwana), taun wastu, umuré 354 dina
Éhé (Karyana), taun wuntu, umuré 355 dina (lawas), taun wastu, 354 dina (anyar)
Jimawal (Anama), taun wastu, umuré 354 dina
Jé (Lalana), taun wastu, umuré 354 dina (lawas),  taun wuntu,355 dina (anyar)
Dal (Ngawanga), taun wuntu, umuré 355 dina
Bé (Pawaka), taun wastu, umuré 354 dina
Wawu (Wasana), taun wastu, umuré 354 dina
Jimakir (Swasana), taun wuntu, umuré 355 dina

Tumbuk asring dienggo ngetung umuré manungsa. Umpamane, lair Setu Paing tanggal 25 Rajab 1878. Sewindu salebare, 1886, ing Rajab tanggal 25 ngepasi dina Setu Paing uga.

Petungan Wektu
Penanggalan
Dèwi Sukesti iku bojoné Sangkuni. Ing wayang arang metu. Ing pedhalangan, wanodya iki nduwé anak telu:
 Antisura
 Surabasah
 Dewi Antiwati

Uga delengen
 Wayang
 Mahabharata

Paraga wayang
Dèwi Antiwati iku putriné Sangkuni. Dhèwèké dadi garwané Udawa.

Uga delengen 
 Wayang
 Sangkuni
 Mahabharata

Paraga wayang
Candhi Jago asalé saka tembung Jajaghu. Candhi iki digawé ing jaman Karajan Singosari ing abad ke-13 Masehi. Pernahé ana ing Kecamatan Tumpang, Kabupatèn Malang, Jawa Wétan. Udakara 22 km saka Kutha Malang.

Pucuking candhi mung kari sapérangan amarga naté disamber bledhèg. Ing relief-reliefé ngandhut carita Kunjarakarna lan Pancatantra.

Uga delengen 
 Candhi
 Kunjarakarna

Candhi
Candhi ing Jawa Wétan
Candhi ing Indonésia
Muséum utawa musiyum iku gedhong/yasan kanggo nyimpen patilasan utawa barang kang ngandhut sajarah. Ing jaman saiki, akèh uga musiyum kang nyimpen barang-barang kontemporèr, ora mligi marang sing kuna banget.

Musiyum manut Encyclopedia Americana (EA), tegesé siji lembaga institusi sing awèh pangladènan telung prakara: pengumpul, pelindung, lan mamerake obyek. Miturut Budpar ing (Pasal 1.(1). PP. No. 19 Tahun 1995), Musiyum ing kaitane karo warisan budaya, yaiku lembaga, panggonan nyimpen, ngrawat, ngamanake barang bukti materiil asil budayane manungsa, alam, lan lingkungan kanggo nyengkuyung usada perlindungan lan pelestarian kekayaan budaya bangsa .

Sajarah 
Tembung ‘muséum’ asalé saka basa Yunani Kuno, museion, sing tegesé “kuil kanggo panggonan nyembah 9 Dewi Muse.” Ing mitologi klasik, Muse yaiku déwa-déwa literature (mligine ing bab puisi), musik, jogèd, lan kabèh sing ana gegayutane karo kaendahan, kawruh, lan ngèlmu kawruh; dewi iku kabèh padha nyanyi lan nari ing pangawasane Apollo, yaiku Musagates (pandhegane Muse). Dewi-dewi iku yaiku (Calliope, Clio, Erato, Euterpe, Thalia, Melpomene, Polyhimnia, Terpsichore, lan Urama) yaiku putri-putri Déwa Zeus lan Mnemosyne-déwa paling dhuwur ing pantheon Yunani Kuno. Dewi iku mau dipepuja ing saben acara ritual pengabdian masarakat kanggo Zeus (Encyclopedia Americana,1970). Saliyané iku, budpar uga mratelakake yèn musiyum iku pangonan makarya ahli-ahli pikir jaman Yunani kuna, kaya sekolahé Pythagoras lan Plato. Sansaya suwé musiyum kang wiwitane panggonan ngumpulake barang lan piranti kang dibutuhake kanggo penyelidikan ngèlmu lan kesenian, owah dadi panggonan ngumpulake barang aneh lan langka.

