Source document: https://docs-lawep.s3.us-east-2.amazonaws.com/1698080777344.pdf (Seychelles)
Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES Tuesday 13th April, 2021 The Assembly met at 11am National Anthem Moment of Reflection Mr Speaker in the Chair MR SPEAKER Bonzour tou bann Manm Onorab e bonzour nou piblik ki pe swiv nou fidelman.

Onorab Rosie Bistoquet in demann mwan en moman pou adres en mesaz lo en size ki kontinyen preokip nou e nou Nasyon.

Onorab Bistoquet.

HON ROSIE BISTOQUET Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker.
Bonzour Mr Speaker.

Bonzour tou Manm Lasanble e bonzour tou dimoun ki pe ekout nou.

Le 7 Avril 2021, lemonn enkli Minister Lasante ti dedye lannen 2021 pou tou travayer lasante ki travay dir pou konbat kont sa lepidemi COVID-19.

An siny solidarite avek tou travayer lasante set avek regre ki nou’n premye yer nou aprann travayer lasante ki’n kit nou atraver konplikasyon COVID- 19.

Sa en nurse, nurse Gerry Govinden avek en long karyer dan lasante.
Ti en frontline worker e osi ti travay dan Minister Lasante.

Parey tou travayer lasante i ti ganny byen apresye par son koleg e osi par tou bann pasyan.

I ti touzour pare pou deservi lezot dan nenport ki sirkonstans.

O non tou bann Manm Lasanble nou senpatiz avek lafanmir e osi nou solider avek tou bann travayer lasante.

Alor mon pou dir li son nanm i repoz an pe.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Nou pou re-pran dernyen staz lo Appropriation Bill 2021.
Avan nou al lo Third Reading mon ti a kontan nou repas dan Staz Komite e nou apel delegasyon Minis Finans ki deryer silvouple.

Bonzour e byenveni Minis Naadir Hassan, Minis pou Finans, Plan Ekonomik e Komers e Sekreter Prensipal Damien Thesée pou Finans.

Konman en pti latous seremoni final la sa travay lo Appropriation Bill.

Avan nou pas lo Third Reading mon ti a kontan envit bann Leaders’ Lasanble e osi Minis pou fer en pti ladres pou terminen.
1 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Premye Leader Lopozisyon e apre LGB e apre Minis.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Bonzour Mr Chairman, bonzour tou Koleg Onorab.

E byensir bonzour Minis welcome back to Lasanble Nasyonal.

mon Mr Chairman ozordi nou pe ariv a la fen sa prosesis lo lannen.
E Bidze pou sa premyerman oule konmans par remersi mon lekip ki mon dirize dan Lasanble, mon lekip United Seychelles e mon bann Manm pou sa travay, sa determinasyon e sa rezilyans ki zot in montre pou partisip dan prosesis deba Bidze.

E osi dan son Committee Stage pou kontinyen anmenn bann kestyon ki neseser, lo bann size ki pe preokip popilasyon an relasyon avek bann Policy, e lafason ki Gouvernman i antisipe pou li servi sa Bidze.
I enportan pou note Mr Chairman ki nou’n eksprim nou sipor kot i neseser pou bann travay sekter piblik.

E bann lezot linisyativ ki Gouvernman pe propoze pou pran, an relasyon avek bann keksoz ki nou menm ler nou ti dan Gouvernman nou’n met an plas.

pozisyon Me nou’n osi annan regre lo ki serten Gouvernman in fer.

E konman en Lopozisyon i nou drwa, i nou devwar pou prezant sa bann fe devan Lepep Seselwa.

E mon krwar nou’n alaoter ler nou’n fer li dan lafason ki nou’n fer li.
tou protokol Lasanble e pou sa mon remersi mon lekip pou lafason ki nou’n azir dan en fason responsab an relasyon avek bann Bidze sirtou pandan Committee Stage.

respekte Nou’n lo konman Lefe I reste ki nou ankor annan diferans serten Prensip.

Me sa bann diferans regard nou pou kontinyen ladan.

en E Lopozisyon serye nou pou kontinyen anmenn bann size ki neseser devan Gouvernman, atraver platform Lasanble, pou asire ki lavwa Lepep Seselwa an antye i toultan kapab ganny tande e ganny ekoute.
Mon oule osi Mr Chairman remersi travay ki Sekretarya in fer atraver ou lofis, akoz mon krwar pandan sa letan ki nou’n dan Bidze bann staff in devoue e dedye bokou zot letan pou bann Manm siport Lasanble.

E pou sa mon dir zot mersi.

nou Mwan osi Mr Chairman bezwen remersi bann staff dan mon lofis ki malgre ki apre ki 2 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 nou’n fini Bidze parfwa apre ler, zot in bezwen reste akoz mon’n annan serten travay ki mon’n bezwen kontinyen fer.
E mon remersi zot enfiniman e zot fanmir pou zot konprenezon.

Lo la par tou Manm mon osi remersye tou nou bann fanmir.

Mon konnen i pa’n fasil pou zot akoz letan ki nou fini Bidze, e nou tou nou konnen ki travay en MNA pa zanmen fini apre ki Lasanble in adjourn.

E nou fanmir in swiv nou e in sipor nou pou sa mon osi remersi zot.

Mr Chairman la ki nou pe al ver pran Third lo sa Bidze, nou Reading asire ki resteangaze pou Gouvernman i depans sa larzan dan en fason responsab.
Me osi nou reste angaze pou asire ki Lepep Seselwa son lavwa, son konsern i ganny met i neseser.

Mon devan remersi ou Mr Chairman.

ler (APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi LOTO.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chairman.

Bonzour Mr Chairman.

Bonzour Minis, bonzour PS Thesée.

Bonzour tou bann Manm Onorab e tou dimoun ki pe swiv nou dan lakour.
Mon ti a kontan Mr Chairman bomaten zwenn mon koleg Leader Lopozisyon dan Lasanble Nasyonal, Onorab Sebastien Pillay pou remersye ou, pou remersye Minis ou ek ou Sekretarya Mr Chairman.

Minis avek son lekip sirtou PS la avek nou Thesée ki’n long toulezour pandan sa sesyon.

Tou bann Minis ki’n vin tou bann devan Lasanble, CEOs, tou bann Heads of Agencies ki’n vin al devan nou e tou bann Manm Lasanble lo tou le de kote latab pou lafason ki nou’n rol oversight, ki nou fer konman en Lasanble Bidze Gouvernman.
travay dan sa en lo en pas Annefe Mr Chairman pas en Bidze Bill Apropriasyon larzan Gouvernman pou depanse, se rol prensipal e pli gran rol, rol pli mazer ki en Lasanble i annan dan son fonksyon.

donn Nou premye fonksyon set fonksyon Lezislatif.

Nou en fonksyon set en dezyenm e nou fonksyon oversight trwazyenm fonksyon set en fonksyon reprezant nou bann constituents la Nasyon e Seselwa.

E dan en Bidze sa trwa fonksyon i vin ansanm.


Nou pe fer oversight lo Gouvernman 3 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 nou pe reprezant nou bann dimoun e etandonnen ki Bidze i en Lalwa nou pe legislate pou donn Gouvernman Egzekitiv pou vwar pou li kapab travay.

E mon tenir a remersye tou bann dimoun ki’n met zefor ansanm pou fer ki atraver sa Bidze, nou Lasanble in kapab montre avek Lepep Seselwa ki mannyer nou kapab desarz tou le trwa fonksyon an menm tan.
Mr Chairman sa ti premye Bidze nouvo Gouvernman ki’n ganny elekte depi lannen pase.

E mon’n apresye lafason ki mannyer ou’n diriz sa deba.

E mon remersye ou pou lafason ki ou’n fer li anver e kontre kou in annan serten pti kontre tan me nou’n kapab sirmont sa avek lobzektif pas en Bidze devan nou a tou moman.

Sa enn Bidze in al pli lontan e bann Manm in al pli profon.

Pa toultan lo bann item ki ti neseser pou nou al ladan.
Me mon konpran ou filozofi sa se en nouvo Gouvernman avek en nouvo direksyon, en nouvo seri Minis ki’n vin devan nou Lasanble e en kantite nouvo Manm Lasanble ki pe fer en Bidze pou premye fwa.

E alor i ti esansyel pou tousala pou ki nou annan en gran lasouples dan lafason ki nou antreprann sa travay.

E mon konsyan sete sa ki’n diriz lafason ki ou ou’n anmenn Lasanble pandan sa letan.
Pou ki bann Minis i ganny en loportinite pou zot enterakte avek piblik Seselwa pou piblik Seselwa vwar zot pou premye fwa, e vwar ki mannyer zot pe travay.

E ki bann Manm Lasanble sirtou bann nouvo Manm Lasanble i kapab demontre avek zot constituents ki zot pe fer sa travay reprezantasyon, ki zot in ganny anvoye isi pou fer.

E donk mon krwar ki nou’n kapab demontre sa dan en fason tre pozitiv e tre byen.
In mon loner Mr Chairman pou diriz mon Caucus pou sa premye Bidze konman Leader of Government Business.

E mon pa kapab pran okenn laglwar pou sa akoz se travay bann Manm Lasanble ki’n fer sir ki nou’n kapab ariv la kot nou’n arive ozordi.

Mon krwar ki avek sa Bidze Egzekitif i ava annan en tre bon zouti travay.

Nou’n fer i konnen kote nou krwar bezwen annan lamelyorasyon e sa dan nou rol oversight.

Akoz fer zis Lopozisyon ki pa oversight lo en Bidze me tou Manm Lasanble i fer oversight.
siport Gouvernman dan son demars pou anmenn pei dan en nouvo nou’n Me 4 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 direksyon e a en fitir bokou pli bright ki sa enn ki nou merite an Oktob lannen pase.

Alor avek sa detrwa mo Mr Chairman mon oule remersye ou, ou lekip e tou bann dimoun ki’n partisip dan sa prosesis.

Mersi bokou.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi LGB.

Minis Naadir Hassan.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chairman.

Bonzour Mr Chairman.

Bonzour Dirizan Lopozisyon.


Bonzour Dirizan Zafer Gouvernman.

Bonzour tou bann Manm e bann dimoun a lekout.

Mr Chairman premyerman mon oule dir mersi pou ou Biro Sekretarya Lasanble Nasyonal e tou bann Manm Onorab zot korperasyon dan sa prosesis laprouvasyon Bidze.

pou ki sa Nou’n ganny bon lenteraksyon pandan sa plis ki 1mwan prosedir laprouvasyon Bidze in deroule.
Mr Chairman parey mon ti anonse dan mon diskour Bidze 2021 ki mon ti prezante avek le 16 Lasanble Nasyonal Fevriye, sa Bidze i annan de bi prensipal.

stabilite Premyerman anmenn Bidze Gouvernman dan Bidze Gouvernman e retourn li gradyelman lo en baz soutenab.

Dezyenmman sa Bidze pe met fondasyon pou relans e transform nou lekonomi.

Pou ki Bidze i vin soutenab nou pe fer sir dan Gouvernman i ganny eliminen, depans e i koripsyon i ganny retire, e depandans lo Gouvernman i ganny redwir.
gaspiyaz redwir, labi ki Alor mon oule donn sa langazman e Lasanble mon langazman Gouvernman ki tou Minister ek bann Lazans ki depan lo en Bidze Gouvernman, ki tou zefor pou ganny fer pou asire ki zot larzan ki zot in gannyen dan sa Bidze 2021, i ganny depanse byen e dapre bann Lalwa ek Regilasyon ki an plas.

devan Mr Chairman i fer preski 2 mwan ki mon ti prezant sa Lasanble Bidze Nasyonal.

Pandan sa letan in annan serten devlopman mazer ki pe ede pou relans nou lekonomi.
Nou’n vwar deza ki progranm nou mannyer vaksinasyon kont COVID-19 in progrese.

Sikse sa progranm in permet nou vaksinasyon kapab ouver nou pei, e apartir le 25 Mars nou’n vwar sa 5 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 leksitasyon e kantite touris ki pe antre dan pei.

75poursan Nou’n vwar ki depi sa dat 9049 touris in vin Sesel ki reprezant total touris ki vin isi depi Zanvye.

Avek larive touris dan pei to lesanz in konmans desann.
Ozordi le 3 Avril en Dolar dan Labank Nouvobanq pe vann pou R17.14 sou konpare avek le 16 Fevriye ler mon ti delivre mon diskour Bidze, kot en Dolar ti pe vann R21.80.

Mr Chairman sa desizyon par Gouvernman dirize par Prezidan Ramkalawan pou ouver nou pei in enn ki brav e ki ti neseser.

Mr Chairman ava mon a terminen mon oule remersi staff dan tou bann Minister pou zot travay e kontribisyon pou sa Bidze.
Me pli enportan osi en remersiman spesyal i al pou bann staff Minister Finans, Planifikasyon Ekonomik ek Komers ki’n travay lo sa Bidze 2021.

Parey mon’n dir zot apre ki mon ti prezant Bidze devan Lasanble Nasyonal mon rekonnet ki zot ti annan en pti gin letan pou prepar sa Bidze.

Me zot devouman anver zot travay in fer ki Gouvernman in reisi prezant en Bidze avek parey Lasanble Nasyonal Konstitisyon i demande, pou sa mon dir zot en gran mersi.
Alor Mr Speaker mon dir mersi ankor Lasanble pou tou zot sipor dan deba Bidze 2021.

Mersi.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Minis.

Lo mon par permet mwan zis echo bann parol apresyasyon e remersiman ki’n ganny eksprimen lo tou kote.

Pou tou bann dimoun ki’n partisip dan sa prosedir staff nou Lasanble ki’n travay par deryer, pou fer marse sa prosesis, bann Manm zot menm ki’n partisip dan en deba.
E bann Minis e bann Zofisye Egzekitiv ki’n vin partaz avek nou lenformasyon e zot lesplikasyon lo sa ki annan dan sa Bidze.

Mon vwar ki sa Bidze i en latas vreman enportan ki la Lasanble fer anba nou Konstitisyon e pou nou pei.

in E mon sirtou apresye bann lespri linite ki’n diriz Lasanble pou laplipar la grande mazorite deba dan sa prosesis Bidze.

Malgre bann pti moman kot in annan diferans en pe vokal Lasanble in tret sa Bidze avek lespri linite ki i ti merite, e pou mwan menm zot a konnen.
ki mon rapel Zot a 6 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 preokipasyon prensipal, sete touzour pou fer marse sa prosesis, pou fer li avanse.

E mon remersye bann Manm e bann zofisye, ki zot in tenir bann direksyon ki mon’n lo ki tanzantan, donnen mannyer pou fer avanse sa prosedir.

Avek sa mon ava dir ankor mersi bokou tou dimoun.

Bon prezan nou pou prosed avek Third Teading lo sa Bidze.
Ki pou en total R11bilyon 13milyon 648mil 296, e byensir avek not ki 1.5milyon in ganny freeze par Lasanble.

E pou kontinyen nou ava re pas dan staz Lasanble, pou mwan envit LGB pou prezant son Mosyon, pou Third Reading 2021.

Appropriation Onorab Georges.

Bill HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker i mon loner anba order 76 (1) pou move ki Appropriation Bill 2021, i ganny lir pou en Trwazyenm Fwa.

Mersi.

MR SPEAKER Mon ava ganny Onorab Sandy Arissol.

segonde?
segonde?

HON SANDY ARISSOL Bonzour Mr Speaker.

Bonzour Minis avek PS.

Bonzour bann manm.

Mr Speaker mon segonn mosyon propoze par Onorab Georges.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Nou a ganny vot Lasanble lo sa Bidze.

Manm ki lanmen vot an silvouple?

Mersi.

Okenn Manm ki vot kont?

faver lev Vot lo Third Reading Appropriation Bill 2021 in ganny 24 vot pour, 0 vot kont e 10 abstansyon.

Vot in pase par Lasanble.

E aprezan mon avar envit Madanm Deputy Clerk pou fer Third Reading sa Bill silvouple.
MADAM DEPUTY CLERK Mersi Mr Speaker.

This Act may be cited as the Appropriation Act 2021.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

mon annan plezir pou anonse ki Lasanble in aprouv Appropriation Act 2021.

Bon nou pou kontinyen avek nou Order Paper.

E nou annan plizyer pou nou pran.

E pou premye nou annan menm zofisye ki devan nou Minis Naadir Hassan Minis pou Finans.

Mr Damien Thesée pou Sekreter Prensipal, e mon ava osi apel Mrs Celina Verghese Direkter Zeneral pou Tax ek Financial Sector Policy.
E 7 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Mr Victor Pool Senior Legal Draftsman dan AG’s office.

Bonzour e byenveni Mrs Direkter Verghese Celina Zeneral pou Tax and Financial Sector Policy.

E Mr Victor Pool Senior Legal Draftsperson dan AG’s office, e pou nou pran Corporate Social Responsibility Tax (Repeal) Bill, 2021.

Avek sa mon ava envit Leader Biznes Gouvernman, pou fer Second Reading sa Bill silvouple.

HON BERNARD GEORGE Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker anba Order 69(2) mon move ki Corporate Social Responsibility (Repeal) Bill 2021, i ganny lir en Dezyenm Fwa.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi nou a ganny segonde lo sa Mosyon?

Onorab Sandy Arissol.

HON SANDY ARISSOL Mersi.

segonde.

Mosyon i ganny MR SPEAKER Mersi.

Prezan nou ava envit Minis pou prezant Bill.

MINISTER NAADIR HASSAN Mr Speaker, Onorab Leader Lopozisyon, Onorab Leader pou bann Zafer Gouvernman, Manm Onorab, Ser e Frer Pep Seselwa bonzour.
Mr Speaker an liny avek lanons ki mon ti fer pli boner sa lannen, dan diskour Bidze 2021.

Konsernan Corporate Social Responsibility Tax ouswa CSR Tax, e an akord avek Lartik 94 Konstitisyon Repiblik Sesel, ozordi mon entrodwir avek Lasanble sa Prozedlwa.

Nasyonal Ki pe demande pou aboli Lalwa CSR Tax, sa i Corporate Tax Social (Repeal) Bill, 2021.

Responsibility Mr Speaker Corporate Social Responsibility Tax Act 2013, ki an diskisyon ozordi.
Ti vin an fors le 01 Zanvye 2014, avek bi pou promot langazman sekter prive dan zot kominote, atraver bann donasyon e sponsorship.

E osi ki Gouvernman i kolekte reveni adisyonnel, an vi ki plizyer biznes dan serten Sekter ti pe kontinyelman pa pey tax.

Ouswa pe pey tre pe de lo zot profi.

An 2019 tax Gouvernman ti organiz premye seri meeting konsiltativ, avek lasistans OECD pou en revi konpreansiv lo nou sistenm tax lo biznes.
Bann pwen ki ti ganny fer resorti an sa ki konsern CSR Tax, e TMT Tax, pandan sa 8 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 i kree konsiltasyon ti annan pou fer avek bann lefe advers, ki sa 2 tax lo Biznes.

Pli spesifikman CSR Tax e TMT i 2 Tax ki baze lo reveni, e non pa lo profi.

Ki vedir bann depans en biznes pa ganny pran an konsiderasyon, e sa i penaliz bann biznes ki pa fer bokou profi.
En devi adisyonnel, se ki sa i osi kapab ankouraz bann Biznes pou operate, dan sekter enformel kot zot napa okenn obligasyon tax.

E sa an retourn i redwir koleksyon tax lo kote Gouvernman.

Sa 2 tax i osi kapab annan en lo nou lenpak endirek sistenm VAT, e PIT an term revi ki ganny kolekte akoz dekouraz bann biznes.

Pou deklar zot revi, ouswa payroll aktyel.

Anvi lenpak ki sa bann defi e pandemic COVID-19 in annan lo sekter prive.
in Gouvernman alors propoze ki CSR Tax i ganny aboli, koman enn bann premye faz reform.

E sa i ava vin en soulazman dan sa moman difisil, pou sa bann biznes ki pa pe performen.

Mr avek abolisyon CSR Tax i enportan pou note, ki sa pou annan lenplikasyon lo kote biznes.

E osi bann ki ti pe benefisye Speaker Donasyon e atraver Sponsorship anba CSR.

An partikilye bann Lorganizasyon Sosyete Sivil.

Lenplikasyon lo biznes, se bann biznes ki ti annan lobligasyon pou pey CSR Tax apartir Zanvye 2021.
E ki’n fer donasyon okenn ouswa sa ekse an sponsorship 0.50poursan tax, ki ganny preskri anba Lalwa CSR, pa pou kapab carry forward sa sonm an plis, ki’n ganny kontribye apre ki sa morso Lezislasyon i ganny aboli.

Mr Speaker mon anvi fer resorti ki i annan en alternativ, anba 5th Schedule Lalwa Tax lo biznes, ki permet sa bann biznes pou dedwir 100poursan sa sonm ki’n ganny kontribye, anba zot assessable income.

Lo kondisyon ki sa beneficiary ti deza annan en Certificate of Charity Status.
Son lo bann Sosyete Lorganizasyon Sosyete Sivil ki annan en CSR Certificate of Entitlement, e ti pe benefisye avek bann donasyon ouswa sponsorship atraver CSR, pou bann nepli kontribisyon, par lefe ki sa Lalwa pou nepli egziste.

lenplikasyon resevwar Civil, sa Me mon’n parey mansyonnen lo kote Biznes, sa bann Lorganizasyon Sosyete 9 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 pou laplikasyon Sivil i annan sa opsyon pou fer zot en Certificate of Charity Status.
Pou ki zot ganny kouver anba sa provizyon Lalwa Tax lo Biznes, lo kondisyon ki zot satisfer bann kriter.

Mr Speaker malgre ki CSR Tax pe ganny aboli, mon anvi met lanfaz ki napa naryen ki fer en anpes en biznes, kontribisyon son kominote.

anver Gouvernman i santi ki i pa neseser ki nou annan en Lalwa an plas, pou ki en biznes i kontribye Sosyete Sivil.

Sa responsabilite anver son kominote, i devret volonter e pa ganny forse par en Lalwa.
Avek sa mon aprezan prezant Corporate Social Responsibility Tax (Repeal) Bill, 2021, pou deliberasyon e laprouvasyon Lasanble.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Nou ava komans avek deba lo sa Bill.

Nou a komans avek Onorab John Hoareau.

HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker.

Bonzour tou dimoun ki pe ekoute.

Bonzour tou Manm Lasanble, Corporate Social Responsibility (Repeal) Bill ki’n vin devan nou, i vreman enportan ki sa Bill i ganny repeal.
Mon pou donn de trwa i rezon akoz mon pe dir enportan, ki sa Bill i ganny repeal.

Premyerman i en unfair tax, parey dan langaz petet Biznes nou pou met li koman en punitive tax.

Ler nou pe dir en tax i punitive i vedir i baze lo turnover, as oppose to baze lo profi ki sa lorganizasyon i fer.

Alor turnover li i enkli tou bann reisit sorry, ki sa biznes oubyen sa lorganizasyon i fer.

I pa pran an konsiderasyon bann kou par egzanp, bann fixed cost ki enkli lasirans, wages, rent recurrent cost.
Bann bann concurrent cost ki i form parti, sa ki nou apel the operational cost of sa lorganizasyon.

So i pa pran kont sa bann depans, ki sa Lorganizasyon pe depanse.

Me i pran kont lo zis sa revi ki i gannyen, alor i fer ki en tax ki pe pini en Biznes.
sa Mr Speaker size Corporate Responsibility Tax, in enn ki depi byen lontan depi ler en fwa mon ti al vwar Mr D’Offay kot St Andre, pou rod en pti sponsorship pou en levennman, ki mon ti pe fer pou Beau Vallon, i ti fer mwan realize pou dir sa tax i pa en tax ki zis.

Akoz senpleman i baze lo tou sa ki ou gannyen, me 10 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 selman i pa baze lo sa bann depans ki ou pe fer.

Alor i pa pran kont sorry, sa bann depans ki ou pe fer alor i pa zis.
Sa tax dan li menm i 0.5poursan baze lo turnover.

E en ti an lamannman ganny ki propoze, kot i ti osi include resources royalties, natural amount e rent ki ti form parti bann exemption oparavan.

annan 2019 ti Me selman i ti exclude dividend.

Ler nou gete lo sa First Schedule, i dir nou sa tax i payable lo tou biznes ki fer en turnover 1 milyon an montan.

Vedir si en dimoun dizon i fer R100milyon, i pou bezwen pey R500mil tax.

Corporative Social Responsibility Tax.


koman Me dan sa R500mil ki i pou peye, i pou 0.25poursan son tax, vedir R250mil i pou al anver Gouvernman.

E sa lot 0.25poursan i pou al anver sa beneficiary.

Mr Speaker ler ou get sa tax ou war pou dir i annan dan son Lalwa, i annan serten defayans.

si Par en egzanp konpannyen i over pay son tax, pou CSR sa tax i kapab ganny credited pou the following year.

E sa fer ki serten lakonpannyen, ti zwe avek sa kalite tax.
ti i E si par egzanp zis mon donn en legzanp, Beau Vallon nou annan en lotel ki ti sipoze fer la promenad Beau Vallon, atraver Corporate Responsibility.

son year, following I ti fer li i ti claim serten sonm, ki ti exceed son la kantite ki i ti pe fer.

Alor sa ti ganny credited for the following year, and and following year.

Ki finalman zanmen in pey ankor CSR Tax.

I ti ganny demande pou li sa lalimyer, maintain landrwa, ki fer li detanzaot apre en letan i tennyen.
Zour i anvi met on, e nou ti ganny en pake problenm ek sa.

Alor i annan serten loop ole ki nou kapab dir i kler dan sa Lalwa.

lo ti Sa Lalwa osi fer provizyon pou exemption, pou bann lakonpannyen parey bann lakonpannyen SITZ.

E la ler nou get en Lakonpannyen parey IOT, ki fer vreman en kantite larzan.

E li i pa ti pe pey okenn CSR Tax.

egzanp par Avan sa ti pou Biznes lakaz lwe osi ou pa ti peye, me selman an 2019 ti ganny amande.
Bann Biznes ki offshore, bann Mutual funds avek Hedge funds osi pa ti peye.

Akoz zot ti form parti bann biznes ki ganny preferential tax regime.

11 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Me avek sa labolisyon sa tax, mon krwar i fer ki, okenn sa bann problenm nou pa pou gannyen.

Me selman si en Lorganizasyon sportif, oubyen distrik i al rod en Certificate of Charity oubyen Entitlement, i a kapab access okenn larzan, ki en Lakonpannyen i anvi donn li son direkteman, lorganizasyon.
Oubyen son aktivite.

anver E sa i fer ki sa dimoun ki pe parey in ganny dir, ki pe donn sa larzan.

sa biznes ki pe li ganny larzan, donn sa 100percent deductible from son accessible income.

So dan en fason, biznes i pli benefisye, e osi biznes i santi li en sans apartenans.

Akoz ki ti pe arive avan, ti vwar serten biznes nou oubyen serten lorganizasyon Gouvernman, ki ti pe donn tou larzan en serten group.

Par egzanp JJ Spirit ki ti pe benefisye 100poursan avek CSR, ki sorti avek SEYPEC.
So sa i bann labi ki’n arive ki’n fer ki, ozordi zour nou vwar poudir nou pe met en lord dan sa bann dezord.

Mr Speaker avek sa mon pou termin mon kontribisyon ver sa Bill.

E mon krwar poudir tou dimoun pou vot an faver sa Bill, akoz i pe anmenn serten lord.

E osi pe met keksoz dan la bonne direksyon.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi entervansyon Onorab Hoareau.

In apepre 6 a 7 minit, mon ava envit bann Manm pou annou gard bann diskour otour 6 minit.

Mersi.

Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker sa lamannman ki pe ganny anmenn devan sa Lasanble, i fer mwan personnelman bokou plezir.

Minis i a rapel letan Komisyoner tax ti la, enn bann kestyon ki mon ti demande se akoz ki en dimoun i bezwen ganny takse lo son turnover?

Akoz letan i gete turnover i kapab gro, i vre i kapab huge.

Me selman letan i tir bann overheads.


expenses, bann Finalman profi i pti gin, i vreman pti gin ki sa tax ki in peye posibleman lo sa turnover, i fer ki i ti kapab fer lezot keksoz dan sa biznes.

Mon ti dir sa akoz letan en dimoun normalman, i pe fer vini en keksoz i pe ganny sarze lo sa gro komodite ki i pe fer vini.

