AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Edith Stein (12 Oktober 1891-9 Agustus 1942), dipuntepangi sasampunipun panampinipun dhumateng Ordo Karmelit minangka Teresa Benedicta of the Cross lan dipunkanonisasi kanthi asma kasebat taun 1998, punika satunggiling filsuf, feminis, suster Carmelite, lan martir ingkang tilar donya kamp konsèntrasi Auschwitz.

Stein dipunwiyosaken ing Breslau (utawi Wrocław), Silesia (wekdal samanten wewengkon Jerman), ing satunggiling kulawarga tiyang Yahudi Ortoks. Taun 1904 panjenenganipun nolak kapitadosan kasebat lan dados ateis. Ing Universitas Georg August Goettingen panjenenganipun dados murid Edmund Husserl, lan piyambakipun tumut minangka asistenipun dhateng Univèrsitas Freiburg. Taun 1916, panjenenganipun nampi gelar dhoktor filosofi ing pundi disertasinipun ing saandhaping Husserl, punika "Ngenani Masalah Empati". Salajengipun piyambakipun dados anggota fakultas ing Freiburg.

Sanadyan panjenenganipun nanpi kontak awal kaliyan Katulik Roma, nanging pamaosanipun dhumateng otobiografi St Teresa Avila ingkang mistik ing satunggiling liburan taun 1921 punika ingkang njalari konversi piyambakipun. Panjenenganipun dipunbaptis tanggal 1 Januari 1922. Panjenenganipun nilar p0edamelan asistenipun kaliyan Husserl kanggé mucal ing sekolah pawèstri Dominikan ing Speyer (1922-1932). Salaminipun ing mrika penjenenganipun mertal De veritate (Salebeting Kaleresan) Thomas Aquinas dhumateng basa Jerman lan dados caket kaliyan filosofi Katulik umum. Taun 1932 panjenenganipun dados pamucal ing Institut kanggé Pedagogi ing Münster, nanging undang-undang Anti-semitisme diperbolehkan déning pamaréntahan Nazi meksa piyambakipun kanggé mundur saking jawatan kasebat ing taun 1933.

Panjenenganipun mlebet biara Caremelite ing Cologne taun 1934 lan ngagem asma Teresa Benedicta Salib. Ing mrika panjenenganipun nyerat buku metafisika Endliches und ewiges Sein ingkang nyobi kanggé nggabungaken filosofi Aquinas lan Husserl.

Kanggé ngèndhani agengipun anceman Nazi, ordonipun mindhahaken panjenenganipun dhumateng biara Carmelite ing Echt ing Walanda. Ing mrika panjenenganipun nyerat Studie über Joannes a Cruce: Kreuzeswissenschaft ("Èlmu Salib: Panlitèn ngenani John Salib").

Nanging, panjenenganipun boten aman ing Walanda amargi Konferènsi Biskop Walanda ngedalaken wara-wara pratélan ingkang dipunwaosaken ing sadaya gréja ing nagari kasebat tanggal 20 Juli 1942, ngutuk rasisme Nazi. Minangka walesan, tanggal 26 Juli 1942, Adolf Hitler mréntahaken panyipengan tiyang Yahudi (ingkang sadèrèngipun sampun dipunapunten) ing mrika. Edith lan rayinipun Rosa dipuncipeng lan dipunkintun dhumateng kamp konsèntrasi Auschwitz, ing pundi kekalihipun tilar donya ing ruang gas tanggal 9 Agustus 1942.

Sapunika wonten sekolah minangka pangurmatan dhumateng Edith Stein ing Darmstadt, Jerman.

Ugi pirsani 
 Personalisme

Lair 1891
Stein, Edith
Stein
Stein, Edith
Artikel mawa basa krama
Santo Bernardo Tolomei (1272-1348) punika satunggiling teologian saking Italia, pangadeg Kongregasi Kenya Binerkahan Monte Oliveto. Ing salabeting Martirologi Roma, panjenenganipun dipunpèngeti tanggal 20 Agustus. Bernardo Tolomei dipunkanonisasi déning Paus Benediktus XVI tanggal 26 April 2009.

Giovanni Tolomei dipunwiyosaken ing Siena, Tuscany. Panjenenganipun ngagem nama "Bernard" (basa Italia Bernardo) amargi raos urmatipun dhumateng Abbot saking Clairvaux. Panjenenganipun dipunbimbing déning paklikipun, Christopher Tolomeo, satunggiling Dominikan, lan péngin mlebet dhumateng kagesangan kaagaman nanging bapanipun nentang piyambakipun, lan piyambakipun nglajengaken pasinaonanipun ing lingkungan sekuler. Sasampunipun ngrampungaken pasinaonan filosofi lan matématika, panjenenganipun nyinaoni babagan hukum kamasarakatan lan kanon, lan teologi. Kanggé sapérangan wekdal Bernardo nampi jejibahan ing angkatan bersenjata Rudolph I saking Jerman. Sasampunipun panjenenganipun kundur dhumateng Siena panjenenganipun dipuntugasaken déning sing ndunungi posisi paling inggil salebeting pamaréntahan kitha. Nalika tugas panjenenganipun ngalami wuta. Nanging pasawanganipun pulih, puniki dipunpitados amargi intervensi Ibu Maria. Panjenenganipun pensiun taun 1313 mapan wonten ing pinggiran sakiwa-tengené 10 mil saking Siena. Ing mriku panjenenganipun nglampahi gesang kanthi prasaja sanget.

Amargi pandhangan moralipun ingkang inggil panjenenganipun narik kathah pengunjung, lan Bernardo dipuntedah nglampahi ajaran sesat. Panjenenganipun tindak dhumateng Avignon kanggé ngresikaken namanipun saking tedahan kasebat kanthi ngadhep Paus Yohanes XXII tanpa kawratan. Nalika panjenenganipun kundur, panjenenganipun ngedegaken kongregasi Kenya Binerkahan Monte Oliveto (Olivetan), maringaken Aturan St. Benediktus. Tujuan saking institusi puniki inggih punika dévosi dhumateng Kenya Maria. Guido, Biskop Arezzo ngonfirmasi konstitusinipun taun 1319, lan kathah panyuwunan kasembadan déning Paus Yohanes XXII, Clement VI (1344), lan Gregorius XI. Nalika munculipun plak ing distrik Arezzo, Bernardo lan para biarawan ndhévosikaken dhiri piyambakipun kanggé ngrawat para panandhang. Amargi tindakan puniki, Bernardo lan sapérangan réncang Olivetian ketularan lelara puniki.

Sasampunipun mimpin kongregasinipun laminipun 27 taun, Bernardo tilar donya ing yuswa 76. Pejahipun ngasilaken kathah mukjizat lan kongregasinipun dados sekolah para santo. Taun 1634 panjenenganipun dipunBeatifikasi déning Kongregasi Rite.

Bernardo Tolomei dipunkanonisasi tanggal 26 April 2009 déning Paus Benediktus XVI

Lair 1272
Pati 1348
Santo
Pangadeg komunitas kaagamaan Katulik Roma
Artikel mawa basa krama
Michael Joseph "Mike" Dalton MBE MC (5 Mèi 1902-6 April 2009) punika satunggiling Romo militèr Katulik Roma Kanada.

Dalton dipunangkat dados Romo tanggal 21 Mèi 1932. Ing taun 1939, awal dumadosipun Perang Donya II, panjenenganipun selaras kaliyan kersanipun piyambak nggabung kaliyan Essex Scottish Regiment Angkatan Perang Kanada lan njibah ing Inggris, Prancis, Bèlgi, Walanda lan Jerman. Sanadyan panjenenganipun saged ngèndhani garis ngajeng amargi yuswa lan posisinipun, nanging Dalton nelakaken jejibahanipun punika kanggé ngladosi.

