AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Jaran Kecak ya iku salah sawijining kagunan kang asalé saka Lumajang, Jawa Wétan. Bebrayan ing Lumajang mitayani yèn kagunan iki diwiwiti déning wong tapa brata ing lèrèng Gunung Lemongan aran Klabisajeh. Kagungan kasebut dumadi saka sawenèh pambeksa lan jaran, uga iringan gamelan, kaya ta kendhang, kenong, kempul, saron, gong, lan slomprèt. Kagunan iki nganggo jaran tenanan kang dipacaki nganggo rerenggan kang mèmper karo barding, klambi zirah kanggo jaran.

Sajarah 
Miturut katrangan Direktorat Warisan dan Diplomasi Budaya Republik Indonesia, kagunan iki diwiwiti déning Klabisajeh ing lèrèng Gunung Lemongan dhèk jaman Karajan Majapait. Kala iku, Klabisajeh lagi tapa ing gunung lan diamuk jaran alas, nanging dhèwèké bisa nelukaké jaran iku nganti nggawé jarané bisa kecak (njogèdé mangidak-idak). Ing nguni, panganggoné kagunan iki kapérang dadi loro, ya iku kanggo negesi yèn uripé bebrayan dhèk jaman semana iku padha pénak, ayem, lan tentrem, saha kang kapindho ya iku kanggo ngurmati jaran kang duwé aran Nila Ambhara, salah sawijining jaran perang kang paling disenengi Ranggalawé, putrané Arya Wiraraja.

Gelaran 
Kagungan iki dumadi saka sawenèh pambeksa pangiring kang nganggo sandhangan beksan-beksan liya, salah sijiné ya iku sandhangan beksan Remo, déné jarané nganggo rerenggan kaya ta jamang, kalung, kemul, loncèng, telungkup, lan merak. Lumrahé, panyawisan kagungan kasebut kapérang dadi enem:

 Ruwatan jaran, laku ngruwat jaran kang migunakaké sajèn kanggo nglancaraké pagelaran.
 Napel utawa sumpingan, lakuning para tamu lan sedulur kang peparing arta marang kang duwé kajat utawa pambeksa Remo.
 Dhagelan lan ruwatan kang nduwé kajat, dhagelan kang ngamot pitutur lan piwulang becik, sarta ndongakaké kang duwé kajat lan sakulawargané pinaringan pangayomaning Gusti lan lancar rejekiné.
 Arak-arakan, ngarak anak kang bubar disunat numpaki jaran menyang omahé seduluré.
 Puncaking acara, para pambeksa mitontonaké jejogèdan lan carita saka tlatah Jawa, Madura, lan Bali.
 Ngesakna niat, sesepuh Jaran Kecak nglaksanakaké upacara migunakaké sajèn amrih bocah kang disunat lancar rejekiné lan ora kena kacilakan.

Rujukan 

Kagunan
Kagunan Jawa
Budaya Jawa
Budaya Indonésia
Warisan budaya
Warisan budaya dudu barang Indonésia
Kabupatèn Lumajang
WikiPusaka
Rawon nguling inggih punika dhaharan rawon kang asalé saking tlatah Nguling Pasuruan. Ananging pasipun wontèn ing Désa Wringinan, Kec. Kab. Probolinggo, Probolinggo. Dhaharan punika misuwur bangèt ing Probolinggo supados dados salah satunggalipun dhaharan kang dipadosi mènawi dolan ing Probolinggo. Umumé dhayoh mampir tèn papan kang nyuguhakèn rawon nguling nalika saking Banyuwangi amargi lokasinipun wontèn ing émbong gèdhé Surabaya - Bali utawi nalika badhé dolan mènyang Bromo. Sanadyan rumiyin dipun wiwiti minangka papan dhahar ing Nguling, Probolinggo, amargi sampun misuwur, sapunika rawon nguling mènika gampil dipun panggihakèn wontèn ing manéka tlatah, kadosta ing  Surabaya lan Malang.

Bahan 

Rawon nguling ndamèl bahan utami arupi kluwèk ingkang ndadosakèn wèrna irèng lan raos duduhipun khas. Sak lintuné niku bumbu rawon nggéh punika brambang, bawang, ketumbar, kemiri, lengkuas, lombok, kunir lan mrica. Sak banjuré bumbu niku wau diulèg lan digongso maka dicèmplungakèn daging sapi kang wis digodhog nganti èmpuk ditambahaké banyu, uyah, gula banjur digodhog nganti matèng. Daging sapi ingkang dipun ginakakèn limrahipun awujud sandhung lamur utawi ugi dipun wastani brisket. Bagéan daging saka punika limrahipun nggadani lemak ingkang sithik.

Bedanipun kalihan sanesipun 
Dhaharan rawon punika sami kalihan umumipun rawon, saking bahan utami arupi kluwèk lan isiné daging sapi. Ulam dhahar rawon nguling inggih mbotèn bèntén kalihan rawon kang limrah ditèmokaké ing wilayah liyané kayata Surabaya lan Malang, kados krupuk urang, endhog asin, sambal, èmpal, lan cambah. Sanajan sepisanan mirip, ananging wonten bab kang ndadosaken benten.

Rawon nguling nggadah werna dudoh kang luwih bening lan luwih kenthel tinimbang rawon lintune. Kluwek digongso rumiyin saderengipun dipun tumbuk lajeng dipun lebetaken ing jangan. Salintune niku wonten tambahan bumbon. Ing rawon mboten ditambahi trasi, asam jawa, sereh. Kalihan nalika nggawe duduh kaldu, ora ditambahaek balungan sapi. Namung ndamel tendon lan daging sapi. Ing meja rawon nguling ugi luwih maneka warna kayata jeroan paru-paru, tempe goreng, lan bergedel.

Cara nyuguhaken 
Cara nyuguhaken rawon punika sami kados limrahipun rawon ing Jawi Wetan, Inggih punika sekul mboten dipisah kalihan dudoh. Sekul disalap ten ngandapipun duduh rawon ugi ditambahi irisan daging sapi. Sabanjuripun ditambahi cambah kalian sambel ing pinggir piring, utawa cambah kalian sambelipun ditambahi piyambak lan cumepak wonten meja makan. Biasane disuguhake karo piring aneka lawuh kayata empal, aneka jeroan, tempe goreng, lan kue.

Rujukan 

Masakan Jawa
Olah-olahan Indonésia
Budaya Jawa
Budaya Indonésia
Warisan budaya
Warisan budaya dudu barang Indonésia
WikiPusaka
Lodho (utawi lumrahipun kasèbut pitik lodho) inggih punika ulam pitik kang asalipun saking dhaérahTulungagung lan Trenggalek, Jawa Wétan, Indonésia . Ulam mènika kalèbèt dhaharan tradisional kang limrah disuguhakèn sabèn dintèn lan disuguhakèn pas dintèn riyadin agama Islam, kados Idul fitri lan Idul adha. Pitik lodho dimasak kanthi dipanggang utawi dibakar nganti èmpuk, banjur digodhog kalihan bumbon ingkang didamèl saking santèn lan rempah-rempah liyane. Dhaharan mènika kèraos gurih lan pèdhès kang asalipun saking santèn lan rèmpah-rèmpah. Umumé disuguhaké kalihan sèkul gurih utawi sekul udhuk.

Sajarah 
Sajarah lodho diwiwiti saking sèrat cènthini, rikala Majapahit kèdhayohan putri saking Surakarta lan kèparing  pasugatan lodho. Maka ing wèktu niku mulai kasuhur lodho pitik. Tembung lodho saget atègès "alus", amargi pitik punika dimasak nganti daging pitik èmpuk lan sagèt dipisahaké saka balungé. Lodho uga sagèt ditègèsi minangka dhaharan gurih kang didamèl saking santèn kènthèl sangèt.