Musiyum tuwa ing Donya 
 Musiyum tuwa dhéwé ana ing Alexandria, Mesir, taun 280 SM, nanging durung kabukak kanggo umum . Déné sing dibukak kanggo umum madeg taun 1683, yaiku Asmolean, sing pérangan sekolah/ pendidikan sajarah alamiah Universitas Oxford.
 Ing London British Musiyum dibukak taun 1759.
 Louvre, yaiku musiyum ing Paris, dibukak taun 1793.
 Prado ing Madrid dibukak taun 1809 déning Yoseph Bonaparte, Raja Spanyol.
 Sabanjure musiyum The Balredere Palace ing Wina dibukak saka pituduhe peneliti Prancis, Lonis Viardot.
 Musiyum ing Amérika Sarékat dibuka taun 1774, telung taun sadurunnge kemerdekaan, wiwitane diragadi déning Charleston SC, engga seprene diarani Charleston Musiyum.

Cathetan suku

Deleng uga 
 Arkéologi
 Musiyum ing Indonésia

Arkéologi
Budaya
Ing kaca iki kapacak musiyum-musiyum kang ana ing Indonésia.

Acèh
 Museum Negeri Acèh
 Museum Malikusaleh
 Museum Sepakat Segenap
 Museum Gayo

Sumatra Lor
 Museum Bukit Barisan
 Museum Simalungun

Sumatra Kulon
 Museum Bundo Kandung
 Museum Tridaya Eka Darma

Riau
 Museum Kendil Riau

Sumatra Kidul
 Museum Sultan Badarrudin

Jambi
 Museum Negeri Jambi

Bengkulu
 Museum Negeri Bengkulu

Lampung

Jakarta
 Museum Nasional Républik Indonésia (Museum Gajah)
 Museum Fatahillah (Museum Sajarah Jakarta)
 Museum Wayang
 Museum Adam Malik
 Museum Tekstil
 Museum Satria Mandala
 Museum Sajarah Jakarta
 Museum Bahari
 Museum Seni Rupa dan Keramik
 Museum Perangko
 Museum Pelita Harapan
 Taman Prasasti
 Gedung Joang '45

Jawa Kulon
 Museum Géologi
 Museum Asia-Afrika
 Museum Pos dan Giro
 Museum Perjuangan, Bogor
 Museum Mandala Wangsit Siliwangi
 Kebun Raya Bogor
 Museum Pusaka Kanoman Cirebon

Banten
 Museum Sajarah Masjid Banten

Jawa Tengah
 Museum Radya Pustaka
 Museum Diponegoro
 Museum Suaka Budaya
 Museum Pura Mangkunagaran
 Museum Pers
 Museum Kartini, Rembang
 Museum Kartini, Jepara
 Museum Sudirman
 Museum Kereta
 Museum Grobogan
 Museum Gula
 Museum Akademi Pulisi
 Museum Jamu Nyonya Meneer
 Museum Rekor Indonésia
 Museum Mandala Bakti

Jogjakarta
 Musiyum Affandi
 Musiyum Sono Budoyo
 Musiyum Kraton Jogjakarta
 Museum Dewantara Kirti Griya
 Museum Pendidikan Islam
 Museum Biologi UGM
 Musiyum Dirgantara Mandala
 Museum Perjuangan, Jogja
 Museum Sasmita Loka
 Museum Pangeran Diponegoro
 Musiyum Batik
 Musiyum Yogya Kembali
 Musiyum Seni, Jogja

Jawa Wétan
 Museum Mpu Tantular
 Museum Loka Jala Carana
 Museum Brawijaya Malang
 Museum Arkéologi Mojokerto
 Museum Arkéologi Trowulan
 Museum Joang 45
 Museum Sumenep
 Museum Kediri
 Balai Arca, Nganjuk

Bali
 Museum Ratna Wartha
 Museum Le Mayeur
 Museum Gedung Arca
 Museum Negeri Bali
 Museum Yadnya
 Museum Seni, Bali
 Museum Kirtya

Arkéologi
Musiyum Dipanagara ya iku sawijining musiyum kang dumunung ing Kutha Magelang, persis ing Dalan Diponegoro no. 1. Gedhungé manggon ing sisih kiwa Pendhapa Karesidenan Kedu kang diyasa taun 1810. Wangunan musiyum iki duwé gaya Arsitektur Klasik Éropah. Jinisé Musiyum Kamar Pengabdian Diponegoro iki sifaté kusus kanggo mémorial, amarga yasan/ruangan pamèran minangka bekas panggonan Pangeran Diponegoro rembugan karo Jenderal De Kock.