Dalton asring makarya ing garis ngajeng militèr lan asring mlampah sesarengan pasukanipun, mbetakaken gegamanipun manawi sami kesel. Dalton asring ngginakaken Jipipun, asring ugi nglanggar peraturan, nuju garis ngajeng peperangan kanggé mirengaken pangakenan dosa.

Dalton ugi sesarengan Essex Scottish Regiment salebeting Serangan Dippe ingkang pungkasanipun ngenes sanget. Dalton tumut ing misi sepindhah lan angka kalih nanging titah kanggé ndharat dipunbatalaken. Amargi rapat Romo,  panjenenganipun boten rawuh ing misi kaping 3 ingkang kasil ndharat. Nalika mireng regimèn kasebat ndharat tanpa piyambakipun,  piyambakipun ngupados dipunidinaken tumut, nanging panyuwunipun dipuntulak. Namung 44 saking 588 tiyang ingkang ndharat ing Dieppe kasil wangsul malih, sisanipun kaperjaya utawi kacipeng. Jejibahanipun Dalton maringi pirsa dhumateng kulawarga ingkang pejah.

Taun 1943 salebeting Riyaya Ambal Warsa Raja, Dalton dados Romo Katulik sepindhah ingkang dipuntunjuk minangka Member of the Order of the British Empire. Nalika Raja George VI maringaken bebungah taun 1943, Dalton maringi raja medhali kaagaman Katulik. Dalton salajengipun ugi dipunparingi bebungah Military Cross kanggé kekendelanipun.

Dalton tetep ngriyayakaken Misa dumugi tilar donyanipun. Nalika pejahipun, Dalton dipunpitados minangka Romo Katulik paling sepuh ing Kanada lan tiyang paling sepuh ingkang taksih gesang ingkang ngladosi Perang Donya II.

Wong Kanada sajeroning Perang Donya II
Romo Katulik
Lair 1902
Pati 2009
Artikel mawa basa krama
Noordin Mohammed Top () iku warga nagara Malaysia sing dadi tersangka gembong téroris sing dinuga tanggung jawab marang sawatara serangan teror ing Indonésia. Kancané, Dr. Azahari wis luwih dhisik tiwas sajeroning sawijining panyerangan déning wadyabala Detasemen Khusus 88, tim mirunggan antiteror Polri ing Kutha Batu tanggal 9 November 2005.

Uga delengen 
 Adam Salih
 Al-Ma'unah
 Asmar Latin Sani 
 Amein Mohamed
 Amrozi bin Nurhasyim
 Azahari Husin
 Hemeid H. Algamdi
 Imam Samudera
 Mehdat Abdul Salam Shabana
 Mohammed Jamal Khalifa
 Omar Abu Omar
 Ramzi Yousef

Réferènsi

Pranala njaba 
Profil Noordin Mohamed Top ing BBC
Rewards for Justice
FBI Most Wanted Terrorists currently listed web page

Jemaah Islamiyah
Tokoh saka Johor
Teroris Malaysia
Lair 1968
{{Infobox Military unit
|unit_name=Detasemen Khusus 88
|image=
|caption=Detasemen 88 Polri.
|dates=26 Agustus 2004-saiki
|country=
|branch=Kapulisèn Nagara Républik Indonésia
|command_structure=
|type=Pasukan Operasi Khusus
|role=Anti-teror domestik lan penegakan hukum ing Indonésia
|size= diperkirakan 400 personil
|current_commander= 
|garrison= Megamendung, Jakarta
|ceremonial_chief=
|ceremonial_chief_label= 
|colonel_of_the_regiment=Ajun Komisaris Besar Pulisi Tito Karnavian
|nickname=
|colors= Merah
|identification_symbol= 
|identification_symbol_label=
|march= 
|mascot=
|battles=Pirsani: Operasi kang diweruhi
|notable_commanders=
|anniversaries= 
|-
}}
Detasemen Khusus 88 utawa Delta 88 iku ékan mirunggan Kapulisèn Nagara Républik Indonésia kanggo pananggulangan teroris ing Indonésia. Pasukan mirunggan mawa ompi abang iki dilatih mirunggan kanggo nangani ancaman teror, kalebu teror bom. Sawetara anggota uga minangka anggota tim Gegana.

Detasemen 88 dirancang minangka unit antiteroris kang duwé kaluwihan ngatasi gangguan teroris wiwit saka ancaman bom nganti panyanderaan. Unit mirunggan kanthi kakuwatan watara 400 personel iki dumadi saka ahli investigasi, ahli bahan peledhak (penjinak bom), lan unit pemukul kang ing jeroné ana ahli penembak jitu.

 Pambentukan 

Ékan iki diresmèkaké déning Kepala Kapulisèn Laladan Metro Jaya Inspektur Jenderal Firman Gani ing tanggal 26 Agustus 2004. Detasemen 88 kang wiwitané duwé anggota 75 personil iki dibawahi Ajun Komisaris Besar Pulisi Tito Karnavian kang tau dilatih ing sawatara nagara.

 Operasi kang diweruhi 

9 November 2005-Detasemen 88 Mabes Polri nyerbu omah buronan teroris Dr. Azahari ing Kutha Batu, Jawa Wétan kang njalari tiwasé buronan nomer siji ing Indonésia lan Malaysia mau.
2 Januari 2007-Detasemen 88 mèlu sajeroning operasi nyekel 19 saka 29 warga Poso kang kalebu pratélan pencarian orang ing Kacamatan Poso Kutha.
9 Juni 2007-Yusron al Mahfud, tersangka'' jaringan teroris golongan Abu Dujana, dicekel ing désa Kebarongan, Kemranjèn, Banyumas, Jateng

Réferènsi

Uga delengen 
 Pasukan mirunggan
 Sat-81 Gultor Kopassus
 Detasemen Bravo 90
 SWAT

Pranala njaba 
TV7: Profil Detasemen 88
Kompas: Pasukan Khusus Polri Dilatih CIA

Ékan Polri
Pasukan mirunggan Indonésia
Dhoktor Azahari bin Husin () iku insinyur Malaysia kang dinuga minangka utek Bom Bali 2002 lan Bom Bali 2005 sarta serangan-serangan liyané kang diayahi déning Jemaah Islamiyah. Bebarengan karo Noordin M Top, Azahari iku salah siji buronan ing Indonesia lan Malaysia. Azahari manggon ing Australia sajeroning patang taun wiwit taun 1975, ngrampungaké pendhidhikan menengah ing Norwood High School, banjur nerusaké ing Universitas Adelaide, nyinaoni teknik mesin, nanging durung lulus lan sabanjuré ing Universitas Teknologi Malaysia ing Johor, Malaysia. Sawisé olèh gelar Ph.D. saka Universitas Reading ing Inggris ing babagan valuasi properti (property valuation), Azahari banjur mulang ing Universitas Teknologi Malaysia.

Ing tanggal 9 November 2005, dilapuraké yèn Azahari tiwas njeblugaké awaké dhéwé ing sawijining panyergapan kang ditindakaké golongan Detasemen Khusus 88 ing Kutha Batu amarga péngin oncat saka pulisi. Koran The Star ing Malaysia nyebut yèn Azahari tansah nganggo bom ing sakojuring awak saperlu jaga-jaga yèn bakal kecekel. Nanging miturut versi Polri, Azahari mati katembak anggota kapulisèn, ora njeblugaké awaké dhéwé. Pulisi banjur mesthèkaké identifikasi Azahari sawisé dicocogaké karo sidik driji saka Kapulisèn Indonesia lan Kapulisèn Karajan Malaysia.

