Source document: https://docs-lawep.s3.us-east-2.amazonaws.com/1698080764357.pdf (Seychelles)
Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES Tuesday 14th September, 2021 The Assembly met at 09am National Anthem Moment of Reflection Mr Speaker is the Chair MR SPEAKER Bonzour tou Manm Onorab e bonzour nou telespektater e oditer fidel.

Byenveni pour sa nouvo sesyon travay pour sa semenn.

Bon koman kominikasyon mon a zis donn en pti leksplikasyon lo Order Paper.

Nou nou pou komans avek kestyon pour e sa i pou pran Lalis bomaten kestyon i sarze parey labitid.
antye.

an Donk nonm kestyon siplemanter pou depan en pe lo letan ki nou annan anmezir nou ale.

bann Apard kestyon regilye en PNQ, kestyon ki'n ganny submit, mon annan osi en Urgent Question sorti kot Onorab Gill, en Kestyon san kot Onorab Notice Sophola.

sorti Lo nou biznes mon annan osi 2 matter of privilege.

Enn sorti kot Onorab Lopozisyon, Leader Biznes Gouvernman.

Leader lot kot Onorab Mon pou pran tou lede demen matin.
E sa se akoz mon le mon le donn mon ruling an menm tan ki mon pran lot matter of privilege pou fer li pli efikas.

Fer nou en lekonomi letan.

Apard sa nou annan Mosyon.

Lo Mosyon nou pou pran Mosyon Onorab Esparon apre midi, lo Supplementary Budget demen.

e Mosyon E sa i tou senpleman an konsiderasyon avek mon kalkilasyon.

Dapre letan ki sa bann item i kapab pran nou.

I could be wrong, me sa i mannyer mon pe mazin li.

Sa Oh!

byen.

laparol, i Tre kominikasyon.


Dan konteks kominikasyon mon a briyevman donn Onorab Wavel Woodcock.

An relasyon avek enn bann papye ki pe ganny prezante zis apre.

Onorab Woodcock ou kapab adrese.

HON WAVEL WOODCOCK Mersi Mr Speaker.

Bonzour tou Manm e tou dimoun a lekout.

Mr Speaker i fer dezyenm deba dan listwar Lasanble ki ganny organize par Komite Medya Lazenes e Kiltir, MYCC kot precinct Lasanble.

pg.
pg.

1 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 E deba E ozordi MYCC i prezant rapor lo sa deba, ki ti ganny fer a lokazyon World Press Freedom ti Tenm Day.

lenformasyon as a public good.

koman ozordi Chairman sa Komite, mon anvi profit sa lokazyon pou remersye tou Manm, Komite MYCC ki ti partisip dan sa deba, enkli Deputy Speaker ki ti enn nou Manm lo panel.

osi tou Mon osi anvi remersi sekreter nou Komite Ms Elna Etienne e son asistan Ms Samia Lebon ki'n ede organiz sa deba.
Mon pou osi profit sa lokazyon pou remersye tou bann Media Houses, radyo, televizyon ek zournal ki'n partisipe parey SBC, Télésesel, Nasyon, TODAY lezot ankor.

E bann stakeholders ki annan lentere dan medya.

Sirtou dan laliberte annan lapres.


partisipasyon Media Commission, Ombudsman Mrs Tirant-Ghérardi, Human Rights ganny ki Commission prezante par Ziz Renaud, Board SBC, Komite Anti-Koripsyon ki ti ganny prezante par CEO, Mrs May De Silva e lezot partener dan sekter, partener dan sa sekter, dan Sekter Medya.

Nou ti ti Deba ti konsantre lo tenm … dir lenformasyon pou byennet mon'n Parey lenformasyon pou piblik.
E byennet, e lanfaz ti ganny met lo lenformasyon pou byennet piblik olye lo pou empower piblik, bann olye lenformasyon ki destriktif.

ki I enportan ki bann lenformasyon ki sorti i bann lenformasyon ki batir nou sosyete.

E i enportan osi ki bann lenformasyon ki al dan piblik i konkret.

I pa misleading e i pa bann fo lenformasyon ki i annan bann lenpak negativ lo nou sosyete.

building Dan sa deba plizyer lezot keksoz in ganny touse, parey bann capacity zournalis.
Training pou bann zournalis ki zot kapab deservi zot responsabilite dan en fason ki transparan, ki byen.

E nou’n osi tous lo - dan sa deba ti osi tous lo lenpak rezo sosyal lo lasosyete ozordi, e son plas dan nou sosyete modern.

E deba osi in ankouraz, plis.

E in ganny fer resorti ki i annan lenportans, ki annan plis deba, bann deba e bann analiz konstriktiv.

Parey mon’n dir lanfaz osi in ganny met lo laliberte lapres, ki enportan dan en demokrasi modern.
E finalman Mr Speaker de rekomandasyon byen for ki ti ganny fer resorti, se lenportans bann zournalis pou verifye kredibilite bann lenformasyon pg.

2 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 finalman avan ki zot prezant dan domenn piblik.

E lot rekomandasyon enportan ki ti ganny fer sorti.

Se ki i enportan pou annan plis enteraksyon parmi tou bann stakeholders enkli avek, bann stakeholders dan sa sekter - Sekter Medya e Lasanble osi Nasyonal.
avek nou Avek sa de mo Mr Speaker, mon prezant sa rapor avek ou.

Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi Onorab Woodcock.

E mersi pou zot travay.

Madanm Clerk mon ava apel ou pou Prezantasyon Dokiman please.

MADAM CLERK Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker, bonzour tou bann Manm e tou dimoun ki a lekout.
Bann papye ki pe ganny prezante bomaten: - World Press Freedom Day Debate, 2021 Activity Summary Report - by The Media, Youth & Culture Committee and S.I.75 of 2021 - The Mental Health Care Health Tribunal (Rules and Procedure) Regulations, 2021.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Madanm Clerk.

Mon a demann ou fer First Reading sa Public Bill.

MADAM CLERK Mersi Mr Speaker.

This Act may be cited as the Anti-Corruption (Amendment) (No.2) Act, 2021.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi.


Nou a pas lo Private Notice Question.

Mon a demann Madanm reporter pou apel Minis, pour Lapes e Lekonomi Ble.

Bon bonzour Minis Jean- Francois Ferrari Minis pou Lapes e Lekonomi Ble.

E bonzour osi Mr Radley Weber Chairman Board SFA e Mr Nichol Elizabeth Chief Executive Officer SFA.

pou Mersi zot partisipasyon bomaten e mon ava apel Leader Lopozisyon pou prezant son kestyon.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker bonzour Mr Speaker.

Bonzour tou koleg Onorab.


Bonzour Minis Mr Weber e Mr Elizabeth.

Byenveni dan Lasanble Nasyonal e bonzour tou dimoun ki a lekout.

Mr Speaker mon PNQ i lir koumsa: - In annan konsern ki plizyer staff kot SFA pe pg.

3 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 demisyonnen dan zot fonksyon.

Prenon kont lenportans SFA pou lekonomi pei: - Eski Minis i kapab donn detay nou Lasanble lo ki sityasyon staffing kot SFA e konbyen staff ziska la in met zot demisyon?
Ki lenpak ki sa bann lo annan loperasyon pou demisyon fonksyonnman e SFA?

MR SPEAKER Mersi Onorab Pillay.

Minis ou larepons silvouple.

MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Mersi Mr Speaker.

Mersi, pou ou kestyon Onorab Pillay.

Bonzour tou dimoun e tou dimoun ki a lekout.

Mr Speaker, lo kestyon Onorab Lopozisyon.

Leader Malerezman napa ni en dat pou mwan fer referans avek.

SFA i egziste depi pres ki 40an.


Alors mon ti a kontan konnen si Onorab Pillay pe demann mwan pou retourn 40an an aryer, pou mwan dir li ki kantite dimoun ki'n met zot demisyon akoz i, opened-ended.

So kekfwa i devret presiz.

Ki peryod i pe demann mwan sa bann kestyon?

Mersi.

MR SPEAKER fer en Onorab Pillay oule presizyon?

Mwan mon ti a sipoze i depi ler ki Minis in pran fonksyon koman, soz.

Onorab Pillay ou a konfirm sa?

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi, mersi Mr Speaker.


Mr Speaker efektivman mon pe demann Minis sa kestyon, akoz mon pa kapab demann li, en kestyon lo ler li i pa ti Minis akoz i pa kapab reponn.

Mon pe demann li en kestyon ler li in pran fonksyon koman Minis koman Minis pou Lekonomi Ble e pour Lapes.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Tre byen.

Minis.

MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Mersi Mr Speaker.


Alors avek ou permisyon Mr Speaker, mon ava reponn pou sa 10mwan, ki i mon dan Minister Lapes annan 14 travayer ki'n met zot demisyon pandan sa peryod.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Minis.

MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Wi dezyenm, dezyenm kestyon Mr Speaker.

Ki lenpak ki sa pg.

4 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 bann demisyon pou annan lo fonksyonnman e loperasyon SFA?

Onnetman Onorab, mon pa pe prevwar okenn lenpak negativ.
SFA i en lenstitisyon, kot pandan plizyer lannen in atas bokou lenportans avek training pou son bann staff.

In fer sa avek bokou zefor, pou fer sir ki son bann staff, i byen ekipe pou delivre lo zot travay a tou moman.

I osi vre ki dan sa bann dernyen lannen apard sa ki mon kapab apel en nespes dezord zeneral kot SFA, kot 4 CEO, (ti annan 4 CEO dan 5an) mon ti dekouver en sityasyon ki ase difisil ler mon ti arive.

E la avek management, nou ti met 2 target pou nou lorganizasyon.
ansanm Enn;- anmenn stabilite e direksyon dan enn lenstitisyon ki mon krwar bokou dimoun i ava dakor ki ti pe drive, pandan tro bokou letan.

E dezyenmman, met bon servis e lefikasite dan sa lenstitisyon pou benefis tou bann kliyan, ki esansyelman bann peser e nou propriyeter ki Gouvernman Sesel.

Pour bann anplwayer SFA, mon’n toultan dir zot ki mon anvi vwar zot pe progrese, pe anvol pli o, pli lwen e fer plis progre e meyer louvraz, e meyer loportinite.
Alors ler en travayer i anvi bouze, mon felisit li, mon dir li mersi, e mon swet li bonn sans.

Ler ou pran par egzanp en dimoun parey Mr Vincent Lucas en manm staff sinyor ki'n fer nou konnen ki anvi ale, apre 24 lannen dan servis kot SFA, byensir nou pou mank li, nou pou mank son leksperyans.

Me lavi i bezwen kontinyen.

Parey mwan, ler mon pou ale, SFA pa pou disparet, lapli pa pou aret tonbe.

Ler i neseser Onorab, tou travayer SFA i vin ansanm.
zenn profesyonnel i zwenn nou tim, nou pous dan menm direksyon e pour sa mon remersye zot, e mon felisit zot.

Bann Finalman Onorab mon pa konnen si pou ankoler, oubyen ou pou dezapwente, ler mon pou anons ou, ki 14 pozisyon ki ti vacant, in fini ganny ranpli par bann nouvo travayer, apre in ki konplete.

interview prosedir I annan bann pozisyon ki pa ankor ganny ranpli e ki pe ganny advertise, byento.
Menm aktyelman i annan bann pozisyon ki pe ganny advertise, pou rod bann kandida ki apropriye e ki lo nivo pli o posib pou sa bann ranplasman.

pg.

5 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 Vwala, mon krwar mon’n reponn byen sa kestyon.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi alors Minis.

Minis mon pou repran en pti pwen dan kestyon Leader Lopozisyon.
E dan son lentrodiksyon i dir, staff SFA ki pe plizyer demisyonnen, eski i annan en sityasyon kot SFA la, kot i annan en mouvman kot en kantite staff pe demisyonnen, ki i kapab en konsern?

MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Non Mr Speaker.

I annan, i annan staff ki annan bann, bann rotasyon normal ki bann staff i-i ale e bann lezot ki vini.

I annan pandan, pandan sa bann dernyen mwan kekfwa in annan en manager ki'n ale ki dan IT, pour bann akoz in ganny ofer en pli bon travay.
In annan en lot manager ki ti ganny segonde avek SFA kot mon Minister e in deside pou demisyonnen.

E kekfwa se sa, akoz in annan en de sa bann travayer en pe o profile, ki'n deside pou zot arete e sa i zot swa.

I napa nanryen ki ekstraordiner ki dan lafason ki keksoz pe deroule.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Nou a kontinyen avek siplemanter.

kestyon Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr, Mr Speaker.

14 staff e bann e bann managers tre kalifye i deside pou ale kit en lorganizasyon.
Minis pa vwar nanryen mal ek sa.

Mon pa kapab dir nanryen lo la.

Me sa ki mon bezwen demann Minis se, ki bann kondisyon ki pe kree kot SFA, ki pe fer ki sa bann dimoun pe ale?

Akoz i annan la deor, Minis plizyer alegasyon.

Par egzanp i annan alegasyon ki ou annan konpannyen sekirite ki'n ganny sekirite, me ki napa tender.

E ki aparaman sa konpannyen ganny loportinite pou fer sa louvraz, akoz zisteman i annan pou fer avek United incriminate Seychelles dan sityasyon met bonm.
pe I annan rapor par lezot staff ki annan doctoring of bann lenformasyon ki sipoze ganny donnen, vizavi bann lapes bann bato Espanyol.

I annan rapor vizavi lafason ki serten aktivite pe pase dan SFA, so Minis ou pe dir nou tou keksoz i ok kot SFA.

Be nou, nou pe tann diferaman.

E i nou louvraz pou met sa pg.

6 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 bann konsern devan.

E i annan lezot MNA, enkli MNA lo ou kote latab ki'n ganny aprose par plizyer dimoun.
E, fotespere ozordi zot annan kouraz pou zot met zot pwen devan, lo bann konsern ki bann dimoun pe anmenn devan zot, lo - Minis pou ankor enn fwa mon demann ou, sityasyon Eski ou pe dir ek sa Lasanble ki ek kondisyon travay kot SFA i parfe, e ki rezon ki sa bann dimoun pe ale i akoz sa bann dimoun in anvi ale.

E non pa akoz serten lapros ki pe ganny pran par ou Minister e sityasyon ki egziste dan SFA?

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab Pillay.

Onorab Pillay ou bann kestyon i al for lo alegasyon.
E mwan mon krwar dan nou Standing Orders i annan en direksyon, ki kestyon lo pa devre ganny baze alegasyon ki pa byen fonde.

Be selman – (Off-mic) MR SPEAKER Non, non!

Mon pou permet Minis adres li mannyer i kapab zis avek sa remark.

Wi Minis.

MR SPEAKER Onorab.

En point of order.

Wi ok. Ale, mon a donn ou laparol.


HON GERVAIS HENRIE Mr Speaker zisteman, pwen ki ou'n fer, Order 35(c) i dir ‘’a contain question shall not statements which the Member, who asks the question is not prepared to substantiate.’’ E Leader Lopozisyon in fer sa toultan i anmenn en bann alegasyon ki zis pe kree en latmosfer ki i pa pare pou li donn legzanp konkret, e fe dan sa Lasanble!

Akoz i ede, pou Lasanble Nasyonal propaz rimer dan nou pei.

E sa i malere.

Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi.


Mon’n pran ou pwen.

Mon, selman mon pou les Minis deal avek sa, i a fer referans avek sa ki i konsider i zis alegasyon, ki pa byen fonde.

E si i annan pwen valab ladan i a kapab adrese.

Minis.

MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon krwar ou'n reponn dan, sa ki mon ti pe mazinen.

Mon pa'n vin isi pou mwan reponn okenn pg.

7 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 alegasyon, e mon refize reponn alegasyon!
Mwan mon pare pou mwan reponn bann kestyon baze lo bann fe.

E Onorab Leader Lopozisyon in dir poudir fotespere i annan dimoun i annan kouraz pou dir sa ki zot anvi.

Me mon ti a kontan ki Onorab Pillay li osi, i montre nou pou dir i annan en pe I pa vin zis ek kouraz.

alegasyon, dan sa Lasanble.

Mon dezyenm pwen Mr Speaker, mon pa pe reponn non pli lo sekirite.

Mon pa'n ganny, mon pa'n ganny en kestyon, pou mwan vin dan Lasanble lo kestyon sekirite.
Parkont, parkont Mr Speaker mwan mon ava dir ki napa okenn sityasyon ki parfe.

I annan toultan bann sityasyon ki fluid, ki sanze toulezour.

Nou dan en peryod, dan lavi nou Nasyon kot i annan bokou sanzman ki pe pran plas.

E sanzman i toultan difisil, sanzman i toultan deranz nou dan nou comfort zone.

Sanzman i bann sityasyon ki nou pa tro abitye la, e avek.

Me sanzman sanzman in arive.

anmenn toultan i Alors nou pou bezwen viv avek sa bann sanzman.
E ler nou fer - ler nou pe, mon pe travay dan en fason pros avek SFA, mon realize pou dir pa tou keksoz ki mars parfetman parey en, en pti robot.

I annan, nou annan en nouvo Board, ki’n pran son responsabilite pli boner sa lannen.

E mon ti a kontan remersye Mr Radley Weber, Chairman ki'n avek son manm, bann manm Board ki fer en travay ekstraordiner, dan zot letan ki zot donnen pou fer sa lorganizasyon marse.

Nou annan en CEO ki'n zwenn lorganizasyon an lannen pase Mr Septanm Elizabeth.
Avan ki mwan, mon menm mwan mon arive Mr Elizabeth ti la.

E li i sorti dan sekter prive.

E normalman ler ou sorti dan Sekter Prive, ou ariv dan Gouvernman i annan bann diferan metod travay.

E pa tou tou keksoz ki aplikab, pa keksoz ki marse.

Me nou, nou bezwen fine-tune as we go along.

Nou'n erit Mr Speaker, e mon krwar ki si Lopozisyon ti annan en pe, en pe decency zot ti a aksepte ki mannyer zot in kit sa lorganizasyon, anpyang.

E dan en fason ki pa ti pe fonksyonn parey i devret.
Nou, nou pe met bann keksoz e an plas.

E mon ava dir ou ki nou'n fer sikse- enormeman sikse.

enormeman pg.

8 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 I mean i pa sikse ki lo papye, ni lo televizyon.

I lo sikse ki ler nou pe, nou pe deplase nou vwar;- ki mannyer bann travayer, dan SFA in met lespri ansanm depi sa dernyen 10mwan pou zot delivre.

E kekfwa la, avek ou permisyon Mr Speaker mon ava aret en pti moman.
Mon ava demann Leader Lopozisyon, pou aplodi sa bann dimoun pou tou sa travay ki zot in fer dan distrik.

Mersi.

MR SPEAKER Nou pa pou.

MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Ok si pa. MR SPEAKER Nou pa pou atann.

MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Non, non!

Mon pa ti ankor fini.

Mon’n donn li a son moman pou li aplodi.

MR SPEAKER Minis terminen silvouple.

MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI I pa'n aplodi, i pa'n aplodi.

I pa'n aplodi alors mon ava, mon ava zis dir sa;- Mr Speaker, Mr Speaker.
SFA i en lorganizasyon ki, ki pe ankouraz son bann travayer pou fer training, ankouraz son bann travayer pou partisip dan bann, dan bann seminar, dan bann rankont pou devlop, pou devlopman personnel.

Nou fer en kantite sa bann, sa bann keksoz.

E nou bann travayer se bann travayer ki annan en kantite pou zot donnen e nou valoriz zot travay.

Alors dan 218 - 216 travayer en lorganizasyon SFA i annan 216 travayer an se moman.

Pli boner sa lannen i ti annan plis ki 220.


Dan 216 travayer, si annan 16 travayer, oubyen 14 travayer ki deside pou zot bouze, mon pa krwar ki nou devret fer en sityasyon dramatik ladan.

O kontrer, nou dan sityasyon kot keksoz pe evolye, pe bouze.

E mon ti a kontan konmsi, ankouraz nou.

Pa- eskiz mon parol Mr Speaker me pa, pa zis rod lipou, pa zis rod bann keksoz ki mal.

Aplodi, ankouraz sa bann dimoun ki pe, ki pe travay.

Pa tou keksoz ki 100poursan byen, me selman pa rod zis sa ki mal.
Nou lorganizasyon i en lorganizasyon ki travay en kantite.

E ki pe anmenn en kantite kof Gouvernman Mr Speaker, zis larzan dan pg.

9 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 pou mwan dir ou.

Pour lenformasyon Lasanble.

SFA in donn Gouvernman R25milyon an 2019 ok, an 2019.

An 2020 50milyon, nou'n double, sa sonm.

An 2021 nou’n, nou pou ariv 75milyon ok. Pou nou kapab fer antre dan kof Leta bann license, bann travay, bann keksoz ki nou fer, fer lefikasite, fer sir ki nou napa gaspiyaz.
Sirman sa i montre ki keksoz pe mars deplizanpli byen.

Mwan mon pare pou mwan dir avek sa Lasanble, si i annan bann difikilte, si i annan bann staff ki annan bann konplent, laport i ouver, i annan CEO, i annan mwan menm mon Minis, i annan Chairman, i annan, i annan, nou annan en sistenm HR ki pe, ki pe ekout bann dimoun, i annan bann rankont ozordi menm.
Depi semenn pase avan rankont nou ganny sa kestyon, nou ti'n plan bann avek management pou nou, pou nou sey gete ki mannyer nou kapab fer bann rekomandasyon ki zot menm zot, zot pe fer.

avanse So nou pe travay, alors mwan mon ti a pli kontan ki dan en lespri fer nou pei bouz devan annou ankouraz kot i byen.

E annou pa zis rod bann keksoz ki mal.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Ou siplemanter Onorab ankor?

annan Pillay HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.
Mr Speaker mon pa pou al dan okenn polemic, zis mon bezwen adres serten pti komanter ki'n ganny fer.

Premyerman i mon louvraz pou rod leklersisman e lenformasyon.

Sa i rol ki pep Seselwa in donn mwan e ki mon pou sey zwe li avek tou, tou mon abilite e tou mon senserite.

Dezyenmman Mr Speaker mon le met, lo rikord ki mon le proteste lafason ki Minis Ferrari pe tret Lasanble.

Mon ankor enn fwa pa pe fer li dan kankan me selman, mon bezwen dir poudir.
Wi, i kler poudir Manm nou bezwen regard bann keksoz ki nou met devan.

E Minis si i annan lenformasyon i donn nou, si i dir nou i napa lenformasyon i napa, si i dir nou sa i zis alegasyon i dir nou.

Be en Minis … MR SPEAKER Ale.

Prosed Onorab Pillay.

lo ou kestyon.

pg.

10 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 HON SEBASTIEN PILLAY En Minis i bezwen kapab dir mwan par egzanp.

Si en konpannyen sekirite in annan en tender.


MR SPEAKER .. i kapab HON SEBASTIEN PILLAY En Minis i kapab, i bezwen kapab dir ek mwan, par egzanp … MR SPEAKER Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY … napa nanryen pou li ankoler, pou li vin rouz dan Lasanble Mr Speaker.

MR SPEAKER Ase.

Wi be selman ase fer leson Minis e prosed lo ou kestyon silvouple.

HON SEBASTIEN PILLAY Mr Speaker pa mon lentansyon pou fer leson Minis.
I akoz ou ,.. i MR SPEAKER Wi be prose … HON SEBASTIEN PILLAY Mr Speaker avek tou respe, MR SPEAKER Back to the question ... HON SEBASTIEN PILLAY Ou konnen-ou konnen akoz mon pe al dan sa direksyon?

Akoz Minis, MR SPEAKER Yes.

HON SEBASTIEN PILLAY Minis dan sa Lasanble, Minis pa pe dir laverite sa Lasanble!