Tradhisi 
Nganti saiki, pitik lodho wonten gègayutanipun kalihan tradhisi tiyang Tulungagung lan Trenggalek ing macèm-macèm adicara kados selamètan, syukuran lan riyadin. Ing Tulungagung, wontèn tradhisi Ambèngan nalika Idul Fitri lan Idul Adha ingkang badhé dipun dadosakèn ambèng awujud pitik lodho lan sèkul. Siji lodho (rupa ingkung) bakal dièdum kanggé tiyang sèkawan lan didhahar bebarèngan sabanjurè sholat Ied. Wontèn ing Pantai Prigi, Trenggalék, dhaharan gurih lodho sèga inggih menika pitik lodho lan sega gurih dipun ginakakèn kanggè sesaji slametan njangkar, jinis kawilujengan ingkang dipun adakakèn déning juragan kapal lan warigaluh sèsasi sèpisan sasampunipun wulan dadari. Sèsajén pitik lodho lan sèkul gurih ngawèrohi gègayutanipun manungsa kalihan Gusti. Sèsaji mènika gadhahi ancas kanggé ngirim dunga lumantar pèrantaranipun Kangjèng Nabi Muhammad SAW saha para lèluhur ingkang gadhah pèpénginan supados gègayuhanipun kasèmbadan saha dipun kabulaken dening Gusti. Tradhisi slamètan njangkar punika tasih wontèn hubungan kalihan tradhisi Kejawen lan kapitayan ing bab panguwasa Sègara Kidul Nyi Roro Kidul kang tasih diugemi déning masyarakat, sanajan wis mlèbèt agama Islam.

Ananging sak mènika lodho sampun disadé damèl dhaharan limrah tèn warung. Anaging lodho mbotèn disajekaken ndamèl sèkul gurih lan pitik ingkung, namung ndamel duduh santen lan pitik kang pun disigar dados sekawan.

Rujukan 

Masakan Jawa
Olah-olahan Indonésia
Budaya Jawa
Budaya Indonésia
Warisan budaya
Warisan budaya dudu barang Indonésia
WikiPusaka
Labuhan Karaton Ngayogyakarta (uga sinebut hajad dalem labuhan) yaiku salah sawijining upacara adat kang lumaku ing praja Karaton Ngayogyakarta Hadiningrat.
Beksan Jebeng inggih punika salah satunggaling beksan ingkang asalipun saking Pura Pakualaman, Daérah Istiméwa Ngayogyakarta. Beksan punika kalebet beksan alus, ananging dipun beksa mawi watek gagah mergi ing salebeting beksan punika ngagem pirantos kados tamèng saking kulit ingkang wujudipun bunder setengah. Cepengipun kadamel saking kajeng ingkang panjang kalih sakedhik nglengkung.

Sajarah 
Kangjeng Gusti Paku Alam II ingkang ngripta beksan punika. Ing nguni, pambeksa ing beksan punika racakipun cacah sekawan, salah satunggalipun Paku Alam II piyambak ingkang mbeksa kalihan dipun réncangi tigang priyantun sanèsipun. Lajeng, beksan Jebeng dipun rembakakaken kalihan dipun lestantunaken wiwit Paku Alam III ngantos Paku Alam VIII. Dhedhasar parembakanipun, beksan punika nyariyosaken paprangan antawis Radèn Arjuna lumawan Adipati Karna ingkang dedamel jebeng (jinising tamèng) kalihan wangkingan.

Nalika Kangjeng Gusti Paku Alam VIII jumeneng nata, beksan Jebeng dipun rembakakaken malih mawi téma kamardikan. Ing salakuning parembakan salajengipun, beksan punika ginelar ing fèstival Visit Indonesia Year taun 1991.

Rujukan

Pranala jawi 
 Vidéo Beksan Jebeng ing Karaton Ngayogyakarta

Kagunan
Kagunan Jawa
Budaya Jawa
Budaya Indonésia
Warisan budaya
Warisan budaya dudu barang Indonésia
Kadipatèn Pakualam
WikiPusaka
Beruang coklat utawa Bruwang coklat (Ursus arctos) minangka spésies bruwang gedhe sing ditemokake ing Eurasia lan Amérika Utara. Ing Amérika Lor, populasi bruwang coklat diarani bruwang grizzly, dene subspesies sing manggon ing Kapuloan Kodiak, Alaska dikenal kanthi jeneng bruwang coklat Kodiak.

Bruwang
Grebeg Besar Demak inggih punika perayaan ingkang dipun lampahaken sawarsa sapisan ing sasi Dzulhijjah déning masarakat Islam ing Masjid Agung Demak. Bentuk kagiyatan wonten Grebeg Besar inggih punika ziarah dhateng pesaréyan para sultan ing Kasultanan Demak kaliyan pesaréyan Sunan Kalijaga. Ing dalu sadèrèngipun tanggal 10 Dzulhijjah, dipun wontenaken acara Tumpeng Sanga, kaliyan ing Kadilangu dipun wontenaken Slametan Ancakan. Énjing ing tanggal 10 Dzulhijjah, masarakat nindakaken shalat Idul Adha ing Masjid Agung Demak. Sasampunipun punika, dipun lampahaken ritual utami saking rangkéan kagiyatan Grebeg Besar Demak arupi jamasan pusaka ingkang dipun sebat kaliyan "ubarampé". Grebeg Besar Demak berfungsi dados upacara adat, hiburan, média komunikasi, panyawijen nilai sosial, kaliyan obyèk wisata.

Kejawi kagiyatan ingkang dipun sebataken saderengipun, ing Grebeg Besar kadhang-kadhang dipun wontenaken rangkéan arak-arakan utawi iring-iringan saking pendhapa Kabupatèn Demak. Nanging, saleresipun arak-arakan punika sanès pérangan saking tradhisi kaliyan dipun lampahaken namung kangge ngramekaken utawi kawigatosan wisata.

Asalipun Grebeg Besar 
Grebeg Besar asalipun saking kalih tembung basa Jawi inggih punika Grebeg kaliyan Besar. Grebeg gadhah artos suwanten angin ingkang sumilir. Grebeg ugi angsal dipun artosaken dados pengiring utawi pakempalan. Déné tembung Besar inggih punika namaning sasi Dzulhijjah lebeting basa Jawi. Mila Grebeg Besar gadhah makna inggih punika pakempalan masarakat Islam ing sasi Dzulhijjah. Pakempalan punika dipun lampahaken ing Masjid Agung Demak.

Lampahan 
Grebeg Besar dipun wiwiti kanthi nglebeti plataran Mesjid Agung Demak, dipun ajengaken tumuju pasaréyan para sultan ing Kasultanan Demak kaliyan pasaréyanipun Sunan Kalijaga ing Demak. Para paziarah lajeng dipun sukakaken informasi bab tata cara ziarah dening juru panuntun kaliyan dipun suwun supados reresik utawi bersuci langkung rumiyin sadèrèngipun ziarah. Kagiyatan ziarah dipun wiwiti ing tanggal 1 Dzulhijjah sasampunipun salat Asar. Wonten ing dalu sadèrèngipun perayaan Idul Adha dipun wontenaken peken dalu.

Rujukan 

Islam
Antropologi
Upacara Agama
Warisan budaya
WikiPusaka
Gemblak (Carakan: ꦒꦼꦩ꧀ꦧ꧀ꦭꦏ꧀; basa Indonésia: Gemblak) inggih punika tilas pambeksa ing pagelaran réyog ingkang wonten gandhèng cènèngipun kalihan warok. Gemblak punika laré jaler ingkang bagus rupanipun sarta gesang sesarengan kalihan paguyuban warok sadangunipun kalih taun. Gemblak dipun lamar mawi rajakaya lembu utawi sabin. Maskawin punika dipun paringaken dhumateng kulawarginipun gemblak, ingkang salajengipun gemblakipun gesang sareng kalihan warok tumut grombolanipun mubeng dhateng kathah panggènan kanggé ngramèkaken pagelaran réyog.

