AksaraLLM/aksara-bahasa-daerah-v1 huggingface dataset:
Sophan Sophiaan (Makassar, Sulawesi Kidul, 26 April 1944–Ngawi, Jawa Wétan, 17 Mèi 2008)  iku aktor senior, sutradara lan pulitikus Indonésia. Ramané, Manai Sophiaan, iku pulitikus misuwur Indonésia sing tau dadi duta besar ing Ruslan.

Sophan palakrama karo Widyawati, aktris sénior Indonésia. Sawisé akèh makarya ing donya filem, Sophan mèlu ing panggung pulitik lan tau aktif ing Partai Demokrasi Indonesia Perjuangan. Ing kapasitasé iku, panjenengané tau dadi anggota Déwan Perwakilan Rakyat lan Majelis Permusyawaratan Rakyat RI.

Ing taun 2005, panjenengané mèlu ngedegaké Parté Dhémokrasi Pembaruan bebarengan karo Laksamana Sukardi, Arifin Panigoro, Roy BB Janis, Sukowaluyo Mintohardjo, Noviantika Nasution, Didi Supriyanto, Tjiandra Wijaya, Postdam Hutasoit lan RO Tambunan.

Sophan tilar donya tanggal 17 Mèi 2008 ing sawijining kacilakan motor ing Ngawi, Jawa Wétan.

Filmografi

Minangka Pemeran 
 Lisa (1971) déning M. Sharieffudin A
 Pengantin Remaja (1971) déning Wim Umboh
 Lorong Hitam (1971) déning Turino Djunaidy
 Matahari Hampir Terbenam (1971) déning R. Iskak
 Perkawinan (1972) déning Wim Umboh
 Tjintaku Djauh Dipulau (1972) déning Motinggo Boesje
 Si Bongkok (1972) déning Lilik Sudjio
 Pemberang (1972) déning Hasmanan
 Mutiara Dalam Blethok (1972) déning Wahyu Sihombing
 Pencopet (1973) déning Matnoor Tindaon
 Anak Yatim (1973) déning Fritz G. Schadt
 Percintaan (1973) déning Pitrajaya Burnama
 Timang-Timang Anakku Sayang (1973) déning Sandy Suwardi Hassan
 Perempuan (1973) déning Pitrajaya Burnama
 Romi Dan Juli (1974) déning Hasmanan
 Cinta Remaja (1974) déning Lilek Sudjio
 Aku Cinta Padamu (1974) déning Hasmanan
 Kehormatan (1974) déning Bobby Sandy
 Gaun Pengantin (1974) déning Bobby Sandy
 Demi Cinta (1974) déning Matnoor Tindaon
 Sentuhan Cinta (1976) déning Bobby Sandy
 Rahasia Seorang Ibu (1977) déning Wahyu Sihombing
 Kemilau Kemuning Senja (1980) déning Hasmanan
 Amalia S.H. (1981) déning Bobby Sandy
 Perempuan Kedua (1990) déning Ida Farida
 Yang Tercinta (1991) déning M.T. Risyaf
 Love (2008) déning Khabir Bhatia

Minangka Sutradara 
 Jinak-Jinak Merpati (1975)
 Widuri Kekasihku (1976)
 Letnan Harahap (1977)
 Bung Kecil (1978)
 Buah Hati Mama (1980)
 Jangan Ambil Nyawaku (1981)
 Bunga Bangsa (1982)
 Kadarwati (1983)
 Saat-Saat Yang Indah (1984)
 Tinggal Landas Buat Kekasih (1984)
 Melintas Badai (1985)
 Damai Kami Sepanjang Hari (1985)
 Di Balik Dinding Kelabu (1986)
 Arini, Masih Ada Kereta Yang Lewat (1987)
 Ayu Dan Ayu (1988)
 Suami (1988)
 Sesaat Dalam Pelukan (1989)
 Ketika Senyummu Hadir (1991)
 Sesal (1994)

Sinétron 
 Abad 21
 Kemuning
 Garudha (2008)

Pranala njaba 
 Profil ing tokohindonesia.com 
 Profil ing tamanismailmazuki.com

Réferènsi 

Lair 1944
Pati 2008
Aktor Indonésia
Sutradara Indonésia
Pulitikus Indonésia
Tokoh PDIP
Anggota DPR
Tlatah kutub iku tlatah ing bumi saubengé kutub bumi, uga dikenal minangka tlatah beku. Kutub Lor lan Kutub Kidul minangka punjeré, tlatah iki didominasi déning lapisan ès ing Samodra Arktik lan bawana Antartika.  Lapisan ès ing kutub saiki wis suda akibat saka anané pamanasan global.

Dhéfinisi
Arktik (Kutub Lor), duwé sawatara dhéfinisi, kalebu tlatah loré bunderan kutub (66-33N), utawa tlatah ing saloré garis lintang 60 derajad, utawa tlatah saka Kutub Lor nganti Garis Kayu (timberline).

Antartika (Kutub Kidul), biyasa diwedharaké minangka tlatah sakidulé garis lintang kidul  60 derajad, utawa bawana Antartika. Prajanjèn Antartika taun 1959 migunakaké dhéfinisi kang resmi.

Uga delengen

Antartika
Antartika
Ecozone Antartika
Expeditions of Antarctica
Géografi Antartika

Arktik
Kutub Lor
Samodra Arktik

Kutub
Kutub Lor
Kutub Kidul
Èksplorasi Kutub

Pranala njaba 

The Polar Regions
International Polar Foundation
Arctic Environmental Atlas (UNDP) 
Earth's Polar Regions on Windows to the Universe
Arctic Studies Center, Smithsonian Institution
Scott Polar Research Institute, University of Cambridge
WWF:The Polar Regions
World Environment Day 2007 "Melting Ice" image gallery at The Guardian
Polar Discovery

Gladri

Kutub
Samodra Arktik
Penanggalan Islam utawa pananggalan Hijriyah (basa Arab: التقويم الهجري; at-taqwim al-hijri) iku sawijining pananggalan kang dhedhasar mlakuné rembulan ngubengi bumi. Penanggalan iki di gunakaké déning umat Islam kanggo ngukuhaké dina-dina wigati kang ana gandhèng-cènèngé karo ngibadah, contoné pasa ing wulan ramadhan, riyaya Idul Fitri lan Idul Adha.
Penanggalan iki uga ingaran pananggalan hijriyah disebabaké taun kapisan kang di gunakaké kanggo dhasar pananggalan yaiku taun pas Muhammad ijrah saka Mekah menyang Madinah.

Jeneng-jeneng Sasi 
Sasi-sasi ing pananggalan Hijriyah iku ana 12 sasi:
Muharram
Safar
Rabiul awal 
Rabiul akir
Jumadil awal
Jumadil akir
Rajab 
Sya'ban
Ramelan
Syawal
Dzulkaidah
Dzulhijjah

Deleng uga 
 Kalendher Jawa
 Pasa
 Kaji
 Idul Fitri
 Idul Adha

Pranala njaba 

Islam
Maghribi (المغرب العربي ); uga duwé makna Maghrib (utawa kadhangkala Moghreb), tegesé "panggonan srengéngé angslup" utawa "tlatah kulon" ing Arab. Panggonan kang uga dikenal minangka Afrika Lor-Kulon, lan Barbaria, iki minangka salah siji tlatah ing bawana Afrika. Papan iki minangka sawijining sub-wewengkoning Afrika Lor, kang uga dadi pérangan kuloné donya Arab. Papan iki akèh-akèhé didunungi déning golongan Muslim. 

Wewengkon iki racaké nyakup Maroko, Aljazair, Libya, Tunisia, lan Mauritania, kabèh kalebu ing Uni Arab Maghrib. Wewengkon iki uga nyakup tlatah kang isih dadi brawala, ya iku Sahara Kulon. Tlatah iki akèh-akèhé ana sangisore pamaréntahané Maroko lan sapérangan liyané sangisore pamaréntahané Républik Dhémokratis Arab Sahrawi. Saliyané iku, kutha Ceuta lan Melilla (dikontrol déning Spanya nanging dicèm déning Maroko). Ing taun 2018, gunggung populasiné wewengkon iki ngancik luwih saka 100 yuta wong.