E i pe pey en tax lo la, san konnen si vreman i pou kapab vann sa prodwir pou li rekiper sa tax ki i pe peye.
12 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 So sa i montre mwan ki Minister Finans, pe get dan direksyon sa bann keksoz.

E serten pran konsiderasyon laspe ki dimoun in koz lo la dan le pase definitivman.

E ki aksyon pe ganny pran.

Mon konsern avek sa Lalwa, se ki Minis in dir ki bann dimoun pou bezwen fer en aplikasyon, of a Certificate of Charity pou sa lorganizasyon.

Mwan mon konsern se ki anba sa Lalwa ti annan en Komite ki ti dil avek?

Ki mannyer sa pou ganny dil avek.


Eski sa komite zis i pou ganny sorti anba sa Lalwa, e i pou ganny kit la?

Oubyen i pou fer sa aplikasyon avek PS?

Akoz i annan ler parey nou least mon dan distrik, at konnen Anse Aux Pins i fer sa, si nou annan en aktivite nou al kot en lorganizasyon, e nou ti anvoy en email kot SS Payet ki ti Chair sa Komite.

E sa ti ganny attended to.

So ki mannyer i pou fer?

E ki kantite letan i pou pran?


Akoz par ler nou sey source funding, sorti kot diferan lorganizasyon, ki dir wi i pou donn ou.

Apre pou en rezon ou en lot, i pa kapab.

Be ou tay kot en lot dan en dele letan ki vreman kourt.

So ki kantite letan nou pou annan, pou nou kapab fer sa bann travay parey.

Pou ki aktivite lo sa baz i a kapab ganny kontinyen dan distrik?

Akoz nou pa en Charity, obviously selman nou pe fer aktivite pou dimoun dan nou kominote.
Avek sa de trwa mo, Onorab Hoareau in dir bokou lo sa CSR Corporation Social Responsibility Act ki ti la avan.

Mon pa pou al ladan, akoz mon vreman kontan i pe ganny tire.

Akoz i enn dan laliny parey mon’n dir lo keksoz ki mwan mon anvi vwar.

Alors mon osi mon entervansyon i pou bokou plis ki, si sa - Mr Speaker.

Avek sa mon oule dir ki mwan mon pou donn mon sipor pou sa Bill ki devan Lasanble.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Andre.

Onorab Aglae.


HON EGBERT AGLAE Mersi Mr Speaker Bonzour Minis ek ou delegasyon.

Tou manm Onorab e tou dimoun ki pe ekoute.

Mon kontribisyon lo sa repeal li menm li i de fas, mon kapab dir.

Akoz li menm li sa Lalwa ler mon pe get li, i annan de kote.

I annan en kous ki pou benefisye, i annan en kous ki pe claim ki li i pe perdi.

I pe dir pou dir i unfair.


Mr Speaker bokou 13 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 in benefis avek sa Lalwa anmennen an term lo kote kominoter, i kapab devlopman i kapab aktivite.

E sa Lalwa i pa zis egziste dan Sesel sa.

I annan Social Corporative Responsibility dan bann lezot pei osi, ki’n achieve bokou an term devlopman.

Sirtou an term lenfrastriktir, dan bann rezyon ouswa bann demann kot i non- existence.

E pou nou sa i en keksoz ki pozitiv.


Lo en lot kote kot sirtou Biznesmenn, zot pe claim serten pou dir negativite.

Akoz la fason ki sa lalwa i ganny enplimante li zot menm dezavantaze.

i annan fer ki li, ki la Me eski keksoz ti kapab al pli lwen ki sa?

Petet pou sey fason ki dan armoniz lenplimantasyon sa Lalwa?

Petet sa ki mon santi nou pa’n al en pti pe pli devan lo la.

Lo la fason, lo son lenplimantasyon.


E bokou pei osi i vwar pou dir en CSR Tax, i en fason osi pou annan en tax avoidance par sa bann antite.

Ok?

Me selman parey mon’n dir ou bezwen bann mekaniz a plas osi, ki ler nou anmenn en Lalwa, pou fer ki sa bann keksoz i pa ariv lo sa lanpler.

Ouswa kot i annan serten loophole, ki bann dimoun i get away.

Me selman mon pou retourn lo rezon det sa Lalwa li menm li.

Son lentrodiksyon, nou tou nou le pase, bann konnen dan difikilte.
Ki sirtou nou ki annan distrik, bann lenstitisyon.

Bann NGOs i kapab sportif, kot ti bezwen bann sipor finansyel.

Kot Gouvernman Bidze pa ti pe neseserman kapab, meet sa demann bidzeter pou kapab donn fasilite finansyel.

Pour kapab enplimant serten sa bann aktivite, ki pa tonm dan laliny Bidze, bidzeter anyel ki pei i prozekte.

E Gouvernman ti santi poudir petet Biznes pa ti pe, petet kontribye ase.

Biznes ti pe fer larzan nou konnen sa, ti pe fer larzan.
Ouswa zis serten endividi ouswa Konpannyen ki ti donnen.

E zis en serten kantite – en group endividi ouswa Lorganizasyon ki ti pe benefisye.

So dan en baz pou ladan, fairness anmenn en Gouvernman ti dir be ok, alor nou ava kree en tax.

Ki nou ava sa 0.5poursan apply turnover.

E ladan 0.5 i ava ganny kontribisyon, lo sa Corporate Social Responsibility e se sa ki ti arive.

lo Me le problenm la, mon kapab dir.

Nou’n vwar poudir, bokou aktivite devlopman in ganny fer.
E mon distrik i en 14 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 legzanp, akoz mon annan en lotel Ephelia ki’n kontribye anver CSR.

Ki nou’n kapab fer enn de proze devlopman kominoter, ouswa target bann groupman dan distrik.

Ki sipor bezwen ki Gouvernman li menm.

Atraver bann Minister pa kapab siporte.

So i ti vin sort en pti ekstansyon finansyel, ki ganny donnen pou akonpli bann devlopman.

serten E Mr Speaker sa ki mwan mon konpran ozordi, avek repeal sa Lalwa li menm li.
Ok, se ki nou dan en moman kot i annan problenm ekonomik.

Biznes pa pe neseserman fer byen.

E ki i pou pick up a lavenir.

Mwan kon konsern petet Minis, eski nou pa pe tay ek en keksoz la, zis akoz nou dan en Eski sityasyon ekonomik?

napa lezot fason fer?

Petet ou’n nonmen poudir wi, Biznes i kapab vini rod en Certificate of Charity.

Be konbyen ki pou vini, ki pou anvi fer sa?

Konbyen ki pou pare pou dir zenerezman, mon anvi donnen akoz mon santi poudir mon’n fer byen?
Ouswa nou pou retourn parey zot ti ete avan.

Kot serten pou zis kontinyen anrisir, e i pa pou donnen.

Ouswa li i pou donn zis sa ki li i anvi.

Tousala i bann konsern ki kapab vini.

Nou konnen pou dir lekonomi pei li menm li i pou recover within the next, 2 to 3 years nou.

Nou konnen sa, e Minis bomaten ou’n vini ou’n dir gete devis dan labank la.

Ki ti 1mwan pase 2mwan pase, ler ou ti vin delivre ou Bidze ti 21 la in desann 17.

En bon siny pou lekonomi sa.

I normal, nou kontan, nou apresye.


Me selman nou pa pe tro downplay sa card, en pti pe tro vitman?

Pou nou taye tir sa tax, ouswa nou rod fason ki mannyer nou kapab anrisir sa loophole ki neseser.

Ki fer ki Biznes li menm li pe santi li en pti pe dezavantaze.

Akoz pe dir sa tax i unfair?

Sa i en pwen.

2enm pwen ki mwan mon anvi touse lo sa Bill li menm li, se ki i annan serten progranm.

Malgre COVID in fer serten aktivite arete, ki pou apre byento pou komanse.
re E lanpler e lavites ki sa i kapab lanse, sa bann aktivite, i riske ganny afekte, akoz nou konnen poudir Gouvernman in koup bokou dan Bidze la.

Lo kote parey Community Life Programmes in koupe.

E sa pou annan en lefe direk lo restarting sa bann aktivite li menm li.

Mon konnen i annan 15 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 serten distrik, ki’n petet i annan serten plan ki’n fini met devan.

Ki ti pou ganny committed anba CSR, parey kot mwan mon’n dir.
E sa i pou en lenpak direk, kot pou bezwen, nou pa pou kapab bouze pou le moman la.

Nou pou bezwen rod sours alternativ, ki i pa Bidze Gouvernman.

Akoz i pou napa pou donnen.

So prezan eski volonterman mon al apros sa antite mon dir li be gete la CSR tax in aboli, nou ti koze ou ti dir mwan ou pou ed mwan avek tel devlopman.
Prezan mon pou bezwen esper son larepons, i ganny dwa dir mwan be gete napa CSR tax la, sa prosedir al rod en Certificate of Charity i kapab vin en lot problenm pour li lot isi lot laba.

Nou pa konnen e mwan mon pa sir ki pou arive.

Si Minis ou pou petet ou pou dir mwan be ok en Biznes ki anvi donnen si i anvi lo en baz kontinite parey i ti pe fer i vin rod sa sertifika.

E keksoz pou flow pour li.

Eski sa i en garanti ki nou pou gannyen?

E pour konklir Mr Speaker.


Mwan mon lev mon sapo avek bann Biznes ki pe fer li e ki ankor pe fer li lo en baz volonter pour kontribye.

E bann osi ki pa’n – malgre ti annan sa CSR Tax la, i annan Biznes osi krwar fon CSR pa ti vini ver la kominote li, i ti zis donn Gouvernman.

Akoz mon Gouvernman toulezan ti pe anmas apepre, dan tax apepre R20milyon i ti anmase.

Ki Gouvernman li menm li apre i re met li dan son balans li menm li pou servi dan en lot fason.
Gouvernman pa ale pour redonn dan en kominote ouswa pour donn dan en antite pou soulaz sipor.

Gouvernman i pran sa larzan i kit la ek li, ok?

li dan en So pour mwan i annan en unfairness ladan lo tou lede kote.

I vre ki Biznes pa santi konfortab lafason i enplimante.

Me lo lot kote osi sa unfairness la prezan pou vin lo kominote sa laspe sosyal.
Akoz mon pa garanti volonterman bokou poudir Biznes pou pare ler pei in retourn lo semen profitabilite pour zot vini dir be la, la mon pare pou ede, mon pare pou donnen.

Akoz dan lanatir nou vwar ennler si nou pa met keksoz dan Lalwa i pa marse, i pa efektiv.

Mon zis hope poudir I’m wrong about sa, e mon a espere pou gete ki lefitir i anmennen lo sa size.

Mersi.

MR SPEAKER 16 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Mersi Woodcock.

Onorab.

Onorab HON WAVEL WOODCOCK Mersi Mr Speaker.


Bonzour Minis ek ou Delegasyon, tou Manm e tou dimoun a lekout.

Mr Speaker mon pou konmanse par felisit Minis avek nou Prezidan.

Akoz nou’n ouver Airport, mon’n kontan pou tande ozordi ki nou lekonomi pe refer menm si ti annan en bann ki pa ti an faver ki nou reouver nou lafrontyer.

E pour sa mon felisit zot pour sa bon travay ki zot in fer.
Mr Speaker sa Bill ki devan nou pe demann Lasanble Nasyonal pou repeal ouswa annul Social Corporate Responsibility Act 2013, ki nou konnen konman CSR Tax.

Sa Act ti ganny assent par Prezidan Michel le 27 Desanm 2013 e i ti vin anfors parey Minis in dir le 01 Zanvye 2014.

E sa CSR Tax ti aplikab pour bann antite, bann biznes ki fer en turnover 1 milyon ouswa plis par lannen.

E i zis bann biznes ki en leksepsyon ki pa pey sa Tax se bann ki’n ganny exempted anba 2enm Schedule Business Tax Act 2009.
Peyman sa tax i bezwen ganny fer tou le mwan baze lo current turnover sa biznes.

E peyman sa tax ti fer avek Revenue ganny Commissioner, i ganny fer avek SRC.

Sa CSR Tax i 0.5 poursan monthly turnover en biznes e parey mon’n dir bann biznes i annan 2 opsyon pour peyman sa tax.

Premye opsyon se en Biznes i pey 0.5 poursan sa CSR Tax lo son turnover pour en mwan.

Let’s say en Biznes – Onorab John Hoareau in eksplik sa en pe.
Let’s say en biznes in fer li R100mil par mwan pour mwan i pou bezwen pey Mars 0.5poursan sa R100mil ki tonm anviron R500.

E sa 500 parey mon’n dir i ganny peye avek SRC Revenue Commissioner.

Me i annan en lot provizyon ki sa ki fer.

E sa provizyon se i donn opsyon bann biznes ki olye ki zot pey sa full 0.5 poursan avek Revenue Commissioner zot offset 0.25 poursan pou fer donasyon, donn sponsorship ouswa fund en proze pandan sa lannen peyman.
Savedir 0.25 poursan i al pour SRC, sa lot 0.25 poursan en Biznes i kapab fer donasyon avek bann NGOs, bann non- bann Organisation, Profit lasosyasyon Bann CBOs.

Community-Based Organisations, Fondasyon e 17 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 lezot laprouvasyon Minis.

antite ki’n ganny E sa bann NGO, sa bann i fondasyon lasosyasyon ou apply avek en CSR Tax Committee.
En Corporate Social Responsibility Tax Committee ki fer provizyon anba sa Lalwa pour ki sa bann antite, sa bann NGOs, Lasosyasyon zot vin en CSR Tax benefactor.

E se sa Corporate Social Responsibility Tax Committee ki fer rekomandasyon avek Minis pour sa bann antite, sa bann lezot NGOs, Lasosyasyon e ankor zot ganny en CSR certificate en benefactor.

konman Mr Speaker se la kot labi i antre.


Kot nou’n vwar dan lepase kot bann Fondasyon ki pa merite benefisye anba CSR Tax, e menm bann Fondasyon ki – ouswa bann Lorganizasyon ki pe fer biznes, ki pe fer reveni, ki pe fer larzan.

Nou’n vwar poudir sa bann fondasyon in benefisye avek plizyer mil menm milyon Roupi anba CSR Tax dan lepase.

E nou’n osi vwar kot menm bann antite politik in benefisye anba CSR Tax dan lepase.

Onorab in mansyonn JJ Spirit Foundation Mr Speaker.
Par egzanp ki dan lepase ti en zouti politik ki ti ganny servi, ti en Fondasyon John Politik kot bann larzan ki zot ti pe anmase ti pe ganny servi pour fer campaign avek.

Pour fer bann aktivite politik kot ti fer bann aktivite kot bann zenn i vini ti donn bwar, pour donn keksoz bann zenn pou ganny vot.

Me mon pa konnen si keksoz in sanze la ozordi, akoz vi ki zot fondater i nepli la.

Me selman dan lepase nou’n konnen poudir bokou sa bann fondasyon in benefisye anba CSR Tax.
i Onorab Hoareau in koz lo SEYPEC preske donn 100poursan son CSR Tax avek JJ Spirit Foundation dan lepase, e sa fondasyon pa’n benefisye zis avek one particular biznes.

In benefisye avek lezot biznes ankor.

E parey ou war Mr Speaker se dan sa bann fason ki in annan bann labi dan lepase, ki ozordi mon vwar en rezon valab akoz ki nou bezwen repeal sa – pour tir en pe sa bann labi nou bezwen koup partou kot i annan labi Mr Speaker.
Si en biznes pe fer en par R100milyon turnover lannen e i pe donn sa 2.5poursan zis en antite, zis en Fondasyon.

Nou pe koz ou anviron R250mil.

Me zis mazinen si plis ki en Fondasyon 18 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 en – sorry si plis ki en biznes ouswa lorganizasyon parastatal, en corporate bodies ki pe donn donasyon en sel landrwa, ou kapab mazinen kantite larzan ki sa fondasyon ouswa sa NGO i kapab pe gannyen.

turnover E vwala kot ou vwar kot i annan en labi vreman serye.
Mr Speaker nou bezwen pran kont ki i annan Biznes ki fer plis par R100milyon lannen.

Sirtou bann biznes konstriksyon, Wholesale e menm dan Tourism, Lotel.

E parey nou’n koz lo la, Onorab John in tous lo la bann antite parastatal.

Bann corporate bodies parey SCAA, SEYPEC zot osi zot ti pe pey sa CSR Tax.

E mon konnen zot in osi donn bann fondasyon, bann NGOs.

E parey mon’n dir Mr Speaker i annan plizyer loophole dan sa CSR tax.
E zisteman mon rapel mwan ler mon ti lo Board CEPS dan le pase ti annan bokou konplent ki bann NGOs, serten NGOs ti fer kot i konsern bann foreign Grants.

Bann Grants ki bann Lorganizasyon enternasyonal i donnen parey EU i donnen, IOC e lezot ankor, kot bann NGO i ganny formen la pour la.

Ler zot konnen i annan en Grant pe vini ou war en NGO i pop-up i ganny formen, e zot ekrir en Project Memorandum zot submit e zot ganny sa Grant.
Apre ou pa tann sa bann NGO ankor, ou pa vwar sa bann NGO akoz sa bann NGO i disparet.

E napa personn ki ti pe monitor pou gete si sa larzan pe ganny servi byen.

E menm keksoz Mr Speaker i osi kapab arive avek kot i konsern CSR Tax.

I annan bann NGO ki ganny kree zis pou ganny sa CSR Tax 0.25poursan.

E i posib ki i kapab annan Biznes ki par deryer kreasyon sa bann NGO.
Ou konnen konmsi i annan plizyer loophole i posib ki i kapab antre, ki kapab ganny servi pour serten endividi benefisye avek sa 0.25poursan CSR Tax bann diferan biznes.

E i annan en largiman ki Onorab Aglae in anmennen kot in sort of pe dir pou dir Gouvernman pa pe pran kont bann NGOs ouswa ki pa pe ed bann NGOs ler zot pe anmas tax.

deba Me selman yer ti annan en anba gro Social Programmes of Government, kot ti en deba ase serye.
E anba Social of Government nou’n vwar pou dir kantite i Programme annan en 19 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Lasosyasyon, en kantite NGOs, GONGOS e lezot antite ki ganny asiste ede finansyerman anba of Social Government e sa i kler i dan nou Bidze.

programmes E i annan menm en head kot i annan sa National Grant for non for profit organisation ki benefisye.
E in fact sa lannen Mr Speaker an 2020 sa Grant ki zot ti pe donnen pour bann non for profit organisation, bann NGOs ti 8.6milyon.

ki E an 2021 in annan en ogmantasyon sa Grant pou vin R9.05milyon, en ogmantasyon anviron R400 mil.

E menm dan en letan COVID nou vwar pou dir nou Gouvernman pe pran kont bann NGO, e dan en serten fason ou en lot i pe donn serten soutyen bann diferan NGO.
Me Mr Speaker, sa ki kler se ki on top of sa ki nou’n dir poudir ok i en pe punitive sa tax akoz i pe pini bann biznes ki zot pe bezwen pey tax lo zot gross, lo zot turnover olye ki zot pe pey tax lo zot profi.

Me lo lot kote osi i annan sa laspe kot i annan sa bann labi.

E sa Gouvernman ki la in fer komitman pour koup labi e koripsyon partou kot i ete.

Alor se pour sa rezon Mr Speaker ki mwan mon pou siport sa Biznes pour repeal sa CSR Tax, sa Act.

Mersi bokou Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.


Onorab Loze.

HON JOHAN LOZE Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker, bonzour tou dimoun a le kout.

Minis si i annan en keksoz ki nou konpran byen lo sa kote se nesesite pour biznes ganny en soulazman.

Biznes i bezwen lespas pour respire, zot bezwen lespas pou grandi.

E nou konman en pep, konman en Nasyon, koman sa pei ki apel Sesel nou bezwen nou moter ekonomik ki biznes pour ed performan pour drive nou economic recovery.
Ki Onorab Aglae taler in dir nou.

Ki nou properly vwar li posibleman dan 2 a 3an.

So mon konpran tre byen la lozik ki ou’n aport devan nou ki par anlev sa CSR Tax ou pou kree en pe lespas pour soulaz biznes pour lezot respire.

Kestyon ki petet mwan mon ti ava poze, eski ti napa okenn lot fason fer li?

But then again parey nou’n ganny fer konpran sa se zot Gouvernman e i pa nou plas pou dir zot ki mannyer pou manage zot Gouvernman.
20 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 So mwan mon senpleman poz sa konman en kestyon ki petet ti ava annan en lot fason pou fer li.

Me osi petet osi i neseser pour regard sa size tax dan en fason pli konpreansiv.

Nou konnen i annan issues, nou konnen kot bann febles i ete.

Zeneralman nou annan nou en sistenm tax ki fotif.

Sesel i en pei ris.

I en pei ris nou kapab pe lev li lo en nivo bokou pli o, we need to get revenue collection right.

Nou bezwen fer li nou napa swa.


Nou pou bezwen annan en sistenm koleksyon reveni ki mars byen, pa parey sa enn ki sa dernyen reform, sa dernyen dimoun ki ti fer reform in kit avek nou ozordi.

Mr Speaker letan nou pe koz lo soulazman pour biznes i annan en keksoz osi ki mon krwar Minis in tous lo Biznes e kontinyelman pa pey tax ouswa ki pey tres peu de tax.

E Minis in dir nou lozik CSR sete petet pou adres sa bann biznes ki la.

Be Minis ou still pa kapab les zot sape.


I annan en homework pou ganny fer la pour atrap zot.

Ki zot a anmenn zot lo kontinyelman peye.

Ouswa zot pey en pti pe plis ki tres peu de- akoz nou pa kapab les zot sape.

Si nou pe tir sa sel mechanism reveni ki ti permet nou ganny 5 sou avek zot, e sa mechanism is no longer there e la zot pou go back to zot vilen manni pour zot pa pey ditou zot pa kontribye nanryen.
So i annan en travay ki pou bezwen ganny fer osi la i annan en homework ki bezwen ganny fer pour nou capture zot, fer zot fer zot kontribisyon.

Akoz zot pe viv grandi, prospere dan sa pei mon pa vwar ki mannyer zot pa kapab kontribye an retour.

Mon lot pwen se sa size Tax on profit la.

I nou mode aksepte e par bann keksoz ki mon’n tande tax on profit i mode prefere.

I tradisyonnel this is the way we’ve taxed business depi later i later.
e Be tax on profit e egalman i koripsyon ankouraz ankouraz under declaration, ki i le ka ki pe arive dan lapratik lo teren ozordi.

Nou tou nou konnen, nou tou nou konnen.

Mon pa pou target okenn sekter, mon pa pou target okenn dimoun.

Selman in ganny nonmen in ganny dir bann biznes ki ouver enn, zanmen I fer profi, demen ou tande i annan 5.

Toulezan i pe ouver en brans isi, en brans laba selman i napa profi li.
Komisyoner ti 21 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 asiz devan nou la devan i ti dir i annan i neutral.

Zot pa fer loss zot pa fer profi, zot neutral.

Be ki mannyer ou pe operate en biznes neutral year in year out ou biznes i neutral.

Selman ou biznes pe expand.

Zot osi mon krwar nou bezwen donn zot en pe taught Minister.

Ki mannyer nou pour capture zot, ki mannyer pou fer zot être responsab e fer zot kontribisyon dan sa pei ki apel Sesel la, ki pe héberger zot.
Minis in annan en keksoz ki’n leve selman la ki mon en pti pe – sa zafer nou pe vin met lord.

Nou pe vin met lord, nou pe vin elimin koripsyon, nou pe vin isi nou pe vin laba.

Mon krwar de fwa nou koze nou politisyen nou, nou tant pour soufer from over exuberance de fwa.

Be a la même instant we tend to take away from our own argument.

Ou konnen Minis ou vini ou propoz en morso Lezislasyon.

I could agree I could disagree.

Ouswa parey komisyoner ti dir I could be neutral.


Be en dimoun i vini i anmenn en largiman ki flou, en largiman ki fotif, i dir sa rezon mon pe siport sa se akoz tel rezon.

E sa rezon ki i donnen i enn ki konpletman illogical.

Ou vwar?

selman letan Letan nou dir nou pe vin regle koripsyon dan JJ Spirit Foundation.

Be JJ Spirit Foundation li vre i ti tous CSR, i ti ganny CSR.
Be avan nou dir in benefisye, annou al gete konbyen scholarships JJ Spirit ti pe fund avek sa bann CSR Tax ki li i ti pe gannyen.

Annou al gete konbyen zenn Seselwa ki’n benefisye avek scholarship atraver JJ Spirit ki in fund avek sa bann CSR ki ti pe vin kot li.

Mwan si en dimoun i vin ek en balans dan son largiman mon pa mind mwan.

Se letan dimoun i vini i fer nenport ki rabasman e i sey fer dimoun krwar donk vwala la realite.
Sa se zis i koripsyon, i annan zis salte la e alors mwan mon pou siport sa pour netway sa salte.

laverite annan Be i en salte fantonm, it’s a salte of your own making!

Ou envant salte ou met en ta salte la apre ou le netwaye ou menm!

This is make work my friend.

You making work for yourself!

Mr Speaker se sa konmsi de fwa dan sa Lasanble la kot nou dir bann keksoz apre ki kre trou i kre febles dan travay ki annan pour ganny fer.
En dimoun i vini i penn JJ Spirit Foundation koripsyon, i penn JJ Spirit Foundation isi laba an relasyon avek CSR Tax.

22 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Prezan i annan en term ki mon kontan ki ti konmanse par Onorab Affif in ganny repran par Onorab Georges.

Konm kwa avek POCA Gouvernman ti pe donn lanmen sa bann – vi ki ti dir sa se Gouvernman proceeds of crime, Gouvernman li ler i ti pran larzan ladan ki i ti pe fer esansyelman, i ti pe fer blansisaz proceeds of crime!
La JJ Spirit li i en bel ta koripsyon, salte, malpropte i pran R10 milyon i mont State House lanmen i met dan Prezidan John Charles Wavel Ramkalawan.

E i aksepte li!

I aksepte R10milyon dan lanmen sa monst, sa salte ki zot pe dir la ki pe fer zot siport sa repeal.

Eski sa pa blansisaz koripsyon sa, made by the highest office in the land?

Ki mannyer zot dekrir sa enn?

Mr Speaker ou vwar all this could have been avoided.

Nou pa ni ti bezwen al laba bomaten.


Sa travay ki devan nou la 30 minit nou ti’n fini sa, done, over with!

Ti a’n fini pa ni ti pou’n bezwen al laba.

Parey mon dir ou Mr Speaker over exuberance de lapar serten nou ki toultan pe seye, pe seye pov nou, to get noticed.

Mr Speaker mon pwen final ki mon annan pou dir lo la.

Minis parey ou dir pei in re lakey, son i vin Sesel ouver.

Touris premyerman pour Seselwa, sa pep.

Son fason chaleureux ki i annan.

I vin Sesel pour Seselwa.


I vin Sesel pour sa soley ki nou annan ki nou napa okenn kontrol over, de fwa i boude avek nou i pa la.

I vin Sesel pour sa pei, sa lanatir, sa vision of loveliness ki nou annan.

I annan en group dimoun e sirtou zenn, sa bann NGOs la ki pe travay dan konservasyon, environmental management dan tou sa bann zafer.

E zot en group dimoun devoue.

E sa ki fasin mwan avek sa bann NGOs sirtou sa bann Youth-Led NGOs zot parey en liniversite dan zot menm.
Ki pe kree en group of very ethical youth leadership pour fitir sa pei, fitir sa Nasyon.

Mon pa pe get zis sa ki zot pe fer ek zot lanmen ozordi sa oeuvre dan proteksyon lanvironnman.

Be annou get sa bann dimoun ki zot pe prodwir sa bann leaders la, bann youth leaders dan sa bann NGOs la.

Mon krwar nou bezwen en fason pour nou sey anmas zot osi en pe.

Nou bezwen en mekanizm ki kler, ki mannyer zot kapab ganny funding pou fer sa travay ki zot, zot pe fer.
Ki personn – an nou admet, il faut avouer napa nou ki anvi fer.

23 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Zot i anvi fer, zot ki enterese ladan, zot ki zot leker pe bat pour fer sa keksoz.

Apard zot napa personn ankor, nou pa pe fer nou.

Petet nou ava anmas en plastik lo lans ler nou ale akoz nou zanfan i bezwen zwe la.

Be selman nou pa pe envestir nou a fon dan sa travay lanvironnman.

So mon ti ava enplor ou Minis si ti annan en fason pour être kler ki -.
Mon pa pe dir tou NGOs mwan, mon pa pe dir bann overnight NGOs ki serten in koz lo la.