Minis pa pe dir laverite sa Lasanble.

E kestyon ki mon annan pou Minis, ok, mon a demann Minis en kestyon final.

MR SPEAKER Ale kestyon.

Wi.

HON SEBASTIEN PILLAY Kestyon final ki mon annan.


Se eski ler staff i vin kot ou Minis, ou tret konplent sa bann staff avek konfidansyalite?

Ou Minis Ferrari ki'n asize lo sa kote latab, ou'n koz lo konfidansyalite ki ozordi, mon vwar ou vin - Sorry pou servi sa term ou Gouvernman,’’ pou vin koz- pou vin mislead sa Lasanble.

Eski ou, ou tret konplent sa bann avek konfidansyalite?

staff Mersi Mr Speaker.

‘’anbaras pg.

11 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 MR SPEAKER Mersi.
Minis silvouple annou pa al lo sa bann lezot pwen, zis reponn si ou tret sa parey konfidansyalite.

E nou a termin lo la.

Mersi.

MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Mr Speaker ou konnen Onorab Leader Lopozisyon pou dezapwente ler mon pour dir li ki mon tret, tou konversasyon ki mon annan avek mon staff avek tou konfidansyalite.

Si i annan lenformasyon, si i annan en sityasyon ki devret ganny mete, devan SFA i mon devwar pou mwan met devan.

Me, an respektan tou bann lareg konfidansyalite.

Mersi bokou.
Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi Onorab Romain.

Nou a kestyon pran siplemanter sorti kot lezot Manm.

enn de HON GEORGE ROMAIN Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker, bonzour Minis avek ou lekip.

Bonzour tou dimoun ki a lekout, bonzour tou bann koleg Onorab.

Minis mon’n asize mon’n ekout ou lo sa size SFA.

Ou'n dir ki 14 staff in kite pandan sa 10mwan.


Pour mwan 14 staff i bokou, e pou mwan mon ti annan 2 kestyon pou mwan demann ou Minis, Minis eski ou kapab klarifye si exit interview in ganny fer avek sa bann staff ki’n kite e ki lakoz prensipal ki ganny donnen pou sa bann demisyon?

Mon dezyenm kestyon Mr Speaker, Minis, si wi, baze lo rezilta exit interview eski ou kapab dir nou, si in annan okenn mezir ki'n ganny pran pou adres bann problenm ki annan ki’n ganny souleve?
E si zot pa’n fer, exit interview eski zot pe konsidere pou fer enn dan lavenir?

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab Romain.

Minis.

MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker.

Mersi Onorab Romain pou ou kestyon.

Mon krwar i enportan a sa pwen la, pou mwan donn enn de, enn de detay akoz ou’n, ou'n sizere ki 14 travayer i en kantite travayer.

Alors les mon dir ou, nou'n resevwar 14 demisyon.


Ladan rezon i annan ki personnel, e i annan 4 junior staff ki dan sa kategori, e i annan 2 managers ki dan sa kategori.

Bann rezon personnel pg.

12 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 ok?

Sa i enkli enn manager ki ti ganny segonde kot Minister Lapes.

Ok?

I ti pe travay avek mwan, ok e li in deside pou li demisyonnen, pou son rezon personnel.
Rezon disipliner, in annan en travayer ki'n ganny demande pou demisyonnen akoz absante dan travay pou plis ki 3 zour.

In annan bann ki'n fer bann aktivite en pe fraudulent.

In annan, (mon krwar se sa ki Onorab Pillay ti pe fer referans avek) kot lenformasyon ki sipoze antre lo bann data SFA pa'n, ki'n ganny manipile.

E nou’n ganny laprev ki zot in ganny manipile.

Donk, e sa travayer in bezwen ganny mete devan, devan sityasyon.

E se la kot nou'n ganny bann demisyon.


Alor sa mon pe donn zot bann legzanp.

Selman mon pa anvi, mon pa krwar i apropriye ozordi, isi pou nou penn en portre ki kapab sali repitasyon sa bann bon travayer, ki pe travay dan lorganizasyon.

I annan en kantite e gran mazorite.

Ou ava dir mwan i annan en bon diferans ant 200 ek 14.

Donk mazorite nou travayer i onnet e zot travay vreman byen.

I annan bann ki'n ale akoz zot in ganny ofer sport, labours aletranze.
I annan ki nou'n anvoye, nou annan 3 la nou pe al anvoy lo training eksetera.

E donk, les mon a dir ou prezan I lo bann prosedir.

annan en Komite Disipliner kot SFA, ki ganny konsiste par 7 managers.

Se zot ki fer bann hearings.

E se zot ki ekout konplent zot bann koleg.

e ki E ki ekout konplent management, ekout konplent HR, si in annan en breach of work ethics.

Donk i annan Tou travayer ki termin zot lanplwa avek SFA i en standard procedure pou annan en exit interview.

prosedir.
prosedir.

en fer E mon kapab dir ou ki tou, ekspekte enn ki mon okouran, ki mon okouran en travayer ki'n refize attend en meeting pou exit interview.

Sa se son swa pou li.

i ganny trete dapre Lalwa Lanplwa.

Nou aplik tou bann rules e HR e nou fer sir ki, i annan ekite, i annan lazistis dan tou bann desizyon.

Donk travayer en So mon fotespere ou'n kapab, ou'n kapab reasire avek sa repons ki mon’n donn ou.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Mersi Onorab Romain.

Ou pou rod klarifikasyon, akoz pg.


13 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 nou bezwen kontinyen avek lezot Manm.

Wi Onorab Romain?

HON GEORGE ROMAIN Mersi, mersi Mr Speaker.

Mersi Minis pou larepons en pe ase detaye.

Me selman Minis pou mwan, mon santi parey sa bann dimoun, parey kekfwa enn de staff kekfwa mon’n tann ou ou'n dir in fer, kekfwa in fer en de frod, enn de keksoz.

i Alors annan lenvestigasyon pe ganny fer, mon prezimen.
E si sa dimoun i definitivman i guilty mon krwar sanksyon i bezwen ganny pran kont li.

Be selman Minis pou mwan lo kote sa kestyon interview, exit interview.

Mon santi sa kekfwa i a benefisye SFA dan en fason ki si vreman i annan en problenm ozordi dan SFA, ler zot fer sa interview byensir, mon konnen ou dir kekfwa i pe ganny fer, ki zot a kapab rezourd sa problenm.

E mwan sa mon ti ava kontan fwa Mr eklersi ankor enn Speaker.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.


MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Mersi Onorab.

(Off-mic) HON SANDY ARISSOL Avan ou donn Minis laparol.

I annan en problenm son mon pa krwar ... (Off-mic) MR SPEAKER E byen.

Mon sipoze sa i en problenm teknik ki nou staff an deor.

Madanm Clerk ou kapab pran note sa problenm.

E si i annan posibilite ki nou bezwen adjourn en pti moman, pour en technical staff attend to sa, nou a fer li en.

Ou a regarde apre ou a sinyal mwan.


Minis ou annan pwen pou adrese lo sa ki Onorab Romain in fer.

Annou sey prosede silvouple.

MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Non, non mon ti a zis kontan Onorab remersye Romain pou son lentervansyon.

E pour son bann konsey ki'n donn nou.

E mon ti a kontan reasir li pou dir bann prosedir i an plas.

SFA i en lorganizasyon piblik, ki bezwen respekte bann regilasyon ki mannyer bann, bann relasyon dan travay i ete.

pg.
pg.

14 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 E mon kapab dir ki, si ti annan bann move pratik, nou ti ava annan bann ka ki'n al kot, kot Lanplwa oubyen kot en Linyon Travayer.

Be nou pa pe gannyen sa kekfwa nou ava gannyen a lavenir, nou ava deal avek.

Me selman konfyans repran Onorab ki, nou pe fer nou mye pou nou fer sir ki, tou travayer i ganny trete avek respe, e zot ganny valorize.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Lo pwen Onorab Arissol.


Sa ki pou arive se ki recording, i pa pou tro bon.

Me selman dan mon leksperyans bann keksoz ki ganny dir dan lasal i antre dan recording kantmenm i pa kler.

I pa soz, so nou kapab kontinyen.

Onorab Bistoquet.

HON ROSIE BISTOQUET Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker.

Bonzour Minis avek ou delegasyon.

Bonzour tou Onorab.

Mr Speaker avan ler mon komanse, mon ti a kontan swet bonn aniverser enn bann bisantener dan Pointe La Rue.
Mrs Aline Adela ki ozordi i fet son 101an le 14 Septanm.

Bonn aniverser madanm Adela.

(APPLAUSE) HON ROSIE BISTOQUET Minis vi ki ou'n dir ki ou lamazorite dimoun in ganny recruit, 14 an tou, ki'n ganny anploye.

Eski Minis i kapab dir nou si sa bann new recruits in osi ede vitman pou kontiny loperasyon SFA san problenm?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Mersi Onorab.


Onorab parey mon’n dir pli boner, SFA i annan en lekip ki ase dinamik e zot parey nou dir zot, multi- skilled.

E nou kapab ase fasilman bouz bann travayer from one Departman to, to en lot.

I vre ki'n annan, i annan enn de departman.

De ki mon pe mazinen la ki understaffed, e sa in understaffed depi plizyer lannen.

E nou'n travay bokou pou nou kapab beef li up, sa de Departman.
E nou'n ganny en pe difikilte akoz pa tou, pa tou sa bann skills ki nou pe rode ki available lo marse.

Lo marse lanplwa.

E nou en lorganizasyon parey mon kontan dir ki 100poursan Seselwa.

Is that pg.

15 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 correct, yes.

Ki 100poursan Seselwa.

Alors nou pe sey rod nou bann zenn kalifye pou fer zot antre.

Antretan nou pe, nou re deployed internally e nou, nou fer sir ki nou evite okenn sa bann disruptions ki kapab arive.
Lo mon kote kot Minister Lapes mon annan bann dimoun ki'n tre eksperyanse ki zot, zot pa'n zanmen ezite pou zot sot deor, e vin donn en koudmen ler i annan bann travay spesyalize pou fer.

E ki sa i dan zot konpetans.

ex-SFA tre, ki Alors mon pa santi ki, mon pa pe dir ki nou pa, nou parfe, parey mon’n dir pli boner.

Me selman mon pa, mon pa krwar ki nou bezwen worry bokou.

SFA i en lorganizasyon ki pe mars zeneralman, ki pe fonksyonn zeneralman dan en fason efikas.
Me i annan ankor lespas pou nou, pou nou amelyore.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Cosgrow.

HON WALLACE COSGROW Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker.

Bonzour Minis avek ou lekip.

Minis tan ki Chairman Board pe akonpanny ou ozordi, dan Lasanble.

Mon ti a kontan konn pozisyon nouvo Board SFA an relasyon avek sa sityasyon kot 14 staff in resign, dan lespri latransparans bonn gouvernans.

avek Eski Board SFA pe pran en lentere spesyal ladan.
E eski Board SFA pe vreman dig deep into sa sityasyon, pou gete ki vreman pe arive mal?

Or si i annan keksoz mal ki pe arive?

E osi koman Chairman Board i la, mon ti a kontan konnen.

Eski i annan par egzanp Board members ki pe enterfer dan loperasyon SFA, par egzanp dan bann proze, dan bann diferan keksoz ki SFA i fer ki sipoze, louvraz CEO avek bann lezot travayer.

direkteman E petet ki sa osi pe kapab ede pou fer staff fristre e ki zot vwar lenterferans e ki zot pe met zot demisyon.
So, mersi bokou Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi nou a sey lo pwen kestyon.

Annou pa al tro lo pwen kestyon en.

Annou pa al tro bann rol bann lezot manm SFA, Board.

Minis ou le pran laparol?

Oubyen oule avan lo Board?

Chairman, ale.

Minis wi.

pg.

16 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Mr Speaker mon le pran laparol la.

Pou mwan proteste, kont bann statement ki Onorab in fer.
Akoz sa bann statement i kapab donn lenpresyon poudir i annan keksoz, ki pa-ki pa legal oubyen bann, bann lenfliyans ki pa normal ki pe arive, bann keksoz, bann manboulouk ki pe arive dan SFA.

E proteste sa mon fortman!

Fortman e, an realite mon vreman ankoler.

Akoz mwan mon anvi ki si, okenn dimoun laprev i annan en okenn keksoz, zot vin, zot anmenn swa kot Lapolis, swa kot i annan.

Me zot pa servi Lasanble Nasyonal pou sizere ki annan keksoz ki mal!

Sa i-sa i inakseptab Mr Speaker!

MR SPEAKER Mersi.
MR SPEAKER Mersi.

MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Donk mon, avek ou permisyon mon ava, mon ava aret la akoz.

Mon pa kontan sa, mon pa krwar poudir i fer zistis lo nou lorganizasyon.

Mersi.

MR SPEAKER Mon a fer en pti komanter.

i kapab Lasanble Nasyonal, ganny servi pou li egzamin lezot pwen.

Me selman sa i Question Time lo en kestyon spesifik.

Alor annou reste lo sa kestyon silvouple.


Onorab Cosgrow, ou'n demann en kestyon, mon a les Board, Chairman eksplik pwen lo si Board in enplike lo demisyon sa 14 staff.

Board, Mr Chairman, yes sir ou le klarifye?

Wi.

Ale wi.

HON WALLACE COSGROW Mr Speaker wi.

Mersi bokou.

MR SPEAKER Selman ou pa pe al antre dan en deba avek Minis.

HON WALLACE COSGROW Non-non-non-non!

MR SPEAKER Al lo ou kestyon.

HON WALLACE COSGROW Non, wi.

Mr Speaker non, mon ti anvi zis klarifye.


Mon pa ti pe demande si Board in enplike mwan.

MR SPEAKER Ok. Klarifye ou kestyon.

HON WALLACE COSGROW Mon ti pe dir si Board i annan en, in pran en lentere spesyal, pou dig en pti pe pli deep, pli pg.

17 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 profon pou vwar si i annan okenn issues ki pe arive, ki pe fer bann dimoun resign?

Akoz apre tou Board i annan sa rol oversight lo sa lorganizasyon.

Se sa ki mon ti anvi konnen.


Apre mon pa ti anvi fer Minis ankoler mwan.

Eskiz mwan.

MR SPEAKER Mersi Chairman.

Chairman lo size demisyon staff silvouple.

SFA BOARD CHAIRMAN RADLEY WEBER Ok Mr Chairman.

Mon a sey reponn sa kestyon dan en mannyer, petet pa vreman fasil.

Akoz koman zot konnen sa Board, nouvo Board in ganny formen an Fevriye sa lannen.

E nou annan 9 Manm Board.

E nou'n, Minis in sey met bann manm Board ki annan en pe leksperyans dan sa biznes.
E ladan i annan en manm Board, Mr Vidot ki'n la depi en bon pe letan e li osi i responsab pou tyek en pe bann proze.

Lo kestyon sa bann zans ki'n ganny demisyonnen.

Nou ti diskit detrwa bann managers.

Nou pa'n tyek bann non, bann vye bann staff ki junior staff akoz normalman sa i pas devan Departman konmsi Human Resources dan lorganizasyon.

Pou bann senior managers sa byensir nou tyeke akoz i depan osi ki zot in fer.

Si zot in involve dan serten keksoz ki pa legal.


Nou'n tyeke, nou'n egzaminen, nou'n fer en resers lo la, avan ler nou pran en desizyon.

An term, sack okenn dimoun, nou annan zis enn ki nou’n, sack.

Akoz i ti involve dan en keksoz ki vreman pa i annan bann legal.

Leres dimoun ki'n resign.

Sa bann ki'n resign in vin devan CEO, pou ki'n ganny prezante devan Board pou nou diskite pou gete pour ki rezon zot in resign.

E serten, ler nou'n tyeke i annan serten keksoz ki pa byen.
Be selman nou pa’n aksepte son resignation, nou'n dir ti a bon i reget ladan.

Be selman apre in dir non, i a pe resign.

Alors se sa ki nou nou'n fer lo kestyon son Board.

MR SPEAKER Sa ou'n Chairman.

Onorab Esparon.

terminen.

Mersi HON REGINA ESPARON Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon ti ava anvi demann Minis an term training pou bann nouvo recruits la.

fek Bann dimoun ki'n ganny recruits dan limedya eski pg.

18 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 i annan?
E sa demisyon i dan diferan seksyon, oubyen i dan en sel seksyon?

E eski i annan en odit ki'n ganny fer resaman lo SFA?

Mersi.

MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Mr Speaker.

MR SPEAKER Nou pe al en pe an deor scope sa kestyon silvouple.

Minis fer li bref please.

MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Lo dernyen bout Onorab mon pa pou kapab reponn akoz, akoz mon pa'n prepare pou mwan anmenn kestyon lo odit.
Lo kestyon training, well premyerman, dezyenm lo kestyon lo eski i annan depar dan en seksyon spesifik oubyen dan sa-?

Non, napa nanryen ki spesifik i the organization.

E i pa non pli spesifik managers or middle managers.

across e I all across the spectrum.

Setadir right down from en sampler, sa bann dimoun ki al lo bato ki al sample bann kargezon ton.

Ziska parey mon’n dir ziska anler o nivo management.

So i napa nanryen ekstraordiner.

10 mwan savedir i fer en travayer par dan 200 travayer.
Mon vreman-mon santi e ki sa sityasyon, in ganny monte par- e mon konnen.

Mon bezwen proteste.

In ganny mete dan zournal The People, depi semenn pase sa bann keksoz koumsa.

Ou a krwar konmsi zot pe sey mont en Mickey politik.

Konmsi mon krwar i pa-i pa fair lo sa bann travayer ki pe donn zot kouraz, ki pe travay tre dir.

Alors mwan mon ti kontan dir ou ki nou annan plizyer Scheme training.

Nou ankouraz nou travayer pou fer training.


Nou’n pey pour bann manager pou ariv lo nivo par anba Doktora la, Masters, nou'n peye, nou'n donn zot letan.

Nou fleksib avek zot letan travay pou zot kapab fer sa ki zot, sa ki zot bezwen fer.

I pa en, napa nanryen ki parfe, selman mwan mon ava dir zot en keksoz.

Ant sa ki, ant sa ki nou'n erite, avek sa bann dimoun ki pe demann sa bann kestyon, ki pe rod problenm ozordi, e sa ki nou annan ozordi i en-i en losean diferans.
annan telman improvement ki'n ganny fer la e mwan si mon ti lot kote latab kekfwa mon ti pou anbarase pou mwan demann sa bann kestyon.

Akoz-akoz i annan en I pg.

19 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 bokou, bokou progre ki'n ganny fer.

E nou pou kontinyen fer progre, mistake pou kontinyen arive Mr Speaker.

Nou a travay lo la pou nou kontinyen improve.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Georges.

avek HON BERNARD GEORGES Mersi Mr, mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis ou delegasyon.


Minis mon krwar ki, tenner sa kestyon bomaten, i si ou permet mwan, vize lo bann dimoun ki lo ou panel ozordi.

E, osi ou ava permet mwan, mon kestyon se eski ou annan okenn rezon pou ou annan okenn mefyans, lo swa Board swa CEO?

la ozordi kestyon E mon pli pertinan se eski Board ki reprezante par Chairman, i annan okenn rezon pou zot pa krwar ki CEO pe fonksyon dan perform son lafason pe i fonksyonnen?

Si ou ava permet mwan sa kestyon Mr Speaker.


devret ki MR SPEAKER Si Minis i kapab adres sa an term staff demisyonnen, se sa.

Minis.

MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mwan mon’n pas plis ki 30an mon lavi pou mwan, rod en meyer Sesel, kot bann bon pratik i ganny met an plas.

E mwan mon’n viktim bann alegasyon.

Se pour sa ki mon pa kontan ler alegasyon i ganny fer lo dimoun.
Alors mwan mon ti a kontan dir avek tou dimoun, si zot annan en sityasyon ki zot pa konfortab avek, si zot annan en laprev okenn keksoz, anmenn devan.

Pa bezwen anmenn kot mwan kekfwa zot, zot mazinen poudir mwan mon en, mon en politisyen, mon en politisyen, mon pou zwe politik avek.

Anmenn kot Chairman Board.

Pou lemoman napa personn ki'n anmenn bann fe konkret, ok?
I annan, ler mon ti antre dan Minister Lapes si, si mon ti’n ekout bann dimoun, mon ti pou’n, mon ti pou pous- mon ti pou’n pous tou travayer.

Enn i dir ou sa enn pa bon, lot i dir ou sa enn pa bon, lot i dir ou sa i koumsa, lot i dir ou- Mon’n sey travay avek tou dimoun ok?

Pa tou dimoun ki'n reisi pou travay avek mwan.

I annan enn de ki'n ale.

Me selman finalman nou annan en tim ki pa parfe parey mon dir ki nou pe avanse.

pg.
pg.

20 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 Mwan mon kapab dir, mon pa enterfer dan day-to-day running SFA.

Mon les bann travayer fer zot travay, mon napa okenn, okenn laprev ki okenn keksoz mal in ganny fer.

lo Ler mon’n annan serten travayer, mon’n pas avek CEO, mon pas avek Board ok?

Me pou lemoman mon krwar poudir nou pe avans dan en direksyon.

I pa fasil, parey mon’n dir pli boner Mr Speaker sanzman i toultan difisil.
E sakenn i anmenn son nouvo kalite fason fer e nou bezwen adapte avek.

Alors mon demann avek tou bann travayer kot SFA, pour kontinyen travay pou nou avans ver sa lobzektif ki nou anvi pou fer domenn lapes, monte dan Sesel.

Nou annan lespas pou nou fer li.

E kekfwa nou ava fer li bokou pli byen e bokou pli vit si nou konsantre lo nou travay, lo bann plito ki konsantre alegasyon ki serten in vin spesyalis pou zot fer.

Alors annou konsantre lo nou travay e annou bouz sa pei devan.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Mon a pran dernyen kestyon Onorab Aglae.

HON EGBERT AGLAE Mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis avek ou panel.

Minis fas a sa, parey ou'n term li sa SFA anpyang ki ou ti zwenn.

E parey in ganny dir osi dan lepase pei i en kales kase, me selman apre nou vwar nou pe sorti premye dan diferan nivo.

Mon ti a kontan demann ou Minis eski SFA, pe desarz son lobligasyon e responsabilite ki annan lokalman e osi avek lorganizasyon bann enternasyonal?
Dezyenmman Minis, fas a sa bann travayer ki'n kite.

Eski ou’n pran kont kantite letan ki'n pran e resours pou train, (kot Gouvernman in depans larzan) pou train sa bann travayer pou ariv koz zot ete.

Eski sa pa pou annan en lenpak direk kot i konsern, sirtou rapor ki Sesel i bezwen bann soumet lorganizasyon enternasyonal?

avek pli Eski rapor pou vin dan en bann kredib, fason lenformasyon i ankor la.

Esey donn nou en garanti Minis.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Mon krwar nou pe exhaust konteni sa kestyon.


Minis ou a donn ou repons silvouple.

pg.

21 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Wi.

Mon en ava lankourazman Onorab pou mwan dir li ki nou annan konfyans ki nou pou kapab delivre lo sa travay.

donn Sak fwa e mon’n dir pli boner sak fwa ki, en travayer i ale, mon pa kontan mwan, nou, nou pa kontan nou.

CEO pa kontan, Chairman Board pa kontan.


Akoz ou, nou ti a kontan gard tou sa ki la e fer zot vin pli meyer.

Me selman lavi i koumsa, lavi, lavi i bouze, lavi i sanze e i annan dimoun, i annan dimoun ki ler mwan mon ti vini zot ti telman per zot ti tranble, zot ti tranble, pa kapab travay tranble ganny konze maladi.