Tlatah Magribi modhèren 

 Algeria
 Ceuta (Ènklav Spanyol)
 Libia
 Mauritania
 Melilla (Ènklav Spanyol)
 Maroko
 Tunisia
 Sahara Kulon (didhaku déning Maroko)

Tlatah Magribi abad tengahan 
 Ifriqiya
 Djerid
 Sous
 Zab
 Hodna
 Rif
 Maghreb al-Awsat (Maghribi Tengah)
 Morocco (Maghreb al-Aqsa)
 Tamesna
 Tripolitania

Uga delengen 
 Barbar
 Moors
 Sajarah Aljazair
 Sajarah Tunisia
 Maghreb toponymy
 Afrika Lor
 Wétan Tengah
 Tamazgha
 Mashriq
 Afrika Lor-kulon

Réferènsi lan cathetan

Pranala njaba 
 Literature, cinema and music of the Maghreb 
 News and Views of the Maghreb
 Maghreb Online Community 

 
Afrika Lor
Tlatah ing Afrika
Basa Sepanyol iku basa Iberia-Roman, lan basa sing paling akèh digunakaké katelu utawa kapapat ing donya. Basa Sepanyol minangka basa utama kanggoné watara 352 yuta wong ing donya, utawa kanggoné 417 yuta wong yèn kalebu non-penutur asli (miturut perkiraan taun 1999). Mayoritas penutur basa iki manggon ing Amérika Latin.

Pranala njaba 

 
Sepanyol
Basa Portugis utawa basa Portegis (português) iku basa Roman kang akèh dipituturaké ing Portugal, Brasil, Angola, Mozambik, Tanjung Verde, Guinéa-Bissau, Guinéa Katulistiwa, São Tomé dan Príncipe, lan Timor Wétan. Akèh ahli basa kang nganggep basa Galisia, basa laladan ing Galisia, Spanyol, sajatiné sajenis basa Portugis kang wis olèh prabawa kuwat saka basa Spanyol. Kanthi punjul 270 yuta penutur asli (Ethnologue 2021), basa Portugis iku basa kang dipituturaké kanthi amba sadonya lan sawijining basa kang dipituturaké paling akèh kaping lima utawa enem sadonya. Basa Portugis dadi basa kang paling akèh digunakaké ing Amérika Kidul awit Brasil, kanthi kang ndunungi 215.000.000 jiwa, dadi watara 51% saka kabèh populasi Amérika Kidul.

Conto-conto 

PT. - Pocapan standar Portugal
BR. - Pocapan standar Brasil

Uga delengen 
 Pratélan tembung silihan saka basa Portugis ing basa Jawa

Pranala njaba 

 Ethnologue.com: Portuguese
  Instituto Camões Basa Portugis dan kabudayan Portugal
  Ciberdúvidas da Língua Portuguesa Popular transnational website for doubts in the Portuguese language for native speakers
  Portuguese dictionary Kamus Basa Portugis
 Biblioteca Nacional Perpustakaan Nasional Portugal
 Biblioteca Nacional  Perpustakaan Nasional Brasil
 Portuguese 101

Kulawarga basa Romanika
Portugal
Basa Prancis utawa basa Prasman (le français, la langue française) iku basa paling wigati saka golongan basa Roman - kalah wigati saka Basa Spanyol lan Basa Portugis waé. Basa Prancis minangka basa kang paling akèh dituturkan angka 11 ing donya. Nganti taun 1999, basa iki dipigunakaké déning punjul 77 yuta sing ndunungi donya minangka basa utama (pisanan), lan déning 128 yuta jiwa minangka basa kaloro. Basa Prancis iku basa resmi utawa basa papréntahan ing sawatara komunitas lan organisasi kaya Uni Éropa, Komite Olimpiade Internasional (IOC), PBB lan Fédération Internationale de Football Association.

Tembung-tembung kang umum 
 Basa Prancis: français /fʁɑ̃ sɛ/ ("fran-seh")
 halo: bonjour /bɔ̃ ʒuʁ/ ("bon-zhuur")
 sugeng tindak: au revoir /o ʁə vwaʁ/ ("o-ruh-vwar")
 tulung: s'il vous plaît /sil vu plɛ/ ("sill vuu pleh")
 matur nuwun: merci /mɛʁ si/ ("merr-sii")
 sapadha-padha: de rien /də ʁjɛ̃/ ("deh ryeh") (Prancis); bienvenue /bjɛ̃v(ə) ny/ ("byeh-venuh") (Quebec)
 yang itu: celui-là /səlɥi la/ ("sell-wii la"), informal. /sɥi la/ ("swee la"), atau celle-là (feminin) /sɛl la/ ("sell-la")
 pira?: combien /kɔ̃ bjɛ̃/ ("kom-byen")
 Basa Inggris: anglais /ɑ̃ glɛ/ ("ahng-gleh")
 Basa Indonésia: indonésien
 ya: oui /wi/ ("wii"), informal. ouais (jarang ditulis) /wɛ/ ("wei")
 ora: non /nɔ̃/ ("non")
 Apuranen awakku: Je suis désolé /ʒə sɥi de zo le/ ("zeh swii deh-zo-leh"), informal. /ʃsɥi de zo le/ ("shswee deh-zo-leh")
 Aku ora weruh: Je ne comprends pas /ʒə nə kɔ̃ pʁɑ̃ pa/ ("zheh neh kompren pha"), informal Je comprends pas /ʃkɔ̃ pʁɑ̃ pa/ (dengan menghilangkan "ne") ("shkomfren pha")
 Jambané ana ing ngendi?: Où sont les toilettes? /u sɔ̃ le twa lɛt/ ("uu san leh thwa-let")
 Apa panjenengan bisa omong basa Inggris?: Parlez-vous anglais ? /paʁ le vu zɑ̃ glɛ/ ("par-leh vuu ahng-gleh") ATAU Vous parlez anglais ? /vu paʁ le zɑ̃ glɛ/ ("vuu par-leh ahng-leh")
 Apa panjenengan bisa omong basa Indonésia?: Parlez-vous indonésien? atau vous parlez indonésien ?
 Piyé kabaré ? : Comment ça va ? (Komen sa va ?)
 Apik waé, matur nuwun ! : Très bien, merci ! (tréh bien, mèrsi !)

Distribusi géografis 
Basa Prancis minangka basa resmi ing nagara-nagara iki:

Sanadyan ora resmi, basa Prancis minangka basa kapindho kang wigati ing nagara-nagara iki:

Saliyané iku, ana uga penutur basa Prancis ing Kamboja, Mesir, India (Pondicherry), Italia (Lembah Aosta), Laos, Mauritania, Britania Raya (Kapuloan Channel), Amérika Sarékat (racaké ing Louisiana & New England) lan Vietnam.

Basa kang sumberé saka basa Prancis 
 Basa Kreol Haiti
 Michif

Uga delengen 
 Basa Prancis Switserlan
 Pratélan basa

Pranala njaba 

 French 101 Learn French online
 theChestnut  Belajar basa Perancis gratis (under construction, dalam tahap pembangunan)

 
Prancis
Prancis
Prancis
Prancis
Rèptil (Basa Jawa Kuna: sarisrepa) iku sajinis kéwan rumangkang sing kalebu kulawarga kéwan vertebrata (kang duwé balung mburi (geger)). Rèptil uga lumaku kanthi ngrayap utawa melata, awaké kang adhem ditutupi nganggo kulit utawa sisiksisik, duwé getih anyep lan jantungé uga kapérang dadi papat (4) pérangan kang ora sampurna. Ciri liyané bisa tinemu saka carané kéwan iki tumangkar ya iku kanthi ngendhog, kaya ta ula Ophidia, baya crocodilia, kadhal Lacertilia lan bangsa bulus chelonia.  Rèptil iku tetrapoda, lan uga amniota (kéwan sing embrioné dikupengi membran amniotik). Saiki rèptil ana patang ordho:

 Ordo Crocodylia (baya lan alligator): 23 spésies
 Ordo Rhynchocephalia (tuatara saka Niu Selan): 2 spésies
 Ordo Squamata (kadhal, ula lan amphisbaenians {"worm-lizards"}): kurang luwih 7.600 spésies
 Ordo Testudinata (bulus lan penyu): kurang luwih 300 spésies

Rèptil bisa ditemoni ing kabèh bawana kejaba Antartika, sanadyan panyebaran rèptil sing utama mung ing laladan tropis lan sub-tropis.