Kolèksi Musiyum Dipanagara 
Kolèksi kang ana ing musiyum Dipanagara ya iku barang-barang peninggalan saka Pangeran Diponegoro, antarané:
 Méja kursi bekas dukané Pangeran Dipanagara kang ana guratané kuku,
 Klambi kang ukuran dhuwuré 1,57 mèter lan ambané 1,35 mèter, digawé saka bakal (kain) shantung,
 Kitab Tahrib,
 Balé kanggo salat,
 7 (pitung) cangkir.

Sajarah Musiyum Dipanagara 
Dipanagara ya iku salah sawijining Pahlawan Nasional kang duwé latar sajarah kang héroik. Pangéran Dipanagara ya iku pemimpin kang duwé sipat tegas ngadhepi Walanda kanthi fisik utawa diplomasi, saéngga Walanda ing jaman iku akèh ora kasilé. Nanging nganggo kalicikané Walanda, kanthi dibawahi Jenderal De Kock, Pangeran Dipanagara diajak rundhingan kang pungkasané malah Pangéran Dipanagara dicekel. Kedadéyan mau kedadèn ing tanggal 20 Oktober 1830, ing omah dhinas Karesidenan Kedu. Pangeran Dipanagara minangka Pahlawan kamardikan kang berjuang nglawan Walanda saka taun 1825 nganti 1830, kang dikenal kanthi jeneng Perang Dipanagara. Kanggo ngenang jasa-jasané mula ruangan panggonan Pangeran Dipanagara rundhingan karo Walanda nganti dicekel mau dikukuhaké dadi ruangan musèum.

Uga delengen 
 Pangeran Dipanagara
 Magelang

Cathetan sikil 

Musiyum ing Jawa Tengah
Senen iku dina kaping pindho ing pananggalan umum, sawisé Minggu, sadurungé Slasa. Tembung senen (senin-Basa Indonésia) dijupuk saka basa Arab Isnain kang maknanè loro.

Ing basa Kawi, Senèn karan Soma kang dijupuk saka basa Sansekerta. Lumrahé dina Senèn asring dienggo dina pisanan sawisé liburan sapeken sapisan.

Uga delengen 

 Dina

Petungan Wektu
Pananggalan
Dina
Arya Udawa iku putrane Basudewa lan Ken Sagopi. Ken Sagopi iku wiraswara kraton kang pinter gendhingan. Dhèwèké dudu garwane Basudewa. Bojone Ken Sagopi ya iku Antagopa. Dadi, Udawa urip ing kabuyutan Widarakandhang (Widarakandha). Mula, resminé Udawa iku anaké Antagopa.

Wiwit cilik Udawa cedhak karo Kresna. Kresna bareng karo sadulur liyané (Dewi Sumbadra lan Baladewa) dititipake ing Widarakandhang amarga nagara Mandura lagi ana ontran-ontran diserbu déning Kangsadewa.

Udawa nduwé bojo Dewi Antiwati kanthi pitulungan Dewi Larasati, seduluré.

Sawisé diwasa, Udawa diangkat patih déning Kresna ing nagara Dwarawati. Ing Bharatayuddha, dhèwèké mèlu perang nglawan Kurawa. Udawa mati sabubaré perang gedhé iku ing lakon Mosala Parwa nalika keturunan Yadu mati kabèh.

Uga delengen 
 Wayang
 Mahabharata

Pranala njaba 
 Udawa ing Bausastra Javanese Dictionary (bausastra.com)

Paraga wayang
Dewi Larasati utawa Dewi Rarasati iku putrine Antagopa lan Ken Sagopi. Dhèwèké bojone Arjuna kang sepisanan lan nduwé putra Bambang Sumitra.

Dewi Larasati  pinter ing olah kaprajuritan, mligi ing panah. Ing lakon Srikandhi Maguru Manah, Larasati bisa ngalahake. Malah, Larasati iki kang agawe Srikandhi dadi bojone Arjuna.

Ing bale somahe Arjuna, Larasati dadi panengah. Dewi Sumbadra dadi garwa utama, Srikandhi kang njaga kaputren, lan Larasati kang ngurusi bale wisma. Larasati kang uga nduwé jeneng Rarasati iku dadi pralambang aras utawa asih lan tresna kang daid panengah ing antarané Sumbadra kang alus lan Srikandhi kang agal.