E apre ler zot in dekouver mwan zot in kot mwan dir mwan, Minis nou pa ti konnen ou en dimoun ou aprosab, ou en dimoun ou, nou kapab koz avek ou.

Akoz bann alegasyon.


Alors, i annan, i annan en sityasyon ki nou pe, ki nou pe, ki nou'n erite, ki mon santi ki i annan en kantite bon keksoz ladan.

Nou, nou pou kontinyen donn training, nou kontinyen ankouraz travayer nou rekonpans zot byen.

E mon pa vwar drol ki napa okenn kestyon lo-lo lapey travayer kot SFA.

Akoz e mon konnen akoz napa kestyon lo la akoz i, lapey travayer kot SFA i zeneralman tre bon.

E menm pli bon dan bokou lezot landrwa.


Donk nou staff welfare nou vreman fer li otan ki nou kapab.

Selman mwan mon’n vin dan sa Minister, pou mwan fer marse en lendistri.

E en lendistri i mars lo lefikasite, i mars lo travay dir, i mars lo dedikasyon e-e an konsyans pou nou travay pou nou pei.

Alors, wi, i annan serten keksoz ki mon’n sanze, i annan serten keksoz mon’n met, mon’n anvi vwar dan SFA.

En businesslike approach, run li koman en biznes.


Ler en peser i vini, i bezwen son kart peser ou pa kapab dir li ozordi Merkredi ou, ou pa fer ou fer zis dan Zedi, dan Lendi ou pa fer, be akoz.

Sa boug son louvraz zis i dan kannot, i la i bezwen kart peser i bezwen ale.

Konmsi annou met nou dan sityasyon sa bann dimoun ki nou, ki nou bann kliyan.

E alors wi mon’n mete presyon, wi mon’n demann avek, avek CEO pou met presyon.
Wi mon’n demann avek Board pour ki Board i rod plis fason ki nou'n travay akoz nou bezwen delivre.

lefikasite dan E mon bann zanmi, mon bann, mon bann ansyen koleg pg.

22 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 nou pe delivre, ankouraz nou silvouple.

Pa bezwen met nou anba, pa bezwen zet nou ater!

Ankouraz nou.

E nou ava delivre ankor li byen pou nou pei Sesel.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi e nou pou termin la avek remersye sa kestyon.

Mon Minis pour son partisipasyon.


E mon remersye Board Chairman, ki mon krwar premye fwa, an nou resevwar li dan Lasanble an mon prezans, dan mon letan an tou ka.

E Mr Elisabeth CEO, SFA.

Mersi bokou e bonn zournen.

Wi.

Mersi Minis.

(MINISTER FERRARI AND HIS DELEGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE) MR SPEAKER Wi Onorab Pillay lo ki pwen?

ti HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker le met devan zis mon Lasanble ki, vi ki annan Manm ki bann diferan Manm dan zot distrik i annan bann fasilite SFA.

Mon konnen La Retraite kot Onorab Romain i annan, e Bel Ombre kot Onorab Arissol i annan e bann Manm i deza bann Manm FPAC.

Mon pou met devan bann Manm FPAC pou nou konsider, nou ava gete ki Komite i deside, pou nou konsider regard en pti pe de pre, bann diferan eleman ki konsern zisteman sa bann fasilite.
E bann lezot keksoz ki konsern SFA pour ki Lasanble i ava kapab al regard en pti pe.

Si bann Manm i agree, pou partisip ladan.

Pou nou kapab regard en pti pe, kwa ki pe pase, avek SFA.

MR SPEAKER Mersi.

Tou mon lankourazman.

Nou bezwen, kontinyen Onorab Arissol ou annan drwa fer en pti pwen vitman.

HON SANDY ARISSOL Wi koman en Manm FPAC.

Bonzour Mr Speaker, bonzour tou Manm.

Nou annan, lo mon kontan ek sa ki Onorab Pillay pe dir koman Chair FPAC.
Selman i enportan pou note poudir lo nou schedule FPAC nou sitan annan travay, e i annan bann ki nou pa ankor pran.

Par egzanp later US ki Lepep pe espere pou nou pas lo la.

Mon krwar i ava enportan pou nou… (APPLAUSE) HON SANDY ARISSOL pg.

23 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 Get byen nou schedule, then nou a pran bann lezot keksoz ki'n vin la preski lafen lannen.

Selman nou pare pou travay, napa problenm.

Mersi bokou.

MR SPEAKER Tre byen.


Madanm raporter ou ava apel Minis pou Lasante silvouple, pou nou bann kestyon.

Bonzour Minis Peggy Vidot Minis pour Lasante e delegasyon Dr Jude Gedeon, Komisyoner Lasante Piblik e Dr Danny Louange CEO Health Care Agency.

Mersi bokou pou vin dan Lasanble pou pran kestyon bann Manm.

E mon konnen poudir zot en bann dimoun, en bann zofisye ki ase souvan dan Lasanble.

Nou a komans avek kestyon 73, Onorab Waven William.

Onorab.

HON WAVEN WILLIAM Mersi Mr Speaker.


Bonzour Minis avek ou panel.

Bonzour tou dimoun ki a lekout.

Mr Speaker kestyon ri comme swivan: Eski Minis pou Lasante i kapab eksplik sa Lasanble lo zefor an plis ki son Minister pou fer an kolaborasyon ek lezot Lazans Gouvernman e sekter prive pou asire ki sitwayen, i travayer etranze e viziter respekte bann mezir Lasante pou sofgard relansman nou lekonomi?

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis repons silvouple.

MINISTER PEGGY VIDOT.

Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker, Leader Zafer Gouvernman, Lopozisyon, Manm Leader Nasyonal, Lasanble telespektater bonzour.

Mr Speaker COVID-19 i en problenm Nasyonal e zefor pou konbat sa fleo i bezwen osi Nasyonal.

tou Savedir i bezwen montre zot langazman e kontinyen travay ansanm pou reisi dan sa lalit kont COVID-19.

sekter Lasante Minister i responsab pou donn swen e tretman e pou diriz sa repoz kan i neseser pou aranze fer sir ki COVID-19 i ganny met anba kontrol.
An se moman sa pe pran en kantite ki nou resours.

Nou osi rekonnet ki prevansyon i kontinyen e i pou toultan primordyal pou nou aret sa pandemi.

in Minister fer bann regilasyon e donn bann gidans neseser pou sofgard lasante piblik.

In annan en gran travay ki’n ganny fer avek sekter piblik pg.

24 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 e prive pou asire ki sa bann gid i ganny enplimante.
pou letan Minister Lasante in pran donn bokou formasyon bann pwen fokal dan tou bann Minister e bann lorganizasyon prive e piblik, pou prepar zot pou zot kapab enplimant zot bann gid lo lasante piblik.

e sa fokal Minister Lasante i toultan kontinyen donn sipor sa bann bann pwen lorganizasyon.
In travay avek Minister Tourizm e bann lazans lendistri pou ki dan letablisman touristik i kapab resevwar tours dan en fason ki sen. sa In angaz avek Sekter Lapes sirtou an se ki konsern bann sanzman crew, ki sa i ganny fer dan en fason ki mwen riske.

Minister Lasante pe travay avek Minister etrwatman Ledikasyon kontinyen pou donn gidans avek sipor sa Minister, pou fer sir ki a laprantisaz pa ganny arete.

I annan en kolaborasyon etrwat avek Lapolis, Defans sa i zis 2 ou 3 legzanp ki mon pe mansyonnen.
Minister Lasante i osi travay avek SCCI pou ki bann biznes i kapab re ouver.

Nou bezwen rekonnet ki COVID i biznes tou dimoun e pa zis pou Departman Minister Lasante.

Alor nou espere ki tou lorganizasyon gouvernmantal, prive e piblik an zeneral, i kontinyen donn zot langazman aktiv pou konbat sa fleo.

Dan sa moman difisil tou lorganizasyon i devret pran plis linisyativ e vin plis inovativ, pou aplik bann mezir prevansyon dan zot landrwa travay pou anpes transmisyon COVID-19.
Lasante piblik i met mezir an plas kan nou bann endikater i akseptab.

Nou retir sa bann mezir kan nou vwar poudir i annan e i neseser, tout an prenon kont ki nou bezwen toultan fer sir ki abilite sistenm pou reazir i la.

En legzanp resaman kan nou ti ferm Board frontyer avek bann pei dan parey L’Inde, akoz Pakistan, Bangladesh propagasyon sa varyan Delta, nou ti realize poudir pou lendistri kapab kontinyen zot ti bezwen serten travayer ki zot ti napa.
E alor Minister Lasante toudswit in met mezir an plas, ki’n permet en pe sa bann travayer re antre dan pei dan en fason ki sen, dan en fason ki’n anpes transmisyon par sa group dimoun.

Tou bann sekter i devret refer li zot responsabilite e devwar pou ki zot travayer i pg.

25 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 pran zot vaksen.

Akoz sa nou realize poudir i en zouti ki kle dan sa konbat kont COVID-19.
Zot osi fodre sirveye ki zot gid lasante piblik dan landrwa travay i ganny byen enplimante.

Mon ava profite pou remersi tou bann Minister lorganizasyon ki’n travay avek nou e nou swete ki sa kolaborasyon i kontinyen.

Minister Lasante pou kontinyen fer bann diskisyon donn formasyon, donn sipor bann diferan sekter e fer sir zot azour avek bann diferan mezir lasante piblik.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

William siplemanter.

Wi Onorab HON WAVEN WILLIAM Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker mon ti ava kontan demann avek Minis par lefe ki ozordi la nou pe koz ki nou’n annan 20mil 900 ka aktiv ki dan pei nou’n dekouver tou dilon 2020 ziska prezan.

E ladan i annan apepre en 20mil 200 ekek ki’n geri.

E nou pe koz ozordi anviron 100 ekek dimoun in mor.

Nou pe koz anviron aktiv la 500 an plis ka dan pei.

E nou pe koz 50 ka par semenn par distrik.


So mon anvi demann Minis par lefe ki in koz en pti pe an zeneral lo sityasyon bann mezir bann dyalog bann korperasyon ki pe pran plas.

O nivo lokal distrik kwa ki zot pe mazinen fer ?

Akoz mon santi poudir sa ledikasyon sa lanfaz bezwen ganny mete o nivo lokal dan distrik, ki kapab kree sa lenpak o nivo nasyonal.

So mon anvi konn en pti pe kwa ki zot pe fer, akoz mon dan santi kominote i annan bann dimoun ki ankor iresponsab.
poudir ozordi E par lefe ki lenformasyon - well nou tou nou tann dir poudir bann lenformasyon i Me solman o nivo prive.

Lotorite Distrik, nou demande parfwa be kwa ki nou kapab fer an plis pou ede dan sa konba, pou asire ki enn nou lekonomi ki depan lo touris pa ganny afekte?

Nou pa oule retourn an aryer.

Mersi.

MR SPEAKER Ale.

Mersi Onorab, les Minis reponn please.

MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Mr Speaker.

Poudir wi Onorab nou pe vwar ou bann sif ki ou’n site i byen.
Ki nou pe fer lo nivo distrik, nou fer sir ki toulezour konmela ki nou analiz tou sa bann ka, e vwar pg.

26 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 konbyen distrik.

i annan dan sak Sa lenformasyon i ganny anvoye kot bann sant lasante dan sa bann distrik, avek non sa bann dimoun ki pozitiv dan zot distrik.

Lenformasyon lo kantite i osi ganny anvoye kot bann District Administrators.
E zot osi zot travay avek lasante si bann staff lasante i bezwen konnen lekel sa bann dimoun dan distrik, i kapab pran fer en diskisyon avek zot.

So sa bann lenformasyon i ganny anvoye, pou ki nou bann stratezi i pa reste zis o nivo Nasyonal me i vreman konmans desann lo nivo distrik kot nou santi poudir i bezwen.

E kan lo nivo distrik zot santi poudir sa bann mezir bann dimoun ki zot konnen ki merit an karantenn ou si non ki zot konnen i merit dan izolasyon e ki zot pa pe kapab arive fer li.
Zot osi demann souvan led avek Lapolis ki osi konnen ki kantite nou annan dan sak distrik.

Alor nou pe esey nou mye, pou anmenn nou servis lo baz distrik akoz nou konnen poudir la i enportan.

E si sa bann dimoun dan distrik i konnen lekel ki pozitiv zot pou pli kapab ede.

Me mon ti ava kontan ki Dr Gedeon i azout en pti pe lo la Mr Speaker si i posib.

MR SPEAKER Mersi, wi dokter.

HEALTH PUBLIC COMMISSIONER DR JUDE GEDEON Mersi Minister.

Mersi Onorab.

Bonzour tou dimoun.


Mon krwar Minis in kouver la gran parti.

Me selman zis pou azoute an se moman nou annan nou 547 ka aktiv avan ki nou update ozordi.

E ladan lamazorite Seselwa.

Pandan sa dernyen 10 zour nou’n ganny nou 25 viziter ki pozitiv, ou ganny enn de enn de par zour.

Sa bann aktiv en.

Apre nou annan 26 bann public holders, bann GOPs holders a gran mazorite Seselwa 496 i Seselwa.
E ki nou pe fer nou pe fokaliz lo bann clusters dan bann landrwa travay, dan bann lakour e nou pe fer sir ki bann dimoun ki an kontak avek sa bann ka pozitiv i ganny teste pli boner ant 5 zour a 7 zour zot fer zot tes.

E byensir a nenport ki moman ki zot annan sentonm nou fer zot al fer en tes pou nou kapab pick-up bann case boner pou fer entervansyon.

pg.

27 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 responsabilite So sa nou vwar i pe marse.
Me sa ki pli enportan pou dir se ki endividyel napa personn ki pou kapab fer pou ou.

E mon krwar mon dakor avek ou Onorab ki i napa langazman, en kantite ase dimoun dan kominote lo baz endividyel, lo baz fanmir kot i nou vwar bann rankont kontinyen pe arive.

Letan nou fer nou bann contact tracing nou vwar poudir laplipar ditan en rankont ki’n ganny fer en rankont fanmir ki’n ganny fer, akoz ou vwar menm sinyatir selman zot sorti diferan distrik.
La ou pou i annan en konnen poudir rankont fanmir en parti in ganny fer en rankont kot in annan lesanz.

avek So nou pe demann sa langazman personnel e byensir sipor bann Lotorite Distrik i kle.

Se pou sa nou pe partaz bann lenformasyon bann Lotorite Distrik.

Pa zis dan klinik me selman dan bann community development osi tou, pou ed nou dan sa travay, fer sir ki dimoun ki an karantenn i reste an karantenn.

E bann ki reste an dan izolasyon.

Mersi.

izolasyon i MR SPEAKER Mersi dokter.


Mon ava pran siplemanter Onorab Cosgrow.

HON WALLACE COSGROW Mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis, bonzour le de dokter.

Minis vaksen i osi o sant bann zefor ki nou pe fer pou sofgard e relans nou lekonomi dayer Minis Finans ti dir dan Lasanble ki Gouvernman in roll- out en progranm vaksen pou nou kapab ouver pei, pou nou kapab relans nou lekonomi.

Me 7 mwan apre nou vwar ki nou ankor annan en kantite restriksyon, nou vwar ki nou ankor annan en kantite ka COVID.
E nou vwar poudir i annan bann ka lanmor still ki’n arive Minis.

Minis si vaksen i o sant, sa bann zefor e nou still sa i annan en sityasyon eski problenm avek vaksen, ouswa eski i pa pe marse sa stratezi ki nou vwar nou, nou ankor annan sa bann restriksyon?

E la nou’n vwar poudir i annan en low vaksen Pfizer ki’n vini 35 mil si mon pa tronpe.

Eski sa pou re boost nou popilasyon kont pou protez nou popilasyon COVID?

Ouswa i annan lezot bi pou donn lezot dimoun?


kont Akoz pa bliye ki nou annan 65poursan plis dimoun ki’n fini pran zot vaksen.

E mon dir sa Mr Speaker akoz mon anvi met en lot pti pg.

28 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 eleman ladan.

Mon’n fer li dan mon menm, mon’n al fer mon en neutralising antibody test e mon soke mon rezilta i negativ.

Savedir 6 mwan apre ki mon’n pran vaksen tou le de doz napa latras proteksyon dan mon lekor.
So eski vaksen i en problenm li menm, ki ou vwar nou ankor dan sa sityasyon ozordi kot nou pa pe bouze Minis?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi-mersi.

Minis ou repons silvouple.

MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker COVID-19 i en maladi ki nouvo.

I en maladi ki napa menm 2an.

I pe evolye sa ki nou ti panse lasyans ti vwar lo sa maladi, ler i ti konmanse, dan lafen 2019 in sanz en kantite.
Bann mezir ki tou bann gran lorganizasyon parey WHO, parey CDC ti met an plas, zot osi zot in sanze anmezir evolisyon maladi.

Ler sa parey en kantite maladi enfeksye tou dimoun ti panse poudir vaksen i en metod ki pou servi, ki pou annan parey ou’n dir en vreman en plas tre for dan anpes maladi.

Alor tou dimoun in taye - bann group in taye pou fer vaksen e en vaksen ki’n devlope e ki’n ganny si oule pase tre vit dan listwar vaksen.
O debi tou dimoun ti panse poudir vaksen zot ti dir nou pa konnen ki zistans konbyen letan son liminite pou la.

Zot ti panse ti annan menm ekrir ki akoz en viris ki resanble parey viris influenza, i annan en posibilite ki vaksinasyon pou bezwen fer detanzaot.

Me nou konnen poudir vaksen i marse, i ede pou anpes sa maladi in grav e anpes lanmor.

Alor konman en stratezi, isi Sesel donn vaksen konman nou’n gannyen.

E sa i parey dan en kantite pei.


E i annan en kantite pei ki ziska prezan zot pa ankor kapab gannyen sa vaksen.

Nou’n osi konnen poudir an vi ki lasyans ti pe fer tou sa ki nou bezwen fer swivi.

E nou lo nou kote nou pe fer swivi nou pe teste diferan group dimoun, pou nou parey nou dir fer en test pou regarde ki nivo imilite zot annan a spesifik peryod apre vaksen.

Sa i ankor pe kontinyen.


E nou vwar parey dan diferan pei poudir i annan en rediksyon dan antibodies ki annan dan lekor en dimoun apre ki in pran vaksen.

Apre 6 mwan apre 9 mwan.

letid pg.

29 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 in montre dan bann Letid diferan pei ki L’Amerique, Israel poudir sa i leka avek nenport ki vaksen.

Ki lasyans pa ankor kapab dir nou poudir imilite kot en maladi zis par antibodies.
I osi annan sa ki nou apel memorable cells, paret T cells ki kapab ganny kick-in ler sa lenfeksyon i antre dan lekor en dimoun.

i pa Ziska prezan lasyans pa ankor konnen ki kantite ki sa bann memorable cells pou vini pou kick-in place ler si sa dimoun i reganny enfekte.

Alor i annan en kantite keksoz.

E mon krwar menm dernyen fwa ler mon ti isi pou koz lo COVID, mon ti dir poudir sa kondisyon e ankor pe evolye.

E ki ankor annan diferan lasyans ki pe vini tou dimoun e ki nou pou bezwen swiv.
Pou nou, nou konnen poudir kantmenm nou’n donn vaksen nou kominote nou popilasyon ki par lao 18an, nou vwar poudir nou bezwen protez bann zanfan ki anba 18an.

Malerezman o debi ler sa vaksen ti konmanse, ti dir annou pa donn manrmay anba 18an pa donn adolesan anba 18an.

Apre zot in vwar poudir i posib pa tou vaksen me en serten vaksen.

Konman en entervansyon, konman en stratezi nou panse poudir nou bezwen osi al an ver sa group ki pa ankor ganny vaksinen.
E menm dan nou letid, dan nou swivi nou vwar poudir zanfan resaman leta nou pe regard nou kantite dimoun ki ganny teste pozitiv par tranche d’age, nou vwar poudir nou annan en bon en kantite ;- preske dir lanmwatye ou 40poursan ki dan sa age group anba 19an.

i sans ganny Alor i montre nou poudir nou bezwen vin ek en stratezi si i posib pou protez zot osi.

Nou’n ganny vaksen Pfizer ki’n ganny pase par WHO par CDC par tou bann gran regilater, konman en vaksen ki kapab donn en Alor nou panse adolesan.
poudir i en bon stratezi e se sa ki nou pe fer.

Nou osi realize poudir i annan group dimoun ki pli vilnerab.

E lasyans e menm bann lezot pei i dir poudir nou bezwen donn en trwazyenm doz sa bann dimoun si i posib.

E se sa ki nou, nou pe fer pou regarde ki group dimoun ki nou pou donn sa trwazyenm doz e kan. E menm parey ou’n dir si i neseser pou nou donn en trwazyenm doz popilasyon nou pou fer li.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER pg.

30 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 Mersi Minis.
Nou pou avans lo prosen kestyon.

E sa se Onorab William kestyon 74.

Onorab ou kestyon.

ek responsabilite ki mete lo kontrol propagasyon lafyev dennge ek leptospiroz ki sa i met lo Minister Lasante.

HON WAVEN WILLIAM Mersi Mr Speaker.

Kestyon i comme swivan: Eski Minis pou Lasante i kapab eksplik Lasanble lo ki nouvo stratezi zot pe vin avek pou kontrol propagasyon lafyev dennge e ka leptospiroz dan distrik?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis repons.

MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Mr Speaker.


Mersi Onorab pou ou kestyon.

Mr Speaker i enportan pou fer resorti ki Minister Lasante i konsern avek tou bann maladi ki anba sirveyans dan Sesel e aletranze.

E sa i enkli dennge ek leptospiroz menm si nou pa pe lo sa de size koz bokou aktyelman pandan sa letan COVID.

I annan diferan sistenm sirveyans an plas atraver bann sant lasante, e nou sistenm laboratwar.
Mr Speaker, sa kestyon i enteresan, akoz dan sa kestyon ennler nou vwar poudir i annan en gran kantite en kantite pwa pou avek Realite sepandan i devret en pe dan le konter.

Nenport stratezi ki Minister Lasante pou vin kontrol propagasyon lafyev dennge ek leptospiroz dan distrik, i pa pou marse e i pa pou ase si nou popilasyon li menm i pa pran son responsabilite an ver sa de maladi.

endividi Tou bann i bezwen zwe zot rol.

Bann fanmir i bezwen zwe zot rol.

Bann leader lo tou nivo nou bezwen zwe nou rol.


Nou osi e tou bann lazans prive, piblik zot osi zot annan en gran rol pou lanvironnman e zwe anver anver bann kondisyon ki ankouraz sa bann vekter ki responsab pou sa de maladi.

propagasyon, parey dennge Se zisteman dan bann ek maladi leptospiroz, ki direkteman lye avek fason viv ek lanvironnman ki nou bezwen pran en lapros ki sosyete an antye.

I devret pli for e pli dirab ki posib.


Mon kontan remarke ki deza i annan bokou dimoun dan sosyete ki pran zot rol aker e pe fer tou sa ki neseser.

pg.

31 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 Mon konnen ki ou osi Onorab ou pe zwe en rol enportan dan sa lalit.

Alor mon mesaz ozordi anver nou tou se, ansanm annou arete kekfwa nou konsantre pa tro lo kisisa an plis ki Minister i kapab pe fer.
Me annou osi demande kisisa an plis ki mwan ek mon fanmir ek mon kominote nou kapab fer pou dan sa demars?

Mr Speaker permet mon aprezan pou vin en pti pe lo bann detay.

Tou bann ka sispe a sa de maladi i ganny raporte osi tou semenn le konfirmasyon i ganny fer dan en mazorite ka.

lepidemi Speaker dennge Sesel in konmanse depi lafen lannen 2015.
E tou le lannen i annan bann vag kot milye ka sispe i ganny raporte, ziska plis ki 500 ka sispe ti annan an 2020. laboratwar Mr e An 2021 in annan omwen 120 mil 200 ka sispe dennge ki’n ganny raporte atraver sistenm laboratwar.

