AITRADER/dutch-tts-labeled-complete huggingface dataset:
was het pensionaat dat men van buiten niet zag het overige van het ongelijkzijdig vierkant vormde den tuin die veel lager was dan de oppervlakte der straat polonceau zoodat de muren binnen hooger dan buiten waren
geen jas heere god worden de heiligen tegenwoordig krankzinnig maar hoe zijt ge toch hier gekomen zonder op antwoord te wachten sprak de oude man met een
de kolonel werd later gevonnist en afgezet de artillerietrein de voortreinen de bagagewagens
met paarden en menschen gevuld een ijselijke toestand er waren geen glooiingen meer de lijken maakten de vlakte gelijk met den hollen weg
glorie voor niemand zoodanig was deze oorlog begonnen door vorsten die afstamden van lodewijk xiv en geleid door generaals die afkwamen van napoleon
een man van den lijkstoet sprak met den portier gedurende dat gesprek t welk een paar minuten duurde plaatste zich iemand een onbekende achter de lijkkoets naast fauchelevent
welke uit een hoofdbuis naar al deze bakken liepen vormden aan den voorgevel een soort van wijnstok zooals men die aan de voormuren van oude landhoeven ziet
zelden ging hij dien man voorbij zonder hem een sou te geven vaak sprak hij met hem de afgunstigen op dezen arme zeiden dat hij tot de politie behoorde t was een vijf en zeventigjarig man die gestadig gebeden prevelde
de engelschen antwoordde de strooper de officier hernam zoek in mijn zakken ge zult er een beurs en een horloge vinden neem ze
boek i waterloo eerste hoofdstuk wat er op den weg van nivelles gevonden wordt
zij waren niet in een rood buis maar in een zwartwollen gewaad gekleed dat des zomers zwaar des winters licht was zonder daarvan iets af te nemen of er iets bij te voegen zonder al naar het jaargetijde van linnen of wol gebruik te mogen maken
tot hij er een vond om in te wonen jean valjean maakte verschillende doolhof kronkelingen in de wijk mouffetard waar alles reeds sliep
men ontmoette hem tegen den avond op de eenzaamste plaatsen in het dichtste houtgewas met het voorkomen alsof hij iets zocht en soms bezig kuilen te graven
t was als een bovennatuurlijk gezang in een onbewoond huis terwijl deze stemmen zongen dacht jean valjean aan niets meer hij zag geen nacht meer maar een blauwen hemel t was hem alsof die vleugels zich uitbreidden welke wij allen in ons hebben
binnen op de deur was slordig met een penseel met inkt het cijfergetal en boven de deur even ruw no geklad zoodat men eigenlijk niet juist wist waar men was buiten was het huis no binnen
en keerde naar de prefectuur terug beschaamd als een spion die door een dief verschalkt is
de hoop van een kind dat nooit iets anders dan wanhoop heeft gekend is iets zeer verhevens en
de grond van zijn karakter was een vroolijke opgewektheid zegt gourgaud hij vloeide over van kwinkslagen die eer zonderling dan geestig waren zegt benjamin constant deze vroolijkheid van een reus verdient dat men er bij stilsta hij noemde zijn
gaan wij verder maar deze mannen of deze vrouwen de achter deze vier muren zittenden kleeden zich in grove wol allen zijn gelijk zij noemen elkander broeders en zusters goed maar doen zij nog iets anders ja
alsof hij sporten onder de voeten en ellebogen had gehad binnen een halve minuut was hij boven op den muur op zijn knieën cosette zag verstomd tot hem op zonder een woord te zeggen jean valjeans vermaning en de naam van vrouw
hij tuurde zoo ver zijn oogen reikten maar bespeurde niets hij deed weder onderzoek hiermede verloor hij tijd voorbijgangers zeiden hem dat de man en het kind welke hij zocht naar t bosch op den weg van gagny waren gegaan
t was haar vermaak en trots bij iedere gelegenheid deze namen ter sprake te brengen zij verhaalde wonderen der abdij van fontevrault die zeide zij een stad geleek en in welk klooster straten waren
en een bataljon brunswijkers te zenden de aanval van den rechtervleugel der franschen tegen papelotte diende eigenlijk om den linkervleugel der engelschen omver te werpen
toen beide zielen elkander zagen erkenden zij dat zij elkaar behoefden en zij hechtten zich innig aan elkander de woorden in hun ruimsten en volstrektsten zin nemende
even onder het punt waar de koppelstreep der a het rechterbeen raakt en doorsnijdt is la haie sainte in t midden van deze koppelstreep is het eigenlijke punt waar de slag beslist werd hier heeft men den leeuw geplaatst
deze met een granieten deksel als een graf gesloten steenen kist met dit verschil dat daarin de doode levend was deze bodem van slijk dit rioolgat deze zweetende muren hoe declameeren zij
die gestadig in t vertrek op en neer ging dat cosette verstrooid was en in plaats van te breien haar oog op de spelende meisjes gevestigd hield
een schuinsche zonnestraal bescheen de slapende cosette wier mond half geopend was en die een licht drinkend engeltje geleek jean valjean aanschouwde haar weder en luisterde niet meer naar
alsmede in het zeldzaam geval dat de doodkist eener non uit het klooster werd gedragen t was de algemeene kerkdeur de elleboog der galg was een vierkant vertrek dat tot provisiekamer diende
of de zekerheid der overwinning op het keizerlijk gelaat betrokken napoleon was gewoon den oorlog strak in de oogen te zien hij beschouwde niet angstvallig de bijzonderheden naar getallen
en dat zijn gewaande hoorns niets anders zijn dan een mestvork die hij op den rug draagt en wier tanden op een afstand gezien uit zijn hoofd schijnen te komen
t is moeielijk over kloostermuren te klimmen nog moeielijker met een kind met een kind in de armen is t onmogelijk over een steilen muur te stijgen wie was dat kind van waar kwamen beiden
vervolgens was hij links vr hij aan de kerk kwam den binnenweg ingeslagen die naar montfermeil voert als iemand die het oord kende en er vroeger geweest was hij liep met spoed
zoodra de arts den pas voor den hemel heeft geviseerd komt de doodkist een moeder wordt door de moeders in de kist gelegd een zuster door de zusters daarna spijker ik de kist dicht dit behoort tot mijn tuinierswerk
zij stond op verlokkende wijze gewoonlijk halfopen en zij liet twee dingen zien die niets treurigs hebben een binnenplaats wier muren met wingerden was bedekt en een op en neergaanden portier