Kabèh rèptil duwé thothok kejaba sapérangan anggota ordho Testudines.
Babi iku sajinis kéwan ungulata kang moncongé dawa lan irungé lèpèr lan wujud kéwan kang asal asliné saka Eurasia. Sok uga diarani khinzir (tetembungan Arab). Babi iku kéwan omnivora, kang tegesé mangan daging lan uga tetuwuhan. Babi uga salah siji mamalia kang paling pinter, lan dilapuraké luwih pinter lan gampang diupakara tinimbang asu lan kucing.

Babi minangka panganan 

Ing al-Quran, minangka kéwan, babi hukumé najis yèn didumuk lan karam dipangan déning umat Islam. Babi uga diharamaké dikonsumsi ing agama Yahudi lan Gréja Masehi Advent Dina Kapitu ing kalangan Kristen.

Nanging babi akèh dikonsumsi wong Éropa lan wong Tionghoa. Sapérangan bebrayan ing Indonésia saliyané suku Tionghoa-Indonésia uga seneng ngonsumsi babi ya iku suku Bali, Batak lan Manado.

Sapérangan conto panganan kang ngandhut babi:
 Babi panggang abang (legi) kas Tionghoa
 Babi panggang putih (asin) kas Tionghoa
 Sekba (isiné jeroan babi mawa duduh) kas Tionghoa (Jakarta, Bogor, Bandung, Tangerang)
 Kitoba (irisan pérangan ndhas babi kang diolah kanthi cara dikukus. Mangané kudu diclupaké ing cukak arèn kang dicawisaké kas Tionghoa Bogor
 Saté babi kas Tionghoa: padha karo daging saté lumrahé nanging tusukané luwih gedhé lan rasané legi.
 Ngo hiang / Go Hiong: Daging babi cincang kang dibungkus nganggo kulit kembang tahu tipis. (Jakarta, Bogor, Bandung).
 Babi cin: Daging babi + lenga lan duduh kang rasané legiamarga kecap legi.
 Bakut: kas Tionghoa kang wujud campuran saka jangan asin lan kaldu iga babi.(Bisa ditemoni ing saindhenging Indonésia).
 Saksang: Olahan daging babi kas laladan Tapanuli
 Babi rica-rica: Daging babi olahan kas Manado kang rasané pedhes banget.
 Babi guling: Olahan daging babi kas Bali
 Babi putar: Olahan daging babi kas Manado kang lumrahé disajèkaké nalika pahargyan.

Gambar babi minangka panganan

Cathetan sikil

Pirsanana uga 
 Pigasus (pulitik), siji babi kang dicalonaké minangka Présidhèn Amérika Sarékat 1968.

Mamalia
Ing ngisor iki pratélan basa ing donya kang wis duwé kodhe basa dhedhasar standar ISO 639:
(cathetan:link ing kolom jeneng basa (basa Inggris) tumuju marang artikel ngenani basa mau ing wikipedia basa Inggris)

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

Q

R

S

T

U

V

W

X

Y

Z 

Owah-owahan pungkasan: 15 Juni 2006 (+ngo, ubah div)
Owah-owahan pungkasan: 24 Mèi 2007 (Jeneng Basa di dalam Basa Indonésia)

Katrangan:
 zxx: digunakan untuk menandakan ketiadaan informasi linguistik

Delengen ugaa 
 Pratélan Basa

Pranala njaba 
 ISO 639-2/RA Change Notice
 Codes for the Representation of Names of Languages
 List of ISO 639 codes at English Wikipedia

 
639
Basa Sèrbi (; ) iku Basa Slawik Kidul, sing dinggo ing Sèrbi, Bosniya-Hercegowina, Krowasiya, Giri Cemeng, lan déning pasebaran wong Sèrbi. Standar Basa Sèrbi didhadsaraké Dhialèk Stokawiyan, kaya déné Basa Krowasiyan lan Basa Bosniyan, kang padha-padha dimangertèni, lan wis tau digabung kanthi standar kang dikenal minangka Basa Serbo-Krowat. Basa iki dadi basa resmi ing Sèrbi, Bosniya-Hercegowina, Giri Cemeng, Krowasiya, Kosowo, Rumeniya, Républik Makédonia Lor lan Hongariya.

Tabel aksara

Distribusi Géografi 
Angka nuduhaké cacahing penutur:
 Serbia: 6,540,699
 Montenegro: 401,382 (2003) 
 Bosniya-Hercegowina: 1,600,000
 Jerman: watara 507,000
 AS: watara 500,000
 Kanada: 55,545 (Sensus 2001. , 40,580 saka angka iku manggon ing Ontario)
 Kroasia: 44,629 (2001)
 Républik Makédonia Lor: 33,315 (2001)
 Rumania: 20,377 (2001)
 Australia: 50,000 (2001)

Uga delengen 
 Abjad Sirilik Serbia
 Pratélan basa miturut rumpun basa
 Pratélan Basa miturut ISO 639

Rujukan

Pranala njaba 

 Vokabular - Serbian language dictionary
 FunkySerbian.com - Free vocab builder with audio. Also, learn Serbian romantic phrases.
 Standard language as an instrument of culture and the product of national history — an article by linguist Pavle Ivić at Project Rastko
 Dueling Scripts: The Ongoing War Between Latin and Cyrillic , Serbianna.com, 23 January 2007
 Serbian School  Learn Serbian online for free.
 Serbian Language and Culture Workshop  
 Online Zoomable Serbian Virtual Keyboard
Kéwan kuku genep iku mamalia saka ordo Artiodactyla sing kapérang saka kurang luwih 220 spésies ungulata, kalebu akèh ing antarané sing duwé pangaji ékonomi kanggo manungsa.

Anggota kulawarga 

 †Familia Dichobunidae
 †Familia Helohyidae
 Subordo Suina
 Familia Suidae: babi
 Familia Hippopotamidae: jaran nil
 Familia Tayassuidae
 Subordo Tylopoda
 Familia Camelidae: onta lan llama
 Subordo Ruminantia
 Infraordo Tragulina
 Familia Tragulidae
 Infraordo Pecora
 Familia Moschidae
 Familia Cervidae: menjangan
 Familia Giraffidae: jerapah lan okapi
 Familia Antilocapridae
 Familia Bovidae: sapi, wedhus, dhomba, lan antelop

Pirsanana uga 
 Kéwan kuku ganjil

Mamalia
Manuk utawa Peksi iku anggota golongan kéwan kanthi balung mburi (vertebrata) kang nduwé wulu lan swiwi. Fosil manuk tuwa dhéwé tinemu ing Jérman lan ditepungi minangka Archeopteryx.

Jinis-jinis manuk manéka variasiné, wiwit saka manuk kolibri kang cilik menthik nganti manuk unta, kang luwih dhuwur tinimbang wong. Diprakirakaké ana watara 8.800 – 10.200 spésiès manuk ing saindhenging donya; watara 1.500 jinis ing antarané tinemu ing Indonésia. Manéka jinis manuk iki kanthi èlmiah digolongaké sajeroning kelas Aves.

