AITRADER/dutch-tts-labeled-complete huggingface dataset:
eensklaps bleef hij stil staan en sloeg zich voor t hoofd als iemand die het voornaamste heeft vergeten en wil terugkeeren ik had mijn geweer moeten medenemen dacht hij
spoedig echter begreep hij dat jean valjean zou trachten de rivier tusschen zich en zijn vervolgers te plaatsen hij boog het hoofd en overlegde als een speurhond die den neus op den grond legt om het spoor te vinden
en hij uit het klooster terstond naar de gevangenis zijn gekeerd de veiligste plaats want zoo hij er blijven mocht wie zou hem hier zoeken een onmogelijke plaats te bewonen was redding
hun kinderen andere kinderen zij had den hond bemind maar hij was gestorven toen had niets of niemand meer van haar willen weten
deze ingetogen leefwijze werd hem hoog aangerekend desniettemin had hij twee mannen doen praten in het klooster den portier die hem de bijzonderheden van het spreekvertrek
in het gevolg des legers vond men meer of minder stroopers naar gelang de bevelhebber min of meer streng was hoche en marcheau hadden geen nakomers wellington wij laten hem gaarne deze gerechtigheid wedervaren had er weinig
hij zag in de verte door het geboomte een hoogte en op die hoogte iets dat in de verte een leeuw geleek hij was op het slagveld van waterloo tweede hoofdstuk
maar beiden de man en het kind de boeteling en de onschuldige gevoelden dat zij moesten knielen het zonderlinge was dat in weerwil dezer stemmen het gebouw eenzaam scheen
t was in t voorbijgaan gezegd een inconsequentie van voltaire want hij zou zekerlijk jezus evenzeer hebben verdedigd als hij calas verdedigde
de oogen drongen echter nieuwsgierig door de ontstane opening in deze voor aller blikken gesloten ruimte een onbestemd ijdel omhulde de in rouw gekleede gestalte de oogen peilden die diepte en poogden te onderscheiden wat de gestalte omgaf
welke deze in t blinde tastende filosofie tegenover de wijsbegeerte aanneemt die god ziet men meent een mol te hooren roepen hoe kunnen zij zoo dwaas zijn aan een zon te gelooven
de onverschrokken generaal delord maakte voor de engelsche batterij den militairen groet de gansche vliegende artillerie der engelschen had zich in galop in de carré's begeven de kurrassiers hadden zelfs den tijd niet
eenige oogenblikken later deed zijn instinct waarvan wij vroeger gesproken hebben hem omzien nu zag hij duidelijk drie mannen die hem op de hielen volgden
men had zijn naam in t klooster zoo verkort fauchelevent boog nogmaals ik heb u doen roepen vader fauvent ik ben hier eerwaardige moeder
de beide generaals hadden de vlakte van mont saint jean thans vlakte van waterloo genoemd nauwkeurig bestudeerd reeds het vorige jaar had wellington met vooruitziende schranderheid haar in oogenschouw genomen als het mogelijke veld van een grooten slag
de reiziger herinnerde zich de lieve overoude gewoonte der kinderen in frankrijk om op den kerstdag hun schoenen onder den schoorsteen te zetten opdat hun goede fée er des nachts een
de dag nam blijkbaar een slecht einde wellington riep zijn oude wapenbroeders van talavera vittoria en salamanca toe
beaumarchais deze goede oude vrouw wilde geen bezoeken van buiten ontvangen wijl zooals zij zeide het spreekvertrek te somber was
een kostbare aanwijzing welke hem evenwel deed dwalen daar zij al zijn nasporingen op het slop genrot richtte in dit slop zijn lage muren van tuinen die weder aan braak liggende gronden grenzen
een enkel woord had zoo dikwerf een stormbui over haar gebracht nauwelijks was zij eenigszins geruster geworden sinds zij bij jean valjean was zij werd spoedig aan het kloosterleven gewoon zij betreurde alleen haar pop kaatje maar durfde er niet van spreken
wij hebben bereids deze sombere figuur geschetst cosette bijna acht jaren oud was mager en bleek men zou haar nauwelijks op zes jaren hebben geschat haar groote oogen als in schaduw verzonken waren schier van t weenen uitgedoofd
de ouderdom heeft geen vat op de genieën van het ideale de dante's en michel angelo's nemen in den ouderdom toe nemen de hannibal's en bonaparte's er door af
maar er ontstaat een schemering in dezen nevel bespeurt men groote golvingen een duizelende gezichtsbegoocheling het toenmalige thans schier onbekende
en met een speld vluchtige datums in hun geheugen prikken weten dat in de vorige eeuw omstreeks aan het châtelet twee procureurs woonden die de een
onder het ontbijt had men verhaald dat wellington den vorigen dag te brussel op het bal bij de hertogin van somerset was geweest en soult de ruwe krijgsman met zijn aartsbisschopsgezicht had gezegd het bal is vandaag
m verdubbeld in de maand februari maakte de heer villèle deze opmerking in de kamer
maar hij maakte er geen misbruik van de congregatie hield hem in waarde welke deugden ook oud kreupel tamelijk blind waarschijnlijk ook eenigszins doof hij ware moeielijk te vervangen geweest
gevangen gehouden en bestookt als beren in een kuil aanvaardden zij den strijd tegen twee compagnieën hanoveranen waarvan een compagnie met buksen was gewapend de hanoveranen stonden achter deze pilasters en schoten uit de hoogte
trok zijn kousen en schoenen uit welke hij over den muur wierp klom op het metselwerk in den hoek en schoof zich toen langs den hoek die de beide muren vormden met evenveel zekerheid en vastheid naar boven
wij zijn het eens napoleon bedroog zich zij waren t niet eens hij had zich geen minuut slaaps gegund al de oogenblikken van dien nacht waren voor hem door een vreugde gekenmerkt
dat hij fauchelevent de doodkist in de cel dichtspijkeren de zerk in de kapel opheffen en de overledene in het gewelf nederlaten zou en dat de priorin om hem voor dezen dienst haar dankbaarheid te betuigen
om dit te bewijzen willen wij hier beknopt een waar onbetwistbaar feit vermelden dat overigens in geen verband staat met de geschiedenis welke wij verhalen wij vermelden het slechts opdat de lezer een juister denkbeeld van het klooster zal hebben
op den geheimzinnigen overtocht van elba naar frankrijk ontmoette den februari in volle zee de fransche oorlogsbrik de zephir de brik l'inconstant waarop napoleon verborgen was en vroeg aan den inconstant berichten nopens napoleon