die des nachts in t huis was gekomen en aan zijn deur geluisterd had t was werkelijk een man die ditmaal zonder zich op te houden jean valjeans kamer
de vrees had haar geheel ingenomen zij was er om zoo te spreken mede overdekt de vrees bracht haar ellebogen tegen haar heupen trok haar hielen onder haar rokjen deed haar de kleinst mogelijke plaats beslaan
klein picpus was zooals wij gezegd hebben een y van straten gevormd door den chemin vert saint antoine die zich in twee takken splitste en links den naam van kleine picpusstraat en rechts dien van
en jean valjean schrikte daar hij javert meende te herkennen terwijl javert niet minder getroffen was daar hij meende jean valjean te zien
daarbij betoonde men de pensionnairen duizenden voorkomendheden zoo echter een kind een non voorbijging en haar toesprak antwoordde zij niet deze regel der stilzwijgendheid was de oorzaak dat in het klooster de spraak aan menschelijke wezens ontzegd
maar de roof is hardnekkig de stroopers dreven in den eenen hoek van het slagveld hun spel terwijl men hen in den anderen doodschoot de maan scheen akelig op de vlakte
de majoor blackman heeft zich hiertegen gelegd om te sterven onder een naburigen grooten boom viel de duitsche generaal duplat
maar dat hij madeleine niet kon binnenbrengen zoo deze niet buiten was dat dit het ééne bezwaar was maar dat er nog een bezwaar bestond de ledige
dit was voor de arme vrouwen dier wijk horloge en klok zij zeiden t is twee uur hij keert naar de tuilerieën terug
petit picpus saint antoine besloeg schier geheel het ongelijkzijdig vierkant gevormd door de richting der straten polonceau en droit mur der kleine straat picpus en der blinde steeg die op oude plattegronden
of misdoenden priester kon zien t geen aan de nonnen verboden was op zekeren dag predikte een jong priester van hoogen rang de hertog van
denzelfde die het zesde kapelaanschap der abdij van villers stichtte de wandelaar opende de poort ging onder het gewelf langs een oude kales en kwam op het voorplein
de strooper rukte dit kruis af t welk in een der holen verdween die hij onder zijn kapotjas had daarna betastte hij t horlogezakje van den officier voelde een horloge en nam het
t was waar dat de wolk zich niet bewoog de keizer had ter verkenning van dat duistere punt de divisie lichte cavalerie van domon afgezonden
schrikkelijk was de onderstelling dat deze gestalte dood was maar schrikkelijker nog dat zij leefde hij had den moed zijn gezicht tegen de glasruiten te drukken en te bespieden of t geen hij zag zich bewegen zou
bij elke losbranding verminderde het carré en schoot terug het beantwoordde het schrootvuur met geweervuur terwijl het zijn vier muren steeds dichter
met een oogwenk had opgenomen deden den vriendelijken glimlach weder verdwijnen en het norsche gezicht opnieuw voor den dag komen zij hernam droogjes kom binnen vriend
dit strenge klooster was evenwel niet zoo streng ommuurd dat het leven der wereldsche hartstochten dat het drama dat zelfs de roman er niet
velen deden daar hun laatsten dronk maar deze put waarvan zoovele drinkers in den dood gingen moest insgelijks sterven
deze gansche cavalerie daalde met opgeheven sabels vliegende vaandels en schallende trompetten in colonnes van een divisie gelijktijdig en als één man met de juistheid van een ijzeren stormram die een bres maakt
wij moeten hier bijvoegen dat javert persoonlijke bezwaren had de vermaningen van zijn geweten paarden zich bij die van den prefect hij twijfelde werkelijk
het keizerrijk verzonk in een schaduw welke die der stervende romeinsche wereld geleek men zag weder een afgrond als ten tijde der barbaren
zieten op zijn gemak frankrijk neersabelende leeuwen in herten herschapen zoodanig was deze vlucht te genappe beproefde men te keeren front te maken zich te verzamelen
zijn batterij van zeven stukken vernageld de prins van saksen weimar die niettegenstaande den graaf van erlon frischemont en smohain bezet en in zijn macht hield het vaandel van het
een treffende samenloop van omstandigheden die hem als ware t een fluisterende waarschuwing der voorzienigheid zelve geweest diep deed nadenken
dit zeggende draaide zij verlegen de rekening in haar hand en maakte er met haar vingers vouwen in haar strak gelaat vertoonde een haar geheel ongewone uitdrukking van bedeesdheid en schroom
zoo kan men met waarheid zeggen dat in groote steden de zon de gevels der huizen aan den zuidkant doet bloeien en groeien en dat door het druk verkeer van rij en voertuigen de straten verbreed worden
en om aan deze kinderen eenigen voorsmaak van het heilig gewaad te geven voor de pensionnairen een wezenlijk geluk en een ware uitspanning waren zij vermaakten er zich mede t was iets nieuws een verandering
t is niet mogelijk t is z maar de oude mestienne is doodgraver herhaalde hij flauw na napoleon lodewijk xviii
zette zich aan haar zijde en aanschouwde haar allengs en hoe langer hij haar aanzag werd hij rustiger en herkreeg zijn tegenwoordigheid van geest
zulke roekelooze invallen die naar fauchelevents meening slecht in het bagno kunnen ontstaan maar niet in het vreedzame kloosterleven brachten hem in een gelijke verbazing als men zou gevoelen zoo men een zeemeeuw in de goot der straat saint denis visschen zag
nu is t mijn beurt de moeder priorin roept mij drommels daar prik ik mij aan de tong mijner gesp ga niet van hier mijnheer madeleine en wacht mij
men heeft nagenoeg ter plaatse waar zijn paard stond stukken van kogels van sabelklingen en ander wapentuig gevonden scabrâ
die in dezen kruistocht der koningen tegen de volken als vrijwilliger met roode wollen grenadiers epauletten dienst neemt de soldaten van het keizerrijk weder te veld gaande
gisteren is een oud man met wit haar een achtenswaardig rentenier die met zijn achtjarig kleindochtertje wandelde aangehouden en als ontvlucht tuchteling naar het dépôt der prefectuur overgebracht
zijn sabel nutteloos mannen onder zich paarden boven zich vruchteloos worstelen de beenderen door t spartelen van een paard in de duisternis gebroken de oogen