Uga delengen 
 Al-Ma'unah
 Adam Salih
 Amein Mohamed
 Amrozi bin Nurhasyim
 Asmar Latin Sani
 Hemeid H. Algamdi
 Mehdat Abdul Salam Shabana
 Mohammed Jamal Khalifa
 Noordin M Top
 Omar Abu Omar
 Ramzi Yousef

Réferènsi

Pranala njaba 
 "Berakhirnya Pelarian "The Demolition Man"?", KOMPAS, 10 November 2005
 "Bali mastermind killed in shoot-out", The Age, 10 November 2005
 "Luck runs out for bomb mastermind", The Age, 10 November 2005

Teroris Malaysia
Lair 1957
Jemaah Islamiyah, kadhangkala diéja Jamaah Islamiah iku siji organisasi militan Islam ing Asia Kidul-wétan kang ngupaya ngadegaké siji nagara Islam raksasa ing wewengkon nagara-nagara Indonésia, Singapura, Brunei, Malaysia, Thailand lan Filipina. Pamaréntah Amérikah Sarékat nganggep organisasi iki minangka organisasi téroris, sauntara ing Indonésia organisasi iki wis dinyatakaké minangka "korporasi terlarang".

Anané organisasi iki disélaki déning pemuka-pemuka agama lan para pulitisi kaya Hamzah Haz lan Amien Rais ngèlingi angèlé mangertèni antara aksi lan tujuwan kang bakal digayuh sajeroning saben aksi.

Miturut informasi intelijèn, Jemaah Islamiyah olèh bantuan kauangan saka golongan teroris liya kaya Abu Sayyaf lan al-Qaeda. Jemaah Islamiyah tegesé "Kelompok Islam" utawa "Masarakat Islam" lan ing warta suratkabar diarani JI.

Jemaah Islamiyah disujanani ngayahi aksi pangeboman Bali 2002 ing tanggal 12 Oktober 2002. Sajeroning serangan iki, pelaku bom saka Jemaah Islamiyah ingaran-sebut niwasaké 202 jiwa nyidrani sawatara liyané ing siji nightclub. Sawisé serangan iki, Departemen Luar Negeri Amérikah Sarékat mratélakaké Jemaah Islamiyah minangka kang ngayahi serangan iki lan nyatakaké minangka Organisasi Teroris manca. Jemaah Islamiyah uga disujanani ngayahi pangeboman Zamboanga, pangeboman Metro Manila, lan pangemboman kadhutaan Australia 2004 ing Jakarta.

Jamaah Islamiyah wewengkon Asia Kidul-wétan 
Struktur organisasi JI wewengkon Asia Kidul-wétan 
 Zarkasih-Amir
 Babagan Dakwah
 Babagan Tarbiyah
 Babagan Perbekalan
 Abu Dujana-Babagan Sariyah (militèr)
 Ishobah I-Sala
 Ishobah II-Semarang
 Ishobah III-Surabaya
 Ishobah IV-Jakarta

Réferènsi

Uga delengen 
 :en:Terrorist organisations in Asia
 :en:Islamic Terrorism
 Azahari Husin

Pranala njaba 
 cfrterrorism.org page on Jemaah Islamiyah
 "Jemaah Islamiah still a threat"-BBC NEWS article dated August 15, 2003
 "The roots of Jemaah Islamiyah"-CNN.com article dated February 26, 2004
 Rotten.com Article on Jemaah Islamiyah 

Golongan teroris
Organisasi Islam Indonésia
Beyoncé Giselle Knowles () iku sawijining penyanyi R&B, panulis lagu, prodhuser rekaman, aktris, penari, perancang busana, lan model asal Amérika Sarékat. Kanggo karyané ing babagan musik, Beyoncé wis dianugrahi Grammy Award lan saliyané iku, Beyoncé dinominasèkaké kanggo ngraih Golden Globe Award tumrap karyané sajeroning seni peran. Wiwitan katenaran Beyoncé ya iku minangka anggota Destiny's Child sing rekamané wis payu 50 yuta.

Diskografi

2002/2004 
 2003-Dangerously in Love („Work It Out”, „'03 Bonnie & Clyde”, „Crazy in Love”, „Baby Boy”, „Me, Myself and I”, „Naughty Girl”)
 2004-Live at Wembley
 2003/2004-Dangerously in Love World Tour
 2004-Verizon Ladies First Tour (with Alicia Keys & Missy Elliott)

2005/2007 
 2006-B'Day / B'Day Deluxe Edition („Check on It”, „Déjà Vu”, „Ring the Alarm”, „Upgrade U”, „Irreplaceable”, „Listen”, „Beautiful Liar”, „Get Me Bodied”)
 2007-B'Day Anthology Video Album
 2007-Irreemplazable („Irreemplazable”, „Get Me Bodied (Timbaland Remix)”)
 2007-The Beyoncé Experience Live
 2007-The Beyoncé Experience

2008/2009 
 2008-I Am... Sasha Fierce / I Am... Sasha Fierce Deluxe Edition („If I Were a Boy”, „Single Ladies (Put a Ring on It)”, „Halo”, „Diva”, „Ego”, „Sweet Dreams”)
 2009-Above and Beyoncé-Video Collection & Dance Mixes
 2009-I Am... Sasha Fierce Platinum Edition
 2009-''I Am... Tour'

Filmografi

Réferènsi

Pranala njaba 

 Situs resmi Amérika Serikat
 Situs Resmi Inggris
 
 Situs Resmi Fans

Penyanyi Amérika Sarékat
Aktor Amérika
Joseph Priestley (13 Maret 1733-6 Fèbruari 1804) iku filsuf lan ahli kimia kabangsan Inggris. Lair ing sawijining tlatah cedhak Leeds, Inggris ing tanggal 13 Maret 1733, Priestley sakbeneré ora naté sinau sains kanthi formal. Nanging, Priestley minangka wong sing tansah gigih sajeroning sinau. Sikapé sing tolèran lan liberal dadi salah siji modhal kasuksèsané. Modhal iku kalebu cara mikiré sing tansah péngin weruh lan ora naté marem tumrap sawijiing karya. Bab iki kabukti saka taun-taun kauripané sing ora naté sepi saka prèstasi, kalebu sawatara tulisan sing diasilaké saka cabang ngèlmu sing béda-béda.

Ing yuswa usia 28 taun, Priestley sing wektu semana kapilut babagan basa, ngasilaké tulisan sing udhulé The Rudiments of English Grammar (Dasar-dhasar Tatabasa Inggris). Tulisan mau minangka wedharan Priestley ngenani tata basa Inggris, kaya sing disinaoni dina iki.

Pranala njaba 

 List of Priestley's works available online
 The Joseph Priestley Society
 Joseph Priestley House in PA 
 Joseph Priestley Online: Comprehensive site with bibliography, links to related sites, images, information on manuscript collections, and other helpful information.
 Radio 4 program on the discovery of oxygen by the BBC

Biografi cekak 
 "Joseph Priestley: Discoverer of Oxygen" at the American Chemical Society
 Joseph Priestley  at the Woodrow Wilson National Fellowship Foundation
 Joseph Priestley  from the Encyclopædia Britannica
 Joseph Priestley at the Chemical Heritage Foundation

Priestley
Priestley
Priestley
Carl Wilhelm Scheele (9 Dhésèmber 1742 - 21 Mèi 1786) iku ahli farmasi Swèdhen sing nemu oksigén ing taun 1771, nanging penemuan iki ora akèh misuwur. Oksigèn sabanjuré kawanuhaké manèh déning Joseph Priestley. Oksigén dijenengi déning Antoine Laurent Lavoisier ing taun 1774.

Scheele
Scheele
Scheele
Scheele
Scheele
Pogalan iku désa ing Kacamatan Pogalan, Kabupatèn Trenggalèk, Provinsi Jawa Wétan.