Warok kalihan gemblak 
Warok inggih punika sesebatan kanggé tiyang jaler ingkang gadhah sipat ksatriya, bebudèn luhur, kalihan ndarbèni kaluhuran ing lingkungan masarakat. Kawitanipun, warok dipun gambaraken minangka tiyang ingkang gadhah ngèlmu kanuragan. Para warok ingkang péngin nggayuh ngèlmu kalihan kasektènipun kedah nglampahi "pasa èstri" utawi boten angsal cumbana kalihan tiyang èstri, nanging angsal kalihan laré jaler yuswa 11–15 taun. Laku punika asring dipun arani kalihan gemblakan. Warok kénging rabi kalihan tiyang èstri minangka garwanipun, nanging piyambakipun bokbilih taksih saged ndarbèni gemblakipun. Bab punika ingkang njalari sambetan Warok-Gemblakan mèmper kalihan tradhisi perjantanan wonten ing Yunani kina. Sinten mawon ingkang mangertèni cara gesang tradhisional ing Panaraga bakal sumerep bilih wonten tiyang jaler langkung sepuh aran warok boten cumbana kalihan garwanipun, nanging cumbana kalihan laré jaler ingkang langkung enèm. Bokbilih ingkang dipun lampahi warok kalihan gemblak punika saged sinebat tumindak homosèksual, nanging piyambakipun boten naté ngidhèntifikasi minangka tiyang homosèksual, nanging bakal ngarani mawi istilah warok-gemblakan.

Warok ingkang sugih bandha ngontrak gemblak tuwin asring dipun paringi dhedhaharan énak, dipun ajak mlampah-mlampah, dipun paringi rerenggan, kalihan ngantos ngedalaken arta kanggé sekolah kalihan sangu gemblakipun. Senajan pikantuk kamulyan, sadangunipun dipun kontrak, gemblak kedah ngabdi dhumateng warokipun kalihan manut saben pituturipun. Senajan gemblakan asring dipun anggep minangka homosèksualitas, warok kalihan gemblak gadhah sambetan ingkang raket kados ta bapak kalihan larénipun ing prakawis pawiyatan. Warok mulang gemblak kados pundi gesang ingkang wicaksana kalihan ing tatakrama, mulang mbeksa kanggé pagelaran Réyog, kalihan nyekolahaken gemblakipun.

Samangké tumindakipun warok kalihan gemblak dipun tentang déning pangarsa agami lumantar lelawanan moral publik. Pramila, samangké pagelaran Réyog Panaraga awis sanget mitontonaken gemblak, laré jaler ingkang bagus rupanipun ingkang nunggangi kapal. Sapréné lakon gemblakan dipun gantos kalihan Jathil, prajurit èstri ingkang nunggangi kapal képang.

Budaya populèr 
Cariyos warok kalihan gemblak mlebet ing filem  Kucumbu Tubuh Indahku.

Ugi pirsani 
 Homosèksualitas ing Indonésia
 Réyog Panaraga
 Warok

Rujukan

Waosan lajengan

Pranala jawi 
 

Kagunan Jawa
Budaya Jawa
Budaya Indonésia
Warisan budaya dudu barang Indonésia
Kabupatèn Panaraga
WikiPusaka
Alap-alap kawah (Falco peregrinus), uga dikenal minangka falcon peregrine, lan kanthi historis minangka elang ing Amérika Utara, iku manuk pemangsa (raptor) kosmopolitan ing kulawarga Falconidae. Elang gedhé, ukuran gagak, nduweni punggung biru-abu-abu, bagian ngisor putih sing diblokir, lan endhas ireng. Falcon peregrine misuwur kanthi kacepetan, tekan luwih saka 320 km/jam (200 mph) sajrone mburu stoop khas (nyilem kacepetan dhuwur), dadi manuk paling cepet ing donya, uga anggota paling cepet ing donya karajan kéwan.

Manuk
Mi pèntil inggih punika dhaharan khas ingkang asalipun saking Kapanéwon Pundhong, Kabupatèn Bantul, Daérah Istiméwa Ngayogyakarta. Mi punika bahan utamipun saking glepung kanji. Werni kuning limrahipun dipun asilaken saking kunir, nanging kadhangkala werninipun namung pethak amargi boten dipun paringi kunir. Mi pèntil saged dipun olahi dados mi gorèng utawi mi godhog mawi tambahan sambel kalihan brambang gorèng.

Mula bukaning tembung 
Miturut situs pawartos KR Jogja, mi pèntil punika dumadi saking kalih tembung, inggih punika "mi", gulungan adhonan ingkang tipis kalihan panjang, sarta tembung "pèntil", ingaran pèntil amargi wujud mi-nipun panjang kalihan raoispun kenyal mèh sami kalihan jinising piranti saking karèt ingkang dipun anggé ing ban (pèntil).

Caranipun ndamel 
Bahan utaminipun mi pèntil punika glepung kanji ingkang dipun godhog rumiyin, lajeng pati kanjinipun dipun idak-idak supados pikantuk pati kanji ingkang kalis. Prosès pangidak-idakipun nganggé suku ingkang dipun lapisi mawi plastik. Salajengipun, patinipun dipun lebetaken dhumateng mesin giling ingkang mangké bakal ngasilaken mi pèntil. Mi pèntil saged dipun olahi dados mi gorèng tuwin mi godhog. Ing peken, mi pèntil racakipun dipun sadé minangka mi gorèng ingkang kabungkus mawi ron jati. Éwadéné, ing tlatah asalipun, mi pèntil limrahipun dipun sadé dados olah-olahan mi pedhes utawi ing ngrika ingaran miedhes.

Rujukan 

Olah-olahan Indonésia
Panganan
WikiPusaka
Mi dhes inggih punika dhaharan khas ingkang asalipun saking Kapanéwon Pundhong, Kabupatèn Bantul, Daérah Istiméwa Ngayogyakarta. Mi punika dipun damel ngginakaken sajinis mi penthil ingkang bahanipun saking glepung kanji. Nami mi dhes sajatosipun cekakaning tembung bakmi pedhes.

Sajarah 
Mi dhes dipun damel pisananipun déning Pawiro Sentono nalika taun 1960-an ing Kapanéwon Pundhong, Kabupatèn Bantul, D.I. Ngayogyakarta. Mi punika ngginakaken sajinis mi penthil, bèntenipun mi penthil punika dipun damel nganggé mesin giling utawi pirantos près, wondéné mi dhes, mi-nipun dipun iris manuwal nganggé pangot. Ukuran mi-nipun langkung ageng tinimbang mi-mi limrah, ugi raos kalihan tèksturipun langkung gurih kalihan kenyal. Miturut katrangan Direktorat Warisan dan Diplomasi Budaya, mi dhes kalebet mi langka utawi boten gampil kapanggih sabab prodhuksinipun namung mapan ing Pundhong, Bantul.

Caranipun ndamel 
Rikala semanten, mi dhes namung dipun olahi kanthi cara dipun gorèng, nanging sapréné ing warung-warung inggih wonten ingkang ngolahi kanthi cara dipun godhog. Bumbunipun dipun damel saking racikan mrica, kemiri, lombok, brambang, bawang pethak, kalihan urang alit, wondéné lawuhipun nganggé tigan kalihan sambel. Ing peken, mi dhes racakipun dipun sadé nganggé bungkus ron jati utawi gedhang.

Rujukan 

Olah-olahan Indonésia
Panganan
WikiPusaka
Mi
Jesús Castillo (), (lair 11 Juni 2001 ing Callao, Lima) iku juru main bal-balan saka Peru sing main ing Liga 1 Peru klub Sporting Cristal.

