AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Tembung Andhahan iku tembung kang wus owah saka asliné (tembung lingga). Ing basa Indonésia, tembung andhahan diarani kata jadian. Tambahan saka tembung lingga iku bisa wujud siji utawa campuran saka:
Ater-ater
Seselan, Sisipan
Panambang
Rinangkep
kecambor

Umpamane:
 katresnan saka ka+tresna+an.
 lumingsir saka lingsir olèh sisipan um.

Tembung
Ater-ater iku wuwuhan kang dumunung ing sangareping tembung lingga ing paclathon . Yèn ing basa Indonésia diarani awalan, yèn ing basa Inggris diarani prefix . Tembungprefix kadadéan saka tembung lingga fix kang duwé teges "nambahi" lan ater-ater "pre-" duwé teges "sadurungé" .

Ing basa Jawa, ater-ater iki kapérang dadi telu, yaiku hanuswara, tripurusa, lan ater-ater liya .

Hanuswara 
Ater-ater hanuswara uga diarani ater-ater kang nganggo swara irung, amarga swarané mbrengengeng . Kang kalebu ater-ater hanuswara yaiku n-, ny-, m-, lan ng- . Ater-ater hanuswara lumrahé ateges solah tingkah utawa nindakaké pagawèyan . Ater-ater uga lumrah mratélakaké tembung tanduk (aktip) .

Ater-ater hanuswara iki uga ngluluhi wyanjana ing ngareping tembung lingga. Wyanjana kang luluh iku:

 ⟨t⟩ luluh déning n-, tuladha: tari dadi nari
 ⟨s⟩ lan ⟨c⟩ luluh déning ny-, tuladha: sulih dadi nyulih, cakot dadi nyakot
 ⟨p⟩ lan ⟨w⟩ luluh déning m-, tuladha: watu dadi matu, puter dadi muter
 ⟨k⟩ lan ⟨w⟩ luluh déning ng-, tuladha: kembang dadi ngembang, wétan dadi ngétan

Yèn ing tembung lingga kang awalé dudu wyanjana iku, hanuswarané mung ditambahi, tuladha: 
 Jaluk dadi njaluk 
 Arep dadi ngarep 
 Brengengeng dadi mbrengengeng

Tripurusa 
Ater-ater tripurusa yaiku ater-ater kang minangka sesulih purusa . Ater-ater tripurusa iku kosokbalené ater-ater hanuswara . Béda karo ater-ater hanuswara, déné ater-ater tripurusa mratèlaké tembung tanggap (pasip) . Cacahé ater-ater tripurusa ana telu, yaiku dak- utawa tak-, ko-, lan di- .

Tuladha:

  dak- + pangan = dakpangan (aku pangan)
  ko- + pangan = kopangan (kowé pangan)
  di- + pangan = dipangan (dhèwèké pangan)

Ater-ater Liya 
Ater-ater saliyané ater-ater hanuswara karo tripurusa cacahé ana 13, yaiku sa- utawa se-, pa-, pi-, pra-, tar- utawa ter-, ka- utawa ke-, kuma-, kapi-, kami-, a-.

Tuladha: 
 sa- + tengah = satengah
 pa- + emut = pemut (⟨a⟩ ilang amarga tembung linggané awal swara)
 pi- + kukuh = pikukuh
 pra- + jurit = prajurit
 tar- + waca = tarwaca
 ka- + jupuk = kajupuk
 kuma- + wani = kumawani
 kami- + tèngèng = kamitèngèng
 kapi- + luyu = kapiluyu

Deleng uga 
 Tembung
 Tembung Andhahan
 Panambang
 Seselan

Cathetan suku 

Paramasastra
Basa Jawa
Tembung Jawa
Linguistik
Panambang iku pocapan utawa tembung kang diselehake ing pungkasane tembung kang bisa ngowahi arti saka tembung linggane. Yèn ing basa Indonésia, panambang iku karan akhiran. Panambang ing basa Jawa ngoko yaiku: a, i, e, n, an, en, ana, aké, na, ni, né, ku, lan mu.
Tuladha:
 sura + n--> suran
 rasa + né--> rasané
 karep + mu---> karepmu
Uga ana panambang basa Jawa krama yaiku: ipun, aken.

Tuladha:
 lenggah + ipun--> lenggahipun
 tedah + aken--> tedahaken

Deleng uga 
 Tembung lingga
 Ater-ater
 Seselan

Paramasastra
Tembung saroja iku tembung kang rinakit saka rong (2) tembung kang (mèh) padha tegesé lan bisa nuwuhaké makna kang luwih teges. Bisa tegesé prakara kang ana sesambungané, bisa uga kaanan kang mbangetaké.

Tuladha:
sato kéwan = prakara kéwan
ayem tentrem = tentrem tenan
tepa tuladha = tuladha
tresna asih = asih tenan
colong jupuk = prakara nyolong utawa kagiyatan nyolong.

Tembung
Tembung garba yaiku tembung kang asline saka tembung loro (2) utawa luwih kang dadi wujud anyar.

Umpamane:
 ana + ing → anèng
 siti + inggil → sitinggil
 nara + indra → narendra
 prapta + ing → prapteng
 tumuju + ing → tumujweng
 maha + resi → maharsi
 parama + iswari → prameswari

Tembung
Crita cekak iku crita gancaran kang ngandhut kadadeyan kang ora dawa lan ora akèh alur critane. Utawi siji karangan kang nyritakake bab-bab kang ana gegayutane karo lelakone manungsa kanthi ringkes, anggoné nyritake saka wiwitan, tuwuh dredah, nganti carané ngrampungaké masalahe.

Karakteristik cerkak:
 Caritané ringkes
 Gegayutan karo lelakone manungsa
 Alur crita dumadi saka wiwitan, dredah, ngrampungaké prakara.

Bab-bab kang perlu digatekake ing crita Cekak:
 Tema: gagasan wigati sajeroning crita.
 Alur/plot: yaiku lelakone para paraga wiwit lekas nganti pungkas.
 Penokohan: yaiku nerangake watak wantune (karakter) para paraga.
 Latar/setting: ngrembug papan, wektu, lan swasana sajroning crita.
 Amanat: yaiku piwelinge panganggit marang kang maca crita iku.

Bab-bab ing dhuwur iku diarani unsur intrinsik, kang tegesé unsur-unsur kang yasa crita saka sajroning crita mau.

Cindek 
Carita cindek atawa cindek kien jinis sastra tulis ning wewengkon Cerbon-Dermayu kang duwé teges ora adoh séjén sing cerpén ning basa Indonésia. Ukuran cindek ning kéné ditegesi minangka: olih diwaca sapisan sambi ndodok ning wektu kurang sing sejam. Séjéné kang utama ana ning basa. Cerpén nganggo basa Indonésia, yèn carita cindek nganggo basa Jawa dialék Cirebon atawa basa Jawa dialék Indramayu. Basa iku nganggo negesi idéntitas daérah yaiku basa Cerbon-Dermayu kang séjén karo basa liyané. Aran carita cindek gan ning basa Sunda karan carita pondok (carpon). Toli ning basa Jawa karan cerkak (cerita cekak).

Cerita péndék (cerpén) miturut Sumardjo lan Saini (1988:30) iku carita kang dhapuré prosa cindek. Tembung pendek ning pérangan iki ora ceta ukurané. Diarani cindek gan amarga kien mung duwé éfék tunggal, karakter, plot, lan setting kang kebates, beli akèh ragamé, lan beli kompléks.

Aran carita cindek (cindek) ning wewengkon budaya Cerbon-Dermayu iki masih anyar. Sosialisasi formal dilakonang ning jero Kurikulum 2012 Basa Cerbon-Dermayu, yaiku karo ngemanjingnang istilah carita cindek ning Kompetensi Dasar kurikulum anyar mau. Perkara anyar kien bisa dadi hal kang wajar, yèn géokultural dirasa ora pada karo géokultural liyané lan ngupayanang kanggo nampilnang idéntitas kang mandiri. Perkara kuen gan ana ning géokultural Banyuwangi (Jawa Wétan) kang ngarani carita cindeké nganggo basa daérahé (Using) minangka cerita céndhek, dudu cerita cekak (Kompas, 26 Désémber 2013, kaca 4).