is de wijnoogst zeer goed geweest waar men op tien stukken rekende heeft men er twaalf t heeft onder de pers veel nat geleverd maar de druif kon niet rijp zijn
de twee armen der y waren aan den top als door een keten verbonden deze keten heette rue droit mur hier nu bevond zich
een enkele schotel vleesch en groente ondereen of gezouten visch was de geheele weelde deze geringe kost alleen voor de pensionnairen bestemd was intusschen een uitzondering
wachten schaadde niet immers javert was zeker dat hij hen niet zou ontkomen zonderling te moede ging hij dus voort bij zich zelven honderd vragen nopens dien raadselachtigen persoon doende
deze vier opschriften beteekenden de vier graden langs welke de dronkaard nedervalt de eerste graad van dronkenschap maakt vroolijk de tweede vergramt de derde verstompt de laatste eindelijk verdierlijkt
met zilveren galon omgeven te twee uren van den hoek van la salpêtrière den boulevard opreed scheen hij verrast en schier verschrikt
en waarop men als verband een reep zink had gespijkerd hij tilde zich op de teenen en betastte die reep daarop ging hij een poos tusschen den boom en de steenen heen en weer
ik ben de eenige man ik moet hier echter blijven hernam jean valjean ach mijn god riep fauchelevent jean valjean naderde den grijsaard en zeide hem met ernstige stem vader fauchelevent ik heb u t leven gered
maar javert een koningsgezinde had de bijzonderheden willen weten van den zegevierenden intocht van den prins generalissimus te bayonne
haar de schitterende poorten des hemels beloofde te openen maar de vreeselijke poort van het graf ontsloot t was wel degelijk een gebouw een huis aan de straat met een nummer t was geen droombeeld hij moest de steenen betasten om het
nu bracht de gekwetste hoogmoed haar toorn tot het uiterste cosette had alle grenzen overschreden cosette had zich aan de pop vergrepen van hare dochtertjes
waar dacht de oude vrouw hij is niet vr s avonds te zes uren uitgegaan en op dat uur zijn de betaalkantoren niet meer open de oude vrouw ging om het biljet te wisselen en maakte allerlei
vader madeleine de regeering zou er achter komen jean valjean zag hem zijdelings aan en meende dat hij
in een gang waar men zich door den gelen muur en de chocoladekleurige plinten met hardnekkigheid vervolgd zag trap en gang waren door twee fraaie vensters verlicht
er was een doodkist met een lijk in klein picpus en een doodkist zonder lijk op het kerkhof vaugirard hoezeer het openbaar gezag hierdoor ernstig gekrenkt was kon het niet ontdekt worden
en waarschijnlijk niet te parijs want deze bijzonderheid was hem onbekend toen het koninklijk rijtuig door een
t was deze man dien cosette ontmoet had toen hij het kreupelhout naar den kant van montfermeil doorging had hij deze kleine schim gezien welke zich zuchtend bewoog die een last nederzette dien weder opnam en haar weg vervolgde
hun vermenigvuldiging wordt een egyptische plaag niet zonder huivering kunnen wij aan die landen denken waar het van fakirs bonzen santons
deze boomgaard is verschrikkelijk hij bestaat uit drie deelen men zou haast kunnen zeggen uit drie bedrijven het eerste gedeelte is een tuin het tweede is de eigenlijke boomgaard het derde is een bosch
met losgeknoopte uniform een epaulet half door de sabel van een horseguard doorgehouwen zijn ordester van den adelaar door een kogel geschonden bloedig beslijkt
toen de voering van een zijner rokspanden lostornde en uit de opening een geelachtig stuk papier nam dat hij openvouwde de oude vrouw zag met ontzetting dat t een bankbriefje van duizend francs was
keek rondom zich over de vlakte als om te zien of hij ook werd opgemerkt bukte schielijk verschoof iets zwijgends en onbewegelijks op den grond richtte zich weer op en ging verder
dat zoo men dit vergunde die broeder bij hem kon wonen en hem helpen dat hij een uitmuntend tuinier was dat het klooster goede diensten van hem kon hebben
de verschrikkelijke openingen welke de kanonkogels in deze drommen maakten de aanvalskolonnen gescheiden de schuinsche vernielende batterij die plotseling tegen hun flank werd geopend
hij zette met snelle schreden schier met een voorkomen van zekerheid en met de sluwheid van den vos die een troep patrijzen riekt regelrecht zijn weg voort
te zeven uren s ochtends toen de oude vrouw de kamer kwam in orde brengen sloeg jean valjean een vorschenden blik op haar maar vroeg haar niets zij was als gewoonlijk
t is tusschen deze vier treurige muren dat een vijfjarig kind eens riep moeder een groote heeft mij gezegd dat ik niet langer dan negen jaar en tien maanden hier mag blijven hoe gelukkig
teruggejaagd door de sabel der uhlanen en het geweervuur der brigades van kempt van best van pack en van ryland de ergste worsteling is de vlucht vrienden dooden elkander om te vlieden
de oude fauchelevent had werkelijk toen jean valjean hem aansprak het eind van een stroomat in de hand welke hij bezig was over het meloenbed te spreiden hij had er reeds sedert een uur dat hij in den tuin was meerdere op het bed gelegd
de nieuwsgierigsten stuitten af op haar geheimhouding en de volhardendsten op haar halsstarrigheid t was dan ook een onderwerp van allerlei gissingen voor de werkeloozen en zich vervelenden in het klooster
in rekening te brengen voor het open venster het gesloten venster den hoek van den haard den armstoel den stoel de bank het
een gewichtige familiezaak voor het huis van bourbon de fransche tak hielp en beschermde den madridschen tak dat wil zeggen hij deed zich als de oudere gelden
ten tijde van ons verhaal was een kostschool aan dit klooster verbonden een kostschool voor adellijke meestal rijke meisjes waaronder men de jonkvrouwen de
de verschijnselen van een nieuw leven zijn duidelijk in deze oude landelijke wijk met haar woeste hoeken komen straten te voorschijn zelfs waar nog geen voetgangers zijn kronkelen en strekken zich reeds trottoirs uit
daar ontmoette het een beletsel van zwarte blinden gesloten en bevestigd met geelbruine houten boomen deze blinden bestonden uit lange smalle met scharnieren verbonden planken en bedekten de geheele lengte van het traliewerk zij waren altijd gesloten