Cathetan suku 

Lair 2001
Wong urip
Pamain Sporting Cristal
Salad Pittsburgh minangka salad berlapis, asring kasusun saka selada, sayuran, daging panggang, keju abon, saus salad, lan sing paling penting, kenthang goreng .    Iki minangka sajian regional saka wilayah Pennsylvania Kulon, sanajan bisa ditemokake ing papan liya ing saindhenging Amerika Serikat .   

Salad bisa disesuaikan ing babagan kualitas bahan.  Goreng kasebut bisa dadi kriting, wafel, utawa tali sepatu .  Goreng nambah anget, tekstur, asin, lan akeh ing salad. 

Ing Pittsburgh, iki ora historis diarani minangka "Pittsburgh salad".  Asring ing menu minangka "salad steak" utawa "salad pitik".  Pamela's Diner, Whitfield, lan Eat'n Park minangka restoran lokal sing ngladeni utawa ngladeni sajian iki. 

Asal ora dingerteni, nanging siji crita nyangkut Jerry's Curb Service ing Beaver, Pennsylvania .   Miturut legenda, ing sawijining wengi ing awal taun 1960-an, ana pelanggan pesen sandwich steak tanpa roti nanging ditambahake kentang goreng lan saus salad.  Donna Reed, garwane Jerry, nggawe versi liyane sing padha ing Lettuce.  Hilltop Grill ing Rochester, Pennsylvania uga ngaku minangka pencipta salad. 

Kaya salad Pittsburgh, sandwich gaya Pittsburgh ngemot daging, keju, lan goreng.  Nanging, salad luwih gampang dipangan lan kurang abot.

Referensi
Grobag sapi menika salah setunggaling titihan tradhisional ingkang dipun tarik déning sapi utawi lembu. Grobag sapi saged ngangkut 4 - 6 tiyang.

Grobag sapi tasih saged kita panggihi wonten ing Bantul, Yogyakarta.

Grobag sapi ing jaman semanten dipun ginakaken kanggé ngangkut pusakanipun para prajurit. Grobag sapi kadamel saking kajeng, sisih nginggil dipun tutup nganggé ron arèn ingkang dipun anyam, rodanipun kadamel saking kajeng dipun lapisi plat wesi.

Grobag sapi mboten mbetahaken bensin mila grobag menika dados titihan ingkang ramah lingkungan. Lethongipun sapi dipun damel pupuk organik ingkang nyuburaken taneman. Grobag sapi kala rumiyin dados titihan baken kanggé ngangkut panènan ingkang dipunastha kondur menapa déné dipun sadé dhateng peken. Grobag sapi menika dipun cepeng setunggal tiyang ingkang dipunsebat bajingan, singkatan saking bagusing jiwa angen-angening pangéran artosipun tiyang sae ingkang dipun tresnani Gusti Allah. Dangu-dangu tembung bajingan dados awon maknanipun amargi kala semanten kathah tiyang sampun dangu sanget nengga bajingan miyos, ananging malah mboten dugi-dugi. Lajeng tiyang-tiyang menika anyel lajeng ndadosaken tembung menika kados-kados pisuhan.

Ing jaman perjuangan, grobag sapi dados titihan ingkang mupangati sanget kanggé para gerilyawan amargi grobag menika ageng lan tutupan. Grobag sapi cocog sanget kangge ngangkut pusaka, bahan mentahan saha kanggé ndelik para gerilyawan.

Grobag sapi samenika sampun awis-awis dipun panggihi wonten ing masarakat moderen. Ewasemanten, grobag sapi menika nggadhahi nilai seni inggil. Seni menika amargi wonten swanten saking klunthungan ingkang dipun anggé ing gulunipun sapi.

Éwah-ewahan Grobag Sapi 

Ing jaman nalika Indonésia dereng mardhika, grobag sapi naming dados titihan tradhisional. 

Ing jaman kolonial, wiwit sistem tanam paksa dipun leksanakaken dipun lajengaken sistem eksploitasi -- sistem liberal (1870-1900) lan sistem etis (1900 – 1942) eksploitasi agraris langkung intensif lan para tani dados nelangsa lan kaliren. Tanam paksa kanggé indigo, kopi, tebu, mbako, lan taneman sadéyan sanèsipun dipun leksanakaken wonten ing wilayah Jawi. Wonten wilayah vorstenlanden atau daerah Yogyakarta lan Surakarta, dipun leksanakaken sistem sewa pasitèn kanggé perkebunan swasta ingkang praktèkipun kados sistem tanam paksa. Wonten Sleman lan Bantul wonten kathah perkebunan, utaminipun tebu, saéngga dipun betahaken kathah grobag kanggé ngangkut-ngangkut tebu saking perkebunan dhateng pabrik. 

Ing jaman Jepang njajah Indonésia, grobag-grobag sapi dipun wadahi ing pakempalan kanthi nama kongzo. Grobag sapi dipun ginakaken kanggé ngangkut barang-barang saking dhusun dhateng padaleman tiyang-tiyang Jepang. Para bajingan ingkang nyambut damel kanggé tiyang Jepang dipun paringi artha, tetedhan, unjukan, lan rasukan.

Rujukan 

  Warisan Budaya Takbenda

Pranala Njawi 

 Naik Gerobak Sapi 
 Gerobak Sapi
 Gerboak Sapi Tetap Melaju Dulu dan Kini
 Gerobak Sapi Yogyakarta 
 Gerboak Sapi Pelihara Budaya dan Transportasi Tradisional   

Transportasi dharat
WikiPusaka
Kabinet Natsir minangka kabinèt pisanan sing dibentuk sawisé bubaré Amérika Sarékat Indonésia, lan bali dadi Negara Kesatuan Republik Indonesia. Kabinet iki diumumake tanggal 6 September 1950 lan njabat wiwit tanggal 7 September 1950 nganti 21 Maret 1951.

Pimpinan

Anggota 
Ing ngisor iki minangka anggota Kabinet Natsir.

Uga delengen 
 Pratélan kabinèt Indonésia

Catatan

Réferènsi

Pranala njaba 
  
 Marsono. 1987. Almanak Negara Republik Indonesia 1987. Jakarta: B.P. Alda
 Daradjadi. 2014. Mr. Sartono Pejuang Demokrasi & Bapak Parlemen Indonesia. Jakarta: PT Kompas Media Nusantara
 https://melancongkebukittinggi.wordpress.com/2016/06/07/kenang-kenangan-abdul-halim-x/

|-

Natsir
Pendirian tahun 1950 di Indonesia
Pembubaran tahun 1951 di Indonesia
Kabinet yang didirikan tahun 1950
Kabinet yang dibubarkan tahun 1951
Gudheg manggar inggih punika dhaharan khas saking Kabupatèn Bantul, Daérah Istiméwa Ngayogyakarta. Gudheg punika bènten kaliyan gudheg ingkang sampun kawentar ing Indonésia. Bèntenipun bahan utami gudheg manggar saking manggar (sekar klapa) sanès gori (nangka enèm). Wondéné raos lan tèksturipun gudheg manggar punika gurih, garing, kaliyan renyah tinimbang gudheg-gudheg limrah ingkang mligi manis, empuk, kaliyan lembut. Miturut katrangan Direktorat Warisan dan Diplomasi Budaya, gudheg manggar dipun ripta déning Gusti Retna Pembayun utawi Nyai Ageng Mangir Wanabudaya, putrinipun Panembahan Senapati rikala warsa 1600-an.

Caranipun ndamel 
Cara ngolah kaliyan bumbunipun inggih sami kaliyan gudheg nangka. Namung bahan utaminipun kémawon ingkang dipun gantos kaliyan manggar. Bahan punika sisah dipun panggihi tinimbang bahan gudheg-gudheg biyasa (nangka enèm). Manggar ingkang dipun pendhet inggih namung manggar ingkang paling enèm kémawon nyebabaken dhaharan punika kagolong langka utawi boten gampil kapanggih tuwin reginipun langkung larang. Kajawi punika, pandamelanipun mbetahaken wekdal gangsal dinten, langkung dangu tinimbang gudheg nangka ingkang namung kalih dinten. Kanggé panyaosanipun saged dipun tambahi kaliyan duduh santen kenthel (arèh), tahu-témpé bacem, ayam kampung, kaliyan sambel gorèng krècèk.