de gedachte naar den dorst der menschen te richten aan allen de kennis gods in te geven onder hen het geweten en de wetenschap te verbroederen hen door deze geheimzinnige verbroedering rechtvaardig te maken ziedaar de taak der ware wijsbegeerte
de aartsbisschop de kizlar aga des hemels grendelde en bewaakte dat voor god bewaarde zielen serail
maar hoe komt ge toch hier daar jean valjean ontdekte dat deze man hem kende althans onder den naam van madeleine meende hij zooveel te voorzichtiger te moeten zijn
was niet sterk genoeg hougomont ten noorden te overweldigen en de brigade soye kon het slechts ten zuiden bestoken maar niet nemen
en dragen haar wollen hemden zes maanden van den september dat is van de kruisverheffing tot paschen deze zes maanden zijn een verzachting de regel beveelt een geheel jaar
tweede hoofdstuk waarin men twee dichtregels zal lezen die misschien van den duivel zijn
hem voor een der onzen hield verraderlijk vermoord en uitgeplunderd op het slagveld zelf in den nacht die op de overwinning van cérisolles volgde
kon hij het niet verlaten dan met zijn kaart hem door de administratie der begrafenissen als doodgraver verleend een soort van brievenbus was in het venster van den portier
muffling in drie tooneelen charras schoon hij eenige punten anders opvat dan wij heeft alleen met zijn fieren blik de karakteristieke omtrekken van deze worsteling van t menschelijk genie met de beschikking des hemels begrepen al de overige
os die den prijs op het konkoers van het hoornvee behaald heeft negende hoofdstuk besluit
toen fauchelevent een weinig tot bezinning was gekomen riep hij maar hoe zult ge lucht krijgen ik zal ademen in deze kist ik stik reeds als ik er aan denk
pair van frankrijk officier der roode musketiers in toen hij prins van léon was later in als kardinaal en aartsbisschop van besançon overleden
en ze in eeuwigdurenden dwangarbeid te veranderen jean valjean is terstond naar het bagno van toulon overgebracht men zal niet vergeten hebben dat jean
en kleed u spoedig t begon te dagen toen de inwoners van montfermeil die hun deuren allengskens openden in de parijsche straat een armoedig gekleed man zagen voorbijgaan die een in den rouw gekleed meisje met een groote pop in de armen aan de hand
men doet dus groote inspanningen deze kuilen zijn gewoonlijk zeer diep men zweet delft werkt den geheelen nacht
onder andere de gedachtenis bewaard van moeder bazilius van moeder scolastica en van moeder jakob
t was overigens een geluk voor valjean dat hij zich verborgen hield en niet op straat kwam want langer dan een maand liet javert deze buurt nauwkeurig bewaken
de beide moeders fluisterden eenige minuten in den hoek van het spreekvertrek toen keerde de priorin zich om en zeide vader fauvent ge zult nog een knieband met een schel krijgen
deze onverschrokken wandelaar bereikte eindelijk den hoek der weinig bekende straat vignes saint michel dààr zag men destijds nabij een fabriek tusschen twee tuinmuren een vervallen huis dat bij den eersten aanblik klein als een hut
in die schuur hadden drie duizend strijders elkander verdelgd een sergeant der engelsche garde de eerste bokser van engeland dien zijn krijgsmakkers onkwetsbaar beschouwden werd er door een kleinen franschen tamboer gedood
morgen verricht onweerstaanbaar zijn werk en begint reeds heden op zonderlinge wijze bereikt het altijd zijn doel het gebruikt wellington om van foy die slechts een soldaat was een redenaar te maken
duizenden oogen waren op deze groep gericht geen kreet geen woord een gelijke siddering fronste aller wenkbrauwen aller monden hielden den adem in als vreesden zij het minste tochtje te voegen bij den wind
zij gingen in de richting van livry t was onze man met cosette niemand kende hem en wijl cosette geen lompen meer droeg herkenden velen haar niet cosette ging heen met wien waarheen dit wist zij niet
ge ik ben een eerlijk man het kind behoort mij niet het behoort aan haar moeder haar moeder heeft het mij toevertrouwd ik mag het aan niemand dan aan haar moeder wedergeven
zesde hoofdstuk tusschen vier planken men weet wie in de doodkist was jean valjean hij had zich zoo ingericht dat hij er in t leven blijven en met moeite ademen kon
was een dier dubbele naturen welke vaak in ons midden verschijnen zonder dat wij t weten en die verdwijnen zonder dat men ze gekend heeft wijl het lot er slechts ééne zijde van heeft getoond
er was niemand t geen in dit uur niet vreemd was maar de plaats zag er uit alsof er nooit iemand kwam zelfs niet op klaarlichten dag
door een reuzenhand gegrepen en zoo gebogen was dat het niet zooals in gewone kerken een verlenging achter het altaar vormde maar een soort van kamer of donker hol ter rechterzijde van den dienstdoenden priester
t zal voor haar gemakkelijk zijn hier uit te komen er is een deur die op de plaats uitkomt ik klop de portier opent ik heb mijn draagkorf op den rug de kleine zit er in en ik ga uit t is zeer natuurlijk dat fauchelevent
cosette keerde terug naar t geen vrouw thénardier haar nest noemde en haar groote oogen op den onbekenden reiziger gericht namen een uitdrukking aan welke zij nooit gehad hadden
die zelfzuchtige verdeeling van gevallen grootheid die noodlottige verbrokkeling van bloeiende zaken welke dagelijks onopgemerkt in de menschelijke maatschappij voorkomt
ruwe naturen hebben dit met de naïeve gemeen dat zij geen overgangen kennen nu cosette zei vrouw thénardier met een stem die zacht wilde zijn maar al den bitteren honig van booze vrouwen had neemt ge de pop niet aan
o vader madeleine ge hebt mij niet dadelijk herkend ge redt het leven der menschen en vergeet hen dat is niet mooi maar zij vergeten u niet ge zijt een ondankbare
nu ge hier zijt hoe zult ge t maken om er weer uit te komen deze woorden gaven volkomen den toestand aan en wekten jean valjean uit zijn gepeins beide mannen raadpleegden vooreerst zei
en hij herinnerde zich dat hij zich had durven beklagen dikwerf stond hij des nachts op om naar het dankbaar gezang te hooren dier onschuldige onder strengheden gebukte wezens