Manéka jinis manuk 
 Pitik
 Manuk cendrawasih
 Manuk Jalak
 Manuk podhang
 Manuk Jakatuwa
 Manuk Merak
 Manuk Dara
 Manuk Murai Batu
 Manuk Murai Godhong/Cucak ijo
 Manuk Perkukut
 Manuk Prenjak Jawa
 Manuk Punai
 Merbah
 Pinguin
 Anis abang
 Anis Kembang
 Tledekan utawa sulingan
 Cucakrawa
 Cendet
 Branjangan
 Kacer
 Manuk Kenari
 Love Bird
 Decu
 Cendana

Pranala njaba 

 Avibase - The World Bird Database 
 Bird Hybrids Database
 BirdLife International - organisasi panglestari manuk sadonya

 
Sato iwèn
Kéwan ingon-ingon
Kéwan gegremetan utawa gegremet utawa insecta (basa Indonésia: serangga) iku bangsané kéwan mawa ros-ros (Arthropoda) sing sikilé enem, mula uga diarani Hexapoda (sikil enem). Kéwan gegremetan bisa tinemu ing mèh kabèh kukuban, kajaba ing sagara. Èlmu sing nyinaoni uripé kéwan iki yaiku éntomologi.

Ana punjul 800.000 spésies insecta sing wis ditemoaké. Cacah 5.000 spésies abangsa semprang (Odonata), cacah 20.000 spésies abangsa walang (Orthoptera), cacah 170.000 spésies abangsa kupu lan ngengat (Lepidoptera), cacah 120.000 spésies abangsa laler (Diptera), cacah 82.000 spésies abangsa kepik (Hemiptera), cacah 360.000 spésies abangsa kumbang (Coleoptera), lan cacah 110.000 spésies abangsa semut lan tawon (Hymenoptera).

Kéwan gegremetan
ISO 639 iku salah siji standar internasional ngenani khode basa ing donya. ISO 639 dumadi saka sawatara pérangan, loro ing antarané aktif dipublikasèkaké dina iki, sauntara iku pérangan liyané isih dikembangaké.

Kaloro péranganing ISO 639:
 ISO 639-1: 2002 "Kodhe basa -- Pérangan 1: kodhe Alpha-2"
 ISO 639-2: 1998 "Kodhe basa -- Pérangan 2: kodhe Alpha-3"
Pérangan sing isih dikembangaké:
 ISO 639-3: 2006? "Kodhe basa -- Pérangan 3: kodhe Alpha-3" 
 ISO 639-4: 2007? "Kodhe basa -- Pérangan 4"
 ISO 639-5: 2006? "Kodhe basa -- Pérangan 5"
 ISO 639-6: ??

Kakurangan Alpha-3 
Amarga kodhe Alpha-3 dumadi saka 3 aksara alfabet mula cacahing kodhe sing bisa ditampung yaiku 26 * 26 * 26 = 17.576. Pérangan angka 2 ndhèfinisèkaké rong kodhe yaiku mligi kanggo mul, und, rentang kodhe sing dicadangaké qaa-qtz (500 kodhe) lan duwé 23 iji kodhe sing dobel (kodhe-kodhe B/T). Mulané cacah 545 kodhe ora bisa dianggo ing pérangan angka 3. Sisa kodhe sing bisa dianggo yaiku 17.576 - 545 = 17.032.

Deleng uga 
 Pratélan Basa miturut ISO 639

Pranala njaba 
 ISO 639 and the Ethnologue
 Language codes in English and Italian  with Perl scripts for parsing and PHP code
 XML version  of the official ISO 639 HTML data from the Library of Congress
 Linguasphere — a linguistic research company and press working on the ISO 639-6 project
 ICT Marketing  — in collaboration with Linguasphere and BSI on ISO 639-6 language coding project
 British Standards Institute
 ISO 639 codes and language names in many languages 

639
Basa Acèh minangka péranganing kulawarga Basa Malayo-Polinesia. Basa iki dianggo ing Nanggröe Acèh Darussalam, dominan ing sabagéan gedhé wewengkon kajaba ing Bener Meriah, Acèh Tengah, Gayo Lues, Acèh Tamiang, Acèh Singkil, Acèh Tenggara lan Simeulue.
Ana kamèmperan Basa Acèh iki karo Basa Cham lan Bahnar ing Kamboja lan Vietnam.

Éjaan 
Basa Acèh wis ngalami owah-owahan éjaan makaping kaping, wiwit nganggo Aksara Arab, Aksara Latin éjaan lawas, lan saiki nganggo éjaan kang disampurnakaké.

Ing ngisor iki paugeran éjaané:

 Ee diwaca kaya aksara "e" sajeroning tembaung "dekat"; conto: le (akèh).
 Èè diwaca kaya aksara "e" sajeroning tembung "besok"; conto: lè (biyèn).
 Éé diwaca kaya aksara "e" sajeroning tembung "kuwé"; conto: lé (déning).
 Ëë ora tinemu padanan sajeroning basa Indonésia.
 Öö ora tinemu padanan sajeroning basa Indonésia.
 Ôô diwaca kaya aksara "o" sajeroning tembung "soto", "foto", "tato"; conto: bôh (dèlèh), sôh (tinju), tôh (ngetokaké).
 Oo diwaca kaya aksara "o" sajeroning tembung "tolong", "kutha"; conto: boh (woh), soh (kothong), toh (endi).

Conto 
 Peu haba? = Piyé kabaré?
 Haba gèt = Kabar apik.
 Lôn piké geutanyoë han meureumpok lé = Tak kira kita ora bakal ketemu manèh.
 Lôn jép ië u mudha = Aku ngombé banyu degan.
 Agam ngön inong = priya lan wanita
 Lôn = aku
 Kah, droë = kowé, panjenengan
 Han = ora
 Na = ana
 Pajôh = makan
 Jih, dijih, gobnyan = dhèwèké
 Ceudah that gobnyan = Gantheng banget dhèwèké.

Suku Acèh
 
Acèh
Basa Bugis iku basa kang digunakaké déning ètnik Bugis ing Sulawesi Kidul, kang sumebar ing kabupatèn sapérangan Kabupatèn Maros, sapérangan Kabupatèn Pangkep, Kabupatèn Barru, Kota Pare-pare, Kabupatèn Pinrang, sapérangan kabupatèn Enrekang, sapérangan  kabupatèn Majene, Kabupatèn Luwu, Kabupatèn Sidenrengrappang, Kabupatèn Soppeng,Kabupatèn Wajo, Kabupatèn Bone, Kabupatèn Sinjai, Kabupatèn Bulukumba, dan Kabupatèn Bantaeng.  Masarakat Bugis duwé panulisan tradhisional nganggo aksara Lontara.

 
Bugis
Bugis
Basa Bosni (bosanski jezik) iku salah siji saka vèrsi diasistem Slavik Kidul-tengah, dhedhasar dhialèk Štokavia.

Basa iki dipigunakaké mligi déning wong Bosniak ing Bosni-Herzegovina, kawasan Sandžak (ing Serbia lan Montenegro) lan panggonan liyané. Basa iki migunakakéSirilik lan Latin. Jeneng basa Bosni racaké ditampa ing kalangan ahli basa Bosniak, lan jeneng kang dipigunakaké déning ISO 639.

 
Bosnia
Basa Kroasia (hrvatski jezik) minangka siji basa Slavik Kidul sing dipigunakaké déning wong-wong Kroasia kalebu wong Kroasia ing nagara Bosnia-Herzegovina.  Basa iki minangka salah siji vèrsi standar diasistem Slavik Tengah-kidul.

Basa Kroasia didhasaraké saka cara pangucapan dhialèk Štokavian (kanthi warna-warna prabawa saka dhialèk Čakavian lan dhialèk Kajkavian) lan ditulis nganggo abjad Kroasia.

Basa baku modhèren Kroasia terus tumuwuh sajeroning punjul sangang atus taun kasil saka literatur sing tinulis nganggo campuran Basa Kroasia Gerejawi lan basa vernakular.

Uga delengen 
 Basa Bosnia
 Basa Serbia

Pranala njaba 
 Basa Kroasia - frasa dhasar
 Bausastra On line Basa Kroasia
Éropa Kidul utawa kadhangkala diarani Éropa Mediterania iku pérangan tlatah ing bawana Éropa. Ora ana wedharan kang bisa njlèntrèhaké istilah mau gumantung faktor géografi, budaya, basa utawa sajarah sing ana ing tlatah mau. Wis disetujoni yèn Spanyol, Portugal, Italia lan Yunani, luwih umum nagara-nagara Mediterania ing bawana Éropa, iku péranganing Éropa Kidul. Prancis Kidul lan Turki Kulon uga dilebokaké sajeroning tlatah iki.