Uga delengen 
 Pogalan, Trenggalèk
 Kabupatèn Trenggalèk

Pranala njaba 
 Situs Resmi Kabupatèn Trenggalek
 Situs Liya Kabupatèn Trenggalek 
 Blog Humas Sekretariat Laladan Trenggalek
Zoran Đinđić, Ph.D.  (Zoran Djindjić, Serbia Sirilik: Зоран Ђинђић, ) (1 Agustus 1952 – 12 Maret 2003) iku mahamantri Serbia, walikutha Beograd, pulitikus lan filsuf.

Đinđić lair ing Bosanski Šamac, kuwasa minangka mahamantri ka-5 Serbia wiwit 25 Januari 2001 nganti 12 Maret 2003.

Pranala njaba 

 Fund "Dr. Zoran Djindjic" 
 Obituary by Gabriel Partos, BBC News Online
 Freely downloadable documentary containing parts of Đinđić's speeches (without editorials). In Serbian, English subtitles available.  (offline)
  Official memorial website
 Imagine Serbia   Speeches and statements of the Serbian politicians from 1987 - 2007
 "Kapiraj" Movement

Lair 1952
Pati 2003
Mahamantri Serbia
Lèker iku jinis panganan jajan sing wujudé kaya kaya serabi sing dilempit nanging luwih gurih lan tipis. Saiki sing ana dodolan lèker mung ana ing kutha-kutha gedhé, kaya contoné Jakarta, Sala, Yogyakarta, Surabaya, lan liya-liyané.

Sajarah
Mulané lèker iku panganan tinggalané Walanda sing diarani crêpe. Mula bukane diarani leker, nalika semana para penggedhe Walanda sing ngicipi jajanan iki kok padha muni "Lèker...lèker" (basa Walanda lekker) sing tegesé "énak...énak". Gandheng juru masak pribumi ora ngerti basa Walanda, mula tembung leker sabanjuré dilestarikake kanggo tetenger jajanan sing memper crepe mau. Jaman semana leker uga wis lumebu menyang jero témbok karaton.

Cara nggawéné
Ora angèl, bahané mung glepung beras, endhog, gula, gedhang raja, lan susu kenthel.Déné panggawéne,wajan panas dioseri lenga klapa,glepung beras sing wis dijladeni karo gula lan endhog banjur didadar tipis. Tengahe diwènèhi irisan gedhang raja lan susu kenthel. Dikira-kira wis anget banjur dilempit dadi loro. Gawe leker iku gedhange kudu gedhang raja. Saliyané rasané legi uga ngandhut aroma sing khas.Yèn gedhange ora gedhang raja durung kena diarani leker.

Réferènsi 
 Jaya Baya 42/LX 18-24 Juni 2006

Olah-olahan
Pawon
Kalimas iku désa ing Kacamatan Randhudhongkal, Kabupatèn Pemalang, Provinsi Jawa Tengah, Indonésia.

Réferènsi

Pranala njaba 
 Pemkab Barito Kidul
 BPS Kalteng
Lelara iku kaanan awak utawa pikiran kang ora lumrah kang njalari rasa ora nyaman, disfungsi marang wong kang kena akibaté. Kanggo nambani lelara, wong-wong biyasa konsultasi dhateng griya sakit utawi marang dhokter, perawat, lan tenaga ahli kaséhatan sanèsipun.

Patologi iku wulangan ngenani lelara. Subyek gklasifikasi sistimatik ngenani lelara diarani nosologi. Badan pangetahuan kang luwih pepak ngenani lelara yaiku èlmu kadhokteran.

Jumlah Cacing
 5000 SM 20
 4000 SM 58
 3000 SM 914
 2000 SM 1466
 1000 SM 2756
 500 SM 3589
 1 57,512
 1000 33,645,922
 2000 105,624,762
 2020 105,866,111

Jinis

Lelara nular 
Lelara kang disebabaké déning kuman kang njangkiti manungsa. Kuman bisa wujud virus, bakteri, amuba, utawa jamur.

Sawetara jinis lelara kang nular:

 Anthrax
 Beguk
 Watuk rejan (pertusis)
 Biri-biri
 Cacingan
 Cacar Air (varicella)
 Campak
 Chikungunya 
 Demam campak
 Demam berdarah
 Demam klanjer
 Diaré
 Disentri Amuba
 Eritema infektiosum (Parvovirus B19)
 Hepatitis A
 Hepatitis B
 Hepatitis C
 Impetigo
 Influenza
 Koléra
 Lépra
 Malaria
 Lelara Meningokokus
 Lelara tangan, sikil lan cangkem
 Rabies
 Radang lambung lan usus
 Rubeola
 Rubella
 Tetanus
 Tuberkulosis
 Kutu
 Konjungtivitis
 Kurap
 Kudis
 Skarlatina
 Flu Burung

Penyakit ora nular 
Penyakit kang ora disebabaké déning kuman, nanging disebabaké déning anané problem fisiologis utawa metabolisme jaringan tubuh manungsa.
Lelara-lelara mau contoné yaiku; watuk, sariawan, lara weteng, lsp.

Lelara Kronis 
Lelara kang lumangsung suwé banget. Sawetara lelara kronis kang kerep njalari pati antara lain:

 AIDS
 Serangan jantung
 Kanker

Deleng uga 
 Klasifikasi Statistik Internasional tumrap Lelara lan Masalah kang magepokan karo Kaséhatan
 Lelara langka
 Zoonosis yaiku lelara kang iso nulari marang uwong lan kewan, ugo sawalikke. 

Lelara
Sajeroning medis, lelara nular utawa lelara infèksi iku lelara sing disebabaké déning siji agèn biologi (kaya virus, bakteria utawa parasit), dudu disebabaké faktor fisik (kaya tatu obong) utawa kimia (kaya karacunan).

Uga delengen 
 Infeksi
 Mikrobiologi
 Pratélan lelara infeksi
 Konsensus Copenhagen
 Publikasi wigati dalam lelara infeksi
 Pembunuh besar

Réferènsi 
 Mandell's Principles and Practices of Infection Diseases or this site 
 Manson's Tropical Diseases
 Control of Communicable Diseases Manual edited by James B. Chin, APHA, 2000
 Encyclopedia of public health edited by Lester Breslow, Macmillan Reference 2002
 Table: The World Health Report - 2004 Annex Table 2 and 1995 Table 5
 http://www.medical-microbiology.de/Dateien/zoo_eng.html
 H. Krauss, A. Weber, M. Appel, B. Enders, A. v. Graevenitz, H. D. Isenberg, H. G. Schiefer, W. Slenczka, H. Zahner: Zoonoses. Infectious Diseases Transmissible from Animals to Humans. 3rd Edition, 456 pages. ASM Press. American Society for Microbiology, Washington DC., USA. 2003. ISBN 1-55581-236-8

Pranala njaba 
 Pusat Informasi Penyakit Infeksi Indonésia
 GIDEON - Global Infectious Diseases and Epidemiology Network
 When Insects Spread Disease , discusses problem and offers tips for prevention

Lelara nular
Spesialisasi medhis

bs:Zarazna bolest
ca:Malaltia infecciosa
de:Infektionskrankheit
en:Infectious disease
es:Enfermedad infecciosa
eu:Gaixotasun infekzioso
fr:Maladie infectieuse
he:מחלה זיהומית
hi:संक्रामक रोग
id:Penyakit menular
it:Malattia infettiva
ja:感染症
ka:ინფექციური დაავადებები
ko:감염병
lt:Infekcinė liga
mr:संसर्गजन्य रोग
ne:सरुवा रोग चिकित्सा
nl:Infectieziekte
pl:Choroby zakaźne
pt:Doença infecciosa
ro:Boală infecțioasă
ru:Инфекционные заболевания
simple:Infectious disease
sk:Infekčná choroba
sl:Nalezljiva bolezen
sr:Инфективне болести
sv:Infektionssjukdom
th:โรคติดเชื้อ
tr:Bulaşıcı hastalık
uk:Інфекційні захворювання
zh:傳染病
zh-min-nan:Thoân-jiám-pīⁿ
Bom iku piranti kang ngasilaké jeblugan kang ngetokaké ènèrgi gedhé lan rikat. Jeblugan kang diasilaké njalari karusakan marang barang mati lan barang urip ing saubengé, kang diakibataké déning perobahan tekanan hawa lan obahé fragmèn-fragmèn kang ana ing sajeroning bom, sarta serpihan fragmèn barang-barang ing saubengé. Saliyané iku, bom uga bisa mrejaya manungsa mung kanthi swarané. Bom wis dianggo sajeroning maabad-abad ing paprangan konvensional lan non-konvensional.