Be bann ki pozitiv, the successes.

Bann ki kler i net.

E nou bezwen aprann koz en pe lo sa ki bon osi dan sa pei.

Parey ou menm ou dir Minis, ler i annan sikse annou koz lo sikse.

Be NGOs napa zis ki vol larzan, i annan NGO ki travay.

So ki mannyer nou kapab anpar zot Minis si ou kapab come-up avek en formil pou fer zot lavi fasil pour zot kontinyen fer sa travay ki zot pe fer mon pou dir ou en gro mersi.
Be selman having said that -.

MR SPEAKER Termin sa pwen final Onorab.

HON JOHAN LOZE Mon terminen la.

Dernyen mon pa santi ki mon pou annan kouraz pou lev lanmen pour mwan siport sa akoz i pa kler mon pa pou vot kont Minis, parey Komisyoner in dir mon pou neutral ladan mwan osi.

Thank you very much Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Speaker.

Bonzour tou dimoun.

Mon pou esey koz dan sa dele letan ki ou’n donn nou Mr Speaker.
Nou an 2021 i fer egzakteman 50an depi en Komite Etats Unis ki ti apel komite devlopman ekonomik ti vin avek sa konsep CSR ki zot ti apel li sa letan en Kontra ant biznes e sosyete.

pour E lo lord mon Chief Whip pou dir ankor kisisa CSR.

Se i en tax ki fors lanmen bann kominote biznes pour sa ki nou dir an Angle give back to society.
E en konpannyen savedir i donn sa tax ki ganny servi dan bann domenn dan pei ki ed bann kominote, bann group dimoun pli vilnerab e ki ed dimoun epanouir e en sosyete devlope.

Be ki ti pe arive se ki i pa souvan ki bann konpannyen i annan sa leker pour donnen ti gratwitman.
konmans annan en mouvman dan lemonn dirize par plizyer Prezan i 24 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Basically gran NGO enternasyonal parey Oxfam, Action Aid, Christian Aid, Tax Justice Network, ki ti mobiliz bann Gouvernman pour konmsi fer li vin legal.

fors bann Konpannyen pou peye pour bann ki pa ti pe donnen volonterman.

E alor lo en lot kote bokou dimoun i dir ou pou dir i imoral pour ou fors en Konpannyen donnen.
tax Gouvernman li i bezwen asire ki i ganny byen kolekte, tou dimoun i pey son fair share e ki tax base i osi broad ki pei i anmase an traver Lezislasyon, e ki nou pa dan en sityasyon parey nou ete ozordi dan Sesel kot nou tande pres 77 poursan Biznes pa pe pey tax.

E anfet mwan mon pou siport sa repeal ozordi pour sa rezon, ki mon ava retourn lo la en pti pe pli tar.

Me alor koumsa CSR dan lemonn in vin an traver prezan Lalwa ki obliz bann lakonpannyen.
Be basically pour bann konpannyen donnen ki volonterman mwan mon’n peye CSR, zis fer en cheque e donn Gouvernman.

Mon pa ti al rode lekel ki mon pou donnen akoz mon ti santi poudir i bon konmsi i donn ou lakonpannyen en figir imen.

Akoz ou konsyan poudir i annan dimoun ki dan bezwen.

Be la prezan letan sa pe ganny retire, e mon pe siporte akoz mon vwar i pe donn sekter prive en lespas, en tax breakeki lontan zot in kriye zot le.
Akoz dan sa Lasanble in dir plizyer fwa Sesel i enn bann pei ki pli over burden avek tax, i over tax.

So nou pe donn sekter prive en lespas.

Be ki nou ekspekte zot fer avek sa lespas ki nou pe donn zot?

Zot pou annan en plis kapital alor reenvestir dan zot Anmenn biznes.

bann rod bann nide teknolozi, inovativ, grandi, kree lanplwa pour mon bann ser ek frer me bann partikilyerman mon constituent dan distrik Mont Buxton.
Se sa rezon ki mon pe siport sa repeal ozordi pour donn zot sa lespas me avek kondisyon ki dezormen zot vin bann ki konsyansye, pey zot tax byen.

konpannyen Mon pe osi demann ladministrasyon reprezante ozordi isi par Minis pou asire ki bann Biznes i peye zot fair share.

Nou broaden nou tax base e ki alor letan larzan i ava antre la prezan pour bann NGOs ki ti pe trakase.

Parske mon’n lir zot bann komanter pou dir be la nou pa pou ganny led parey nou ti pe gannyen avan atraver CSR.
25 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Me kekfwa i ava annan plis, e i dwatet annan plis larzan ki ava ganny mete dan National Grant Programme.

Ki nou’n koz longman lo la pandan sa semenn.

E ki alor zot sa bann NGOs zot ava kapab soumet zot bann proze avek sa Komite ki anba ziridiksyon Minister Finans.

Dan tou latransparans zot pou sa still annan sa loportinite pour ganny ede.

Alor i pa osi en move keksoz ki nou pe fer ozordi, pour dimoun trakase pou dir nou pe kas en keksoz ki ti byen.
Parski tou sa letan ki sa tax in ganny entrodwir Sesel.

I ti vin dan en Lalwa an 2013, i ti annan son kontrovers lo la.

Premyerman fason ki i ti ganny entrodwir, Minis Laporte sa letan ti’n fek fer son diskour Bidze i pa ti mansyonn sa tax.

Me apre dan SONA Prezidan Michel ti vin adrese e bannla i dir nou pa kapab annan 2 Policy Tax.

Konmsi bann Policy ki vin koumsa, ou pe ganny de diskour Bidze dan en lannen.

Nou ti toultan annan sa kalite komanter.


E alor Biznes ti santi poudir zot pe ganny forse fer en keksoz menm si pour en ta donn biznes letan zenerezman dan Sesel.

in Mazinen 2 fwa nou’n annan gran Zwe De Zil Sesel.

An 93 apre 2011.

CSR Tax pa ti ankor ganny entrodwir, pa ti ankor 2013.

Me kominote biznes ti donn generously.

Bann lotri in ganny organize Sesel, bann legliz in ganny ede.
Konstriksyon plizyer batiman par egzanp National ti Cultural Centre kontribisyon E posibleman ICCS osi tou in kontribisyon Seselwa malgre en parti politik pe claim pou dir zot ki ti fer.

anvil Seselwa.

pep lo Donk toultan in annan Seselwa i kontan donnen.

E la la Mr mon ava termin Speaker.

Donk i pa en move keksoz, Gouvernman pe kree sa i lespas pou ki agrandi, i a kapab kolekte plis Tax e apre re distribye an traver programme.

National Grant Mon pe swete sa i arive.


lekonomi So bann NGOs mon pe dir zot pa trakase soumet zot bann proze dan tou latransparans, fer li byen zot pou still ganny bann ede.

lakonpannyen Annou konsyansye pou dir i annan bann dimoun ki mwen fortinen ki nou.

pour E Rod en lakoz, ki swa lanvironnman, ki swa kiltir.

Ki swa sport.
Ki swa sport.

Atas ou lekor avek akoz enn fwa ki ou fer sa i ede 26 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 limaz ou transform lakonpannyen annou konsansye poudir I annan bann dimoun ki mwen fortinen ki nou.

Rod en lakoz ki son lanvironnman, ki swa kiltir, ki swa spor.

Atas ou lekor avek akoz enn fwa ki ou fer sa I ede ou transform Lakonpannyen.

limaz Akoz letan nou pou tande i poudir tel Lakonpannyen asosye avek tel koz mwan konman en konsonmater mon pou pli pare pou afilye mwan avek ou.
Akoz mon vwar poudir ou annan bon leker.

Donk vwala Mr Speaker i pa osi move pou sa, nou ava kapab balanse poudir nou ava kapab vwar sanzman si tou dimoun, responsabilite personnel nou adopte li parey mon pe swete.

Mersi Mr Chair.

sa MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker ekout mon’n asize mon’n atantivman bann entervenan ki’n koze.

E mon krwar ou a permet mwan fer en pti komanter avan mon al dan – i relye avek sa Bill ki devan nou.
tou Me i enportan pou fer sa bann komanter akoz mon krwar i annan souvandfwa tro bokou attempt pou nou distort larealite kan nou anvi siport en keksoz.

Akoz nou ganny demande pou nou siport li.

fer Minis en in prezantasyon baze lo serten pwen teknik.

Mon’n swiv son bann pwen teknik.

E dan en rapor OECD ki koz lo tax base e konsern ki annan ki nou 31.5poursan tax to GDP ratio.

Ki sa i ganny konsidere konman ase o vizavi lezot pei ki dan high income.
Me selman konparab avek bann lezot pei ki leta zil parey Maurice nou tonm preski dan menm bracket.

Preski parey.

Sa Minis i en keksoz ki mon ti a kontan nou met an perspektiv.

Me selman mon’n tann serten keksoz ki enportan pou nou annou aret sey anbet lepep Seselwa.

E i pa Minis ki’n fer sa me mon krwar Minis ou bezwen dezapwente avek bann MNA lo kote Gouvernman ozordi.

Ou bezwen dezapwente akoz ler en MNA i dir ou in tann diskour Bidze an 2013 be la nou an 2021 nou’n tann de diskour.
Nou’n tann en bann keksoz ganny dir dan SONA apre Minis in bezwen fer en 27 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 bann koreksyon azisteman atraver son diskour Bidze.

Zis la mon pa ni bezwen al retourn L’Amerique pou nou al rod Oxfam, pou nou al rod lekel ki’n fer lekel.

Nou viv la dan pti Sesel e nou bezwen regard keksoz dan larealite ki nou pei i prezant son lekor.

Akoz pa tou MNA ki annan sans ganny line of credit avek bann biznesmenn.

Pa tou.
Pa tou.

Ler pou li ek son constituents bokou bann groupman dan zot bann distrik i bezwen sa CSR akoz zot bann laport tap Konpannyen.

sa E mon santi i annan en serten lipokrizi ozordi pou nou vin fer en deba lo koripsyon an sa ki konsern CSR Tax.

Pou nou koz lo Fondasyon JJ Spirit e pwen in ganny fer.

Me nou pa mansyonn lefe ki JJ Spirit in fek fon donn R10milyon dan COVID?

E nou ti aplodi.

E nou ti menm lo Facebook pe donn ‘’like’’ pe donn ‘’smiley face!’’ Be ki si sa sa?
Annou fer en pe letan pou nou fer nou preparasyon pou nou koz lo en size serye.

E size serye ki Minis in vin devan avek se realite ozordi dan nou sistenm tax.

I annan de tax.

I annan CSR Tax, i annan Tourism Marketing Tax.

E sa de tax i koz en problenm vizavi konfigerasyon tax an zeneral dapre lanaliz OECD.

Ki’n ganny fer an 2020 si mon pa tronpe.

high Akoz sa lanaliz?

Sa lanaliz I baze lo income per capita Sesel akoz i pe regard Sesel konman country.

en income Larealite i sa.


Me prezan annou koz lo en lot realite pli senp.

Realite pli senp ozordi se ki dan tou distrik kot i annan en pti lekip sportif, i tap laport swa pti swa Seybrew, konpannyen.

E tanzantan ou tann li pe koz lo mon pe gannyen CSR avek tel dimoun, e tel dimoun.

en Me ozordi malgre ki Minis in eksplike e Minis pe demann, pe depan lo bonn fwa bann biznes, in vin pli difisil pou sa bann biznes kapab donnen.

Sertennman akoz sityasyon COVID.


Be met sityasyon COVID akote e tou biznes ti profitab.

Tou Biznes ti pe fer byen.

La realite an 2013 sete la mazorite Biznes pa ti pe donnen.

La realite sa letan pase sete serten Biznes e la mon felisit sa bann dimoun in toultan kontribye.

In toultan fer zefor.

Me en kantite pa ti pe fer.

E bokou zot, zot konn tre byen lekel dan zot distrik kot i annan Biznes.

Menm bann distrik e sa mon vwar i drol.


28 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Menm MNA ki sorti dan distrik kot i annan lotel ozordi i pa koz pou sa bann dimoun ki depan lo sa CSR.

Pa depan me ki bezwen sa CSR ki sa bann lotel oubyen sa bann lorganizasyon i koz lo la.

Mr Speaker mon koz lo lotel pa pou mwan zis sible en group biznes.

Be pou mwan eksprim difikilte ki mwan mon’n vwar an realite kan serten lekip sportif pe tap tou aport.
Mon koz lo lekip sportif akoz i en leksperyans ase resan ki mon’n vwar, pe tap tou laport pou kapab ganny en pti sipor finansyel.

I pa lafot Minis ki sa bann Biznes pa pe donnen, me Minis prezante, in Gouvernman in ganny prezante ek en sityasyon.

E li i bezwen aranz sa sityasyon.

ganny E i pa nou byensir dan lopozisyon ki pou vin dir zot ki mannyer zot pou aranz ot sityasyon parey zot in dir.

Zot, zot caravan, nou, nou aboye e zot, zot pase.

Zot in dir sa zot.
Zot in dir sa zot.

Me selman, selman si caravan pe al dan en presipis nou aboye nou.

Si zot, zot anvi antre dan presipis zot antre.

Me pa anmenn Lepep Seselwa avek zot dan sa presipis.

Akoz ozordi i kler zot per pou koz lo non lepep Seselwa an sa ki konsern lepep Seselwa zis akoz zot bezwen siport zot Gouvernman.

E pa mwan ki pe dir.

E la realite i vin koumsa akoz zot in fer en promes.

En promes kot zot in koz lo koripsyon partou.


Yer nou’n ganny sa sityasyon avek PUC kot Designated fer Minister damage control pou lapros ki zot in pran anver bann lenstitisyon ki zot in atake a plizyer repriz.

in bezwen vin zot E kot in donn undermine konfidans piblik dan sa bann Lenstitisyon.

E prezan piblik pe demann zot pou delivre lo sa ban promes ki zot in fer.

So i enportan ler nou pe get sa Lalwa nou get li dan konteks ki in vin devan nou.

Konteks ki in vin devan nou i koumsa.


Premyerman sityasyon COVID-19 in afekte tou bann biznes.

I kler.

Tou biznes in i ganny afekte Sesel.

Petet annan ki dan letan COVID lafason son aktivite in ganny design in kapab make do avek sityasyon.

Me la mazorite e nou konnen pli gran sekter se Tourizm in ganny afekte.

29 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 E tou bann biznes ki dekoul dan tourizm par egzanp si en dimoun ki li i ti annan en Kontra servis ek en lotel, son biznes in ganny afekte.
So sa i en larealite ki nou annan.

Be avan sa realite sa rapor li e la kot mwan mon annan en issue.

Sa rapor li i koz lo lafason ki nou administre tax Sesel.

E enn bann keksoz ki i koz lo la i koz lo pa zis retir CSR Tax, me i koz lo broaden nou tax base.

E dan medium term.

Pa short term, medium term nou mazin lo ki mannyer nou pou revwar CSR, ki mannyer nou pou revwar Tourism Marketing Tax.

Me dele letan mon pa vwar li spesifye dan sa rapor, se Gouvernman ki pou deside kan pou ganny enplimante.
E Gouvernman in vin kot nou pou nou enplimant li dan sa fason.

E konman Lasanble nou bezwen debat sa lamannman.

Nou bezwen debat li lo baz ki benefis i pou anmennen, pou pei.

E pou Lepep Seselwa an servan bann largiman ki pou fer pase pwennvi ban dimoun ki zot, zot santi zot pou ganny afekte avek sa sityasyon.

Me pa zis regard lo en kote.

Mon dir sa dan sa fason Mr Speaker akoz petet Minis pa pou dakor avek mwan.
E mwan mon santi son Gouvernman i annan fason en disproportionate pou regard biznes ozordi.

Mon dir sa dan sa fason akoz mon krwar i regretab ler en Gouvernman i pran en lapros ki ler i get groser biznes e i vwar fason pou li kapab amelyor sa kondisyon.

Me lo en lot kote ler i regard bann pti Biznes sa menm kalite lapros pa ganny pran.

Pou ilistre sa pwen Mr Speaker mon pou servi sa sityasyon ‘’Leve Debourye’’ ki’n unfold.

Nou’n ganny dir poudir i annan en kantite aryeraz ki bann dimoun I dwa.
E ki ot pa’n peye.

Me sa ki mwan mon pa ganny en konpran se akoz en building ki sipoze ganny servi pou en pti biznes ki zot, zot pa pey CSR zot.

Zot bann pti antrepriz, sa building pa kapab re donn bann lezot tenant ki a kapab peye.

Si sa bann ki pa’n peye ou pe tir zot e ou annan rezon pou tir zot then ou aplik Lalwa.

Me ou swiv tou prosedir avan ou tir zot byensir.

Me si zot pa kapab fer li ou met en dimoun ki kapab fer li dan sa building.
Me desizyon se ki nou pran sa building pou nou fer lofis avek.

Sa i fason nou pe siport pti biznes.

Me lo en lot 30 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 kote nou ganny dir poudir bann biznes avek turnover R1milyon.

parey bann lekip sportif kote zot pou tonbe?

Now Sesel pou ou kapab fer en turnover R1milyon ou a en pti antrepriz ou.

Ou pe debourye.

Ou dan en sekter prodiktiv.

Ou dan en sekter profitab.

So ki mannyer nou, nou regard sa sityasyon.


E ki mannyer ou analiz lafason ki nou pou anmenn sa amannman avek konteks ki nou ladan ozordi?

E ki mannyer nou fer sir ki nou gard serten proporsyonalite ki mannyer nou get biznes.

Pa zis sa ki gro me sa ki ti pti e sa ki pe konmanse?

E sa i enportan.

Sa i en deba ki nou bezwen fer.


I relevan pou sa size CSR ki nou pe diskite, akoz sa size CSR dan la fason ki nou pe enplimante li, i kler ki nou pe met en lanfaz lo en serten fer en serten volonte pou kontribisyon.

Mon’n regard sa 5enm Schedule mon krwar ki Minis in mansyonnen an relasyon avek biznes tax si mon pa tronpe.

Ki donn sa sertifika.


E ler mon pe get sa mon vwar i restriktiv par lefe ki sa sertifika pou ganny donnen avek non-charitable organisation ki anyway already i devret annan sa sertifika.

bann Konsern i vin par egzanp ou annan lezot lorganizasyon MR SPEAKER Onorab ou’n sot 10 minit.

Annou regarde ki mannyer – HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Mon konnen mon’n sot en pe letan.

Me selman i enportan akoz sa size I en size enportan pou nou met li o kler.
I pa vedir ki eventually Gouvernman retir CSR Tax pou en move keksoz.

Me problenm i se ki eski la i meyer moman pou fer li?

Se sa keksoz konsern ki nou bezwen met devan.

Rezon pou sa akoz ler mon regard en pei ki obor nou parey Maurice.

Maurice li i annan en sistenm kot i met en – ou annan en CSR Fund.

Ki ou kontribye ladan.

E i anba son Lalwa Tax sa.

Me in kree li en fason ki i annan ganny kontribye ladan.

E li pou li ti 2poursan.

ti Pou 0.5poursan.

Ou konpran?


fon ki nou en Konmsi i pa ti egzorbitan.

Me si i ti annan en lenpak fiskal lo sa bann Biznes.

En lenpak monneter lo sa bann biznes then kestyon ki nou ti devret pe konsidere se, annou redwir sa 0.5poursan.

Me pa get it altogether.

Akoz lefe ki sa rapor rid of 31 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 OECD i mansyonn tou le de tax me nou pe swazir pou nou regard zis CSR Tax.

Koriz mwan si mon mal.


Nou’n ganny dir poudir Tourism Marketing Tax pou ganny gete dan le fitir.

Mon pa konnen si mon korek Minis ou ava koriz mwan.

Zot pe regard Tourism Marketing Tax be akoz zot pa ti regard TMT osi?

Pou mwan mon santi poudir the timing of what is being done might not be the most appropriate.

Se sa kot mon i en pti pe vwar keksoz regretab.

Akoz probableman wi nou bezwen fer en serten Wi nou bezwen reform.

broaden nou tax base.

Wi nou bezwen anmenn plis dimoun pou vin devan.


liability ki i annan.

Me sa rapor ti osi koz lo sa serten positive Mrs taxpayers Verghese Ii konn sa tre byen akoz dan sa rapor in kos lo la.

Bann ki annan en serten liabilite pozitiv, ok?

E ant bann avek en liabilite negative.

So ou ti pou annan en distenksyon malgre ki nou ti pou maintain ou tax.
Akoz sa ki sa rapor ti pe propoze sete sa middle ground ki pou anmenn ou to the point kot eventually ou phase-out ou CSR Tax, me ou annan convenient replacement pou li ki – annou en pa servi sa mo forse.

Me ki incentivise bann biznes pou vin devan pou fer sa kontribisyon.

Akoz mwan mon an faver en Biznes fer larzan e mon pa an faver ou takse li initilman.

Me i enportan ki tou dimoun dan sosyete ki benefisye i bezwen fer en kontribisyon.
E enn bann rezondet deryer sa Lalwa ki ti vini an 2013 sete zisteman akoz nou ti vwar an 2013.

E mwan mon ti la an 2013.

Se ki en kantite bann letablisman touristik ki ti trouve dan bann distrik pa ti pe fer bann kontribisyon.

MR SPEAKER Nou a sey konklir Onorab.

HON SEBASTIEN PILLAY So an konklizyon Mr Speaker mon krwar sa ki nou bezwen fer se regard dan posibilite dan plas ki nou vin avek en lamannman koumsa ozordi.

Anyway Lasanble pou deside lo la.


etabli kapab Sa repeal i vin apre ki en nou’n ranplasman dan milye.

Akoz ou konnen si nou swiv sa largiman ki’n ganny fer par en Onorab kot nou met tou larzan dan Consolidated Fund, apre i al dan sa National Grant Policy la.

32 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 I vin konmsi Gouvernman prezan tou bann sosyete sivil i vin depandan lo Gouvernman.

Me the whole point of sa CSR Act se pou etabli sa lendepandans.
Pou ki ou pa bezwen lo neseserman Gouvernman pou ou kapab ganny serten sipor finansyel pou ou kapab fer ou aktivite.

depan Mwan mon krwar Mr Speaker ki nou devret konsider tou sa bann pwen an relasyon avek whether sa repeal i timely, e i fer plis sans ozordi ki olye fer li a en moman pli apropriye.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Leader Lopozisyon.

dan HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker zanmen Lopozisyon pou aret sirprann mwan sa Lasanble.
Zot konnen ki en Bidze I larzman depandan lo tax.

La zot pe lager pou gard en tax.

Me taler ler zot ti annan en sans pou vot lo Bidze napa enn zot ki ti lev zot lanmen pou siport sa Bidze.

(APPLAUSE) HON BERNARD GEORGES Zanmen ankor zot pou montre nou ledwa pou dir nou pa ti siport bidze akoz nou pa ti vit an faver bidze.

Akoz ozordi zot dan zot premye tes zot in fail!

Mr Speaker I annan en keksoz ki nou pa’n focus lo la bomaten dan sa deba lo tou le de kote latab.

Me ki Minis in fer resorti byen.


E sa se filozofi sa nouvo Gouvernman.

Son Polisi, son politik.

Akoz ki i pe anmenn sa amannman ozordi.

E mon krwar se lo la avek ou permisyon ki mwan mon ti ava kontan pas en pti git letan malgre ki letan i kont mwan bomaten.

Mon apros sa repeal bomaten avek mixed feelings mwan osi.

Akoz mwan osi mon annan en distrik e en distrik ki’n benefisye dan lepase e resanman la ankor avek CSR.
E mon krwar CSR son lespri parey Onorab Gervaie Henrie in eksplik nou, i pa ti en move lespri.

I ti annan en bon lide deryer li.

E sa se pou anmenn bann ki kapab ed bann ki mwen kapab lo en nivo sosyal, lo en nivo distrik.

Me malerezman parey tou ` bonk annan unintended consequences.

E mon krwar collateral damage parey nou dir dan militer.

keksoz i E mon krwar se sa ki’n arive isi Sesel avek CSR.
E sa i vin atraver en filozofi ki nou 33 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 konman Seselwa i malere ki nou’n adopte.

E sa se en filozofi les Gouvernman fer tou keksoz pou nou.

Les Gouvernman diriz nou dan tou keksoz.

Akoz i pli fasil ki nou pran responsabilite lo nou menm.

E mon krwar si nou drill down pou regard sa filozofi, nou ava konpran egzakteman akoz sa bann CSR unintended consequences dan nou pei.

in annan Mon distrik in benefisye.


La an Avril nou pou servi en larzan CSR ki nou’n fek gannyen pou al fer en clean-up campaign dan nou distrik.

ti a E obviously nou kontan kontinyen vwar sa bann keksoz pe arive.

Me mon pa partaz lopinyon serten ki si ou pa obliz en dimoun fer en keksoz i pa pou fer.

Mon’n dir taler ki a la baz i en sityasyon filozofik.

Akoz dan bokou pei pa zis CSR dan bokou pei still ozordi i annan lobligasyon ki ganny mete lo sitwayen sa pei, pou zot fer en serten kontribisyon.
E sa lobligasyon i vin atraver tax.

L’Allemagne par egzanp ou annan en taxpayer pou ou donn en porsyon ou tax avek ou legliz.

ek Gouvernman ou annan swa konman donn Olye dwa pou ou dir en serten poursantaz i al pou ou legliz.

Dan serten pei, isi Sesel ti enn a en serten moman tax i tir en bout ou larzan pou pey ou membership en Union ki ou en Manm sa Union.

Donk i annan bokou legzanp.

Mon’n sit zis de, kot tax i obliz ou menm ozordi menm dan bann pei devlope pou serten kontribisyon.
fer ou en Alor CSR dan sa konteks pa ti en keksoz ki nou ti’n Annefe Onorab envante.

Gervais Henrie in dir nou kote sa lespri in vini.

Me i en keksoz ki’n apoz tre byen isi akoz mantalite nou pep.

E la mon ava dir mantalite nou pep in vin atraver 40an sosyalis kot Gouvernman in dir ou, ou pa annan okenn responsabilite nou nou a fer tou keksoz cradle to grave.

Ou napa okenn fatig ou.

Ler ou ne nou a donn ou R1000 dan en kont.

Ler ou bezwen en carer nou a donn ou en carer.


Ler ou ariv 63an ou a ganny ou pansyon.

Ler ou pa anvi travay nou a fer URS.

Eksetera, eksetera, eksetera.

E se sa, sa mantalite.

E ler ou mor nou ava kontribye nou ava donn ou en serkey.

Se sa mantalite ki’n fer ki nou pei 34 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 e nou pep in vin en pei ek en pep asiste dan en serten sans.
Mr Chair mon annan en bon zanmi ki dir mwan lo nivo politik, i dir mwan dan tou pei lemonn bann parti politik i annan siporter.

Isi Sesel zot annan depandan.

E i vre.

I vre.

Lekel?

Ki kantite nou bann dimoun ki vini ki fer en kontribisyon dan nou parti politik?

Ki kantite.

Konpar sa avek bann ki ler ou zwenn zot i dir ou ‘’Chief fer keksoz.

Get manrmay.’’ Ler ou dir li non, i dir ‘’Be pa mon’n siport ou?’’ Pa mon’n vot pou ou?’’ Sa in vin sa lespri.

Sa lespri ki nou bezwen kontournen.


Sesel i sel landrwa ki mwan mon konnen, kot en dimoun i deside i pou fer en parti laniverser akoz i ganny son laniverser Sanmdi, apre i pou al rod en sponsor pou donn li de crate labyer oubyen en pe balon eksetera.

Oubyen i deside i pou al Dubai akoz i anvi en konze apre i pou al rod en dimoun pou li son tiket avyon sponsor eksetera.

Se sa.

Se sa lespri ki 40an sosyalis in anmenn nou dan sa pei.
(APPLAUSE) HON BERNARD GEORGES Se sa lespri depandans ki nou bezwen kase.

E se pou sa rezon ki mon pou siport sa Bill Akoz ou vwar Mr ozordi.

Speaker ler ou tir responsabilite avek en dimoun i annan toultan labi ki swiv.

E pa zis CSR.

Problenm avek CSR se ki ler ou dir avek en lakonpannyen ou bezwen 0,5poursan kontribye ou turnover, i napa okenn incentive pou li kontribye plis.

E i pou dir ou be la, la mon pe ganny takse.

Mon ava pey sa.

I pa dan son natir pou li al rode eski sa i apropriye?
Oubyen eski i kapab kontribye en pe plis?