Cathetan sikil

Rujukan 
 

Wacan
jmpl|300x300px|Gegambaraning Dionysius Exiguus (utawa "Denis Cendhèk") ngitung tanggal kanggo Paskah 

Tanggalan Masèhi utawa Anno Domini (AD) ing basa Inggris ya iku jeneng kanggo tanggalan utawa panomeran taun sing digunakaké ing tanggalan Julius lan Grégoriyus. Kala ing tanggalan iki adhédhasar saka taun tradhisional sing kaitung wiwit lairé Yésus saka Nasarèt. Masehi diitung wiwit dina kuwi, dene kala sadurungé diarani Sadurungé Masehi utawa SM. Pitungan tanggal lan sasi ing tanggalan Julius dibesut ing taun 1582 dadi tanggalan Grégorian . Tanggalan iki banjur akeh digunakaké ing donya kanggo nggampangaké komunikasi.

Tembung Masèhi (disingkat M) lan Sadurungé Masehi (disingkat SM) asalé saka basa Arab ( المسيح ), tegesé "wong sing ngumbah," "nggosok" utawa "ngusap-usap." (deleng uga Al-Masih). Tembung iki ing pertalan Alkitab basa Arab digunakake kanggo tembung Ibrani "Mesiah" utawa " Mesias" sing tegesé "Yang Diurapi" utawa " Gusti " ing agama Abraham .

Ing basa Latin tanggalan iki diarani " Anno Domini " (dicekak AD sing tegesé"Taun Gusti") sing akeh digunakaké ing donya. Ing basa Inggris modhèren, awujud tembung Common Era sing dicekak "CE" (kanthi harfiah tegesé, "Kala Umum"), nalika kala sadurungé taun 1 diarani "Before Christ", dicekak BC (tegesé sadurungé lairé Yésus ) utawa sadurunge Before Common Era, sing dicekak "BCE" (Sadurungé Kala Umum).
Candakarana iku kaya déné bausastra (kamus) utawa ensiklopedhia kang wiwitan dhéwé ing jaman Jawa kuna. Kitab iki katulis abad ke-8 Masehi.

Para nimpuna nduga yèn kitab iki luwih enom amarga ing kéné wis kapacak jeneng Syailendra, kamangka raja kang gawé candhi Barabudhur iki mimpin ing pungkasane abad ke-8.

Kitab iki katulis ana godhong tal, isiné wulangan tembang (nyanyian)kang kasusun cara Indu. [Kepustakaan Djawa, 1952, Prof. Dr.R M.Ng. Poerbatjaraka dan Tardjan, Jakarta: Penerbit Djambatan]

Catethan suku 

Sastra Jawa Kuna
Babad iku salah siji gènré sastra, mligi ing sastra Jawa. Karya-karya sastra mawa gènré babad racaké ngemu camboraning sajarah, mitos, lan kapitayan. Miturut M. C. Ricklefs, patitising kandhutan babad ana manéka rupa, nanging ana sawatara babad kang kandhutané bisa ingaran rada titis tur bisa dadi sumbering sajarah kang migunani.

Pérangan gedhé babad tinulis ing wujud macapat, nanging uga ana kang tinulis ing wujud gancaran. Ana pérangan cilik babad kang tinulis ing basa Bali. Ing Bali, karya-karya mawa gènré babad racaké tinulis ing jamaning Karaton Gelgel (1340-1705).

Ètimologi 
Tembung "babad" iku tembung Jawa kang tegesé "negori wit-witan kanggo yasa padésan". Gegayutané karo gènré sastra babad iku amarga carita utawa sajarah kang kinandhut ing karya babad padatan kawiwitan saka pambabading alas kanggo yasa padésan ing carita.

Pamérang 
Dhedhasar jinising tulisané, babad kapérang dadi macapat lan gancaran. Sanajan pérangan gedhé babad tinulis ing wujud macapat, nanging ana uga kang tinulis ing wujud gancaran kaya ta Babad Pagedhongan lan Babad Sruni.

Dhedhasar kandhutané, babad sok kapérang dadi telung jinis. 
 Babad kang ngemu sajarahing panggonan kaya ta: Babad Tanah Jawi, Babad Kartasura, Babad Banten, Babad Bandawasa, Babad Pathi, Babad Wirasaba, Babad Brebes, lan Babad Kebumèn
 Babad kang ngemu sajarahing pawongan kaya ta: Babad Ajisaka, Babad Arungbinang, Babad Dipanegara, Babad Mangkubumi, Babad Pakualaman, Babad Sultan Agung, Babad Trunajaya, Babad Untung Surapati, lan Babad Brawijaya
 Babad kang ngemu sajarahing lelakon kaya ta: Babad Bedhah Ngayogyakarta, Babad Giyanti, Babad Pacina, lan Babad Prayut

Dhedhasar basané, pérangan gedhé babad tinulis ing basa Jawa. Mung pérangan cilik babad kang tinulis ing basa liyané kaya ta Babad Pasek, Babad Arya, lan Babad Bulèlèng kang tinulis ing basa Bali lan Bhābhād Soengenep kang tinulis ing basa Madura.

Kandhutan 
Babad sok ngemu unsur-unsur irasional lan magis kang memuji ratu dalah wangsané (dhinasti). Pamuji iku ingaran minangka pambudidaya nggegedhé begja lan sektining ratu minangka punjering pamuja tur wewakiling Gusti ing donya.

Ing sor iki contoning pamuji ing Babad Pagedhongan.

Réferènsi

Pratélan pustaka 
 
 

Sastra Jawa
Sastra Bali
Pengarang kelairan Surakarta, 31 Maret 1932 iki salah sijiné sastrawan Jawa. Karire luwih akèh dadi juru warta, antarané dadi wartawan Antara. Ing jaman Perang Kamardhikan II, Sugiarta Sriwibawa naté dhedhemitan nyebar Antara Mobile Bulletin ing njero kutha Sala kanggo nanggulangi pawarta Walanda liwat pawarta Aneta.

Dhèwèké miwiti nulis gurit basa Indonésia ing taun 1951 lan kapacak ing Mimbar Indonésia. Tulisane banjur sumebar ana ing pawarta liyané, ing antarané Siasat, Zenith, Seni, Kisah, lan Budaya jaya. Kumpulan puisine kababar pisanan déning Balai Pustaka ing taun 1983. Dhèwèké uga bareng karo Ramadhan KH nulis biografine Soeharto. Ing laku wektu sabanjuré, Sugiarta Sriwibawa uga nulis sawatara buku wacan bocah kanthi nganggo sesinglon.

Ing sastra Jawa, pisanane kapacak ing kalawarti Mekar Sari (1958). Sabanjure, nulis jarwan saka Babad Tanah Jawi. Dhèwèké uga naté nampa Bebungah Sastra Rancage.

Buku-buku kang naté metu ing antarané:
Garis Putih, kumpulan gurit
Candhikala Kapuranta
Pengantar Puisi Modern Jepang

Panulis basa Jawa
Sastrawan Indonésia
Candhikala Kapuranta ya iku novèl basa Jawa anggitané Sugiarta Sriwibawa kang dibabar déning Pustaka Jaya nalika taun 2002. Novèl iki nyritaake lara-lapane Munasih lan Munah kang urip ing jaman Walanda njajah Indonesia. Ing kéné panganggit nulis kanthi diwiwti kaanan ing sawijining kampung ing kutha Sala kang kondhang sinebut kampung Ma Lima. Novèl iki éntuk Bebungah Sastra Rancage.

Rujukan 

Sastra Jawa Modern
Judhul
Sirah

Panganggit
AY Suharyono

Penerbit
Wedatama Widya Sastra

Tahun Metu
2001

Katrangan
Novèl iki nyritaake Joyo Dengkek sing arep dadi lurah. Dhèwèké kalebu wong cilik ing antarané calon lurah liyané kang sugih lan pinter. Joyo dengkek banjur reka daya dadi lurah kanthi cara mistik.