en strekte zooals men zien zal zich niet tot de jongens uit hij de man had slechts één gedachte zich te verrijken t gelukte hem niet aan dit groote talent ontbrak een geschikt tooneel
was er aangeduid door de twee destijds bij de burgerklasse in de mode zijnde voorwerpen die op de tafel waren namelijk een kaleidoskoop en een engelsche lamp van gewaterd blik
was weder gevat men zal ons ten goede houden dat wij haastig over smartelijke bijzonderheden heenstappen wij zullen alleen twee berichtjes overschrijven die door de dagbladen werden gepubliceerd
vervolgens wendde zich zijn geest naar de wezens welke hij voor zijn oogen had ook deze wezens gingen met afgesneden haar met nedergeslagen oogen
wij hebben het bewezen de loochening van het oneindige voert regelrecht naar het nihilisme alles wordt een begrip des geestes met
ik zal u eten brengen zoudt ge mij te twee uren in de doodkist kunnen spijkeren fauchelevent trad achteruit en deed de knoken zijner vingers kraken onmogelijk hoe een hamer te nemen en spijkers in een plank te slaan
dat men ze door het raam der herberg voor een illuminatie hield cosette hief de oogen op zij had den man met de pop haar zien naderen evenals zij de zon tot haar zou hebben zien komen zij hoorde deze nooit gehoorde woorden dit is voor u
zevende hoofdstuk eenige silhouetten in de zes jaren tusschen en was de priorin van klein picpus jonkvrouwe de blemeur in religie genaamd moeder innocentia
deze woorden hadden den ganschen nacht fauchelevent door t hoofd gewoeld om de waarheid te zeggen had geen van beiden geslapen jean valjean bewust dat hij ontdekt
de vreemde zeide bedaard kom cosette hij nam cosette met de linkerhand en met de rechterhand zijn stok die op den grond lag
de vlakte van mont saint jean werd genomen hernomen en weder genomen de kurassiers verlieten de cavalerie om naar de infanterie terug te keeren
een tuinier is half en half een doodgraver men plaatst de doodkist in een beneden vertrek bij de kerk aan de straat waar geen ander man dan de lijkarts mag binnengaan de dragers en ik worden niet als mannen gerekend in dat vertrek spijker ik de kist dicht
men verbergt zoo goed mogelijk zijn peer of zijn appel gaat men naar boven om in afwachting van het avondeten den sluier op het bed te leggen dan steekt men het ooft onder t
hij had er zich op toegelegd den zin van het verschillend gelui te onderscheiden en alzoo had dit raadselachtig zwijgend klooster niets verborgens voor hem
waartoe deze beweginglooze figuren naast het geheimzinnige waartoe dienen zij wat doen zij helaas in de duisternis die ons omgeeft en ons wacht niet wetende wat de onmetelijke verspreiding van ons maken zal
de bodem is altijd vochtig de bewoner van het in pace had dezen vochtigen bodem tot bed in een dezer cachotten bevindt zich nog een brok van een in den muur gemetselden
hij deed een menigte vragen en zonderling nu schenen de rollen omgekeerd hij de indringer was t die vroeg
maar t was te laat de man was reeds in het dichte houtgewas het was donker geworden en boulatruelle had hem niet kunnen vinden toen had hij besloten aan den kant van t bosch te wachten
den volgenden dag tegen den avond ging hij weder derwaarts de bedelaar was op zijn gewone plaats goeden avond vriend zei jean valjean onverschrokken hem een sou gevende
voor god rechtstreeks te knielen scheen hij niet te durven wagen al wat hem omgaf deze vreedzame tuin deze geurige bloemen deze vroolijke kinderen
die daar in het bosch zijn het andere einde dat de kerk omgeeft en aan de zijde van chelles ligt vond geen drinkbaar water dan aan een kleine bron halfweg chelles bijna een kwartier van
ik dank u zeide hij flauw de levendigheid der bewegingen van den man die hem hanteerde de frischheid van den nacht de vrijelijk ingeademde lucht hadden hem uit zijn verdooving gewekt
een vreeselijke methode welke gepaard aan het genie gedurende vijftien jaren dezen somberen kampvechter des oorlogs onoverwinbaar maakte
die een grootvader van hem maakte eindelijk het geloof dat hij in t bagno gestorven was vergrootten javerts twijfel een oogenblik was hij voornemens hem onverhoeds naar zijn papieren te vragen
de oude mestienne is doodgraver hij was t hoe was hij is dood fauchelevent had op alles gerekend behalve dat een doodgraver sterven kon
in dezen tuin lager gelegen dan de boomgaard was het dat zes voltigeurs van het e regiment binnendrongen zoodat zij er niet weer uit konden
t was een kasteel t is nu niet meer dan een hoeve voor den oudheidkenner is hougomont hugomons dit slot werd gebouwd door hugo heer van
hun forsch voorkomen en groote vuisten waren niet minder verontrustend dan hun sluipende gang in de duisternis zij geleken vier spoken in
nu zij heeft niet geantwoord spreek wat hebt ge gevraagd ik sloeg het boek open zooals zij verzocht had en vroeg haar de eerste vraag die ik vond hoe was deze vraag
en die nog niet was afgedragen jean valjean borg deze kleeding benevens de wollen kousen en schoentjes met een hoeveelheid kamfer en andere reukmiddelen waarvan de kloosters zoo ruim voorzien zijn in een valiesje t welk hij zich wist te verschaffen
dan hebt ge slechts met mij te doen als hij dronken is zeg ik ga maar ik zal uw werk wel doen hij gaat en ik haal u uit den kuil jean valjean stak hem de hand toe die fauchelevent met hartelijkheid drukte
ney wanhopig groot in al de verhevenheid van zijn wijding aan den dood stelde zich aan al de slagen van dien storm bloot zijn vijfde paard werd onder hem gedood met zweet bedekt met vlammende oogen met schuim op de lippen
dit volk dat door geen ander in macht en roem wordt overtroffen acht zich als natie niet als volk als volk onderwerpt het zich gewillig en neemt een lord tot hoofd aan
wie is daar vroeg de stem t was een vrouwenstem zulk een weeke zachte stem dat men er treurig van werd nu moest men wederom een tooverwoord kennen
het klooster als abstracte idée dit boek is een drama waarvan het oneindige de hoofdpersoon is de tweede persoon is de mensch dit gesteld en wijl een klooster op onzen weg lag zijn wij er moeten binnengaan waarom