Ler ou tir sa nivo sa lobstak lo en dimoun, oubyen lo en Lakonpannyen ou donn li laliberte pou li kontribye bokou, bokou plis.

Se pou sa rezon mon pe siport sa Bill bomaten.

Mon retourn en pti pe Mr Chair en dernyerman dernyen pwen bomaten lo sa issue Sosyete Sivil avek NGO.

Nou pa kapab lye CSR avek NGO.

konman filozofi.

Si nou fer li nou pe antre En dan en move dimoun pa set up en NGO akoz i pou al rod larzan pou fer marse son NGO.
Si i fer sa son NGO pou fail e i pa en dimoun ki onnet avek son lekor.

35 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Ou set-up en NGO akoz ou annan en lanvi pou ou ed lasosyete sivil.

Se sa ou premye bi.

Ou dezyenm bi se al rod fon pou fer marse ou NGO.

Ou pa set li up pou ou rod fon pou fer fon ki en keksoz akoz se enportan.

E se la kot nou bezwen vwar.

Mon pa pe koz an teori la Mr Speaker.

Mon pe koz lo en nivo pratik.

Mon form parti NGO.


Mon Chair en NGO e mon konnen ki difikilte i annan pou al rod larzan pou fer marse ou NGO.

Me ou lespri i bezwen servis.

En lespri servis.

Mon anvi fer en keksoz pou mon kominote apre sa mon ava al rod fon.

Ler ou’n rod fon e ou pa kapab arive fer ou de bout zwenn, la ou kapab al kot Gouvernman.

E demann Gouvernman en lasistans.

E Gouvernman i ava annan en lobligasyon pou asiste ou selman si i vwar ki ou’n debourye ou osi.

Ou’n fer ou bout.
Ou’n fer ou bout.

Ou pe travay.

Ou’n ed nou lekor.

Ou’n fer en serten pa. Ou pe devlop en keksoz pou lasosyete.

Me ou pa’n arive fer zwenn ou de bout malgre tou ou zefor la I ava kapab pran en larzan dan fon taxpayers e ed ou avek.

Donk Mr Speaker egzakteman parey mon ti dir yer ler nou ti pe koz lo Grants avek Chamber of Commerce, Red Cross.

Mon’n mansyonnen CARE.

Menm zafer i aplik pou bann lezot NGO.


Mon krwar ki nou devret regard sa ki nou pe fer la ozordi konman en sanzman direksyon total lo lapar nou Gouvernman.

Kot i pe tir responsabilite lo li e i pe met responsabilite lo sak endividi.

E sa i apel empowerment.

Sa keksoz ki pandan tro lontan nou’n viv dan lonbraz.

En sa ki’n sistenm responsabilite avek nou e ki’n met lanmen Gouvernman.
dan tir li Pou sa rezon Mr Speaker mon repete nou pe siport sa Bill bomaten akoz i ava ed dan sa demars sa ladministrasyon pou empower dimoun.

E pou met responsabilite dan lanmen sak endividi.

Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi.

Byen avek sa mon ava envit Minis pou fer son repons lo Bidze silvouple.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Speaker.

Mon ti a dir mersi tou bann Onorab pou zot kontribisyon.

Mon santi ki i annan gran sipor pou sa Bill.


36 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Me mon ava adres enn de bann issues ki’n monte.

Mon krwar premyerman i enportan pou realize ki sa repeal of the CSR i pli part konpreansiv lo Business Tax.

E sa bann gran li mon ti anonse dan Budget Speech.

reform en of E in the next few months pou annan bann diferan mezir ki pou vini.

Bann Lalwa ki pou vini dan business tax.


E tou sa i bezwen ganny regarde la ansanm pou konpran sa filozofi sa reform tax.

E parey mon ti’n anonse se premyerman se broadening the tax base e lowering ou tax e sa pou ganny fer.

CSR Me osi part of it se lamannman akoz prensipalman se ki son filozofi sa tax i pa en filozofi ki byen.

E i en filozofi ki baze, e parey bann serten Manm in dir.

I en filozofi ki punitive ki ganny apply.

E mon konnen i annan mansyon ki’n ganny fer konpar avek Maurice.
Me si ou regarde an Maurice the way ki CSR i ganny fer i vreman diferan avek ki mannyer CSR Sesel in ganny enplimante.

E Maurice son Tax GDP ratio i mwens ki Sesel.

Sesel i par lao 30poursan e pou Maurice i apepre 20poursan.

E Maurice osi si ou get son to tax i en kantite pli ba ki Sesel.

I 15poursan.

So i annan bann significant differences between tax rezim Sesel ek Maurice.

So mon pa krwar i fair pou fer sa konparezon.


Me i annan issue ki’n leve lo ki mannyer bann NGOs, bann community-based projects i pou ganny afekte.

Me mon filozofi ankor se ki krwar mannyer bann biznes zot santi sa need pou kontribye back pou Me bann zot kominote.

incentives osi dan ou tax regime i ankor la.

So si ou pe fer bann donasyon i still annan bann incentives akoz sa i 100poursan deductible from your accessible income.

So bann Biznes i still incentive pou annan bann ankouraz li pou kontribye.
Lo issue community-based projects, mon krwar i annan bann lezot avenue osi ki kapab ganny regarde.

Par egzanp pou le moman i annan en line of credit from ki Indian konsantre lo bann community- based projects ki pa pe ganny maximise.

Government E sa i en landrwa kot nou kapab regarde ki ava ede pou bann proze dan kominote.

Lo kestyon ki ti ganny releve regarding TMT, sa osi ankor nou 37 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 get sa reform business tax dan son totalite.
mon’n adres plizyer bann konsern ki’n leve.

Mersi.

E TMT osi i pou bezwen ganny retire.

Me nou bezwen fer sa bann reform an faz, ki i annan son laspe reveni osi ki tout nou pa kapab ansanm.

Me nou fer li par faz.

So TMT osi i form part of sa reform e pou annan son letan ki pou annan son removal.

fer li Me kestyon mon krwar – konsern pli kle ki’n leve eski now is the best time to do it.

E mon larepons pou sa se ki mon krwar ki la i kritik ki nou fer li la.
E nou fer li la akoz i donn en soulazman bann Biznes ki dan difikilte e son next faz nou ava ganny son laspe kot bann to tax ava desann.

So mon krwar this is the time to do it.

E lezot kestyon ki’n leve sa process pou ganny sa charity status.

E sa i en process vreman senp.

So senpleman en NGO i pou annan bann kriter ki pou an plas.

E baze lo sa bann kriter pou napa diskresyon.

Son kriter i devret kler.

E process i kler ki i ganny sa Certificate of Charity Status.
So mon krwar sa i bezwen en keksoz ki neseser.

Ki i pa vin en keksoz difisil pou apply.

Mon krwar avek sa Mr Speaker MR SPEAKER Mersi.

Avek sa nou ava envit Lasanble pou vot lo general merit of the Bill.

Manm ki an faver sa Bill of general merit lev silvouple?

Okenn lanmen Manm ki kont?

Madanm Deputy.

Vot lo general merit of the Bill in ganny 23 vot pour.

O vot kont.

E 10 abstansyon.

Alor sa Bill in aprouve lo Merit.

Avek sa mon ava envit Madanm Deputy pou fer Second Reading of the Bill.
MADAM DEPUTY CLERK Mersi Mr Speaker.

An Act to the Corporate Social Repeal Responsibility Tax Act, 2013 (Act 17 of 2013).

Thank you.

MR SPEAKER Mersi Madanm Deputy Clerk.

Be vi ki sa i en repeal e i napa Komite eski nou bezwen pran vot pou skip Committee.

Dan sa ka ou bezwen anmenn Mosyon LGB.

HON BERNANRD GEORGES Yes Mr Speaker.

Avek plezir.

Mr Speaker anba Order 97(1) mon move pou sispann Order 38 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 70 a 75 pou nou sot Staz Komite.
MR SPEAKER Mersi.

secondment.

Onorab Arissol Mon a ganny en HON SANDY ARISSOL Mersi Mr Chair.

Bonn apre midi.

Mon segonn Mosyon.

Mersi.

MR SPEAKER Mon ava envit Manm pou vot – wi Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mr Chairman lo sa Mosyon mon ou le fer zis en pwen.

Akoz sa i en rezolisyon mon oule fer en pwen mon le klarifye en keksoz.

akoz mon pa ganny sans al Committee Stage.

in Premyerman Minis mansyonn sa Certificate of Charity.

Mon krwar ou pe refer to Schedule 5.


5th Schedule si mon pa tronpe.

Business tax non.

–kot i dir ‘’charities and non-governmental organisation for the purpose of this Act should be registered with the Ministry of Finance.

‘’ Se sa ki ou pe refer to?

Me eski zot in amann sa – eski in annan okenn provizyon fer lamannman ki’n ganny ladan an relasyon ek bann keksoz ki ou’n dir?
Ou pa reponn mwan, me kapab selman mon bezwen met sa pwen devan akoz as it is la mon pa ankor vwar lezot sanzman ki’n ganny fer ek sa.

So mon ti ava ekspekte ki sa bann sanzman in ganny fer pros ki sa Lalwa in vini.

Sa ti en pwen mon ti le met devan.

Dezyenmman en pti pwen Mr Chairman mon konnen mon pe beg your indulgence.

Ou konnen mon oule dir ek Onorab Georges i annan en diferans ant en NGO ki ganny siporte par en lakonpannyen nasyonal gro avek en NGO ki pa ganny okenn sipor.

I annan en diferans sa.


MR SPEAKER La nou pe retourn an aryer la Mr Pillay.

Be lo ou pwen mon sipoze Minis i a note si i annan keksoz ki bezwen ganny repeal oubyen ganny amande, pou ale avek Lalwa.

E nou a prosed lo vot silvouple.

Manm ki an faver pou skip Committee Stage lev lanmen silvouple?

Mersi.

Okenn Manm ki kont?

Madanm Deputy Clerk?

Vot pou Skip Committee Stage lo sa Bill in ganny 23 vot e 10 vot kont pou, abstansyon.

Alor sa Mosyon in aprouve par Lasanble.


o MR SPEAKER 39 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Prezan nou a move pou en Third Reading e mon ava envit Leader Biznes pou prezant Mosyon pou Third Reading.

Gouvernman HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker anba Order 76(1) mon move ki Social the Responsibility (Repeal) Bill 2021 i ganny lir en Trwazyenm Fwa.

Mersi.

Corporate Mersi Mr Speaker.

This Act may be cited as the Corporate Social Responsibility Tax (Repeal) Act 2021.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Avek sa, sa Bill in vin Act.

Mon a remersye Minis avek son bann zofisye pou zot partisipasyon e Manm Lasanble osi pou zot travay.

E nou a pran poz e nou a re zwenn 2er edmi.

MR SPEAKER Mersi.

secondment?

Onorab Arissol.

Mon a ganny en HON SANDY ARISSOL Mr Speaker Mosyon i ganny segonde.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Manm ki pour lev lanmen silvouple?

Mersi.

Okenn Manm ki kont?

Mosyon lo Third Reading lo Corporate Social Responsibility Tax (Repeal) 2021 in ganny 23 vot pour.
E 0 vot kont.

E 10 abstansyon.

Alor sa Mosyon in aprouve par Lasanble.

Mon ava envit Madanm Deputy Clerk pou fer en Formal Third Reading of the Bill.

MADAM DEPUTY CLERK (BREAK) sa MR SPEAKER Bonn apre midi tou dimoun.

Nou pe pran detrwa morso Lalwa ki konsern Minister Lenvestisman Lantreprenarya eLendistri alor nou ava apel Minister delegasyon silvouple.

midi Bonn Minister delegasyon Lenvestisman, Lantreprenarya e Lendistri Madanm Devika Vidot son Minis.
Madanm Angelique Sekreter Antat Prensipal pou Lantreprenarya e Lendistri, e Mr Victor Pool Senior Draftsperson dan AG’s office.

apre Byenveni e mersi pou zot pou Enterprise partisipasyon konmans avek nou 40 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 envit Seychelles Agency (Amendment) Bill, 2021.

Bon avek sa mon ava Leader Biznes anmenn Gouvernman Mosyon pou Second Reading.

Onorab Georges ou’n pare.

pou HON BERNARD GEORGES Bonn apre midi Mr Speaker.

Bonn apre midi Minis avek ou delegasyon.


Bonn apre midi tou bann Manm e tou dimoun ki pe swiv nou.

Mr Speaker anba Order 69 (2) mon move ki the Seychelles Agency (Amendment) Bill, 2021 i ganny lir en Dezyenm Fwa.

Mersi.

Enterprise MR SPEAKER Mon a demann segonnman silvouple ?

Onorab Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi tou dimoun.

Mosyon i ganny segonde Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mon a demann Minis pou prezant son Bill.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Speaker.


Bonn apre midi tou dimoun.

Bonn apre midi Mr Speaker.

Bonn apre midi tou Manm Onorab.

Bonn apre midi tou dimoun dan lakour tou dimoun dan lakour.

Mr Speaker anliny avek lanons Prezidan Larepiblik Mr Wavel Ramkalawan konsernan retir bann Board Direkter pou serten bann lazans piblik, mon annan gran plezir pou prezant pou trwa sa konsiderasyon Lasanble Nasyonal.
prozedlwa Dan sa laliny lamannman i neseser avek Lalwa Enterprise Seychelles Agency avek de lezot antite ki nou pou al touse plitar, pou retir tou referans avek Board e pou entrodwir tou posibilite pou Minis kapab donn direktiv konsernan Polisi, pou bann mezir a en karakter relasyon avek zeneral an fonksyon sa bann antite.

Sa bann antite i annan fonksyon pou egzekit konm Polisi e stratezi Gouvernman, e rann bann servis respektif bann envestiser ou biznes lo lapar Gouvernman.
Lafason ki zot striktire an se moman avek bann Board i kre en letap adisyonnel ant Minister ki formil sa bann Polisi annan e ki stratezik, responsabilite pou sa bann lazans ek zot zesyon e servis aktyel an term lefikasite sa i pa vreman neseser.

i De plis bann Board pa ti toultan swiv direktiv Minis, Minister me plito fonksyonn dan en fason endepandan kan 41 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 an realite se Minis ki bezwen rann kont lefikasite e lo performans sa bann antite.
Bann Board i osi parfwa vin konman en lobstak pou travay sirveyans e evalyasyon - sa monitoring and evaluation, ki Minister i bezwen fer lo bann lazans anba son manda.

Alors Mr Speaker sa bann prozedlwa pe propoze pou retir bann Board parey nou’n mansyonnen pou ESA plitar pou IEA e SIB, pou anmenn plis lefikasite e transparans an menm tan permet en pli bon raprosman ant Minister avek bann zesyon sa bann antite.
I enportan note ki par retir sa bann Board Gouvernman pou fer en lekonomi apepre en pe plis ki 1milyon par an.

Avek sa Mr Speaker mon soumet sa bann pou prozedlwa konsiderasyon nou Lasanble Nasyonal.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Nou pe konmans avek Enterprise Seychelles Agency (Amendment) Bill.

Nou a ouver deba prezan pou bann Manm.

Onorab Cosgrow ou kapab konmanse.

HON WALLACE COSGROW Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi Minis, PS, Mr Pool, tou tou manm Manm Onorab, piblik ki pe ekoute.
Mr Speaker ler mon’n, mon’n ekout lentrodiksyon Minis pou sa travay ki nou pe al fer apre midi lo bann diferan Lalwa ki tonm anba son purview mon en pti pe dan dout.

Akoz Minis i dir ki poudir bann Boards i kre serten or in kre serten lobstak, kot zot pa’n toultan ekout Minis or Minister.

Kre serten lobstak par egzanp ki mannyer bann Polisi i ganny enplimante.
fer Mon mazinen ki si sa i leka then, i pou neseser ki dan tou lenstans kot i annan Board nou pou bezwen repeal pou lefikasite kapab Gouvernman pli bon.

parkont se Me zis anba son plizoumwen Minister avek detrwa ki Board pe ganny repeal.

Lamazorite bann Board pe reste e nou menm en Lasanble ler nou’n diskit lo Bidze, nou’n vot en kantite Bidze kot bann Board pe ganny bann allowance.
konman nou sizyenm Les tousala Mr Speaker dan Lasanble souvandfwa ler bann Bills ti devan prezante ganny Lasanble, mon rapel tre byen bann Manm ki ti asiz isi lo sa kote latab.

Sak fwa zot ti war en, en mansyon Minis dan en Lalwa zot ti (en Manm an 42 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 partikilye), zot ti sot anler e zot ti dir Lalwa pe donn Minis tro bokou pouvwar e Minis pa kantite devret pe pouvwar.
annan Parkont dan sa bann seri lamannman ki nou pe war, nou pe war Lalwa pe zisteman fer lekontrer, pe tir pouvwar gouvernans dan lanmen bann Boards e pe met pouvwar gouvernans direkteman anba Minis, anba en Minister ki (si mon kapab met li koumsa) en Minis i ganny apwente par Prezidan i annan en afilyasyon politik e nou war ki ozordi gouvernans i kapab ganny enterprete konmkwa i pe vin tonm anba lenfliyans politik en Minis e Egzekitif.
Mr Speaker osi ESA ler i ti ganny konsevwar i ti presed SENPA e sete pou ofer bann servis avek bann pti mwayen antrepriz, pou kapab devlop sa sekter e donn sa sekter son plas ki i merite dan lekonomi Sesel ozordi.

menm E nou tou nou dakor poudir bann pti, mwayen mikro antrepriz antrepriz plizoumwen Seselwa ;- zot an mazorite Seselwa zot fer larises Sesel zot kit larises Sesel e zot enportan pou lekonomi lokal.
zot Ler nou pe get gouvernans ESA gouvernans SENPA ki ti avan li in annan touzour en group dimoun ki’n form parti son Board diferan lekspertiz, diferan domenn diferan konesans.

avek E sa ki ti anmennen pou lenstitisyon pou gouvern sa mwan dan mon pwennvi Minis, Minister pa neseserman pou vin avek sa, sa konesans.

Sirtou bann, lorganizasyon parey ESA ;- kot ou menm annan bann dimoun ki involve avek lendistri ki lo sa Board.
bann ki E ki donn koudmen zot konnen ki pe pase dan lendistri zot donn koudmen zer, zer sa lorganizasyon demen bomaten i ede, i ede pou, pou bring sa sekter en pe pli devan.

So Mr Speaker tir Board ESA or tir Board okenn lezot lorganizasyon ki pou ganny prezante apre midi, pou mwan i reprezant en regresyon dan gouvernans sekter piblik Sesel.
Regresyon akoz nou’n sorti dan en sistenm kot i ganny kontrole par en group, en dimoun, en Minister nou’n evolye nou’n donn gouvernans en pli gran group lamas dimoun ki dan sa sekter i donn en koudmen i fer sa sekter marse.

E la nou war nou ozordi an 2021 nouvo Gouvernman ki dir nou, nou bezwen pli byen.

Me parkont avek en 43 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 an term gouvernans i tourn nou enn ou de lepa an aryer.
Selman Mr Speaker mon sagren par sa bann lamannman mon’n koz lo la pandan Bidze i annan menm letan ki mon’n letan Bidze abstain pandan akoz pou mwan, mon santi sa i pe tourn nou an aryer.

Me lamannman i devan nou e nou, nou bezwen get li me selman mwan, mon pwennvi se ki i pa en, i pa en sityasyon kot ti devret arive.

E ki mon santi se sa sekter mwayen, pti antrepriz ki pou soufer avek sa bann lamannman.
An dizan sa Mr Speaker mon pa pou, mon pwennvi mon pa pou konfortab pou mwan vot an faver sa bann lamannman, e mon dir li byen kler boner zisteman akoz sa bann keksoz ki mon, mon’n elabore ozordi apre midi.

So Mr Speaker mon pa pou al plu lwen ki sa mon ava termin mon lentervansyon la, e mon ava les zot bann Manm lezot bann Manm osi donn zot lentervansyon.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Loze.

HON JOHAN LOZE Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker pandan sa premye 2an ki mon ti servi lo Bills Committee diran joke well pa 2an actually mon krwar i 1an and a few months ki mon ti servi lo Bills Committee diran sizyenm Lasanble, ti annan en standing Bills Committee.
Ki sak fwa i annan en Lalwa en morso Lezislasyon ti vin devan nou kot ou ti war ‘’the Minister’’, ‘’the Minister shall,’’ ‘’the Minister isi’’, ‘’the Minister laba.’’ dan Nou tou nou ti konnen e sa tire sa tire akoz si sa i ariv lo floor e Onorab entel i trouve pou ariv problenm.

I ti banal antre nou both sides of the isle nou ti konnen poudir i annan en senior member dan parti LDS i alerzik avek sa mo Minis, dan gouvernans antite gouvernmantal.

Nou tou nou ti konnen sa.


okenn Nou ti riye wi made a joke about it e otan ki posib bann antite Gouvernman si zot pa ti kapab defann sa pasaz sa laliny avek the Minister dan sa Bill, souvan ou ti war zot pe tire pe rod en lot fason e pe met li anba Board.

E mon pe dir zot sa akoz sa se laktyalite se laktyalite ki mon, mon’n zwenn nou’n viv nou’n pas atraver ansanm konman de parti politik opoze.
E letan nou pe koz filozofi, filozofi opoze e se ki LDS depi son previous incarnation of SNP zot filozofi vi ki zot pe koz 44 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 filozofi.

Zot filozofi sete toultan pou devolve pouvwar away from central governance e towards en demokratizasyon pouvwar ki ti pran laform bann Board.

Sa ti zot.

I ti zot fason fer i pa kapab deny sa ozordi, menm ler zot pe sit zot bann lezot filozofi.

Be sa ti zot sa zot ki’n ensiste lo la all along.


Now ozordi nou ganny dir ki nou annan nou en Prezidan pou premye fwa en Prezidan ki koz tou laverite !

I dir fran i koz fran i dir tou keksoz fran.

Menm si i dir nou R3milyon pou mont lo zil ek 10 dimoun, apre i annan lezot ki mont par deryer, sa nou pa konnen konbyen in koute, les li.

Be en Prezidan fran - be kwa ki ti fran dan son koze?
Sa ki i ti dir yer depi lepok SNP throughout konmkwa ki ‘’you need to devolve power.’’ Tir pouvwar pa konsantre li dan lanmen en sel dimoun !

Pa konsantre dan lanmenm Minis !

Pa konsantre pouvwar dan lanmen Prezidan e sirtou pa konsantre pouvwar dan lanmen enn de civil servants.

pouvwar Akoz in dir nou sa for years in repete in sant sa sanson nou’n ekoute.

E nou’n fer progre nou’n move away from konsantrasyon pouvwar dan lanmen Minis dan lanmen Prezidan dan lanmen serten civil servants.
E sa se sa Prezidan fran sa Prezidan koz laverite R3milyon pou mont lo zil, ki’n dir nou sa - all along !

La ozordi menm Prezidan fran Prezidan koz tou laverite R3milyon pou mont lo zil, i vini i dir nou pran tou pouvwar sistenm pran gouvernans aktyel kase, pran retourn dan tou pouvwar lanmen en Minis.

Re konsantre pouvwar dan lanmen Egzekitif fer li vin en pti boul konsantre li dan lanmen bann civil servants enn de civil servants.
Mwan i pa mon ki poudir zot ki mannyer pou fer selman mon ganny en méchant plezir bann point kontradiksyon avek zot.

Pran zot prop parol e fer zot anvale ozordi!

Sa wi mon admet i donn mon en méchant plezir!

out zot Zot pa kapab pas de lannen e de lannen advocate en fason fer e ozordi zot vini zot dir ek nou koumsa nou annan en filozofi.

ti dan Ler ou lenpozisyon ou ti annan en filozofi ki ou dan gouvernay ou annan en lot filozofi.

Be kwa sa?

Konmsi be ki ras zot?


Wi mon’n dir ‘gouvernay’ mon pa’n dir Gouvernman zot dan gouvernay zot.

Mr Speaker 45 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Minis in dir nou sa bann antite i la pou egzekit Polisi e rann en servis kliyan e sa Board gouvernans ki egziste la li i siperviz egzekisyon Polisi.

I sipoze oversee sa servis ki zot rann kliyan.

Mon pa war akoz ki Minis li ki sipoze formil Polisi i bezwen al siperviz en antite dan pou li al egzekit Polisi.
(Mr Speaker ou war zot pe zwe tranpe zot esper mon koze pou lev lanmen de zot an plis.)

Mon pa war akfer sa i bezwen deroul dan sa fason.

Minis i kapab kominike avek son Board ki en group adilt li menm li Minis i en adilt e ensure ki i annan sa smooth governance structure ki marse e fonksyonnen parey i devret.

Be si nou pa kapab konport nou parey adilt e nou bezwen kas sa ki egziste mon, mon pa la pou defann zot kase mwan.

Selman mon la pou point out zot lipokrizi avek zot!
E zot bezwen konpran ki si mon pe al dan sa direksyon i ki mwan, mon’n asize mon’n ekout zot for years and years pous keksoz dan direksyon Board.

E ozordi zot pa kapab travers devan nou avek en Bill, ki zot pa ni menm kapab avans en largiman lozik pou akoz zot pe fer sa ki zot pe fer.

Ou konnen ki zot largiman i dan Bill i ekri dan objects and reasons 2),’’ the President in his address to the Nation on the 1st of 2021 made announcement of restructuring of statutory and other parastatal bodies.
‘’ February So zot zistifikasyon pou sa se akoz Prezidan in dir.

Zot zistifikasyon pou sanz striktir gouvernans ‘’Prezidan in dir.’’ Be lekel ki ti dir kre plis Board ?

Lekel ki dir devolve gouvernans, pa li menm?

Ou sa zot war disconnect.

Zot dekonekte avek zot prop realite!

Zot dekonekte avek parol ki’n sap dan zot prop labous.
annan kot ti Ozordi zot pa ni menm kapab argimant an faver zot prop Bill, parske zot pa kapab lev lanmen pou zot koz lo zot Bill, zot bezwen esper mon lev lanmen koze prezan pou zot vey dan gob e lev lanmen koz apre mwan.

This is kot nou’n arive ozordi!

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Woodcock.

Onorab HON WAVEL WOODCOCK Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker i enteresan lentervansyon ki entervenan avan mwan in fer.
46 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Mwan, mon konpran tre byen kwa ki Gouvernman LDS pe sey fer.

Mr Speaker problenm ki nou annan dan nou pei pou bokou letan se ki nou annan nou tro bokou, tro bokou bann Tro bokou bann Boards.

Boards ki en bonp e bann Boards sa bann dimoun pa ti pe zwenn preski ditou.
I annan bann ki zwenn kekfwa dan en mwan zot manz dite I mean zot bwar dite manz gato, kekfwa zot met en pti gin lasos tomat lo zot sandwich apre zot pa zwenn ankor pou travay pou en bon pe letan.

E nou’n war dan debat Bidze konsern ki bann Minister in fer sorti kot i konsern bann Board, se ki in annan problenm kot i konsern monitoring.
Akoz si en konparezon ou pe get Enterprise Seychelles Agency son the object and reason pou, pou sa formasyon sa agency sete, parey i dir ‘’the object of the agency are to implement the Policies and the strategies of Government : of Government the micro, small and medium enterprise to provide the micro, small and medium enterprises with necessary services and support.’’ relating to Sa in lobzektif ESA se pou ed soutyen e sipor bann diferan small, medium, micro enterprise.
Me nou’n war dan lepase kot i annan en mank monitoring lo bann lasistans ki ESA i pe donn bann pti antite, bann pti biznes kot nou’n war bann labi osi mon bezwen koze.

bann diferan Akoz zot kote zot pa fer nou koz lo bann labi ki’n arive dan antite Gouvernman.

Pli boner taler ler zot ti pe koz lo, lo Bill avan lo repeal sa CSR Tax nou’n koz lo JJ Spirit Foundation zot pa’n kontan zot in nerve zot in sot anler.
E ankor nou’n war ESA kot ti annan bann konsern ki ti’n ganny leve dan lepase, kot i konsern bann seed capital.

Seed capital lafason ki i ti pe ganny donnen mon demann mon lekor en kestyon oli, oli monitoring?

Ou ti war poudir bann biznes ki bann pti biznes ki ti bezwen ganny sa sipor sa soutyen avek Gouvernman, pa ti pe gannyen.

lo E lanmenm ler kot i ti met an kestyon louvraz Board lo rol monitoring pou fer sir ki ESA pe Polisi deliver Gouvernman, lobzektif Gouvernman.
E sanmenm sa i enportan apre tou sa lazans i la pou li enplimant Polisi ek stratezi Gouvernman.

bann lo 47 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 I annan en Bidze ki ganny aprouve pou fer sir ki sa bann antite pe ganny sipor pe ganny ede.