Tembung bom asalé saka basa Yunani βόμβος (bombos), sawijining istilah kang niru swara jeblugan 'bom' sajeroning basa mau.

Bom ya iku sanjata; istilah "bom" arang dipigunakaké kanggo nyebut bahan peledak kang dipigunakaké kanggo kaperluan sipil, umpamané sajeroning pembangunan lan panambangan.Piranti peledhak sajeroning militèr uga akèh kang ora diarani "bom". Tembung "bom" sajeroning militèr racaké mung dianggo nyebut sanjata peledhak kang ditibakaké tanpa pemandhu saka montor mabur. Sanjata peledhak militèr liyané kaya granat, ranjau sagara, pluru kendhali, pluru, lan peledhak kedalaman ora diarani "bom".

Uga delengen 
 Bom montor
 Granat tangan
 Bom gravitasi
 Bom pipa
 Piranti peledhak rakitan
 Bom wektu
 Bom nuklir

Bom
Sanjata
Èlmu terapan iku panerapan kawruh saka siji utawa luwih babagan-babagan: matematika, fisika utawa èlmu alam, èlmu kimia utawa èlmu biologi kanggo ngrampungi masalah praktis sing langsung merbawani marang kauripan kita sadina-dina.

Cabang utama 

 Arsitèktur
 Bisnis lan Indhustri
 Hukum
 Informatika
 Komunikasi
 Otomotif
 Pendhidhikan
 Pertanian
 Tèknik
 Tèknologi
 Transportasi
 Sosio-tèknologi
Informasi iku kawruh kang dijupuk saka pambelajaran, pangalaman, utawa instruksi . Nanging istilah iki duwé akèh makna gumantung kontèksé, lan kanthi umum magepokan karo konsèp kaya makna, kawruh, negentropy, komunikasi, kebenaran, representasi, lan rangsangan mental.

Ètimologi 
Tembung informasi asal saka tembung Basa Prancis kuna informacion (taun 1387) kang dijupuk saka Basa Latin informationem kang tegesé “garis besar, konsèp, idé”. Informasi minangka tembung aran saka informare kang tegesé aktivitas sajeroning “kawruh kang dikomunikasèkaké” .

Istilah informasi 

Akèh wong kang migunakaké istilah "era informasi", "masarakat informasi," lan tèknologi informasi, sajeroning babagan èlmu informasi lan èlmu komputer kang kerep disorot, nanging tembung "informasi" kerep dianggo tanpa pertimbangan kang teliti ngenani manéka makna kang ana.

Rujukan 

Informasi
Kaséhatan, sajeroning organisme kauripan, bisa dimangertèni minangka homeostasis - kaanan siji organisme ngimbangaké awaké, kanthi lebon (Basa Indonésia: masukan) tenaga lan massa lan asil tenaga lan massa ing kasaimbangan (dikurangi massa sing ditahan kanggo prosès tuwuh biyasa), lan pangarep-arep kanggo kelangsungan urip organisme cacahé positif.

Organisasi Kaséhatan Donya (WHO, World Health Organization) ndéfinisèkaké séhat minangka siji kaanan fisik, méntal lan sosial sing sejahtera lan dudu mung ora anané lelara lan rasa lemah. Sanajan migunani, dhéfinisi iki dianggep kaliwat idéal lan ora nyata. Yèn migunakaké dhéfinisi WHO 70-95% wong ing donya ora séhat.

Uga delengen 
 Perawatan kaséhatan
 Èlmu kaséhatan masarakat

Pranala njaba 
 Departemen Keséhatan (Depkes) Républik Indonésia 
 Portal Keséhatan oleh Dinas Keséhatan Kota Surabaya
 Dinas Keséhatan Kota Denpasar-Bali
 Poltekkes (Depkes) Padang
 Blog Gizi Masyarakat / Nutrisionist
 Puskesmas Kepanjenkidul Kota Blitar
Militèr yakuwi angkatan bersenjata saka sawjining nagara lan sakabèhané kang magepokan karo angkatan bersenjata.

Padanan kata liyané yakuwi bala utawa angkatan bersenjata. Militèr racaké dumadi saka para prajurit utawa saradhadhu.

Tembung liya kang cedhak karo militèr yakuwi militèrisme, kang tegesé kurang luwih perilaku tegas, kaku, agrèsif lan otoritèr "kaya militèr". Kamangka pelakuné bisa waé pamimpin sipil.

Amarga lingkungan tugasé mligi ing palagan perang, militèr pancèn dilatih lan dituntut supaya duwé sikap tegas lan dhisiplin. Sajeroning kauripan militèr pancèn dituntut anané hirarki kang jelas lan para atasan kudu bisa tumindak tegas lan wani amarga kang kabawah iku wadyabala mawa sanjata.

Militer Indonésia 
Tentara Indonésia diorganisasèkaké sajeroning wadhah Tentara Nasional Indonésia dicekak TNI.

Uga delengen 
 Sanjata
 Junta militèr
 Kontraktor Militer
 Tentara Bayaran
 Supremasi Sipil
 Hirarki Militèr
 Tandha Kapangkatan

 

eo:Militisto
fa:ارتش
fr:Militaire
ro:Forţe armate
Sanjata (basa Indonésia: senjata) iku siji piranti utawa gaman sing dipigunakaké kanggo nyidrani, mrejaya, utawa ngajuraké siji barang. Sanjata bisa dipigunakaké kanggo nyerang utawa kanggo pertahanan, lan uga kanggo ngancam lan nglindhungi. Apa waé sing bisa dianggo ngrusak (kalebu psikologi lan awak manungsa) bisa diarani sanjata. Sanjata bisa prasaja kaya penthungan utawa komplèks kaya peluru kendhali balistik.

Jinis-jinis sanjata 
Sanjata bisa dikategori sajeroning telung jinis utama: miturut sapa sing nganggo, cara panganggoné, lan apa targèté.

Sapa sing nganggo tegesé apa/sapa sing nganggo sanjata iku:
 Sanjata pribadi (utawa sanjata ringan) digawé kanggo dipigunakaké  déning wong siji.
 Sanjata kru luwih gedhé saka sanjata pribadi, mbutuhaké punjul wong siji.
 Sanjata kendaraan digawé kanggo dipasang lan ditémbakaké saka kendharaan.
 Sanjata udara digawé kanggo digawa lan dianggo déning kendharaan udara kaya pesawat lan hèlikopter.
 Sanjata laut digawé kanggo ditémbakaké saka kapal utawa kapal silem.
 Sanjata antariksa digawé kanggo ditémbakaké saka luar akasa.