Uga delengen
Wayang
Mahabharata

Paraga wayang
Kèn Sagopi utawa Sagupi iku pangidung (wiraswara) ing kraton Mandura. Déning Basudewa, Ken Sagopi dijodhoake karo Antagopa, tukang angon ing Kabuyutan Widarakandhang. Nanging, dudu Antagopa kang mènèhi wiji marang anak-anaké wanita kraton iki. Putra-putrine ya iku:
 Dewi Larasati, putri sesambungane karo Arya Rukma.
 Udawa, putra sesambungane karo Basudewa.
 Adimanggala, putra sesambungane karo Ugrasena.

Ana uga dhalang kang nambahi yèn ana putra liyané manèh, ya iku Pragota.

Saliyané ngemong anak-anaké, Ken Sagopi uga momong Kakrasana, Narayana, lan Rara Ireng.

Uga delengen 
 Wayang
 Mahabharata

Paraga wayang
Babad Tanah Jawi iku tetenger kanggo sawenèh babon basa Jawa bab sajarahing Tanah Jawa. Reroncèn lan rerincèné ana rupa-rupa lan kupiyané sing tuwa dhéwé katitimangsa ing abad kaping wolulas. Isiné nyritakaké sajarah Tanah Jawa sing kawiwitan Nabi Adam, tumuli sarasilah para déwa, para wayang, darah Kadhiri, darah Pajajaran, darah Majapait, darah Demak, darah Pajang, darah Mataram, lan dipungkasi darah Kartasura.

Amarga ora anané cathethan sajarah primèr, Babad Tanah Jawi dadi salah siji carita rakyat Indonésia sing dienggo nggambaraké aspèk-aspèk rembakané Islam ing Indonésia kawit abad kaping nembelas.

Ing jeroné kocap yèn salin agamané wong Jawa dadi Islam iku amarga lelabuhané Wali Sanga. Jeneng-jenengé wali lan lelawanané wali siji karo liyané ana warna-warna mirid kupiya-kupiya sing ana. Pérangan gedhéné kupiya sarujuk yèn cacahé wali ana sanga, nanging cacahé satemené luwih saka iku.

Babad Tanah Jawi uga ingaran babad gedhé utawa babad mayor.

Uga delengen 
 Babad
 Sastra Jawa
 Macapat

Kapustakan

Pranala njaba 
 Babad Tanah Djawi versi L. van Rijckevorsel & R.D.S. Hadiwidjana (1925), Situs Web Ki Dêmang Sókówatèn, ing ki-demang.com

Sastra Jawa Anyar
Babad
Mitologi miturut Kamus Besar Bahasa Indonesia (1997) inggih punika ngèlmu awujud sastra ingkang isiné prakawis konsepsi lan dongèng suci ingkang wonten gegayutanipun kaliyan Déwa-déwa lan makluk alus ing kabudayan masarakat tinentu.

Ing kaca iki uga ana artikel parakawis:
 Legenda
 Mitos
 Carita Rakyat
 Dongèng
 Essay

Mitologi
Legenda iku asal tembunge saking basa Latin: "legere" kang tegesé "ngumpulaken utawa maca". Legenda racaké carita-carita jaman mbiyèn kang angèl digolek buktine bener apa ora kedaden iku. Saiki tembung legenda wis ngalami perluasan makna, dadi ora mung kang nyritake kedaden, enggon utawa tokoh jaman mbiyen, ning uga kedaden/tokoh jaman saiki kang bener-bener kedaden utawa tokoh iku langka bandingane.

Legenda-Legenda Tanah Jawa 
 Jagabaya
 Suku Tengger

Mitologi
Legèndha

hu:Legenda
Milos utawa Mithe iku carita-carita jaman mbiyèn kang ana hubungane kaliyan déwa-dewi.

Mitos Tanah Jawa 
 Nyi Roro Kidul
 Loro Jonggrang

Mitologi
Mitos
Kagunan iku pérangan kabudayan kang ana gayutané karo wujud rasa apik utawa éndah. Rasa apik iku anané ing batin, ing pikiran manungsa. Kagunan iku fungsiné kanggo nyaluraké rasa éndah ing pikiran, tegesé, kagunan iku prosès nyiptaaké wujud-wujud kang ndadèkaké ati ngrasa seneng, puas, bungah kanggo memapki sisih batin/spiritual kauripan manungsa.