E mwan, mon santi poudir par lefe ki Minis pou pran sa rol sa responsabilite, mon santi pou annan plis sa monitoring sa oversight, pou anpese ki bann labi ki’n arive dan lepase i pa ariv ankor.
E zot largiman ki zot pe anmennen se ki zafer nou bezwen Minis i annan tro bokou pouvwar, me i enportan pou note osi Mr Speaker se ki Board dan lepase se Prezidan anba sa Act Prezidan ki apwent Board.

Prezidan i kapab apwent okenn dimoun ki i anvi i kapab apwent en dimoun ki dan faver Gouvernman, ki pou siport Polisi sa Gouvernman i pa pe neseserman bann dimoun ki pou enparsyal.
Be vi ki sa i en antite Gouvernman i responsabilite Gouvernman pou fer sir ki son bann Polisi ki annan pou fer avek lenplimantasyon son bann progranm, ki donn soutyen tou i bann diferan pti biznes, bezwen fer sir ki sa bann Policies pe ganny enplimante dan en fason ki byen, dan en fason ki drwat, dan en fason ki sa resours ki nou annan i pou ariv kot i merit arive.

Ki i pa zis enn ou detrwa pti endividi biznes ki pe benefisye.

Alor mon pa war nanryen mal pou ki en tel amannman i vin devan nou.
Sirtou pou nou ede osi koup sa kantite larzan, ki nou pe pey sa kantite Board ki annan Sesel ozordi.

Ozordi i annan plis ki en santenn Board Sesel.

I annan dimoun ki lo trwa, kat, senk, sis Board pe ganny sepa konbyen R1000 par mwan pe ganny plis saler ki, ki en Direkter Zeneral ki en Manm Lasanble Nasyonal ki menm en Minis ler ou azout tou sa bann allowances ki zot pe gannyen lo sa bann diferan Board.
labi kot In annan i konsern bann Board Sesel alor i enportan pou nou streamline sa bann keksoz pou nou koup en pe lo tou sa bann Board, sa kantite Board ki annan dan nou pei ki pa neseser Mr Speaker.

Avek sa de mo Mr Speaker mon pa war nanryen mal pou siport sa Bill ki devan nou e mon donn Minis mon langazman ki mon, mon pou vot an faver sa Bill.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab John Hoareau.

HON JOHN HOAREAU 48 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Mersi Mr Speaker.
Mr Speaker lamannman ki devan nou pe demann nou pou retir Board dan lorganizasyon en agency ESA.

E si nou get sa kantite Manm Board ki annan lo sa, lo sa ki form parti sa lantrepriz i annan 7, 7 Manm Board an tou e sa parey Minis in dir pou anmenn nou en koupaz apepre 1milyon ou plis roupi par lannen.
Alor pou mwan ler mon get sa, sa desizyon ki Prezidan Ramkalawan ti fer le 01 Fevriye isi dan sa Lasanble i kler ki Prezidan Ramkalawan (e mon ti menm demann sa kestyon dan letan Bidze avek Minis Finans) ki ti asir nou poudir Mr Ramkalawan in diskit ek li in diskit ek Cabinet e in diskit osi avek PEMC lo size bann Boards avan ki in vin avek sa bann desizyon.

Alor i en desizyon byen enformen, i en desizyon ki’n pran par rapor avek bann cost- cutting measures pou anmenn plis son efikasite Gouvernman.
dan Mr Speaker dan nenport lantrepriz oubyen biznes ler ou pe rankontre bann problenm bidzeter ler ou pe rankontre dan problenm i sekter, dan sekter servis annan ou de mezir souvandfwa pran.

inefficiency ki lo Swa ou pou koup depans e anmenn plis efikasite oubyen ou pou innovate ou product me dan sa ka napa okenn product ki tangible ki sa, sa agency i fer.

Alor se ki, ki i bezwen fer se ki i bezwen koup depans, e koup depans, e koup depans pa swazir bann landrwa kot ki initil pou depanse.
Alor anvi ki Minis li menm li i responsab son Minister i responsab son bann agencies, li ki accountable ver son ver Prezidan li menm e Prezidan i accountable ver lepep ki’n elekte li, alor in war li dan en fason byen pou li kapab pran sa bann desizyon.

E sa bann desizyon kontan pa kontan lopozisyon se ankor dan 5an ki zot pou ganny sans pou zot pronons zot lo la.
Parske sa pep ki la deor in donn permisyon in donn si oule sa Gouvernman Prezidan Ramkalawan pou anmenn sa bann sanzman pou anmenn plis lefikasite dan son Gouvernman.

Mr Prezidan Speaker Ramkalawan i ti anonse dan son speech le 01 Fevriye ki nou Gouvernman ti en pti pe parey zonnyon kot pli ou tir lapo pli i reste ankor lapo.

manda Alor ti annan tro bokou birokrasi.

Ti annan tro bokou layers of governance.


Alor pou 49 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 senplifye sa en fason pli vit pou fer marse keksoz, se pou entrust serten pouvwar dan lanmen Minis.

Parey mon’n dir se li ki i dan i tonm anba son purview pou li kapab account avek son Prezidan ki mannyer son, son bann agencies pe fonksyonnen.

E mon pou totalman refiz sa, sa largiman ki’n ganny met devan ki i pou fer plis retar.
O kontrer i pou fer keksoz mars bokou pli vit parske i pe redwir birokrasi.

Si ou kalkile Board ESA anba Lalwa son lobligasyon se pou meet kat fwa dan en lannen.

Zis mazinen si i annan bann, bann desizyon enportan ki Board i bezwen pran bezwen esper bann Manm pou zwenn kat fwa dan en lannen, pou li pran sa bann desizyon.

Alors sa ti kre birokrasi kre plis retar dan Gouvernman.

I kre plis fristrasyon, plis dimoun vir an ron.


E se sa ki lopozisyon i kontan ler dimoun i vir an ron parske 43an zot in fer sanmenm sa.

Alor Mr Speaker mwan, mon pou totalman siport sa desizyon e mon pou standby ki sa bann lantrepriz ESA lezot ankor ki pou vin apre ki pou repeal zot Board.

Mon krwar ki i pou anmenn plis lefikasite.

I pou anmenn en speed dan decision making e fer redwir i pou birokrasi.
Alor Mr Speaker mon pou ankouraz tou dimoun enkli zot lopozisyon pou reget ankor sa Bill e revwar li dan en fason lozik, dan en fason ki intended to be e vot an faver.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi.

E bonn apre midi tou dimoun ki a lekout.

Bonn apre midi Minis ek ou, ek ou delegasyon.

Mr Speaker nou fek ganny envite pou, pou regard sa Bill be mwan, mon krwar entervenan ki’n koz avan mon li menm li i pa’n get sa Bill ki devan nou.
in fer.

Akoz si i ti vreman get sa Bill i pa ti pou fer sa kalite prezantasyon ki I dezapwentan pou war ki mon ti konnen i pou arive, me selman mon pou servi en mo la ki zot souvandfwa sa mo in ganny servi, in ganny servi lo mon kote latab.

Ki nou bann rubber stamp.

Fransman ozordi nou pe war bann vre rubber stamps.

Zot sa enn i en rubber stamp avek kategori sa enn la !

Sa enn i enkrwayab sa enn la.


E prezan i pou fer tou kalite 50 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 li zimnastik ki annan pou kapab eksplike akoz i pe rubber stamp.

I fer somersault, back flip - manrman napa ki i pa ganny fer ozordi pou sey eksplik nou sa.

Nou konpran pozisyon Minis, Minis i form par Egzekitif e in ganny en, in ganny en travay fer pou vin devan pou Lasanble.
li E me sa ki enteresan se ki sa zafer sanz Board sa ti’n fini vin en fe akonpli depi zour zot Prezidan i anons li.

Malgre tou largiman lekontrer ki zot in sey anmennen ‘’ar Lasanble ki pou vin diskite,’’ zot Prezidan pa’n nonm Lasanble, in dir li i pe tire, i pe tire Parkont en Gouvernman US ki ti’n fer en lanons ki i pe tir en Board, ou ti a tann Onorab Woodcock pe pet lagorz la lot kote, pou li kriye !

La en sel kou ozordi i pli dosil ki dosil, pli dosil ki dosil tou lyon ki ti lyon in vin mouton!
Zot!

si ti Mr Speaker taler nou ti ganny dir poudir dan 43an zot, zot benny nou dan sa 43an.

Me sa ki enteresan ek sa 43an tou sa ki nou’n fer dan sa 43an ki nou’n met dan sa Bidze zot fek aprouve !

Zot fek aprouve!

Ti koz nou taler poudir nou pe donn R1000 cradle to the grave pa zot in aprouv tou?

(laughter) HON SEBASTIEN PILLAY Be si pa ti bon akoz zot in aprouve ?

Ar ase anbet lepep Seselwa!

Ler zot napa leskiz aret anbet dimoun!

Be zot napa nanryen poudir (mannyer i ti dir sa ?


Mannyer Dokter i dir sa ?)

ar la i la.

(Interruption) MR SPEAKER Ale, annou gard en pe lord silvouple.

Onorab kontinyen.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon’n, mon’n asize mon’n lir sa Lalwa detrwa fwa mon’n konpar li avek Lalwa aktyel, me i annan zis en fot dan sa ki Minis in dir nou.

Minis in dir nou sa pou donn li pouvwar pou li fer direktiv Polisi be i en pouvwar ki Minis i deza annan anba Lalwa.
I en pouvwar ki i deza annan akoz tou Lalwa i ganny konsevwar lo en baz en prensip fondamantal.

Lasanble i annan drwa fer Lezislasyon pas en Lalwa, me pouvwar rezidyel - residual power, sa pouvwar ki reste i ganny donnen a en Minis 51 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 pou li fer tou regilasyon ki i anvi fer an relasyon avek en Lalwa.

So pouvwar i la e plis ankor se ki pouvwar pou amann en Lalwa i ganny sponsored par en Minis.
E si Gouvernman ti anvi amann Lalwa Board ESA, dan nenport fason pou donn li pou donn plis pouvwar Polisi an menm tan ki en Board i ko egziste, zot ti kapab fer li.

Me mwan, mon vin lo swa pou retir pou retir sa Board.

E sa i pa neseserman en deba ki konsantre lo ESA me i en deba ki konsantre lo en sityasyon ki sa i kree.

Minis in koz lo inefikasite Board ;- si en Board i inefikas i annan dimoun ki inefikas pouvwar i ek zot apwent dimoun ki zot krwar i efikas.
dan konmela Dayer mon rapel enn bann ansyen tyermenn ESA i en Minis zot Gouvernman.

So largiman ki’n ganny avanse poudir Prezidan ki apwent Manm Board i pou apwent tou Manm son parti i pa fonde.

I tonbe.

Ankor enn fwa i bat latet tou lLpep Seselwa.

E mon konnen dimoun pe ekoute prezan dimoun pe konmans realize.

Akoz sa rikord 43an eventually zot pou bezwen aret zwe li sa.

E ler zot aret zwe li i pou depan lo zot prezan pou zot fer zot delivery.
Zot pou remind nou of course ki zot ki dan Gouvernman en nouvo fason fer isi, isi laba.

Up to zot e parey nou dir nou, nou war en konsern nou met li devan, zot anvi ekoute zot pa anvi ekoute be zot swa lepep i a zize si zot inefikas apre 5an.

Be mon kontan ki ou’n dir Onorab Hoareau atraver ou Mr Speaker en gran probabilite ki dan 5an wi nou ki pou pe dir ki pou fer.

(laughter) HON SEBASTIEN PILLAY I annan en gran probabilite !
laughter) HON SEBASTIEN PILLAY I annan en gran probabilite akoz si zot kontinyen, si zot kontinyen parey zot pe fer si zot kontinyen parey zot pe fer.

(i Non akoz mwan – enteresan) mon kontan zot pe pran sa latitid akoz zot rapel byen bann ki pli vye la anndan, ti annan pou dimoun ki ti pran menm latitid ek zot.

rapel byen Sanmenm sa ki mon ti dir yer ‘’l’homme dans l’opulence’’ i bliy son nesans.
Si nou regard 52 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 sa Lalwa Mr Speaker annou par konmans ek son objects and reasons byensir i pa, i pa form li ki donn par Lalwa me definisyon ki kot Lalwa pe ale.

E pou premye fwa mon santi poudir mon dezapwente avek Biro Attorney General, kot zot ti kapab vin avek en largiman Attorney General ki en bon zanmi pou mwan.

Be mon dezapwente ti’n kapab vin avek en pli bon largiman.

Largiman Minis i pli bon ki largiman dan objects and reasons.
E sel largiman ki Attorney General i annan se akoz Prezidan in dir alors nou bezwen fer.

Prezidan in dir alors nou bezwen fer.

Sa mon pa konnen si sa i pa anmenn nou en pe dan lepase me Prezidan in dir alors nou bezwen fer e tou sa ki nou’n travay towards sa demokrasi i tonm dan delo.

So si nou regard sa objects and reasons sa ki in dir nou, se ki’n ganny anonse par Prezidan, napa okenn mansyon lo an relasyon avek plis efikasite.

Napa okenn mansyon an relasyon avek Finans pou koup larzan.
Zis i dir poudir ‘’in order to give effect to the announcement made by the President.’’ Se tou.

Prezan mon vin dan bann lamannman ki mon’n ganny sans pas ladan.

E i korek wi parey Minis in dir i retir sa Board e i retir li dan son totalite i set out serten nouvo e lamannman an relasyon avek seksyon 17, e i fer ki aprezan sa dimoun ki pou vin CEO sa lorganizasyon, i ganny apwente par sa Minis.

So ankor enn fwa sa i en lapros ki zot, zot Gouvernman pe pran.
Zot oule ki napa okenn layer ant sa Minis avek sa dimoun ki Chief Executive Officer.

Sa i zot swa.

Me ki sa i anmennen?

Ki danze i anmennen?

Danze ki i anmennen se ki ou retourn en sityasyon kot dimoun i lobby Minis.

Ou retourn en sityasyon kot lobbying i retournen akoz Minis i the final authority ki pou donn en desizyon lo en keksoz ki pe pase.

E sa mon le ki Lasanble i sink in sa.

Nou en Lasanble nou.


E nou rol pou donn meyer Lezislasyon pei e si ou retourn avek sa sityasyon ozordi nou, nou tou nou kapab annan sa ki kapab annan en konfyans dan Minis aktyel, me demen i kapab vin en lot Minis apredmen i kapab vin en lot Minis.

I pa vedir ki sa portfolio in kole lo ledo sa Minis ki la.

E la nou les lenterpretasyon to the interpretation of endividi.

So 53 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 mon krwar poudir pou mwan sa i raise en konsern.
En lot keksoz ki mon realize se ki inevitableman nou ti konnen poudir ESA ti evolye ankor en kou.

I ti konmans konman SENPA e in evolye pou vin ESA e eventually i ti pou evolye ankor.

Eventually en lot antite ti pou pran son plas, me selman dan tousala i ti pou still bezwen annan en kad gouvernans pou li kot ou involve lezot dimoun, ki dan sa sekter ki konekte ek sa sekter pou form parti sa group dimoun ki pran desizyon lo la.
So ozordi i pou napa, i a deside ki Gouvernman mannyer fason meyer egzekitifman zot pou fer li.

Me sa ki mon krwar i reste konklizyon final ki nou bezwen tire i se ki gouvernans i neseser pa zis akoz oule entrodwir en layer birokrasi.

Gouvernans i neseser entrodwir plis akoz konsiltasyon.

oule entrodwir plis partisipasyon.

E byensir oule entrodwir plis lendepandans dan aksyon ki antite i kapab pran.
Akoz oule Personnelman mon pa santi poudir sa pou donn plis lendepandans dan aksyon ki en antite i kapab pran.

Me ankor enn fwa parey mon dir, i pa mon Gouvernman i zot Gouvernman parey zot in remind mwan me selman apre zot le nou appel li nou Gouvernman mon pa konnen akoz zot annan sa konfizyon lo la.

Parfwa zot dispit ek nou apre zot dir nou, nou bezwen dir li koumsa.

So pou mwan Mr Speaker mon santi poudir ti devret lapros konsiltatif.
Ti devret annan en lide, as lapros prezant en oppose to enpoz en lide lo Lasanble Nasyonal.

annan en E se sa ki fer mon Minister koz koumsa akoz mon santi poudir sa desizyon in ganny enpoze lo Lasanble Nasyonal.

E ki Lasanble Nasyonal lafason ki sa in ganny dir par Sef Deta i vin en fe akonpli akoz si mon ekout byen son parol ti napa sa pou pou anvoye laprouvasyon Lasanble.

ganny Ti direkteman ganny dir dan verbatim ki sa Board pe ale.

E mwan, mon santi sa poudir i afekte privilez Lasanble.
Mwan, mon santi poudir sa i en lendepandans vyolasyon Lasanble Nasyonal.

i Me ankor enn fwa i pa zot mon Gouvernman Gouvernman parey zot dir, e zot ki ava deside ki mannyer pou fer e zot ki ava pran ki ava pran rezilta, ki ava pran konsekans bann aksyon ki zot pran.

54 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Avek sa Minis lo sa enn ki la, mon santi poudir mon pa kapab lev mon lanmen, malgre ki mon pou toultan sipor rol ki ESA i annan pou zwe.
Me mon pa santi poudir nou pe al dan sa avek bon lamannman.

Mersi Mr Speaker.

direksyon MR SPEAKER Mersi Onorab Pillay.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi ankor enn fwa tou bann dimoun ki pe ekout nou.

Mr Speaker le 24 Oktob 2020 lepep Seselwa in elekte Mr Wavel, John, Charles Ramkalawan konman Prezidan Sesel.
(APPLAUSE) HON BERNARD GEORGES Zot kapab pa kontan, zot kapab pa aksepte zot kapab war li en regresyon pou servi zot mo, me se sa larealite e se larealite anba lekel zot a bezwen viv pou sa prosen 5an.

Mr nou Konstitisyon i kler.

E mon pa konpran akoz Onorab Leader Lopozisyon pa’n met sa pwen Lartik 66 nou devan.

Konstitisyon i dir ki pouvwar Speaker egzekitif larepiblik i ava tonm anba Prezidan.
Tou pouvwar egzekitif i dan lanmen en sel dimoun Prezidan Larepiblik an lokirans Wavel, Charles John, Ramkalawan.

(APPLAUSE) HON BERNARD GEORGES Se li ki’n ganny elekte pou diriz sa pei e pou tras en semen egzekitif.

Se li ki donn direksyon egzekitif alor ki mannyer zot pa dakor prezan ki i vini e i dir nou pou sanz sistenm bann Board.

Ki mannyer zot pa aksepte sa ler se Konstitisyon ki dir sa an nwar en blan e ki zot menm zot, zot in viv anba sa Konstitisyon pou sa dernyen 25an an plis?
i annan de fwa nou taye nou koze san ki nou reflesir kisisa ki nou pe dir.

An plis ki sa Lartik 66 i dir ki ler Prezidan i a’n pran son desizyon egzekitif i ava fer li an akor avek Konstitisyon ek bann Lalwa Sesel.

Ou war Mr Speaker Epi, epi son pouvwar egzekitif i ava fer anba 66 (2) ki envestir dan Prezidan ava kouver egzekisyon e mentyen sa Konstitisyon ek Lalwa Sesel ek tou bann size anver ki Lasanble Nasyonal i annan pouvwar pou fer li vin Lalwa.
55 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Senp Prezidan i deside i vin devan Lasanble Nasyonal e Lasanble Nasyonal i fer li vin Lalwa se sa ki Lartik 66 i dir.

E set egzakteman sa ki pe arive Prezidan in dir mon pe sanz sistenm bann Board e la ozordi in vin devan Lasanble pou nou fer li vin Lalwa.

I annan zis en sel dimoun isi ki ti fer Lalwa li tousel e sa ti appel France, Albert Rene !
(APPLAUSE) HON BERNARD GEORGES Zis li ki ti zis li ki ti pas Lalwa i pa ti bezwen Lasanble e ler i ti bezwen Lasanble mon a dir zot ki i ti fer.

Mon a dir zot ki i ti fer, i fwa kot Lakour, annan en Lakour Siprenm mon konn sa tre byen akoz mon ti involve dan sa case.

Kot Lakour Siprenm 11er bomaten i fer en lord, i fer en lord Mr Rene i fer fall-in tou son bann Manm Lasanble popiler 1er30 apre midi, pou pas en Lalwa pou defer en zizman ki Lakour Siprenm ti’n fer 11er bomaten !

Sa ki apel diktater!


Sa ki bann dimoun ki pa konnen ki savedir swiv Lalwa e swiv Konstitisyon.

Prezidan Wavel Ramkalawan i konn tre byen son Konstitisyon e i pe swiv li a la let.

Prezan Mr Speaker avek ou permisyon nou ava regard en pe akoz ki Prezidan in deside fer ki serten Board pou ganny retire e serten pou ganny amalgamate avek lezot antite.

E la mon ti a kontan fer zot rapel en parol ki Onorab Cosgrow in dir apre midi mersi Onorab ou’n dir en tre bon parol.
I annan en kantite Board ki’n reste Onorab in dir nou.

Prezidan Ramkalawan pa’n vin abolir tou Board Sesel li zot menm zot, zot rekonnet ki lamazorite bann Board pe reste.

E zot pe demande apre midi si lamazorite i reste si en bann pe ale?

E mon ava eksplik zot akoz, akoz detrwa pe ale.

ti Rezon ki Prezidan donnen ler i ti vin dan Lasanble e rezon ki deryer sa lamannman ozordi i egzakteman parey.

Sityasyon Sesel in sanze.


Zot, zot ti annan zot filozofi atraver fer tou keksoz al anba Board Prezidan Ramkalawan i annan son filozofi streamline kot i neseser, koupe kot pa bezwen.

Anba zot filozofi zot, zot ti anmenn sa Lalwa ESA an 2018 nou ti mazorite dan Lasanble se nou ki’n pas sa Lalwa e nou’n pas li an rekonesans ki anba Lartik 66 Konstitisyon, sete zot ki ti ganny elekte pou diriz pei, pouvwar Egzekitif ti avek zot filozofi sete pou kre Board e nou’n donn zot sa sipor.
56 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 La ozordi ler nou, nou anvi entrodwir nou filozofi zot pa oule taye zot pa dakor.

Rod tou sort leskiz montre tou sort ledwa.

Mr Speaker sityasyon i senp.

Parey nou’n ganny dir 2021 i pa parey 2018. sityasyon ekonomik dan pei in sanze politik dan pei in sanze e nou bezwen fer en legzersis streamlining, redwir kou, redwir overlap e increase productivity.

Se sa bann rezon kot Egzekitif pe rod fer en sanzman dan sa pei.
E ler sa sanzman i bezwen streamline en Board sa Board parey sa enn ek sa bann lezot ki pe vini ava ganny streamline.

Alor annou prezan annou regard en pti pe son Lalwa li menm zot tou zot in koz lo sa amannman lekel ki’n al regard son Lalwa ESA li menm.

Annou regard en pti kou Mr Speaker akoz i devan mwan .

Premye Onorab lo kote lopozisyon ki’n koze apre midi in dir ki Board la pou oversight, i la konman en Board oversight lo sa ki ganny fer par sa antite.
i Premye seksyon 6, seksyon 6 Lalwa original ki nou pe amande ozordi i dir ‘’there shall be a Board of the agency which shall be responsible for and management the administration of the operations of the agency.

‘’ Sa se en Board management.

Se pa en Board oversight sa.

Se pa en Board ki tanzantan ki regard en pti pe ki pe arive.

Sa se en Board ki pou manage sa Lazans.

I pou tre diferan avek sa ki zot pe dir.

Si zot ti lir Lalwa zot ti a war.

Ou war, zot pa lir apre zot vin akiz nou pa lir.


Sa en management Board se en Board ki do the day-to-day the operation.

running of 7 seksyon reprezantan E regarde lekel ki pou lo sa en Board reprezantan Minis lendistri en reprezantan entrepreneurship center of the Guy Morel Institute, en de reprezantan private sector, enn ki devret kouver Praslin ek La Digue reprezantan Lasosyasyon bann Artizan, en reprezantan Seychelles Chamber of Commerce.
SBS, en E parey Onorab Hoareau in dir sa Board i sipoze run sa antite, son lobligasyon se zis rankontre 4 fwa par an li.

Mannyer ou kapab fer sa mannyer premyerman avek en Board ki trwa, trwa lo sis dimoun lo la se Minis, se Minis Vidot li menm.

Reprezantan Bureau of reprezantan Standards, 57 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Ministry Industries eksetera.
responsible for So zot war aprezan akoz ki en dimoun ler i regard sa i dir be sityasyon in sanze nou pa kapab afford sa bann kalite Board ki nou mete zis akoz en filozofi fodre nou mete.

Annou fer fason ki sa keksoz ki nou pe fer i ava streamline i ava marse.

Mon pa war Etandonnen ki lamazorite antite lo sa Board i any event pou sorti dan sa Minister ki son line Ministry, it might as well fer son Minis vin pran sa bann responsabilite ki i sipoze pran.

okenn problenm ladan mwan.


Mon pa war akoz fodre zot sote e zot dir ar isi laba zot pe sanz, nou pe sanz keksoz - (en lepok ti annan en Manm Lasanble ki ti-) - wi mon toutafe dakor mon osi mon ti partaz sa lopinyon kot pa fodre, kot pa fodre ki Minis i annan sel parol.

Minis pa devret annan sel parol e Onorab Cosgrow ou’n dakor i annan en kantite Board kot Minis pa tousel, kot i annan Board ki ankor i annan kantite lantite ki ankor run par bann Board.
Me ler i annan en antite ki depar son i pa fonksyon, bezwen en Board, oubyen i pa bezwen en Board sa kantite ki i annan, annou, annou amande.

Life goes on.

Se sa se koumsa ki en pei i bouze i al devan.

Alor Mr Speaker avek sa, avek sa detrwa parol mon ti a kontan reasir Minis, ki nou pou vot pou son, nou pou vot pou son Lalwa.

Nou pou amann son Lalwa akoz bann rezon ki’n ganny donnen se bann rezon valab.
ansyen Nou demann li al dir avek Prezidan Larepiblik ler ou al dan Cabinet room Merkredi prosen oubyen demen mon pa konnen si i demen si i Merkredi prosen.

Dir avek Onorab dir Onorab avek Ramkalawan Prezidan Larepiblik ki apre midi ozordi, i annan en bon mazorite dimoun ki’n siport li dan sa Lasanble.

Malgre ki i annan detrwa ki pa’n tro byen konpran kisisa ki i pe sey fer e zot pe sey lenfliyans lepep Seselwa lo en keksoz ki pa annan okenn larealite.
sa Mr Speaker avek detrwa parol, mon oule reasir Minis ki son lamannman pou pase pou bann rezon ki in donnen apre midi.

Mersi bokou.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi.

Minis be Onorab Pillay ou’n fer ou ladres nou pa kapab 58 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 toultan retourn lo ou.

Permet nou move-on silvouple nou pa kapab toultan retourn lo ou.

Konbyen letan ou pou pran?

30segonn ou’n deza ganny ou ladres Onorab Pillay.

Zis ale si oule fer en pwen 30segonn.


Mon pou prouv sa pwen ek ou dan fason Mr Speaker.

Dan sizyenm Lasanble apre ki son parti ti anpes tou apwentman Minis, oli sa bann zoli parol ki Onorab Georges ti pe dir lo Egzekitif sa letan?

Kot ti été?

I pa’n servi i pa’n kapab dir.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker ou pe donn mon 30segonn mon bezwen fer li akoz ou toultan donn Onorab Georges pou koz apre mwan.

So si mon ti koz apre li mon pa ti pou bezwen fer.

MR SPEAKER Wi be fer ou pwen.


HON SEBASTIEN PILLAY Speaker.

Premyerman Mr i Premyerman Mr Speaker nou Lartik konsern Konstitisyon pou mwan, mon war li inakseptab ki en Onorab ki konn nou Konstitisyon byen i sey mislead Lepep Seselwa.