E parmi plis ki 200 ti teste pozitiv par rapid test.

Nou vwar ki pandan 2021 laplipar distrik in raport detrwa ka dennge a leksepsyon Praslin ek La Digue kot selman zis 2 ka ki’n ganny raporte.
Bann distrik dan les e sid Mahé in raport bokou plis ka e pandan lannen 2021 e in annan ziska prezan 8 aminisyon akoz dennge e malerezman en ka mortalite.

lopital dan Mr Speaker leptospiroz si mon kapab eksplike i en maladi ki ganny koze par en bakteri ki apele leptospira.

Leptospiroz i en maladi ki konman en pe konmans par i konman en pe partou dan lemonn.

E Sesel i enn bann pei ki pli ganny afekte.

Sa bakteri i ganny trouve prensipalman dan lera.


I pli fasil pou atrap li si ou annan en blesir lo ou lapo e ou vin an kontak avek sirfas parey later.

Parey vezetasyon kot i annan sa bakteri ki lera in mete.

Mr Speaker an 2021 plis ki 819 ka sispe leptospiroz ti raporte e teste par rapid test.

Parmi i annan 16 ki’n teste pozitiv e i annan en ka lanmor.

Tou dimoun ki sispe ki ganny ganny trete leptospiroz, imedyatman avek antibyotik sa i en stratezi ki’n marse byen e prodwir bon rezilta.
sispekte ganny i Me nou annan stratezi pou nou kontrol leptospiroz avek dennge.

Pou plan stratezi pou en dimoun ganny dennge i bezwen annan en moustik ki enfekte avek sa viris.

Pou sa moustik propaze i bezwen annan delo en pe partou.

pg.

32 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 E nou konnen poudir en moustik dan son serk lavi i pran apepre 7 a 10 zour pou konplete.

Alor pli bon metod pou kontrol moustik e lera, set an servan en metod ki entegral ki’n ganny rekomande par WHO.
tou Savedir nou servi bann metod rezonnab pou efektivman redwir lapopilasyon moustik ek lera, dan nenport landrwa partikilye e pest control management i konbinezon bann lapros biolozik, kiltirel e kemikal pou kontrol bann pest.

Kemikal i dernyen opsyon ki ganny servi.

Lakle pou kontrol bann moustik ek lera se vreman lapropte.

Nou annan bann lentegrasyon metod ki nou servi i enkli ledikasyon bann manm piblik i enkli vizit kot bann dan lakour, lakour.
lendikasyon posibilite Vwar bann landrwa kot i fer pou annan popilasyon moustik ek lera grandi.

Edik dimoun lo la.

E si lenfestasyon nou i annan annan lezot metod ki nou servi si lenfestasyon pa tro serye, nou diskit avek sa bann dimoun, nou donn zot konsey.

Si sa pa marse nou donn zot en notis, nou kontinyen sirveye.

E si sa i vreman pa marse, nou toultan annan en rekour pou anmenn zot Ankour.

Me sa i dernyen opsyon.


Nou osi ranforsi nou konsey pou dimoun depoz byen zot salte dan bin, e fer sir ki tou Lazans ki tir salte i fer li anba regilasyon.

Nou travay avek Lotorite Distrik atraver bann zofisye Lasante Piblik.

Nou popilasyon moustik ek lera i osi ganny kontrole par bann metod kemikal, tel ki fogging pou kontrol dennge e baiting pou kontrol lera.
Si i annan lakour kot i annan dimoun ki’n ganny dennge e ki nou vwar i annan en popilasyon moustik ki ase eleve konman en Lasante Piblik nou fer fogging dan omwen en 300 met otour zot lakour.

Dan ka kot i annan leptospiroz sa osi i ganny fer.

Nou ganny nou pase nou fer sa bann kalite diskisyon avek bann lafanmir.

E pou fini koman Minister Lasante nou apresye rekonnet nou rol pou gid sa bann sansibilizasyon progranm atraver diferan medya.
Sa pe ganny ranforsi pou fer dimoun pli konsyan zot responsabilite e endividyel pou anpese ki sa maladi i propaze.

Nou anvi ki dimoun i rekonnet sa pou sa ki sakenn de nou i fer nou par pou personnel pg.

33 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 anpes sa de maladi atraver kontrol sa moustik avek lera.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab ou annan siplemanter?

HON WAVEN WILLIAM Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker mon anvi demann avek Minis, par lefe ki fason fer i you have to lead by example konman fasilitater, mon anvi demann Minis sirtou ler pe koz lo nivo kominoter, Mr Speaker permet mwan akoz mon bezwen ava kapab etabli baz.

MR SPEAKER Wi selman fer li bref silvouple letan pe Onorab.

terminen.

Nou HON WAVEN WILLIAM Wi.

Minis mon kapab netway kot mon byen prop.

Me i annan bann rezyon ki no man’s land ki pou Gouvernman la ou pe koz lafore, later lagrikiltir.
Me mwan mon ti ava demande ki dan lavenir si i ava annan en pli bon kolaborasyon, akoz ler ou dan sa rezidansyel ou kapab gard li prop.

Me i annan bann no man’s land i annan bann regilasyon, i annan bann kondisyon mon santi poudir i mank en travay kolaborasyon ki merit ganny entansifye e mwan mon welcome en meeting dan distrik dan lavenir pou sa.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis ou ti a kontan adres sa.

MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Mr Speaker.


Toutafe dakor poudir nou bezwen annan kolaborasyon a tou nivo, akoz i annan serten landrwa parey Onorab in dir ki bezwen ganny adrese.

Me konman Komisyoner Lasante Dr Gedeon ti ava kapab dir en parol lo la.

MR SPEAKER Mersi.

Wi dokter.

PUBLIC HEALTH COMMISSIONER DR JUDE GEDEON Mersi Minister.

Mersi Onorab i vre ki dan kominote nou annan en kantite landrwa kot dimoun i zet salte lo bann propriyete piblik.

Be i dimoun kominote ki pe fer sa.


I tir salte kot son lakour olye al met kot bin oubyen al met en lot landrwa kot i zet salte i met dan lapay.

Letan nou fer nou survey apre ki nou vwar bann ka vwar poudir dennge, nou pg.

34 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 lamazorite ka bann dimoun in atrap sa maladi otour lakour, atraver bann resipyan ki tenir delo.
E en legzersis ki nou kontinyen demann bann fanmir pou fer at least de fwa par semenn, fer letour lakaz, tir tou bann resipyan ki pe tenir delo.

E zis sa aksyon li tousel i ase pou redwir bann ka dennge.

Nou depann lo bann dimoun ki netway dan bann distrik, bann kontrakter pou netway dan bann landrwa bann no man’s land parey nou dir.

I pa bann boursay ki fer moustik.

I plito bann plastik bann bwat bann boutey ki nou zet dan lapay.

Be i reste en challenge Onorab.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi dokter.


Nou pou termin la pou sa kestyon.

E nou pou repran travay 11:05 pou lezot kestyon pou Minister Lasante.

Mersi bokou.

Minis ek ou delegasyon nou demann zot en pti adjourn.

(BREAK) MR SPEAKER Mersi tou dimoun.

Nou ava kontinyen avek kestyon e nou al lo nimero 75 Onorab Egbert Aglae.

HON EGBERT AGLAE Mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis ek le de dokter.

Eski i kapab dir ek sa Minis Lasanble konbyen madanm ansent ki’n teste pozitiv pou COVID-19 ziska prezan?
Ki bann mezir efektiv ouswa swivi ki zot fer panda e apre lansentman?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis repons.

MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Mr Speaker.

Mersi onorer pou ou kestyon.

Ziska prezan Zanvye ziska Out 2021 in annan 129 madanm ansent ki’n teste pozitiv pou COVID-19.

E ki mezir ki nou pran?

Parey WHO in ankouraze.

Nou osi prezan nou pe ankouraz tou madanm ki avan zot ansent si zot kapab pran zot vaksen zot pran, pandan lansentman zot kapab pran zot vaksen.
e menm Tou madanm ki pe annan en dat - dizon ki pe vin lopital pou vin fer swa pou ganny baba ki’n planifye ou si non pou vin fer sezaryenn, zot kapab fer zot tes PCR 72er avan zot antre lopital.

E si napa sa letan nou fer en tes ase vit, avan ler ki zot antre dan ward e ziska ki nou ganny rezilta sa tes zot pa pg.

35 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 ganny melanze avek pasyan.

lezot Dan sa ki konsern bann mezir pou bann madanm ki fek konman ansent, savedir dan sa premye trimes.
Si zot teste pozitiv nou donn zot menm ledikasyon ki tou lezot dimoun, pou dir zot ki zot fodre fer.

E an plis akoz zot ansent nou fer sir ki zot byen konpran poudir si okenn sentonm i ganny evolye, i arive ki zot fodre fer.

Si sentonm i minim ki sa ki zot fer, si zot sentonm i en pe pli konman zot sentonm i sanze ki zot pran kontak avek sistenm e ki fodre zot fer.
Ler in ariv dan sa dezyenm trimes, savedir ant 13 semenn a 26 semenn, i ankor menm parey si zot teste pozitiv ankor nou pran zot nou diskite nou dir zot ki sa ki zot fodre fer.

E ki sa ki zot pa fodre pa fodre fer.

E si zot sistenm kantmenm i konmans vin en pe pli grav, nou fer sir ki toultan nou met zot nou an al met zot dan lopital.

E si nou vwar poudir sa maladi pe kontinyen vin pli grav i arive ki nou bezwen ennler pran sa desizyon pou esey sov lavi sa manman.
E alor si nou vwar fodre nou termin sa lansentman, nou bezwen fer li, akoz nou realize poudir menm lasyans i montre ler avek poudir annan de lansentman maladi i kapab vin avanse.

E sa alor nou fer li.

E si parey 26 semenn si nou vwar sa pti baba i annan en sans viv, nou pou toultan fer nou mye pou nou kapab sey sov li.
Dan trwazyenm trimes savedir depi 26 semenn ziske ler nou dir term ;- savedir kan madanm pe al aret pou li ganny son baba, si sa madanm in ariv sa zistans i desizyon i ganny fer lo sa ka par ka.

I pa en regilasyon ki aplik pou tou dimoun.

Akoz sak en dimoun i maladi i evolye diferaman.

E si en madanm ki son lansentman in ariv 37 semenn, e ki in teste pozitiv dan sa letan, lentervansyon pou ganny pran pou li kapab ganny son pti baba.
Swa par fason ki nou fer li gannyen ou si non si fodre fer en sezaryenn nou fer li.

Ler en lansentman in ariv sa staz, nou realize poudir souvan 37 semenn en pti baba i vyab, e alor i toultan i pli fasil pou fer sa lansentman terminen par en induction.

Apre lansentman nou swiv sa pasyan, nou swiv li parey si i ganny COVID apre ki in ganny son pti baba, nou swiv li parey nenport ki lezot malad.

E si i annan sentonm ki vin pli grav nou demann li pou li al dan bann swiv menm laliny pg.
36 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 ki lezot.

E si in ganny sentonm in ganny COVID, ki son sentonm i kontinyen nou fe sir ankor ki toudswit i al kot dokter pou sa.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Siplemanter Onorab.

HON EGBERT AGLAE Mersi Minis pou ou larepons.


Minis premyerman si ou annan sa lenformasyon avek ou eski ou ti kapab petet dir nou dan sa 129 ki ou’n nonmen konbyen ladan petet ki ou’n bezwen vwar Lasante pran en desizyon pou entervenir parey ou’n dir pou terminate okenn pregnancy a en staz?

E eski Minister pe kit li azour pou konpran en pe an vi ki sa viris i nivo, lenpak lo sa baba li menm dan bann prosedir ki i pe sirtou fetal fetus to ler in matir menm.
dezyenmman, Eski zot pe gete si i annan lenpak pangar ki a okenn lavenir nou vwar bann baba ki annan serten diformite dan devlopman?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Onorab.

Bon pou dir ou mon ava les dokter donn ou bann sif kantite ki nou’n bezwen entervenir Dr Louange.

Me pou dir ou si nou pe fer swivi son norm ki nou annan i pti gin.

E nou isi nou pa ankor konmans okenn letid.


Me mon konnen i annan landrwa parey L’Angleterre, kot zot pe fer sa letid lo bann zanfan kekfwa ki paran in teste pozitiv pandan lansentman.

tou sa Me konman i nouvo, sa maladi i pa tro lontan i avek nou, serten sa bann kalite letid, parey ou pou apresye i lonterm, i longitudinal.

Me ziska prezan napa nanryen dan lasyans ki montre poudir i annan en gran lefe lenvers lo bann zanfan, ki zot paran in ganny COVID pandan lansentman.
Me nou pe swiv tou sa, e nou annan nou lo nou database sa bann paran ki teste pozitiv ki faz dan zot lansentman ki zot in pozitiv.

Alor si nou pou bezwen pe fer swivi pli pe lo sa bann zanfan i pou fasil pou nou fer li.

Nou apresye poudir i kapab i en keksoz ki merit ganny etidye me nou konnen poudir pe ganny fer dan lezot pei kot zot annan bokou plis fasilite syantis ki in reisi.

Mersi mon ava demann Dr Louange si i kapab donn nou bann sif silvouple.

pg.
pg.

37 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 MR SPEAKER Mersi Minis.

Dr Louange.

CEO DR DANNY LOUANGE Mersi Mr Speaker.

Mersi Minis.

Bonzour Mr Speaker.

Bonzour bann Onorab e bann dimoun a lekout.

Pou lo kote bann sif, mon pou konmans avek bann pasyan, akoz nou pe tenir nou pe pran tou bann statistics lo bann madanm ansent, akoz nou oule monitor tre pre.

E dan nou rikord i annan apepre 5 pasyan ki’n bezwen ganny admit dan izolasyon.
Kot nou sant izolasyon akoz zot annan sentonm ki zot ti pou bezwen tretman dan sa sant.

E parmi sa 5 nou’n annan nou 2 ki dan nou rikord ki’n bezwen fer entervansyon pou kapab pou sey sov lavi sa manman e menm lavi sa baba.

Mersi Onorab.

MR SPEAKER Mersi.

Mon ava pran kestyon Onorab Audrey Vidot.

HON AUDREY VIDOT Mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis ek ou delegasyon, tou Manm Onorab e tou dimoun ki a lekout.

Minis mon kestyon i dan sa 129 ka ki’n teste pozitiv, konbyen manman ki’n perdi zot lavi?
Si in annan eski in annan bann lezot maladi osi ki’n kapab okazyonn en pti pe lefe pou fer sa manman ek son baba perdi zot lavi?

i E dezyenmman, i annan bann petet bann manman ansent ki annan bann lezot maladi kronik parey asma.

Eski prosesis dan konsiltasyon parey letan zot in konnen sa manman in teste pozitiv avek COVID, eski in annan bann sipor psikolozik osi ki zot pe donnen avek sa bann manman?
Prenon kont ki parfwa avek presyon avek lenkyetid pou zot lasante, lasante zot baba, sa i ti pou ed zot kapab prosesis throughout lansentman.

zot E zis pou fer resorti, akoz in ariv en ka dan mon distrik kot letan en manman ti teste pozitiv.

I ti ganny pa mal difikilte pou li ganny lasistans, pou li kapab sorti kot son lakour pou ganny en fasilite karantenn pou kapab annan son tretman.
So si zot pe fer le mye posib pou evite ki bann sityasyon parey, espesyalman letan nou konnen si sa manman i swa i en manman anba laz, oubyen menm en zenn ki petet i mank en serten pg.

38 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 leksperyans ki bezwen sipor.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Onorab pou ou kestyon.

Wi Onorab bann ki nou’n annan dan sa 129 ki’n teste pozitiv, i on bezwen eksprimen ki nou sagren, ki i annan de ki nou pa’n kapab sove.
Ou demann mon si zot ti annan lezot kondisyon?

Wi dan tou le de ka ti annan serten kondisyon ki’n zot agrav lenfeksyon avek COVID.

Wi parey ou dir bann dimoun ki annan kondisyon e ki annan i vwar zot dan lansentman, i bann group ki nou dir fodre nou vey pli pre posib.

Ou’n fer resorti en ka kot ou’n santi poudir sa pa’n leka.
E nou ti ava kontan regarde, akoz i nou Polisi kot i annan en dimoun ki ansent ki i teste pozitiv ek COVID, e ki annan lezot kondisyon medikal ki nou vey li tre pre e laplipar ditan dan en sant izolasyon.

E sa i nou standar ki nou’n mete.

Me si ou’n dir mon i annan en ka nou ava verifye lo sa ka.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Nou ava pas lo kestyon swivan, e sa se kestyon 76 Onorab Egbert Aglae.

HON EGBERT AGLAE Mersi Mr Speaker.


Eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble ki bann kad travayer lasante ki an se moman pe resevwar en COVID allowance, konbyen sa pe kout pei ziska prezan?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Onorab pou ou kestyon.

Depi ki Sesel in rikord son bann premye ka nou’n bezwen rod dimoun pou fer bann travay en pe pli pros avek dimoun ki’n ganny teste pozitiv pou COVID.
E depi Juin 2020 in annan en sistenm allowance ki’n ganny met an plas pou diferan group travayer lasante.

Bann diferan tip allowance ki pe ganny donnen i annan sa ki zot ti’n apel risk allowance, sa set en allowance ki ti ganny entrodwir pou motiv dimoun pou al lo frontline.

travay Savedir bann ki ekspoze en pe plis avek dimoun COVID.

E i annan 3 nivo risk ki a sa moman zot ti deside annan, enn ki en pe low risk kot allowance pg.
39 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 ti R1500, enn ki moderate risk kot allowance 2500 ek enn kot zot ti’n plas li konman high risk ki allowance i en R5000.

I annan osi responsibility allowance ki ti ganny donnen, pou bann dimoun ki ti pe travay plis ki ti bezwen pran plis responsabilite pandan sa letan, akoz sete en nivo maladi en pandemi, ti dan en health emergency.
Alor ti annan en kantite keksoz ki ti bezwen ganny etabli e ti annan en group dimoun ti pe ganny en allowance R5000 pou sa.

E ti annan osi dimoun ki ti bezwen fer on-call parey nou annan sa group ki pe reponn telefonn pou dimoun ki bezwen E diferan lezot an call ankor ki dimoun ti bezwen ganny en on- call allowance.

led one-for-one.

E tou sa ti ganny groupe dan sa bann laspe risk.

Sa allowance ti ganny donnen pou en serten pou sa bann dimoun letan zot ki zot pe fer sa bann kalite travay.
E ler zot ti sorti dan sa kalite travay, sa allowance ti ganny retire.

An Janvier kan nou ti antre dan community transmission, savedir bokou plis dimoun ti vwar zot lekor dan bokou plis low risk.

Alor en desizyon ti ganny pran ki tou sa bann dimoun ki pe travay ek pasyan akoz nou pa ti konnen lekel ki ti pe antre avek posibilite enfekte.

Tou sa bann dimoun ti ganny en allowance pou COVID.

travayer Dan Minister ziska prezan, ki group dimoun ki’n ganny peye sa allowance ?
Nou annan dokter, nou annan dantis, nou annan ners, nou annan dimoun ki travay dan sekretarya ki pe fer bann on- lakaz mor, call, travayer lab kot i donn disan, nou annan bann porters, nou travayer kot annan bann dantis, travayer psikolog lezot travayer dantis, travayer fizyo, nitrisyonnis, reabilitasyon, travayer netwayaz ki anmenn bann salte kot en zenerater.

Travayer ki’n dan lasante mantal, drayver swa drayver ki lanbilans drayver.
lezot Travayer ki pe nou resepsyon ki pe enteraksyon avek diferan malad.

Travayer X-Ray, e lezot dimoun ki ti pe travay sa letan ti annan en bann dimoun ki ti lo en Scheme ki pe ede.

Konbyen in koute?

Ziska Desanm 2020, nou’n pey allowance en sonm R5milyon 731mil 603 pou allowance.

Depi Juin 2020 ziska Desanm 2020.

Depi Zanvye 2021 ziska Out nou’n pey R18milyon 436 mil 811 allowance.

Sa an tou i pg.
Sa an tou i pg.

40 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 fer en total R24milyon 168 mil 422 allowance ki’n ganny peye pou group travayer.

diferan bann pe Ou’n demann mwan lekel ki gannyen?

ankor Malerezman prezan depi Juin bann dimoun ki’n pe ganny allowance, i bann dimoun ki vreman kot i annan risk eleve.

E sa bann dimoun kilo frontline e parey dan bann sant izolasyon, parey dan bann sant karantenn parey bann dimoun ki bezwen al sers sa bann dimoun ki’n fini teste ki annan sa maladi.
So group in desann, bann dimoun ki ankor on-call ki pe fer one-for-one, sa, sa bann group.

Me lamazorite, akoz en nou annan en sistenm ki’n etabli kot dimoun i al dan bann sant lafyev pou nou ganny teste e alor nou’n retir en pe sa bann kalite dimoun ki vin ki.

An menm tan in annan lezot evolisyon par egzanp nou annan en serten en lot push proteksyon vaksen.

So an Juin nou’n aret sa gran kantite COVID allowance ki ti pe donnen.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Minis.


Wi ou annan ankor kestyon Onorab Aglae?

HON EGBERT AGLAE Mr Speaker mersi.

Mon siplemanter pou kestyon 76.

Minis mon ti ava kontan petet ou eklersi mwan, mon’n ekout ou atantivman.

An vi ki zot pe vwar poudir zot kapab fer serten rediksyon in terms of donn allowance.

I annan bann travayer ki sirtou ki travay avek dan klinik.

Eski ou pe dir mon poudir i annan sa distenksyon menm si i dan fever centre, i pou kalifye pou en allowance.
Me sa li pa pou ki dan klinik en neseserman pe baze risk allowance assessment ki zot pe met devan, eski sa i korek?

Mersi.

ganny lo MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER PEGGY VIDOT Wi Onorab.

Bann dimoun ki pe travay ki pli pre ki zot risk i pli eleve zot pe ganny allowance pou kontinyen.

E si nou ava dir poudir osi dan saler travayer i annan eleman risk ki’n mete pou dan lamazorite Lasante.
Me pou sa special allowance pou risk pou COVID, an vi ki nou’n vwar poudir risk pa osi eleve parey ti ete letan ti annan bokou plis ka dan travayer pg.

41 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 kominote, sa bann dimoun pa pe gannyen allowance depi Juin.

MR SPEAKER Mersi Minis.

siplemanter Onorab John Hoareau.

En kestyon lezot Manm HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis ek ou lekip.

Bonzour tou dimoun a lekout.


Mon kestyon Minis se, eski i annan okenn backlog dan peyman bann allowance?

E si i annan akoz?

E si osi kapab dir nou kan pou ganny regle si i annan?

Dezyenmman Minis mon ti kava kontan si ou ti ava dir nou, si i annan okenn larzan dan COVID Fund ki pe ganny servi pou pey sa bann allowance?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis wi.

MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Mersi Mr Speaker.

ou kestyon.

Onorab pou Onorab si i annan backlog mon konpran i pou minim.
E i posib akoz annan de ler i annan staff ki transfer from one area to another.

E kekfwa sa pa ankor antre dan sistenm i posib i i pou minim.

annan me According to sa ki mon konnen from financial controller.

Kote larzan i sorti pou pey bann allowance?

Mon ava les HCA CEO konmant lo la.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

CEO wi.

CEO DR DANNY LOUANGE Mersi Mr Speaker.