Sacara géografi, Éropa Kidul minangka setengah saka dharatan Éropa. Tegesé relatif, tanpa wates sing dikukuhaké. Pagunungan Alpen lan Massif Tengah minangka tapel wates fisik antara Italia lan Prancis lan Éropa sakabèhané.

Makna kanthi geopulitik Perserikatan Bangsa-Bangsa 

Organisasi Perserikatan Bangsa-Bangsa nglompokaké nagara-nagara sajeroning golongan wewengkon. 'Éropa Kidul, kaya sing dinyatakaké déning Perserikatan Bangsa-Bangsa (sub-wewengkon miturut PBB), nyakup nagara lan teritori:

Pratélan nagara 
Sanadyan ora ana makna sing tetep, teritori ing ngisor kerep dianggep dumunung ing Éropa Kidul:
 Ujung Iberia
 Portugal
 Azores
 Madeira
 Spanyol
 Kapuloan Balearik
 Kapuloan Kenari
 Andorra
 Gibraltar
 Prancis
 Corsica
 Monako
 Ujung Italia
 Italia
 Sisilia
 Sardinia
 Kota Vatikan
 San Marino
 Ujung Balkan
 Albania
 Bosnia-Herzegovina
 Bulgaria
 Kroasia
 Montenegro
 Républik Makedonia
 Rumania
 Serbia
 Slowén
 Turki
 Yunani
 Kapuloan Ionian
 Kapuloan Aegean
 Kreta
 Nagara Mediterania:
 Malta
 Siprus
Éropa Kulon sajeroning pagertèn kang paling umum yaiku konsèp pulitik kang muncul lan dianggo samangsa Perang Dingin. Tapel watesé kawangun ing pungkasan Perang Donya II, lan dumadi saka nagara-nagara kang ora dikuwasani déning bala Uni Soviet lan ora dikuwasani déning rezim kuminis. Éropa Kulon iki béda karo Éropa Wétan luwih amarga ékonomi lan pulitik tinimbang géografi.

Ing mangsa saiki, istilah Éropa Kulon luwih tumuju marang babagan ékonomi tinimbang pulitik lan géografi. Konsep Éropa Kulon iki luwih dihubungaké karo konsèp dhémokrasi liberal, kapitalisme, lan Uni Éropa. Nagara-nagara anggotané duwé kabudayan Kulon, lan gayutan ékonomi lan pulitik kang baik karo Amérika Lor, Amérika Kidul, lan Oséania.

Sajeroning pangertèn liyané, Éropa Kulon uga minangka subbagéan saka Éropa kang luwih cilik saka pambagéan pulitik tradisionalé. Éropa Kulon kang didhefinisèkaké déning PBB yaiku nagara-nagara ing ngisor iki:

Deleng uga 
 Éropa Wétan
 Éropa Tengah
 Éropa Kidul
 Éropa Lor
 Éropa

Pranala njaba 
 Tlatah Éropa Kulon miturut PBB
 Éropa Kulon miturut UNESCO 
 Bab Éropa Kulon 
 Erpah Kulon.info
Kessel iku sawijining gemeente ing provinsi Limburg ing Walanda. Kutha iki sing ndunungi ana 4.261 jiwa (1 November 2007) lan ambané ana 22,13 km².

Gemeente cilik iki wis mutusaké arep nggabung karo Helden lan Maasbree dadi gemeente anyar Peel en Maas sadurungé tanggal 1 Januari 2010. Ing tanggal 10 Maret 2008, Meijel uga péngin nggabung.

Gemeente ing Walanda
Landgraaf iku siji gemeente ing provinsi Limburg ing Walanda. Gemeente iki sing ndunungi ana 38.806 jiwa (1 November 2007) lan ambané ana 24,69 km².

Gemeente ing Walanda
Leudal iku gemeente ing provinsi Limburg ing Walanda. Gemeente iki sing ndunungi ana 36.775 jiwa (1 Fèbruari 2008) lan ambané ana 164,86 km². Gemeente iki isih kalebu anyar lan diyasa ing tanggal 1 Januari 2007 saka Haelen, Heythuysen, Hunsel, lan Roggel en Neer.

Gemeente ing Walanda
Maasbree iku sawijining gemeente ing provinsi Limburg ing Walanda. Gemeente iki sing ndunungi ana 12.944 jiwa (1 Fèbruari 2008) lan ambané ana 49,93 km².

Gemeente ing Walanda
Maasgouw iku gemeente ing propinsi Limburg ing Walanda. Gemeente iki sing ndunungi ana 24.538 jiwa (1 Fèbruari 2008) lan ambané ana 58,02 km².

Gemeente ing Walanda
Margraten iku sawijining gemeente ing provinsi Limburg ing Walanda. Gemeente iki sing ndunungi ana 13.558 jiwa (1 Fèbruari 2008) lan ambané ana 57,7 km².

Gemeente ing Walanda
Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull iku sawijining filem petualangan sains fiksi Amérikah Sarékat kang dirilis tanggal 22 Mèi 2008. Film iki disutradarani Steven Spielberg lan panulisané uga diréwangi déning George Lucas.

Sètting caritané ana ing taun 1957, filem iki filem kaping 4 ing siklus Indiana Jones filem lan maragakaké Indiana Jones (Harrison Ford) kang wis luwih tuwa lan wicaksana. Lawan-lawané ing filem iki ya iku para agèn rahasya Uni Sovyèt, kang dibawahi Irina Spalko (Cate Blanchett). Wong-wong Sovyèt kang kuminis iki padha nggolèki cumplung kristal. Indiana Jones utawa dicekak Indy iki ditulungi déning manten pacaré Marion Ravenwood (Karen Allen), sawijining préman 'Mutt' Williams (Shia LaBeouf), lan para arkaéologis kancané kaya ta Mac (Ray Winstone). John Hurt lan Jim Broadbent uga meranaké kaum akadémi liyané.

Film iki ora dadi-dadi sawisé édisi sadurungé, ya iku filem Indiana Jones 3 dibabar ing taun 1989 amarga Spielberg lan Ford mula-mulané ora sarujuk karo pilihané Lucas kang nganggo cumplung kristal minangka piranti plot. Wekasané syuting diwiwiti ing tanggal 18 Juni 2007.

Filem 2008
Film Amérikah Sarékat
Éropa Tengah iku tlatah sing gumelar antarané Éropa Wétan lan Éropa Kulon. Tlatah iki racaké dumadi saka nagara-nagara:

Pratélan pustaka 

 Jacques Rupnik, "In Search of Central Europe: Ten Years Later", in Gardner, Hall, with Schaeffer, Elinore & Kobtzeff, Oleg, (ed.), Central and South-central Europe in Transition, Westport, Connecticut: Praeger, 2000 (translated form French by Oleg Kobtzeff)
 Article 'Mapping Central Europe' in hidden europe, 5, pp. 14–15 (November 2005)
 A journal in three languages (English, German, French) dealing with the region:  http://www.ece.ceu.hu

Uga delengen 
 Éropa Kulon
 Éropa Wétan
 Éropa Kidul
 Éropa Lor
 Éropa

Pranala njaba
Éropa Lor minangka sebutan kanggo pérangan lor Éropa, sanadyan tapel watesé ora tetep lan duwé warna-warna vèrsi. Minangka sebutan sing nglompokaké nagara Nordik:
 Dhènemarken, Finlan, Èslan, Nurwègen lan Swèdhen, uga Åland, Kapuloan Pharur, Jan Mayen lan Svalbard. (Sanadyan kanthi pulitik lan sajarah raket banget gegayutané karo Éropa Lor, teritori Nordik Grunlan kanthi géografi cedhak karo bawana Amérika Lor.)

bebarengan karo pilihan ing ngisor (béda saka vèrsi siji lan sijiné):
 Nagara Baltik: Éstlan, Lètlan, lan Litowen.
 Pulo Britania Raya: Britania Raya(Karajan Manunggal), Irlandia Lor, Kapuloan Channel lan Pulo Man (Deleng uga Éropa Kulon).
 Irlandia
 Wewengkon kang wewatesan, utawa cedhak, Sagara Baltik lan Sagara Lor, contoné baratlaut Ruslan (kalebu Kaliningrad), lor Polen, lor Jerman, Walanda, Bèlgi, Luksemburg, region Prancis ing Nord-Pas de Calais.
 Lumrahé Ingria, Karelia lan Ujung Kola (Deleng uga Éropa Wétan).