Sastra Jawa Modern
A.Y. Suharyono (lair ing Jogjakarta, 28 Juli 1952) iku sawijining sastrawan Jawa. Dhèwèké kepétung sregep nulis cerkak, carita sambung, lan esai sastra. Iki ora anèh amarga AY Suharyono dadi pangurus ing Sanggar Sastra Jawa Yogyakarta. Tulisané sumebar ing Jaya Baya, Panjebar Semangat, Jaka Lodhang, Pagagan, Mekar Sari, Praba, lan liya-liyané.

Buku kang naté metu ing antarané: 
 Sirah

Sastrawan Indonésia
Ma lima iku wewaler lima kang wigati kudu dipingkuri. Ma kang mau iku dijupuk saka aksara Hanacaraka. Ma lima iku:
 Madhat - kulina migunaake candhu.
 Madon - dolanan wong wadon utawa zina.
 Main - laku seneng main kertu nganggo totohan dhuwit.
 Minum - seneng mendhem kakehan ngombé inuman, mabuk-mabukan
 Maling - nglakoni colong jupuk duweke liyan.

Budaya Jawa
Watek Jawa
Prastawa

Agustus 
 17 Agustus, Proklamasi Kamardhikan Indonésia

Lair 
 J. F. X. Hoery, salah sijiné Sastrawan Jawa Modern.

Séda 
 20 Dhésèmber-Otto Iskandardinata, ing Bandung (l. 1897)

1945
Prastawa

Maret 
 Prastawa Bandung Lautan Api, 23 Maret

Lair

Séda 
 Amir Hamzah, Kuala Begumit, 20 Maret
 Andi Jemma, Kuala Begumit, 20 Maret
 I Gusti Ngurah Rai, Margarana, 18 November
 KH Mas Mansyur, Surabaya, April
 Nyai Ahmad Dahlan, Yogyakarta, 13 Mèi

1946
Prastawa 

 15 Juni-Perang Donya II: Prayudan Saipan: Amérika Sarékat miwiwit invasi kang sukses ing Saipan.

Lair

Séda 
 25 Oktober-Zainal Mustafa

1944
Prastawa 

 Perang 5 dina 1 Januari ing Palembang
 Himpunan Mahasiswa Islam (HMI) kaadeake ing tanggal5 Fèbruari ing Jogjakarta
 Penapakastani Prajanjen Linggarjati ing tanggal 25 Maret
 Agresi Militer Walanda I ing tanggal 21 Juli
 Komisi Tiga Nagara
 Perundingan Renville ing tanggal 8 Dhésèmber
 PERMIRI (Perusahaan Minyak Républik Indonésia) kang diganti dadi PTMRI.

Lair

Séda 
 Abdulrahman Saleh, Marsekal Madya, Maguwo, 29 Juli
 Agustinus Adisucipto, Marsekal Madya, Maguwo, 29 Juli
 Dewi Sartika, Bandung, 11 Oktober
 Halim Perdanakusuma, Malaysia, 14 Dhésèmber
 Hasyim Asy'arie, K.H., Tebu Ireng, 25 Juli
 Iswahyudi R., Marsekal Madya, Malaysia, 14 Dhésèmber

1947
Nagara Agung iku konsèp pérangan wewengkon kraton sing kulinane diterapake ana ing  kraton-kraton ing tlatah Jawa jaman mbiyen. Nagara agung iki wewengkone ana ing kiwa-tengené kutha krajan karajan utawa kutharaja lan diprentah langsung déning ratu.

Konsep nagara agung iki kanggo nyejenake karo wewengkon mancanagara sing kulinane ana ingg saubenge nagara agung uga duwé budaya sing rada memper ning wewengkone diarani ana ing sisih jaba utawa pawatesan.

Kraton
Any Asmara, jeneng asliné Achmad Ngubaeni Ranusastraasmara. Penulis klairan Banjarnegara, 13 Agustus 1913 iki kondhang amarga akèh mbabar buku roman panglipur wuyung. Ing jaman Orde Lama, ora kurang 70 novèl/carita sambung lan 750 carita cekak katulis. Ana kang nyebut yèn ora kabèh buku kang kababar mau asli tulisané, ana uga kang tulisané wong liya nanging nganggo jenenge.

Karangane Any Asmara akèh-akèhé carita prakara tresna asmara. Manut George Quinn, isiné novèl-novèlé iku roman kang ngemu budi pekerti kang diwènèhi bumbu prastawa ngedab-edabi, kekejeman, lan katresnan. Akehe karangane iki jumbuh karo pangecapan Dua-A kang uga didarbeni dhèwèké.

Karya 

Novèl kang naté kababar antarané:
 Rante Mas
 Grombolan Gagak Mataram
 Gandrung Putri Sala
 Korbaning Katresnan
 Grombolan Nomer 13
 Panglipur Wuyung
 Anteping Tekad
 Donyaning Peteng
 Kumandhanging Katresnan
 Pangurbanan
 Peteng Lelimengan
 Tangise Kenya Ayu
 Lelewane Putri Sala
 Puti Tirtagangga

Uga delengen

Pranala njaba 
 Sastra iku Buku

Lair 1913
Panulis basa Jawa
Sastrawan Indonésia
Widi Widajat (Widi Widayat) kalebu juru nulis roman panglipur wuyung. Penulis kelairan Imogiri, 10 Mèi 1928 iki wis puluhan buku kababar. Saliyané nulis buku, Widi Widajat uga asring nulis carita sandhiwara radhio basa Jawa.

Novèl kang naté kababar antarané:
Kapilut Godhaning Setan
Lelana ing Nagara Sakura
Priya kang Golek-Golek
Asih Murni Darma
Asih Sejati
Dhawet Ayu
Godhane Prawan Ayu
Sunaring Asmara
Nistha Nggayuh Tresna
Ngrungkebi Tresna Suci

Panulis basa Jawa
Sastrawan Indonésia
Lair 1928
Prastawa 
 28 Oktober, Sumpah Pemuda

Lair 
 Widi Widajat, 10 Mèi

Séda 

1928
J.F.X. Hoery lair ing Pacitan, 17 Agustus 1945. Dhèwèké sawijining juru nulis sastra Jawa Modern. JFX Hoery wiwit nulis nalika isih SMP ing Majalah Taman Putra, kalawarta basa jawa kang kababar déning kalawarti Panjebar Semangat. Tulisane kasebar ing sadengah kalawarta kang wujud cerkak, cerbung, geguritan, carita rakyat, reportase, lan esai. Penulis iki naté dadi wartawan ing Jaka Lodhang, Kumandang, Mekarsari, Damarjati. Nate dadi anggota DPRD Bojonegoro mangsa bhakti 1999-2004, staf Komsos Keuskupan Surabaya, Ketua Sanggar Sastra Pamarsudi Sastra Jawi Bojonegoro (PSJB). Sajatiné, dhèwèké lulusan STM jurusan Mesin, nanging yèn urusan nulis wis punjul 100 cerkak lan 300-an geguritan. Ana kalane yèn nulis nganggo jeneng sesinglon (samaran) Cantrik Gunung Limo lan Retna Yudhowati. Kajaba nulis nganggo basa Jawa, dhèwèké uga nulis nganggo basa Indonésia lan naté dadi wartawan ing Kedaulatan Rakyat lan Bernas.

Karya 
Buku-bukune kang naté kababar antarané:
 Pagelaran, kumpulan geguritan.
 Lintang Abyor, antologi karo juru nulis liya.
 Kabar saka Tlatah Jati, antologi karo juru nulis liya.
 Banjire Wis Surut, kumpulan carita cekak.
 Blangkon, kumpulan carita cekak karo juru nulis Bojonegoro
 Bojonegoro Ing Gurit, kumpulan geguritan karo penggurit Bojonegoro.
 Sosiawan-Sosiawan Kecil, kumpulan carita anak-anak.
 Permaisuri Yang Cerdik, carita anak-anak
 Sajarah Gréja Cepu , bareng tim juru nulis sajarah gréja Cepu.
 Sajarah Gréja Katulik, Rembang
 Sajarah Gréja Katulik, Blora
 Sajarah Gréja Katulik, Bojonegoro
 Sajarah Gréja Katulik, Tuban.

