คำถาม: พระธรรมโกศาจารย์ เกิดเมื่อไหร่?

text: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินทปญฺโญ) หรือรู้จักในนาม พุทธทาสภิกขุ (27 พฤษภาคม พ.ศ. 2449 - 8 กรกฎาคม พ.ศ. 2536) เป็นชาวอำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี เกิดเมื่อปี พ.ศ. 2449 เริ่มบวชเรียนเมื่ออายุได้ 20 ปี ที่วัดบ้านเกิด จากนั้นได้เข้ามาศึกษาพระธรรมวินัยต่อที่กรุงเทพมหานคร จนสอบได้เปรียญธรรม 3 ประโยค แต่แล้วท่านพุทธทาสภิกขุก็พบว่าสังคมพระพุทธศาสนาแบบที่เป็นอยู่ในขณะนั้นแปดเปื้อนเบือนบิดไปมาก และไม่อาจทำให้เข้าถึงหัวใจของศาสนาพุทธได้เลย ท่านจึงตัดสินใจหันหลังกลับมาปฏิบัติธรรมที่อำเภอไชยา ซึ่งเป็นภูมิลำเนาเดิมของท่านอีกครั้ง พร้อมปวารณาตนเองเป็น พุทธทาส เนื่องจากต้องการถวายตัวรับใช้พระพุทธศาสนาให้ถึงที่สุด
title: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)

text: มารดาของท่านพุทธทาสภิกขุชื่อ เคลื่อน พานิช เกิดที่อำเภอท่าฉาง ตาของท่านพุทธทาสภิกขุชื่อเล่ง มียศเป็นขุนสิทธิสาร ปกครองหัวเมืองกระแดะ หรืออำเภอกาญจนดิษฐ์ในปัจจุบัน ครอบครัวของตายายมีความมั่นคงในพระพุทธศาสนา และมีการปฏิบัติสมาธิภาวนากันภายในบ้านเรือน ทำให้มารดาของท่านพุทธทาสภิกขุใกล้ชิดกับพระพุทธศาสนามาตั้งแต่เด็ก ซึ่งความศรัทธาในพระพุทธศาสนานี้ได้ส่งต่อมาที่บุตร และหล่อหลอมให้เด็กชายเงื่อม พานิช กลายเป็นท่านพุทธทาสภิกขุในเวลาต่อมา
title: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)

text: พระธรรมโกศาจารย์ ถือกำเนิดเมื่อวันที่ 20 มกราคม 2482 โยมบิดาชื่อ เขต ชุมแสง โยมมารดาชื่อ จาย ชุมแสง (นามสกุลเดิม แก้วพินิจ) ณ บ้านทุ่งคา อำเภอเมืองชุมพร จังหวัดชุมพร
title: พระธรรมโกศาจารย์ (องอาจ ฐิตธมฺโม)

text: ท่านพุทธทาสภิกขุเห็นเข้าอย่างนี้ก็เกิดเป็นความเอือมระอาในชีวิตสมณเพศอย่างหนัก หลังจากอยู่กรุงเทพฯ ได้เพียง 2 เดือนก็กลับมาที่พุมเรียงเพื่อจะลาสิกขา แต่ขณะนั้นเป็นช่าวงใกล้เวลาจะเข้าพรรษาแล้ว มีผู้ทักท้วงว่าจะลาสิกขาตอนนี้ยังไม่เหมาะ ท่านพุทธทาสภิกขุจึงตัดสินใจครองสมณเพศอีกพรรษาหนึ่ง และคิดว่าค่อยลาสิกขาบทเมื่อออกพรรษาไปแล้ว
title: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)

text: ท่านพุทธทาสภิกขุเล่าถึงมูลเหตุการบวชของตนเองไว้ว่า
title: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)

text: ก่อนไปถึงกรุงเทพฯ เราก็เคยคิดว่า พระที่กรุงเทพฯ มันไม่เหมือนที่บ้านเรา พระกรุงเทพฯ จะดี เคยคิดว่าคนที่ได้เปรียญ 9 คือคนที่เป็นพระอรหันต์ด้วยซ้ำไป เคยคิดว่ากรุงเทพฯ ดีที่สุด ถูกต้องที่สุด ควรจะถือเป็นตัวอย่าง เคยนึกว่าพระอรหันต์เต็มไปทั้งกรุงเทพฯ ก่อนไปกรุงเทพฯ มันคิดอย่างนั้น[3]
title: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)

text: ผู้ดำรงสมณศักดิ์พระราชาคณะชั้นธรรมที่"พระธรรมโกษาจารย์" มีรายนามดังต่อไปนี้
title: พระธรรมโกศาจารย์