een czarin die zag dat een mougick zich het groote blauwe lint van haar keizerlijken zoon omhing zou geen ander gezicht gehad hebben met een van verontwaardiging schorre stem riep zij
javert was jean valjean van boom tot boom van den eenen hoek tot den anderen gevolgd en had hem geen oogenblik uit het oog verloren zelfs in de oogenblikken dat jean valjean zich het meest veilig waande was javerts oog op hem gevestigd
van de leekezusters beminden de pensionnairen het meest zuster euphrasie zuster st margeretha zuster st martha die kindsch was en zuster st michel om wier langen neus zij lachten
juist openden zich de slagdeuren en een boerin kwam naar buiten zij zag den wandelaar en merkte waarnaar hij keek een fransche kogel heeft dat gedaan zeide zij
vr de reiziger de portefeuille opende sloeg hij een blik rondom zich de plaats was volkomen eenzaam geen sterveling was in het bosch noch op de vlakte te zien
zij hoorde de andere kinderen van haar moeders spreken en mompelde in haar hoekje toen ik geboren werd was mijne moeder er niet men zag de dikke portierster altijd haastig met haar bos sleutels door de gangen loopen zij heette zuster agathe
men zal later zien dat deze man inderdaad een kamer in deze afgezonderde wijk had gehuurd hij verwezenlijkte in zijn kleeding en geheelen persoon het type van wat men
men stelle zich deze kamer voor door een gordijn van zeven voet hoog gesloten waarvan wij reeds gesproken hebben waarachter in de schaduw in houten banken de koornonnen links de pensionnairen rechts en de novicen op den achtergrond geplaatst zijn
mijn oudere zuster was bang en weende men voerde ons naar de bosschen mijn moeder droeg mij in haar armen men legde zich met het oor op den grond om te luisteren
de engelsche bataljons schoon op zulk een woedende wijze aangevallen hielden onbewegelijk stand t was een vreeselijk moment alle fronten der engelsche carré's werden tegelijkertijd aangevallen
t was iets erg stuitends waarin de maagd maria en het kind jezus voorkwamen vrouw thénardier had hartelijk met het schaterend gelach ingestemd cosette zag onder de tafel naar het vuur dat zich in haar strak oog
eerst met de eene toen met de andere hand de ralijn en bleef er aan hangen de zee was tot een duizelingwekkende diepte onder hem de schok van zijn val had aan de ralijn een geweldig schommelende beweging gegeven
fauchelevent ging langzamer hij hinkte nu meer van angst dan van kreupelheid de doodgraver ging voor hem fauchelevent nam den onverwachten gribier nog eens in
daar onder allerlei oud mandewerk en vodden in stof en spinnewebben was een bed indien een stroozak door welks gaten men het stroo kon zien en een oude deken door welks gaten men den stroozak kon zien aldus genoemd mogen worden
denken deze vrouwen neen hebben zij een wil neen beminnen zij neen leven zij neen haar zenuwen zijn been geworden haar gebeente is versteend haar sluier is uit nacht geweven
hij sloeg een blik in de rekening en kon een beweging van verbazing niet onderdrukken drie-en-twintig francs zeide hij de vrouw aanziende en herhaalde drie-en-twintig francs
is voor het hof van assises van het departement du var gevoerd als beschuldigd van diefstal op den openbaren weg gewapenderhand gepleegd nu omstreeks acht jaar geleden op een dier eerlijke knapen
het huis van klein picpus ontvolkte zich snel in was het kleine klooster evenals het pensionaat verdwenen er waren noch oude vrouwen noch jonge meisjes meer de eersten waren overleden
die als een korenmaat tot aan den rand vol was een hoop dooden van boven een stroom bloeds beneden aldus was deze weg in den avond van juni
de top der a is mont saint jean daar is wellington de beneden linkerpunt is hougomont daar is reille met jerôme bonaparte de beneden rechterpunt is belle alliance daar is napoleon
in de zedelijke zoowel als in de stoffelijke wereld teweegbrengen zich beklaagden het rookend bloed stapels van lijken schreiende moeders zijn vreeselijke beschuldigers
de put was diep men maakte er een graf van men wierp er driehonderd dooden in misschien met te veel overhaasting waren allen wel dood
op haar gewone korte en gebiedende wijze ik koop dit paar kousen antwoordde de man en voegde hij er bij een vijffrancstuk uit zijn zak nemende dat hij op de tafel legde ik betaal het
behalve den roem waarvan wij verhaald hebben die fauchelevent onbewust ten deel werd vond zijn goede daad ook op andere wijzen belooning vooreerst gevoelde hij er zich gelukkig door ten tweede had hij minder werk wijl zijn arbeid thans gedeeld werd
de plichten van zijnen godsdienst trouw vervulde sommige dagbladen onder andere de constitutionnel stelden deze verzachting van straf voor als het werk der
en de menigte het grootsche bemint een linieschip is een der heerlijkste samenwerkingen van het menschelijk genie met de macht der natuur
de moraal is een ontluiking van waarheden beschouwing voert tot handelen het positieve moet practisch zijn het ideale moet voor den menschelijken geest
hij was eenigerwijs onder toezicht der politie en wijl hij nergens werk vond gebruikte het bestuur hem tegen verminderd loon als wegwerker aan den binnenweg van gagny naar lagny
en de moedige belgen der divisie perponcher niet krachtig de positie behouden hadden zoodat wellington in plaats van er zijn troepen opeen te hoopen zich kon bepalen tot er ter versterking vier andere compagnieën der garde
blücher overtrof roguet de generaal der jonge garde duhesme die tegen de deur van een herberg te genappe stond gaf zijn degen aan een zwarten huzaar die den degen nam en zijn gevangene doodde
in de linkerhand droeg hij een klein in een zakdoek geknoopt pakje in de rechterhand hield hij een van ruw hout gesneden stok deze stok was met eenige zorg bewerkt en zag er aardig uit van de naden was partij getrokken
t was slechts een naïeve verbazing maar er paarde zich iets aan als een verwonderd vertrouwen zeg eens wilt ge van avond eten vroeg
de ziekenwagens vol gekwetsten namen toen zij de franschen zagen veld winnen en het bosch naderen daarin de vlucht van
waarop vrouw thénardier sprak t spijt mij beste vriend maar er is geen plaats meer plaats mij waar ge wilt zei de man op den zolder in den stal ik zal betalen alsof ik een kamer had