85 Lartik 85 nou fer kler ki i Konstitisyon pouvwar lezislatir i reste avek Lasanble Nasyonal e non pa ek Egzekitif !

E mon krwar Onorab Georges in fer en largiman pou li sey mislead lepep Seselwa an diran sa ki in dir e mon pou prouv sa pwen ek ou !
(APPLAUSE) HON SEBASTIEN PILLAY Prezan en lot keksoz ki mon oule met devan ou Mr Speaker kot Onorab Georges pe mislead Lasanble (Interruption) HON SEBASTIEN PILLAY ler, ler i koz, i koz lo seksyon 6 sa Lalwa.

(Interruption) MR SPEAKER Permet mwan.

Nou’n al dakor lo prosedir lo sa bann zafer ki ou, ou pou ganny laparol e Onorab Georges Leader of Biznes Government, Gouvernman pou terminen.

Nou pe swiv sa alor ou’n fer ou ladres ou’n ganny en bon pe letan pou fer ou ladres in fer pou li.
Annou kontinyen swiv byen ou’n fer sa pwen.

59 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 HON SEBASTIEN PILLAY (Off-mic) MR SPEAKER Wi be, be ou pa bezwen toultan- .

ou HON SEBASTIEN PILLAY Non Mr Speaker i pa sa ki mon pe dir ou.

Wi be sa ki mon pe fer ki konpran Konstitisyon pei, Konstitisyon pei i pa kapab zis ganny enterprete dan tou fason ki nou anvi.

se MR SPEAKER Ale nou’n fini.

Mersi.


HON SEBASTIEN PILLAY Konpran e sa Lalwa se li menm li Onorab Georges ki ti anmenn lamannman sa Li anmenn li ki menm lamannman !

ladan !

ti lord silvouple.

MR SPEAKER Mersi nou’n fini.

Mon ava envit Minis pou fer son repons silvouple.

Bann Manm gard en pe Onorab Labrosse nou’n arete mersi.

Pa Onorab Labrosse sorry Onorab Roucou mon tronpe.

Minis mon envit ou.

Eskiz nou pou sa enteripsyon mon envit ou fer ou repons lo deba.
MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Speaker.

Mon le remersye tou Manm Onorab pou zot kontribisyon.

Petet permet mon premyerman pou klarifye zisteman ki mannyer petet Prezidan in ariv lo tel desizyon sa desizyon i pa’n pran lo li menm.

In ki konsiltasyon in ganny fer avek bann teknisyen.

Wi avek bann teknisyen e rekomandasyon in ganny fer avek li.

Savedir sa i bann dimoun ki ti pe travay dan dan Gouvernman ladministrasyon presedan.
pran apre E anliny avek nou osi avek bann Minis, so desizyon in ganny pran parske nou’n, nou’n war annan linefikasite.

E en lot gran issue se accountability osi selman mon ava tous lo la en pti pe pli apre.

poudir ti Bon ou’n Lalwa.


fer parey mansyonnen Onorab Pillay napa vreman gran sanzman ki nou pe anmennen an term rol Minis anver sa lazans through keksoz sa fondamantal ki nou pe retire se sa layer adisyonnel gouvernans ki ti pe zisteman - ou pa ti pe war ki valer azoute ki i ti pe anmennen vreman avek lafason ki keksoz ti pe ganny run.
Me E sa i en problenm ki in fer fas avek ;- ki Minister in fer fas 60 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 avek e i pa zis mon Minister me i, i tou bann Minister an zeneral.

So basically sa Lalwa i bann retir zis konpleksite annan en layer adisyonnel.

pou sa Mon a eksplik ou en pti pe plis i annan serten Board letan nou regarde i annan detrwa Board ki zot ti sak Baord ti pe deside fer serten deservi zot fonksyon dan bann diferan faon.
I, i zot swazir ki mannyer zot pou deservi zot fonksyon i pa ti uniform e alor sa ti kre already enlot disparity.

Plis problenm ankor zot pa ti pe swiv sa vizyon stratezik ki Gouvernman sa direksyon ki Gouvernman ti’n set.

ti’n set Zot pa ti pe swiv Polisi ki Gouvernman ti pe met an plas.

Ou annan antite ki ti annan en, en swadizan Polisi ki’n ganny aprouve par Cabinet par Gouvernman pa ti ganny swiv ditou.

E sa i in kre en kantite problenm e pou nou kapab donn zot enn de legzanp osi.
E pa zis- ESA ti fer ki i annan bann konfizyon total between lo lafason ki bann Lazans pe responsabilite anver travay responsabilite anver Board responsabilite Departman, anver Minis i pa ti kler e ti pe zis kre konfizyon.

I annan en lot keksoz enportan osi mon ti a kontan fer resorti i lefe ki ti annan serten i annan CEO osi ki ti pe servi parske zot konn i annan sa Board alor sa accountability element of accountability i zot ti pe servi sa konman en fason pou, pou pass the buck dan en sans.
ki’n So i annan serten desizyon ki’n ganny fer e sa ti toultan enn bann rezon.

Board ki’n fer fer desizyon, Board desizyon.

E alor ti pe elimin ti pe redwir sa accountability ki sa CEO i annan anver son lazans e son responsabilite ki li i annan anver Minister osi.

ki konsern monitoring and evaluation e parey zot in dir sa Board ti sipoze siperviz parey Onorab Leader of Government Business in fer resorti sa Board ti zis senpleman en management Board.
An se E alor i pa ti pe vreman fer sipervizyon ek evalyasyon.

E parey zot konnen e mon’n mansyonnen avan Minister nou pe sorti nou pe etabli nou Unit Monitoring ek evalyasyon.

Sipervizyon E alor ki ava fer ki Minister pou annan plis focus 61 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 lo lafason ki sa bann Lazans pe ganny zere.
An se ki konsern konsiltasyon e leksperyans ki sa bann Board members i kapab anmennen ankor en lot fwa i ankor sa bann keksoz ki nou pe fer se etablir en sistenm en Unit Marketing Intelligence ki li ki pou anmas tou lenformasyon avek biznes sorry lakominote biznes.

Alor i pa pou zis pwennvi set dimoun dan en lasal me i pou pwennvi lamas.

So dan sa fason nou pe mazinen.

Epi i pa zanmen defann sa antite pou apwent en Advisory Council so sa osi i en posibilite.

E byensir nou pe regard ladan.


Me selman a lafen dizour mon pou, mon pou termin mon, mon lentervansyon la avek sa size accountability.

Mon krwar sa i enportan ki mon fer li dernyen.

Esansyelman labaz prensip gouvernans en Board of Directors i ganny apwente pou li azir lo, lo lentere shareholders of, of en antite.

sa antite E dan sa bann ka sa bann antite ki pe vin devan zot shareholders se menm.
Gouvernman Gouvernman ki shareholders e by ou annan already en Minister ki li i pe act dan lentere Gouvernman.

li Epi ou apwent en Board ki li i sipoze osi pe act dan lentere Gouvernman, me selman ki li i senpleman zis pa pe deservi sa fonksyon to the maximum.

So i zis kre konfizyon.

pe resours In terms of accountability by letan nou retir sa bann Board i pou fer ki Minister i ava kapab annan en pli bon fason pou li siperviz lafason ki sa bann ganny allocated avek sa bann Lazans.
E mon war ki sa in manke e parske letan ou regard en pe sa bann Lazans, an se moman lafason ki zot in ganny zere i pa ditou, i pa ditou byen.

E se pou sa rezon ki en kantite, en kantite lazans in fer sa ki pou li bokou labi bokou gaspiyaz in ganny fer.

A lafen dizour se Minis ki vin kot Lasanble pou li vin defann sa Bidze.

E Minis ki vin defann poudir sa resours ki i pe demann Lasanble Nasyonal i viz sa Polisi ki ver Gouvernman in met an plas.
further Alor mwan, mon war poudir sa, sa removal of Boards i zis en step further dan amelyor langazman ki Gouvernman i i zer annan, avek resours ki nou ganny in ganny allocated avek.

Mersi.

lafason (APPLAUSE) 62 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 MR SPEAKER Mersi.

Bon avek sa mon apel bann Manm pou nou vot lo merit zeneral sa Bill.

Manm ki an faver lo general merit of the Bill lev lanmen silvouple?

Byen okenn Manm ki kont.

Mersi Madanm Deputy Clerk.


Vot lo general merit of the Enterprise Seychelles Agency (Amendment) Bill 2021 23 Manm in vot pour, 0 kont e 10 abstansyon.

Sa Bill in pase lo general merit.

Prezan mon ava appel Madanm Deputy Clerk pou fer Formal Second Reading of the Bill.

MADAM DEPUTY CLERK Mersi Mr Speaker.

An Act to Enterprise amend Seychelles Agency Act 2018 (Act 3 of 2018).

Mersi.

the MR SPEAKER Mersi.

Nou pas dan Staz Komite, nou a pas dan Staz Komite Serzan.

Mersi.

Yes nou a konmanse.


Kot nou ete la?

Ok Onorab Hoareau.

Wi, Onorab Hoareau i kapab konmanse.

Antretan lezot Manm, ki ti’n lev lanmen, gard anler silvouple mon pa ankor marke.

HON JOHN HOAREAU anliny e Mersi Mr Chair.

Mr Chair Bills Committee in zwenn e dan son deliberasyon, in vwar poudir tou sa bann lamannman ki’n ganny anmennen.

Ki anliny avek – i pa’n kas okenn provizyon Konstitisyon.
avek i So Konstitisyon, bann lamannman i ganny trouve dan Seksyon 2, Seksyon, 17, Seksyon 18, Seksyon 19, Seksyon 21, Seksyon 23, e 24.

Answit nou ti osi agree avek zofisye Attorney Zeneral ki ti transitional provision, i ganny retire.

E i annan serten lezot amannman osi ki’n ganny propoze par Onorab Bernard Georges.

la.

Pour ki Mon ti a kontan konnen si mon avar al en sel lo sa bann lamannman.

Oubyen si nou pou esper lezot – nou pou al par bout?
MR SPEAKER Wi, mon pa ankor vwar personn ki’n lev lanmen konmela.

So, nou kapab prosede lo la.

HON JOHN HOAREAU Nou ava al lo Clause 2 (c) kot a lir in ‘’has been convicted Seychelles’’, (apre sa i annan en comma pou insert) ‘’within the period of 5 years (e la pou delete sa comma apre 5 years).
63 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 en comma ‘’Proceeding the date of his or her proposed appointment’’, (insert apre appointment) ‘’in respect of an offence and sentence to a term of imprisonment.’’ And ‘sentence’ mon krwar i delete sa non?

I reste?

MR SPEAKER Ou’n fini lo sa Clause?

HON JOHN HOAREAU Nou’n fini lo Clause 2.

MR SPEAKER Eski nou kapab dakor ki zis, si panel AG’s office i dakor avek bann – sa i bann laranzman typo, punctuation bann keksoz koumsa.
Si i dakor avek sa, i zis sinyal nou, e nou prosede.

Yes, ok, korek.

al pou HON JOHN HOAREAU Prezan lo nou amendment of Section 21, Clause 8.

Ki dir ‘’Section 21 of the Principal Act is amended’’ (nou delete sa comma apre ‘’amended.’’ MR SPEAKER Mersi.

Wi panel tou i annord ek zot?

Mon krwar sirtou sa dernyen soz zot tir transitional provision, ki mon bezwen ganny en sinyal avek zot.

Wi, Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Mon krwar mon pa anvi pran la parol.


Akoz ti a prefere ki Bills mon Committee ki fer sa.

Annefe mon krwar Onorab Hoareau pa’n konpran sa lamannman.

I pa pou remove transitional provisions, e dan Clause 11 (a) pou amann son dernyen laliny, kot i met ‘’shall ceased to be members as such pou li lir, shall ceased to be members of the Board.

And shall vacate’ their’ office, instead of ‘the’ office.’’ se Mon sa krwar lamannman ki devan mwan.

E i kekfwa Onorab Hoareau kapab regarde, e si i parey lo son paz.
I kapab propoz sa lamannman, mersi.

MR SPEAKER Korek, ok. MR SPEAKER Onorab Hoareau?

HON JOHN HOAREAU Apre mon krwar nou’n korek pou tir transitional provisions net, ok?

Mersi.

HON JOHN HOAREAU Mr Speaker, mon’n vwar ki lamannman ki Onorab Georges in mete lo la.

Me selman dan 64 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Bills Committee nou ti agree avek Attorney Zeneral, ki sa whole transitional provision i ganny tire.
Pou le rezon ki se Prezidan ki appoint Board, i osi kapab i terminate their tenure.

So kapab fer li san bezwen sa transitional provision.

Mersi.

MR SPEAKER Panel Mersi.

okenn remark lo la?

I annord?

Tre byen, se tou?

Ok parey labitid panel in dakor avek sa bann amendment.

Alor nou pa bezwen pran okenn vot.

Korek?

LGB?

Ok. Bon dan sa ka nou pou retourn dan Lasanble, pou nou prosed avek the Third Reading.

LGB mon ava envit ou pou anmenn Mosyon pou Third Reading.
HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker anba order 76 (1) mon move ki Enterprise Seychelles Agency (Amendment) Bill, 2021, i ganny lir en Trwazyenm Fwa.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Mon ava ganny en secondment lo sa Mosyon.

Onorab Henrie wi.

HON GERVAIS HENRIE Mr Speaker Mosyon i ganny segonde.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi, nou avar pran vot lo third reading of the Bill.

Manm ki an lanmen silvouple?

faver Byen, okenn Manm ki kont?

Mersi.


lev Vot lo Third Reading of the Enterprise Seychelles Agency (Amendment) Bill 2021, in ganny 23 vot pout, 0 vot kont e 9 abstansyon.

Alor sa Bill in pase lo Third Reading.

Prezan mon avar envit Madam Deputy Clerk, pou fer Formal Third Reading.

MADAM DEPUTY CLERK Mersi Mr Speaker.

This Act maybe cited as the Enterprise Seychelles Agency (Amendment) Act, 2021.

MR SPEAKER Mersi, alor sa Bill in vin Lalwa, Act.

Byen, me nou avar pran en poz la.


E nou a re pran si mon respekte zot ler poz, i a tonm 4.20.

Alor nou a pran sa, e Minis ou ankor avek nou pou apre.

Mersi.

(BREAK) MR SPEAKER Wi, nou pe pran Industrial Estate Authority (Amendment) 65 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Bill, 2021.

E nou a konmans avek menm prosedir, alor mon avar envit LGB pou prezan Mosyon pou Second Reading silvouple.
HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker anba order 69 the (2) mon move ki Industrial Estate Authority (Amendment) Bill, 2021 i ganny lir pou en Dezyenm Fwa.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi, mon ava ganny en secondment.

Onorab Arissol.

HON PHILLIP ARISSOL Mersi Mr Speaker.

Mosyon segonde.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Minis letan ou ti fer ou lentrodiksyon dernyen fwa ou ti mansyonn tou le 3 sa bann mezir.

E mon realize pou dir sa enn ki nou pe pran, i egzakteman menm issues ki sa ki avan.
Me eski ou annan remark adisyonnel pou fer, avan nou pas lo deba.

Ok ou’n fini fer, ok, be dan sa ka nou avar al lo deba.

Lo Bill entervansyon bann Manm.

E evidaman mon krwar bann manm osi i annan menm kestyon, pou menm repons.

So eski nou a prosede dan sa ka?

Si napa deba, Minis eski ou anvi okenn remark.

I annan deba?

Ou’n lev lanmen?

Ok Onorab Pillay – A mon pran Onorab Woodcock avan.

ava HON WAVEN WOODCOCK Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker mon bezwen dir de mo lo sa Bill, par lefe ki Praslin nou annan nou Industrial Estate vreman, vreman enportan.

en Annefe sa lamannman ki pe ganny propoze i preski menm lamannman avek Bill ki’n vini, oparavan kot fonksyon Board i pou transfer avek Minis.

E fonksyon Board i kler – e fonksyon Board avan order sa Bill - .
Sorry fonksyon sa Lotorite i ganny fer kler, dan lartik 4 dan son Act Industrial Estate Authority Act, kot i fer kler ki se sa lotorite son rol se pou enplimant bann Policies e stratezi.

Gouvernman relasyon avek bann Industrial Enterprise e bann Micro-Enterprise premises.
Annefe i annan 7 core function vreman enportan, pou bann e manage devlop Industrial Estate, ek bann Micro Enterprise an kolaborasyon avek bann diferan Minister, Gouvernman, Departman e bann Lotorite, pou prepar plan 66 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 ek progranm pou devlopman, Lendistri bann Micro Enterprise premises.

e Pou oversee performance relating bann of contract devlopman lenfrastriktir.

Pou promot sustainable development, Industrial Estate and Micro Enterprise premises.
of a Pou monitor the performance and development Industrial Estate, Micro of premises.

Enterprise And publish to report thereon.

of E en lot son rol enportan se pou etabli, and facilitate bann bann etablisman, publish establishment facilities and services required by the Industrial Estate.

Mon bezwen dir Mr Speaker pou ir la fason ki sa act ti ete avan ti fer provizyon pou annan en Board.

Ler ou get konponan sa Board i fer ki i annan bokou overlapping en pe konfizyon, e menm birokrasi.
Ou war pou dir ki i annan fer ki sa difikilte, ki pou i MANAGEMENT sa Board kapab annan difikilte pou desarz son responsabilite, kot i pou konsern met an plas sa bann Policies ki Gouvernman i annan.

E si ou pou get lo Board of the Authority, anba Lartik 7 (1) i ‘’the Authority shall be dir managed by a Board, consisting of a following persons.

1(a) ‘’the Principal Secretary of a Ministry Department responsible for Industry’’, ki en ex officio.

The Chief Executive Officer, osi ki en ex officio.


of ‘’A representative of a of (Searching) A Industry.

en lot of Ministry a Seychelles Commerce representative’’ Minister responsible for Environment.’’ of ‘’A representative of a Ministry responsible for Lands.

A representative of a Seychelles Licensing Authority, a member of a Planning Authority.
the A representative of Association of Tenants, of Leasees of Industrial Estate.’’ Ankor en lot reprezantan Minister, Leasees and ‘’A representative of a Ministry responsible for Land and Transport.’’ Se pou sa rezon ki Mr Speaker mon krwar, in annan sitan defayans kot i konsern sa lotorite.

Kot nou’n war en gro problenm management, kot nou’n vwar en ta bann issues ki’n ganny sou leve dan Lasanble a plizyer repriz.
Kot nou’n vwar ti napa en proper monitoring, lo la fason ki bann Industrial Estate ti pou Nou’n war ganny vwar problenm, nou’n zere.

67 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 later speculation dan bann endistriyel.

Nou’n war kot plizyer endividi i ganny lease later, zot pa’n pey zot lease.

Nou’n war zisteman pa bokou letan dan nouvel, kot ti annan en arrears kot batiman ‘’Leve Debourye’’, ki’n ariv plis ki R5milyon.

Ki bann lease ki pa’n ganny kolekte.


Nou’n vwar lease lo bann later endistriyel ki pa’n ganny kolekte.

Ki’n amann pou plizyer milyon Roupi.

Bokou arrears pou plizyer lannen.

Ki nouvo CEO pou bezwen fer en zefor extra pou li kapab, rekolte sa bann revi pou Gouvernman.

E nou’n vwar plizyer lendivi ki’n ganny later, zot pa’n devlop later.

lannen, e Zot in asiz lo sa bann later pou plizyer la zisteman i annan en legzersis ki pe ganny fer, pou re pran sa bann later ki pa’n ganny devlope.
Ti napa en proper Land Use Plan pou bann Industrial Estate.

Nou’n vwar sa Providence, e nou’n war sa osi Praslin kot ti total.

Ti mank en dezord devlopman, mank semen, delo, lenfrastriktir, elektrisite.

E ti annan en dezord total dan sa bann Industrial Estate.

E mon sa ganny lamannman ki pe santi avek la, anmennen i pou tir en pe sa konfizyon, sa overlapping.

Akoz enn, nou tou nou konnen ki mannyer bann Minister pa tro, tro – annan de ler zot mont lo lipye kanmarad.
I met retar ler pou fer proze, Planning Authority i met en lobzeksyon.

Minister Later i met son lobzeksyon.

E mwan mon konnen par lefe lannen pase, akoz mon’n involve dan en diskisyon kot i konsern pou fer alokasyon later Ile Eve Praslin.

Kot ler CEO IEA sa letan ti anvi fer pou en serten desizyon, pou fer alokasyon later, Minister pour Later li i vini i met en full stop avek, i met son I enterfer ladan.

ladan.

lipye Konmsi ti annan bokou sa bann lager, sa bann diskisyon kot i konsern alokasyon later.
Ouswa kot i konsern bann devlopman, micro-enterprise kot pou fer.

Konmsi ti annan en dezord total.

E mon santi pou dir, la ki fonksyon ki Board ti annan oparavan pe ganny transfer avek Minis.
Mon krwar pou annan plis sa lord, kot vreman Minis i kapab annan sa pli bon oversight, ki FSA ki bann Policy e sa bann devlopman, ki Gouvernman i anvi enplimante dan sa Industrial Estate, ki pou 68 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 ganny fer, se pou sa rezon Mr Speaker mwan mon pou siport sa Bill ki devan nou ozordi.

Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi, Onorab Cosgrow.

HON WALLACE COSGROW Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon dan mon pa long pou sa bor.


lentervansyon sa Zisteman zisteman akoz lamannman, largiman toultour menm i largiman ki nou’n fer lo sa previous Bill.

akoz lo lo - sa Mr Chair malgre serten pa ler nou dir tro kontan regresyon, me bann lamannman ki pe arive dan sa i bann Lalwa, pou mwan reprezant en regresyon.

E pou nou i reprezant en regresyon dan fason gouvern sa bann Lazans Gouvernman.
Zisteman Onorab ki’n koze avan mwan, in koz lo konpozisyon Board ki ti la avan, ki ozordi pe al ganny – or in ganny met devan Lasanble pou ganny repeal.

Konpozisyon Board ti enn tou bann ti an glob ki lenstitisyon, gouvernmantal ki annan pou fer avek devlopman.

Preski tou ki annan pou fer avek devlopman, e ki ideal pou kapab pran bann desizyon o en Lotorite konm tel.

Par egzanp Licensing i lo la, e ler nou pe koz Licensing, nou pe koz licensing bann biznes ki pe operate dan bann Industrial Zones.
Nou pe koz Planning kot i konsern building bann Industrial Zones.

So mannyer sa ti ganny konstitye, ti zisteman ideal pou kapab fer fonksyonnman sa lorganizasyon enn ki normal.

E enn ki kapab efikas.

Mr Speaker sorry ankor ki nou pe war, nou pe vwar pouvwar i sorti gouvernans – pouvwar gouvernans i sorti dan lanmen en group, kot i kapab egzers serten restren lo en CEO.

en lorganizasyon, e ganny mete direkteman dan lanmen, lebra politik Gouvernman.

E dan sa ka se Minis.


Ouswa lo E largiman i reste parey, ki nou krwar sa i pa en bon fason pou move forward.

E nou’n vwar Mr Speaker, nou’n vwar resaman kot ler ou bypass Board.

E CEO resaman in vin lo televizyon, e in dir pou dir nou pe al pran building ‘‘Leve Debourye,’’ pou nou fer serten lofis akoz nou pa’n ganny ase larzan avek Lasanble Nasyonal pou rent.
Ki dan mon pwennvi Mr Speaker i totalman fo, akoz pa 69 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Lasanble Nasyonal ki ti donn larzan sete Bidze Gouvernman ki ti submit.

E Minister Finans ki ti allocate sa larzan avek sa Lazans.

E Lasanble Nasyonal in vot pou sa larzan.

So Mr Speaker nou vwar en building ki ti’n ganny fer, par larzan Sekirite Sosyal.

Larzan ki nou tou nou’n peye, tou Seselwa ki travay in peye.

Building ki ti ganny fer pour bann pti biznes.


Sa letan ti annan en outcry deor ki pou dir rent i ser.

landrwa pou met pti Napa biznes.

letan Gouvernman ti fer en building, pou ed sa bann pti biznes.

So sa Ozordi ki nou pe vwar, se sa bann pti biznes prezan pe ganny demande pou sorti, pou fer biro lespas Gouvernman.

pou Nou pe ganny dir ki poudir i annan biznes ki dwa.

me si i annan biznes ki dwa, nou dil avek biznes ki dwa, nou pa vin pran building antye pou fer lofis Gouvernman.
en demann E menm Minis mon rapel dan nou diskisyon Bidze, mon ti kestyon konsernan dimoun ki dwa rent, akoz sityasyon COVID, si nou pare pou negosye avek zot, nou pare pou koz ek zot, pou vwar ki zot problenm?

E larepons ki nou ti gannyen sete wi, nou’n pare pou vwar, COVID in tap tou biznes, nou’n pare pou vwar.

Me la ki nou pe vwar Industrial Estate Authority i dir sa bann dimoun i bezwen sorti.

In donn zot en mwan notis, menm bann pov pti biznes.

Petet zot dwa 2mwan rent.


Zot pa’n operate, ki zot pou fer?

So Mr Speaker sa ki mon’n tourn otour sa, akoz i montre sityasyon kot ler ou met pouvwar, santraliz pouvwar dan lanmen en serten, i vin en difikilte.

E napa personn, kapab kestyonnen.

demen pou ki Ozordi sa bann dimoun, sakenn pe taye, pe rode kote zot pou al met zot biznes.

E i pa fasil, sirtou dan sa letan COVID la.

So Mr Speaker ankor mon bezwen repete, sa Lalwa pou mwan, sa bann amannman dan sa Lalwa ki sa Bill pe reprezant en reprezante.
regresyon sistenm Gouvernans.

I dan E pa sa laliny petet ki mon krwar nou, koman en pei nou devret pe avanse ozordi.

Apre tou sa zefor ki nou’n fer, over the years pou nou fer sir ki sistenm gouvernans dan sa pei i bouz an lavans, so Mr Speaker mon termin la.

70 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 E mon ti ava kontan ki dimoun deor, i reflesir en pti pe lo sa ki pe ganny diskite ozordi.
tou bann Akoz sa i pa pou nou, i pti sa pou businessmen deor, tou sa bann dimoun ki pe rod later dan Industrial Estate.

E menm Praslin lo Zil Eve, reflesir byen sa ki nou pe dir.

Akoz i pou annan en lenpak demen lo zot.

Mersi bokou Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi.

Bann Manm dan kote la arete mirmir silvouple.

Onorab Loze.

HON JOHAN LOZE Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon oule komanse par dir, i annan serten difikilte pou mwan dan lapros.

La fason ki mwan mon oule apros sa deba.


mon problenm se ki Minis i en dimoun, ki ou pa kapab vreman kestyonn son lentansyon, akoz i kler.

Minis napa move lentansyon, that is clear.

Premyerman itself in Be selman hurdle ki devan nou, se ki nou pe pran pouvwar, dan en fason pouvwar demokratize in konsantre li, in met li dan lanmen Minis.

ganny pou Minis li menm koman en endividi mon napa okenn problenm ek li.
In fact si i annan en dimoun lo sa Cabinet ki mon pa son lentansyon, se Minis ki devan nou ozordi.

Be i pa pou dan sa pozisyon vitam aeternam, e sa ki nou pe diskite ozordi, se la gouvernans.

kestyonn Nou pe koz gouvernans nou pei.

Menm si i annan dimoun ki santi, ki nou kote nou pa devret pe koz lo gouvernans nou pei.

Akoz dapre zot le 24 Oktob serten dimoun ti ganny envesti tye, avek pouvwar le Messie et le Sauver.
Be selman nou, lo sa kote latab la, nou pa pou tonm an adorasyon zot Messie, ek zot Sauver nou.

Letan i ariv nou ler koze, nou pou koze, nou pou dir sa ki annan pou nou dir.

E nou pa santi ki sa ki zot pe fer, i byen.

E pa vin dir nou i annan zis sa de, trwa pti Board la anba sa Minister.

Akoz sa la zot menm zot ki’n les konpran pou dir sa i zis en premye vole, dan bann sanzman gouvernans ki zot pe fer.

Pou annan ankor, i pou annan ankor.

E mwan mon pa pou roll over enkli dead, les zot fer.
Even if mon konnen sa pou fer zot al kas zot nennen, koman en 71 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Gouvernman.

E mwan mon pou bat lanmen.

Mon pou kontan vwar sa mwan, be a la menm enstan i pou iresponsab lo mon par, akoz sa i mon pei sa.

I mon pei ki mon pe koz lo la ozordi.

Mon bezwen azir responsab, e met devan zot pou dir sa ki zot pe fer, i pa byen.

I pa pou aport bon rezilta, pou sa pep ki apel Seselwa.
E zot menm zot anba sa menm Konstitisyon la ki zot in i enstitye tou pouvwar dir Prezidansyel dan la prezidans.