text: เรื่องบัญชี บัญน้ำ เก็บไว้ก่อน เมื่อสึกออกมาแล้วค่อยมาทำต่ออีก[4]
title: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)

text: ผลงานเด่นของทาสพุทธทาสคืองานหนังสือ อาทิ หนังสือพุทธธรรม, ตามรอยพระอรหันต์ และคู่มือมนุษย์ และเป็นสงฆ์ไทยรูปแรกที่บุกเบิกการใช้โสตทัศนูปกรณ์สมัยใหม่สำหรับการเผยแพร่ธรรมะ และท่านมีสหายธรรมคนสำคัญ คือ ปัญญานันทภิกขุ วัดชลประทานรังสฤษฎ์ และท่าน บ.ช. เขมาภิรัตน์[1]
title: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)

text: พ.ศ. 2473 พระมหาเงื่อม พ.ศ. 2489 พระครูสัญญาบัตรที่ พระครูอินทปัญญาจารย์ พ.ศ. 2493 พระราชาคณะชั้นสามัญที่ พระอริยนันทมุนี[6] พ.ศ. 2500 พระราชาคณะชั้นราชที่ พระราชชัยกวี สมาธินทรีย์คณาธิปัตย์ โมกขพลวัตรธรรมสุนทร ยติคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี[7] พ.ศ. 2514 พระราชาคณะชั้นเทพที่ พระเทพวิสุทธิเมธี ศรีภาวนาจารย์ สุนทรญาณพิสิฏฐ์ มหาคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี[8] พ.ศ. 2530 พระราชาคณะชั้นธรรมที่ พระธรรมโกศาจารย์ สุนทรญาณดิลก ตรีปิฎกธรรมภูสิต ยติคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี[9]
title: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)

text: เมื่อออกพรรษาได้ไม่นาน ช่วงต้นปี พ.ศ. 2471 อาเสี้ยง น้องชายของบิดาท่านพุทธทาสภิกขุ ได้ผลักดันให้ท่านพุทธทาสภิกขุเข้าศึกษาความรู้ทางธรรมต่อที่กรุงเทพฯ ท่านพุทธทาสภิกขุพูดถึงเรื่องนี้เอาไว้ว่า
title: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)

text: สวนโมกขพลาราม
title: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)

text: ในทำเนียบ "ตำแหน่งพระราชาคณะในกรุงนอกกรุง ครั้งกรุงเก่า" ปรากฏชื่อพระธรรมโกษา วัดประดู่ เป็นพระราชาคณะในคณะกลางฝ่ายอรัญวาสี ถึงสมัยรัตนโกสินทร์เป็นสมณศักดิ์พระราชาคณะชั้นสามัญ จนกระทั่ง พ.ศ. 2441 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้เลื่อนพระเทพโมลี (ยัง เขมาภิรโต) ขึ้นเป็นพระราชาคณะชั้นธรรมที่ ""พระธรรมโกษาจารย์"" เป็นรูปแรก
title: พระธรรมโกศาจารย์

text: นายธรรมทาสเขามีนิสัยอยากส่งเสริมพุทธศาสนาให้รุ่งเรือง ตั้งแต่ตอนที่เขาไปเรียนเตรียมแพทย์ที่จุฬาฯ (พ.ศ. 2469) เขาไปพบบทความเกี่ยวกับการเผยแผ่พุทธศาสนาทางสมาคมมหาโพธิ ของธรรมปาละ และหนังสือยังอิสต์ ของญี่ปุ่น ได้เร้าใจให้เขาเห็นคุณค่าของพระพุทธศาสนา และหาหนังสือทางพุทธศาสนามาจากหอสมุดนั้นมาอ่านเสมอ พอกลับมาบ้าน (พ.ศ. 2470) ก็มาตั้งหีบหนังสือให้คนอื่นอ่านกันในเวลาต่อมา (พ.ศ. 2472) รวบรวมหนังสือธรรมะที่หาได้ในสมัยนั้น รวมทั้ง เทศนาเสือป่า พระพุทธเจ้าตรัสรู้อะไร ไทยเขษม วิสาขะ เป็นต้น ก็ก่อหวอดให้เกิดความสนใจในหมู่คนแถวนั้น ไม่กี่คนหรอก จับกลุ่มสนทนากันเรื่องจะทำพุทธศาสนาให้มันบริสุทธิ์ ให้มันถูกต้องอย่างไร ต่อมาคนเหล่านี้ก็เป็นกำลังตั้งสวนโมกข์และคณะธรรมทาน มีนายเที่ยง จันทเวช นายดาว ใจสะอาด นายฉัว วรรณกลัด นายเนิน วงศ์วานิช นายกวย กิ่วไม้แดง เป็นตัวตั้งตัวตี นายธรรมทาสเขาได้รู้จักกับชาวลังกาชื่อสิริเสนา ที่มาพักอยู่ที่บ้านท่าโพธิ์ จึงได้รู้เรื่องกิจการของสมาคมมหาโพธิ และอนาคาริกะธรรมปาละ ซึ่งพยายามฟื้นฟูพุทธศาสนาในลังกาและอินเดีย นายธรรมทาสเขาก็มีจดหมายติดต่อรับหนังสือมหาโพธิ ต่อมาก็รับ บริติชบุดดิสต์ ของสมาคมมหาโพธิ ลอนดอน บุดดิสต์ อิน อิงแลนด์ และ บุดดิสต์ แอนนวล ออฟซีลอน ทำให้เขารู้ว่าข่าวคราวความเคลื่อนไหวเกี่ยวกับพุทธศาสนาในต่างประเทศ[3]
title: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)