Mersi Minis.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Tou bann COVID allowance ki nou’n peye i sorti dan nou recurrent Budget.
Savedir i sorti dan nou dan Budget Health Care Agency pou wages and salaries.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

MR SPEAKER Mersi.

Mon ava pran ankor en kestyon siplemanter Onorab Labonte.

HON ANDY LABONTE Mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis avek panel.

Minis zis en pti leklersisman lo kestyon ki Onorab Hoareau in demande i pa’n tro kler.

Eski dan sa 24 milyon 168 mil 422 i konfirmen poudir tou travayer Lasante ki’n bann involve avek COVID fini ganny peye zot allowance?
in Apre pti en leklersisman, eski sa bann pe travayer endirekteman, lot pg.

42 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 travay avek COVID parey bann ki dan screening point, zot osi enkli ladan bann dimoun ki pe ganny sa COVID allowance, e lezot osi?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Onorab.


Onorab mon pa pou kapab konfirmen a sa moman la, ki tou dimoun ki in sipoze ganny sa allowance in fini ganny peye son allowance parey mon dir mon konpran, akoz sa i from payroll zot dir lamazorite.

Me i posib parey si i annan en dimoun ki ti pe travay dan en unit in ganny transfer family hospital, mwan pase e ki li son sistenm pa ankor antre e ki sa i kapab pa ankor ganny peye.

Alor pou dir ou ki tou, mon pa pe kapab konfirm sa.
Me sa ki mon kapab konfirmen lamazorite eski i annan enn de ka ki pa ankor fer li.

Letan ki nou’n aret COVID allowance an Juin, wi i zis bann dimoun ki pe deal avek pasyan COVID osinon bann dimoun parey dan fever centres bann landrwa koumsa ki pe ganny sa allowance.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.


HON ANDY LABONTE zis petet en pti Minister en leklersisman petet rekomandasyon, petet bann dimoun ki kot screening point akoz zot osi zot a risk, akoz zot ganny kontak avek bann dimoun, petet si nou pa ti sa bann kapab konsider dimoun?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab pou reponn ou pwen.

Minis.

pou MINISTER PEGGY VIDOT Mersi ou Onorab rekomandasyon.

Parey ou vwar depans ki nou’n annan pou sa, in bokou e pou nou kapab fer li fodre nou access plis Bidze.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Nou ava pas lo prosen kestyon ki pou Onorab Phillip Arissol 77.

Onorab.

HON PHILLIP ARISSOL Mersi Mr Speaker.

Bonzour tou dimoun.

Bonzour Minis avek ou delegasyon.

Mon kestyon i lir koumsa ;- Vi ki i pe aktyelman pran apepre enn 1an pou ki en paran ek son zanfan i vwar spesyalis pou konnen si sa zanfan i otistik.

Eski Minis i kapab dir pg.

43 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 Lasanble ki kantite zanfan i annan lo sa lalis?
(2) Akoz ki i pran tou sa letan pou en zanfan vwar spesyalis?

E eski Minis i kapab dir Lasanble enn fwa ki en zanfan i ganny trouve ki i otistik ki i arive apre?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

silvouple.

Minis ou repons MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Mr Speaker.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Lo lalis aktyel 2021, i annan 94 zanfan ki pe espere pou konplet zot evalyasyon pou otizm.

e skandalize Ladan i annan 72 e 22 fiy.


Enn bann konponan enportan lekip sa evalyasyon ki sa disipliner i servi, se en tes striktire zot konportman ki annan pou fer avek enteraksyon sosyal e fason zwe sa zanfan i ganny obzerve.

Sa tes i permet obzerv konportman asosye avek otizm i ganny fer par 3 profesyonnel alafwa, an prezans en paran.

evalyasyon lo sa bann zanfan in osi ganny afekte.

E lafason ki COVID ti’n afekte evalyasyon, i enportan pou nou ganny note.
Sa metod evalyasyon ki ganny servi par bann profesyonnel, i en tes ki enkli bokou enteraksyon avek sa zanfan.

I en tes kot bann i bezwen zwe profesyonnel touse asiz avek sa zanfan e donn zanfan zouzou e diferan keksoz.

E sa tes an mwayenn i pran 1 erdtan.

Alor sa i annan posibilite okazyonn COVID transmisyon.
Akoz pandan dan sa bann test ou pa pe kapab met en mask akoz ou bezwen sa zanfan i bezwen regard ou figir, i ou pa pe kapab met en face shield akoz ankor i bezwen ou bezwen annan sa enteraksyon ase pre ek zanfan.

Aktyelman i annan 6 profesyonnel ki train pou fer sa evalyasyon.

E sakenn i sorti dan diferan Departman Lasante osi Minister byen Ledikasyon.
ki Enn sa bann profesyonnel i performans sa evalyasyon avek sa zanfan e de lezot zot, zot pran not pou nou annan en ganny en ariv lo en obzervasyon ek evalyasyon obzektif.

Fodre kont pou ki rezon fer COVID, sa servis pou Kordinasyon i neseser pou ki zot kapab zwenn pou fer sa fer sa bann tes neseser e evalyasyon.

Akoz ki sa bann tes pe pran letan parey ou’n demande pou vwar spesyalis?

pg.

44 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 I pa pran 1an pou ganny en apwentman.
Me tes in ganny bann evalyasyon in ganny rekile an tan COVID.

rekile sa Tou nouvo ka ki ganny sispe ete konman en ka otizm i ganny fer kot pedyat ki travay La Rivière Anglaise ek kot sa bann evalyasyon i ganny fer.

i Apwentman ganny donnen pou sa pedyat kapab ganny plis letan pou vwar sa zanfan.

Sa spesyalis i vwar pa zis zanfan pou otizm - i vwar tou zanfan ki annan problenm parey problenm devlopman, i pa koze, problenm kot problenm nivo diferan problenm dan zanfan.
Alor i pa zis pou otizm, akoz nou napa en spesyalis zis pou otizm.

Apre sa premye vizit sa spesyalis i fer le neseser i refer sa zanfan avek bokou lezot profesyonnel.

Par egzanp bann bann speech therapist, spesyalis ki fer lenteraksyon psikolog, zanfan, avek nitrisyonnis, dantis e tou sa.

En seri evalyasyon ki bezwen ganny fer ek sa zanfan enkli kot tes pou zorey, pou regarde si sa zanfan i atann byen.
E sa i pran en pe letan pou sa zanfan kapab vwar tou sa bann spesyalis, avan ler i i imen retournen pou vin fer sa bann aktivite avek sa group ki fer sa assessment.

Resours en kontrent akoz ou napa bokou dimoun ki spesyalize dan sa domenn.

E konman tes i pran lontan e i zis i pa zis en tes, i pa zis en obzervasyon.

I en seri obzervasyon, alor avan ler ou ariv lo en desizyon pou dir sa zanfan i otizm, plizyer tes kapab ganny fer plizyer lapwentman i kapab ganny donnen.
E pou sa rezon kekfwa en dimoun i ava dir pran 1an pou ou ganny en diagnosis.

E sa i posib, akoz sa kantite tes ki bezwen ganny fer.

E tou resaman osi travayer ki travay en pe dan sa spesyalizasyon, zot osi zot in bezwen vwar zot ganny anvoye pou travay dan lezot landrwa, akoz nou dan sa pandemi e zot servis ti bezwen ganny vwar.

Parey mon dir enn nou bann gran defi, se ki nou napa sifizaman dimoun spesyalize pou fer bann tes ki neseser.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Minis.


Onorab ou annan siplemanter?

HON PHILLIP ARISSOL Wi Mr Speaker.

Eski Minis i kapab dir Lasanble ki kantite pg.

45 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 sesyon terapi ki en zanfan i in ganny bezwen apre ki dekouver ki E konbyen sa i koute?

i otistik?

Ki kantite sesyon i bezwen e konbyen en sesyon i koute?

Epi, ki Minister Lasante pe fer pou ankouraz bann zenn pran letid dan sa size partikilye?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.


MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Mr Speaker.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Otizm, Onorab i pa en kondisyon ki tou zanfan otizm i egzers menm kalite karakteristik ou si non menm kalite sentonm.

I baze lo en spectrum.

Alor i pa en ka, i kapab bezwen, dizon 6 terapi, diferan terapis, en lot ka i kapab bezwen zis 2.

Alor mon pa pe kapab vreman reponn ou kestyon pou dir ki i kantite sesyon en zanfan bezwen.
En zanfan therapist, i bezwen i kekfwa speech i bezwen bezwen psikolog, enteraksyon nitrisyonnel, i bezwen en terapi avek dantis.

I bezwen en kantite.

E alor i pou varye lo ka par ka.

Akoz i varye lo ka par ka, mon pa pe kapab osi donn ou en kou pou sak, pou son tes.

Me parey ou’n dir, mon ti a kontan pran lapel wi, pou demann dimoun pou plis etidyan antre dan Servis Lasante, letid dan Lasante akoz i annan en kantite diferan dan bezwen spesyalizasyon.
fer en Alor wi, nou pe eseye avek nou lekol Lasante pou kontinyen atir dimoun avek nivo akademik pou vin fer sa bann letid.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Norbert Loizeau.

HON NORBERT LOIZEAU Speaker, Mr Mersi bonzour Minis ou ek delegasyon.

Mr Speaker mon anvi demann Minis, vi ki sa bann, vi ki sa bann tes i ganny fer prensipalman isi Mahe.

Dernyen fwa ti annan 1 ka nou ti pe dil avek ansanm avek Onorab Woodcock, en fiy Praslin.
Nou ti pe sey fer fason pou ed li akoz i ti pe ganny en pe difikilte, i annan en zanfan otizm.

Eski, vi ki sa i fer Mahe, e i kout bann, eskiz wan bann Onorab Praslin, mon pa Onorab Praslin me selman mon pou adres sa.

pg.

46 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 Vi ki i kout zot bokou sa bann paran pou kit zot piti ek en dimoun, pou desann Mahe.

E parfwa zot vini zot asize Mahe mon rapel, Onorab Woodcock a demanti mwan, i desann, i ganny randevou pou desann, nanryen pa arive.
I bezwen degaze taye ale al pran avyon retourn Praslin.

Zot re dir li retournen Lendi ankor, ki zot pe fer konmsi pou sa servis ariv lo bann zil?

Konmsi a soulaz en pe sa bann, sirtou sa bann zenn manman ki annan sa bann zanfan ki annan sa bann ka parey.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis wi.

MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Onorab pou ou kestyon.

Wi, parey tou servis spesyalize, nou pe regarde ki sa ki nou kapab fer sir ki i ariv lo Praslin avek La Digue.
Akoz nou’n realize poudir sa i en mank, i en demann ki nou bezwen arive fer.

Me parey mon’n eksplike, nou napa bokou resours imen dan sa domenn.

Alor letan ou pe retir zot pou anvoy zot lo en zil, ou pou bezwen fer sir ki ou annan sifizaman dimoun laba pou ou pe fer, pou ou, pou zot servi zot letan byen.

Me sa ki nou kapab fer, se fer sir si en dimoun Praslin i ganny en appointment pou vin isi, ki i ganny en priyorite pou pase, Praslin ou La Digue.

Konmsa ki sa leksperyans ki ou fek dir i pa arive.


Akoz si zot in deplase zot in arive, omwen donn zot sa priyorite, fer zot assessment boner, koumsa zot pa bezwen retournen san vwar personn.

Sa toudswit i kapab ganny fer si i pa pe fer.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Audrey Vidot.

HON AUDREY VIDOT Mersi Mr Speaker.

Minis ou’n dir poudir resours imen i en kontrent.


Eski Minister Lasante pe prioritize son bann human resource, resours imen ki i santi poudir i pou enportan pou li annan pou zisteman adres sa konsern ki’n ganny leve atraver kestyon Onorab Arissol?

E nou konnen enplimant Gouvernman pe reform.

E eski ou kapab asire ki reform pa pou tous en pti pe lo sa bout laspe imen ki tous dan bezwen nou bann spesyalis kot Minister Lasante?

pg.
pg.

47 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 Apre dernyerman, Minis letan Onorab in demande ki i arive apre.

Petet nou santi ki parfwa i annan en mank lyezon ant Ledikasyon avek Lasante, Minister Lasante.

Zisteman pou regard dan bezwen ek konsern sa bann paran ki annan zot zanfan ki’n diagnose autistic.

Akoz zot mank en bon pe gidans an zot sa devlopman zanfan, pou asire ki i pa ganny reste an aryer menm si in ganny diagnose autistic.
term pou personnel Akoz i annan bokou zot sa bann zanfan parey ou’n dir, i annan bann bezwen spesyal, me zot annan, me i annan bokou zot ki vreman entelizan e zot kapab avans devan.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Onorab.

Pou reponn ou kestyon resours imen, i enn parey ou’n osi ou’n dir, i enn ki annan en gran defi.

I annan en kantite spesyalis ki nou bezwen dan Lasante.
An se moman en bon pe sa bann spesyalis pe ganny pran dan bann lezot pei, akoz nou pa ankor ganny ase, pou nou dimoun pou nou menm, pou fer en formasyon dan sa bann areas.

Me wi nou’n idantifye nou bann landrwa kot nou pou bezwen pe channel nou bann travayer Lasante pou fer spesyalizasyon.

E an term ki kalite swen sa bann dimoun i gannyen, nou realize parey nou’n dir, diferan ka i annan diferan bezwen.

Nou travay ase etrwatman avek Minister Ledikasyon.


Enn bann profesyonnel ki fer bann tes pou dyagnostike, i from Minister en dimoun Ledikasyon.

E alor bezwen sak zanfan i ganny vwar e zot ganny refer avek sa bann spesyalis ki nou bezwen.

Si i speech, si i dantis, si i psikolog, sa i ganny fer.

Koman i ganny fer, i sa kestyon prezan ki nou pou bezwen pe vwar.
E si nou bezwen annan plis kolaborasyon ant Minister Minister avek Lasante Ledikasyon, mon asir ou poudir nou pou regarde ki sa i ganny fer e ki bezwen sa bann zanfan i ganny met dan en fason ki esansyel.

E wi, alor dan nou reform, nou kapab dir poudir regard resours imen i en keksoz tre i primordyal i kle.

Mersi.

MR SPEAKER pg.

48 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 Mersi.

Minis nou a pas lo prosen kestyon.

Nimero 78, Onorab Gervais Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mr Mersi Speaker.


Bonzour tou dimoun.

Kestyon 78 i lir koumsa.

Swivan deklarasyon Minister Lasante ki an 2017 ti annan 340mil konsiltasyon dokter par an, eski Minis pour i kapab dir nou Lasante Lasanble, kwa ki pe fer ziska la pou adres sa sityasyon e ki progre in annan pandan sa dernyen 4 an?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Mr Speaker.

Mersi Onorab.

Mr Speaker bann sif pou konsiltasyon dokter pa’n neseserman sanz bokou dan sa kad dernyen lannen.
Mr 340mil Speaker konsiltasyon dokter par an i pa neseserman en sityasyon ki alarman.

I vre ki kan sa i ganny analize i paret ki sak dimoun Sesel pe vizit dokter 3 a 4 fwa par an.

E si tou dimoun i vizit dokter zis akoz zot annan en maladi, sa i dan li menm li i paret en pe bokou.

Si la mazorite sa 340mil konsiltasyon ti pou bann rezon prevansyon kot nou ti annan sa, zot ti vizite pou zot ganny en health promotion aktivite.

Then nou ava dir poudir sa dan li menm i kapab ganny vwar koman en bon keksoz.
Alors i enportan pou vwar rezon deryer sa bann konsiltasyon.

Dimoun i vizit dokter pou diferan rezon.

Mon ti a kontan kekfwa kategoriz zot dan bann gran group.

Group ki annan en maladi ki ase egi, ki zot bezwen en lasistans imedya parey en latou, en lafyev, en lekor fermal, leptospiroz e en problenm keksoz koumsa.
prevansyon, Nou annan osi sa group ki vizit dokter, akoz zot pa en progranm en progranm promosyon lasante parey bann zanfan ki ganny vwar pou bann tes devlopman parey bann madanm ansent ki bezwen vin vwar dokter pou fer sir zot lansentman i deroul byen parey bann diferan group ki ganny teste, ki ganny en kalite, regard zot nivo lasante.

E osi pou bann dimoun ki annan serten kondisyon kronik kot zot bezwen ganny swivi tre pre.
Alor si ou pe regard dan tou sa bann group, ou pe vwar poudir i annan zis en group ki pg.

49 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 bezwen pe vini akoz zot annan en maladi ki egi.

Lezot i plis pou promosyon lasante.

E sa 340mil dimoun dan konsiltasyon in ganny pran dan tou sa bann Sant Lasante lo Mahe, Praslin ek La Digue, enkli Silhouette.

E sa osi in ganny fer dan bann dan Twa Zonn kot nou annan servis dokter spesyalize.
I osi annan bann vizit ki ganny fer pou diferan rezon ki pa neseserman toultan grav.

Parfwa nou vwar ki i annan vizit ki repete.

En dimoun kekfwa in al kot dokter ozordi pou en kondisyon e i pa satisfe avek sa ki in vwar, in gannyen kot sa dokter, i ale, i al, kekfwa menm zour i al kot en lot dokter dan en lot distrik.

Ou si non, i posib in al war dokter, i pa ankor ganny en letan pou son medikaman kapab travay e li dan son lenkyetid i ale i al fer en lot konsiltasyon.
E tou sa i add kantite konsiltasyon ki kapab gannyen.

Nou annan osi, vwar ki i annan dimoun ki tou le mwan bezwen pe al kot dokter pou zot swivi e swa pou zot ganny en lot preskripsyon, ou si non pou fer serten tes ki zot bezwen fer pou fer sir ki zot lasante i reste lo en nivo ki gard zot dan en leta bonn sante.

Nou annan en popilasyon ki dimoun i viv bokou pli lontan ki oparavan.
E nou tou nou konnen ki parfwa letan laz i antre, i annan de kondisyon ki vin pli komen e alor sa bann dimoun osi i al kot dokter en pe plis.

E tou sa i add lo kantite konsiltasyon ki i annan.

Dan bann letid ki nou’n fer nou’n osi realize poudir isi nou annan en gran nonm dimoun ki annan bokou fakter risk pou bann maladi ki nou apel non- communicable diseases.

Zis enn de sif par egzanp.


Letan nou regard dan nou database, nou annan nou 18 mil dimoun ki annan tansyon eleve, ki bezwen tretman, ki bezwen war dokter souvan, regilyerman.

Nou annan 5500 dimoun ki annan dyabet, ankor ki bezwen war dokter regilyerman.

Alor si zis ou pe regard sa, sa sonm, ou pe mazinen poudir sa bann dimoun i bezwen war dokter, swa tou le mwan, swa tou le 3 mwan, i fer ki sa sif i monte.

Me pou nou, nou regard li koman en bon keksoz.


Akoz nou pa pou oule ki sa dimoun ki annan sa kondisyon i pa pe ganny swivi.

E alor ler sif i o nou bezwen detaye pou regarde ki sa ki pe vini.

pg.

50 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 An menm tan nou realize poudir kekfwa i annan dimoun ki servi servis lasante, kekfwa en pe en fason ki pa toultan ganny aksepte pou en keksoz, e zot pa pe vin pou en keksoz, zot pe vin pou en keksoz spesifik.
E si zot pa ganny sa keksoz spesifik parey nou dir, zot shop around ziske ler zot gannyen.

Dizon zot ti pe vini, zot oule en sick leave e zot pa’n gannyen, zot pou al kot en lot dimoun, ziskan ler kekfwa ki zot vwar poudir zot pe gannyen.

An term ki stratezi ki nou pe met an plas?

Nou bezwen frer sir ki nou stratezi i adres prevansyon.
Si nou gard dimoun an bonn sante, nou pou pe war ki dimoun i ava annan en nivo lasante, ki pa neseserman bezwen anmenn zot pou al rod en konsiltasyon kirativ, me i a plito pran en konsiltasyon prevantif.

Alor Minister Lasante in toultan annan koman lobzektif primordyal, pou antreprann bann aktivite pou kominike e pou donn otan lenformasyon lo lasante, pou endividyel, pou group, pou popilasyon.

Lenformasyon en pou popilasyon aktivite kontinyel ki toultan i ganny fer.
fer dan diferan E i ganny i landrwa e par diferan group travayer Lasante.

Nou bezwen, sa ki nou pe met lanfaz lo la, se amelyor kalite swen ki nou donnen dan Servis Lasante.

Nou bezwen arive kapab fer nou bann dyagnostik ase boner, pou nou kapab arive anmenn en tretman, anmenn en keksoz, en fason pou ed dimoun manage zot lasante.

ennler baryer Nou realize osi poudir i annan an kominikasyon ant dokter avek pasyan.
E nou pe fer nou mye pou nou kapab met plis dokter Seselwa, sirtou dan bann Sant i annan plis Lasante kot dimoun ki frekante.

E nou kontan pou dir ki sa lannen nou pe kapab sponsor 4 dokter Seselwa pou zot fer zot spesyalizasyon servis Family Health.

dan Ki sa spesyalizasyon ki nou bezwen dan sa bann sant.

E nou panse sa pou ed nou pou amelyor sa servis e redwir sa kantite konsiltasyon ki pa neseser, ki repete akoz dimoun pa’n ganny swen ki zot in bezwen annan.
Nou realize ki nou annan kantmenm en pti pe labi lo nou servis.

E alor pou nou, nou pe regarde ki mannyer nou kapab fer sa desann.

pg.

51 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 Nou konnen poudir i annan en group, ki zot annan en serten lifestyle ki pa neseserman promot Lasante, e pou zot nou pou bezwen vreman travay, ase en pe bokou plis avek zot pou fer sir ki zot nivo lasante i amelyore.

Me alor, letan nou regarde 340mil konsiltasyon dokter, i vedir ki nou popilasyon i annan akse.
I napa lobstak, zot kapab ariv kot en dokter.

E sa dan li menm li letan ou pe regarde, nou kapab vwar li koman en plis pou nou sistenm Lasante e pou nou popilasyon.

Akoz zot zot konnen Lasante.

servi bezwen Sepandan Minister Lasante ti a kontan dir bann dokter, ti a kontan si bann dokter ti elev kalite sa 340mil konsiltasyon.

Nou demande ki bann dimoun, bann dokter i profit loportinite bann konsiltasyon pou tou bann tes depistaz ki fodre.
sa Ki bann dokter e lezot profesyonnel Lasante otour sa bann konsiltasyon i servi sa loportinite, bann konsiltasyon pou asire, ki tansyon, dyabet e lezot maladi kronik i byen kontrole.

sa Ki sa bann dokter i osi sa bann servi konsiltasyon pou mye konpran sa sitwayen ki devan li.

loportinite Akoz sa sitwayen i la, ki son sityasyon sosyal, mantal, fizik, ki pe vreman annwiy li e anpes li fonksyonn a laoter ki i ti kapab fonksyonnen dan son lasante.
Si nou regarde tou pei dan lemonn pe travay for lebra kase, pou zot nobou ariv lo kouvertir sanniter iniversel or universal health coverage, parey nou konnen.

E isi Sesel nou sanse ki nou’n byen avanse dan sa demars.

Me nou bezwen met kalite dan kantite.

E se ver sa direksyon mwan personnelman mon ti a kontan diriz Minister Lasante.

ki Nou bezwen fer sir ki nou annan kalite dan lakantite.
Nou swete ki dan fitir ki nou a kapab pli mwayen teknolozi avanse, pou pasyan e kliyan i a kapab enterakte avek dokter ek travayer Lasante.

servi Nou a servi teknolozi parey te le medicine ki ava ed nou pou kekfwa diminyen sa konsiltasyon ki dokter i a kapab fer en tele konsiltasyon avek dimoun, ki pa bezwen toultan deplase.