om het bezit van deze poort werd woedend gestreden lang heeft men op de stijlen der poort allerlei sporen van bloedige handen gezien dààr sneuvelde
t verdient opmerking dat deze vertooningen waarschijnlijk in het klooster toegelaten en aangemoedigd door een heimelijken geest van proselytisme
lakens waren er niet de stroozak lag op den vloer en in dat bed sliep cosette de man trad nader en zag haar aan cosette sliep gerust en was geheel gekleed des winters ontkleedde zij zich niet
tusschen mij en de nonnen is slechts dit onderscheid dat zij zeggen onze cel en dat ik zeg mijn hok de gebeden voor de stervenden zullen worden opgezegd en daarna de gebeden voor de overledenen
tweede hoofdstuk de regel van martinus verga dit klooster dat in reeds vele jaren in de kleine picpus straat bestond was een bernardijner nonnenklooster van den regel van martinus verga
lag naast de orion en de arme tuchteling was tusschen beide schepen gevallen het was te vreezen dat hij onder het eene of het andere zou drijven vier mannen sprongen haastig in een sloep de menigte moedigde hen aan
over de duisternis te denken is iets zeer ernstigs zonder iets van t geen wij gezegd hebben terug te nemen gelooven wij dat het den levenden betaamt gestadig aan het graf te denken
die zich het terrein ten nutte maakt een tactiek die de bataljons in evenwicht houdt een bloedbad met de lijn afgemeten de oorlog met het horloge in de hand geregeld niets aan het toeval overgelaten
in februari zondt ge haar een rekening van vijf-honderd francs in het laatst van februari hebt ge driehonderd francs en in t begin van maart nogmaals driehonderd francs ontvangen
niemand wie het zij mag zich opsluiten of een eigen kamer hebben zij bewonen geen gesloten cellen zoo zij elkander ontmoeten zegt de eene
gewoonlijk noodigde fauchelevent den ouden mestienne en deze betaalde de nieuwe toestand veroorzaakt door den nieuwen
als die van den mol later heeft men eenig spoor van zijn tocht gevonden in het departement der ain op het gebied van civrieux in de pyreneeën te accons in een oord genaamd
de vierde zijde is open aan die zijde putte men het water in den achtermuur bevindt zich een ruw gat misschien door een kanonkogel veroorzaakt
en wachtte tot de voorbijgangers verwijderd waren deze voorzorg was trouwens schier overbodig want zooals wij gezegd hebben t was een zeer donkere decembernacht nauwelijks bespeurde men een paar sterren aan den hemel
het leven scheen hem nu voortaan belangrijk de menschen schenen hem goed en rechtvaardig in zijn geest beschuldigde hij niemand meer en hij wist niet waarom hij nu niet zeer oud zou wenschen te worden nu dit kind hem beminde
alexander noemde hem mijn slapeloosheid deze angst ontstond door de hoeveelheid revolutie die in hem was dit verklaart en verschoont het bonapartistische liberalisme
t is zoo'n half onnoozele t schijnt het water in t hoofd te hebben zie eens welk een groot hoofd zij heeft wij doen voor haar wat wij kunnen want wij zijn niet rijk wij hebben naar haar woonplaats geschreven doch sedert zes maanden antwoordt men ons niet meer
maar in den nevel bleef alles onduidelijk al de kijkers van den generalen staf hadden de door den keizer aangewezen wolk bestudeerd sommigen hadden gezegd t zijn colonnes die halt houden de meesten hadden gezegd t zijn boomen
ik dacht de maan is helder t zal vriezen ik zal mijn meloenen hun jas aandoen en voegde hij er luid lachend bij gij hadt dit waarlijk ook wel mogen doen
verbaasd dat hij niet op eene andere wijze uitviel op treurigen jammerenden toon voegde zij er bij t is een slechte tijd mijnheer en hier in deze omstreken zijn weinig welgestelden t zijn allen geringe lieden weet ge
heerlijk met den stomp van een degen in de hand riep hij ziet hoe een maarschalk van frankrijk op het slagveld sneuvelt maar te vergeefs hij sneuvelde niet hij was wild en verontwaardigd hij beet
overal waar aan den rand eener groote stad een spoorweg-station wordt aangelegd verdwijnt de voorstad en ontstaat een stad het schijnt dat rondom deze groote middelpunten van de beweging der volken
had zich weder aan t drinken gezet zijn vrouw fluisterde hem toe wie kan toch deze bruine man zijn ik heb millionairs gezien antwoordde thénardier met gewicht die zulke jassen droegen
en zich ontwikkelen men hoorde gerucht in huis t was de leeuwerik die de trap veegde na een groot kwartieruurs en eenige doorhalingen bracht thénardier dit meesterstuk voor den dag nota voor mijnheer no
deze vrouw was een geducht schepsel dat alleen haar kinderen beminde en slechts haar man vreesde zij was moeder wijl zij zoogdier was haar moederschap bepaalde zich overigens slechts tot haar dochters
al deze klippen bewegen zich gestadig de eene voor de andere waar de infanterie was komt de artillerie waar de artillerie was komt de cavalerie aangesneld de bataljons zijn
uniform dragenden die niet vechten geveinsde zieken verminkten cantine houders die soms met hun vrouwen op karretjes sluikswijze medetrekken en stelen wat zij verkoopen bedelaars die zich als gidsen bij de officieren aanbieden
tot groenendaal langs een uitgestrektheid van bijna twee uren in de richting van brussel was er een ongelooflijk gedrang van vluchtelingen zooals nog levende getuigen heugt
klein picpus dat overigens nauwelijks bestaan heeft en slechts de poging eener wijk is geweest had schier het kloosterachtig voorkomen eener spaansche stad de wegen waren er slechts gedeeltelijk geplaveid de straten slechts gedeeltelijk bebouwd
t waren de eigenaardige bewegingen van dien arbeid welke jean valjean van uit de schuur had opgemerkt de tuinman vervolgde
niemand had opgemerkt hoe gemakkelijk de keten stuk geslagen was eerst later herinnerde men zich dit in een oogenblik was hij op de ra hij hield eenige seconden stil en scheen ze met zijn blik te meten
toen trok ze de eene na de andere tusschen haar knieën streek heur haar glad knoopte haar linten en liet ze vervolgens los met die streeling van welgevallen welke alleen aan moeders eigen is zeggende wat hebben zij zich opgeschikt