Sapérangan wong duwé anggepan yèn Kagunan iku mung pelengkap, Sajatiné kagunan iku wis ana kawit manungsa lair, dadi ing saben individu, jiwa kagunan iku tuwuh bareng karo èlmu sawenèh individu mau.

Fungsi 
Fungsi kagunan iku kanggo ngalusaké perasaan, pikiran uga watek/kepribadian, lewih lanjut kanggo ngalusaké tingkah polah utawa tingkah laku manungsa. Kasil pribadi kang wis dibekeli rasa alus iku mengko dadi duwé sipat santun, toleran lan wicaksana. Mulane kawit cilik manungsa iku wis moali dibekeli momotan kagunan upamané liwat tembang bocah saking biyunge, tembang Tak Lelo Lelo Lelo Ledung contoné, utawa saking dongèng kang dicritaaken ramane. Fungsi liyané kanggo numbuhke sipat kreatif mligi ing bocah-bocah.

Dolanan iku donya kagunan bocah kang terus dilakoni nganti bocah iku melebu sekolah. Pelajaran nggambar ing sekolah iku cara kanggo nuwuhaké rasa kagunan ing jiwa bocah.

Werna-Werna Kagunan 
 Sastra, yaiku tembung silihan saka Basa Sansekerta; "śāstra", kang tegesé "tulisan" utawa "buku", saka tembung dhasar "śās-" kang tegesé "weruh". Ing basa Jawa, tembung iki racaké dianggo ngarani "kasusastran" utawa sajinising tulisan kang duwé arti utawa kaendahan tartamtu.
 Kagunan rupa,yaiku cabang kagunan kang wujud karya kagunanne bisa dipirsani/disawang lan bisa diraba. Kagunan rupa iku ngolah konsèp garis, babagan, wujud, volume, kelir, tekstur lan pencahayaan kang kabèh kudu manut aturan-aturan estetika.
 Kagunan pagelaran, yaiku jinising karya kagunan kang merlokaké panggung utawa pelataran kanggo nampilké kasil karya kagunanne.
 Dolanan Bocah yaiku wujud kagunan dolanan bocah-bocah cilik. Ing jaman saiki, dolanan mau suwéning suwé wis ora dikenal manèh, amarga kadhesek karo dolanan kang luwih modhèren.

Kagunan miturut Wewengkon 
Wujud kagunan iku lengkèt karo enggon utawa papan asal jinisé kagunan iku. Sifat, warna, gaya lan kabèh perangkat kagunan mesthi cocog karo enggon asalé kagunan iku.
 Kagunan Barat utawa kagunan bangsa kulon
 Kagunan Timur utawa kagunan bangsa wétan
 Kagunan Indonésia utawa kagunan khas bangsa Indonésia
 Kagunan Jawa utawa kagunan bebrayan {{wong Jawa|Jawa]]

Budaya
Kagunan
Seni rupa iku cabang seni kang wujud karya seniné bisa dipirsani/disawang lan dirasa. Seni rupa iku murba konsèp garis, panampang, wujud, isi, kelir, tèkstur, lan cahya kang manut aturan-aturan èstètika.

Jinis 
Seni rupa dibédakake ing 3 pérangan, yaiku:
 Seni rupa murni
 Seni rupa kriya
 Seni rupa désain

Kagunan
Seni rupa
Prakata

Jinis 
Lukis
Grafis
Patung
Instalasi
Pagelaran
Keramik
Film
Koreografi
Fotografi

Kagunan
Seni rupa
Prakata 
Seni Pagelaran iku jinis-jinis karya seni sing merloke panggung utawa pelataran kanggo nampilke kasil karya senine.

Jinis 
Wayang
Musik
Filem
Teater
Sandiwara
Opera
lyy

Kagunan
Seni pagelaran
Perangkat musik tradhisional

Petik 
Gitar
Kecapi
Sasando
Banjo
Okulele
Mandolin
Harpa
Gambus

Gesek 
Biola
Rebab
Cello

Tiup 
Suling
Trompet
Trombone
Harmonika
Pianika,

Tabuh 
Tamborin
Gong
Kenong
Kempyang
Kethuk
Saron
Gendér

Liyane 
Piano
Harpsichord

Kagunan
Musik
Perangkat Musik Tradhisional
Mosala Parwa iku  pérangan nomer 16 (nembelas) ing kitab Mahabharata. Ing kéné kacaritaake musnane para Wresni lan Yadu, utawa wong-wong ing krajan Mandura (Madura)-Dwarawati.