voeg daarbij het zoo dikwerf geweld aangedane geweten de gedwongen roeping voor het klooster het feodaalwezen steunende op het klooster het eerstgeboorterecht dat het te veel der familie aan het klooster overgaf
te drommel zeide hij in dit huis zijn niet anders dan vrouwen veel jonge meisjes t schijnt gevaarlijk te zijn dat ze mij zien
die van torenspits tot torenspits naar de notre-dame vliegt negentiende hoofdstuk
dit zijn de ware redenen der kindsheid welke ons wereldlingen intusschen de zaligheid niet kunnen begrijpelijk maken van met een wijwaterkwast in de hand
met zijn listig berekenend karakter was een schurk van de gematigde soort deze soort is de ergste daarmede vermengt zich de huichelarij
een klooster in frankrijk in den vollen middag der negentiende eeuw is een uilennest dat het daglicht durft tarten een ascetisch klooster dat in het midden der stad van van
de groote arm dezer galg besloeg het gedeelte der straat droit mur tusschen de kleine straat picpus en de straat polonceau de kleine arm was een hooge grijze statige voorgevel met getraliede vensters in de kleine straat picpus
op het hoogste punt der kruin bespeurden de kurassiers die van teugellooze woede brandden om zich in de carré's en op de kanonnen te storten tusschen zich en de engelschen een groeve een diepte t was de holle weg van
waardoor thans nog het voetpad naar mont saint jean loopt er ontstond een achterwaartsche beweging het engelsche legerfront week wellington trok terug het begin van den aftocht riep napoleon
deze groene uniform welker witte omslag de ster verbergt de overjas die de epauletten bedekt de strik van het roode lint onder het vest de zeemlederen broek
het zonderling misverstand van ney die in plaats van ze te echelonneeren de vier divisiën van het eerste corps opeenhoopte zoodat massa's van zevenentwintig gelederen en fronten van tweehonderd man op deze wijze aan het schroot waren overgeleverd
deze plaats was in meer bebouwd dan thans gebouwen die sinds afgebroken zijn vormden er uitspringende hoeken stompe en rechte
maar eensklaps o ramp aan de linkerzijde der engelschen aan onze rechterzijde begon de voorste rij der colonne kurassiers onder vreeselijk getier te
hem ontsnapte verloor hij daarom het hoofd niet overtuigd dat de voortvluchtige tuchteling niet ver kon zijn zette hij wachten uit
wij moeten zelfs als trouw geschiedschrijver zeggen dat onder de merkwaardigheden die op het plein te zien waren zich een menagerie bevond waarin leelijke bonte hansworsten wier herkomst
er is nieuws daar staat wijn brood en kaas zoo ge honger hebt hij verliet het huisje brommende ik kom
t was iemand die daar blijkbaar geplaatst was om op te passen en den doortocht te beletten jean valjean trad achteruit
op een plek welke men nog aanduidt men herinnere zich dat op het tegenovergestelde punt naar den kant van genappe de ramp der kurassiers had plaats gehad de dikte van den hoop lijken was geëvenredigd aan de diepte van den hollen weg
picton was gesneuveld in hetzelfde oogenblik dat de engelschen den franschen het vaandel van het vijfde linieregiment ontnamen hadden de franschen den engelschen generaal picton met een kogel door t hoofd gedood
naderde hem en gaf hem de gewone aalmoes de bedelaar sloeg snel de oogen op staarde jean valjean strak aan en boog toen schielijk weder het hoofd
het in pace vier steenen cachotten half in den grond half in het water gebouwd ieder dezer cachotten heeft nog het overblijfsel van een ijzeren deur een geheim gemak
ik weet niet meer welke vlag het voerde die het een voorgeschreven saluut van elf schoten bezorgde welke door het schip schot voor schot beantwoord werden
vergissing zij was zelfs de meesteres niet de meester en de meesteres was de man zij handelde hij schiep hij bestierde alles met een soort van onzichtbare voortdurende magnetische werking
hij herinnerde zich dat de slaap in een kouden nacht onder den blooten hemel doodelijk kan zijn cosette lag bleek bewegingloos op den grond aan zijn voeten
bedroog zich niet de man had zich dààr neergezet om cosette een weinig te laten rusten de herbergier ging om het kreupelhout heen en verscheen eensklaps voor de oogen van hen welke hij zocht
tegen de avondschemering ging hij naar buiten en zag nauwkeurig naar alle zijden van den boulevard hij zag niemand de boulevard scheen volkomen eenzaam t is waar dat men er zich achter een boom kon verbergen hij ging weder naar boven
grange de doumecq bij het gehucht van chavailles en in de omstreken van perigueux te brunies kanton van
werd te montfermeil arm zoo t mogelijk is met niets arm te worden in zwitserland of in de pyreneeën zou hij millionair zijn geworden maar waar het lot den herbergier bindt moet hij grazen
na eenige oogenblikken hoorde men een stem van achter deze blinden roepen en vragen ik ben hier wat begeert ge van mij
had iets onbeschrijfelijk houterigs in zijn gebaar dat bij een vloek aan de kazerne en bij een kruis aan het seminarie herinnert
beter dan van hem spreker zelf dat hij anders oud zwak en niet meer in staat voor den arbeid zijnde tot zijn groot leedwezen gedwongen zou wezen zijn ontslag te verzoeken
voor heden zijn wij alzoo gerust maar voor morgen kan ik niet instaan maar merkte jean valjean op het huisje staat tegen den muur en is achter den bouwval verborgen er zijn boomen voor en men kan t van uit het klooster niet zien
zijn broeder als tuinier en zijn nichtje als pensionnaire toeliet dat zijn broeder mijnheer madeleine was en cosette zijn nicht dat de priorin hem gelast had zijn broeder den volgenden avond na de vermeende begrafenis tot haar te brengen
het stof dit einde aller vreugd was bestemd deze kleine rozenblaadjes die zich aan fluisteren schuldig hadden gemaakt te kastijden
leverde deze rampzalige massa aan de verwoede pruisische cavalerie over en was in t moorden behulpzaam bij dergelijke rampspoeden toont de nacht zich dikwijls zoo welwillend
te vallen te rollen te verpletteren verpletterd te worden koornaren bloemen bladeren takken te zien zonder zich aan iets te kunnen vasthouden
dit heilige huis was gebouwd op dezelfde plaats waar van de veertiende tot de zestiende eeuw een vermaarde kaatsbaan stond die het speelhuis der elf duizend duivels werd genoemd