slechts barbaarsche volken breiden zich plotseling na een overwinning uit t is de vluchtige zwelling der rivier na een stortvloed de beschaafde volken
vruchteloos hij had niets gevonden niemand dacht er meer aan in montfermeil slechts eenige oude vrouwen zeiden wees verzekerd dat de wegwerker van gagny al die moeite niet voor niets heeft gedaan de duivel is er bij in t spel
men begrijpt dat het woord herbergier hier in beperkten zin is gebezigd en zich niet over een geheele klasse uitstrekt in ditzelfde jaar had thénardier ongeveer vijftienhonderd francs dringende schulden t geen hem zeer bezorgd maakte
toen hij het artikel waarin hij belang stelde gelezen had trok een naam de naam van jean valjean onder aan een bladzijde zijn aandacht het blad berichtte dat de tuchteling jean valjean gestorven was en wel in zulke bepaalde woorden dat javert er niet aan twijfelde
hij ondervroeg den schildwacht der straat droit mur en picpus deze agent die onbewegelijk op zijn post was gebleven
en zijt ge hiermede reeds ver gekomen van de bron in het bosch en moet ge nog ver een goed kwartier van hier
met de geestkracht van een strijd op dood en leven sprong valjean over de straat liep het slop in brak het slot van t kastje met de punt van zijn mes open en een oogenblik later was hij weder bij cosette hij had een touw
de priorin staarde hem aan zoo hebt ge mij iets mede te deelen een verzoek nu spreek
tot onder den grond afgebroken een europeesche stilstand aan de fransche idee die de wereld rondgaat toegeroepen aan de zijde van den zoon van frankrijk als generalissimus de prins van carignan later karel albert
de muur van dit kamertje had tot versiering behalve de twee spijkers om den knieband en de draagkorf aan te hangen een royalistisch muntbiljet van dat boven den schoorsteen was gehecht en aldus luidde katholiek koninklijk leger
hij rookte uit een groote pijp hij droeg een kiel en onder zijn kiel een ouden zwarten rok hij gaf zich gaarne den schijn van letterkundige en materialist hij gebruikte gaarne eenige namen om wat hij ook zeide te staven
wier ellebogen de knoken wier knieschijven de vliezen wier wonden het vleesch vertoonen gekroond met zilveren doornen vast gespijkerd met gouden nagels met bloeddroppels van robijnen op het voorhoofd en diamanten tranen in de oogen
eenige philosofen voltaire onder anderen beweren dat het juist dezulken zijn die den roem verworven hebben t zijn dezelfden zeggen zij geen anderen zij die staan plunderen degenen die liggen
en den boog der oude waterleiding van de abdij van chelles overdekt bespeurde hij inderdaad boven het struikgewas een hoed nopens welken hij reeds verscheidene gissingen had gemaakt
deze beweging was bliksemsnel jean valjean ontroerde het scheen hem dat hij bij het licht der lantaarn niet het rustig en vroom gelaat van den ouden bedelaar maar een vreeselijk en bekend gezicht had gezien
was door een gang met het klooster in verbinding de kerk ontving het licht uit den tuin wanneer de nonnen officiën bijwoonden waarbij de regel haar stilte oplegde had het publiek van haar tegenwoordigheid geen ander bewijs
in den slag van waterloo vertoont zich meer dan een wolk er vertoont zich een hemelverschijnsel god is daar geweest
zij die de stilte stoorde moest een kruis met de tong maken waar op den grond dien zij
bijgeloof bigotterie kwezelarij vooroordeel deze spooksels hoewel zij spooksels zijn hebben een taai leven
de twee meisjes staarden verstomd cosette had de pop durven nemen eponine stond op en zonder de kat los te laten ging zij naar haar moeder en trok haar bij haar kleed laat mij toch met rust zei de moeder wat wilt ge
d'erlon de vraag toe zijt gij bang u te laten dooden te midden van al dat geschut t welk een handvol menschen verpletterde riep hij is er dan niets voor mij o hoe wenschte ik dat al die engelsche kogels mij
t was een zijner begunstigde wandelingen tegen twee uur zag men bijna dagelijks het rijtuig en den koninklijken stoet in vollen galop den boulevard de l'hôpital
wat men in het klooster gouvernement noemt is slechts een altijd betwistbare inmenging van het wereldlijk in het geestelijk gezag in de eerste plaats geldt de kloosterregel het wereldlijk wetboek volgt later
met zijn draagkorf uitgaat ge moet het meisje zeggen dat zij zeer stil zij zij is onder het deksel verborgen zoolang het zijn moet zal ik haar bij eene oude vriendin te huis bezorgen een groentevrouw in de groene straat
den fatsoenlijken bedelaar kan noemen groote behoefte gepaard aan groote zindelijkheid een zeer zeldzame vereeniging welke aan verstandige lieden dien dubbelen eerbied inboezemt welken men voor den arme en verdienstelijke gevoelt
eene doode ik heb geen doode neen wat dan een levende welken levende mij zei jean valjean fauchelevent die was gaan zitten vloog op als ware een bom onder zijn stoel gesprongen
onwillekeurig revolutionnair was den juni werd de robespierre te paard uit den zadel gelicht
een huis in dezen bouwval het huis van den pachter is nog bewoond de deur van dit huis komt op de plaats uit behalve een fraaie gothieke sleutelplaat is op deze deur een ijzeren handvatsel in den vorm van een gekromd
den doodgraver gribier had hij van de boete bevrijd het klooster had door hem de doodkist van moeder crucifixion onder het altaar behouden het had cesar ontdoken en god voldaan
wij ons alle uitzonderingen en zelfs onze verontwaardiging bepaald voorbehoudende zeggen dat telkens wanneer wij in den mensch het goed of kwalijk begrepen oneindige ontmoeten wij ons van eerbied doordrongen gevoelen
wat voor fauchelevent ongehoord scheen was wij herhalen het zeer eenvoudig voor jean valjean hij had wel erger omstandigheden doorgestaan
duidelijk erkende hij deze waarheid den grondslag van zijn toekomstig leven dat zoolang zij er zou zijn en hij haar bij zich zou hebben hij niets noodig had dan alleen voor haar noch iets vreesde dan alleen om
de verbanning zat op den troon de withouten tafel van hartwell nam plaats vr den gelelieden armstoel van lodewijk xiv men sprak van bouvines en fontenoy als van gisteren