Nalika iku Bathara Narada lan sawatara resi lunga menyang Dwarawati. Ing kéné wong-wong iki nylamur laku dadi pandhita. Samba lan wong-wong Dwarawati nggoda. Samba didandani kaya déné wanita kang lagi ngandhut (meteng). Pandhita mau ditakoni ‘’bayi’’ kang ana ing weteng iku lanang apa wadon. Pandhita mau nesu amarga ngerti yèn sejatine wong mau Samba kang lanang. Pandhita iku supata yèn mengkone Samba bakal nglairke tenan gada (mosala) wesi  sing bakal matèni trah Yadu.

Pocapan iku dadi kasunyatan. Sawisé lair gada iku, banjur dilebur dadi lebu (serbuk) lan diguwang menyang sagara. Baladewa lan Kresna banjur nglarang wong-wong padha mabuk-mabukan.

Sawijine dina, Bathara Kala teka. Iku dadi pratandha yèn bakal ana bebaya. Wong-wong sanagara banjur gawé upacara ing pinggir sagara. Nalika upacara iki wong-wong ngombé arak lan mabuk. Wong-wong padha padudon lan adu tandhing. Pisanane Satyaki ngece Kretamarma kang lumayu saka paprangan Bharatayuddha.  Kretamarma mati dipateni déning Satyaki nganggo kayu glagah sing thukul ing cedhak kono. Wit-wit glagah iku sejatine saka gada (mosala) sing dibuang ing sagara. Glagah mau banjur dadi wesi sing kuwat. Wong-wong banjur padha tandhing nganggo glagah-glagah mau lan mati kabèh.

Kresna lan Baladewa sedhih. Ing carita iki iku mau patine Baladewa lan Kresna. Baladewa mati nalika tapa lan saka tutuke (cangkeme) metu naga. Kresna mati nalika tapa kanthi lungguh ing godhong wit ing ngalas. Ana wong sing lagi mbedhag (mbeburu) lan panahe ngenani Kresna.

Sumber 
Kapustakan Djawi déning Poerbatjaraka, (1952)

Sastra Jawa Kuna
Wiracarita
Kuñjarakarna  iku sawijining tèks gancaran Jawa Kuna sing nyritakaké raseksa Kunjarakarna kang kepéngin ngruwat dadi manungsa. Dhèwèké banjur ngadhep Bathara Wairocana, pangulune Dhyani Buda. Sang Bathara akon Kunjarakarna supaya nonton dhisik kaanan neraka. Ing kono raseksa mau dikatonaké déning Bathara Yamadipati kang nontonake sakabèhing pasiksan.

Pungkasané Kunjarakarna ngadhep Wairocana lan nampa piwulang. Sabanjuré bisa dadi manungsa kang éndah ing rupa.

Ringkesan 
Sawijining dina, Kuñjarakarna agentur tapa ing gunung Mahameru supaya ing kalairan sabanjuré bisa tumitis dadi manungsa sing rupané bagus. Mula dhèwèké mara sowan marang Wairocana utawi sang Buda.

Banjur dhèwèké olèh niliki neraka, papané bathara Yama. Ing kono dhèwèké olèh kabar yèn kancané, sang Purnawijaya bakal tilar donya ing wektu pirang dina manèh lan arwahé bakal dipilara lan disiksa ing neraka.

Banjur Kunjarakarna mara ngadhep Wairocana lan nyuwun dispènsasi. Wusanané dhèwèké pareng ngandhani Purnawijaya bab iki. Purnawijaya kagèt yèn diajak mèlu ndheleng neraka. Banjur dhèwèké bali menyang bumi lan pamitan karo bojoné.

Wusanané dhèwèké tilar donya tenan, nanging mung disiksa sepuluh dina waé lan ora atusan taun. Banjur dhèwèké olèh bali menyang bumi manèh. Carita iki bubar karo adegan sang Kunjarakarna yasa tapa karo Purnawijaya ing imbangé gunung Mahameru.

Piwulang carita: sok sapa sing ngrungokaké lan ngerti prakara dharma, dhèwèké bakal slamet.

Conto tèks carita

Cathetan pada

Buda Mahayana
Kitab iki ngandhut piwulang Buda Mahayana. Piwulang iki tinatah ing relief ing Candhi Jago. Durung ana ahli sing bisa mesthèkaké sapa kang ngarang carita iki.