men voege bij dit alles een binnenplaats verschillende hoeken door de gebouwen gevormd muren als die eener gevangenis geen ander gezicht en nabuurschap dan de donkere lijn der daken aan gene zijde der
voor pirch domon en subervic voor prins willem van pruisen guyot die de escadrons des keizers tot den aanval heeft gevoerd valt onder de paarden der engelsche dragonders
zesde hoofdstuk des namiddags te vier uren
overal waar een sterretje in t missaal staat pauseeren zij en zeggen zacht jezus maria jozef bij de getijden voor de overledenen is haar toon zoo laag dat vrouwen daartoe nauwelijks kunnen afdalen
heeft gewonnen is cambronne door zulk een woord den donder neer te slaan die u doodt dit is overwinnen dit den rampspoed te antwoorden dit aan het noodlot te zeggen dit voetstuk aan den toekomstigen leeuw te geven dit
de heer madeleine maakte op hem nog denzelfden indruk van vroeger maar uit eenige aan jean valjean ontsnapte woorden meende de tuinier te mogen besluiten dat madeleine
op sommige plaatsen stond het tot aan de assen der treinwagens van de buikriemen der paarden droop het slijk zoo het graan en de rogge
en te midden der diepe stilte van het begin des storms die het gevecht voorafgaat had de keizer toen hij de drie batterijen twaalfponders zag voorbijrijden welke op zijn bevel van de drie korpsen van erlon van
op het gevaar af zich door het noodlot dat eensklaps de gelegenheid sluit te doen verpletteren de voorzichtigsten loopen vaak een grooter gevaar dan de vermetelen hoewel en wijl zij katten zijn
is het niet het volstrekte waarvan wij het betrekkelijke zijn is nu niet een oneindig in ons evenals een oneindig buiten ons is
en dit werd op eigenaardige wijze de nakomers traînards genoemd geen leger geen natie was voor deze wezens verantwoordelijk zij spraken italiaansch en volgden de duitschers zij spraken fransch en volgden de engelschen
zij hebben tanden en nagels men moet ze een voor een aangrijpen en verstikken hen bestrijden en onvermoeid bestrijden want t is het lot des menschen eeuwig in strijd met spookbeelden te zijn een schim is moeielijk bij de keel te grijpen en neder te werpen
men legt zich om deze culpa te doen plat op den grond voor de priorin gedurende de mis totdat deze die nooit anders dan moeder wordt genoemd de boeteling door zacht op haar bank te slaan verwittigt dat zij mag opstaan
bidden is nu door de gedachten het oneindige beneden met het oneindige boven in aanraking brengen ontnemen wij den menschelijken geest niets
achtste hoofdstuk geloof wet nog eenige woorden wij laken de kerk wanneer zij van kuiperijen vervuld is wij verachten het geestelijke
ten vorigen jare was het op het droog gehaald om de schelpen er af te krabben en toen was het weder in zee gelaten maar deze
de nederlaag had den verwonneling grooter gemaakt de gevallen bonaparte scheen hooger dan de staande napoleon zij die gezegevierd hadden waren beangst
het einde duidde de koetspoort no aan ongeveer in het midden van dien voorgevel bedekten stof en asch een oude lage boogvormige deur waar de spinnen heur web weefden en die slechts een paar uren zondags werd geopend
en met de vlucht achter zich ging zij steeds voorwaarts meer en meer vermorzeld en bij elke schrede die zij deed meer stervende
t was een derzulken die reeds jong oud schijnen en schoon mager zeer sterk zijn kameraad riep fauchelevent
men zeide in het dorp zekerlijk heeft de duivel zich vertoond boulatruelle heeft hem gezien en zoekt hij is er wel toe in staat om lucifer zijn schat te
boven den achtermuur zag men hooge boomen uitkomen wanneer een zonnestraal de plaats en een glas wijn den portier vervroolijkte kon men no in de kleine picpus straat niet voorbijgaan zonder een aangenamen indruk mede te nemen
die doof is en een bedje heeft ik zal de groentevrouw in t oor schreeuwen dat t een nichtje van mij is en zij t tot morgen moet bewaren
zij is mijn meesteres zei het kind zij houdt een herberg een herberg zei de man welnu dan zal ik er van nacht gaan logeeren breng er mij heen
moeder st gertruda eerste novice meesteres en moeder st ange tweede meesteres moeder annonciatie
javert beging al deze fouten en was niettemin een der schranderste en behendigste spionnen die bestaan hebben hij was in de volste beteekenis des woords wat men met een jachtterm noemt een volleerde hond
eten hetzelfde zwarte brood slapen op hetzelfde stroo sterven op dezelfde asch zij dragen denzelfden zak op den rug hetzelfde koord
nog andere noodlottige omstandigheden moesten zich hierbij voegen was het mogelijk dat napoleon dezen slag won wij antwoorden neen waarom uithoofde van wellington uithoofde van blücher
het vuur dat haar op dit oogenblik bescheen deed de hoeken van haar beenderen uitkomen en liet op schrikbare wijze zien hoe mager zij was wijl zij aanhoudend van koude
de vreemdeling vermoedde dat deze kamer met die der echtgenooten in verbinding was hij wilde zich verwijderen toen zijn blik op den schoorsteen viel
wij behooren niet tot dezulken die den oorlog vleien wanneer de gelegenheid zich voordoet zeggen wij hem de waarheid de oorlog heeft afgrijselijke schoonheden welke wij niet verheeld hebben hij heeft ook wij erkennen het gaarne zijn afzichtelijkheden
was deze weg zoo diep dat een boer mathieu nicaise er bedolven werd onder de instorting van den kant zooals een ander steenen kruis aanduidt
beiden de eene in de andere in deden aan moeder katharina de bar genaamd van het h sacrament een benedictijner non
hoewel geen der jonge pensionnaires hem zien konde uithoofde der wollen gordijn onderscheidden en herkenden zij hem toch eindelijk aan zijn zachte eenigszins zwakke stem
de ruiterspoort en de voetgangerspoort waren twee naast elkander staande hekken waarbij een paviljoen stond dat door den architekt peronnet gebouwd was en door den portier
raaf de andere renard vos heette lafontaine heeft van deze namen een voorgevoel gehad de gelegenheid was te fraai om er geen gebruik van te maken
dit lijk was van den tweeden luitenant legros ter linkerzijde als men de kapel verlaat ziet men een put op dit voorplein zijn er twee men vraagt waarom aan dezen geen emmer en katrol zijn wijl men er geen water meer put