eens zeide zij tot jean valjean had ik t geweten vader ik zou haar meêgenomen hebben toen cosette pensionnaire in het klooster werd moest zij ook de kleeding der kweekelingen van het huis dragen
een kaars in de gelagkamer aan de tafel met een pen in de hand en maakte de rekening op van den reiziger in de bruine jas zijn vrouw stond half gebogen naast hem en zag toe
de oude vrouw ontdekte de jas aan een spijker hangende en nam ze nauwkeurig op de voering was weder dichtgenaaid zij betastte ze zorgvuldig en meende overal tusschen de voering verborgen papier te voelen zonder twijfel andere bankbriefjes van duizend francs
en een losgetornden stroozak gemeubeld was een wezenlijke loge met haar borstwering waarop een zwarthouten tafeltje
een som van meer dan een half millioen welke hij er geplaatst had heeft teruggenomen welke som hij overigens zoo men zegt eerlijk met zijn handel verdiend heeft men heeft niet kunnen ontdekken
in den grooten arm waren de cellen der moeders der zusters en der novicen in den kleinen arm de keukens de eetzaal met de kloostergalerij en de kerk tusschen de poort no en den hoek der blinde steeg
zijn armen rekten zich vreeselijk iedere poging welke hij deed om zich op te werken diende slechts om de ralijn te meer te doen slingeren hij schreeuwde niet ten einde geen kracht te verliezen
wanneer men evenwel de beresina leipzig en fontainebleau achter zich heeft zou men waterloo hebben moeten mistrouwen een geheimzinnig fronsen der wenkbrauwen was in den hemel
bij het eerste bezoek van den aartsbisschop verhaalde de priorin de zaak aan monseigneur waarbij zij eenigszins schuld beleed en zich er op beroemde de aartsbisschop sprak er vervolgens met goedkeuring over en in stilte met den abbé de latil
toen wellington twee jaren later waterloo wederzag riep hij men heeft mijn slagveld veranderd waar thans de groote aarden piramide met den leeuw staat was een hoogte die met een bruikbaren afweg naar nivelles liep
het ander in t oosten twee groote vlammen waaraan zich als een snoer van losse robijnen met twee karbonkels aan beide einden de rij der engelsche wachtvuren sloot die in een wijden halven kring op de heuvelen in de verte verspreid waren
achtste hoofdstuk de keizer doet den gids lacoste een vraag napoleon was dus in den morgen van den slag bij waterloo tevreden
schelen zij waren een wervelwind de dapperheid was onbeschrijfelijk buitendien hadden zij achter zich de immer donderende batterij alleen op deze wijze was t mogelijk dat deze mannen in den rug gekwetst werden
aan de eene en de kardinaal de la roche aymon aan de andere zijde beiden devotelijk geknield in de tegenwoordigheid zijner majesteit ieder een der bloote voeten van madame dubarry
god heeft zijn wegen het klooster zoowel als cosette werkten er toe mede om in jean valjean het werk van den bisschop levendig te houden en te volmaken
twee dingen waren hem echter gebleven eene bespotting het stuk papier door fantine onderteekend en een troost de vijftienhonderd francs de man voerde cosette in de richting van livry en bondy
de bisschop had aan zijn horizon het morgenrood der deugd doen verschijnen cosette deed er het morgenrood der liefde oprijzen de eerste dagen verstreken in deze verrukking
wat ons bovenal treft in een ontmoeting als die van waterloo is de wonderbare behendigheid van het toeval de nachtregen de muur van hougomont de holle weg van ohain
cosette stak haar hand in t zakje van haar voorschoot en werd bleek het vijftienstuiversstuk was er niet meer nu zei vrouw thénardier hebt ge mij verstaan
naar men verzekert hebben stoutmoedige mannen zich dikwijls door de kans laten verlokken om de door den zwarten man gegraven kuilen weder te openen en den duivel te bestelen het schijnt dat de uitkomst weinig bevredigend is
wat ziet gij naar den kant van chapelle saint lambert de maarschalk na zijn kijker te hebben gericht had geantwoord vier of vijf duizend man sire zeker
op een toestemmend gebaar van den officier had hij met éénen hamerslag de keten waaraan zijn been was geboeid stuk geslagen daarna greep hij een touw en had zich in t want geslingerd
was een schoone militaire daad maar over t algemeen geven de trompetten van dien oorlog een gebarsten geluid het geheel was verdacht de geschiedenis erkent frankrijk's moeilijkheid in de aanneming van den valschen triomf
zeiden de soldaten van het legioen fulminatrix pompejus mocht ditmaal niet weenen maar zeker is het dat
ziehier in hoeverre de strengheid in dat opzicht gedreven werd een meisje ontving het bezoek van haar moeder die haar driejarig zusje had meegebracht de pensionnaire weende dewijl zij zoo gaarne haar zusje had willen kussen
tot wie een aanzienlijke dame toen zij in haar orde trad zeide vergun moeder dat ik een heiligen bijbel laat halen waaraan ik zeer gehecht ben ha zijt ge aan iets gehecht in dat geval moet ge bij ons niet zijn
die tevens verborgen en verraden werden door behulpzame papierstrooken terwijl de vermolmde en schier uit elkander vallende jaloezie eerder de voorbijgangers bedreigde dan de bewoners beveiligde
de wijsheid is een heilige gemeenschap op deze voorwaarde houdt zij op een dorre liefde voor de wetenschap te zijn om de eenige oppermachtige wijze der menschelijke verbroedering en van wijsbegeerte tot godsdienst bevorderd te worden
deze in paces deze cachotten deze ijzeren hengels deze halsboeien dit lage luchtgat vlak boven de rivier
was dadelijk naar den officier van de wacht geijld en onder de verwarring en ontsteltenis der geheele equipage terwijl alle matrozen huiverden en terugtraden had hij den officier verlof gevraagd zijn leven te mogen wagen om den man te redden
zonder dat hij t vermoedde nauwkeurig gade zij was een weinig doof en bijgevolg praatachtig er waren haar nog twee tanden overgebleven een bovenen een ondertand die zij immer tegen elkander stiet
met witte villa's en des zondags met uitgedoste burgers versierd is in zag men te montfermeil noch zoovele witte huizen noch zooveel vergenoegde burgers t was niets dan een dorp in een bosch
en met bogen en pilaars voorzien was en waarin men niets onderscheidde dan een flauw licht en breede schaduwen het licht kwam van een nachtlampje in een hoek deze zaal was eenzaam en niets bewoog er zich