Pranala jaba 

Buku Biografi JFX Hoery 

Sastrawan Indonésia
Panitra Indonésia
Sesirah
Pagelaran, Kumpulan Geguritan

Panganggit
J. F. X. Hoery

Penerbit
Penerbit Narasi

Tahun Metu
2003

Katrangan
Buku iki anggitane JFX Hoery kang sapisan lan langsung olèh Bebungah Sastra Rancage. Isiné, 190 geguritan kang katulis salawasé dadi juru nulis. Geguritan-geguritan iku akèh-akèhé wis naté kapacak ing kalawarta-kalawarta basa Jawa. Geguritan Pagelaran kang dadi irah-irahan buku iki naté kapacak ing kalawarta Jaya Baya taun 1987 kang antarané katulis:

Apa awake dhéwé iki sabenere ora badhut
ing dhuwur panggung dadi wong pengung
badhut-badhut jaman
kepéngin ngranggeh srengéngé sigar

Sastra Jawa Modern
Kalawarti utawa majalah iku penerbitan kang manut wekdhal tartamtu (seminggu, dwi minggu, wulanan) kang isiné manéka warta seratan utawa gambar.

Uga delengen 
Majalah Basa Jawa
Pratélan majalah

Kalawarti
Prastawa 
 Jepang wiwit njajah Indonésia

Lair

Séda 

1942
Sejatiné ora ana sebutan kang katujokaké kanggo para penulis carita rekan kang nulis Sastra Jawa Modern. Nanging yèn ndeleng lagak-laguné, sastrawan éra pungkasan penjajahan Walanda nganti saiki, sastrawan Jawa asring kapisah dadi telung jaman:

Jaman wiwitan Balai Pustaka nganti kamardhikan Indonesia
Jaman kamardhikan nganti tekan 1950-an
Jaman Roman Panglipur Wuyung
Jaman Orde Baru

Sastra Jawa Modern
Prastawa

Lair 
 13 Agustus-Any Asmara, panulis
 16 Agustus-Isidore Dyen, ngèlmuwan basa Austronésia
 Sindoesoedarsono Soedjojono, pelukis

Séda 

1913
Dèwi Saltani iku paraga wayang garwané Dursasana. Dhèwèké nduwé putra Dursala. Paraga iki arang metu lan nembé katon ing lakon Narantaka.

Paraga wayang
Prastawa

Lair 
 Adam Malik,

Séda 

1917
Prastawa 
 10 November-Manifes Ratulangi ngenani upaya nglawan misahe Nagara Indonésia Wétan saka Républik Indonésia. 	
 19 Dhésèmber-Agresi Militer Walanda II
 22 Dhésèmber-Syafruddin Prawiranagara mimpin Papréntahan Darurat Républik Indonésia (PDRI) ing Sumatra Kulon.
 PKI Madiun Brontak

Lair 

 3 Fèbruari-Carlos Felipe Ximenes Belo, biskop Katulik Roma asal Timor Timur.
 21 Fèbruari-HT. Rizal Nurdin, pulitikus Indonésia (w. 2005)
 8 Mèi-JP Solossa, pulitikus Indonésia (w. 2005)
 17 Mèi-Bill Bruford, seniman Inggris
 9 Juli-Hassan Wirajuda, pulitikus Indonésia
 3 Agustus-Jean-Pierre Raffarin, Mahamantri Perancis
 23 Agustus-Yuriy Yekhanurov, Mahamantri Ukraina
 14 November-Pangeran Charles
 23 November-Mulyana W. Kusumah, akadhemisi Indonésia
 26 November-Arswendo Atmowiloto, jurnalis Indonésia
 Bonfoh Abbass, pulitikus Togo

Séda 
 30 Januari-Orville Wright (l. 1871)
 30 Januari-Mahatma Gandhi, pimpinan spiritual, pulitikus India (l. 1869)
 17 September-Folke Bernadotte, diplomat Swèdhen (l. 1895)
 13 Oktober-dr. Muwardi
 7 November-Urip Sumohardjo (l. 1893)
 10 November-Suryo (l. 1898)
 23 Dhésèmber-Hideki Tojo, Mahamantri Jepang (l. 1884)

1940-an

1948
Kilogram (Kg) petungan resmi donya kanggo ngukur massa (bobot). Sekilo iku gunggungan saka 1.000 gram. kilo tegesé sewu.

Ukuran lan timbangan
Pétungan
Sistem Pétungan Internasional (jeneng asli sajeroning basa Prancis: Système International d'Unités utawa SI) iku sistem pétungan ékan utawa ukuran sing paling umum dipigunakaké. Sadurungé sistem iki nganggo sistem MKS, yaiku dawa (mèter), bobot (kilogram), lan wektu (dhetik/sekon). Sistem SI iki kanthi resmi dipigunakaké ing kabèh nagara ing donya kajaba Amérikah Sarékat (sing migunakaké Sistem Imperial

Petungan SI 
 Meter kanggo ngukur dawa (m, L)
 Kilogram kanggo ngukur massa (kg, M)
 Dhetik kanggo ngukur wektu (s, T)
 Ampèr kanggo ngukur listrik (A, I)
 kelvin kanggo ngukur suhu (k, T)
 Mol kanggo ngukur molekul (mol, n)
 Candela kanggo ngukur cahya (cd, J)

Rong petungan tanpa dhimènsi yaiku radian (rad) lan steradian (sr).

Unit-unit liya 
Unit-unit liya kang bisa dijabarake saka kombinasi unit-unit dhasar: 
 Newton, yaiku kg.m/s2.
 Petungan kacepetan yaiku mèter/sekon (m/s)
 Petungan amba utawa jembar yaiku m2
 Pétungan isi yaiku m3
Prastawa 
 Angkatan Perang Ratu Adil mbaléla (APRA) ing Bandung
 Andi Aziz mbaléla ing Makassar
 Républik Maluku Selatan (RMS) mbaléla ing Maluku
 Ibnu Hajar mbaléla ing Kalimantan Kidul

Lair 
 Eros Djarot
 Teguh Ostenrik

Séda 
 Jendral Sudirman, 29 Januari

1950
Tembung Éntar ya iku tembung loro utawa luwih sing digabung dadi siji lan tegesé dadi béda saka asal-usulé. Tembung éntar tegesé ora kaya teges saluguné (kata kiasan) utawa tembung kang ora kena ditegesi sawantahé baé. Ing basa Indonésia diwastani tembung silihan (kiasan), ing basa Walanda diwastani Figuurlijke betekenis.

Tuladha tembung éntar:

A

 Abang kupingé tegesé nesu
 Abang-abang lambé tegesé Ora tenanan/ lamis
 Abang rainé tegesé nandhang isin
 Abot sanggané tegesé rekasa
 Adol ayu tegesé pamèr ayu
 Adol kringet tegesé nyambut gawé abot banget
 Amba jangkahé tegesé akèh pangudiné
 Ala jenengé tegesé ora bisa dipercaya
 Ati kethul tegesé ora bisa ngrasa
 Atiné momot tegesé sabar banget

B

Mbalang liring tegesé nglirik
Bening ati tegesé sumèh
Buwang tilas tegesé nutupi tumindak ala
Bau tengen tegesé wong sing dipercaya

C

Cagak urip tegesé kanggo nyukupi kabutuhan urip
Cangkemé gatel tegesé seneng ngrasani
Cangkem turah tegesé kakèhan ngomong sing ora perlu
Cendhak umuré tegesé gelis mati
Cepak jatukramané tegesé rikat olèh jodho
Cupet atiné tegesé gampang nesu
Cupet pangandel tegesé ora percaya

D

 Dawa tangané, tegesé clemer, seneng nyolong.
Dawa ususe tegesé sabar
Ndhedher kautaman tegesé nandur kabecikan
Dhuwur atiné tegesé gumedhe

E
Empuk rembugé tegesé kepénak omongané
Entek atiné tegesé kuwatir banget
Èntheng tangané tegesé seneng milara

F

G

Gantung kepuh tegesé nyandhang ora ganti-ganti
Gantung untu tegesé selak arep mangan
Gedhé atiné tegesé teguh, tatag
Gilik rembugé tegesé padha sarujuk
Gilud kawruh tegesé mempeng sinau

H

I

Idu geni tegesé omongané mesthi kelakon
Ijo matané tegesé seneng dhuwit
Ilang klilipé tegesé ilang mungsuhé