Bagéan Statistik Perserikatan Bangsa-Bangsa ngartèkaké Éropa Lor yaiku:

  Åland (Finlan)
  
  Kapuloan Channel:  dan  
 
 
  (Dhènemarken)
 
  Républik Irlandia
 
  
 
 
 
  Svalbard lan Jan Mayen (Nurwègen)
 

Sadurungé abad kaping 19, sebutan 'Nordik' utawa 'Lor' kerep dipigunakaké kanggo nyebut Éropa Lor amarga nyakup nagara-nagara Nordik, Ruslan Éropa, nagara Baltik (wektu iku Livonia lan Courland) lan Grunlan.

Ing jaman-jaman wiwitan, nalika Éropa dikuwasani déning wewengkon Mediterania (kaya Imperium Romawi), kabèh sing ora dumunung cedhak sagara diarani Éropa Lor, kalebu Jerman, Nagara Hilir, lan Ostenrik. Sebutan iki kerep dipigunakaké nganti dina iki kanggo sawatara kontèks, kaya bab Renaisans Lor. Ing abad tengahan, sebutan (Ultima) Thule dipigunakaké kanggo nyebut panggonan semi-mistik ing pucuk lor bawana iku.
Meerlo-Wanssum iku sawijining gemeente ing provinsi Limburg ing Walanda. Gemeente iki sing ndunungi ana 7.685 jiwa (1 Fèbruari 2008) lan ambané ana 39,4 km². Gemeente iki kalebu enom lan lagi diyasa ing taun 1969.

Gemeente ing Walanda
Nagara Baltik yaiku nagara-nagara pecahan saka Uni Soviet sing dumunung ing saubengé Sagara Baltik, yaiku siji kawasan ing Éropa Lor sing nyakup Éstlan, Lètlan lan Litowen.

Sadurungé mangsa Perang Donya II, Finlan uga kerep dianggep déning Uni Soviet minangka nagara Baltik.

Statistik 

Kutha gedhé miturut populasi
  Riga (722,485)
  Vilnius (542,287)
  Tallinn (400 911)
  Kaunas (361,274)
  Klaipėda (188,954)
  Šiauliai (125,883)
  Panevėžys (116,749)
  Daugavpils (110,265)
  Tartu (101,740)
  Liepāja (85,448)

Kutha gedhé miturut populasi ètnik Litowen, Lètlan, Éstlan
  Kaunas (335,624)
  Vilnius (312,708)
  Riga (312,425)
  Tallinn (216,996)
  Klaipėda (135,557)
  Šiauliai (120,263)
  Panevėžys (113,585)
  Tartu (81,423)
  Alytus (66,390)
  Marijampolė (44,555)

Uga delengen 
 Sagara Baltik
 Skandinavia

Pranala njaba 
 Pusat informasi Sagara Baltik 
 Budaya
 GDP ing nagara-nagara Baltik. 
 Data sensus 2000/2001
Sagara Baltik dumunung ing sisih wétan-lor bawana Éropa. Sagara iki diwatesi déning ujung Skandinavia, tanah dharatan Éropa Tengah lan Wétan sarta Dhènemarken. Perairanné mili menyang Kattegat lan Sagara Lor ngliwati Öresund, Sabuk Gedhé lan Sabuk Cilik. Saliyané iku Sagara Baltik dihubungaké menyang Sagara Lor déning Terusan Kiel lan karo Sagara Putih déning Terusan Sagara Putih.

Sajeroning basa Jerman, sagara iki karan Ostsee sing sakbeneré duwé teges "Sagara Wétan".

Uga delengen 
 Sagara
 Géografi

Pranala njaba 
 Galeri foto 
 Zrot.pl
 Zart.com.pl 

Baltik
Meerssen iku gemeente ing propinsi Limburg ing Walanda. Gemeente iki sing ndunungi ana 19.776 jiwa (1 Fèbruari 2008) lan ambané ana 27,71 km².

Gemeente ing Walanda
Skandinavia iku tegesé rong nagara yaiku (Nurwègen lan Swèdhen) kang dumunung ing Tanjung Skandinavia, ditambah Dhénemarken.

Tanjung Skandinavia duwé populasi sithik lan tlatahé katutup déning alas pinus, birch lan, cemara. Ing sisih kulon lan lor ana sawijining pagunungan. Pagunungan Skandinavia iku minangka salah siji pagunungan tuwa dhéwé ing donya. Gunung kang paling dhuwur yaiku Galdhøpiggen ing Nurwègen.

Dhénemarken minangka nagara Skandinavia kang paling cilik, populasiné luwih padhet, lan tlatahé akèh dianggo panggonan tetanèn. Kopenhagen, kutha krajan Dhénemarken, uga kutha gedhé dhéwé ing Skandinavia.

Skandinavia iku péranganing Nagara Nordik kang uga nyakup Èslan lan Finlan. Kalima nagara iki ngordinasèkaké aktivitas pulitik lan kabudayan ing Déwan Nordik. Dhénemarken, Finlan, lan Swèdhen iku nagara anggota Uni Éropa.

Basa-basa ing Skandinavia iku silih gegandhéngan lan wong Skandinavia bisa mangertèni siji lan sijiné. Basa Skandinavia kalebu sajeroning basa Jermanik, sakkulawarga karo basa Jerman lan Inggris.

Saben nagara duwé mata uang dhuwit dhéwé-dhéwé, sanadyan jenengé padha yaiku krona utawa krone. Dhuwit sak krona dipecah dadi 100 øre utawa öre. Ajiné sak krona kira-kira 10-15 seneuro.

Sadawané sajarah, nagara-nagara Skandinavia wis ngliwati perang lan tapel watesé wis owah punjul sapisan, nanging saiki Skandinavia minangka nagara kang damai.

Deleng uga 
 Nagara Nordik

Pranala njaba 

 Go Scandinavia-Situs resmi Badan Turis Skandinavia ing  Amérika Lor
 Nordic Council-Situs resmi kerjasama tlatah Nordik 
 Nordregio-Situs DewanMentri Nordik
Afrika Lor iku tlatah ing bawana Afrika kang budaya lan kang ndunungi béda karo laladan ing Afrika liyané. Padunung Afrika Lor sabagéan gedhé kalebu ras kulit putih lan penutur basa Afro-Asia kang nganut agama Islam.

Nagara-nagara Afrika Lor kerep uga karan nagara-nagara Maghribi.

Pratélan nagara-nagara ing Afrika Lor, miturut dhéfinisi PBB:
 Aljazair
 Libya
 Maroko
 Mesir
 Sahara Kulon
 Sudan
 Tunisia

Kadhangkala nagara-nagara ing ngisor iki uga dilebokaké Afrika Lor:
 Mauritania
 Etiopia
 Eritrea
 lan liya liyané

Laladan Afrika Lor diwatesi Ara-ara Sahara saka laladan Afrika liyané.

Uga delengen 
 Wétan Tengah

Cathetan sikil

Pranala njaba 
 Afrika Lor
Kanggo jeneng nagara, pirsani: Républik Afrika Tengah.

Afrika Tengah (Inggris: Central Africa) iku tlatah bawana Afrika sing nyakup Burundi, Républik Afrika Tengah, Chad, Républik Dhémokratis Kongo, lan Rwanda. PBB migunakaké istilah Middle Africa sing nggambaraké tlatah Afrika kang dumunung ing kidulé ara-ara Sahara, wétané Afrika Kulon lan ing kuloné Great Valley Rift.
Kanggo nagara ing tlatah iki, pirsani Afrika Kidul.