Rujukan 

Olah-olahan Indonésia
Panganan
WikiPusaka
Bathik Nitik inggih punika motif bathik ingkang asalipun saking Daérah Istiméwa Ngayogyakarta. Motif bathik punika minangka ragam hias ceplokan ingkang kasungsun saking garis-garis alus, balok-balok alit, pasagi sekawan, sarta titik-titik alus ingkang satléraman mèh sami kaliyan tenunan. Kajawi mbentuk pola géomètris, bathik Nitik ugi dumados saking bentuk-bentuk ingkang mralambangaken manéka warni alam, kados ta sekar, ron, kaliyan sulur. Bathik Nitik sampun dados warisan budaya sanès barang wonten ing buku babaran Dirjen Kebudayaan Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan 2018.

Titikan 
Séntra bathik tulis ingkang ndamel bathik motif Nitik inggih punika Kembangsanga ingkang dumunung wonten ing Désa Trimulya, Jethis, Kabupatèn Bantul. Kaistiméwan Kembangsanga menawi dipun bandhingaken kaliyan séntra bathik tulis sanèsipun inggih punika panganggèning canthing cawang wonten salebeting pandamelan bathik tulis. Bèntenipun canthing cawang kaliyan canthing sanèsipun inggih punika bilih wonten ing ujung canthing dipun sigar dados sekawan saéngga asil gorèsanipun arupi garis sanès titik. Garis-garis ingkang kaukir saking malam medal saking lambé canthing ngasilaken bathik ingkang anggadhahi ciri khas. Ciri khas punika ing wekasanipun dipun wastani Nitik lan dados kaunikanipun Kembangsanga.

Pandamelan bathik Nitik ing séntra Kembangsanga dipun tindakaken kanthi tèknik tulis ingkang mbetahaken wekdal 2-3 wulan. Asilipun, bathik ingkang kadamel langkung rapi kaliyan alus tinimbang bathik ingkang dipun damel kanthi tèknik cap utawi lukis. Ing Kembangsanga, sakabèhing prosès pandamelan bathik wiwit saking pamaringan pola/pamindhahan pola ing kain, pamaringan malam sarana canthing, pamaringan werni, ngantos parampunganipun dipun tindakaken déning para èstri. Pandamelan bathik Nitik nyengkuyung perekonomian bebrayan Kembangsanga dalah dados lapangan pakaryan tetep tumrap para èstri ing ngrika.

Rujukan 

Bathik
Kagunan Jawa
Budaya Jawa
Warisan budaya dudu barang Indonésia
Kabupatèn Wanasaba
WikiPusaka
Beksan Prajuritan ya iku beksan kang asalé saka Semarang, Jawa Tengah.
Golèk Lambangsari ya iku beksan Jawa klasik kang asalé saka Kraton Ngayogyakarta lan Pura Mangkunegaran. Beksan iki sakawit minangka bebungah saka Karaton Ngayogyakarta marang Mangkunegara VII ing pawiwahanipun.

Sajarah 
Beksan Golèk Lambangsari diripta déning empu beksan lan karawitan Purbaningrat. Jeneng beksan iki asalé saka jeneng gendhing pangiring beksan aran Gendhing Ageng Lambangsari. Isi beksan Golèk Lambangsari ya iku babagan bocah wadon kang arep diwasa lan pinter macak. Beksan iki ngrembaka ing jaba kraton, nanging ing tembé lumebu dadi beksan Kraton Ngayogyakarta. Nalika Pura Mangkunegaran nduwé gawé, Kraton Ngayogyakarta peparing beksan Golèk Lambangsari minangka bebungah kanggo pawiwahanipun Mangkunegara VII lan G. K. R. Timur ing warsa 1916. Ing sauntara wektu, sawenèh jinis beksan Golèk ajeg diwetokaké ing Pura Mangkunegaran. Ing pura, obahan nggrodha Golèk Lambangsari diowahi kanthi kawuwuhan obahan menthang, saha posisi lengen isor kiwa kang lurus menyang ngarep diowahi dadi nengen. Bab iki nuduhaké yèn gagrag beksan iki mèh padha karo gagrag Surakarta tinimbang gagrag Ngayogyakarta. Owah-owahan ing Pura Mangkunegaran iku ing tembé ingaran gagrag Mangkunegaran.

Panyawisan 
Beksan Golèk Lambangsari iku kalebu golongan beksan putri lan racaké diwetokaké ing pendhapa. Obahan beksan Golèk Lambangsari ana unsur prenès, kenès, lan kemayuné, walikané solah tingkahing wong wadon Jawa kang lumrah. Ing beksan iki ana akèh motif obahan kaya ta kicat ridhong sampur, ulap-ulap, keplok asta, trap jamang, trap slépé, lampah semang, tasikan, ngelus rikma, embat-embat asta, ngunggar sinom, mandhé sampur, atur-atur, lan ngilo sampur. Wondéné sandhangan kang dianggo pambeksa ya iku rompi, jarik mawa motif lèrèng, slépé, èpèk timang, sampur krepyak, kalung, gelang, gondhèl, bros, jamang, kelat pundhak, kantong gelung, cundhuk mentul, wulu, lan sirkam.

Rujukan

Cathetan sikil

Kapustakan 
 

Kagunan Jawa
Budaya Jawa
Ngayogyakarta
Surakarta
Warisan budaya dudu barang Indonésia
WikiPusaka
Azerbaijan dumunung ing wilayah Kaokasus Eurasia. Telung fitur fisik ndominasi Azerbaijan: sagara Kaspia, pagunungan Kaokasus Agung lan dataran rendah ing tengah negara. Kira-kira ukurane Portugal utawa negara Maine, Azerbaijan nduweni area watara 86.600 kilometer persegi, kurang saka 1% saka wilayah bekas Uni Soviet. Azerbaijan minangka negara paling gedhe ing antarane telung negara Transkaokasus liyane (Géorgia lan Armèni).

Referensi
Dandan kucing minangka warisan budaya awujud ritual nyuwun udan ing Kabupaten Tulungagung Jawa Timur . mantèn tegese penganten lan kucing tegese kucing. Ritual kasebut ditindakake kanthi cara diarak banjur adus kucing lanang lan wadon ing sendhang Coban. Jas kucing biyen dadi salah sijine sarana warga kanggo njaluk udan nalika mangsa kemarau dawa. Kajaba iku, dandan kucing nduweni fungsi sosial minangka wujud rasa syukur marang limpahan rahmat saka Gusti Allah, minangka media sinau kanggo ngrawat kewan lan lingkungan sekitar, minangka media sosialisasi sing akrab karo masyarakat, minangka sarana hiburan. lan saiki wis dipundadosaken media promosi pariwisata mliginipun ing tlatah Tulungagung. Ing taun 2010, Majelis Ulama Indonesia (MUI) nganggep tradhisi dandan kucing minangka pitenah amarga salah sawijine kecamatan nganakake tradhisi iki kanthi ngawini kucing miturut cara Islam kawin karo manungsa.  

Istilah mantèn ing dandan kucing ora ateges kawin sepasang kucing, nanging diarak-arak kucing menyang telaga Coban kanggo disiram (ngeduscat), kanthi rerangkening arak-arakan dandan kucing: cucuk lampah: putri domas; te mantèn kucing; pager ayu; antrian muda taruna; baris kejawen; sesepuh desa Pelem; kesenian gendhing reog; seni jaranan senterewe; lan kesenian tiban. Déné arak-arakan kucing (arak-arakan inti) kalebu wacan donga dening dongke; sniffing kucing ing Coban Lake; prosesi kawilujengan; lan ritual tari Tiban.