hij had tot bijzit een publieke vrouw die op het oogenblik zijner gevangenneming van schrik overleden is deze ellendeling die de kracht van een reus bezit had middel gevonden te ontvluchten maar drie of vier dagen na zijn vlucht
schamperen blik op hem ten minste dertig sous zoudt ge het voor vijf francs willen geven hernam de man drommels riep luid lachend een voerman die luisterde vijf francs dat geloof ik wel
de man keerde het hoofd om ik ben de doodgraver van het klooster mijn collega alzoo zei de man fauchelevent was niet geleerd maar toch slim en begreep dat hij met een moeielijken knaap met een geducht redenaar te doen had hij mompelde
t was duidelijk dat zij alle hoeken der muren de portalen der deuren en gangen doorzochten t was deze gissing kon niet falen een patrouille welke javert ontmoet en die hij opgeëischt had hem te vergezellen
eponine de oudste bakerde de kleine kat in weerwil van haar gemiauw en gespartel in een menigte roode en blauwe lappen
voor den overdreven kieschkeurigen franschen lezer mag het schoonste woord t welk een franschman wellicht ooit gesproken heeft niet herhaald worden t is verboden het verhevene in de geschiedenis te vermelden voor onze rekening en gevaar overtreden wij dit verbod
in dat ziedaar august de heer de rohan heette werkelijk august t was stellig dat mevrouw albertine uit de groote wereld kwam wijl zij den heer de rohan kende
hij spoedde zich in deze richting voort zij waren hem een goed eind vooruit maar een kind gaat langzaam en hij liep snel bovendien waren hem de omstreken bekend
was deze reusachtige leider van het lot niets meer dan een dolle moordenaar wij gelooven het niet zijn plan van den veldslag was naar aller getuigenis een meesterstuk
alleen het water was er schaarsch uithoofde der hooge ligging het moest tamelijk ver gehaald worden het einde van het dorp aan de zijde van gagny putte zijn water uit de heerlijke vijvers
in dezen schoorsteen was geen vuur zelfs geen asch wat er in was trok echter de aandacht des reizigers t waren namelijk twee nette kinderschoentjes van verschillende grootte
is t waar madame mag ik spelen speel zei vrouw thénardier met vreeselijke stem dank u madame zei cosette en terwijl haar mond vrouw thénardier dankte dankte haar ziel den reiziger
deze soldaten aan wier spits hij javerts hooge gestalte herkende naderden langzaam en behoedzaam telkens bleven zij staan
de divisie delord ter linkerzijde in de verte zou men gemeend hebben twee reusachtige ijzeren slangen te zien die zich naar den top der hoogte kronkelden zij trokken als een wonder midden door den slag
waarom vatte javert jean valjean niet wijl hij van zijn zaak nog niet zeker was men herinnere zich dat in dien tijd de politie niet volkomen op haar gemak was de vrije pers hinderde haar
kom zeide hij tot cosette hij nam haar bij de hand en zij gingen heen
het verleden toe men hoort hem en herkent in cambronne de ziel der oude reuzen t is alsof danton spreekt of kleber brult op het woord van cambronne antwoordt de engelsche stem vuur de batterijen
deze vraag heeft verschillende geheimzinnige schier vreeselijke zijden het zij ons vergund ze nader te beschouwen vierde hoofdstuk het klooster uit het gezichtspunt van
dat deze huizen waar men niet binnengaat geen belang voor ons hebben dat deze straatsteenen welke men betreedt niet anders dan steenen zijn
vooreerst door tot den man te gaan en hem aan te spreken dan ziet men dat de man eenvoudig een boer is dat hij zwart schijnt omdat het avond is dat hij volstrekt geen kuil graaft maar gras voor zijn koeien snijdt
een afschuwelijk leger was wat zegt hiervan de donkere ontzaggelijke hoop beenderen onder de voren van waterloo begraven engeland is tegenover wellington te nederig geweest wellington zoo groot te maken is engeland verkleinen
zij noemde hem vader en wist niet welken anderen naam hij had uren bracht hij door met haar te aanschouwen wanneer zij haar pop kleedde en ontkleedde en naar haar te luisteren wanneer zij keuvelde
evenals de nonnen spraken de pensionnairen haar bloedverwanten in het spreekvertrek zelfs aan de moeders werd niet vergund haar te omhelzen
de geheimen der rijken zijn met goud gevulde sponsen die men moet weten uit te persen al deze gedachten woelden hem in t hoofd ik ben een ezel herhaalde hij
een andere dame was in t klooster niet anders bekend dan door het schrikkelijk geraas dat zij maakte als zij den neus snoot de pensionnaires noemden haar
die machtiger was dan hij bij de hand hield hij geloofde een onzichtbaar wezen te voelen dat hem leidde overigens had hij volstrekt geen bepaald denkbeeld geen plan of doel hij was zelfs niet volkomen zeker of het javert was
wellington tegen het bosch van soignes gedrongen en van daar verdreven was de eindelijke uitroeiing van engeland door frankrijk t was de wraak over
in twee lettergrepen de europeesche coalitie te beschimpen den koningen dit door de cesars reeds gekende present aan te bieden van het laagste woord het verhevenste te maken waterloo met een vastenavond scherts te besluiten leonidas
t was door haar dat hij in de deugd kon volharden hij was de steun van dat kind en dat kind verleende hem kracht o onpeilbare en goddelijke verborgenheid van t evenwicht in s menschen lot
maar de geschiedenis is ons eigenlijk onderwerp niet deze geschiedenis is buitendien uitmuntend beschreven uit het eene gezichtspunt door napoleon uit het andere gezichtspunt door charras
t was een zonderling mengelmoes iedere non volgde haar regel als een groote uitspanning veroorloofde men nu en dan den pensionnaires haar een bezoek te geven ten gevolge daarvan hebben haar jeugdige herinneringen
het onbegrijpelijke was in fauchelevents huisje gekomen fauchelevent tastte blindelings voort in zijn gissingen en zag niets duidelijk dan dit madeleine heeft mij het leven gered
de dankbaarheid van het klooster voor fauchelevent was overigens groot fauchelevent werd als een voortreffelijk dienaar en als een uitmuntend tuinier geacht
de nonnen noemden jean valjean niet ultime maar den anderen fauvent zoo deze vrome zusters iets van javerts blik hadden bezeten