text: หลังจากอุปสมบทได้ไม่นาน ได้เดินทางไปศึกษาหาหลักธรรมในบวรพุทธศาสนาหลายจังหวัดที่มีสำนักเรียนธรรมะ เช่น นครศรีธรรมราช สงขลา และกรุงเทพมหานคร จนหลวงพ่อปัญญานันทภิกขุสามารถสอบได้นักธรรมชั้นตรีเป็นที่ 1 ของสังฆมณฑลภูเก็ต และสามารถสอบได้นักธรรมชั้นโท และเอกในปีถัดมาที่ จ.นครศรีธรรมราช จากนั้นท่านได้เดินทางไปศึกษาต่อด้านภาษาบาลีจนสามารถสอบเปรียญธรรม 4 ประโยค ที่สำนักเรียนวัดสามพระยา กรุงเทพมหานคร แต่เนื่องจากเกิดสงครามโลกครั้งที่สอง ทำให้หลวงพ่อต้องหยุดการศึกษาไว้เพียงเท่านั้น แล้วเดินทางกลับพัทลุงภูมิลำเนาเดิมและได้เริ่มแสดงธรรมในพื้นที่ต่างๆ ของภาคใต้ รวมทั้งเดินทางไปจำพรรษาที่วัดสีตวนารามและวัดปิ่นบังอร รัฐปีนัง ประเทศมาเลเซีย ในระหว่างที่จำพรรษาอยู่นี้ก็ได้ศึกษาทั้งภาษาอังกฤษและภาษาจีน เพื่อเป็นพื้นฐานในการเผยแพร่ธรรมของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต่อไปพ.ศ. 2477 หลวงพ่อได้เดินทางไปจำพรรษากับพระธรรมโกศาจารย์ (พุทธทาสภิกขุ) ที่สวนโมกขพลาราม อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี และร่วมเป็นสหายธรรมดำเนินการเผยแพร่หลักธรรมที่แท้จริงตามหลักคำสอนขององค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา
title: พระพรหมมังคลาจารย์ (ปั่น ปทุมุตฺตโร)

text: พระธรรมโกศาจารย์ เป็นสมณศักดิ์สำหรับพระราชาคณะชั้นธรรม ปัจจุบันพระราชทานเฉพาะแก่พระเถระฝ่ายมหานิกาย
title: พระธรรมโกศาจารย์

text: วันที่ ๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๓๔ "พระครูปลัดศีลวัฒน์" ฐานานุกรมของ พระธรรมโกศาจารย์ (พุทธทาสภิกขุ) เจ้าอาวาสวัดพระบรมธาตุไชยา 
title: พระภาวนาโพธิคุณ (โพธิ์ จนฺทสโร)

text: พระธรรมโกศาจารย์. ธรรมโฆษณ์ของพุทธทาส-พุทธประวัติจากพระโอษฐ์. กรุงเทพฯ: ธรรมทานมูลนิธิ, 2529. พิมพ์ครั้งที่ 11. ISBN 974-497-908-9 ปัณณวัฒน์. ปฏิทิน 100 พ.ศ. 2468-2568 คัมภีร์พยากรณ์คู่บ้าน. กรุงเทพฯ: ไพลิน, 2550. ISBN 974-455-535-1 เบญจมาศ พลอินทร์. วรรณคดีขนบประเพณี พระราชพิธีสิบสองเดือน. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์โอเดียนสโตร์, 2523. ไพโรจน์ คุ้มไพโรจน์.ตามรอยบาทพระศาสดา. กรุงเทพ: สำนักพิมพ์ธรรมสภา, 2539. ISBN 974-89383-5-2
title: วันวิสาขบูชา