J

Jembar kawruhé tegesé pinter
Jembar kuburé tegesé lumebu suwarga
Jembar segarané, tegesé seneng ngapura kasalahané liyan

K

Kakéhan tangan tegesé kakéhan sing tandang gawé
Kaku atiné tegesé gampang nesu
Kandel kupingé tegesé ora nggugu pitutur
Kuat isin tegesé ora tau isin

L

Landhep bahuké tegesé lantip, pinter, wasis
Lara owah tegesé édan
Lunyu ilaté tegesé méncla-ménclé

M

Manis eseme tegesé èsem ngresepakake ati
Mata yuyu tegesé gampang nangis
Matèni pangan tegesé gawé ilang rejekiné wong liya
Métani  luput tegesé nggolèki luputé
Lumaku nengen tegesé tumindak bener lan jujur
Lumaku ngiwa tegesé tumindak culika, tumindak ala utawa nasingsir saka paugeran

N
Ngabangake kuping tegesé nggawé nesu
Ngangsu kawruh tegesé meguru
Ngemut driji tegesé ora olèh apa-apa
Nggedhèkaké puluk tegesé nengenaké mangan
Ngilani dhadha tegesé nantan

O

P

Padhang jagaté tegesé katon tentrem
Padhang ulaté tegesé sumèh
Peteng atiné tegesé kuciwa, serik
Puput yuswa tegesé séda

R

Rai gedhèg tegesé ora duwé isin
Rengga praja tegesé njaga pribadi
Rupak segarané tegesé ora gampang ngapura

S

Sabuk gelang tegesé sugih sawah
Sumpek atiné tegesé susah banget

T

Tanpa tilas tegesé ora oléh gawé
Tipis lambéné tegesé seneng rerasan

U

Utang pati tegesé gawé patiné liyan

W

Wedi getih tegesé jirih
Weteng karèt tegesé akèh mangané

Tembung
Prastawa 

 1 Maret-Serangan Umum ngrebut bali Yogyakarta
 7 Mèi-Prajanjen Roem-Royen ing Jakarta
 7 Agustus-DI/TII Kartosuwiryo ing Jawa Barat
 23 Agustus-2 November-Konferensi Meja Bunder ing Den Haag, Walanda
 27 Dhésèmber-Ngadege Républik Indonésia Serikat

Lair 
 9 September-Susilo Bambang Yudhoyono, jenderal, pulitikus, Présidhèn Indonésia

Séda 
 7 Mèi-Arie Frederik Lasut, Jogjakarta
 5 September-Robert Wolter Monginsidi, Makassar
 30 Januari-Sam Ratulangi GSSJ, Jakarta
 24 Fèbruari-Supeno

1940-an

1949
Saloka iku unèn-unèn kang gumathok kang ngemu surasa pepindhan. Dene sing dipindhanake iku wonge. Lumrahe tembung kang isi pepindhaning mau dumunung ana ing ngarep ukara utawa wiwitane ukara.

Tuladhané:
Kebo nusu gudel
Kutuk marani sunduk
Ula marani gebug
Anak polah bapa kepradah
Becik ketitik ala ketara
Ana catur mungkur ana bapang sumimpang
Palang mangan tuwuhan
Sepi ing pamrih rame ing gawé

Uga delengen
Paribasan
Paribasa lan Saloka Jawa

Paribasan Jawa
Sanépa iku unèn-unèn sing tegesé mbangetaké nanging nganggo tembung kosok balèn. Sanépa iku ukara pepindhan kang kadadéan saka dhapukaning tembung watak lan tembung aran.

Tuladha:
polahé anteng kitiran; tegesé polah banget, diumpamakké kaya kitiran
awaké kuru semangka; tegesé awaké lemu banget, diumpamaké kaya semangka
Umpamané:
Ambuné arum jamban tegesé Ambuné banger banget
Awaké kuru semangka tegesé Awaké lemu banget
Balungé atos debog tegesé balungé empuk banget
Barangé aji godhong garing tegesé Barangé ora aji banget
Boboté abot kapuk tegesé Bobote entheng banget
Cahyané abang dluwang tegesé Cahyane putih banget
Dedege dhuwur kencur tegesé Dedege cendhek banget
Èsemé pait madu tegesé Èsemé manis banget
Kulitané wuled godhong lumbu tegesé Kulité mbedhel banget
Lembuné benjo tampah tegesé Lemuné bunder banget
Playuné rindhik asu digitik tegesé Playuné banter banget
Rasané legi bratawali tegesé Rasané pait banget
Sesrawungané renggang gula, kumepyur pulut tegesé Sesrawungané raket banget
Tatuné arang kranjang tegesé Tatuné akèh banget
Ulaté bening leri tegesé Ulaté mbesengut banget
Wujudé agal glepung tegesé Wujudé lembut banget
Barangé abot merang segedheng tegesé Barangé ènthèng banget
Matane kedhèp tesmak tegesé Matané mentheleng
Kulité kuning silit kwali tegesé Kulité ireng banget

Uga delengen
Paribasan
Pisuhan

Paramasastra
Tatuné arang kranjang tegesé tatuné akèh lan kerep banget. Kranjang iku piranti wadhah sing digawé saka pring lan akèh bolongané. Dadi yèn kranjang sing bolongané akèh waé isih dianggep arang, mesthiné arang kranjang iku bolongané akèh banget. Mula yèn ana tembung sanépa tatuné arang kranjang iku tegesé tatuné akèh banget.

Ugi pirsani 
 Sanepa
 Paribasa
 Paribasa lan Saloka Jawa
 Basa Jawa

Wacan 
 Pepak lan wasis Basa Jawa, Febyardini Dian P.R.., S.S., Indonesia Tera Yogyakarta, 2008. ISBN 978-775-052-0

Pranala njaba 

Sanepa
Rasané legi bratawali tegesé rasané pait banget.

Ugi pirsani
 Sanepa

Sanepa
Awaké kuru semangka iku sanepa sing tegesé lemu banget.

Sanepa
Purwakanthi utawa puisi yaiku tembang utawa ukara kang ora nggenah basané utawa kalimaté. Purwakanthi kang runtut basané jenengé purwakanthi basa, déné yèn ing sastra sinebut purwakanthi sastra. Purwakanthi bisa awujud ukara lumrah, bisa uga ngemot paribasan utawa tembang.
Tuladhané:
 Aja dumèh ora terus kementhus.
 Wong sabar bakal susah.
 Lumaku pincang kesandung njomplang.
 Tulung nuthok
 Yitna yuwana lena kena.
Purwakanthi miturut wujudé kapérang dadi telu, yaiku:

A.Purwakanthi swara
Purwakanthi swara yaiku unèn-unèn kang runtut iduné

Tuladha:
Gemi setiti ngati-ati
Bungah susah iku apesmu
Désa mawa cara, negara mawa tata
Aku lara paling para

B.Purwakanthi sastra
Purwakanthi sastra yaiku unèn-unèn kang urut sastrané (konsonané)

Tuladha :
Cabe cabean terong terongan sekilo 1000
Kala kula kelas kalih kula kulak kolang kaling kalih kilo

C.Purwakanthi basa/lumaksita
Purwakanthi basa/lumaksita yaiku unèn-unèn kang nggilani saka rong gatra. Pungkasané gatra kapisan, dadi wiwitané gatra kapindho.

Tuladha :
Jarwa pinter, pinteré satriya ing pringgondani
Bayem arda, ardané ngrusak busana
Kolik priya, priyagung anjani putra

Deleng uga 
 Paribasan
 Saloka

Paramasastra
Linguistik
Pepindhan iku unèn-unèn sajroning Basa Jawa kang ora ngemu surasa kang sajatiné. Yèn ing basa Indonésia karan pengandaian. Lumrahé pepindhan nganggo tembung: kaya, lir, pindha, kadya lan liya-liyané kang ngemu karep kaya. Pepindhan asring dipigunakaké ing pacelathon padinan, panyandra sajeroning adicara pengantènan utawa sajeroning babagan sastra.