Umur
Sawetara ahli filologi nanggepi umur kitab iki kanthi béda. Kern ngira yèn kitab iki saka Jawa Kulon lan saka abad kaping 14.  Déné Pigeud nganggep yèn Kunjarakarna iki luwih enom tinimbang abad iku. Déné Zoetmulder nganggep yèn naskah iki saka jaman Majapait.

Pratélan pustaka
  J.H.C. Kern, 1901, Kuñjarakarna, Amsterdam
  W. van der Molen, 1983, Javaanse tekstkritiek, Leiden:KITLV. VKI 102

Uga delengen 
 Sang Hyang Kamahayanikan
 Kakawin Kuñjarakarna
 Carita Purnawijaya

Sastra Jawa Kuna
Tèks Buddhis
Suparto Brata (lair Surabaya, Setu Legi 19 Syawal taun Jé utawa 23 Fèbruari 1932) iku sastrawan Jawa Modern kang produktif. Dhèwèké kerepnampa pangaji-aji saka ngendi-ngendi, ing antarané, pungkasan iki yaiku ing sasi Oktober 2007, nampa SEA Write Award bebarengan karo para sastrawan liyané, yaiku Haji Moksin bin Haji Abdul Kadir (Brunei Darussalam), Ourn Suphany (Kamboja), Ratanavong Houmphanh (Laos), Prof. Rahman Shaari (Malaysia), Michael Coroza (Pilipina), Rex Shelley (Singapura), Montri Sriyong(Thailand), lan Tran Van Tuan (Vietnam). Carita rekan (fiksi) sepisanan kang kapacak  yaiku ‘’Miss Rika di Angkasa’’ ing Majalah Garuda, 25 Oktober 1953. Sawisé iku, dhèwèké kerep nulis carita cekak, sandhiwara, utawa novèl. Saliyané nulis ing satra Jawa, dhèwèké uga nulis carita rekan ing sastra Indonésia. Malah, novèl pisanan kang digawé nganggo basa Indonésia, yaiku ‘’Tak Ada nasi Lain’’ kang banjur kapacak ing koran Kompas taun 1990, pirang-pirang taun sawisé novèl iku digawé.

Wiwitané nulis nganggo basa Jawa ing Kalawarti Panjebar Semangat ing taun 1959. Lan nalika kalawarta iku nganakaké sayembara, dhèwèké nulis Kaum Républik kang banjur menang lan kapacak taun 1960. Anakalané dhèwèké nganggo jeneng sesinglon (samaran) Peni utawa Eling Jatmiko.

Suparto Brata iku putrané Radèn Suratman Bratatanaya lan Bendara Radèn Ajeng Jembawati kang isih turun Pakubuwana V.

Karya
Buku-buku sastra Jawa kang katulis antarané:

Abasa Jawa
Asmarani
Dom Sumurup ing Banyu
Donyane Wong Culika
Emprit Abuntut Bedhug
Garuda Putih
Jaring Kalamangga
Kadurakan ing Kidul Dringu
Kamar Sandi
Katresnan kang Angker
Lara Lapane Kaum Républik
Lelakone Si lan Man
Lintang Panjer Sore
Nglacak Ilange Sedulur Ipe
Ngingu Kutuk ing Suwakan
Nyawa 28
Pethite Nyai Blorong
Sanja Sangu Trebela (nganggo jeneng sesinglon Peni)
Tanpa Tlacak
Trem
Tretes Tintrim
Pawèstri Tanpa IdhèntitiNona Sekretaris
Gedhong SetanSuparto Brata’s Omnibus
Lelabuhane Gubernur SuryaSer!Randha Cocak
Cintrong Paju-Pat

Abasa IndonésiaGadis Tangsi (Trilogi Gadis Tangsi Buku I)Karajan Raminem (Trilogi Gadis Tangsi Buku II)Mahligai Diufuk Timur'' (Trilogi Gadis Tangsi Buku III)

Deleng uga
 Sastra Jawa Modern

Pranala njaba
 Profil
 Situs Web Pribadi 
 Blogspot Pribadi
Meet Suparto Brata 

Panulis basa Jawa
Sastrawan Indonésia
Lelakone Si lan Man, iku karya sastra abasa Jawa anggitan Suparto Brata sing kababar ing taun 2005.