Pamilihan kucing sing arep disiram ora bisa sembarangan amarga ing prosese kucing loro kuwi kudu saka kulon lan wetan desa. Kucing loro mau banjur dilebokake ing kranjang lan digawa wong loro sing saben nggawa kucing siji. Sawise tekan ing Sendhang Coban, kucing loro mau dikumbah banjur maca mantra, banjur lungguh ing sela-selane arep diarak. Ritual iki wis ana wiwit jaman kolonial Walanda, sing diwiwiti nalika wong migran sing jenenge Eyang Sangkrah adus kucing loro ing Sendhang Coban, banjur udan.

Referensi 

Warisan budaya
Budaya jawa
Shah Indrawan bin Ismail utawi Tomok () ya iku penyanyi lan aktor Malaysia.

Diskografi

Album studio 
 Tomok (2010)
 Aku Datang (2014)

Pranala njaba 
 

Penyanyi Malaysia
Aktor Malaysia
Yeyasan Handadénta (Carakan: ꦪꦪꦱꦤ꧀ꦲꦺꦴꦤ꧀ꦢꦢꦺꦤ꧀ꦠ; basa Indhonésia: Yayasan Hondodento) inggih punika yeyasan panguri-uri budaya ingkang kapernah wonten ing Daérah Istiméwa Ngayogyakarta. Yeyasan punika ugi dipun sengkuyung déning Kundha Kabudayan Ngayogyakarta.

Sajarah 
Yeyasan Handadénta dipun pandhegani déning Ki Wiryodikarso utawi dipun wastani Mbah Plered nalika Hamengkubuwana IX jumeneng nata. Yeyasan punika sampun ngadegaken pinten-pinten yasan, kados ta Pamuksan Sri Aji Jayabaya nalika warsa 1975 kaliyan Sendhang Tirta Kamandanu. Pamuksan Sri Aji Jayabaya kapernah wonten ing Désa Menang, Kacamatan Pagu, Kabupatèn Kadhiri ingkang dipun pitadosi dados papan pamoksaning Jayabaya saking Karajan Kadhiri, wondéné Sendhang Tirta Kamandanu dipun pitadosi dados papan semèdining Jayabaya, pramèswari, putri, kaliyan, wadyanipun.

Yeyasan punika ugi ingkang miwiti upacara adat 1 Sura ing Pamuksan Sri Aji Jayabaya nalika warsa 1976. Kajawi punika, Yeyasan Handadénta ingkang miwiti Labuhan Handadénta nalika warsa 1974 ingkang dipun adani kanthi pribadhi ing Pasisir Parangkusuma, nanging sapunika sampun saged dipun tumuti masarakat umum saben taunipun nalika tanggal 15 wulan Sura manut pananggalan Jawi.

Uga pirsani 

 Labuhan Handadénta
 Labuhan Karaton Ngayogyakarta
 Musiyum Padhépokan Sumber Karahayon
 Sendhang Tirta Kamandanu

Rujukan

Waosan lajengan 

Buku
 
 

Buku lami
 
 
 

Jurnal

Pranala jawi 

 Filem Dokumenter Musiyum Padhépokan Sumber Karahayon
 Labuhan Handadénta
 Labuhan Yeyasan Handadénta wonten ing Bantul, Ngayogyakarta
 Musiyum Padhépokan Sumber Karahayon wonten ing Instagram
 Musiyum Padhépokan Sumber Karahayon wonten ing YouTube

Budaya Jawa
WikiPusaka
Dhawet sambel inggih punika unjukan khas ingkang asalipun saking Kabupatèn Kulon Praga, Daérah Istiméwa Ngayogyakarta. Bahan pokokipun dumados saking dhawet, sambel, kaliyan capar.

Wedharan 
Miturut katrangan situs Direktorat Warisan dan Diplomasi Budaya, ing madyaning abad kaping 20, wonten bakul ingkang dodolan dhawet kaliyan pecel ing satunggaling pagelaran. Wanci ngaso pagelaranipun, wonten tiyang tumbas paring pamanggih amrih dhawetipun dipun campur kaliyan pecel. Jebulipun, kathah ingkang ngremeni dhawetipun tur saya kathah ingkang mesen. Manawi dipun sawang, dhawet sambel mèh mèmper kaliyan soto. Dhawetipun dipun damel saking sari pathi uwi ganyong, wondéné sambelipun dipun damel saking parutan klapa ingkang dipun sangré lajeng dipun dheplok mawi lombok abrit, gendhis, bawang pethak, kaliyan sarem. Sasanèsipun parutan klapa, ugi wonten ingkang namung nganggé sambel kacang kémawon. Cara nyawisaken dhawet sambel inggih punika dhawetipun dipun paringi sambel, capar, brambang gorèng, tahu gorèng, kaliyan juruh, nanging boten nganggé santen kaliyan ès. Raos dhawet punika inggih campur-campur gurih, manis, pedhes, kaliyan asin.

Rujukan 

Sambel
Olah-olahan Indonésia
WikiPusaka
Bernard Ferguson minangka pemasar Inggris lan ahli olahraga. Dheweke misuwur minangka direktur pemasaran lan operasi perusahaan mesin independen Cosworth.

Karir
Dheweke pisanan direkrut dening Cosworth ing 1984 kanggo nggawa keahliane menyang bisnis mesin mobil balap kanggo ndhukung program mesin mobil Cosworth/Ford anyar. Dheweke banjur dipindhah liwat sawetara posisi eksekutif senior kalebu direktur komersial, direktur marketing ing Formula Siji lan direktur olahraga motor lan liya-liyane.

Wis dadi wakil komersial Cosworth kanggo para pelanggan, media lan panitia balapan ing saindenging jagad luwih saka sepuluh taun. Dheweke uga dikenal cedhak karo sawetara perusahaan otomotif peringkat dhuwur kayata Ford, General Motors, Opel, Aprilia, lan uga sawetara liyane sing kalebu ing perjanjian rahasia.

Dadi wakil pabrikan kanggo komisi Formula Siji wiwit taun 2003 nganti 2006.

Referensi

Tokoh F1
Sekul wiwit utawi sega wiwit inggih punika dhaharan ingkang dipun anggé ing upacara Wiwitan, mliginipun wonten ing tlatah Ngayogyakarta. Tradhisi Wiwitan dipun wontenaken kagem raos wujud sukur dhumateng Dèwi Sri. Sekul wiwit dumados saking tembung sekul kaliyan wiwit ingkang ngewrat teges miwiti pangaritan pantun ingkang kaping sepindhah sadèrèngipun panèn pantun.

Wedharan 
Tradhisi Wiwitan punika dipun wiwiti sadèrèngipun panèn pantun. Ancas dipun wontenaken upacara punika kagem raos wujud sukur dhumateng Dèwi Sri ingkang sampun njagi tanahipun tetep subur kaliyan njagi pantunipun saking ama, tuwin nyuwun pangajab amrih kathah asil panènipun.

Ubarampé ing sekul wiwit dumados saking sekul gurih, ayam panggang, urap, ulam asin, tigan godhog, kaliyan sambel gepèng. Ayamipun namung dipun olahi kaliyan bumbu sawontenipun, kados ta tumbar, sarem, kaliyan bawang pethak. Anggènipun mbakar inggih kedah ngantos gadhah raos pega lan rupanipun sakedhik gosong. Bahan pokok sambel gepèng inggih punika saking kacang lotho, sarem, gendhis abrit, bawang pethak, kencur, kaliyan ron jeruk ingkang sedaya bahanipun dipun uleg dados sambel.

Upacara Wiwitan 
Tata upacara Wiwitan dipun wiwiti kaliyan acara donga ing tengah sabin, lajeng ngarit setunggal pantun ingkang surasanipun minangka pratandha sabinipun saged dipun panèn. Salajengipun, para warga ingkang celak sabin dipun paringi sekul wiwit, ugi nedhi sesarengan ing tengah sabin.