Tuladhané Pepindhan
A
Abang kumpul padha abang kaya alas kobong
Abange kaya godhong katirah
Ali-aliné nggunung sapikul
Ayune kaya dewi Ratih

B
Baguse kaya Bathara Kamajaya tumurun
Bédané kaya bumi karo langit
Bebetané ngadhal mèlèt
C
Cahyane bingar kaya lintang johar
Cep klakep kaya orong-orong kepidhak
Cethile kaya Cina craki
D
Dalane mbathok mengkureb
Dedege ngringin sungsang
Dhuwure kaya othak-othak méga
G
Galaké kaya macan manak
Gelunge ngadhal mènèk
Gendhéwané awangun kadhal meteng
I
Ijo kumpul padha ijo kaya bèthèt sayuta
Ireng kumpul padha ireng kaya gagak reraton
J
Jogèdé kaya merak kasimpir
Jogèdé kaya mucang kanginan
K
Kenese kaya Dewi Banowati
Kesité kaya laler
Kuning kumpul kuning kaya podhang reraton
L
Lakuné kaya macan luwé
Lambéyané mblarak sempal
Leléwané milangoni
M
Mantu mbata rubuh
Mlakune ngodhok
Mundur mungkur gangsir
N
Nangise ngorong-orong
Nyengité kaya dhemit
O
Omahé awangun glathik mungup
Omahé awangun klabang nyandher
P
Padhangé kaya rina
Pinteré kaya bisa njara langit
Polahé kaya gabah diinteri
R
rarane nggeger sapi
Rikaté kaya angin
Rukuné kaya mimi lan mintuna
S
Sambaté kaya grantang
Suguhané mbanyu mili
Sumbaré kaya bisa mutung wesi gligèn
T
Tandangé cukat kaya jangkrik mambu kili
Tekadé kaya geni lan urupe
Tulisané mbata sarimbag
U
Utangé nyundhul empyak
Utangé turut usuk
W
Wangsulané saur manuk
Wrangkané gayaman

Uga delengen 
Panyandra
Purwakanthi
Paramasastra

Paramasastra
Basa Jawa
Prastawa 

25 Maret - Prasasti Sukabumi kababar.

Lair

Séda 

804
SAW iku cekakan saka Shallallahu 'alaihi wassalam, yèn disulih basa Jawa tegesé: shalawat lan salam kanggé panjenengané.

Islam
Guru (saka Sanskreta: गुरू guru) utawa dwija iku wong kang pagawéané mulang kawruh. Cara Jawané lan cara Indonésiané, guru adaté wong kang pakaryané mulang kawruh kanthi tugas mligi ndhidhik, ngajar, mbimbing, mernahakè, nglatih, mbiji, lan ngévaluasi murid.

Kerata basa
Guru wonten ing basa Jawi saged dipunpérang minangka diguGU lan ditiRU.

Rujukan 

Guru
Pengajaran
Lila bakal lali. Yèn panjenengan lila punika sejatinipun saged lali ing sakwijining masalah utawa ontran-ontran.

Bausastra Jawa
Lali punika yèn panjengan boten saged ngeling-eling babagan ingkang temtu.

Rujukan 

Bausastra Jawa
Bumi iku planit nomer telu ing sistem tata surya. Planit Bumi iku dibungkus lapisan atmosfer kanggo ngelindungi Bumi saka radiasi akasa, awan srengéngé uga sinar-sinar tinentu saka srengéngé sing mbebayani.

Sajarah

Susunan 

Planet bumi iku kesusun saking lapisan-lapisan:
 Inti jero
 Inti Jaba
 Mantel
 Kerak bumi
Lapisan mantel bumi iku akèh banget jinisé. Sing jaba dhéwé biyasa diarani mantel dhuwur. Lapisan paling njaba ing mantel dhuwur iki bareng kaliyan lapisan paling ngisor kerak bumi iku mbentuk lapisan litosfer. Ing ngisor litosfér iku ana lapisan astenosfer.

Deleng uga 
 Lapisan Biosfer

Cathetan suku

Réferènsi

Pranala njaba 

Planit
Bumi
Géologi
Atmosfèr utawa swasana iku lapisan gas kang mbungkus sawijining planit, kalebu bumi, saka lumah planit mau tekan adoh ing sanjabaning akasa. Ing bumi, atmosfèr ana saka 0 km sandhuwuré lumah lemah, tekan udakara 560 km sandhuwuring lumah bumi. Atmosfèr kasusun saka sapérangan lapisan, kang dijenengi miturut fenomena kang dumadi ing lapisan mau.

Atmosfèr Bumi kapérang saka nitrogen (78.17%) lan oksigèn (20.97%), kanthi sithik argon (0.9%), karbondioksida (variabel, nanging udakara 0.0357%), uwab banyu, lan gas liyané. Atmosfèr ngreksa kauripan ing bumi kanthi nyerep radiasi sinar ultraviolet saka srengéngé lan ngurangi suhu èkstrém ing antananing awan lan bengi. 75% saka atmosfèr ana ing 11 km saka lumah planit.

Atmosfèr ora duwé watesan ndadak, nanging saya tipis saka sithik kanthi tambahing kadhuwuran, ora ana wates kang pesthi antarané atmosfèr lan akasa luwar.

Lapisan-Lapisan 
Atmosfer bumi iku kesusun saking lapisan-lapisan:
 Troposfer
 Stratosfer
 Mesosfer
 Termosfer
 Eksosfer

Mugi Pirsani 
 Lapisan ozon

Pranala njaba 

 model atmosfer saka NASA 
 Lapisan-lapisan atmosfer

Bumi
Géologi
Kerak bumi iku lapisan paling njaba planit bumi sing kasusun saka pirang-pirang lèmpèng téktonik. Lapisan iki ana 2 wujudé yaiku kerak/lèmpèng samodra lan lèmpèng bawana. Lèmpèng samodra iku lumrahé luwih tipis tinimbang lèmpèng bawana. Lèmpèng-lèmpèng téktonik iku obah terus, siji lan sijiné padha tetubrukan. Kerak bumi iku lapisan pérangan bumi sing paling dhuwur dhéwé. Pérangan kerak bumi iku subur amarga ngandhut lemah lemèn kang akèh sing gawé tuwuhan thukul subur. Kerak bumi iku adhem lan padhet ngambang ing dhuwur lapisan mantel sing awujud cuwèr awuled.

Tumpukan kerak bumi kandelé udakara 5-7 kilomèter saka ngisor samodra lan 30-80 kilomèter ing ngisor dharatan bawana. Ing ngisor kerak bumi ana slubung kang sipaté lembèk. Wates tumpukan kerak bumi karo lapisan slubung tinemu marang èlmuwan saka Nagara Krowasia jenenge Andrija Mohorovicic taun 1909.

Kerak Bumi saged disebut crust. Tumpukan kerak bumi iki kang ana ing pérangan paling jaba kandelé 6-50 kilomèter. Kandelé tumpukan iki ora padha ing panggonan liyané, ing bawana kandel tumpukan 20-50 kilomèter, ing samodra 0-5 kilomèter utawa bebarengan karo banyu kang saka dhuwur udakara 6-12 kilomèter.

Kerak bumi kang kasusun saka matèri-matèri padhet sing akèh silium lan aluminium. Kerak bumi dibagi dadi 2 pérangan, yaiku:
 Lapisan Granitis yaiku lapisan sing kaya watu granit, lapisan iki uga boten ditemuake ing dhasar samodra.
 Lapisan Basaltis yaiku lapisan sing duwé material basalt• 

Kerak bumi saged owah saka asalé lan uga bisa dadi bencana alam kanggo makluk hidup. Miturut, kasimpulan para panliti saka tim Géologi Bandung yaiku geseranipun kerak bumi ing Fatuleu uga terus dadi kanyatan. Kanthi mungkinake kadadéan putusan kang gedhé sing bisa dadi wewengkon Kabupatèn Kupang kabelah dadi loro pérangan.