Cara panganggoné tegesé cara pangoperasian sanjata:
 Artileri iku sanjata sing menembakan proyektil berhulu ledak ke jarak sing sangat jauh.
 Panahan iku sanjata sing nganggo ènergi sing diasilaké tali kanggo ngluncuraké proyèktil.
 Rokèt migunakaké bahan kimia kanggo ngluncuraké proyektil mawa hulu ledhak.
 Misil utawa peluru kendhali iku rokèt sing bisa dikendalèkaké sawisé diluncuraké.
 Sanjata api migunakaké ledhakan mesiu kanggo nembakaké proyèktil.
 Sanjata biologi migunakaké agèn biologi kaya baktèri kanggo nyerang manungsa utawa kéwan.
 Sanjata kimia migunakaké bahan-bahan kimia kanggo nyerang lan ngracuni manungsa.
 Sanjata ènergi migunakaké konsèntrasi ènèrgi kaya laser, listrik, suhu, utawa swara.
 Sanjata peledhak migunakaké ledakan kanggo ngajuraké target.
 Sanjata pembakar migunakaké bahan sing bisa ngasilaké karusakan kanthi pembakaran.
 Sanjata landhep iku piranti sing dilandepaké kanggo dipigunakaké  langsung kanggo gawé tatu awaké mungsuh.
 Sanjata nuklir migunakaké bahan radioaktif kanggo ngasilaké fusi nuklir utawa fisi nuklir sing ngasilaké ledhakan gedhé.
 Sanjata bunuh dhiri biasanya iku bahan peledhak sing diledhakaké déning operator, lan operatoré ora bakal slamet saka ledhakan iku.

Apa targèté tegesé sanjata sing dirancang kanggo ngajuraké benda tertentu:
 Sanjata anti-udara iku sanjata sing dirancang kanggo ngajuraké pesawat, hèlikopter, peluru kendhali, lan barang mabur liyané.
 Sanjata anti-personel dirancang kanggo nyerang manungsa (infanteri).
 Sanjata anti-kapal nargètaké kapal lan kendharaan banyu liyané.
 Sanjata anti-kapal silem digawé kanggo ngajuraké kapal silem.
 Sanjata anti-tank digawé kanggo ngajuraké kendharaan lapis waja.
 Sanjata mbeburu iku sanjata sing digawé kanggo ajag kéwan.
 Sanjata pendhukung infanteri iku sanjata sing dirancang kanggo nyerang lan njurung infanteri, kaya ta mortir lan senapan mesin.

Uga delengen 
 Pusaka
 Gaman

Pranala njaba 
 Museum Senjata Higgins
 Senjata api modern di situs Modern Firearms
 Sistem persenjataan Amerika Serikat di situs fas.org

 
Militèr
Pierre de Fermat (17 Agustus, 1601 – 12 Januari, 1665) iku siji ahli ukum saka Prancis ing Parlement Toulouse, Prancis kidul, lan siji matématikawan. Akèh wong sing njuluki minangka bapak saka calculus modhèren.

Carané nemu ordinat sing gedhé dhéwé lan cilik saka garis lengkung uga ndadèkaké panjenengané minangka kontributor ngenani differential calculus, sing durung diweruhi wektu semana. Pasinaoné ing babagan téyori angka ndadèkaké dadi penemu saka téyori modhèren. Panjenengané uga mènèhi kontribusi sing gedhé marang géomètri analitik lan èlmu kamungkinan (probabilitas).

Pierre de Fermat uga misuwur agawé siji pratélan matématika prasaja (misuwur kanthi jeneng Téyori Pungkasan Fermat) sing jaré bisa mbuktèkaké, nanging ora tau tinulis. Matéematikawan nyoba mbuktèkaké téyori iku atusan taun suwéné. Fermat manawa durung bisa mbuktèkaké téoriné nanging ngrasa bisa.

Matematikawan Prancis
Téyori angka (Basa Inggris: Number theory, Basa Indonésia: Téyori bilangan), iku péranganing matématika. Téyori iki mratélakaké jinis-jinis angka, lan apa waé sipat-sipaté.

Topik ing téyori angka antarané ya iku: 
 Angka prima (prime number) 
 Faktorisasi (factorization)

Téoréma wigati sajeroning téyori angka ya iku: 
 Téoréma dhasar aritmatika 
 Téoréma Pungkasan Fermat 
 Téoréma cilik Ferma

 
Matematika
Téoréma ya iku gagasan sajeroning matématika sing bisa dibultèkaké. Téoréma dibuktèkaké nganggo logika lan téoréma liyané sing wis kabukti.

Matematika
Paul Ludwig Hans Anton von Beneckendorff und von Hindenburg (2 Oktober 1847 – 2 Agustus 1934), dilairaké ing Posen (saiki Poznań, Polen) iku  Présidhèn Jerman ing magsa Républik Weimar. Sawisé olèh pandhidhikan ing sekolah kadhèt Wahlstatt lan Berlin panjenengané maju perang sajeroning Perang Koniggratz (1866) lan ing Perang Prancis-Ruslan (1870-71). Panjenengané munggah pangkat dadi jènderal ing taun 1903. Hindenburg mandheg saka katentaraan ing taun 1911.

Pranala njaba 
 Biografi di Spartacus 

Lair 1847
Hindenburg
Hindenburg
Biskop Agung iku sajeroning kakristenan biskop sing ngantukaké pangangkatan. Ing Gréja Katulik lan Gréja-Gréja liya, biskop agung ngepalani sawijning kabiskopan utama sing diarani kabiskopan agung, utawa diarani provinsi gerejawi sajeroning komuni Anglikan. Biskop agung satingkat karo biskop saka segi kerohanian nanging biskop agung luwih dhuwur prestise utawa derajaté. Biskop agung dudu siji tahbisan dhéwéi, nanging wujud kalungguhan koordinator. Kanthi mangkono, sing wis ditahbisaké minangka biskop, ora kudu ditahbisaké manèh nalika diangkat dadi biskop agung; nanging yèn sing diangkat sadurungé dudu biskop kanggo diangkat dadi biskop agung kudu ditahbisaké minangka biskop.

Biskop agung sajeroning Basa Latin diarani Archiepiscopus. Tembung Latin mau asal saka rong tembung Basa Yunani, αρχι, sing tegesé "perdana" utawa "pamimpin", lan επισκοπος, sing tegesé "penilik" utawa "penyelia". Ing Gréja Katulik Roma, siji kauskupan agung lan sawatara kauskupan ing saubengé mbentuk siji provinsi gerejawi. Jabatan iki magepokan karo sipat kerjasama lan koordinasi para biskop sing dumunung ana ing provinsi gerejawi mau.

Biskop Agung ing Indonesia 

Hierarki Gréja Katulik Roma
Hierarki Gréja Anglikan
Istilah ing Greja Katolik Roma
Istilah ing Greja Anglikan
Sesebutan kaagamaan
Wadya bayaran utawa mercenaries, uga populèr minangka soldier of fortune iku bala kang maju tempur lan nyerang sajeroning sawijining pertempuran amarga dibayar, lan racaké kanthi sethithik rasa pakurmatan marang idéologi, kabangsan utawa paham pulitik. (is a soldier who figts, or engages in warfare primarily for money, usually with little regard for ideological, national or political considerations).

Munculé bala bayaran lumrahé amarga anané konflik-konflik mligi ing nagara donya katelu kang lumrahé tansah ana sajeroning masalah pulitik, kakuwasan, sumber lan kapentingan ékonomi, sarta masalah agama lan ètnis, saéngga para panguwasa utawa pihak pihak kang magepokan njaluk bantuan nagara-nagara liya mligi nagara-nagara maju. Saliyané iku anané kapentingan winadi saka nagara maju utawa nagara adikuasa uga operasi-operasi intelijen saéngga dikenal kanthi istilah perang kotor.

Uga delengen 

 Tentara bayaran miturut Konvènsi Jenéva

Militèr
Réprodhuksi iku sawjining prosès biologis nalika individu organisme anyar diprodhuksi . Réprodhuksi yakuwi cara dhasar mempertahanaké dhiri kang diayahi déning kabèh wangun kauripan; saben individu organisme kang ana miangka asil saka siji prosès réprodhuksi déning luluhuré. Cara réprodhuksi kanthi umum dipérang dadi rong jinis: sèksual lan asèksual.