E fer serten preskripsyon online avek nou sistenm health information.

Ki dimoun i annan sa konsiltasyon, al dan son distrik, pa deplase pou vin pg.
52 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 anvil, ou si nou vin Mont Fleuri pou vwar dokter.

E ki plis dimoun i a kapab ganny bon lenformasyon kredib atraver bann diferan rezo sosyal, parey WhatsApp, Facebook, en keksoz ki nou kapab ed zot pou mentenir zot lasante.

E ki fer dimoun i ava kapab annan en sistenm, viv en lavi ki pli an bonn sante.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Henrie ou annan siplemanter.

HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Speaker.


Mon ti a kontan remersye Minis pou sa ki’n lesplikasyon rekonfort nou lo sa sityasyon 240mil konsiltasyon.

detaye Me mon anvi demann sa 2 kestyon swivan, Minis in dir nou ki nou kapab regard sa koman en plus pou pei.

Donk dan sa, baze lo sa breakdown ki ou’n donn nou, mon ti a kontan konnen si in osi annan en legzersis ouswa si Minister i kapab konsider sa bann legzersis swivan, pou nou kapab bann lenformasyon e amelyor kalite servis ki nou pe donnen.
ganny sa Par egzanp doctor to patient ratio baze lo sa sif.

Kou lakantite konsiltasyon, swa letan ki en pasyan i pran pou li avan i ganny konsiltasyon dokter.

E osi petet en survey avek bann kliyan, pou kapab analiz ki kalite servis ki Minister Lasante pe donnen.

Sa i mon premye kestyon.

Eski in annan legzersis otour sa bann en pwen.

Dezyenmman, Minis in avoue ki i kapab annan en serten kantite dan sa 340 mil ki rod sick leave.
E zisteman, eski legzersis dan in annan en Minister pou vwar lakantite sick leave ki Minister i donnen - dizon annually, e pou vwar si la i annan en mankman kek par.

Swa labi par pasyan, ouswa menm par dokter ki pe zis pa serye.

Akoz i annan en lot reperkisyon afekte kot prodiktivite dan pei.

Mersi.

i MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis ou kapab adres sa bann pwen.

MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Onorab pou ou bann kestyon.

Onorab mon ava pran sa enn dernyen an premye.


An se moman i annan en legzersis ki fer dan bann Health Centers selman, pa tro dan Twa Zonn ou si non dan Lopital.

Kot pg.

53 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 bann dokter ler zot war pasyan, zot rikorde konbyen letan zot spend ek sa pasyan, ki, si zot donn en preskripsyon e si zot donn en sick leave.

E a sa i en keksoz ki Me nou konnen ongoing.

poudir i pa fer osi byen tout a lafwa.


Nou panse selman ki avek nou health information system, sa i ava bokou pli fasil pou nou annan sa kalite donnen.

Akoz tou sa ki zot pou fer pou en pasyan i pou antre dan sistenm.

E pou nou i a fasil pou nou vwar lekel dokter ki pe donn sick leave, konbyen sick leave dan en zour i ganny donnen, konbyen, pou ki kalite rezon;- si sa sick leave i zistifye ou si non, non.

So alor nou panse poudir sa i ava posib ler nou ganny sa.
Nou lanfaz ki nou pe mete lo Lasante, se vreman pou nou amelyor la kalite servis.

Pou nou konnen ki mannyer nou pou amelyore, nou bezwen annan, konnen kote ki mal.

E rezon - enn ou kestyon, se eski nou pe fer en regarde survey pou avek satisfaksyon servis?

pasyan Nou pa ankor fer, me i dan nou stratezi pou nou fer li dan lannen ki vini.
Nou apresye pou, nou ti a kontan zot apresye kekfwa ki dan sa dernyen 1an edmi servis Lasante in vwar li anba en presyon pou manage sa COVID, alor en kantite keksoz ki ti pou kapab ganny fer in ganny met on-hold.

Me sa definitivman i enn.

Ou’n demann mwan ratio dokter tou popilasyon, tou, zafer dokter, CEO i ava reponn sa.

Ankor cost, cost nou pa ankor kapab at the moment donnen.
sa annan Me nou annan en - ler nou pou health information system i pou fasil pou nou kapab konnen ki cost per konsiltasyon, lo nivo distrik, lo nivo rezyon, lo nivo lopital.

So sa pou ed nou.

E kekfwa kan sistenm in etablir ou ava demann mwan sa kestyon mon ava annan repons.

Mersi.

Mon ava demann CEO pou zis donn nou sif pou ratio.

MR SPEAKER Mersi.

CEO ou a donn nou sa detay vitman silvouple.

CEO DR DANNY LOUANGE Mersi Mr Speaker, mersi Minis, mersi Onorab pou ou kestyon.

Pou zis reponn li an bref.


Wi nou pe monitor tou nou bann vizit konsiltasyon dokter, konsiltasyon ners e tou nou bann servis ki nou pe donnen pg.

54 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 dan tou bann sant fasilite ki nou annan dan Health Care Agency.

E menm lo kote Polisi, lo kote Minister Lasante osi o e monitor ki pe ganny fer dan diferan fasilite.

E enn bann edikater kle i doctors consultation, e sa pe ganny monitor toulezan.
E menm konpar avek nou annan en target ki dan nou National Health Strategic Plan.

E so far nou pe maintain, nou meet sa target ki ti apepre, la letan nou’n dernyen ki nou’n fer, nou’n assess i 2019.

Ki ti 4 mil, 4 vizit per capita.

E sa osi i konparab avek ki WHO pe demande international standards.

E i en pti pe pli ba ki avek OECD.

So an bref nou pe monitor sa bann endikater.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

MR SPEAKER Mersi CEO.

Nou a pas lo prosen Onorab 79, kestyon, Gervais Henrie.
HON GERVAIS HENRIE Mersi Speaker.

Mr Kestyon 79 lir koumsa.

i Swivan piblikasyon en rapor an 2018 ki ti montre ki omwen 50 poursan zanfan Seselwa aze ant 8 a 10 i obez, eski Minis pour i kapab dir nou Lasante bann mezir Lasanble ki lentervansyon bann konsernen in vin avek?

lotorite Ki program ki aktyelman i pe an mars e ki rezilta anmennen?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Mr Speaker, mersi Onorab pou kestyon.
Pou komanse Onorab, si ou ti ava permet mon pou fer en pti klarifikasyon lo sa statistik, ki baze lo en letid ki ti ganny fer dan zis 176 zanfan dan P4 2018.

Nou statistik Nasyonal dan progranm screening dan bann lekol i montre ki an - e sa i pli konpreansiv akoz i pran bokou plis zanfan, ki an 2018 ti annan 32 poursan bann fiy e 25 poursan bann garson ki ti swa overweight, swa obez.

Pa neseserman ki tou i ti obez.


Minister Lasante i bezwen travay an partenarya avek diferan lotorite e stakeholders pou redwir to lobezite dan Sesel e sirtou dan zanfan.

Obezite i en maladi ki annan en kantite lakoz.

Alor i bezwen en kondisyon kolaborasyon lezot Minister, plizyer lezot lazans e lorganizasyon dan sekter piblik, osi byen ki dan sekter prive.

ki plizyer pg.
ki plizyer pg.

55 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 Pou adres sa arive problenm lobezite, stratezi i bezwen adres akse avek manze ki nourisan e a en pri abordab.

Akse ek prodwir lokal e akse avek bann striktir pou siport aktivite fizik.

Minister Lasante in met an plas diferan progranm.

I annan en lenplimantasyon lo en Polisi pou nitrisyon dan lekol e gidans ki pou permet ki kalite manze i ganny vann dan kantin lekol.
Depi plizyer lannen Minister Lasante pe travay avek Minister Ledikasyon pou asire ki bann zanfan i ganny byen edike lo lenportans manz byen e manze an bonn sante.

Premye Polisi Nasyonal pou sa nitrisyon dan lekol ti sorti an 2008 e sa ti adres diferan keksoz lo nitrisyon.

Sa Polisi ti ganny ranforsi avek revizyon en piblikasyon, ki ti donn en gid pou ankor dan kantin lekol pou asire ki zot ti met azour tou bann nouvo levidans syantifik lo bann fakter ki ti pe kontribye dan sa, dan lobezite global.
Sa i enkli rapor ki sorti dan bann sours kredib parey kot Lorganizasyon Mondyal pou Lasante ki’n montre levidans konsonmasyon ant labwason dou ki en gran fakter ki pe kontribye dan sa lobezite.

lyen E osi byen ki konsonmasyon bann lavyann rouz e processed.

Ki byen lye avek kanser, sirtou kanser kolonn.

Depi lannen pase Minister Lasante pe travay avek Minister Ledikasyon, pou reviz sa Polisi Nasyonal pou nitrisyon dan lekol.
E anvi ki nou realize poudir sa Polisi i deza date 13an e sa travay i ankor pe kontinyen.

i annan I annan kantite ki ganny fer, ledikasyon nitrisyon dan lekol.

E sa i fer par Minister Ledikasyon, Minister Lasante.

E sa souvan i ganny fer dan, ansanm avek dan PSE, Ledikasyon Fizik e Sosyal.

Nou fer sir avek Minister Ledikasyon ki i annan lakse ek delo pou zanfan dan lekol.

Akoz lakantite redwir sa labwason dou ki zanfan i bwar.

Nou fer ledikasyon nitrisyon lo nivo Nasyonal.


pou Sa dan tou fason depi ki plis ki 2 deseni sa bann kontinyen.

i ledikasyon Minister Lasante i osi travay avek Minister Finans pou met tax ankor, pou en sugar dekouraze ki keksoz dou i ganny konsonmen.

Akoz nou realize pou dir sa i en gran, i en gran pa ki ankouraz lobezite.

Me nou pg.

56 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 realize poudir plis i bezwen ganny fer.
Sirtou domenn regilasyon, dan domenn Polisi, pou fer sir ki nou annan en Polisi Nitrisyon Nasyonal e sa pe ganny travay lo la.

dan In ganny retar akoz en pe COVID, me nou panse ki dek ki sityasyon i amelyore nou pou kapab repran sa travay.

Nou bezwen ankouraze, e nou pe travay avek tou partner pou fer sir ki aktivite fizik i ganny ankouraze dan lekol par Konsey Nasyonal pou Spor osi byen ki dan kominote.
E nou bezwen nou tou, tou dimoun ki annan zanfan, fer sir ki nou enkilke dan zanfan sa nesesite pou zot aktiv, pou zot zwe, e pou fer keksoz fizik omye zis asiz e zwe avek games lo phone ou si non lo televizyon.
fer, nou Nou annan konsiltasyon ki nou annan nitrisyonnis, nou napa bokou, nou annan zis 2 a se moman ki donn sa servis pou zanfan pou ede, ler zanfan in arive ki i overweight e i obez, ki zot kapab asize ansanm ek paran travay lo en meni ki pou ed zot redwir zot kantite, pou zot manz an pli bonn sante.

E alor mon santi Onorab, ki sa bann kalite aktivite i ava ede.

Me i responsabilite tou dimoun, sirtou bann paran, pou fer sir ki nou ankouraz nou zanfan e ki nou donn zot sa kalite nitrisyon ki zot bezwen.
E nou bezwen fer sir poudir sa bann kalite nitrisyon ki zanfan i bezwen, i a la porte dimoun e ki dimoun i annan plis lenformasyon pou zot fer sa kalite swa ki zot bezwen fer.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Henrie.

Siplemanter HON GERVAIS HENRIE Wi.

Mersi Mr Speaker.

Mon ava annan 1 kestyon siplemanter e 2 pti sizesyon.

Par lefe ki sa rapor ler ti sorti zot ti dir ki zanfan ki obez i gard sa risk ki dan adilt, zot osi vin obez e devlop bann dyabet, parey maladi kardyovaskiler.
Donk demen nou pa anvi en popilasyon ki pa an bonn sante.

An vi ki Bidze pe vin devan nou, mon anvi konnen ki konponan bidzeter, Minister Lasante in mete dan Bidze pou asire i annan sa resours, pou fer sir ki nou annan bann progranm pou evit sa bann katastrof lasante a lonterm.

E la kot mon 2 sizesyon i vini, par egzanp Minis in koz pg.

57 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 bokou lo bann progranm ki annan dan lekol.

Zanfan i tande kekfwa dan lekol atraver PSE.


Me paran li i pa kot lekol, e letan mon regar televizyon, mon pa war bann progranm health promotion, pou ankouraz bann adilt pou get konsernen avek sa bann size.

Mon pa war ase si i annan.

atraver lot E dezyenmman en sizesyon,.

Mon krwar dan Polisi Lakaz Sesel ozordi, i merit annan plis pouse par Minister Lasante ki kot tou Housing pti annan Estate playground pou bann manrmay kapab taye.
en i Akoz dan mon distrik sa i manke, nou pa kapab zi sfer flat ki zanfan pa kapab sirkile deza ladan.

E zot napa en landrwa pou de foule.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis wi.

MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Onorab.

Wi mon toutafe dakor avek ou, ki nou Bidze i merit annan bokou plis lo bann, lo fakter prevansyon.

E i pa le ka.

i toultan nou vwar ki swen dan Lopital akoz i pli koute.

E swen kirativ i ganny bokou plis sa porsyon Bidze ki bann progranm prevantif.
I en keksoz ki nou pe revwar dan Health Care Agency dan Public Health pou nou fer sir ki sa i le ka.

Me nou osi konnen poudir tou nivo nou bezwen entegre sa bann kalite lenformasyon.

E pou sanmenm sa letan nou pe dir sa bann konsiltasyon ki dimoun i fer.

Ler sa dimoun i vini ki dokter i pe teste son pwa, ou si non, menm i pa pe teste i pe vwar poudir i en pti byen padded.

I pe kapab koz lo nitrisyon avek li.


E fer sir ki tou kous, a sak loportinite kot i annan nesesite pou koz lo sa bann kalite sa keksoz konversasyon i ganny fer.

ki Nou realize poudir wi, nou bezwen pli vizib dan bann progranm prevansyon, dan progranm bann health promotion.

Servi bann resours ki nou annan a nou dispozisyon pou fer plis progranm.

E sa nou pe regarde.

E dan mon lentervansyon pli boner, mon ti dir poudir pou nou kapab arive annan en progranm ki byen, nou bezwen regard diferan Polisi.
E bann Polisi parey ou pe dir, annan plis plas pou zanfan zwe, fer sir ki i byen.

nou travay etrwatman par egzanp avek ler E pg.

58 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 IECD, kot zot, enn zot bann standar se ki zanfan i bezwen annan en serten nonm minit, erdtan ki zot pe fer aktivite fizik e pou nou se sa, nou travay avek tou group pou nou kapab fer li.

E la par egzanp pou bann Petite Enfance nou vwar poudir i deza entegre dan ou bann standar.
E dan lekol nou pe fer sir poudir sa i enkli letan nou pe fer bann PSE sesyon.

Akoz souvan zot demann Lasante pou fer li.

Me Polisi parey ou’n dir, fer sir ki bann plas kot dimoun i bezwen fer en aktivite fizik i enportan.

E sa se sa ki Lasante i pou toultan ankouraze e pous for.

Mersi.

MR SPEAKER sa Mersi Minis pou repons.

Nou bezwen avans lo prosen kestyon e sa i Kestyon Irzan kot Onorab sorti Churchill Gill.

HON CHURCHILL GILL Mr Mersi Speaker, bonzour Minis avek delegasyon, bonzour tou Manm.
Kestyon i lir koumsa;- Minis an relasyon avek ou dernyen vizit ki ou ti fer kot Lopital Baie Sainte Anne Praslin kot bokou keksoz pertinan ti ganny fer sorti atraver vizit e en meeting ki ti swiv lo sityasyon e leta Lopital Baie Sainte Anne.

Eski Minis i kapab enform Lasanble pou benefis zabitan Praslin kwa ki ou Minister in kapab adrese?

Kwa ki pa ankor ganny adrese e kan ou Minister i ekspekte adres sa bann issues ki pa ankor ganny adrese?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.


MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Mr Speaker.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Mr Speaker mon dernyen vizit kot Lopital Baie Sainte Anne ti Vandredi le 13 Out 2021.

Mon kontan dir poudir dan sa vizit mon ti ganny akonpannyen par avek Onorab Gill, Onorab Woodcock e Onorab Porice.
Ti donn mwan en sans pou osi annan dyalog avek zot pou vwar bann problenm lasante ki zot koman bann Manm elekte pou sa 2 distrik Praslin ti kapab anmenn devan, pou nou kapab amelyor servis ki nou pe donnen lo sa zil.

Pandan sa vizit mon ti ganny loportinite ansanm avek sa 3 Onorab pou vizit tou bann servis e rankontre staff kot Lopital Baie Sainte Anne.

pg.
pg.

59 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 Plizyer keksoz ti ganny fer resorti, problenm ki ti annan, swa avek lenfrastriktir, swa avek management, swa avek lezot laspe donn swen lasante lo Praslin.

Pou reponn ou kestyon Onorab, nou ti, sa ki nou’n kapab adrese ziska prezan, se sistenm nimerik kot resepsyon pou fer lanrezistreman kliyan ek pasyan parey nou pe komans fer Mahe dan nou premye pa pou nou roll out nou health information system.
in DICT travayer retablir koneksyon internet e in met en computer pou lo resepsyon kapab fer sa bann anrezistreman.

Nou bann travayer in ganny formasyon lo ki mannyer zot pou fer antre sa bann lenformasyon.

E sa in form parti sa faz dan health premye pa information system.

Proze repenn Lopital, adres problenm koule e sanz plafon.

Pou sa kontrakter pou sa proze i deza lo sit e pe fer komans preparasyon travay Lendi prosen le 20 Septanm.
pou Sa kontrakter i responsab pou adres problenm koule, adres problenm bann plafon ki pe desann, kot in ganny afekte, tret tou sa bann fungus ki i annan lo bann diferan miray ek lo plafon.

Repenn tou sirfas miray, Sa anndan, deor Lopital.

louvraz i ekspekte pou pran, e menm bann lafnet, bann laport e bann skirting ki nou vwar ti pe sorti, ti bezwen ganny ranplase.

Tou sa pou ganny fer.

E i pou pran apre sa 8 mwan pou konplete.


Me nou panse ki apre sa i a konplete, Lopital Baie Sainte Anne i ava ganny en bon facelift.

Nou pe rekomans klinik spesyalize ki ti en problenm.

E nou realize poudir, pandan letan COVID en pe sa bann spesyalis pa ti pe kapab al Praslin e ki La Digue eksepte bann gynae ki ti bezwen pe ale.

E se pou sa rezon nou’n rekomans, nou’n vwar nou kapab rekomanse.

E Minister in etidyan bann kantite dimoun ki bezwen ganny vwar.
Enn bann problenm sete ki dimoun ti santi poudir zot pa ti pe kapab ganny, tou dimoun ganny vwar akoz dokter pa ti pe reste ase lontan.

Nou’n etidye lalis, nou’n vwar kot i pou bezwen kas group Praslin avek La Digue.

Fer spesyalis al La Digue pou bann pasyan La Digue.

Koumsa i a donn plis letan pou bann dimoun Praslin e plis letan pou bann dimoun La pg.

60 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 Digue osi ki zot pa pe esper en gran kantite letan.

Nou’n fer li e klinik pe rekomanse.


Biro Lasante Piblik ki ti bezwen ganny sanze, al dan en lot building in ganny fer.

Alor ki prezan problenm pharmacy ki tro ptipti, ki tro sere, i ava ganny rezourd, akoz zot, zot a kapab bouz dan sa lot landrwa kot pharmacy ti ete.

Retar peyman bann in bann kontrakter Praslin providers, i pe ganny rezourd, en kantite peyman in ganny fer, e nou’n set en standar ki tou peyman i bezwen ganny fer dan 1 mwan.

Alor financial controller i lo la, la.


travay i pe Kominikasyon ek sipor ki staff ti pe demande, nou’n revwar, in ranforsi.

lo E se pou sa ki nou pou fer sir ki keksoz de baz i toultan annan Praslin ki zot pa manke, zot annan en sistenm ki an plas, ki kapab travay avek.

Maintenance sewage treatment plan, de nouvo submersible pumps in ganny aste pou sa STP laba e nou’n ganny lasistans avek enzenyer PUC pou fer son lenstalasyon.
lo Sa i ava rezourd sa bann problenm ki nou ti pe gannyen avek E an menm tan PUC pe organize pou fer preventive maintenance STP.

lo sa zenerater Baie Sainte Anne.

Mr Speaker bann issues ki ziska prezan dan sa dernyen mwan nou pa’n kapab rezourd, se fer rezilta CT Scan kapab ariv Praslin pli vit.

Me dan nou sistenm nimerik ki nou pe devlope, apartir lafen dimwan Septanm, komansman Oktob, dek ki nou pe ganny computer dan bann lasal konsiltasyon bann dokter, sa i pou posib.
Dokter i a kapab log on e vwar rezilta X-ray, CT Scan, rapor ki pasyan in fer.

Nou ultrasound lo Praslin, nou ankor annan en gran waiting list ki nou pe fer fason pou redwir.

E zot pe rekomans fer le 22 Septanm.

Staff pou uniform, in fini ganny plase mezir.

E nou santi nou konnen poudir disi mwan prosen zot ava ganny nouvo liniform parey zot ti pe demande.

kot Landrwa servis laboratwar, i pa ankor kapab Akoz nou ganny adrese.
bezwen fer renovasyon lo sa vye lakwizin pou nou kapab fer laboratwar bouz laba.

E koman sa pa ti dan nou scope of work pou sa kontra ki nou’n donn sa kontrakter, nou pou revwar e regarde si sa i kapab ganny fer an menm tan pg.

61 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 ki zot lo sit, e sa i ava ganny adrese.

Praslin, Grand Anse Praslin parey nou ti diskite, quotation ki nou’n gannyen i tro bokou pou fer sa bann kalite laranzman avek sa vye building.
E sa in ganny anvoye pou kan nou ava ganny Bidze pou nou kapab adrese.

psikolog e Servis occupational therapy ki ava adres, ede pou adres pasyan ki annan otizm lo Praslin, sa pe ganny, in ganny konsidere pou entrodwir e nou pa ankor kapab fer li.

Alor nou reste konfidan ki sa bann moman pou arive enn ler kot sa bann keksoz ki nou pa ankor kapab fer, nou pou fer li.

E, me sa ki nou’n kapab rezourd dan sa dernyen mwan, nou’n fer.

Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi Minis.


Wi Onorab Gill ou kapab met siplemanter.

HON CHURCHILL GILL ou pou Mersi Mr Speaker.

Mersi Minis bann klarifikasyon lo bann keksoz ki’n kapab adrese.

Mon ti annan 3 keksoz ki mon bezwen met devan ou Minis.

nou’n kapab konstate dan nou vizit, se ki tou sa bann keksoz ki sa kontrakter Parey pe al fer i kler ki ti mankman en progranm maintenance.

in E sa in fer ki sa bann in keksoz deteryore ziska ler nou’n kapab vizit li, nou’n vwar kantite defayans i annan.
deteryore, Alors menm si nou pe met en kontrakter lo la ki byen, me selman mon krwar Minister osi i bezwen met en progranm preventive maintenance anfors pou ki i asire ki ler sa travay i ganny fini fer, i ava annan swivi.

Ki asire ki bann pasyan ki vin servi Lopital Baie Sainte Anne, Lopital i ava dan en leta ki zot kapab ganny zot tretman.

Sa i enn.

Apre dezyenm, en keksoz ki pa’n ganny mansyonnen, se laundry.

Parey nou konnen i annan tou sa bann linen ki devret ganny lave.
E sa pa’n ganny mansyonnen dan progranm, lo kote kontrakter bann travay ki annan pou fer.