Mupangat kerak bumi 
mupangat kerak bumi yaiku saka watu kang diasilake saka jero kerak bumi iki. Watu-watu sing ana ing kerak bumi, miturut kahanane kadhapur saged dikelompokake dadi telu, yaiku:
 Watu endapan (sedimen), yaiku watu asil pangendapan material-material alus sing digawa karo banyu kali, sateruse diendapke ing ngisor samodra. Tambah suwé watu mau madet lan dadi watu.
 Watu beku (igneous), yaiku watu kang kadhapur saka magma sing dadi adem lan dadi atos. Watu iki kadhapur sakjalur pinggir lempeng lan ing laladan panas kang asilake magma.
 Watu malihan (metamorf), yaiku watu kang kadhapur saka desekan lan kaanan suhu sing dhuwur. Desekan lan suhu kang dhuwur iku saged mampetake lan ngremukake watu kang wis ana sadurungé, wujudé watu beku utawa watu endapan.

Rujukan 

Bumi
Géologi
Lèmpèng tèktonik iku pérangan-pérangan kerak bumi kang ngambang ing dhuwur lapisan lembèk (kaya ès krim) kang umum diarani astenosfer. Pérangan-pérangan lèmpèng iku obah kanthi bébas, bisa silih gèsèk utawa silih dhesek. Gèsèkan utawa surung-surungan antarané lèmpèng iku kang umum gawé lindhu tektonik.

Téyori lèmpèng tektonik iki dimunculaké Alfred Wegener ing bukuné The Origin of Continents and Oceans (1915) kang nyebut yèn lèmpèng-lèmpèng kang gawé kerak bumi iku sajatiné ngambang ing dhuwur lapisan lembèk tur obah terus-terusan (Téyori continental drift), wates saben lèmpèng iku tandané yaiku ing jalur gunung geni donya.

Lèmpèng tektonik iku wujudé ana 2 yaiku kerak samodra lan kerak bawana kang loro-loroné minangka kerak bumi.

Lèmpèng-lèmpèng tektonik 
Ana 7 lèmpèng tektonik utama kang kerak bumi yaiku:
 lèmpèng Afrika
 Antartika
 Australia
 Eurasia
 Amérika lor
 Amérika kidul lan
 Pasifik

Saliyané iku isih ana lèmpèng-lèmpèng liya kang luwih cilik antarané:
 Cocos
 Nazca
 India
 Bismarck
 Carolina
 Filipina
 Juan de Fuca
 Karibia
 Arab
 Skotia
 lan liya-liyané

Patemon antar lèmpèng tektonik 
Ana telu wujud patemon utawa interaksi antar lèmpèng-lèmpèng tektonik yaiku:
 Divergen
 Konvergen lan
 Transform
Sing ndrawasi iku kang konvergen.

Pranala njaba 

 This Dynamic Earth: The Story of Plate Tectonics. USGS.
 Understanding Plate Tectonics . USGS.
 The PLATES Project . Jackson School of Geosciences.
 An explanation of tectonic forces. Example of calculations to show that Earth Rotation could be a driving force.
 Bird, P. (2003); An updated digital model of plate boundaries.
 Map of tectonic plates .
 MORVEL plate velocity estimates and information. C. DeMets, D. Argus, & R. Gordon.
 Mollewide Plate Tectonic Maps-continental maps at various points in the past

Video
 Khan Academy Explanation of evidence
 750 million years of global tectonic activity. Movie.
 Multiple videos of plate tectonic movements Quartz December 31, 2015

Lèmpèng tèktonik
Géologi
Jalur gunung geni donya iku panggonan-panggonan kang dadi jalur gunung geni ing donya. Jalur iki racaké ana ing patemon-patemon lempeng tektonik kang saling dhesak. Panggonan patemon lempeng tektonik iku ana kang ana ing ngisor lumah laut uga ana kang ana ing dharatan. Kabèh ing kiwa-tengené wewengkon pertemuan iku nyebabake timbul gunung-gunung geni.

Luwih separo gunung geni ing bumi iku anané ing wewengkon pasifik kang mbentuk lingkar gunung geni pasifik utawa (basa Inggris) Ring of fire. Udakara 90% kedaden lindhu donya iku anané ing lingkar gunung geni pasifik iki.

Jalur gunung geni liyané ya iku sabuk Alpide lan Mid-Atlantic Ridge ning loro kang pungkasan iku wewengkon cakupane lewih cilik dibandhing lingkar gunung gani pasifik.

Jalur Gunung Geni Donya 
 Ring of fire
 Sabuk Alpide
 Mid Atlantic Ridge

Bencana-Bencana ing kiwa-tengené Jalur Gunung Geni Donya 
 Gunung njeblug
 Lindu vulkanik ning amargi ing jalur gunung geni iku uga racaké dhempet kaliyan enggon pertemuan lempeng tektonik dadi lindu tektonik uga umum kedadaen
 Tsunami, iki yèn lindune utawa gunung njeblug-e ing sagara
 Megatsunami, iki arang kedaden.

Indonésia Pusat Pertemuan Jalur Gunung Geni Donya 
Indonésia iku kalebu kang dadi pusat-pusat jalur gunung geni donya iku, mligi lingkar gunung geni pasifik (ring of fire) lan sabuk alpide (alpide belt).

mBalik ing:
 Gunung geni

Gunung geni
Géologi
Penyelamatan awal tsunami
Aja ngenteni tandha-tandha tsunami muncul kabèh, muncul siji baé wis cukup, langsung lumayu
Aja malah ngumpet ing walik témbok, témbok ora kuat nahan ombak tsunami, apamanèh benda liyané
Nyelamatke bocah (putra-putri) sing isih cilik iku nomer siji, nomer loro wong tuwa. Bandha-bandha aja dipikir
Selang wektu antara lindhu kaliyan tsunami iku antara 10-15 menit, dadi kudu rikat lumayu
Ombak tsunami iku banteré antara 10-15 mèter per dhetik, dadi aja ngenteni apa-apa manèh, langsung lumayu
Penduduk ing wewengkon pasisir kudune wajib miara kéwan (kéwan apa baé), iku kanggo migunaake  kepekaan indera kéwan kanggo ndheteksi tsunami
Kadhang lindhune iku ora kerasa amarga adoh banget ning bisa nimbulke tsunami

Tsunami
Penyelamatan awal tsunami
Wonten sak ngisoripun lempeng samodra punika wonten pergerakan arus konveksi, arus konveksi punika obah kaya yèn awake dhéwé ngodhog wedang. Arus konveksi punika yebabaken obahing lempeng samodra saya ngadohi marang siji kaliyan liyanipun, amarginipun wonten tekanan munggah saking astenosfer, mongko magma saged metu saking celah kan kadadéan saking obahing magma saya adoh kaliyan liyanipun. Magma punika yèn sampun adem banjur dadi lempeng, istilahipun nambal lempeng kang obah.magma saking lapisan astenosfer. Iki lelakoné kaya ing Mid Atlantic Ridge, mligi kang ing sisih kidul antara Amérika selatan lan bawana Afrika kang jarak pisahe tambah adoh.

Géologi
Lèmpèng tèktonik
Pertemuan lempeng sing konvergen iki nyebabke lempeng-lempeng begerak saling tumbuk. Lumrahé sing lempeng samodra utawa kerak samudera dadi nyungsep ing ngisor lempeng/kerak bawana, prosès nyungsep iki umum diarani subduksi. Prosès iki persis sing kedadeyan ing sisih kidul pulau Jawa lan sisih kulon Sumatera.

Interaksi antar lempeng tektonik sing kaya iki racaké mara'ke pinggir-pinggir lempeng sing saling désak iku dadi patah-patah. Patah-patahe iki sing nimbulke lindu tektonik tur yèn ing ngisor sagara dadi mara'ke timbul tsunami.

Lempeng tektonik
Géologi
Lindhu yaiku kedadèn getaran ing lumahing bumi sing dijalari anané obahing lèmpèng tektonik ing kerak bumi utawa sebab-sebab liya. Lindhu iki sajatiné saben wektu kedadèn ing bumi nanging sapérangan skala getarané cilik banget nganti ora krasa, nanging nèk diukur nganggo piranti ukur lindhu seismograf, getaran iki bisa diukur.

Pangukuran skala getaran lindhu iku diukur miturut skala Richter sing ètungan skalané antara 1 nganti 9. Saliyané skala Richter, lindhu uga bisa diukur nganggo skala Mercalli.