Rujukan 

Olah-olahan Indonésia
Panganan
WikiPusaka
Dhawet camcau inggih punika dhawet ingkang salah satunggal bahan pokokipun saking cao. Unjukan punika asalipun saking Daérah Istiméwa Ngayogyakarta. Ing warsa 2018, dhawet camcau mlebet ing Warisan Budaya Takbenda Indonesia mawi nomer règistrasi 2018008682.

Wedharan 
Miturut katrangan Direktorat Warisan dan Diplomasi Budaya, dhawet camcau sampun wonten ing Ngayogyakarta kawit abad kaping 19. Ing abad kaping 19 minggah, bakul dhawet camcau limrahipun dodolan wonten ing Peken Kuthagedhé kaliyan Beringharja. Nanging sabibaripun warsa 1980, sampun kathah bakul dhawet ingkang dodolan mawi grobag sabab kala semanten tiyang-tiyang plesiran mindhak kathah dumugi Ngayogyakarta.

Sasanèsipun kagem unjukan ing padintenan, dhawet camcau ugi dipun anggé ing upacara adat kaliyan tradhisi, kados ta upacara brokohan, upacara resèpsi nalika bésan saking laré putri dados bakul dhawet camcau, kaliyan upacara mitoni. Kajawi punika, dhawet camcau dipun suguhaken nalika selikuran ing wulan Pasa, saha nalika slametan.

Cara panyaosanipun inggih sami kaliyan dhawet-dhawet limrah. Bahan pokok dhawet camcau dumados saking santen, céndhol, juruh, kaliyan cao. Céndholipun gadhah tigang werni, pethak tanpa pawerni, ijem ingkang werninipun saking pawerni alami–ron suji–kaliyan abrit ingkang werninipun saking pawerni dhaharan.

Rujukan 

Cao
Warisan budaya dudu barang Indonésia
WikiPusaka
Los mbako inggih punika papan kanggé nggaringaken mbako ingkang racakipun dumunung ing Kabupatèn Klathèn, Jawa Tengah. Yasan punika dumados saking deling, kajeng, alang-alang, kaliyan ron tebu garing. Los mbako limrahipun tinemu ing pinggir utawi tengah-tengah sabin.

Wedharan 
Los mbako gadhah ukuran yasan ingkang panjang tur ageng mawi wujud griya panggung, mèh sami kados kandhang peternakan ayam. Yasan punika kadamel saking deling kaliyan kajeng mawi payon saking ron alang-alang punapa déné ron tebu garing. Ancas yasan punika kanggé nggaringaken mbako sasampunipun dipun èpèk saking kebon. Sasampunipun garing, mbakonipun dipun kintunaken dhumateng pabrik mbako saperlu kaolahi dados rokok.

Prodhuksi mbako ing Klathèn sampun wonten wiwit jaman Walandi ngantos sapunika kanthi kuwalitas ingkang saé. Saking kasuwuripun kuwalitas mbakonipun, mbako punika dipun wastani mbako Vorstenlanden ingkang kathah pinilih dados rokok srutu kaliyan rokok kelas satunggal. Nanging, ing sakawit srutu Vorstenlanden namung dipun séda dhumateng tiyang-tiyang ingkang kagungan kathah bandha. Ing sapréné, srutunipun gampil kapanggih ing padésan Klathèn.

Yasan punika naté kondhang ing jagad média sosial amergi wujudipun ingkang mligi. Kathah tiyang ingkang kapéngin swafoto ing cerak los mbako punika. Kajawi punika, Netflix Indonésia naté syuting ing los mbako kanggé filem Gadis Kretek ingkang kaparagakaken déning Dian Sastrowardoyo.

Rujukan

Pranala njawi 
 

Tembako
Kabupatèn Klathèn
WikiPusaka
Wayang Topèng Padhalangan inggih punika drama beksan topèng ingkang dipun wiwiti kaliyan dipun lakonaken déning para dhalang saking Ngayogyakarta. Beksan punika tumurun saking beksan topèng Panji ingkang sampun wonten wiwit warsa 1850-an ingkang ing tembé bakal ingaran Ringgit Topèng Padhalangan.

Tuwuh-rembakanipun 
Beksan punika dipun wiwiti sasampunipun para dhalang saking Ngayogyakarta mriksani ringgit topèng ing Klathèn. Sawenèh dhalang saking Ngayogyakarta taksih sadhèrèkan kaliyan dhalang-dhalang ing Klathèn, mila dhalang-dhalang punika ajeg gentènan anggènipun mriksani sarta nyinaoni pagelaranipun nalika kulawarga dhalang gadhah damel kados déné sunatan, slametan, kaliyan mantènan. Mila saking punika, dhalang-dhalang Ngayogyakarta gadhah idé ngripta Ringgit Topèng Padhalangan nganggé gagrag Ngayogyakarta. Ngantos warsa 1970-an, ringgit topèng ingkang dumados saking pinten-pinten dhalang punika asring kagelar nalika wonten dhalang gadhah damel ing tlatah Gunungkidul, Bantul, Sléman, Kulon Praga, kaliyan Kitha Ngayogyakarta. Bab punika ugi ingkang njalari tangganipun dhalang nggandrungi kagunan punika sabab masarakat ing padésan nganggep dhalang minangka tokoh masarakat.

Ringgit Topèng Padhalangan boten manut pranatan ringgit tiyang saking Kraton Ngayogyakarta. Bab punika ingkang marakaken kagunan punika ngrembaka kaliyan gadhah ciri khasipun piyambak jumbuh kaliyan papénginanipun para dhalang. Sinaosa boten manut pranataning kraton, Ringgit Topèng Padhalangan pikantuk kawigatosaning para priyantun, salah satunggalipun Ki Hadjar Dewantara ingkang nanggap Ringgit Topèng Padhalangan pimpinanipun Ki Gandasana mawi lakon Kudha Narawangsa nalika 1923. Kala punika kathah dhalang ingkang saged mbeksa kaliyan mulang kaprigelanipun dhumateng larénipun supados saged nglajengaken dados pambeksa ing Ringgit Topèng Padhalangan kaliyan dhalang ing Ringgit Kulit Purwa.

Nanging, sapunika Ringgit Topèng Padhalangan arang kagelar jalaran éwah gingsiring jaman. Sapréné masarakat sampun kagungan TV kaliyan smartphone kanggé panglipuripun. Topèng-topèng ingkang sapunika arang kaanggé dados kolèksi pribadi para dhalang.

Rujukan 

Wayang
Budaya Jawa
Budaya Indonésia
Warisan budaya dudu barang Indonésia
WikiPusaka
Rinding Gumbeng inggih punika pirantos musik tradhisional ingkang asalipun saking Kabupatèn Gunungkidul, Daérah Istiméwa Ngayogyakarta. Rinding punika anggènipun ngungelaken sarana kapèpètaken ing lathi, kapadalaken ing waja, lajeng katarik-tarik ngagem tangsul, wondéné Gumbeng punika anggènipun ngungelaken sarana kathuthuk. Rinding Gumbeng namung kamainaken nalika mangsa panèn kémawon.

Wedharan 
Rinding punika kadamel saking sawilah deling mawi panjang 25 sèntimèter kaliyan kandel 2 milimèter. Ing sawilah punika dipun bolongi bagéan tengahipun kados dom mawi panjang 20 sèntimèter. Ing pucuking deling kaparingan tangsul kagem narik ing sisih sanèsipun minangka cekelan. Cara ngungelaken sarana kapèpètaken ing lathi, kapadalaken ing waja, lajeng katarik-tarik ngagem tangsul. Wujud ingkang mèmper dom ing bagéan tengah bakal kedher kaliyan ngasilaken ungel lumantar swantun ingkang medal saking krongkongan. Wondéné Gumbeng kadamel saking deling wutuh ingkang dipun bolongi sawetawis bolongan.