Si ou kapab donn nou en lo kote laundry kwa ki pou ganny fer.

lide Apre en lot keksoz se bann lekipman, dan nou vizit osi nou’n vwar en bon pe lekipman in obsolete.

Me selman zot pe okip bann lespas, aprezan sa pou ganny permisyon pou zot write- off, sa i en keksoz ki pe pran en pg.

62 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 kantite letan.

E dan sa process sa bann lespas i ganny okipe.


Ki petet ti kapab ganny servi pou en lot keksoz.

Sa osi petet si ou kapab donn nou en nide, kwa ki pe mazin fer pou nou kapab adres sa.

Apre mon lot konsern lo la Minis, se ki sa ki nou’n dekouver dan ou vizit, i osi montre ki menm Minister i ganny en gro Bidze, me selman depans ki ganny depanse pou Praslin, i kler poudir sa i tre minim.

Se sa ki ozordi nou vwar nou bezwen al adres tou sa bann problenm.
Alors mon ekspekte dan Bidze 2022, sa i ganny pran an kont ki ler Bidze i vin devan nou pou diskite, nou a war poudir serten alokasyon in ganny klerman definir, konmkwa ganny depanse lo Praslin.

pou sa E sa i ava asire ki leta Lopital i ava reste lo en standar.

Pou tou bann pasyan ki bezwen vin deservi Lopital, zot ava konfortab pou zot kapab ganny trete.

E menm bann ki pe reste dan Lopital pou serten maladi zot ava konfortab.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Gill pou ou bann kestyon.

Minis.
Minis.

MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Onorab.

Onorab lo kestyon of maintenance building.

Sa i enn bann gran defi Minister Lasante.

Nou annan en kantite building, nou annan en kantite Sant Lasante dan bann distrik.

Nou Lopital, en annan Seychelles Hospital.

Nou annan tou sa bann fasilite nou annan en gran defi, akoz larzan ki ou bezwen pou fer sa kalite maintenance i pa’n ganny allocate pou sa bann zafer.
Ki fer parey ou dir, Lopital Praslin, Lopital Baie Sainte Anne in annan en kantite lannen kot travay ki ti’n merit fer pou anpes li vin dan sa sityasyon ki ti ate, pa’n ganny fer.

kot I menm keksoz ki nou pe vwar diferan Health Centers.

E kekfwa i enn bann pwen feb ki nou annan, kot nou pa met fizikman, nou fer en building, me nou pa met sifizaman larzan pou nou fer sa kalite maintenance ki bezwen pou nou mentenir li, lo sa nivo ki i merit ete.
Alor i komans deteryore en pti bout, i deteryore en lot bout e apre ler pou aranze kou i bokou.

Me nou’n pran, mon’n pran not, i en keksoz ki nou pe regarde ki mannyer nou kapab adrese.

pg.

63 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 Laundry wi, i pa en keksoz ki kekfwa mon’n mansyonnen.

Me i en keksoz ki pe ganny adrese, parey nou pe dir nou bezwen regard zot bezwen an term kantite linen ki annan pou fer laundry, ki kalite masin ki pli, ki zot pli bezwen.
E sa i pa ankor ganny adrese i ankor pe ganny etidye.

Pou write-off bann lekipman, wi i en prosedir ki ase long, me selman i pe ganny fer.

E ankor mon konpran ki nou annan en pe retar akoz bann dimoun ki bezwen pe al Praslin pou al regarde, pou donn nou permisyon pa’n kapab fer li pandan sa letan COVID.

Me i pe ganny adrese.

Si nou kapab met plis Bidze Praslin, avek par sityasyon kot nou annan program based budgeting, nou pa pe kapab dir sa i pou Praslin, sa i pou La Digue, sa i pou Anse Royale.
Me selman i, sa ki nou pe vwar, se ki nou bezwen fer sa bann progranm lo menm nivo dan tou landrwa.

Lasante, E alor mon lekspektasyon se ki definitivman Praslin son bann progranm diferan progranm ki i annan, i pou annan li lo menm nivo ki nou pe annan lo Mahe, lo La Digue.

E mon panse sa sete en pe ou bann konsern ki mon’n note.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.


Ok, vi ki nou lo Lopital Praslin ki servi tou Praslin, mon a permet Onorab Woodcock extend en pti gin sa siplemanter, si ou kapab al direkteman silvouple.

HON WAVEL WOODCOCK Ok, mersi Mr Speaker.

Minis mon apresye travay ki ou Minister pe fer pou adres en pe sa bann issue kot sa Lopital ki annefe i bann problenm ki ou’n erite.
issue I pa fer premye fwa ki sa bann i mont dan Lasanble, Sizyenm Lasanble mon ti annan en Mosyon, Onorab Gill osi a plizyer repriz in adres sa bann issue ki annan kot sa Lopital.

Mon apresye dan sa kourt letan ki ou’n la, ou’n antre ou pe sey ed en pe avek sa bann size.

Mon kestyon ki mon pe demande, konbyen apepre larzan ki par lefe ki sa, i napa en proper maintenance plan pou sa Lopital.

Konbyen larzan ki pou kout ou Minister aktyelman la, fer en renovasyon pou ou pg.
64 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 konplet lo sa Lopital, ki enkli sa laboratwar?

i pe Ki ozordi annefe ganny, laboratwar i aktyelman en store ki zot in fer en nespes makeshift vin avek laboratwar.

pou apepre Konbyen ou bezwen pou ou fer, konmsi en travay adekwat, konplet, pou over en complete refurbishment of sa lopital?

Mon ti a kontan parey La Digue in ganny li en ‘State of Villa Hospital’, menm si ou ti fer en petisyon an regardan lopital.
mon ti a kontan ki nou kapab ganny sa bann keksoz ki nou bezwen en fwa pou tou.

mon konnen i pa pou vin deswit, me selman in the long term, konbyen apepre larzan zot bezwen pou nou kapab fer sa complete refurbishment lo sa lopital?

mersi bokou.

MR SPEAKER Ok Onorab.

Nou’n konpran ou kestyon, mersi.

Minis.

MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Onorab pou ou kestyon.


Onorab pou reponn ou kestyon, mon pou bezwen en, mon pou bezwen lasistans enzenyer ek lezot dimoun ki pou vini pou donn nou en bon scope of work after which nou ti a kapab fer en costing pou nou konnen ki kantite nou bezwen pou nou fer en complete refurbishment.

Pou le moman parey mon’n dir, nou pe adres bann problenm ki nou vwar la.

E nou espere ki sa i ava kapab tenir nou pou en pe letan.

Me nou pa pe aret la.


Nou angaze pou nou fer sir ki nou bann batiman i ganny mentenir dan en serten fason, ki nou pa arive apre annan gran kou pou fer, pou fer gran travay renovation.

Malere mon pa kapab promet ou en lopital parey La Digue, me i dan plan pou regarde ki mannyer nou kapab amelyor striktir, diferan lenfrastriktir ki nou annan dan Minister.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Bon nou pou pas lo Kestyon Without Notice, sorti kot Onorab Sophola.
Mon a zis fer en pti remark ki dan rapor in kapab ganny en pti pe mal reprezantasyon.

Kestyon Onorab Sophola i oule poze dan son kestyon ki mon konpran, i lo lezot vaksen ki bann zanfan i gannyen, pa lo vaksen COVID.

ki Sa mon krwar in ganny en pti pe mal enterprete dan en Onorab rapor lo Nouvel.

pg.

65 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 Sophola ou kapab poz ou kestyon.

HON NOLINE SOPHOLA Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi ek tou delegasyon, ek tou dimoun ki a lekout.
Mon kestyon i comme swivan;- Minis i annan plizyer pti baba ki pa’n ankor ganny zot vaksen pandan letan COVID.

Minis ki plan oubyen stratezi ki ou Minister pe vin avek pou asire ki sa bann zanfan i ganny tou zot bann doz apropriye?

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER PEGGY VIDOT Mersi Mr Speaker.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Mr Speaker, vaksen i en metod maladi prevansyon enfektyez.
pou Mon Minister i met gran zefor pou ki tou baba e tou zanfan i ganny kouver avek vaksen dapre schedule ki’n spesifye pou Sesel.

enteripsyon Depi ki pandemik COVID- 19 in komanse, nou pa’n annan dan okenn progranm vaksinasyon routin pou bann baba ek bann zanfan.

Tou vaksinasyon routin in ganny fer dan tou Sant Lasante dapre schedule normal.

Ners pou vaksen dan Sant Lasante in fer swivi avek bann paran, paran bann zanfan ek pti baba ki pa’n vin pou zot apwentman vaksen pou diferan rezon.
Nou realize poudir dan sa letan, in annan souvan dimoun kekfwa ki’n swa dan karantenn, swa dan izolasyon e kekfwa ki pa’n kapab toultan swiv zot apwentman.

Nou realize osi i posib i annan dimoun ki pa’n vini pou lot kalite rezon.

I annan dimoun ki pa tro kontan sorti, akoz zot per zot a ganny lenfeksyon.

So in annan en serten pti gin dekalaz, me ki ou a vwar letan mon donn statistik i pa grav.

Nou’n toultan annan en bon to vaksinasyon dan zanfan dan Sesel.
Nou ganny bokou korperasyon avek bann paran, e sa nou a ti a kontan remersi.

Akoz i gard Sesel koman enn sa bann pei kot to vaksinasyon i tre o. Pa zis dan nou rezyon, me osi dan lemonn.

Poursantaz vaksen ki’n ganny donnen an 2020 ek 2021 konpare avek 2019 i pandan sa pandemik, i konmsa; Nou annan en vaksen ki nou donnen ler pti baba i ne, i BCG pou tiberkiloz.

An 2019 pg.

66 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 ti ganny 100poursan nou kouver.

2020 nou’n annan 99.


E pou sa premye quarter dan 2020 ankor i 100poursan.

3 mwan bann zanfan i pran en seri vaksen ki an tou i 1, 2, i 6 vaksen e 2019 ti 100poursan, 2020 i 97, an premye quarter 2021 i 99.7.

4 mwan zot ganny en lot vaksen, ankor i 100poursan pou 19, 100poursan pou 20 e 99.7 pou premye kar sa lannen.

4 mwan zot ganny en lot vaksen, ankor to se 99 an 2019, 98 an 2020, 98.6 pou sa premye trimes 2021.

5 mwan i annan ankor 6 vaksen, 98 an 2019, 97 an 2020, 93 an premye quarter sa lannen.
Lafyev Zonn 12 mwan e ankor 100 poursan 2019;- 96 an 2020 e pou sa premye trimes i 90.

15 mwan nou donn larouzol, larouzol alman avek malmouton.

100 poursan 2019, 97 poursan 2020, i 92 pou lannen, pou sa premye trimes.

en mwan ankor lot vaksen, 3 vaksen.

95.8 an 2019, 91 an 2020, 90 an 2000 premye trimes ‘21.

Konpare bann poursantaz an 2019 avek la, i napa en gran diferans.
E parey pou mon’n eksplike, souvandfwa nou ganny en pe paran i vin en pti pe retar, si en zanfan i annan en latou, si i annan en lafyev, zot pa pe anmennen, alor nou bezwen reschedule.

E i en pe parey dan bann lannen presede.

E la mazorite letan nou kapab arive zwenn zot avan lannen fini, pou fer sir ki zot vaksen i ganny pran.

Alor Mr Speaker, avek plezir mon kapab anonse ki pou Minister nou santi poudir dan la gran par, nou azour avek progranm vaksinasyon.
E bann paran ki pa ankor anmenn zot zanfan, nou ti ava demann zot pou anmennen e nou a fer sir ki tou zanfan i ganny sa proteksyon vaksen parey nou toultan dir.

Mersi.

MR SPEAKER Wi Onorab Sophola ou annan en siplemanter?

HON NOLINE SOPHOLA Wi Mr Speaker.

Mersi Minis pou ou leksplikasyon.

Minis mon kontan ki in fer resorti tou bann vaksen ki bann zanfan i sipoze gannyen.
Me selman mwan mon pou met lanfaz lo zis pour paran, petet sirtou bann ki'n les mwan okouran i annan sa bann problenm konpran byen ki pe pase.

pg.

67 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 Minis par egzanp i annan sa polyo ki ou'n fek nonmen i donn dan 6 doz.

Me sa polyo en zanfan in ganny son trwazyenm doz 5 mwan, i ti ganny sa le 30 senkyenm mwan 2020.

E la sa zanfan i dan laz preski 22, 23 mwan i pa ankor ganny naryen tou sa letan, 18 mwan i pa ankor gannyen.
Parey i annan sa DPT ki li i osi sa 18mwan pa ankor gannyen, i annan sa NMR first dose ki 15 mwan ki i pa ankor gannyen.

Me selman parey un dir kote sa misunderstanding in vini nou pa konnen.

Me selman mwan mon'n ganny dir ki klinik ti dir zot pa bezwen desanm ek zanfan akoz COVID.

Me mon krwar in napa sa swivi.

Minis mon kestyon swivi i; eski sa immunization schedule pou ganny respekte prezan?

E bann zanfan ki pa'n ganny sa bann doz vaksen, zot in fini zot laz, sey eksplik nou ki mannyer sa pou marse?
Ki paran i devret fer?

E osi ki reperkisyon ki pou lasante sa bann lo annan zanfan la?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi Minis.

MINISTER PEGGY VIDOT Mersi sa Onorab leksplikasyon.

Me vaksinasyon pou i enn sa bann progranm kot nou toultan apel, telefonnen, rod sa dimoun ki pa ankor vini.

E mon asire si i pa ankor ganny fer pour sa ka ki ou'n mansyonnen, kot in mank son vaksen 15mwan ek son vaksen 18mwan, sa pou ganny fer.

E Health care Agency CEO i la i ava revwar tou bann.
Akoz i fasil pou nou akoz tou keksoz i lo database.

E ou konn egzakteman lekel paran, kote ki pa ankor anmenn son zanfan ki nou kapab apele.

Nou kapab asir ou poudir sa i pou ganny fer.

Si pou annan lefe lenvers lo sa zanfan an term son vaksinasyon?

I non.

I pou kapab re gannyen e souvan sa i arive, en zanfan petet i pa kapab vin pran son vaksen letan i annan 15mwan, me i kapab pran li pli tar.
I plis en keksoz ki nou pa anvi donn en vaksen ler sa zanfan kekfwa son sistenm pa ankor ase devlope pou li kapab ganny sa vaksen, e sa i en pe pli boner rather ki pli tar.

So lo sa pwen nou kapab asir ou poudir nou pou fer nou mye pou fer catch up.

Partou kot nou annan 90 nou pou fer nou mye pou fer ariv 100.

E sa enn ka or 2 ka ki ou'n mansyonnen nou pou kapab pg.

68 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 arive zwenn li pou fer sir ki vaksinasyon i a konplet.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Bon, ou annan ankor klarifikasyon Onorab?

Ale.

HON NOLINE SOPHOLA Mr Speaker zis pou Minis tre vit.

MR SPEAKER Ale vitman silvouple.

HON NOLINE SOPHOLA Minis vedir la ki mesaz ki ou anvi anvoy pou sa bann paran tre for, bann ki vreman pa ankor vini pou zot sorti pou vini, pou ki nou pa war zanfan i ariv 3an, 4an ki apre zot pe bezwen retourn ankor?

MR SPEAKER Mersi.

Ale Minis, donn li en repons silvouple.


MINISTER PEGGY VIDOT Onorab mwan mon ti ava dir ek sa bann paran, pa ezite kontakte zot Health Center pou dir ki zot zanfan pa ankor pran zot vaksen e toudswit zot ava ganny zot apwentman pou zot kapab fer li.

E mesaz osi ki mon pou anvoye pou nou bann travayer lasante ki donn vaksen dan Health Center regard ankor zot database tou bann dimoun ki ti ganny vaksen aler ki ti sipoze gannyen, fer sa lapel e fer sir ki nou kouver tou nou zanfan avek vaksinasyon.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi pou sa mesaz Minis.

Minis ek ou delegasyon mersi pou zot partisipasyon sa long sesyon, nou apresye ki zot in kouver plizyer size ki ti konsern nou Manm e nou popilasyon.

Mon a dir zot mersi bokou e bonn apre midi e bonn fen lazournen.

Pou nou bann Manm nou a repran travay 2er edmi e mon krwar nou pou al lo Mosyon.

Mersi.

Nou ava adjourn.

(BREAK) MR DEPUTY SPEAKER Bonn apre midi tou Mann Onorab e bonn apre midi bann ki pe swiv nou atraver medya.
Bon nou pou kontiny travay Lasanble pou sa Mardi, e aprezan nou pou al pas lo bann Mosyon pou la apre midi.

E premye Mosyon mon call lo Onorab Regina Esparon.

HON REGINA ESPARON Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi tou dimoun a lekout.

Mr Speaker Mosyon ki mon pe met pg.


69 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 sa devan aprouvasyon koumsa; Lasanble ozordi i pou lir Sa Lasanble i demande ki Gouvernman i komans en demars pou fer ki bann prodwir lizyenn pou bann fiy e madanm i vin pli afordab, e ki i angaz li lo en program pou asire ki bann le fiy e madanm ki napa mwayen pou aste i resevwar sa bann prodwi gratwitman.
Mr Speaker o komansman kreasyon, bondye ti kre zonm e apre i ti realize ki zonm pa pou kapab viv tousel e alor i ti kre fanm koman son konpanny.

Zonm koman en mal ti ganny donnen organ maskilen, e fanm ti annan organ feminen.

E sa 2 organ ti diferan e sakenn ti annan son diferans ek fonksyon avek bi ede dan prosesis reprodiksyon.

Par lanatir dan devlopman bann fiy pou vin madanm, zot bezwen war zot reg tou le mwan.
E bokou dimoun pa alez pou koz lo la, e sa pa pou anpes nou abord sa size ki ganny konsidere koman en tabou.

E an mezir ki en fiy i grandi i realize ki war son reg tou le mwan pa en swa, me en keksoz ki i pa kapab anpese e ki i bezwen pas atraver sa letap ki form par son devlopman.

Parey nou ti pou dir an Angle period is not a choice, me en keksoz natirel ki nou pa kapab anpes arive.
Me ki nou kapab konsider li koman en bon keksoz ki arive anver son devlopman pou prepar sa fiy e son organ feminen pou pas atraver sa letap pou vin adilt.

E pli tar pou konsevwar e ede pou fer grandi popilasyon.

Sa letap ki mazorite fiy ek madanm i pas atraver tou le mwan i dir 4 a 5 zour an mwayenn.

E zot bezwen bann proteksyon izyenik, pour ki zot respe konfortab e kontinyen dan zot bann aktivite normal.

Mr Speaker sa bann prodwi izyenik i pa zis en komodite ki ganny servi me i en nesesite debaz.
Mon soulinyen i pa en swa me en nesesite pou laplipar bann madanm e fiy otour lemonn e isi osi dan Sesel.

I osi enportan pou fer resorti ki sa Mosyon pe tous en size ki konsern plis ki lanmwatye popilasyon Sesel.

Parski statistik in prouve ki isi Sesel popilasyon madanm i bokou plis ki popilasyon bann msye.

e laform Sa bann prodwi i vin dan diferan diferan grander, i annan diferan mark e son quality i varye e i kout diferan pri.
Se pour sa ki parfwa letan bann madanm i anvoy bann msye aste zot pa konnen pg.

70 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 ki mark ki bon, ki kalite ki bon alor zot anbarase.

E parfwa bann fiy e madanm ki pa travay e napa sa mwayen i rankontre bokou lobstak e lenkonvenyans dan zot lavi tou le mwan, ler zot napa sa larzan pou aste sa bann prodwi.
E sa i osi kapab anmenn en lefe mantal e psikolozik lo zot pandan sa I annan etidyan ki pa kapab al lekol pangar son lenz i a sal e lezot a riy li.

letan.

I annan ki al kot Dokter ki rod konze e mon konn omwen 2 a 3 fiy ki tou le mwan apepre menm letan zot pa al lekol e dir ki zot ganny latet fermal.

Rezon se ki napa ase prodwir sanniter pou servi diran sa 4 a 5 zour ki zot war zot reg.

Sirtou pou anmenn ek zot kot lekol.


Dan lakour zot servi bann sifon e flannel e la mon war son lenpak lo zot ledikasyon.

Mr Speaker en pake pad i annan 10 oubyen 12 ladan, i kout anviron R25 son dernyen grad e si oule sa kalite ki pli bon i pour kout ou anviron R50 en pake.

An mwayenn pou annan en mwan en fiy laz 10 a 15 an i servi li apepre 2 a 4 pake pad par mwan parfwa menm 5.

Ki pou kout li anviron R100 ou R120 par mwan.


Sa i pou bann low quality grade e pour 1an i pour kout li anviron R1200 pou en dimoun e sa i en zanfan lekol.

Dan ka kot en lakour en manman i annan li 2 a 3 fiy adolesan e li menm i ankor dan laz reprodiksyon i pou bezwen R500 a R600 par mwan, pou ganny sa bann prodwi de baz.

Ki pou kout anviron R6000 a R7000 par lannen.


la E si oule bann grad ki en pe pli bon sa ki pli konfortab i pour kout ou sa zanfan R200 par mwan, R200 a R250 par mwan ki pour fer 2400 a 2500 anviron par an pou en zanfan.

E dan ka kot sa fanmir i annan 2 ou 3 zot la son sonm i double e i pou menm triple pou ariv par lao R7200 par mwan.
E en letid fer par Ladies Circle Seychelles in trouve ki 56poursan fiy en madanm i depans anviron R200 par mwan tan ka 12.3poursan i depans R350 e data in prouve ki 40.4poursan i depans anviron R2000 a R2500 dan en lannen par endividi.

Mr Speaker dan en flow normal en servyet lizyenn i sipoze last ou pou 2 a 3 erdtan.

Sa i akoz si ou kit li plis letan ki sa ou vin enkonfortab e par lefe ki ou kit li pli lontan i anmenn parey problenm lezot pg.
71 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 lanflanmasyon dan lazanm e osi i kapab donn ou lenfeksyon lirin e lanflanmasyon dan ou blad e lezot problenm medikal.

Me avek sa pri ki i koute parfwa i pa posib pou tou fiy oubyen madanm sanz zot pad souvan parey i sipoze.

Sa i fer ki zot risk i bokou pou sa bann tel maladi.

Dan preparasyon sa Mosyon mon ti fer li mon devwar pou koz ek management en lekol e osi detrwa fiy serten lekol.
fiy Management i fer mwan konpran i parfwa si en fiy i ganny son reg letan i dan lekol ki i pa'n prevwar zot ed li ek enn.

Me selman zot napa en stok pou donn li pou servi diran son letan reg.

Bann fer mwan konpran ki parfwa ler zot napa zot servi bann papye twalet e menm bann vye sifon e en fiy i dir mon ki ler i napa sa pad i met en morso sifon.

E i napa swa i zet dan twalet i flush li, akoz i kanmi pou zet dan bin pangar en lot son dalon a antre e war e i pour kanmi.
i En lot i dir mwan ki ler napa i deroul trwa kar papye twalet lo roulo i servi, e si i annan en lot roulo ki pa ankor dekaste i pran i kasyet dan son tete pou li gannyen pli tar, pangar ler i a retournen pou sanze i ava fini.

Lezot i kanmi pou koz lo sa size.

I annan ki pret ek kanmarad oubyen miss parfwa i ede kot i kapab.
Mr Speaker bann fiy i osi fer resorti bann stigma ki zot pas ladan ler zot dan zot reg, sirtou ler zot napa ase prodwi sanniter pou kit zot konfortab e prop, kot zot war zot pe mars ek en tas disan deryer zot ler i deborde lo zot sez.