Sajeroning réprodhuksi asèksual, siji individu bisa nglakoni réprodhuksi tanpa cawé-cawé individu liya saka spésies kang padha. Pambelahan sel baktèri dadi rong sèl anak minangka conto saka réprodhuksi asèksual. Sanadyan mangkono, réprodhuksi asèksual ora diwatesi marang organisme sèl siji waé. Akèh-akèhé tetuwuhan uga duwé kamampuan kanggo ngayahi réprodhuksi asèksual.

Réprodhuksi sèksual mbutuhaké cawé-cawé rong individu, racaké saka jinis kelamin kang béda. Réprodhuksi manungsa normal iku conto umum réprodhuksi sèksual. Lumrahé, organisme kang luwih komplèks ngayahi réprodhuksi kanthi sèksual, déné organisme kang luwih prasaja, racaké siji sèl, ngayahi réprodhuksi kanthi asèksual.

Uga delengen 
 Sèks

Pranala njaba 

 Asexual Reproduction
 Human reproductive system webpage 
 Journal of Biology of Reproduction
 Journal of Andrology

Cathetan sikil
Tetuwuhan wewiji utawa Spermatophyta (Basa Yunani: sperma=wiji , phyton=tetuwuhan) minangka golongan tetuwuhan kang duwé ciri khas, yaiku anané sawiji organ wujud wiji. Wiji minangka pérangan kang asalé saka bakal wiji lan ing jeroné ngandhut calon individu anyar, yaiku lembaga. Lembaga bakal ana sawisé panyerbukan utawa persarian kang diterusaké déning pambuahan.

Deleng uga 

 Wiji
 Tetuwuhan
 Angiospermae
 Gimnospermae
Taksonomi, saka tembung (Basa Griki: tassein kang tegesé kanggo nglasifikasi lan nomos kang tegesé aturan). Taksonomi bisa diarani klasifikasi mawa hirarki, utawa prinsip kang ndhasari klasifikasi. Mèh kabèh—barang obah, barang meneng, panggonan, lan kadadéan—bisa kapantha miturut sawatara skéma taksonomi.

Taksonomi sajeroning biologi 
Pirsani Tatajeneng biologi

Sajeroning biologi, taksonomi minangka cawang èlmu dhéwé, kang diarani uga klasifikasi utawa sistematika. Sistem kang dianggo yaiku pawèwèh jeneng kanthi rong sebutan, kang dikenal minangka tatajeneng binomial utawa binomial nomenclature, kang diusulaké déning Carl von Linne (Latin: Carolus Linnaeus), wong naturalis kabangsan Swèdhen.

Linneaus ngenalaké enem hierarki kanggo nglompokaké kabèh organisme urip. Kaenem hierarki (kang diarani takson) iku wiwit saka kang paling dhuwur (istilah sajeroning tandha kurung iku usulan kanggo panggunaan sajeroning basa Indonesia): 
 Filum (kéwan), Divisio/Divisi (tumbuhan)
 Kelas, 
 Bangsa/Ordo, 
 Kulawarga/Familia/Famili/Suku (Suku), 
 Genus/Marga, lan 
 Spesies (Jinis). 
Kanggoné tetuwuhan, istilah Divisio kerep dianggo ngganti Filum.

Deleng uga 
 Klasifikasi èlmiah
 Taksonomi tetuwuhan
 Taksonomi kéwan
 Taksonomi lemah
 Taksonomi tujuan pendhidhikan

Klasifikasi èlmiah
Taksonomi
Klad utawa klade iku golongan taksonomi kang duwé siji leluhur bebarengan lan kabèh katurunané uga asal saka moyang mau. Golongan kaya ngéné iku diarani golongan monofiletik, kang bisa digambaraké liwat analisis filogenetika, kaya kacetha sajeroning diagram pohon utawa siji kladogram.

Yèn siji klad kanthi konsisten tansah muncul sajeroning manéka analisis kladistika kanthi migunakaké manéka himpunan data, klad mau bisa diadopsi sajeroning taksonomi lan bisa dadi siji takson. Sanadyan mangkono, ora kabèh takson kang diakoni wektu iki bisa dianggep klad. Reptilia, umpamané, minangka golongan parafiletik amarga ora nglebokaké aves (manuk) kang uga dianggep ngalami évolusi saka leluhur kang padha karo reptilia.

Sajeroning kladistika, siji klad kang ana ing sawiji klad liya diarani "tersarang" sajeroning klad mau. Klad kang tersarang mau duwé sawatara kagunaan, umpamané bisa mènèhi cakupan èkspansi ing sawiji wewengkon géografis kang kaisolasi.

Pranala njaba 

 Evolving Thoughts: Clade 
 A poster-sized cladogram showing the Tree of Life (Evolution)
 DM Hillis, D Zwickl & R Gutell: ~3000 species Tree of Life
 Phylogenetic systematics, an introductory slide-show on evolutionary trees

Filogenetika

de:Monophylie
fi:Kliini
simple:Clade
Tembung organ bisa tegesé:
 ing donya musik, organ iku sajinis piranti musik
 ing anatomi, organ iku saklompok jaringan (tissue) sing nglakokaké siji tugas.
Stamen utawa Benang sari (saka tembung Latin stamen, 'benang pintal') ya iku organ réprodhuksi lanang ing kembang. Saben benang sari lumrahé dumadi saka tangkai sari utawa filamen (saka tembung Latin filum, 'benang'), lan, ing pucuk tangkai sari, kepala sari utawa anter (saka tembung Yunani kuna anthera, 'saka bunga').

Uga delengen 
 Kembang

Anatomi tetuwuhan
Awor utawa fertilisasi utawa pambuahan (singami) iku leburé rong gamet sing bisa wujud nukleus utawa sèl-sèl mawa nukleus kanggo minangka sèl tunggal (zigot) utawa paleburan nukleus. Lumrahé nglibataké panggabungan sitoplasma (plasmogami) lan nyawijèkaké bahan nukleus (kariogami).

Uga delengen 
 Fertilisasi in vitro

Réprodhuksi
Tawur bubuk, utawa polinasi (saka basa Inggris, pollination cf. pollen, "bubuk kembang", iku tibané bubuk kembang ing lumahing putik. Ing sapérangan gedhé kembang, prastawa iki tegesé "tiba ing pérangan kepala putik". Tawur bubuk minangka pérangan wigati saka prosès réprodhuksi tetuwuhan wewiji.

Tawur bubuk kang suksès bakal diterusaké kanthi tuwuhé buluh serbuk kang lumebu saluran putik tumuju bakal wiji. Ing bakal wiji lumaku prastawa wigati sabanjuré, ya iku pambuahan.

Botani

ar:تأبير
bg:Опрашване
bs:Oprašivanje
ca:Pol·linització
cs:Opylení
da:Bestøvning
de:Bestäubung
en:Pollination
eo:Polenado
es:Polinización
fi:Pölytys
fr:Pollinisation
gl:Polinización
he:האבקה
hr:Oprašivanje
id:Penyerbukan
it:Impollinazione
ja:受粉
lt:Apdulkinimas
nl:Bestuiving
nn:Pollinering
no:Pollinering
pt:Polinização
ro:Polenizare
ru:Опыление
simple:Pollination
sl:Opraševanje
sv:Pollinering
te:పరాగసంపర్కం
tg:Гардолудшавӣ
uk:Запилення
vi:Thụ phấn
zh:授粉
Asteraceae (suku keningkir-keningkiran) iku suku anggota tetuwuhan ngembang. Miturut Sistem klasifikasi APG II suku iki kalebu sajeroning bangsa Asterales. Sajeroning Sistem Cronquist suku iku siji-sijiné anggota Asterales.
Sistem Engler iku sistem klasifikasi tetuwuhan sing disusun déning Adolf Engler.