het eene inderdaad vulde het andere aan cosettes instinct zocht een vader evenals valjeans instinct een kind zocht
de verklaring der rechten van den mensch wilt ge u rekenschap geven van wat revolutie is noem haar vooruitgang wilt ge u rekenschap geven van wat vooruitgang is noem hem morgen
dan de slagen der disciplines geeselkoorden die in de banken met gedruisch opgeheven en neergelaten werden
want de roeping tot het klooster staat meestal in omgekeerde reden tot de schoonheid en van de leelijken is meer te verwachten dan van de schoonen daaruit ontstaat dan ook een voorliefde voor leelijke meisjes
trachtte zich vergeefs achter de takken te verbergen hij kon niet verhinderen dat de man hem zag de man wierp hem een wrevelen blik toe schudde het hoofd en zette zijn weg voort de herbergier volgde hem zoo deden zij twee of driehonderd schreden
blücher ziet er niets dan vuur wellington begrijpt er niets van zie de rapporten de berichten zijn onduidelijk de verklaringen zijn verward dezen stamelen genen stotteren jomini verdeelt den slag bij waterloo in vier momenten
over den last der jaren die zich steeds vergrootte over den zwaarder wordenden arbeid over de grootte van den tuin over het nachtwaken als bij voorbeeld den vorigen nacht
fauchelevent was een oud man die zijn leven lang egoïst was geweest en aan t einde zijner dagen kreupel gebrekkig en geen belang in de wereld meer stellende
wel zeker en die pensionnairen zouden u schreeuwend omringen en dan wegloopen want een man hier is even goed als de pest ge ziet wel dat men mij een bel aan t been heeft gebonden als aan een wild dier
de schrik was zoo groot dat hij den prins van condé te mechelen en lodewijk xviii te gend bereikte uitgezonderd de zwakke reserve die achter de ambulance in de hoeve van mont saint jean was
haar veranderd cosette minder gelukkig dan de geringste zwaluw in de lucht had nooit geweten wat het is in de moederlijke hoede als onder een vleugel beschermd te zijn sedert vijf jaren dat is zoo ver haar geheugen reikte rilde en beefde het arme
maar wat is hier sedert gisteren al niet gebeurd moeder crucifixion is dood en vader madeleine is begraven zei jean valjean treurig glimlachend fauchelevent herhaalde het woord
de pilasters dragen ballen die veel van steenen kogels hebben men telt nog drie-en-veertig pilasters op hun vierkante voetstukken
achter deze bedden ontdekte men flauw een teenen wieg zonder gordijnen waarin het jongetje sliep dat den ganschen avond geschreeuwd had
cosette had dus een pop van haar sabeltje gemaakt vrouw thénardier was den bruinen man genaderd zij dacht mijn man heeft gelijk t is misschien mijnheer laffitte er zijn zulke zonderlinge rijken
en frischemont schaarden en plaats namen in de tweede slaglinie zoo schrander door napoleon samengesteld daar ze aan haar linkereinde de kurassiers van kellerman
de doodkisten dicht te spijkeren en den doodgraver op het kerkhof de hand te leenen dat de non die s morgens gestorven was verzocht had in de doodkist te worden gelegd die haar tot bed had gediend en in het gewelf onder het altaar der kapel
toen jean valjean tegen den avond uitging wachtte javert hem met twee mannen achter de boomen op den boulevard javert had aan de prefectuur gewapende hulp gevraagd maar den naam niet genoemd van den persoon dien hij hoopte te vatten
wij hebben den rampspoed in den hollen weg van ohain verhaald het hart beeft als men aan dezen gruwzamen dood van zoovele dapperen denkt
de bernardijner benedictijner nonnen van klein picpus hadden zooals wij gezegd hebben verlof verkregen in een afzonderlijken hoek en des avonds begraven te worden wijl dit terrein vroeger aan haar klooster had behoord
wij hebben het recht niet ons in naam der wetenschap tegen een geheel van feiten te verzetten waarin echter gewisselijk veel zinsbegoocheling ligt
dit schrikkelijk gebaar gaf cosette de kracht om uit te roepen genade madame madame ik zal t niet weer doen vrouw
maar in weerwil der vloeken en zweepslagen welke naar t schijnt de paarden noodig hebben was er iets van den gerechtsschrijver in hem achtergebleven
ook de over den muur geworpen hoed was wedergevonden en opgeraapt terwijl jean valjean zijn jas aantrok had fauchelevent zich van zijn kniestuk met de schel bevrijd dat nu aan een spijker naast een mand den muur versierde
en het bracht hem voor een driehoekig hok onder de trap of liever door de trap zelf gevormd t was eenvoudig de ruimte onder de
dit kleine valies legde hij op een stoel bij zijn bed en droeg steeds den sleutel er van bij zich vader vroeg cosette hem eens wat is toch in deze doos dat zoo lekker riekt
antwoord toegeworpen aan den nachtregen den verraderlijken muur van hougomont den hollen weg van ohain de vertraging van grouchy de komst van blücher in het graf ironisch te zijn zoo te handelen dat men zal staande blijven na gevallen te zijn
de misslagen en zonden waaraan zij zich in den loop der week schuldig heeft gemaakt de kapittelmoeders raadplegen na iedere biecht en leggen luid de penitentie op
cosette werd met slagen gebeukt dat kwam van de vrouw zij ging blootvoets dat kwam van den man cosette was nu boven dan beneden waschte schuurde boende veegde liep
komen iets bijna onmogelijks zoo men niet een zeker machtwoord bezat en men rechts een klein portaal binnenging waar tusschen twee muren zulk een smalle trap was dat slechts één persoon tegelijk die kon opgaan
t was geen hert t was een toovenaar javert zou gaarne hetzelfde hebben geroepen zijn teleurstelling grensde een oogenblik aan wanhoop en woede
in de verte hoorde men flauw het komen en gaan der patrouilles en rondes van het engelsche legerkamp hougomont en la haie sainte brandden nog en vormden het een in t westen
t was een baaierd van helmen kreten sabels woeste paardensprongen kanongebulder en trompetgeschal een geregelde vreeselijke verwarring en daarboven de kurassen als de schubben op de
verplichtte hem dezen op een glas wijn te noodigen doch hoe ongerust hij ook was hij dacht er volstrekt niet aan om het te betalen