Li ki annan drwa fer tou, desizyon Egzekitiv.

E nou, nou napa drwa kestyonn li.

25 in Pandan 25 an zot kestyonnen zot.

Li menm li Prezidan in pandan kestyonnen;- in kestyonn avek tou son kouraz ek disiplin.

Alors ki problenm si ozordi mwan, mon kestyonn en kou?

Dan 6enm Lasanble ki zot fer, zot in donn en bal, pil lo sa Gouvernman la.

Konstitisyon ti permet zot?


Be ki mal ozordi si zot pe ganny kestyonnen, poliman, zot bann Policies pe ganny taken to task?

I pa devret en problenm pou zot sa.

Zot pa bezwen al deter pov Prezidan Rene dan Simityer kot in antere laba, vin trenn li dan Lasanble, zis akoz ki ti zot, zot pa kapab defann Policy zot prop Gouvernman?

largiman (Wi, Onorab Norbert Loizeau vre ou ti dir, in mor les li.
Mon rekonnet, be leres, leres zot napa lozik e rasyonnel, pou defann zot Policy, zot bezwen al deter pov Prezidan Rene, zis pou vin kasyet zot pese!

Be le pase pa efas pese ozordi li.

I pa ni efas zot move lentansyon sa ki zot pe plan fer, avek sa bann keksoz ki zot pe fer.

So annou arete.

Mr Speaker nou’n ganny dir pli boner, pou dir Prezidan ti dir i annan Gouvernman in vin parey en zonnyon.

Nou’n met layers parti layers, ki’n redwir lefikasite.

Mon’n tann dir la anndan, en Onorab in dir sa.


Be si Gouvernman ti’n vin parey en zonnyon, in met layers, ki’n redwir lefikasite, pandan 25 an cette homme ki apel zot Prezidan ozordi ki’n pronons sa, in asiz anndan dan sa Lasanble in kontribye pou met layers, linefikasite layers linefikasite.

Be ki in fer?

lo Ki in fer?

Sak fwa en Lalwa in vin devan Lasanble in ensiste ki i annan Board.

In ensiste ki i annan pli bon gouvernans, ozordi li menm li i vire.
I apel sa menm gouvernans ki li in lager pou mete, i term sa koman 72 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 zonnyon.

Me problenm avek ki i ete?

Problenm i ek mwan?

sa prop Mon krwar problenm i avek sanmenm sa Prezidan ki zot pe adore, zot Prezidan byenneme ki li in pouse pou met sa sistenm Gouvernans la an plas.

Ki ozordi i pe vir ledo avek sistenm gouvernans, parske li son stil i pli ase avek en stil diktatoryal.

Kot pouvwar i avar konsantre dan lanmen son Cabinet Minis!
E se sa, zot vin avek en largiman zot dir nou Board, i kout tro ser.

Tro bokou larzan pe ganny depanse.

Eski zot in apros sa bann Manm Board e demann zot pou travay pro bono?

E si bann Manm Board i refize travay pro bono dan en letan ki pei pe pas dan difikilte, eski ou bezwen li koman en Manm Board?

Eski sa dimoun i en dimoun ideal, pou en Manm Board si i refize li, met son lekor a servis son pei, a en moman ki pei i bezwen li.
Be sa ti pou deswit, ti pou en lendikasyon ki ou bezwen lezot dimoun lo sa Board.

Be still ou ti a rod dimoun ki ti ava travay pro bono, ou ti ava still annan ou Board an plas, e sa largiman larzan, sa problenm larzan ti a tonbe.

So, larzan ki pey Manm Board i pa en largiman la, i pa en largiman valid.

I pa en largiman valab, akoz zot ti’n kapab go the other direction, kit Board, be elimin larzan ki bann Board i ganny peye.

Sa ti’n kapab ganny fer.


Be dan plas fer sa zot in zet depi kivet, pti baba, delo tou zafer zot in pran tou zot in balans dan lapay.

So mwan mon kestyon sa ki zot pe fer.

Mon pou toultan kestyon sa ki zot fer mal letan ki mon trouv zot pe fer mal.

E napa en lartik Konstitisyon Sesel ki pou defann mwan kestyon zot bann move desizyon.

the sun E en pwen ki nou bezwen ganny kler tou Board, tou i Board under responsab oversight pour planning and management.
Napa Board ki son soz i sitan narrow ki i fer zis management ouswa i fer zis oversight ouswa i fer zis planning.

The very concept of a Board si ou annan en Board lorganizasyon you dan en oversight and management, that’s what a Board does.

I fer sa li.

planning So zot vin avek en bann leskiz banal ki pe zis permet zot flot flote, akoz zot napa en bon rezon pou fer sa ki zot pe fer, apard ki Prezidan in dir zot fer.
73 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 E sa zafer ki Prezidan in dir zot fer i ekrir black and white dan zot bann Bill.

Zot in mete zot ki’n ekrir dan Bill pou dir Prezidan in dir zot fer alor zot pe fer.

Zot in actually go as far as ekrir dan Bill ki zot en bann rubber stampers, sa Bill li menm i en rubber stamp Bill.

So ki largiman?

Zot napa okenn largiman deter apard Prezidan Rene.


al Mr Speaker mon dernyen pwen ki mon pou fer, mon’n deza dir dan sa Lasanble dan 6enm Lasanble, stop reaching beyond the grave.

I annan en Bill devan nou diskit Bill.

Stop reaching beyond the grave to sully the memory of the dead!

Annou aret rod dimoun mor pour nou maltrete isi anndan dan sa Lasanble.

Si nou, nou fer sa ki nou anvi dimoun deor fer?


Mr Speaker letan dan en pei ou annan dimoun ki devret pe dir mersi en dimoun e dan plas dir li mersi nou sali son non, sa i le pire de pire.

E i annan nou ozordi dan sa pei Sesel, nou devret dir mersi poudir Prezidan Rene ti fer Lalwa li menm, ekrir Lalwa li menm enplimant Lalwa li menm.

Parske si pa ti koumsa la, nou ti pou dan prizon.

Nou ti pou dan prizon!

Parske gran mersi sa ki ti fer Lalwa la kept us out of prison!

Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker.

(Interruption) MR SPEAKER Mersi.

Bann Onorab silvouple annou swiv en pe, i annan en pe mon pe tann tro souvan off-mic la.

Kot nou ete la?

Onorab Sandy Arissol.

HON SANDY ARISSOL Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi tou Manm, bon apre midi tou dimoun ki a lekout.

Mr Speaker Lasanble Nasyonal i sa landrwa kot nou ganny peye, konman bann Manm Lasanble kot nou fer politik.

E i nou rol pour nou fer politik e i nou rol pour nou respekte sakenn swa nenport ki dimoun.
Zis parey letan Onorab Loze i dir poudir nou pe deter Mr Rene.

Mon anvi zis remind bann dimoun lot kote latab pou dir Msye Rene ti ganny en burial spesyal li.

Ozordi kot in antere personn pa pou kapab al tir li.

(APPLAUSE) HON SANDY ARISSOL 74 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Zot rapel byen ti pas an direk lo televizyon e ozordi kot i ete mon krwar i anpe.

So pa tro trakase Onorab Loze, personn pa pou kapab al deter Mr Rene zot zot, zot in anter li!
Mr Speaker an menm tan i enportan pour nou – parey mon pe dir letan nou pe koz lo plizyer size e la ozordi nou’n ariv lo later endistriyel.

Mon krwar mwan mon pou siport sa Lamannman pour en sel rezon.

Ou konnen mon krwar ti enportan pou annan lord dan nou pei.

Nou pei ti’n ariv en staz kot sakenn ti pe fer sa ki pour li, e nou’n tande.

E si Lepep Seselwa ti met konfyans dan en nouvo Gouvernman le 25 Oktob lannen pase, se parske Seselwa ti’n ganny ase avek sa ki pe pase dan son pei.
Alor dimoun ti desann an gran nonm e zot in er konfyans LDS.

E LDS ozordi pe ganny dirize par Wavel John Charles Ramkalawan, e i pour la pour 5an.

E ankor 5an nou pou desann nou pou ralye ankor pli determinen ki zanmen.

E nou pa pou rat sa sans e nou pou koste pour Sesel pou fer sir ki Sesel i vin ankor pour tou son zanfan ankor 5an.

Me parkont i annan plizyer zot la anndan ki pa pou la, e nou a fer sir zot pa pas parey sa Board ki la.
Nou a siport zot nou a donn zot kouraz, nou ava fer sir zot fini zot manda, me selman nou ava donn zot sa latansyon ki zot pe rode parey Onorab Loze toultan i rod latansyon.

I kontan koz lo zonnyon, ennler i met en pti gin lasos tomat lo la.

En ler i sey met sa dan en dipen 50sou, enn ler i sey rod en lasyet manze.

Nou konpran.

Nou a donn ou latansyon ki ou pe rode Onorab e nou, nou kontiny nou travay ki nou pe fer.

lo siporte Minis Devika in anmenn son Lamannman e nou, nou pou sa kote definitivman.
Parey mon’n dir parske ti annan en dezord e nou bezwen letan Lasanble ti vini nou’n koz lo Bidze, ti annan en kantite dezord laba.

aksepte.

E E mon krwar in enportan ozordi, si ti annan en Board oparavan ki zot, zot sipoze fer zot louvraz nou pa ti a ganny dir pou dir ozordi dan building ‘’Leve Debourye’’ i annan sa.

I annan R15milyon ki pa’n ganny anmase.

I annan dimoun ki annan later laba oubyen ki annan de morso later ki pa pe fer nanryen lo la ki later zis i la.
Nou’n ganny dir pou dir i annan later 75 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 ki annan zis en ta feray ki’n ganny mete lo la.

Nou’n ganny dir pou dir i annan dimoun ki’n fer dominer, ki’n antre lo later ki pa pour li.

(Mr Speaker Onorab Loze i kontinyen kriy Naidu dan Lasanble, mon pa’n disturb li taler mon ti a kontan i pa disturb mwan silvouple.)

MR SPEAKER Nou a demann tou bann Manm gard en lord silvouple.

HON SANDY ARISSOL Onorab Loze ki pe Onorab Loze.

fer sa.
fer sa.

MR SPEAKER Onorab Loze met ou lanmen anba.

Onorab Arissol silvouple kontinyen.

Konmsi mon’n vwar sa deba in al en pe tro zis lo politik e nou pe bliy sa Bill ki devan nou.

HON SANDY ARISSOL Non, non Mr Speaker i enportan pour nou fer politik e sa Bill i baze lo politik parske politik in arive, e pa bliye nou bann politisyen e nou ganny peye pour nou fer politik.

E i enportan pour nou tanzantan anmenn en pti gin sa politik dan sa zwe ki nou pe koz lo la.
E later IEA toultan in en zwe politik li.

Parske souvan fwa nou’n vwar plizyer bann politisyen ki’n ganny later oubyen bann politisyen ki’n enplike pou fer sir ki en dalon i ganny en bout later.

Nou’n vwar bann Minis ki dan lepase in enplike pou fer sir ki sa enn ki gannyen, sa enn pa gannyen.

Fer bypass sa enn pa bypass sa lot.

Tousala in annan dan lepase Mr Speaker.

Se pour sa rezon ki sa konotasyon politik toultan i la li.

Bann Minis zot konnen lekel bann Minis mon pe koz lo la.
So letan zot in asize dan Cabinet laba i annan bann desizyon ki zot in pran.

Kekfwa nou pa al lo la ozordi akoz Speaker pa oule nou fer politik be mon a retourn lo later ki mon pe koz lo la.

Mwan mon pe vote Mr Speaker parske mon santi pou dir, parey mon dir ti annan en dezord e mwan mon kontan pou dir Gouvernman pe fer en travay.
E si ozordi sa travay ki nou pe fer an relasyon avek sa Lamannman dan sa Prozedlwa ki devan nou, mwan mon pou siporte parske parey in ganny dir plizyer keksoz in ganny dir an referans avek tou bann i pou dimoun ki’n koze, 76 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 enportan pour nou annan en keksoz kler ozordi.

E apre nou konman en Lasanble i ava nou rol parey toultan nou ganny dir pour nou retournen, pour nou re apel Minis avek son PS.
Ki ava pour nou re demann zot kestyon an relasyon avek sa travay ki nou’n fer ozordi, si nou pa happy si nou happy.

Parske sa nou rol konman Manm Lasanble Nasyonal, mon krwar i enportan.

I pa akoz Prezidan in dir e nou, nou pe zis fer.

Nou Prezidan i la konman latet pou fer sir ki direksyon pe al byen.

E nou, nou’n ganny elekte an gran mazorite pou asire ki sa travay ki li i pe met devan nou atraver son Minis ki nou osi nou diriz li.

E nou siport li dan sa demars ki i pe fer.


sanmenm zot vwar Zis parey letan zot, zot ti asiz lo sa kote latab zot ti fer egzakteman sa.

zot dan Ozordi Lopozisyon konman en parti minorite alor prezan zot kriye.

Be nou, nou konpran sa napa problenm i annan 5an pour zot kriye lo la, ok?

E nou pou kontinyen siport proze nou Gouvernman, pou kontinyen siport nou Minis letan i annan lamannman.
Nou Be selman i ava nou sans dan Lasanble Nasyonal atraver Speaker pour nou demann kestyon, rod klarifikasyon, rode kot nou kapab amelyore e 2an pli tar, 3an pli tar nou a kapab pran verbatim kanmarad pou gete ki ou, ou ti dir, ki sa enn ti dir, ki sa enn pa ti dir, lekel ki ti vote, lekel ki pa ti vote.

Mr Speaker mwan mon lamannman pou siport sa parske mon krwar laba kot nou pe koze lo later endistriyel.

I lord, enportan bezwen annan en lord parske pei i perdi tro bokou larzan.
i annan en E pa bliye nou pe koz lo taxpayers money.

En Bidze ki zot lot kote latab zot pa’n vote me nou nou’n vote.

E ozordi mon kontan letan zot pe koze zot pe rod tou sa klarifikasyon me selman zot pa ti vote pour ki i annan en travay ki kontinyen ganny fer, ok?

Mr Speaker mwan mon pou donn siport Minis Devika avek sa ki in anmennen, e mon pou kontinyen siport mon Prezidan Wavel John Charles Ramkalawan pou kontinyen gouvern nou pei.

Mersi bokou.

MR SPEAKER Onorab mon a koriz ou.


Onorab Sandy Arissol mon a koriz ou, mon pa’n dir mon pa oule fer tou politik.

Mon Manm i fer en pe politik lo la.

Be annan gard lord dan Lasanble e rekonnet 77 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 annou gard osi annou gard nou bann speech osi focus lo sa ki devan nou, sa Bill.

Silvouple konpran mwan.

Onorab Loze ou’n koze ou’n fer politik ou osi, mon pa vwar pou dir mon bezwen retourn lo ou.

Mersi, non nou a kontinyen.

Onorab Andre.


HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon apresye ki ou’n fer resorti ki ou pa’n dir nou pa fer politik me fer en politik ki annan respe.

Mwan mon kontan letan politik i annan respe lo tou lede kote.

E ou en Lasanble Mr Speaker at least Sesel nou annan 2 gro parti.

vwar dan (Interruption) HON CLIFFORD ANDRE (Ou vwar mon pa ankor fini koze zot le koze zot osi.

Be espere ekoute ki mon pe dir apre zot a konpran, ok?
I annan de gro parti, me i annan enn ki pli for ki lot.

E se sanmenm sa nou annan zis 2 kote.

Se sa rezon akoz mon pe dir 2 parti, i annan 2 kote.

Nou napa lezot parti politik pour nou kapab dir nou annan ankor si nou annan en horseshoe arrangements kot ou nou annan lezot parti politik ki pe asize.

Me konnen Mr Speaker, Lasanble mannyer i ganny divize i ganny divize ki enn i kote gos enn i kote drwat.

E sa ki kote drwat i dan Gouvernman, sa ki kote gos i pa dan Gouvernman.
Me toudmenm zot annan en drwa pou koze, Konstitisyon ki donn sa garanti pour koze.

Mwan en dimoun ki’n advocate sa bokou lannen e mon believe dan drwa imen ki bezwen koze, letan i mal i bezwen dir.

Mwan mon en dimoun ki si mon santi i annan en pwennvi ki mon bezwen mete lo mon kote latab mon pou mete, mon pa pou kasyet.

Me alors i normal ki ozordi zot pe santi ki tou sa ki Gouvernman i fer i mal.

Akoz se sa meaning sa mo Lopozisyon.


I oppose tou sa ki ganny fer menm si i byen i opoze, menm si i mal i opoze.

Ou konpran mwan?

Dokter Gedeon in dir byen li, si napa pou dir pa bezwen dir.

Pa bezwen blanm lo delo.

Be i normal si ou pa le bennyen pa bezwen blanm delo.

Me selman letan nou fer politik Mr Speaker i paret menm si nou pa le bennyen nou blanm delo, menm si nou pa oule servi savon nou blanm savon.

Ok?
Ok?

78 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 So i en bann letap dan politik ki nou tou nou bezwen pas a traver.

Zot in bezwen asiz en kou lot kote laba, pour zot santi Prezidan Ramkalawan ti santi pandan letan ki i ti pe asiz dan sa sez ki Onorab Pillay pe asize.

lefe ki MR SPEAKER Sa pwen pe al long Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Non, non, non mon pa pe al long mwan.

Mon pa pe al long mwan.

Mon pe zis dir ki mannyer Politik i marse.

MR SPEAKER Annou sey avanse.


HON CLIFFORD ANDRE Prezan pour mwan tourn lo sa Bill Mr Speaker.

Sa Bill etan ki ganny Chair Bill, mon’n loportinite mwan enterakte avek bann zofisye PS Mr Pool ki’n la dan labsans Minis ki pa - ti okipe kekfwa pe Nou’n fer konpran.

keksoz.

pour lezot E i normal ki dan en devlopman e dan en letan parey kot COVID pe tap lemonn antye.

E resours finansyel i pa en keksoz ki nou kapab dir i en luxury, ki nou annan privilez pour nou annan la.
Alors nou bezwen rod bann mwayen e bann fason pour nou kapab fer sir ki nou annan lefikasite me nou fer li avek resours finansyel ki nou annan.

Onorab Arissol in dir ki poudir dan lepase ti annan Minis ki ti donn later son bann zanmi, oubyen dimoun ki i ti santi pour rezon politik i bezwen gannyen.

Me mwan mon ti a dir letan nou pe fer sa lamannman mon ti enplor Minis.
Mon ti a enplor Minis pou pa tonm dan sa kalite latrap;- pour nou pa tonm dan sa kalite latrap kot demen letan en desizyon si i bezwen ariv kot ou, e ou pou annan kontrol, sa desizyon i lo merit e enn ki baze soundness of business.

Ki demen letan – I annan ankor bokou lannen zot pou asiz laba, kekfwa ankor dan en 40 zot pou asiz lot kote laba.
Zot ava koz, nou ava ekout zot me – (mon ti pou al reponn selman les li mon a reste trankil) ki letan bann desizyon i ganny pran i ganny pran dan bann bon lespri avek bon lentansyon.

Letan nou pe get sa Lamannman ki pe ganny anmennen gro i pa lamannman me selman i annan gro lefe.

en 79 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Mon ti poz kestyon e mon santi ki sa bann lamannman i bezwen ganny fer e Sesel ki pou benefisye.

Sesel avek Seselwa ki pou benefisye.


E sa i ava osi fer ki sa bann prosedir ki ganny fer, i al en pe pli vit i pa tarde, e Minis i pou ganny sa bann file lo son latab mon mazinen within en semenn i kapab pran en desizyon, oubyen diskite pou pran serten desizyon.

E ki en desizyon i a ganny pran dan plas esper en Board ler i pou zwenn tou le mwan oubyen par ler tou le 2mwan ki zot zwenn pou kapab pran en desizyon pou fer ki Seselwa i zwir sa ki son later e son pei i ofer li.
Avek sa Mr Speaker mon le donn mon lasirans ki mon pou lev mon lanmen, pa pour mwan rubber stamp, pa pour mwan rubber stamp.

Mon le sa i al kler lo rikord.

Me akoz mon krwar senserman ki sa lamannman a sa staz i neseser pou kapab fer nou pei avans devan.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Loizeau.

HON NORBERT LOIZEAU Mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis delegasyon, bonzour tou dimoun.

Mr Speaker pour donn mwan sa sans pou fer sorti de pti pwen lo sa Bill.
Akoz mwan mon en boug mon krwar dan lord.

Kan i annan lord dan en landrwa keksoz i marse.

E an konmanse mon lentervansyon mon pou al direkteman lo en pwen ki Onorab Cosgrow in fer sorti.

Onorab Cosgrow i kont disolisyon sa bann Board apre son ki lentervansyon.

mon’n ekout (Interruption) HON NORBERT LOIZEAU Mr Speaker - MR SPEAKER Onorab ale prosede.

li HON NORBERT LOIZEAU Non zot pe disturb mwan.


Mr Speaker Onorab Cosgrow in dir ki i enportan pou annan sa bann Board, akoz sa bann Board i reprezant bann dimoun ki travay dan bann Lenstitisyon ki annan pou fer avek devlopman.

Devlopman pti biznes.

Mannyer pou okip bann later.

Mr Speaker be pour mwan pou tou sa letan ki in annan sa bann Board, Board pa’n vwar labi.

bann 80 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Ou annan en Board selman Board pa war nanryen ki pe arive!
Tou keksoz Board i dir i ok. Legzanp Mr Speaker bann lease ki pa’n ganny peye pour sepa konbyen lannen.

Be nou annan en Board Onorab Cosgrow.

Board pa vwar li.

Aprezan Mr Speaker sa ki enterese ek Board.

IEA li i annan li 14 staff.

I annan li 14 staff avek en Board ki ti pres pou menm kantite avek lakantite staff ki annan.

I annan 9 sepa 12 Manm.

Li i annan 14 staff.

Aprezan menm keksoz ki IEA pe fer ek son bann staff, Board osi ler i zwenn tou le 4 mwan – tou le 4 fwa par an - par mwan.
Par an zot zwenn?

Par an, zot fer menm zafer ki IEA in fer!

Be akfer nou annan en Board Mr Speaker.

I pa fer sans.

E Minis pou dakor ek mwan.

Menm parey ek ESA.

Ek ESA taler mon’n ekoute mon ti anvi entervenir me mon’n vin tar.

E sa i annan anviron 12 dimoun ki travay dan sa Sekretarya selman i annan en li en Board pres 12 dimoun!

A lafen Board pe fer menm travay ki sa 12 dimoun pe fer.

Li i zwenn 4 fwa par an li.

Savedir napa sans annan Board.

Napa sans annan Board.


E pour IEA Mr Speaker sa ta keksoz ki’n arive kot later endistriyel, si nou ti annan en Board ki serye petet sa bann keksoz pa arive.

Sa bann keksoz in arive akoz Board pa serye.

Ki mannyer en dimoun 23an pase in ganny en later i pa fer nanryen lo la, apre zis la deswit konman 15 lo 10, i arive nou konmans koz lo later endistriyel bann ki’n pran pa pe fer nanryen, deswit later i ganny vann R12 milyon.

Oli Board Onorab?

Oli Board?


E pourtan Mr Speaker Onorab Loze in fer sorti en pwen enteresan.

Onorab Loze i dir bann Board zot la pou anpes labi, pou annan oversight.

Pou annan avek planning management sa Lotorite.

Oli Mr Speaker?

Ozordi IEA laba i parey en dinanmit.

Si mon pa fer atansyon mon konnen Minis ou annan en pe travay ou pe fer pour sekirite.

Mon krwar mon ti koz ek ou lo la.

Kot IEA laba Providence Mr Speaker i kapab ekspoze demen bomaten.

Pourtan ti annan Board, en gran Board!


Mon pa konnen ki kalite Board mwan.

Sa bezwen sapili Mr Speaker, zis karya i antre ladan i pouri1 Se sa sa bann Board ki nou’n annan.

Nou annan bann Board ki zis la konman en 81 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Board selman zot pa en Board zot pa fer nanryen!

Mr Speaker nou pa kontan nou pe get rid avek Board, ozordi plis etranze ki annan later endistriyel.

Ler nou demann kestyon ou konnen ki zot dir nou.

Sa bann dimoun i Seselwa.


Wi zot Seselwa, bann dimoun ki vini apre i ganny passport anba 5(1) i vin en Seselwa landmen bomaten, ni en mo Kreol i pa konnen.

Mr Speaker ni en mo Kreol i pa konnen, i pas anba Board, Mr Speaker (laughter) HON NORBERT LOIZEAU I pas anba Board i ganny li 2, 3 morso.

Nou’n vwar i annan i annan 3, 4 morso Board pa war ditou!

Mr Speaker i annan later i sipoze lease ek dimoun.

I annan posibilite Minis i annan dimoun zot in fini aste zot.
Akoz ti annan en moman ti annan en serten ti pase ti dir Gouvernman napa larzan, alors nou pe gete ki mannyer nou kapab anmas en pe larzan ek zot.

Aste sa morso.

Verifye sa Minis.

Ti annan Board, Board pan war.

Ozordi si Board ti efektiv Onorab atraver ou Mr Speaker, be nou ti’n fini anmas sa 20 milyon ki mon zanmi CEO Collie pe sey large pe met avertisman pou anmase.

En ta larzan!

Nou pe koz Sekretarya.

Mr Collie i anvi antre dan ‘’Leve Debourye’’ Mr Speaker mwan mon krwar i byen.
Ou konnen akoz mon krwar i byen?

Nou pa lantrepriz kapab annan en lekor i la latet i laba.

Ou pa pou war nanryen ki pase Mr Speaker.

Sanmenm ou trouve i annan dimoun ki’n ganny lease landrwa kot ‘’Leve Debourye’’ zanmen zot in antre, akoz zot annan koneksyon ek Board.

Zot in ganny li bon marse lwe pli ser.

Mwan mon’n deza pas laba mon vwar serten Endyen pe fer store.

Sipoze pour bann pti dimoun vin ‘’Leve Debourye ‘’fer zot zafer.

Pe servi konman store, akoz sa dimoun in gannyen li.
MR SPEAKER Onorab ou’n sot 8 minit mon pa ankor tann ou dir pour ou konklir.

HON NORBERT LOIZEAU Wi Mr Speaker.

Mr Speaker koze koumsa i ete.

Koze i soufer.

Mr Speaker parey Onorab Loze i dir, vre Onorab Loze i soufer.

Si ou get Onorab 82 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Loze ou vwar en boug soufer, e i dir li menm i soufer.

(laughter) MR SPEAKER Aret koz lo Onorab Loze.

HON NORBERT LOIZEAU Mr Speaker be i pe enteronp mwan.
I annan ladan mon konn zot koman bann antreprener tre kalifye ki’n devlope dan zot domenn.

Zot fer plizyer biznes e ki mon konnen i annan plizyer Onorab lo lot kote laba ensi lo nou kote latab ki souvan fwa at least 1 oubyen 2 dan sa bann biznes, nou devan laport sa bann dimoun akoz biznes ki zot fer.

MR SPEAKER Avanse.

HON NORBERT LOIZEAU Mr Speaker vi ki ou’n dir mwan mon ti pe al en pti pe an tro.

Mon anvi dir Minis mon krwar sa ki i pe fer i byen.

Parey in arive ek ESA, i byen i pe arive kot IEA.


Akoz bann Board pa’n marse e sa in fer ki pei in perdi en kantite e nou ankor pe sey rode mannyer pou anmase.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker, bonswar.

Bonswar tou koleg Onorab, bonswar tou dimoun ki a lekout.

Mr Speaker mon pou konmans mon lentervansyon par dir mersi.

Mersi bann dimoun ki’n servi lo Board IEA.


in E mon krwar zot in ekout byen largiman ozordi ki’n ganny avanse a zot regar, zot servis, zot sakrifis ki zot in sey fer.

E tande ki tou Seselwa mannyer zot, zot in ganny trete konman bann profesyonnel ki’n antreprener debourye, devlope pour zot ariv sa nivo kot zot in arive ozordi.

E mwan lo mon kote mon swet zot mersi menm si lot kote pan kapab fer li.

Seselwa Dezyenmman Mr Speaker mon kontinyen dir ou Mr Chairman akoz mon mazinen nou ankor dan Bidze.
Mr Speaker mon krwar i enportan pour nou sitye byen largiman.

en largiman lo labi, lo en kantite keksoz ki reelman i pa fer an referans travay ki sa Board in konmans fer.