Afrika Kidul iku tlatah sing dumunung ing paling kidul bawana Afrika. Miturut PBB, limang nagara sing kalebu Afrika pérangan kidul yaiku:

 Botswana
 Lesotho
 Namibia
 Afrika Kidul
 Swaziland

Pérangan Kidul
Afrika Kulon iku tlatah ing sisih kulon Afrika.

Afrika Kulon wewatesan karo Samodra Atlantik ing sisih kulon lan kidul, Ara-ara Sahara ing sisih lor, lan Gunung Kamerun nganti Tlaga Chad ing sisih wétan.

Nagara-nagara sing kalebu Afrika Kulon yaiku:
 Benin
 Burkina Faso
 Gambia
 Ghana
 Guinea
 Guinea Bissau
 Liberia
 Mali
 Niger
 Nigeria
 Pasisir Gading
 Senegal
 Sierra Leone
 Togo

Kulon
Afrika Wétan iku kawasan sing nyakup wewengkon:
 Somalia
 Djibouti
 Eritrea
 Ethiopia
 Kenya
 Tanzania
 Uganda
 Sudan Kidul

Burundi, Rwanda, Madagaskar, Malawi, Mozambik lan Sudan kadhangkala uga éwoning péranganing Afrika Wétan.

Wewengkon Somalia, Djibouti, Ethiopia lan Eritrea kanthi sakabèhané dijuluki Sungu Afrika, mathuk karo wanguné.

Komunitas Afrika Wétan (East African Community/EAC) iku organisasi antar-pamaréntah sisan blok dagang, sing dumadi saka nagara-nagara Kenya, Uganda lan Tanzania.
Meijel iku sawijining gemeente ing provinsi Limburg, Walanda.

Gemeente ing Walanda
Mook en Middelaar iku gemeente ing propinsi Limburg, Walanda.

Gemeente ing Walanda
Nederweert iku gemeente ing propinsi Limburg, Walanda.

Gemeente ing Walanda
Nuth iku siji gemeente ing provinsi Limburg, Walanda.

Gemeente ing Walanda
Triskaidekafobia iku rasa wedi irasional karo angka 13. Bab iki kerep dianggep takayul. Kawedèn marang dina Jemuwah sing tiba ing tanggal telulas diarani paraskavedekatriafobia utawa friggatriskaidekafobia.

Fobia
Unta utawa onta iku rong spésies kéwan kuku genep saka génus Camelus (siji nduwé punuk tunggal - Camelus dromedarius, siji manèh nduwé punuk loro - Camelus bactrianus) kang uripé tinemu ing wewengkon garing lan ara-ara ing Asia lan Afrika Lor. Rata-rata umur pangarepaning urip onta watara 30 tekan 50 taun.

Domestikasi onta déning manungsa wis diwiwiti watara 5.000 taun kapungkur. Pamanfaatan onta antarané kanggo dijupuk susuné (kang duwé pangaji nutrisi luwih dhuwur tinimbang susu sapi) sarta dagingé, lan uga digunakaké minangka kéwan buruh.

Pranala njaba 

National Camel Research Centre, Bikaner (Rajasthan), INDIA 
The A-Z of Camels
Use of camels by South African police

Mamalia
Ujung Arab utawa Jazirah Arab iku jazirah (ujung gedhé) ing Asia Kidul-kulon ana ing simpangan antarané Afrika lan Asia.

Tapel wates pasisir jazirah iki yaiku: ing sisih kidul-kulon Sagara Abang lan Lempongan Aqabah; ing kidul-wétan Sagara Arab; lan ing sisih wétan-lor Lempongan Oman lan Lempongan Pèrsi. Sacara pulitik, Jazirah Arab dumadi saka nagara-nagara iki:
 Arab Saudi 
 Kuwait
 Yaman 
 Oman 
 Uni Emirat Arab 
 Qatar 
 Bahrain

Sacara géologi, tlatah iki luwih bener karan Anak Bawana Arab sebab duwé plat tektonik dhéwé, yaiku Plat Arab.

Nagara Arab Saudi amèh nyakup kabèh tlatah Jazirah Arab. Racaké, kang ndunungi jazirah iki manggon ing Arab Saudi lan Yaman. Jazirah iki ngandhut akèh lenga patra lan minangka panggonan kutha suci Islam, Mekah lan Madinah, kaloroné ing nagara Arab Saudi. Uni Emirat Arab lan Qatar minangka panggonan stasiun televisi a basa Arab utama kaya déné Al-Jazeera.

Arab, Jazirah
Kaokasus utawa Kaukasia iku tlatah ing Éropa Wétan lan Asia Kulon ing antarané Sagara Ireng lan Sagara Kaspia kang kalebu Pagunungan Kaokasus lan laladan-laladan cendhèk liyané. Kaokasus kadhangkala dianggep péranganing Asia Tengah.

Gigir ing tlatah Kaokasus yaiku Elbrus (5.642m), kang uga dianggep gunung paling dhuwur ing Éropa.

Nagara-nagara mardika kang kalebu tlatah Kaokasus yaiku Ruslan (Distrik Kaokasus Lor), Georgia, Armenia lan Azerbaijan. Wewengkon gedhé kang isih kebawah praja ing Kaokasus antarané Ossetia, Chechnya, Ingushetia lan Dagestan. Kaokasus iku laladan kang duwé manéka warna linguistik lan budaya kang paling jembar ing donya.

Sisih kidul Kaokasus diarani Transkaokasus.

Kedadéyan wigati:
 Perang Arab-Khazar
 Panjajahan Kaokasus déning Ruslan
 1991: Kasub manèh kamardikan tumrap nagara Armenia, Georgia, lan Azerbaijan

Sajeroning mitologi Yunani, Kaokasus utawa Kaukasos iku kang nyemari donya. Prometheus diranté ing kana déning Zeus.

Deleng uga 
 Wong Ibero-Kaukasia
 Basa Ibero-Kaukasia
 Jalur Pipa BTC

Pranala njaba 
 Peta Etnografi Kaokasus
 (Caucasian Review of International Affairs - an academic journal on the South Caucasus)
 BBC News: North Caucasus at a glance, 8 September, 2005
 United Nations Environment Programme map: Landcover of the Caucasus
 United Nations Environment Programme map: Population density of the Caucasus
 University of Turin-Observatory on Caucasus
Levant () iku istilah geografi tumrap tlatah ing Wétan Tengah, kang diwatesi déning Pagunungan Taurus ing sisih lor, Sagara Mediterania ing sisih kulon, Upper Mesopotamia ing sisih wétan, lan Ara-ara Arabia ing sisih kidul.

Tlatah 
 Yordania
 Libanon
 Israèl
 Palestina
 Suriah

Uga delengen 
 Kanaan
 Bilad al-Sham

Réferènsi
Braudel, Fernand, The Mediterranean and the Mediterranean World in the Age of Phillip II
http://www.levantine.plus.com/index.htm. Levantine Heritage Site. Includes many oral and scholarly histories, and genealogies for some Levantine Turkish families.

Pranala njaba
The History of the Ancient Near East The Ancient Levant

 
Wétan Cedhak
Famili Gajah (Basa krama: liman; Latin: Elephantidae) iku famili saka ordho Pachyderm, lan siji-sijiné famili sing kasisa saka ordho Proboscidea. Gajah iku kéwan sing ana ing Indonésia. Gajah iku mamalia lan wujud kéwan dharat gedhé dhéwé ing donya. Ana 2 spésies gajah ing donya yaiku Gajah Asia (biyèn dikenal minangka Gajah Indhia) lan Gajah Afrika.

Periode meteng gajah iku 22 sasi, paling suwé tinimbang kéwan dharat liyané. Bobot bledug (anak gajah) lumrahé 120 kilogram. Gajah bisa urip tekan 70 taun. Gajah uga tau digunakaké ing peperangan minangka gajah perang kanggo nyerang mungsuh.