text: คำว่า ธรรม พระเดชพระคุณพระธรรมโกศาจารย์ หลวงพ่อพุทธทาส อินทปัญโญ กล่าวว่า คือ
title: จริยธรรม

text: แก่นพุทธศาสน์ คู่มือมนุษย์ ตัวกูของกู ธรรมโฆษณ์ ปฏิจจสมุปบาทจากพระโอษฐ์ พระพุทธเจ้าสอนอะไร พุทธประวัติจากพระโอษฐ์ ภาษาคน-ภาษาธรรม หนังสือพิมพ์พุทธสาสนา อิทัปปัจจยตา (100 หนังสือดีที่คนไทยควรอ่าน) สูตรของเว่ยหล่าง
title: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)

text: พระธรรมโกศาจารย์ นามเดิม องอาจ ชุมแสง ฉายา ตธมฺโม เป็นพระราชาคณะชั้นธรรม ปัจจุบันดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดขันเงินและที่ปรึกษาเจ้าคณะภาค 16 เป็นศิษย์พระราชญาณกวี (บุญชวน เขมาภิรโต) สหายร่วมอุทรธรรมของพระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ) และพระพรหมมังคลาจารย์ (ปั่น ปทุมุตฺตโร)
title: พระธรรมโกศาจารย์ (องอาจ ฐิตธมฺโม)

text: ท่านพุทธทาสภิกขุมีนามเดิมว่า เงื่อม พานิช เกิดเมื่อวันอาทิตย์ ขึ้น 7 ค่ำ เดือน 7 ปีมะเมีย หรือวันที่ 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2449 ในสกุลของพ่อค้า ที่ตลาดพุมเรียง อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี ช่วงปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งขณะนั้นพุมเรียงยังเป็นที่ตั้งของตัวเมืองไชยา หรือจังหวัดไชยา ก่อนที่จะกลายมาเป็นจังหวัดสุราษฎร์ธานีในปัจจุบัน
title: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)

text: ท่านพุทธทาสภิกขุได้รับสมณศักดิ์ตามลำดับ ดังนี้
title: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)

text: พระธรรมโกศาจารย์ อุปสมบทเมื่อวันที่ 21 มิถุนายน 2507 ตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8 ปีมะเส็ง ณ วัดนาทุ่ง โดยมีพระราชญาณกวี วัดขันเงิน ขณะเป็นที่พระปกาสิตพุทธศาสน์ เป็นพระอุปัชฌาย์ พระครูปัญญาพิพัฒน์ วัดนาทุ่ง เป็นพระกรรมวาจาจารย์ และพระพุฒ ธมฺมจาโร ที่พักสงฆ์มณีสพ เป็นพระอนุสาวนาจารย์
title: พระธรรมโกศาจารย์ (องอาจ ฐิตธมฺโม)

text: ท่านพุทธทาสภิกขุได้เข้ามาอยู่กรุงเทพฯ ที่วัดปทุมคงคาราชวรวิหาร โดยอาศัยกับพระครูชยาภิวัฒน์ (กลั่น) ซึ่งเป็นพระผู้ใหญ่ที่ใกล้ชิดกับท่านพุทธทาสภิกขุ และได้มาศึกษาต่อที่กรุงเทพฯ เช่นเดียวกัน สำหรับท่านพุทธทาสภิกขุ ซึ่งไม่เคยเดินทางไปกรุงเทพฯ มาก่อนเลย มีความคิดว่ากรุงเทพฯ นั้นคือเมืองคือศูนย์กลางความเจริญในทุกด้าน รวมทั้งพระพุทธศาสนา เนื่องกรุงเทพฯ เป็นแหล่งความรู้ด้านปริยัติ ท่านพุทธทาสภิกขุจึงวาดภาพไว้ว่าพระเณรในกรุงเทพฯ จะปฏิบัติดีปฏิบัติชอบตามพระธรรมวินัย ถึงขนาดคิดว่าจะมีพระอรหันต์อยู่เต็มไปทั้งกรุงเทพฯ ดังคำพูดที่ว่า
title: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)