Pirantos punika namung kamainaken nalika mangsa panèn kémawon dalah upacara ruwahan. Juru main Rinding Gumbeng cacahipun 4–5 tiyang, kadhangkala ugi wonten ingkang nembang supados regeng anggènipun main. Bebrayan ing Kapanéwon Ngawèn, Gunungkidul mitadosi menawi Déwi Sri badhé rawuh tur kalipur mirengaken musikipun, sarta mbekta kasuburan kaliyan asil panèn ingkang kathah dhumateng sabinipun.

Rujukan 

Piranti musik
Warisan budaya dudu barang Indonésia
WikiPusaka
Lurik menika nama kain ingkang asalipun saking daerah Jawa, mliginipun ing Yogyakarta. Tembung lurik piyambak saking  basa Jawa, lorèk, ingkang tegesipun garis-garis. Lorèk menika nglambangaken sipat prasaja. Sayektosipun kain lurik naming nggadhahi setunggal motif – garis-garis, saé sacara vertikal menapa déné horizontal, werninipun macem-macem nanging wonten ugi ingkang polosan kemawon. Wonten ing Solo lan Yogyakarta dipunsebat amanan wareg.

Sejarah Lurik 
Tenun lurik kinten-kinten sampun wonten wiwit 3.000 taun kepengker. Kain tenun lurik sampun misuwur ing kalangan masarakat jaman Kraton Majapait. Babagan menika saged dipuntingali wonteng ing cariyos Ringgit Beber ingkang nyariosaken satunggiling satriya ingkang nglamar putri raja nganggé alat tenun gendong mingka susuk tukonipun.

Kain lurik nggadhahi tigang corak baken, inggih menika lajur (garis-garis panjang setunggal arah kaliyan seratipun kain), pakan malang (nggadhahi garis langkung wiyar), lan cacahan (corak alit-alit).

Kala semanten, kain corak lurik menika awujud selendang kanggé kemben utawi nggendong. Corakipun naming samadya, awujud garis-garis werni pethak lan cemeng utawi campuran kekalihipun. Tiyang nenun lurik menika digambaraken wonten ing relief Candi Barabudhur. Salajengipun kain lurik dipundadosaken bahan surjan lan beskap kanggé tiyang kakung, menawi tiyang estri kain lurik menika dados bahan damel sinjang, kebaya, kemben, selendang, lan stagen. Langkung-langkung kathah tiyang ingkang ndadosaken lurik menika rasukan padintenan.

Werni kain lurik umumipun peteng, kados ta cemeng, ijem sepuh, coklat sepuh, kuning sepuh, biru sepuh, abrit sepuh, lan sapiturutipun.

Kain lurik menika ageng sanget filosofinipun lan boten saged dipunuwalaken saking kapitadosan lan kawontenanipun wonten ing rupi-rupi upacanten adat. Lurik nggadhahi corak ingkang dipunanggep sakral lan dados sumbering wejangan, pitedah, saha pangajeng-ajeng. Salah satunggiling conto inggih menika lurik gedog madu – biyasanipun dipunginakaken ing upacanten adat mitoni utawi siraman. Corak lasem biyasanipun dipunginakaken kanggé busananipun penganten rikala semanten.

Lurik ing Wekdal Samangke 
Sakmenika lurik sampun dipunproduksi nganggé alat tenun (ATBM). Alat menika langkung moderen lan saged ngasilaken kain lurik ingkang langkung panjang lan wiyar saha langkung cepet. Langkung malih, sakmenika lurik kajawi dados motif rasukan, sampun ugi dipunginakaken kanggé pelengkap busana, interior, dompet, tas, sandal, topi, sarung bantal, taplak meja, lan sapanunggalanipun.

Salah setunggal sentra kain lurik ingkang misuwur inggih menika wonten ing Klathèn, Jawa Tengah, naminipun lurik Prasojo Klaten. Corakipun estu-estu mirunggan. Ewadéné ing Yogyakarta sentra kain lurikipun inggih menika Tenun Sutera Alam Tugu Mas. Kain lurik ing mriki kadamel saking benang sutera.

Rujukan 

  Warisan Budaya Takbenda

Pranala Njawi 

 Tenun Lurik Yogyakarta 
 Lurik
 Mengenal Kain Lurik -- Sejarah Motif dan Fungsi

WikiPusaka
Begawan Darmajati pandhita ing Pertapan Lemah Putih. Tokoh iki mung tinemu ing lakon Prabu Tuguwasesa.

Kacarita Prabu Duryudana kang kalah perange mungsuh Prabu Tuguwasesa, kasil entuk bebantu kadange ipe, yaiku Prabu Baladewa.

Ana ing dalan prapatan, Prabu Duryudana lan Prabu Baladewa ketemu Prabu Tuguwasesa kang didherekake Patih Yudana lan Pandhita Durna. Prabu Tuguwasesa ngendika marang Prabu Duryudana, yen wiwit dina iki Ngastina dadi kukubane Gilingwesi.

Prabu Baladewa muring midhanget ngendikane Prabu Tuguwasesa. Nuli nantang perang, makili Prabu Duryudana. Yen Baladewa menang perange, panguwasa Ngastina bali ing tangane Duryudana, lan Gilingwesi dadi jajahane Ngastina.

Prabu Tuguwasesa ngina Prabu Baladewa, ing atase kadang tuwa kok seneng dadi bature adhine ipe, terus melik diganjar apa? Prabu Baladewa saya muring, sigra nrajang Prabu Tuguwasesa, dadi tarung rame. Prabu Baladewa kuwalahan, banjur ngetokake Senjata Nenggala. Dumadakan Raden Antawasesa jumedhul, nyandhak bedhoring Nenggala karo nebak dhadhane Prabu Baladewa. Prabu Baladewa njungkel, ora eling.

Katungka praptane Prabu Kresna, Raden Gathutkaca, Raden Abimanyu, Begawan Darmajati, lan Puthut Panjangjiwa. Puthut Panjangjiwa kang dadi jagone Prabu Kresna banjur diedu nandhingi Prabu Tuguwasesa.

Sadurunge tandhing yuda, Puthut Panjangjiwa ngucap, "Mila sampun satrepe yen Prabu Duryudana niku dilengserake saking dhampare, awit rumiyin saged dadi ratu ing Ngastina amargi kanthi cara licik. Nyingkiraken para Pandhawa kanthi cara dipunobong wonten ing Bale Sigala-gala. Senadyan para Pandhawa wilujeng lan mboten males ukum, nanging ukum karma tetep lumampah. Sakmenika gilirane Prabu Duryudana kedah ngrasakake ditundhung saka prajane."

Prabu Duryudana kaya disembret pasuryane. Dheweke mung tumungkul ngampet wirang (isin kang kaweruhan ing akeh).

Puthut Panjangjiwa banjur tandhing yuda mungsuh Prabu Tuguwasesa. Tarunge rame banget. Nanging wasanane Puthut Panjangjiwa kena dicandhak mungsuhe, banjur dibanting ing watu gajah. Ilang sipating Puthut Panjangjiwa, badhar dadi Raden Janaka.

Begawan Darmajati banjur maju nyaketi ratu gagah gedhe dhuwur iku. Prabu Tuguwasesa nantang perang tandhing. Nanging Begawan Darmajati ora nglanggati, "Ora kabeh prakara iku kudu dirampungake kanthi gontok-gontokan," Rampung pangandikane, Begawan Darmajati banjur nglukari (nguculi) agemane, satemah katon wujud asline, yaiku Prabu Puntadewa.

Prabu Tuguwasesa semono uga. Bareng lukar busana keprabon, katon wujud asline, yaiku Raden Werkudara. Ora adoh saka papan kono, Raden Gathutkaca lagi tandhing yuda mungsuh Raden Antawasesa. Antawasesa ketaman Aji Narantaka, badhar dadi Raden Antasena.