Dasanama 
Ing ngisor iki dasanamaning gajah kang muni ing layang D.N.K. sarta J.Z.I. kaya ta Gajah (yèn alasan), Harjamuka (yèn sinamiran), Hasti, Hèsthi (yèn tinunggangan), Rajamuka, Kunjara, Dirada (yèn arep meta), Diraddha, Dwirocana, Dwiraddha, Dwipa, Dwipangga, Dipăngga (yèn tinitihan ing ratu), Samadya, Samaja (yèn ginawa prang), Waniti (yèn pinalanan), Liman, Pinggala, Jagamuka (yèn tinunggangan ing buta), Matengga (yèn ginawa cangkrama), Gajaksa, Gathamuthu, Brajamuka (yèn binarong).

Uga delengen 
 Gajah gajah

Rujukan

Pranala njaba 

  Kasunyatan ngenani gajah

 
Kéwan
Samodra Antarktika utawa Samodra Kidul iku massa banyu sagara sing ngubengi bawana Antartika. Tlatah iki minangka samodra gedhé dhéwé kapapat lan wis disepakati sinebut samodra déning Organisasi Hidrografik Internasional (IHO) ing taun 2000. Sadurungé iku, pandhangan umum mratélakaké yèn Samodra Atlantik, Samodra Hindia lan Samodra Pasifik langsung wewatesan karo pasisir Antartika.

Koordinat géografi 

65 00 LS, 0 00 BT (kanthi nominal), nanging Samodra Kidul duwé béda karakter unik minangka massa banyu sagara sing gedhé sing ngubengi bawana Antartika; samodra iki dumunung antara 60° lintang kidul nganti pasisir bawana Antartika, lan nyakup 360° bujur bumi.

Dhéfinisi kanggo Samodra Kidul isih durung padha banget ing saindhenging donya. Australia ménéhi dhéfinisi Samodra Kidul mèmper karo dhéfinisi IHO nanging nglebokaké uga kabèh massa banyu sagara sing dumunung antarané pasisir kidul Australia, Tasmania lan Niu Selan minangka Samodra Kidul, dudu Samodra Hindia.

Data 
 Jembar: 20.327.000 km²
 Cathetan: kalebu Sagara Amundsen, Sagara Bellingshausen, sapérangan saka Drake Passage, Sagara Ross, sapérangan cilik saka Sagara Scotia, Sagara Weddell, lan massa banyu sagara tributer liyané
 Garis pasisir: 17.968 km

Iklim 
Suhu banyu sagara manéka warna antara 10 lan -2°C. Badai siklon lumaku saka arah wétan ngubengi bawana lan kerep banget wujud badai gedhé amarga anané béda suhu sing nyata antara dhataran ès karo sagara. Wewengkon samodra saka lintang 40 LS nganti Lingkar Antartika minangka wewengkon kanthi kacepatan angin rata-rata paling kuwat dibandingaké panggonan liyané ing donya. Ing mangsa adhem, samodra njendhel (membeku) nganti 65° LS ing sektor Pasifik lan nganti 55° LS ing sektor Atlantik, suhu lumahing sagara mudhun nganti sangisoré 0 °C. Ing sawatara titik ing pasisir bawana, isih tinemu tlatah bébas ès, bab iki disebabaké anané angin sing kuwat sing terus menerus milir saka bawana menyang samodra.

Dhataran 
Samodra Kidul, jeroné rata-rata 4.000 - 5.000 m, mung sethithik panggonan kang cethèk. Dhangkalan bawana Antartika lumrahé ciut lan luwih jero (400 – 800 m) katimbang rata-rata jeroné dhangkalan ing bawana liyané (133 m).

Selimut ès Antartika tansaya amba saka minimum 2,6 yuta km² ing sasi Maret nganti dadi 18,8 yuta km² ing sasi September, tegesé ambané nambah mèh tikel pitu. Arus Sirkumpolar Antartika (dawané 21.000 km) mili tumuju menyang arah wétan; minangka arus samodra gedhé dhéwé ing donya, ngilèkaké 130 yuta m³ banyu saben dhetik, tegesé kaping satusé kabèh ilèn banyu kali sing ana ing donya.

Uga delengen 
 Antarktika

Pranala njaba 

 Oceanography Image of the Day, saka Institusi Oséanografi Woods Hole
 The CIA World Factbook's Samodra Kidul
 The Fifth Ocean saka Geography.About.com
 NOAA In-situ Ocean Data Viewer Plot and download ocean observations
 NOAA FAQ about the number of oceans
Samodra Indhi () iku kumpulan banyu gedhé dhéwé katelu ing donya, nyakup watara 20% lumahing banyu ing bumi. Ing isih lor diwatesi déning pérangan kidul Asia; ing sisih kulon déning Jazirah Arab lan Afrika; ing sisih wétan déning Ujung Malaka, Indonésia, lan Australia; ing sisih kidul déning Samodra Kidul. Samodra iki dipisahaké saka Samodra Atlantik séning 20° bujur wétan, lan saka Samodra Pasifik déning 147° garis ujur wétan.

Data 

Tlatah
 total: 68.556 yuta km²
 sagara: kalebu Sagara Andaman, Sagara Arab, Lempongan Bengal, Great Australian Bight, Lempongan Aden, Lempongan Oman, Saluran Mozambique, Lempongan Pèrsi, Sagara Abang, Selat Malaka, lan sapanunggalané.

Dawané Pasisir: 66.526 km

Titik ketinggian:
 titik paling cendhèk: Palung Jawa -7.258 m
 titik paling dhuwur: lumahing sagara 0 m

Bandar:
Kolkata (India), Chennai  (Sri Lanka), Durban (Afrika Kidul), Jakarta (Indonésia), Karachi (Pakistan), Fremantle (Australia), Mumbai (Mumbai; India), Lempongan Richards (Afrika Kidul)

Pratélan pustaka 
 Braun, D., The Indian Ocean (1983)
 Chandra, S., ed., The Indian Ocean (1987);
 Chaudhuri, K. N., Trade and Civilization in the Indian Ocean (1985);
 Cousteau, Jacques-Yves, and Diole, Philippe, Life and Death in a Coral Sea (1971);
 Cubitt, Gerald, Islands of the Indian Ocean (1975);
 Das Gupta, A., and Pearson, M.N., India and the Indian Ocean (1987);
 Dowdy, W. L., and Trood, R., eds., The Indian Ocean (1985);
 Kerr, A., ed., Resources and Development in the Indian Ocean Region (1981);
 Nairn, A. E., and Stehli, F. G., eds., The Ocean Basins and Margins, Vol. 6: The Indian Ocean (1982);
 Ostheimer, John M., ed., The Politics of the Western Indian Ocean Islands (1975); 
 Toussaint, Auguste, The History of the Indian Ocean, trans. by June Guicharnaud (1966).

Rujukan 
Racaké tulisan iki dhedhasar tèks domain umum saka Oseanografer Sagara AS ing  .

Uga delengen 
 Géografi
Leipzig () [] (Sorbia/Lusatia: Lipsk) iku siji kutha ing Jerman. Kutha iki sing ndunungi 510.651 jiwa. Leipzig sing saka taun 1949 - 1990 papané ana ing Jerman Wétan iku misuwur minangka kutha buku. Saben taun peken buku Leipziger Messe dianakaké.

Kutha kembar 
Leipzig duwé kutha kembar:
  Addis Ababa, Etiopia wiwit taun 2004
  Birmingham, Britania Raya (Birmingham's Partner City page ) since 1992
  Bologna, Italia wiwit taun 1962, dianyari taun 1997
  Brno, Ceko wiwit taun 1973, dianyari taun 1999
  Frankfurt am Main, Jerman wiwit 1990
  Hanover, Jerman wiwit 1987
  Houston, Texas, USA wiwit 1993
  Kiev, Ukraina wiwit 1961, dianyari 1992
  Kraków, Polen wiwit 1973, dianyari 1995
  Lyon, Prancis wiwit 1981
  Nanjing, Cina wiwit 1988
  Thessaloniki, Yunani wiwit 1984
  Travnik, Bosnia-Herzegovina wiwit 2003
  Plovdiv, Bulgaria wiwit 1975, dianyari 2007

Kutha ing Jerman