text: พุทธทาส จักอยู่ไป ไม่มีตายแม้ร่างกายจะดับไปไม่ฟังเสียงร่างกายเป็น ร่างกายไป ไม่ลำเอียงนั่นเป็นเพียงสิ่งเปลี่ยนไปในเวลาพุทธทาส คงอยู่ไป ไม่มีตายถึงดีร้ายก็จะอยู่คู่ศาสนาสมกับมอบ กายใจ รับใช้มาตามบัญชาองค์พระพุทธไม่หยุดเลยพุทธทาส ยังอยู่ไป ไม่มีตายอยู่รับใช้ เพื่อนมนุษย์ไม่หยุดเฉยด้วยธรรมโฆษณ์ตามที่วางไว้อย่างเคยโอ้เพื่อนเอ๋ยมองเห็นไหมอะไรตายฯแม้ฉันตาย กายลับ ไปหมดแล้วแต่เสียงสั่ง ยังแจ้ว แว่วหูสหายว่าเคยพลอดกันอย่างไรไม่เสื่อมคลายก็เหมือนฉันไม่ตาย กายธรรมยังทำกับฉัน อย่างกะฉัน นั้นไม่ตายยังอยู่กับ ท่านทั้งหลายอย่างหนหลังมีอะไรมาเขี่ยไค้ ให้กันฟังเหมือนฉันนั่ง ร่วมด้วย ช่วยชี้แจงทำกับฉัน อย่างกะฉัน ไม่ตายเถิดย่อมจะเกิด ผลสนอง หลายแขนงทุกวันนัด สนทนา อย่าเลิกแล้งทำให้แจ้ง ที่สุดได้ เลิกตายกันฯ
title: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)

text: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)ได้ละสังขารอย่างสงบ ณ สวนโมกขพลาราม เมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม พ.ศ. 2536 สิริรวมอายุ 87 ปี 67 พรรษา คงเหลือไว้แต่ผลงานที่ทรงคุณค่าแทนตัวท่านให้อนุชนคนรุ่นหลังได้สืบสานปณิธานของท่านรับมรดกความเป็น "พุทธทาส" เพื่อพุทธทาสจะได้ไม่ตายไปจากพระพุทธศาสนาดังบทประพันธ์ของท่านที่ว่า
title: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)

text: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ) บุคคลสำคัญของโลก สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ) สมเด็จพระราชาคณะ อดีตผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช อดีตประธานคณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช อดีตเจ้าคณะใหญ่หนตะวันออก อดีตกรรมการมหาเถรสมาคม อดีตประธานสมัชชามหาคณิสสร อดีตเจ้าอาวาสวัดสระเกศราชวรมหาวิหาร พระสุธรรมาธิบดี (แสง ชุตินฺธโร) พระราชาคณะเจ้าคณะรอง อดีตเจ้าอาวาสวัดธรรมบูชา อดีตเจ้าคณะจังหวัดสุราษฎร์ธานี พระธรรมวิโรจนเถร (พลับ ฐิติโก) พระราชาคณะชั้นสามัญ ชั้นสามัญยก ฝ่ายวิปัสสนาธุระ ฝ่ายธรรมยุติกนิกาย รูปแรกของภาคใต้ อดีต เจ้าอาวาสวัดธรรมบูชาและอดีตเจ้าคณะธรรมยุตจังหวัดสุราษฎร์ธานี อดีตประธานกรรมการคณะจังหวัดสงขลา และ อดีตเจ้าอาวาสวัดมัชฌิมาวาส (จังหวัดสงขลา)
title: จังหวัดสุราษฎร์ธานี

text: นายซุยหิ้น วัฒโนดร ได้เข้าอุปสมบทเมื่อวันที่ 14 มิถุนายน พ.ศ. 2465 เวลา 9:10 น. ที่วัดธรรมบูชา จังหวัดสุราษฎร์ธานี พระครูศาสนพินิจ (พลับ ฐิติโก) เป็นพระอุปัชฌาย์ พระธรรมโกศาจารย์ (เซ่ง อุตฺตโม) เป็นพระกรรมวาจาจารย์ พระครูโยคาธิการวินิตเป็นพระอนุสาวนาจารย์ ได้รับฉายาว่า "อตฺถการี" อยู่วัดธรรมบูชาได้ 1 พรรษา พระครูสังฆพินัยจึงไปรับมาอยู่วัดราชาธิวาสราชวรวิหาร พระธรรมโกศาจารย์จึงเปลี่ยนชื่อท่านเป็นปลอด
title: พระศาสนโศภน (ปลอด อตฺถการี)

text: ในขณะเดียวกันนี้เอง นายธรรมทาสก็ได้รวบรวมญาติมิตรที่สนใจในพระพุทธศาสนามาจัดตั้งเป็นคณะขึ้น ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2472 และนี่คือจุดเริ่มก่อนที่จะกลายเป็นคณะธรรมทานในเวลาต่อมา เรื่องนี้ท่านพุทธทาสภิกขุเล่าให้ฟังว่า
title: พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)