aanstonds aanstonds roep het kind cosette riep vrouw thénardier ondertusschen zal ik u mijn schuld betalen hernam de man hoeveel is t
thénardier moedigde hen aan en accompagneerde hen evenals de vogels van alles een nestje zoo maken de kinderen overal een pop van
de bloemen behoorden van rechtswege aan de bloemenmeisjes vier maagden gingen vooraan t was niet zeldzaam dat men op den ochtend van dien belangrijken dag in de slaapzaal kon hooren vragen wie van u is
boek viii de kerkhoven nemen wat men ze geeft eerste hoofdstuk hoe men in het klooster komt t was in dit huis waarin jean
waken na den eersten slaap van één tot drie uur s ochtends om het brevier te lezen en de metten te zingen slapen onder sergiën dekens en in alle jaargetijden op stroo
van dezen geheelen doodschen boulevard deze nog tegenwoordig weinig bekoorlijke plek waar men het gebouw vond eerst vijf en twintig jaren later begonnen er zich burgerhuizen te verheffen t was er somber
de vreemdeling legde vijf vijffrancstukken op de tafel ga nu het kind halen zeide hij op dit oogenblik trad thénardier in t midden der kamer en zeide mijnheer is nog zes-en-twintig sous schuldig
het offer het moge verkeerd gebracht zijn is evenwel een offer t is grootsch een strenge dwaling als plicht te beschouwen
neemt men elk draadje van den kabel elke geringe beweegreden afzonderlijk men zal ze gemakkelijk kunnen breken t zal een beuzeling zijn maar te zamen gevlochten en verbonden zijn zij
die de week had op zekere afstanden stonden op de ongedekte tafel schotels waarin de kweekelingen zelve haar bord vork en lepel afwaschten en soms t geen zij niet lusten taai vleesch of bedorven visch wierpen dit werd gestraft
de put staat afgezonderd op t midden van het plein drie muren half hardsteen en half baksteen en samengevoegd als de bladen van een tochtscherm hadden eenigszins t voorkomen van een torentje en omgeven den put aan drie zijden
cosette bewaarde ook in het klooster het zwijgen t was natuurlijk dat zij zich valjeans dochter waande wijl zij overigens niets wist kon zij niets zeggen en zou in allen geval niets gezegd hebben
zoo zij niet een jaarlijksch kostgeld van driehonderd livres alzoo elf duizend livres kapitaal medebracht na den abt van
en de brigaden vivian en vandeleur die aan den linkervleugel stonden had wellington geen cavalerie meer een aantal batterijen waren
en sprakeloos begon weder gissingen te maken wie is deze oude is hij arm is hij millionair
de kogels maakten openingen in de kurassiers de kurassiers maakten bressen in de carré's geheele rijen menschen werden vermorzeld onder de paarden de bajonetten doorboorden de buiken dezer centauren
den volgenden morgen met het aanbreken van den dag was jean valjean weder voor het bed van cosette hij stond roerloos te wachten en bespiedde haar ontwaken
een ademtocht uit de buitenwereld een levensstraal was even over dit uitgedoofde gezicht gegaan toen was alles verdwenen
t was omstreeks dit oogenblik dat een verwijderde lijn van bajonetten op de hoogten in de richting van frischemont schitterde hier begint het keerpunt van dit reusachtige drama
de koetsier wikkelde zich in zijn mantel t was koud de man scheen er niet aan te denken dus reed men door gournay en
maar deze man werkte des zomers slechts tot zeven ure s avonds en des winters tot vijf ure zoodra het donker was geworden en de vensterluiken gesloten waren
brachten takkebossen aan en staken t gebouw en de menschen in brand het schrootvuur werd met houtvuur beantwoord men ontdekt in dezen verwoesten vleugel
de oude uil was voor den jongen gier gevlucht de oude krijgskunst was niet alleen verpletterd maar te schande gemaakt wie was deze zesentwintigjarige korsikaan
hij had zijn paard stil doen staan en eenige oogenblikken bewegingloos naar de bliksemstralen gezien en naar den donder gehoord en men heeft dezen fatalist in de duisternis deze geheimzinnige woorden hooren zeggen
zevende hoofdstuk cosette in het donker met den onbekende wij hebben gezegd dat cosette voor den man niet bevreesd was geweest hij sprak haar aan en zeide met ernstige zachte stem
dewijl zij gevoelde dat zij moest sterven riep zij leve de keizer de geschiedenis heeft niets treffender aan te wijzen dan dezen in gejuich uitbarstenden
toen voelde zij zich van den grond opheffen vr zij den tijd had tot bezinning te komen was zij op den muur jean valjean vatte haar
nooit zou zij tegenover vreemden de bij vrouwen zoo gewone fout gepleegd hebben den man zooals men t noemt de kroon van t hoofd te nemen hoewel hun eensgezindheid slechts kwaad ten doel had was er toch eerbied in de onderwerping van vrouw
andererzijds een kuische ontvlamming van aller zielen door denzelfden gloed daar duisternis hier schaduw maar een schaduw vol glans een schitterende glans
zoo begreep thénardier dat hij met een zeer sterk man te doen had dit werd hem als ingegeven hij begreep het dadelijk met zijn gewone scherpzinnigheid hij had reeds den vorigen avond terwijl hij met de voerlieden dronk rookte en zong den vreemdeling
de mensch was door napoleon tevens verheven en vernederd het ideaal had onder deze regeering van de schitterende stof den zonderlingen naam van ideologie ontvangen
achter elkander voorbij de lantaarn van het politiebureau aan de donkere zijde der straat gaan een dezer drie mannen trad bij den commissaris binnen de vooraangaande kwam hem bepaald verdacht voor
kortom zijn gezicht was zulk een dat den opmerker behaagt dat oude gezicht had geen dier onaangename rimpels boven op het voorhoofd die slechtheid of domheid aanduiden
maar inderdaad groot als een cathedraal was het stond met den zijgevel naar de straat waardoor het zoo smal scheen schier het geheele huis was verborgen men zag er slechts de deur en een venster van het gebouw had slechts één verdieping
eenigen verlieten het oord anderen het beroep nu werd alles in t klein in plaats van in t groot gedreven voor t eigen voordeel in plaats van voor t algemeen welzijn
de menschen mogen zooveel wetboeken maken als zij verkiezen maar zij mogen ze voor zich houden wat men aan cesar betaald is slechts hetgeen van de betaling aan god overblijft een vorst is niets tegenover een beginsel