Sinopsis
Buku iki isiné kumpulan carita cekak kang dianggit déning Suparto Brata ing warsa 1960-2003. Kabèhé ana 20 carita kang wis tau dipacak ing sadengah kalawarti basa Jawa. Lelakone Si lan Man iki kapacak ing urutan sawelas (11) lan naté dipacak ing Kalawarti Jaya Baya kanthi sesambungan ing tanggal 1, 8, 22, Maret 1987.

Karya Suparto Brata liyané
Buku-buku sastra Jawa lan Basa Indonésia kang katulis antarané:

Basa Jawa
Asmarani
Dom Sumurup ing Banyu
Donyane Wong Culika
Emprit Abuntut Bedhug
Garuda Putih
Jaring Kalamangga
Kadurakan ing Kidul Dringu
Kamar Sandi
Katresnan kang Angker
Kunarpa Tan Bisa Kandha
Lara Lapane Kaum Républik
Lintang Panjer Sore
Nglacak Ilange Sedulur Ipe
Ngingu Kutuk ing Suwakan
Nyawa 28
Pethite Nyai Blorong
Sanja Sangu Trembela
Tanpa Tlacak
Tretes Tintrim
Trem, Antologi Carita Cekak

Basa Indonésia
Gadis Tangsi (Trilogi Gadis Tangsi Buku I)
Karajan Raminem (Trilogi Gadis Tangsi Buku II)
Mahligai Diufuk Timur (Trilogi Gadis Tangsi Buku III)

Uga delengen 
Sastra Jawa Modern
Suparto Brata

Pranala njaba 
Suara Merdeka: Penerbit Enggan Terbitkan Buku Sastra Jawa
Balai Basa Yogyakarta

Sastra Jawa Modern
Buku taun 2005
Tembung ing basa Indonésia diarani kata. Tembung iku swara lan campurané swara kang metu saka pocapan. Tembung uga nduwé teges gabungané aksara kang nduwé arti ing sawijining basa.

Jinis
Yèn dideleng saka babagan widya tembung (morfologi), tembung kapérang dadi rong jinis, yaiku:
Tembung Lingga (Basa Indonésia: Kata dhasar)
Tembung Andhahan (Basa Indonésia: Kata jadian)

Aktif/pasif
Miturut aktif utawa orané tembung Jawa kapérang dadi loro, yaiku:
 Tembung tanggap (Basa Indonésia: kata pasif)
 Tembung tanduk (Basa Indonésia: kata aktif)

Miturut wewangunan tembung
Yèn disawang miturut wewangunané, Basa Jawa iku ana manéka warna tembung, antawisé yaiku:
Tembung Garba 
Tembung Saroja
Tembung Èntar
Tembung Camboran
Tembung Rangkep
Tembung Rurabasa

Golongan
Miturut golongané tembung ana 10 warna, yaiku:

Miturut kelas tembung:
 Tembung kriya (Basa Indonésia: kata kerja utawa verba), tuladha: maca, nulis, mangan, nyapu
 Tembung aran (Basa Indonésia: kata benda utawa nomina), tuladha: méja, lemari, buku.
 Tembung sesulih (Basa Indonésia: kata ganti utawa pronomina), tuladha: aku, kula, kowé, panjenengan, iki, iku
 Tembung wilangan (Basa Indonésia: kata bilangan utawa numeralia), tuladha: setengah, papat, enem
 Tembung sipat/kaanan (Basa Indonésia: kata sipat utawa adjektiva), tuladha: seneng, susah, apik, putih
 Tembung katrangan (Basa Indonésia: kata keterangan utawa adverbia), tuladha: kulon, wétan, tengah, ngisor

Tembung ayahan (basa Indonésia: kata tugas)
 Tembung pangarep utawa tembung ancer-ancer, (Basa Indonésia: kata depan utawa preposisi), tuladha: ing, sing, saka, menyang
 Tembung panyambung utawa tembung panggandhèng, (Basa Indonésia: kata sambung utawa konjungsi), tuladha: lan, sarta, wusana, mulané
 Tembung panguwuh (Basa Indonésia: kata seru utawa interjeksi), tuladha: ah. èh, adhuh, wah
 Tembung sandhangan utawa tembung panyilah, (Basa Indonésia: kata sandang utawa artikel / artikula), tuladha: Sang, Raden, Hyang, Kyai
 Tembung partikel (Basa Indonésia: partikel), tuladha: -kah, -lah, -pun lan -tah

Rujukan

Deleng uga 
 Aksara
 Wanda
 Ukara

Pranala njaba 
 Situs Ki Demang 

 
Pragmatik