Miturut to Engler, Syllabus der Pflanzenfamilien (1924) golongan utama tetuwuhan yakuwi:

 I. divisio Schizophyta
 II. divisio Phytosarcodina
 III. divisio Flagellatae
 IV. divisio Dinoflagellatae
 V. divisio Bacillariophyta
 VI. divisio Conjugatae
 VII. divisio Chlorophyceae
 VIII. divisio Charophyta
 IX. divisio Phaeophyceae
 X. divisio Rhodophyceae
 XI. divisio Eumycetes
 XII. divisio Embryophyta asiphonogama
1 subdivisio Bryophyta
2 subdivisio Pteridophyta
 XIII. divisio Embryophyta siphonogama
1 subdivisio Gymnospermae
2 subdivisio Angiospermae 
1 classis Monocotyledoneae
2 classis Dicotyledoneae

Ing klasifikasi modhèrnEngler's divisions I - XI ora dianggep tetuwuhan nanging diklasifikasèkaké ing golongan liya (sanadyan sawatara botanis nampa pamérangan Engler VII lan VIII, lumut ijo (green algae), minangka tetuwuhan).

Sistem klasifikasi Engler
Suku talas-talasan utawa Araceae nyakup manéka warna tuwuhan monokotil kanthi ciri khas kembang majemuk kanthi tipe "tongkol" kang duwé seludang (spatha). Jinis-jinisé akèh dikenal, sapérangan amarga bisa dipangan uwiné, mligi saka génus Alocasia, Colocasia (tales bogor), sarta Amorphophallus (suweg); sapérangan amarga kaéndahané minangka pethètan, kaya Dieffenbachia, Aglaonema, sri rejeki (Maranta), lan kuping gajah (Anthurium); lan salah siji anggotané duwé rékor minangka kembang majemuk tunggal gedhé dhéwé sadonya (kembang bangkai raksasa, Amorphophallus titanum Becc.).

Pratélan genera

Anaksuku Aroideae

Anaksuku Calloideae 
 Calla L.

Anaksuku Gymnostachydoideae 
 Gymnostachys R. Br.

Anaksuku Lasioideae 
 Anaphyllopsis A. Hay
 Anaphyllum Schott
 Cyrtosperma Griff.
 Dracontioides Engl.
 Dracontium L.
 Lasia Lour.
 Lasimorpha Schott
 Podolasia N. E. Br.
 Pycnospatha Thorel ex Gagnep. 
 Urospatha Schott

Anaksuku Monsteroideae 
 Alloschemone Schott
 Amydrium Schott
 Anadendrum Schott
 Epipremnum Schott
 Heteropsis Kunth
 Holochlamys Engl.
 Monstera Adans.
 Rhaphidophora Hassk.
 Rhodospatha Poepp.
 Scindapsus Schott
 Spathiphyllum Schott
 Stenospermation Schott

Anaksuku Orontioideae 
 Lysichiton Schott
 Orontium L.
 Symplocarpus Salisb. ex W. P. C. Barton, nom. cons.

Anaksuku Pothoideae 
 Anthurium Schott
 Pedicellarum M. Hotta
 Pothoidium Schott
 Pothos L.

Anaksuku Lemnaoideae 
 Landoltia
 Lemna
 Spirodela
 Wolffia
 Wolffiella

Botani
Suku pinang-pinangan utawa Arecaceae minangka saklompok tetuwuhan ngembang kang akèh anggotané lan duwé aji sajeroning kauripan manungsa. Klapa dikenal déning kabèh wong ing tlatah tropika minangka tuwuhan sarwa guna. Semono uga arèn lan pinang. Pamanfaatané nyakup mèh kabèh pérangan tuwuhan, nanging mligi wohé. Masarakat Indonésia, mligi ing Maluku, manfaataké tuwuhan iki minangka sumber panganan utama ya iku sagu kang dijupuk saka wit jinis Metroxylon sago, bab iki minangka kaunikan dhéwé sajeroning babagan panganan pokok masarakat ing donya. Suku iki biyèn dikenal minangka Palmae lan nyakup kabèh tuwuhan kang biyasa karan palma utawa palem.

Pamerian 
Anggota suku iki relatif gampang dikenali déning wong biyasa.

Lumrahé awangun wit, grumbul utawa perdhu kanthi wit kang arang-arang duwé cawang lan tuwuh tegak mendhuwur. Tuwuh kanthi wit tunggal (umpamané klapa) lan uga ana asing nggrumbul (umpamané salak). Sawetara anggotané setengah mrambat utawa mènèk (contoné rotan).

Anggota-anggota golongan 
Ing ngisor iki sawatara anggota Arecaceae kang wigati utawa dikenal sajeroning kauripan manungsa sadina-dina:
 Arenga pinnata (enau/kolang-kaling)

 Cocos nucifera (kelapa)
 Phoenix dactylifera (kurma)
 Salacca zalacca (salak) 
 Metroxylon sago (rumbia/sagu)
 Elaeis guineensis (kelapa sawit)
 Borassus flabellifer (lontar/siwalan/atep)
 rotan(Calamus rottan)
 Chrysalidocarpus lutescens (palem kuning)
 Cyrtostachys lakka (palem merah)
 Corypha utan (gebang)
 Roystonea regia (palem raja) 
 Hyophorbe lagenicaulis (palem botol)
Suku Sirih-sirihan utawa Piperaceae iku salah siji suku anggota tetuwuhan ngembang. Suku iki diakoni anané déning akèh sistem klasifikasi tuwuhan.

Sistem klasifikasi APG II nglebokaké ing sajeroning bangsa Piperales lan klad magnoliids.

Sistem klasifikasi Cronquist nglebokaké sajeroning bangsa Piperales, anak kelas Magnoliidae, lan kelas Magnoliopsida.

Kembangé majemuk, kasusun sajeroning rèntèngan (kembang rèntèng). Wohé cilik, garing, lan atos, kagolong woh watu.

Aanggotané watara 1.300 jinis (kanthi watara selusin genera), akèh sing dimanfaataké minangka bahan pangobatan utawa bumbu. Marga sing paling populèr yakuwi Piper. Mrica, sing putih lan sing ireng, minangka bumbu masak populèr asal saka wohé  lada (P. nigrum). Sawisé uyah, mrica iki kalebu bumbon crakèn siyang paling umum dianggo ing saindhenging donya. Saka oyot Piper methyscum, sing ndunungi kawasan Pasifik gawé kava, ya iku sajinis ombènan sing gawé mabuk kanggo kaperluan upacara.

Bumbon crakèn
 
Piperales
Suku bawang-bawangan utawa Alliaceae iku suku anggota tetuwuhan ngembang. Miturut Sistem klasifikasi APG II suku iki dilebokaké sajeroning bangsa Asparagales,  klad monocots.
Suku kubis-kubisan utawa Brassicaceae (utawa Cruciferae) ya iku salah siji suku anggota tetuwuhan ngembang. Sajeroning kulawarga iki ana sawatara jinis janganan kang migunani kanggo kauripan manungsa. Cruciferae iku jeneng kang luwih dhisik dipigunakaké kang tegesé "pembawa silangan", kang nuduhaké ciri khas suku iki amarga duwé papat klopak kembang ding kasusun meèmper tanda silang utawa salib.

Brassicaceae tinemu ing mèh kabèh zona iklim sedheng nganti laladan tropika lan kang paling akèh tinemu ing kawasan Sagara Tengah. Sacara sakabèhané, ana 350 marga (génus) lan watara 3.000 spésies. Kabèh marga dicantumaké ing artikel "Pratélan marga anggota Brassicaceae".

Pranala njaba 
Den virtuella floran - Korsblommiga växter