die naar t schijnt in den slag van inkermann het leger gered heeft door lord raglan niet kon vermeld worden wijl de engelsche militaire hierarchie niet veroorlooft in een rapport melding te maken van een held beneden den rang van officier
de keizer die op dat oogenblik nog de rood en witte kokarde met beien bezaaid op zijn hoed had welke kokarde hij op het eiland elba had aangenomen had glimlachend de spreektrompet genomen en zelf geantwoord de keizer bevindt zich wel
dat het traliewerk neergelaten en de kroonlichten ontstoken zijn men was inderdaad in een soort van schouwburgloge die slechts karig licht door de glazendeur ontving zeer klein en met twee oude stoelen
onder den graaf anglès opgemerkt chabouillet die javert trouwens reeds vroeger beschermd had plaatste den inspecteur van politie van m sur m bij de politie te parijs
in de eerste dagen hadden de thénardier's in hun wrevel veel gebabbeld de verdwijning van de leeuwerik had opzien in t dorp verwekt
napoleon was artillerie officier en bleef dit altijd eenigszins al zijn slagplannen zijn voor het geschut ingericht de artillerie op een bepaald punt te vereenigen was de sleutel zijner overwinningen
de natuurkundigen noemen meen ik dezen vogel caracara polyborus hij behoort tot de orde der apiciden en tot de familie der gieren
de acht-en-dertig schietgaten die door de engelschen op ongelijke hoogten er in zijn gemaakt zijn er nog voor het zestiende liggen twee engelsche grafzerken van graniet
zoodra zij alleen waren bood thénardier den vreemdeling een stoel aan de reiziger ging zitten thénardier bleef staan en zijn gelaat nam een zonderlinge
hij cosette zag toen hij haar genomen weggevoerd en bevrijd had voelde hij zich innig bewogen al de hartstocht en liefde die in hem was ontwaakte en stortte zich op dat kind uit
waaraan een tamelijk groote bel hing zijn gezicht dat in de schaduw was kon men niet onderscheiden de man had intusschen zijn pet afgenomen en riep bevend
ge hebt zeker een boor boor daarmede hier en daar eenige gaatjes ter hoogte van den mond spijker verder het deksel los op de kist goed maar zoo ge moet hoesten of niezen
de man die nauwelijks zijn lippen had bevochtigd met den wijn dien hij zich had ingeschonken aanschouwde het kind met zonderlinge oplettendheid cosette was leelijk ware zij gelukkig dan zou ze misschien mooi zijn geweest
thénardier hield het oog op het avondeten dat voor een goed helder vuur brandde thénardier dronk met zijn gasten en sprak over politiek
hij is de herberg niet binnengegaan en is nergens te zien zou hij in den grond zijn gezonken de man was niet in den grond gezonken maar was haastig in t donker de groote straat van chelles doorgegaan
en een koude rilling doorliep zijn leden bij de gedachte dat degenen die terecht gestraft werden hun stem slechts tot den hemel verhieven om te lasteren en dat ook hij zelf de vuist tegen god had opgeheven
dit kerkhof met zijn onregelmatigheden hinderde het regelmatig bestuur en werd kort na opgeheven het werd vervangen
de groep van afzonderlijk staande maar zeer lommerrijke boomen welke aan de eene zijde van den straatweg het dak vullen strekken zich aan de andere zijde over weiden bevallig maar ordeloos
men ziet dat hij ze een weinig overdreef vloed en ebbe draaien en wenden avonturen waren de elementen van zijn leven
wij zullen zeggen wat deze diepte was braine lalleud is evenals ohain een belgisch dorp deze beide dorpen zijn tusschen de krommingen van het terrein verborgen en verbonden door een weg van omstreeks anderhalf uur die over een golvende vlakte loopt
een geweldige sabelhouw had zijn gezicht gewond waarop men enkel bloed zag overigens scheen geen zijner leden gebroken te zijn
zijn wij verantwoordelijk voor t geen in de zakken is wij vinden er een handvol kleine korrels in die wij den tijd niet hebben er uit te zoeken en men wel onder den steen moet laten gaan t is onkruid
en vaak zoo wanhopig dat het soms scheen alsof zij op t punt was een idiote of een duivelin te worden nooit hebben wij gezegd had zij geweten wat bidden is nooit had zij den voet in een kerk gezet
er is iets anders dat mij kwelt ik heb gezegd dat ik ze met aarde zou vullen maar ik bedenk dat aarde daarin in t geheel niet naar een doode zal gelijken zij zal verschuiven zich bewegen de dragers zullen t voelen
er is nog wel een andere man de tuinier maar deze is altijd een grijsaard en opdat hij voortdurend alleen in den tuin zij en de nonnen gewaarschuwd worden hem te ontwijken bindt men hem een schel aan de knie
de volgende dagen zaagde jean valjean in zijn hemdsmouwen hout in de gang de oude vrouw was bezig de kamer in orde te brengen zij was hier alleen want cosette stond te zien naar het
wat men zag was het binnenste eens kloosters het was het inwendige van dat sombere strenge huis t welk men het klooster der bernardijnen van de eeuwige aanbidding noemde
zoo ver het oog kon reiken zag men niets dan de slachtplaatsen den ringmuur en enkele gevels van fabriekgebouwen die naar kazernen of kloosters geleken
enkelen slopen uit een deur en klommen naar de derde verdieping om zoo mogelijk door de gesloten vensters in de straat droit mur te kunnen zien
doe met haar wat ge wilt en de h maagd en al de heiligen in den hemel zegenen u er voor afgedaan waarlijk neemt ge haar mede ik neem ze mede
de kamer met het kabinetje welke hij met cosette bewoonde zag op den boulevard uit het was het eenige venster van het huis waar men evenmin van ter zijde als tegenover een blik van buren te vreezen had
wie was deze man de nacht kende hem waarschijnlijk beter dan de dag hij had geen ransel maar blijkbaar groote zakken onder zijn kapotjas van tijd tot tijd bleef hij staan
de gestalte welke hij uitgestrekt op den grond had gezien was de zuster die de gebeden ter verzoening verrichtte het klokje waarvan de klank hem zoo verbaasd had was de schel aan de knie van den tuinman den ouden fauchelevent gehecht
in t geheel dus twee en twintig schoten men heeft berekend dat voor salvo's koninklijke en militaire eerbewijzen wisseling van beleefd rumoer etiquette seinen