Oubyen ki Board IEA in konmans fer.

Nou pe anmenn IEA pa’n toultan annan en Board.

IEA son Board ti ganny entrodwir an 2013 atraver son 83 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Son Lalwa ti Lalwa.

subsequently ganny amande an 2017, son Chairperson i en dimoun ki sorti dan sekter prive.
pou fer ki I malere pou vwar ki en kantite sa bann dimoun ki’n enterakte avek IEA i zot bann gran, gran sponsors.

Bann gran, gran siporter zot lo lot kote latab.

E Ozordi en kantite sa bann Endyen ki swadizan in ganny – pa passport me sitwayennte anba 5(1) i zot siporter dan Providence ki zot pe koz lo la.

E mon swete ki zot Minis i ava pran en pe sa bann bout later ek zot bann siporter ki’n ganny sitwayennte anba 5(1) ki zot dir nou nou’n donnen.
Sa i enportan ki nou met sa an perspektiv akoz passport pa gannyen donnen anba 5(1).

Se ganny donnen.

sitwayennte ki Prezan ler nou vin lo sa largiman ou gouvernans, konnen nou nou’n achieve en keksoz enteresan ozordi avek sa 10 nou lo lot kote latab e avek sa 25 zot an plis lo lot kote latab laba.

I se ki nou’n nobou fer zot sorti pour zot vin defann akoz zot pa en rubber stamp.

Si zot pa ti en rubber stamp ti napa nesesite pour zot vin defann.
Me zot in bezwen fer li akoz mon krwar i pez lo zot konsyans.

I pez lo zot konsyans akoz zot konnen pou dir zot pou bezwen siport en mezir zot Gouvernman, pa akoz zot krwar pou dir i meyer mezir ki kapab annan.

Me i plito akoz mezir ki’n ganny enpoze lo zot e zot war en nesesite pour zot fer li.

I vre ki Konstitisyon i donn pouvwar Egzekitiv Prezidan, wi Lartik 66 i egziste.
annan Me i osi annan lartik 85 ki asire ki nou Lasanble Nasyonal nou lendepandans, pour nou reakte dan tou fason ki nou anvi reakte, an relasyon avek okenn size ki ganny met devan Lasanble.

Nou, nou problenm i se ki pa dir ek lepep Seselwa ou pe donn li savon kan ou pe servi en bros wayer pou benny li avek?

Sa nou problenm.

E si ou pe fer sa nou pou dir, napa nanryen mal.

Zot kapab kontan pa kontan nou bezwen dir.


vwar E ler nou vin lo size sa Board, rezon akoz nou pe raise sa bann size, set akoz nou, nou ti’n lapros konsantre pouvwar dan en Minister, ki nou’n deza annan ti bezwen ganny modere avek en lapros pli partisipativ.

poudir 84 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 Pou allow bann diferan sekter pou partisipe dan gouvernans lotorite enportan parey IEA.
en Fodre nou rapel ki avan IEA alokasyon bann later endistriyel ti ganny fer an traver Minister responsab pour Later.

Be rapidman avek evolisyon pei ti neseser pou entrodwir en Lazans pou manage sa bann estates, akoz i pa ti fer sans pou manda plas Gouvernman, pour en rezon finansyel apart lezot.

dan li I sa rezon finansyel tre senp se ki Gouvernman pa kapab depans R500milyon an relasyon avek son capital expenditure.
IEA alors ti ganny en gouvernans pli open-ended pou fer ki lo son kote lo li menm, i kapab raise larzan dan plas ki i la vin kot Gouvernman.

E Gouvernman pa ava bezwen met larzan dan IEA ki i ava raise capital expenditure pei e afekte lezot proze ki Gouvernman i annan lentansyon fer.

Sa i pa vedir ki nou pe zis opoze for position sake.

Nou’n asize nou’n mazin nou largiman ki nou pe fer akoz ti annan rezondet deryer li.

Now ti annan defayans.

i annan Partou defayans.


Me koriz defayans avek tir en keksoz konpletman i de diferan keksoz.

E se pou sa rezon ki nou largiman ler nou regard amannman propoze Lalwa, e ler nou regard rol ki sa Board ti zwe nou, nou pe met nou pozisyon devan.

bann Napa nanryen pou nou maltrete, batonn kanmarad akoz i senp.
E nou sa ki nou le fer Lepep Seselwa konpran, se ki tou sa promes ki zot in gannyen, avan Oktob e pandan Oktob 2020, pou rapidman zot pou realize pa pou kapab ganny akonpli akoz zot in ganny … bat … latet!

Senp!

Si ozordi 6 months down the line, nou ankor pe koz lo dimoun ki annan 4 bout, dimoun ki annan 3 bout e zot pa ankor kapab fer nanryen, then mon krwar sa i pou retorik i pou langaz ki Seselwa pou bezwen tande pou dan sa prosen 5an.

E langaz ki nou pou kontinyen dir zot oli ki zot, zot sa.
in Lamannman i dir poudir i le son objects and reason se entrust fonksyon sa Board dan Minis.

Sa ki lamannman i dir.

akonpli?

senp I So pou mwan ler i dir entrust fonksyon sa Board dan Minis son entrust fonksyon.

Rezon akoz sa Board ti annan tou sa bann Manm enkli Planning Authority enkli tou i 85 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 lot partou, sete akoz IEA ti sipoze e ti’n konmanse.
Si zot ava rapel tre byen pandan Bidze 2019 ti vin avek en propozisyon ki ‘zot’ ti rezete lo kote LDS letan, pou IEA raise kapital atraver en loan avek labank pou kapab akonpli son bann proze ki i ti annan.

E rezon akoz ti annan sa bann dimoun lo son Board se zisteman pou ed li akonplir sa san ki i bezwen depan lo in- consultancy, house Project Officers Gouvernman ki sa letan ti napa ase pou fer sa travay.

‘Zot’ ki ti kont.

So si nou pe konplent kapasite Zil Eve, be ou ti koz kont dan Lasanble.
Ou pa kapab ozordi prezan vin koz en lot langaz fodre ou mazinen ki ou dir ozordi e demen.

Annou pran sa size ki’n leve lo ‘’Leve Debourye’’.

Nou si en dimoun i pa’n pey son rent mon dakor wi i bezwen pey son rent, akoz in ganny sa landrwa pou li fer en keksoz.

Be dan sa building i annan plizyer dimoun.

I annan menm dimoun ki Accountant dan sa mon building konpran!

Sa zot pa koz lo la?

Ou konpran?

mannyer So sa ki enportan se ki si en dimoun pe fer micro enterprise laba i bezwen peye.
avek Me konsern ki nou, nou annan i se ki si ou retir lakantite lespas bann micro enterprise (e mon konnen Minis sa i pa size ou lamannman, me i en size topikal ki’n ganny souleve) Wi i annan arrears me si ou retir sa lespas kote ou pou donn zot en lot lespas?

E dan ki dele letan ou pou kapab donn zot en lot lespas?

Se pou sa rezon ki menm Designated Minister ti admet ki pou annan en negosyasyon avek sa bann dimoun.
E mon hope i pe annan diskisyon avan ki zot ganny zis evicted from sa landrwa kot zot ete.

Malgre ki i ava annan serten impropriety ki’n arive, si in annan then aksyon a ganny pran.

Me si i neseser kot i annan en bonafide reason - en vre rezon pou negosye then negosyasyon i bezwen ganny fer.

Se sa ki mon krwar nou tou nou pe rode.

So an konklizyon Mr Speaker mwan mon pou dir sa;- Minis ou’n ganny en latas enteresan ki’n ganny met devan ou par Onorab Andre ki’n dir sa.
Atraver ou Mr Speaker Onorab in dir ki si en file i vin lo ou latab.

Mon pa pou kapab impute Minis.

86 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 E mon pa pou kapab met ou dan en pozisyon poudir ki desizyon ou pou al fer that would be wrong, i pou kont Standing Orders pou mwan fer sa.

Me rezon akoz ti annan saler gouvernans, se zisteman pou donn ou sa oversight ki ou ava kapab vini e fer arbitrasyon lo si e desizyon in ganny fer pou favoriz en lot dimoun.

Sete sa saler ki ti’n ganny kree.


I pa ti’n ganny kree avek lentansyon pou fer keksoz pli difisil.

E mon pa krwar sete sa lentansyon ki sa previous Board ki en kantite nou nou’n pas nou letan ozordi pou maltrete.

You should be ashamed!

sa Kantite zot la anndan zot dimoun bann konn personnelman e zot pa’n pran letan pou mazinen lekel sa bann dimoun ki ti lo sa Board.

You should be ashamed!

Zot in drag non sa bann dimoun dan labou e tret sa bann dimoun konman dimoun ki’n fer as if labi kot IEA.
And this is wrong!

Pa ti devret fer sa!

pa ti neseser!

Sa bann dimoun ki ti lo sa Board zot pa parfe.

Me selman mon krwar sa bann dimoun in sey fer zot louvraz avek dedikasyon e ki sa bann dimoun ki’n travay lo sa Board.

E mwan personnelman mon konn sa Chairperson e bokou zot, zot konn sa former Chairperson of the Board e lezot Manm sa Board.

So mon krwar nou bezwen rod nou bann facts get our facts right avan nou zis atak repitasyon dimoun.

I neseser sa.

Minister mwan mon pa pou impute lo ou.


Mon pa pou lo impute Minister.

Ou annan ou en latas difisil devan ou, all that we are asking of you se ki regard larealite an fas ou pa pou kapab vin en super Minis ki pou micro manage tou keksoz dan ou Minister.

keksoz okenn E sete sa rezon ki ti annan en sistenm gouvernans.

Sete sa rezon ki sa ti la e ti ganny mete dan lanmen en dimoun ki ti dan private sector, ki koz langaz private sector.

Fer li pli fasil pou annan sa interface.


So vwala Mr Speaker mon lentervansyon sorry si mon’n al en pti pe tro long.

Mersi pou ou lendilzans e mon remersi mon bann koleg pou donn mwan sa latansyon.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon pa pou tarde letan pe kit nou.

Mon asize la apre midi annefe mon’n asize la depi 87 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 bomaten, pe ekout zot lo lot kote pe donn nou leson.
Nou, nou depi dan Oktob Gouvernman lannen pase.

Zot, zot in dan Gouvernman 43an e dan 43an zot pa’n kapab aprann ki mannyer pou fer en dimoun pey zot lokasyon, pou fer dimoun siny zot lease … (APPLAUSE) HON BERNARD GEORGES … pou anpes dimoun pran 2, 3, 4 bout later e zot, zot asize la apre midi e zot donn nou leson.

Ki mannyer ou apel sa Mr Speaker?

Zot, zot vot tou Lalwa ki Gouvernman i anvoy devan zot pandan 43an apre zot vin koz rubberstamp avek nou!
Silvouple, silvouple mon bann koleg lo lot kote latab, si zot annan en bannann pou manze manz li apre met lapo dan bin!

(laughter) HON BERNARD GEORGES Akoz nou, nou pa zot bin pou lapo bannann nou.

Konpran parey zot in sey eksplik nou apre midi, konpran ki nou dan en larenn politik.

Nou pou fer politik.

E si parey sa seri Lalwa i montre ki zot politik lo nivo pa’n marse, gouvernans konpran ki nou pou kontinyen dir zot ki zot politik pa’n marse e se pou sa rezon ki fodre i sanze.

Fodre zot konpran sa.


Nou, nou ti asiz lo zot kote latab pandan konbyen letan?

Depi ler miltiparti in retournen 30an-28an?

Nou’n asize laba nou.

Mwan ler mon’n antre dan Lasanble Nasyonal ti annan zis 3 nou.

Enn ozordi i Prezidan Larepiblik lot i Onorab Esparon ek mwan la.

Nou, nou’n ariv kot nou’n arive ozordi akoz nou’n pare pou fer sa bann sanzman anmezir nou ale.

Nou’n pare pou sanz keksoz ler nou’n vwar i pa byen.

Nou pa’n zis asize e pres avek zot lo ki mannyer keksoz i mal.
Alor silvouple aret koz lo rubberstamp, defann keksoz ki pa kapab defann.

aret I pa fer nou okenn gran laglwar pou nou dir ki keksoz pa’n marse.

Akoz malgre ki nou pa ti Gouvernman sa ti nou pei.

E sa bann dimoun ki travay dan Gouvernman bokou wi i nou zanmi.

Me se pa akoz zot nou zanmi e ki nou konn zot ki fodre nou dir ki ler zot in fer en keksoz mal ki i ti byen.

Sa i pa posib, akoz i pa pou onnet.

E si nou kontinyen fer sa nou pou kontinyen vin parey zot.
88 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 (APPLAUSE) HON BERNARD GEORGES E si i annan en keksoz ki nou pa pou fer se vin parey zot.

Mr Speaker napa nanryen mal avek Board.

Annefe i annan en kantite Board ki pou reste.

Demen nou pou vwar enn ki pe reste.

Sanmenm sa Minis ki pou vini ki pou eksplike ki mannyer i annan en Board ki pe reste.

Nou napa problenm ek Board.

I annan en problenm ek gouvernans.


Ler en Board pa kapab fer sa travay ki i pe fer oubyen ler i pe kout tro larzan, oubyen ler i pa pro aktiv, oubyen ler i overlap nou bezwen annan kouraz pou kapab sanze malgre ki serten dimoun pa kontan.

E se tou sa ki sa Gouvernman pe sey fer.

E wi Leader Lopozisyon Onorab ou Mr atraver Speaker, Gouvernman fer sa par i Egzekitiv pran en desizyon e vin devan sa Lasanble, e demann nou enterim sa desizyon dan en Lalwa.

E se sa ki nou pe fer ozordi.


Mon pa konpran akoz zot pa kapab konpran sa.

sel Alor Mr Speaker keksoz ki nou pe fer ozordi, se demontre en diferan fason pou opere se tou pa plis.

Sa bann antite pou kontinyen travay egzakteman parey zot travay.

Zot pou achieve meyer rezilta.

Zot pou perform bokou pli byen e zot pou tir nou dan en sistenm kales kase.

E remet sa kales lo semen kot i devret ete.

Se tou ki pe arive la apre midi Onorab Leader Lopozisyon avek ou tim.
en Gouvernman Alor silvouple konpran ki i ler gouvernen, i gouvern avek son mazorite dan son Lasanble.

E si Gouvernman in demann nou ozordi siport en linisyativ ki nou vwar i byen nou pou siport li.

Si ou anvi apel sa rubber stamp go ahead i pa pou sanz nanryen.

Lalwa Minis pou pase, Prezidan pou sinyen e Board pou disparet.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi.

Minis ou ti a kontan lo deba repons adres en silvouple.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Speaker.

Mersi tou Manm Onorab zot kontribisyon.


Annefe mon ti a kontan konmans par donn zis en pti refleksyon lo Board e lafason in travay.

pou Annefe petet lafason ki mannyer nou pe vwar se ki 89 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 sa ki’n Board in travay me sa ki ti evidan se sa konfizyon total ki ti egziste.

ganny Se highlighted konfizyon.

sa Parske ou vwar klerman pou dir Gouvernman ti annan Polisi ki ti la.
Board ti pe fer son travay malgre i ti pe kapab fer en keksoz ki byen me selman it was according zot fason travay e i pa ti pe marye ansanm avek sa ki pou Gouvernman.

travay sa ki Gouvernman ti anvi fer.

E sa ti evidan i annan Polisi ki ti’ ganny set e IEA i en legzanp konkret.

E ti annan en serten Polisi Land Allocation Policy ki pa ti pe ganny sivre ditou.

Eksepte an en lenstans lannen pase an Oktob.


E ti’n E sa i malere parske sa i en Polisi ki ti’n ganny agree en Gouvernman konsiltasyon tou Departman.

E senpleman i pa ti pe ganny swiv.

Alor i montre konfizyon egziste.

En ti konfizyon total.

avek fer So nou pa kapab blanm sa bann Board osi o kontrer nou remersye zot pou zot travay.

Ozordi mon’n annan bokou kominikasyon avek Chairman of the Board.

E li osi tou i resanti poudir i annan serten defayans ki’n arive an term desarz bann fonksyon.
E posibleman i zis annefe anfen nou aret blanmen me selman nou bezwen bouz devan.

An se ki konsern ‘’Leve Debourye’’ mon osi mon bezwen adres sa size en pti pe ozordi, pou mwan donn zot en pti pe lesplikasyon otour sa.

Parey zot konnen’’ Leve Debourye’’ i enn sa bann Enterprise Centres parmi detrwa ki anba posesyon IEA.

E i enn parmi ki nou pe kolekte zis 16poursan rent kot sa Micro-Enterprise Centre.

E parey zot konnen wi nou’n donn notis serten tenants pou fer zot sorti dan sa bann lespas.
Me nou pa’n fer sa zis akoz nou pe target pti biznes e tou sa.

I annan rezon.

Sa bann dimoun – laplipar sa bann tenants zot annan zot arrears ki date depi avan letan COVID.

So 2018 ti napa COVID, 2019 ti napa COVID.

So pou tape par bann ki’n ganny COVID sa nou pou kapab ganny en konpran.

E i bon fer resorti poudir dan sa bann morso lespas ki nou’n idantifye i annan bokou ladan ki’n zis volonterman vini in rann lakle.

Parske ou vwar poudir ti napa vreman nanryen ki zot pe fer.
So tousala i bann fason fer ki nou bezwen regarde ki 90 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 mannyer nou allocate lespas avek dimoun.

Ankor i fer mwan zis selman ankor realize, i annan sa bann biznes wi nou pe demann zot pou sorti akoz zot arrears i bokou.

Zot bezwen settle zot arrears avek Gouvernman.

Me mazin sa bann lezot aplikan ki deor ki lo waiting list laba.

Lo waiting list IEA i annan apepre 800 aplikasyon.

li pou E apepre lanmwatye ou menm en pti pe mwens i pe esper en lespas.
Me kot ki IEA i antre e akoz nesesite ki’n bezwen li servi en pe sa bann lespas kapab accommodate son lofis, set akoz IEA dan lepase e ziska konmela i a pe deservi li en rent en pe plis ki R1milyon R1milyon dan en lannen, lo en morso later kan li i sipoze en body ki ti sipoze pe zer later endistriyel.

Tou sa letan i ti’n kapab ganny li son prop later, fer son prop building lo la.
E tousala ti anba gouvernans en Board of Directors, Minister me selman sa vizyon, sa direksyon pa ti la, sa kordinasyon pa ti la i pa ti pe egziste.

Alor avek sa R1milyon tou le lannen ki i ti pe peye, i ti ava met de kote i ti a kapab fer son prop building ozordi.

E alor an se moman sa i sa sakrifis ki nou bezwen fer pou IEA.

Nou bezwen pran en pe lespas pou nou save lo sa rent, pou nou kapab met li de kote pou nou kapab fer en building ki ava vin for office – pou lofis IEA.
E mwan mon krwar fason pli i en poudir sa responsab pou kapab zer sa larzan.

Parske apre tou sa R1milyon rent ki nou pe peye ki Lasanble i vote pou al donn IEA pou pey rent, se taxpayers money osi.

Savedir si ou pe kalkil sa biznes ki ou pe perdi sa rent avek.

Me selman ou annan sa lot larzan lot kote ki ou pe pran avek sa manman tousel, avek sa bann pli pti biznes ki pe pey zot taks.

So nou bezwen kalkile tousala.

Solman mon vwar li en keksoz pli responsab.


I en keksoz ki – i malere ki petet letan sa building ti’n fer nou pa’n mazin davans pou set aside detrwa lespas, pou accommodate lofis IEA epi la nou fer distribisyon.

Me selman lefe i reste ki sa bann tenants laplipar 3 kar e plis tou, zot arrears ti date avan letan COVID.

E pou sa bann ki in ganny tape avek si zot pandan COVID byensir zot pou 91 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 bezwen apros konversasyon.
IEA pou fer Me sa ki nou’n vwar se ki zot pa ti ankor apros IEA.

E la depi ler lanons in ganny fer i senpleman zis 2 dimoun ki’n fer apros konversasyon.

So nou bezwen asize regarde eski vre sa bann dimoun ti pe enterese pou zot la ouswa non?

pou IEA E ankor mon ti ava zis anvi eksplike poudir sa notis ki’n ganny donnen la, i pou ganny fer pou ganny servi a tou dimoun dan sa building ki pa ankor pey zot rent.
I annan dimoun la an se moman e dan sa bann dimoun ki nou’n donn notis ki pe dwa ziska R200 ekek mil.

E ou pe pey en rent R4mil 500 par mwan.

So pou ou ariv R200 ekek mil konbyen letan ou pou al pey rent?

3an.

3an sote.

So i annan de fwa nou bezwen regarde.

E mon konnen nou la pou nou Minister nou promouvwar biznes.

Me selman nou la pou promouvwar biznes responsab.

Nou bezwen responsab.

Nou’n siny en lagreman pou pey nou rent nou bezwen fer sir nou pe deservi nou lagreman.
Alor la fason ki nou fer keksoz nou bezwen sanze.

Nou bezwen sanze sa i en pwen fondamantal.

An fen kont mon anvi pwen fer re accountability.

sorti With removal sa bann Boards ozordi zour zot vwar mwan mon vin devan zot, tou sa bann keksoz nou’n kapab fer resorti akoz?

I akoz Minis in deside annan sa linisyativ.

E i konpran lenportans accountability anver larzan ki pe ganny donnen avek li.

pou li zer sa bann resours.

E responsabilite ki i annan anver lepep avek ki mannyer i zer sa bann resours.
E an sa ki konsern bann labi, ki bann Minis in fer petet dan lepase sa ki mon kapab asire se ki nou pou annan bann prosedir ki ganny met an plas.

By the time ki i pou arive, e si i le rezon ariv kot Minis se i pou’n pas atraver tou sa bann teknisyen ki sipoze pe donn zot approval.

So sa i pa zis en keksoz ki nou pou pran li a la lezer.

I pou annan prosedir an plas ki pou ganny mete byen.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Bon e avek sa nou’n ariv letan pou nou vot lo general merit of the Bill.
Mon ava apel bann Manm bann ki an faver lev lanmen silvouple?

Onorab Loze ek Onorab Pillay si 92 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 zot pa pe vote zis obzerve.

Mersi.

Okenn Manm ki kont?

Bon, vot lo general merit of Estate Industrial the (Amendment) Bill, 2021 in ganny 24 vot pou.

0 vot kont.

E 9 abstansyon.

Alor Bill in pase lo general merit.

Avek sa mon ava apel Madam Deputy Clerk pou fer Second Reading.

MADAM DEPUTY CLERK Mersi Mr Speaker.


An Act to amend the Industrial Estate Authority Act 2013, (Act 9 of 2013) MR SPEAKER I byen sa?

Bon.

Ok nou’n ariv lo amendments, Komite.

Nou a pas dan Staz Komite.

Wi lekel ki pou entervenir?

Onorab Andre wi.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.

Mr Chair avan tou mon oule remersye tou Manm Bills Committee pou sa zefor ekstra ki nou’n fer pandan letan Bidze dan lunch time, pou nou kapab pas lo sa bann Bill.
E mon oule osi egalman remersye PS Mr Pool e bann lezot dimoun ki’n rankontre nou pou donn nou en briefing lo bann Bill.

Mr Speaker bann lamannman ki nou pe propoze par lefe ki Deputy Clerk in dir nou i Act 9 of 2013.

Me avan ki mon al lo the main Act itself nou annan bann arrangements of section.

Par lefe ki nou pe tir transitional provision nou pou bezwen delete Section 9 dan ‘arrangement of sections.’ So nou a pran li koumsa apre nou ava – letan nou ariv lo 9 nou zis konnen poudir in sorti.
Act 9 of 2013 Amendment of Section dan limero 1, Seksyon I, i koz lo Section 2, Amendment of Section 2 of Act, i koz 3 of 2018.

So sa i lerer ki nou bezwen korize pou fer li met ‘Act 9 of 2013.’ Letan nou ariv lo Seksyon 2 i Act 9 of 2018 so i pou bezwen vin ‘2013’.

Sa i bann koreksyon ki’n ganny propoze.

E nou annan as amended e in koup sa 2.

Initially nou ti’n ganny antye dan Section 2.

So in separ li (A) avek (B).


read (A) would ‘’by repealing the definition of Board Chairperson and member; (Met en semi colon.)

(B) In the definition of Industrial Estate by repealing the the recommendation of the Board.’’ ti annan sa So avan sa recommendation of the Board par lefe ki i pe tir Board so i bezwen repeal sa mo.

Ok so nou al lo- words ‘’on 93 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 MR SPEAKER Parey labitid si panel i le diskit sa bann soz zis lev lanmen nou silvouple.
kontinyen.

Wi Onorab.

Sansan HON CLIFFORD ANDRE Lo Seksyon 5 apre ‘amended.’ So mon ava lir pou nou ganny en konpran.

Section 16(2)(b).

The principal Act is amended.

I annan en comma apre.

Sorry delete the comma, akoz ti annan en comma.

Nou pe delete sa comma pou nou fer li ‘’amended by appealing.’’ So it would read better in the drafting language.

Menm zafer dan Seksyon 6, the comma would be deleted.
There would be a comma by repealing the words, comma, ‘ member - members.’ Mon mazinen napa okenn issue.

Nou pou kontinyen.

Amendment of Section 23 ki 8yenm Seksyon 8 dan sa lamannman ki nou pe prezante.

I lir koumsa.

‘’Section 23 a principal Act is amended by repealing the words one, all members and replacing it with officers.’’ Aprezan transitional provision ki ti dan Seksyon 9 i ganny tire konpletman.

So sa i bann lamannman ki nou pe propoze e ki’n pas atraver Bills Committee.
Mon pa’n vwar okenn dimoun lo panel Chairman.

Mon pa konnen si i annan okenn issues oubyen nou pe go with is recommended.

So - flow of what the MR SPEAKER Byen la ankor bann amannman ti plito bann punctuation ek enn de mo ki’n azoute.

E delete sa transitional provision.

Panel okenn reaksyon?

Annord, ok. Zot annord Onorab Andre.

Ou’n fini?

HON CLIFFORD ANDRE Wi Mr Speaker nou’n fini.

‘’Section 23 the principle Act is amended’’ li osi we delete By the comma after that.
repealing the words - one all we remove capital ‘M’ we place it ‘‘all with a small members.’’ ‘m’ - And we remove ‘and.’ And replacing it with ‘’officers.’’ So it would read as such.

MR SPEAKER Nou’n fini avek amendment?

Alor ankor enn fwa nou pa bezwen vot lo amendment.

In ganny aksepte.

So nou a retourn dan Staz Lasanble pou nou Third Reading.

prosede avek E avek – mersi Sergeant.


Avek sa mon ava sa 94 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 13th April, 2021 envit LGB pou prezant Mosyon pou Third Reading.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker anba Order 76(1) mon move ki Industrial Estate Authority (Amendment) Bill 2021 i ganny lir en Trwazyenm Fwa.

Mersi.

MR SPEAKER Nou a demann en secondment.

HON BERNARD GEORGES Onorab Leader Lopozisyon i anvi ki mon azout de mo.
Mon move ki Bill Industrial Estate Authority (Amendment) Bill as en i ganny amended Trwazyenm Fwa.

E mon annan gran plezir pou swiv son lord.

Mersi.

lir MR SPEAKER Mersi.

silvouple.

Onorab Arissol wi.

En secondment HON SANDY ARISSOL Mersi Mr Chair.

As amended mon segonde.

Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi.

Nou a vot lo sa Third Reading silvouple?

Manm ki an faver lev lanmen?

Byen.

Okenn Manm ki kont?

Mersi.


Alor Third Reading of the Industrial Estate Authority (Amendment) Bill 2021 in ganny 24 vot pou.

0 vot kont e 10 abstansyon.

Bill in pase lo Third Reading.

Avek sa mon a demann Madam Deputy clerk pou fer Third Reading of the Bill.

MADAM DEPUTY CLERK Mersi Mr Speaker.

This Act may be cited as the Industrial Estate (Amendment) Act Authority 2021.

Mersi.

MR SPEAKER Byen.

Alor mon annan plezir pou dir ki Bill in ariv dan Lalwa.
Mon krwar nou a bezwen aret la pou ozordi.

Nou anmans sa ki reste pou en lot zour.

Avek sa mon a dir Minis avek son delegasyon mersi bokou pou zot partisipasyon e Minis i avek nou ankor demen.

E mersi bann Manm.

Nou ava adjourn e nou ava zwenn demen bomaten 9er.

Mersi.

(ADJOURNMENT) 95