Jinis lindhu 
 Lindhu tèktonik
 Lindhu gunung geni

Pratélan lindhu 
Lindhu sing gedhé dhéwé sing kacathet ing jaman modhèren saiki yaiku lindhu ing Chili taun 1960, iku nganti 9,5 skala Richter.

Tata ngadhepi lindhu 
Tenang.
Metu ngati-ati.
Tunggu prentah saka badan resmi kaya ta BMKG lan liyane.

Pranala njaba

Bencana Alam
Lindhu
Seismologi
Lindhu gunung geni utawa lindhu vulkanik ya iku lindhu sing kadadèn ing kubenganing gunung geni sing isih murub.

Lantaraning lindhu jinis iki ya iku ana obahing materi-materi ing jeroning gunung munggah menyang pucuking gunung geni. Ilèn materi iku bergesekan kaliyan material ing pinggire upamané watu, malah mara'ke watu-watu iku pecah. Gesekan-gesekan iku sing mara'ke lemah ing kiwa-tengené gunung begetar, getaran iku bisa bertahan nganti jam-jaman malah bisa nganti pirang-pirang dina.

Lindhu vulkanik iki uga bisa nimbulke retakan-retakan sing arahe memanjang, padha kaliyan arah retakan lindu tektonik.

Nek kedaden lindhu vulkanik iki ing sagara bisa \bnjalari\b timbul tsunami contoné wektu gunung Krakatau mbledug tanggal 26 Agustus 1883, iku tsunami vulkanik gedhé dhéwé ing sajarah bumi.

Lindhu
Lindhu vulkanik
Lapisan Biosfer iku pérangan sisih njaba planit bumi sing bisa njurung panguripan. Lapisan iki antarané lapisan udara, lemah uga banyu, tegesé enggon sing bisa kanggo urip apa waé (kéwan, tetuwuhan, virus lan liya liyané).

Bumi

he:אקולוגיה#הביוספרה
Lapisan Inti Jero bumi iku lapisan inti ing pusat planit bumi, lapisan iki kandele sakiwa-tengené 1.250 kilomèter tur nduwé suhu sakiwa-tengené 5.000 °C.

Lapisan iki dimolai sakiwa-tengené 6,370 km ana ing ngisor lumah bumi, racaké kebentuk saking wesi, nikel lan material ringan liyané (kemungkinan sulfur, Karbon, oksigèn, silikon uga potasium).

Inti jero bumi wujudé padat amarga nduwé tekanan sing gedhé banget. Tingkat kepadatane (density) sakiwa-tengené 15g/cm³.

Bumi
Géologi
Judhul
 Kumpule Balung Pisah

Panganggit
 Yos Yosso

Penerbit
 Balai Pustaka

Tahun Metu
 1966
 1978

Katrangan
Carita rékan basa Jawa iki kawedhar nyritaaké sawijining kulawarga kang kepisah déning kaanan. Kulawarga Sastrasudiro, kang dadi punjering carita iki, banjur ngalami manéka warna prastawa nganti sawijining wektu bisa kumpul manèh.

Sastra Jawa Modern
Esmiet iku salah sijiné sastrawan Jawa kang kagolong produktif. Cerkaké ewon, cerbungé atusan, lan novèlé welasan. Priya kelairan 20 Mèi 1938 ing désan Kasiyan, Dlanggu, Mojokerto, Jawa Wétan iki duwé jeneng asli Sasmito. nanging, dèwèké luwih kondhang dadi wong Banyuwangi tinimbang wong Mojokerto.

Ing Banyuwangi, dhèwèké ngadegaké sanggar sastra Jawa Parikuning.

Dhèwèké wis ping pindho éntuk Bebungah Sastra Rancage. Sing sepisanan saka novèl Nalika Langite Obah lan sing kapindho saka bektine marang sastra Jawa. Esmiet séda ing 4 Agustus 2003. Buku-buku anggitané Esmiet antarané:

 Nalika Langite Obah
 Tunggak-Tunggak Jati
 Dhayoh Bengi Sangu Maesan

Uga delengen 
 Sastra Jawa Modern

Panulis basa Jawa
Sastrawan Indonésia
Judhul
 Tunggak-Tunggak Jati

Panganggit
 Esmiet

Penerbit
 Pustaka Jaya

Taun Metu
 1977

Katrangan
Novèl iki nyritaake katresnan kang thukul ing désa kang manggon ing tengah alas. Tresna antara wong lanang Jawa lan wong wadon Cina iku dadi punjer prakara.

Sastra Jawa Modern
Prastawa

Lair 
 20 Mèi:
 Esmiet
 Ledjar Subroto, dhalang wayang kancil

Pati 
 Wage Rudolf Supratman, 17 Agustus
 Soetomo, 30 Mèi
 Muhammad Iqbal, 21 April

1938
Prastawa 
 Konggrès Rakyat Indonésia ing Jakarta
 Perang Donya II, wiwit ngambra-ambra ing Éropa 1 September kanti panyerangan Jerman menyang Polen.

Lair 
 Pierre Tandean, Jakarta 21 Fèbruari

Séda 

1939
Suripan Sadi Hutomo iku kondhang minangka H.B. Jassin-né Sastra Jawa. Dhèwèké seneng ngumpulaké samubarang kang magepokan klawan sastra Jawa. Priyayi klairan Blora, 5 Fèbruari 1940 iki éntuk gelar dhoktor saka Universitas Indonesia kanthi irah-irahan disertasi Sarahwulan: Cerita Kentrung dari Tuban (1987). Mula saka iku, kanca-kancané sok nyebut Dhoktor Kentrung. Dhèwèké uga naté sekolah ana ing Universitas Leiden ing babagan folklor lan filologi. Sedina-dinané ngayahi kuwajiban dadi dhosen ing Universitas Negeri Surabaya. Ing taun 2001, Suripan Sadi Hutomo séda ing dina Jum'at 23 Fèbruari.

Buku-bukuné kang naté kababar:
 Cerita Rakyat dari Banyuwangi
 Sosiologi Sastra Jawa
 Tradisi dari Blora
 Angin Sumilir, kumpulan guritan 1967–1982

Panulis basa Jawa
Sastrawan Indonésia
Prastawa

Lair 
 Suripan Sadi Hutomo, 5 Fèbruari

Séda 

1940
Prastawa 
 11 September - Prastawa 11 September 2001 nalika ana serangan téroris ing Amérika Sarékat
 23 September - Apple ngintroduksi iPod, yaiku sajinising pamain berkas MP3 portabel

Lair 
 13 Januari - Hanna Cavinder

Seda 
 Suripan Sadi Hutomo, 23 Februari

2001
Sesirah 
 Angin Sumilir, kumpulan guritan 1967–1982

Panganggit 
 Suripan Sadi Hutomo

Penerbit 
 Balai Pustaka

Tahun Metu 
 1988

Katrangan 
Buku iki kumpulan geguritan Suripan Sadi Hutomo kang kagawé ing antara taun 1967-1982. Kabèhé ana 54 guritan. Ing kéné ana guritan katresnan, masalah sosial, panembah ing Gusti Allah, lan liya-liyané.

Sastra Jawa Modern
Balai Pustaka utawa Balé Poestaka iku jeneng pangecapan kang pisanané diyasa pamaréntah Walanda ing éra 1920-an. Penerbitan iki diadegaké kanggo nglawan tulisan-tulisan anti-Walanda kang sumebar ing Indonésia. Akèh-akèhé isiné mbeneraké wong Walanda.

Ing sakawit, basa kang dienggo yaiku basa Malayu, basa Jawa, basa Madura, lan basa Sundha. Ing éra pisanan iku, sing paling akèh nganggo basa Jawa. Dasawarsa iki asring dianggep dadi wiwitane sastra Jawa modhèren wiwit sumrambah, antarané buku Serat Rijanta.

Ing Sastra Indonésia, wektu iku uga banjur kondhang kanthi sebutan Angkatan Balai Pustaka. Akèh sastrawan Indonésia kang kawentar ing angkatan iki, antarané Siti Noerbaja anggitané Marah Roesli, Salah Asuhan anggitané Abdul Muis.

Pranala njaba 
 Balai Poestaka - The Bureau of Popular Literature 

Penerbit