E parfwa ki zot pe mars avek en lenz tase lezot zanfan ki swa fiy e garson i sikann zot e sa i anbarasan.

E zot santi zot ganny imilye.

Parfwa i annan Mis osi ki lapros pa bon anver sa bann zanfan.
Zot fer resorti e zot santi zot kanmi e menm ganny regarde koman kosonnyen, Ella ti dir mwan.

Mr Speaker se pour sa ki sa Mosyon ki mon'n anmennen pe demande ki bann fiy i ganny li gratwitman e la mon pe mazin sa enn ki pli dan difikilte e napa mwayen pou aste.

Me an menm tan nou pa devret fer sa, nou pa devret pe diskriminen pou dir zis sa enn ki pa kapab afford, ki kapab gannyen me ki nou met li a dispozisyon pou tou zenn fiy.
E Mr Speaker la mon pe mazin en servis ki ganny ofer kot lekol either kot counsellor e pg.

72 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 pou ganny an menm tan sa fiy a ganny en posibilite en counselling.

En servis kapab ganny ofer pou tou fiy e sa bann ki santi zot kapab afford zot ava annan swa pou aste sa ki pou zot.

Les dir Gouvernman i ofer bann mark parey Always, ban mark ki pli popiler.
Li sa fiy ki kapab afford i dir be mwan mon pa kontan, mwan mon pli kontan met Vania, Softex akoz i pli abzorb plis e son risk pou deborde i pli mwens.

Li i ava annan sa swa pou servi sa ki pou li, me solman i ava asire ki toultan i annan lot kalite a son dispozisyon.

Mr Speaker parey mon'n dir pli boner sa bann prodwi i vin dan diferan mark e ozordi mark pli popiler i Always, Softex Kotex e Vania ki li i vin dan bann pake 5, pake 10, pake 12 e osi gro pake 20 a 24.

A diferan pri.
A diferan pri.

I annan ki plain, i annan ki annan wings, i annan ki double ply, e sak kalite i annan son pi ki vin avek.

E ziska prezan Mr Speaker i bon note ki tou sa bann prodwi bezwen ganny enporte akoz pei pa ankor kapab prodwi sa bann keksoz isi lokalman.

En keksoz ki nou ti a swete ki a lavenir ti a kapab ganny fer.

Parey nou war lizin ki pe prodwi toilet paper, papye kitchen towel, kot bann materyo brit i ganny enporte e sa bann keksoz i ganny prodwi par labaz sa bann materyo brit.
E dan sa refleksyon, mon pe osi lans en lapel avek okenn lakonpannyen ou dimoun ki petet ti ava anvi lans zot en tel biznes, pou prodwi bann prodwi lizyenn pou komans mazin lo la.

Akoz Mr Speaker sa i en biznes ki si ou etablir ou, ou standar i garanti, akoz tou dilon lannen i pou annan demann.

E si sa i leka i ti pou ede ki nou annan isi lokalman bann bon prodwi sanniter pou bann madanm.

E sa ti pou koup lo kou lenportasyon.

Tousala avek bi fer li vin pli afordab e pli rezonnab.
Mr Speaker sa i en propozisyon e en lapel ki mon pe fer ek kominote bines.

Dezyenmman parti sa Mosyon pe demande ki bann madanm ki pa kapab afford i osi ganny sa bann prodwi gratwitman.

Akoz en tel demann?

Ozordi nou bezwen realize ki avek sityasyon COVID kot pri lavi in ogmante, e kot i annan fanmir ki war zot pe depan lo lasistans sosyal.

Pou sa bann kategori Gouvernman i devret gete atraver lasistans sosyal si zot pa osi kapab ganny akse pg.
73 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 pou bann prodwi sanniter gratwitman.

Pli boner nou'n met lanfaz lo zanfan lekol.

Mr Speaker ozordi bokou pei pe viz ver ofer sa bann prodwi lo en baz lekol.

Lo nivo gratwit dan enternasyonal bokou pei in realize ki lefe sa sityasyon i annan lo bann dimoun ki pli pov.

E zot bezwen swazir lo kwa ki zot depans zot larzan lo la, ant prodwi sanniter oubyen prodwi manze.

Akoz tou lede i nesesite de baz.


E se pour sa ki bann gran pei parey serten Leta Lanmerik, Australie, L’Inde, Canada Colombia, Malaysie, Irlande, La Jamaique, Lebanon, e osi Nigeria e Uganda zot parmi bann pei ki'n retir tax lo sa bann prodwi.

E L’Angleterre resaman Gouvernman pe revwar ki mannyer pou revwar sa taks 15poursan VAT lo bann prodwi sanniter pou bann madanm e fiy ki pa ti posib letan zot ti ankor dan Linyon Eropeen.
Scotland, Monica Lennon en Manm Parlman Scotland - Scottish in debat lo sa size a plizyer repriz e anmenn en lager asarnen kot sa ki nou apel ‘Period Poverty’ depi 2016.

E an Novanm 2020 Bill pour ki bann prodwi sanniter pou bann madanm ek fiy in vin gratwit ti ganny aksepte par en mazorite dan Parlman kot tou Manm in donn zot sipor.

E Mr Speaker isi Sesel napa GST lo ban prodwi sanniter pou bann madanm.
Me selman mon'n ganny fer konpran ki ler marsan i aste ek sa supplier i met 15poursan lo wholesale price.

E an retour li sa marsan ki pe vann an detay i osi azout 15poursan profit margin lo son retail price.

Ki fer ki ler sa prodwi i ariv kot sa madanm, si i les dir enn sa pake pad ti kout R30, ler i antre dan pei sa wholesaler i met 15poursan lo sa R30 i fer li vin R34.50 e prezan li sa retailer ler i met son 15poursan lo sa i fer sa R34.50 i pou tonm anviron R39.77.
E deza nou vwar ki from supplier ziske ler i ariv kot sa resipyan in deza annan preski R10 ki'n ganny azoute lo la.

E se la ki nou bezwen ansanm gete ki mannyer nou redwir sa kou pou fer li vin pli afordab.

San ki nou pas sa tax lo sa fiy ki ankor pe lekol oubyen lo sa madanm ki pa travay.

Ki li parey mon'n dir o komansman son period i pa en swa me i en keksoz ki in erite akoz i en zanfan feminen.

Mr Speaker ler mon ti pe travay lo sa Mosyon mon ti ganny dir pg.
74 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 poudir i en size sansib.

En size ki anmenn bokou stigma otour li, en size ki pa gou diskite.

Me malgre sa mon santi ki sa Mosyon i zistifye pou bann madanm e bann zenn fiy akoz s e selman zot ki santi sa douler e lanbarasman ler i ariv sa letan tou le mwan.

Akoz si ozordi nou koman reprezantan Lepep nou kanmi pou koz lo keksoz ki afekte en kous nou popilasyon, nou pa pou pe fer zistis.
Mr Speaker i kler ki dousman, dousman nou realize ki ozordi dan Sesel i annan plizyer lorganizasyon i pe travay pou promouvwar lentere bann madanm e zenn fiy.

Nou annan ASFF, nou annan WASO, e parmi nou annan Ladies Circle ki asosye avek Round Table Seychelles e Club 41 Seychelles.

Anba Chairmanship Mis Joana Pouponneau ki enn son founding member.
E enn zot proze set egzakteman pou konsyantiz Gouvernman pou fer ki prodwi sanniter bann madanm e zenn fiy i vin pli afordab e menm ki zot kapab ganny li gratwitman.

Mr Speaker Ladies Circle Seychelles brans i international.

Ki zot lobzektif se pour rod fason pou pledwaye pou bann problenm ki afekte en bann madanm.

Dan bann lannen resan in annan en lager enternasyonal pou fer ki tou dimoun i annan akse avek bann prodwi sanniter.

Bon lizyenn ki en bezwen basic pou tou dimoun.


Depi bann lannen 2015 bokou pei pe revwar tax lo bann prodwi sanniter ki esansyel.

Ozordi dan lemonn i annan plizyer pei ki pe viz dan sa direksyon parey nou Mosyon pe demande.

ti Mr Speaker mon temwannyen kot Zimbabwe an 2017 ti pas en model law dan plenyer SADC-PF e fer pledwaye pou ki prodwir sanniter pou en i ganny donnen zenn gratwitman.

E madanm Clerk ti laba avek mon dan sa miting.


Dan sa lespri pou permet ki sa ban fiy pa mank lekol letan zot dan sa letan, kot zot pe war zot reg.

Ti annan bokou temwannyaz donnen par sa bann fiy.

Lot difikilte ki zot gannyen pou akse sa bann prodwi e si ti annan, full pri pa ti afordab pou zot aste.

fiy Kenya Mr Speaker en lot pei Lafrik ki an Zen 2017 Gouvernman ti amann son Education Act pou fer ki tou zanfan fiy ki war son reg i ganny akse sanniter gratwitman, en lamannman ki Parlman ti aprouve.
ek prodwi pg.

75 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 Mr Speaker dan sa menm loptik, nou osi kapab regarde ki mannyer bann madanm ki fek akouse i osi resevwar sa bann prodwi gratwitman letan ki zot maternite.

Parski parfwa sa bann prodwi pou heavy flow napa lo marse nasyonal e toultan ou war en dimoun pe gete si enn ki pe travel pa kapab fer li en pti faver pou rod en pti pake pou li.

E si i annan son pti i byen ser.


Alor dan sa menm lespri petet sa osi i kapab al lo latab diskisyon a lavenir Mr Speaker.

E pou konklir mon kapab dir poudir pou bezwen antre an partenarya ek sekter prive, pou gete ki mannyer zot kapab redwir pri sa bann komodite de baz pou benefis bann fiy e bann madanm.

Gouvernman Komans angaz li lo en diskisyon ek bann NGOs e lorganizasyon saritab parey Caritas e lezot pou komans ofer sa bann prodwi gratwitman.
Mr Speaker i enportan fer resorti ki nou pe pou demann sa poi bann ki dan bezwen, bann ki pa kapab afford.

Esperon ki sa msye laba Anse Royale ki ti call mwan bomaten i konpran poudir i annan dimoun ki dan bezwen.

E si li i kapab afford pou donn son fiy ek son madanm zot prodwi i ok, mon tir sapo ek li.

Me sa enn ki pe struggle eski nou kit li ater?

Annou pa focus zis lo en endividi, mazin sa fanmir ki annan 2 a 3 fiy parey mon'n fer resorti.
La mon mazin manman Emma ek Sophie ki li i pe esper epou en tel linisyativ ganny arive.

Mr Speaker avek sa mon remet devan sa Mosyon Lasanble pou aprouvasyon.

I beg to move.

(APPLAUSE) MR DEPUTY SPEAKER Mersi pou ou prezantasyon Onorab.

Okenn Manm ki pou segonn sa Mosyon?

Onorab in endik mwan Samynadin donk mon ava pran deryer pou nou rikord pou segonnman.

HON KELLY SAMYNADIN Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker i en plezir pou mwan koman en madanm parlmanter pou mwan segonn sa Mosyon de lapar fiy ek madanm bann zenn Seselwa ozordi.

E mon ti ava voudre fer en pri lentervansyon.

MR DEPUTY SPEAKER Oule osi entervenir Mosyon.

The floor Onorab.

lo sa is yours pg.

76 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 HON KELLY SAMYNADIN Mr Speaker.
En madanm i komans ganny son reg oubyen son period plizoumwen dan son staz ladolesans e sa i form parti en sit mansyel ki i pou dezormen bezwen eksperyanse ou dilon son lavi ziska ki i ariv son staz menopoz.

son son parti Sa i en parti esansyel dan lavi en madanm, an vi ki sa i form sistenm reprodiktif e i prensipalman prepar lekor pou n lansentman evantyel a lavenir.
An rezilta sa Mr Speaker i annan en residue ki sorti from anndan matris en madanm an pasan par son cervix e an deor son lekor par son vagin.

Se pour sa rezon ki i en nesesite pou bann madanm itiliz bann prodwi, ki pou gard zot prop, an konfor e pli enportan dan en bon kondisyon izyenik.

Dan sa ka Mr Speaker eski i normal pou en kou ganny atase avek bann prodwi lizyenn ki an retour pe permet en madanm zwir e konfor en letap dan son totalman lavi ki natirel?
Koman en madanm parlmanter vreman ki konsernen anver byennet bann madanm dan distrik Au Cap e dan Sesel an zeneral, mon santi ki i mon devwar e responsabilite pou anmenn mon kontribisyon dan sa deba akoz se nou bann madanm plis konsiderableman fas a bann msye kot lasante e lizyenn i konsernen.

depans ki Mon rekonnet zefor ki lasosyasyon the Ladies Circle Seychelles dirize par zot Joana Prezidan Manmzel Pouponneau pe fer pou ede promouvwar byennet e Lasante bann madanm dan Sesel.
Sa i enkli aport sipor e fer sansibilizasyon bann madanm ki pe viv avek kanser e osi dan tou lezot domenn ki enkli lasante reprodiktif.

pou Tou lans sa resaman lasosyasyon en ti mouvman apele ‘The Bleeding Ladies’ koman zot pwen depar dan sa demars.

Zot ti komans par en petisyon lanse le 8 Mars zour Lazournen Enternasyonal pou en bann Madanm, konpanny inisye par Ladies Circle International avek bi pour elimin stigmatizasyon anver bann madanm fas a zot reg dan en sel lavwa ver en sel batay.
Mr Speaker rezon e konsernen, i annan akoz ki plizyer tou bann Gouvernman i stakeholders bezwen anver travay aprovizyonnman bann prodwi sanniter pli abordab, oubyen pg.

77 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 gratwit pou bann madanm e bann zenn fiy.

fer Premyerman an prenon kont plizyer defi ki'n leve an rezilta sa kriz ekonomik ki nou pe swivan i pandemik enportan pou note ki pa tou dimoun ki pe sibir son lenpak dan menm fason.
COVID-19, avek fas E la nou mazin nou bann ser ki petet zot reveni mansyel pa permet zot pou fer 2 bout zwenn.

Konsekaman bokou fanmir in bezwen fer serten sakrifis vizavi zot depans e fer serten koupir kot in neseser.

Malerezman kot bann prodwi i konsernen napa sanniter koupir, akoz sa i en bezwen esansyel e inevitab.

lasante, Dezyenmman Mr Speaker pou antre dan en relasyon seksyel i en swa, kapot osi byen ki bann lezot mezir kontraseptiv aksesib pou naryen dan bann fasilite par Gouvernman.
Me akoz ki en madanm ki bezwen pas dan en staz pirman natirel tou le mwan dan son lavi, i bezwen depanse li kapab mentenir sa.

pou Sirtou kan nou pe koz lo lizyenn.

ofer Dan en mezir pour ki bann Manm i prezerv zot Lasante reprodiktiv, mon panse ki sa i ava enn bann mezir prevansyon kont unwanted bann pregnancies an vi ki son aksesibilite pou gratwit pou pli abordab.

Alor pou en fason pou bann madanm asire ki zot mentenir en nivo lasante ki ae alaoter.
felisit Mazin byen ki en pake servyet sanniter abordab i pli responsab ki en pake pampers ser pou en lansentman ki nou pa'n planifye.

Mr Speaker mon oule Ladies Circle Seychelles pou komans sa deba.

E mon pe demann tou bann partener konsernen parey nou bann parlmanter nou pe apiy zot, pou zot osi fer zot par.

sa konnen petisyon ki ozordi in reisir arive ganny sipor anviron 700 sinyatir, i pa'n ariv zis kot Lasanble Nasyonal me osi kot Minister Lasante Minister Ledikasyon, State House, CEPS e SNYC.
Avek en lavwa for e inifye nou pou kapab fer sa demars en sikse.

Mon ki i Mr Speaker malgre ki sa size konversasyon tous prensipalman bann madanm bann msye osi pa ganny eparnye.

Akoz se zot madanm, zot fiy, ser, kouzin, zanmi ki pas lavi atraver endispansab, an vi ki sa i parey mon deza dir en letap inevitab an sa ki konsern zot lasante reprodiktiv.

staz sa pg.
staz sa pg.

78 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 Mwan avek mon bann koleg Manm Caucus Madanm Lasanble Nasyonal mon asire e mon konvenki ki nou pou ganny sipor inanim tou nou bann koleg msye anver sa Mosyon.

I enportan ki nou tou nou angaz nou kolektivman e realize ki lasosyete pa pou sanze si nou menm nou pa angaz nou lekor dan sa konversasyon, form parti sa mouvman e fer sa demars vin en realite.

Lasante reprodiktiv en madanm i pa en bezwen me en nesesite.
Annou komet nou lekor pou asire ki nou ban zenn fiy, fitir madanm, manman, e manman i ganny sa sans pou zwir sifizaman sipor anver zot lasante reprodiktiv.

Sheryl Philanthropist Sandberg ‘’we need i dir, woman at all levels including the top to change the dynamic, reshape to make sure women’s voices are heard not overlooked and ignored.’’ Avek sa Mr Speaker mon pe konfirm mon sipor anver sa Mosyon.

Mersi.

the conversation heeded, and (APPLAUSE) MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.
Mon aprezan envit Onorab Vidot pou pran laparol.

depi dakor HON AUDREY VIDOT Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker i en langazman kolektif ki nou bann madanm parlmanter in ti'n sizyenm Lasanble osi byen ki sa enn setyenm ozordi, pou aport tou sipor pou nou bann zenn fiy ek fanm Seselwa e ki zot pa ganny kit deryer pou bann size tel parey devlopman imen sosyal e ekonomik.

E se lo sa pwen ki mon pou aport mon sipor total pou sa Mosyon.
Sa Mosyon i annan son lenportans, espesyalman dan en letan kot pei pe fer fas avek en kriz ekonomik e bokou bann komodite debaz pri in triple.

E bokou nou bann dimoun pe fer fas avek bann difikilte finansyel pou fer de bout zwenn.

E i responsabilite bann dirizan pei ki nou kit regar espesyalman pou bann Seselwa ki pli vilnerab dan nou kous sosyete e fer tou zefor pou bann dimoun kapab fer fas avek sa kou lavi Sesel ozordi.
Mosyon anmennen par Chairman Women’s Caucus dan Lasanble e osi Manm Elekte pou distrik Glacis i tous pou pg.

79 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 bann zenn Seselwa.

fiy e madanm Otan ki nou bann zenn fiy ek madanm Seselwa i a risk ek bann baryer parey lapovrete, bullying ki Onorab in fer resorti i nou responsabilite pou nou valoriz zot lenportans e asire ki a tou moman ki dignite e drwa imen nou bann madanm e zenn fiy, i ganny proteze e respekte.
Mr Speaker sak zanfan i spesyal e zot bezwen nou lanmour, swen e respe.

Nou bezwen pe kontinyen siport nou fiy ek madanm bann zenn Seselwa, ki fizikman mantalman dezavantaze atraver bann tel progranm.

espesyalman e tous bann E zisteman ozordi sa tel Mosyon pe progranm, pou Gouvernman konsider pou bann prodwi lizyenn p[ou bann zenn fiy ek bann madanm vin pli afordab dan bann moman pli difisil parey ozordi.
En tel progranm pou asire ki okenn zenn fiy ki zon paran pe ganny difikilte dan sa moman problenm finansyel, zot ganny tou sipor e pa ganny kit deryer.

E pou bann ki pe deza pe fer bann demars, bann depans an plis pou bann rezon lasante, zot vwar zot atraver serten osi benefisye.

progranm pe in Sa progranm i kapab ganny konsidere dan plizyer fason;- tel koman parey mon fer resorti ganny koleg entrodwi atraver lekol e osi byen atraver en servis Family Planning.
Pou ankouraz nou bann zenn fiy e nou bann madanm servi pli byen sa bann servis pou ed zot dan bann devlopman personnel e fizik.

Atraver petet atraver sistenm koupon.

Mr Speaker en gran poursantaz nou bann madanm Seselwa ki konn pri e valer sa prodwi i aparet lo son lalis konmisyon tou le mwan.

Apard i nou bann msye ki vreman, vreman apresye valer e bezwen son madanm oubyen zon zenn fiy.
E osi byen ki nou bann papa tousel ki osi i pe sey zwe son rol kot lakour e pe fer tou pou koste ansanm, pou kapab asire ki zot zenn fiy i pa ganny kit deryer e i ganny son bezwen neseser.

ki Nou komans Gouvernman enplimant son bann progranm reform, me nou swete ki sa bann demann pou komans en tel demars pa vin koman en baryer.

Me fer en bon letid.

En bon letid ki pa pran bokou letan pou komans enplimante pour ki konsyan in pg.
80 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 nou bann zenn fiy ek madam i kapab benefisye.

en Mon de koleg in koz fortman lo lenportans akoz i enportan tel annan progranm e mon pou ranforsi lo sa pwen ki nou pe koz lo lapar bann ki nou santi i dan bezwen.

Bann ki nou konnen poudir i bezwen sa sipor adisyonnel, pou regard son byennet.

li kapab pou aport Mr Speaker mon pou termin mon lentervansyon koman Vis-Chairman Caucus Madanm nou Lasanble.
Mon pou demann mon bann koleg zonm zot kontribisyon anver sa Mosyon.

E siport nou bann koleg Onorab, espesyalman Onorab sa Esparon ki'n anmenn Mosyon e pour bann ki montre sa sipor par zot lentervansyon mon sif zot mersi davans.

Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE) MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab Vidot mon ava envit Onorab Doyace Porice pou fer son prezantasyon.

HON DOYACE PORICE Mersi Deputy.

Menm si i annan bokou ki'n ganny dir me atraver sa ki pou mwan i bezwen annan keksoz ladan.
Sa Mosyon anmennen par bann Caucus Chairman madanm, mon santi ki nou bann madanm ek bann fiy nou toultan pas dan en bann sityasyon kot i met plis det lo nou dan sa lavi difisil.

Nou det i plis ki pou bann zonm ek garson.

Akoz mon dir sa set akoz nou annan en maladi an plis ki nou vwar tou le mwan e sa nou reg.

Parfwa nou menm ganny plis ki en mwan.

E la Mr Deputy Speaker i annan nou ki kapab afford sanitary pads e i annan ki pa kapab.

Apard sa i annan lezot ankor ki bann fiy ek madanm i servi.
Mr Deputy Speaker i nan bann paran ki annan 2 ou 3 zanfan dan son lakour e sa i kout bokou.

E i pa bon marse.

Ou bezwen mars an de pou rod sa ki pli bon marse, nou parfwa i kout nou vreman ser akoz pa tou ki son kalite stuff i bon.

Lontan nou bann paran ti servi pi servyet kot apre zot lave e sa ti kout zot pli bon marse.

Zot pa ti bezwen aste pad tou le mwan.

Me nou bann zenn konmela pa konn sa e sa zot pa pou enterese pou servi pti servyet sirtou kot i konsern pou lave.
Alor avek sa Mosyon mon santi ki sa i pou anmenn en pg.

81 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 lavi pou nou amelyorasyon bann madanm e fiy ki pa kapab afford pou aste, sirtou bann det lekol kot zot a ganny ki lasistans kot zot lekol.

Me kantmenm pli tar i a vini.

tar ki i dir plito proverb zanmen.

Avek sa de pti mo mon pare pou siport sa Mosyon.

Mersi.

(APPLAUSE) MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab Porice.

Mon ava envit Onorab Lemiel pou pran laparol.


demande HON SYLVANNE LEMIEL Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi tou dimoun.

Mr Speaker Mosyon ki pe Gouvernman i konmans en demars, pour ki bann prodwi lizyenn pou bann madanm e fiy i vin pli abordab.

E osi pou annan en progranm pour ki bann ki napa mwayen resevwar sa bann prodwi gratwitman.

akse Mr Speaker e abordabilite prodwi lizyenn, i en size mazer sirtou dan bann pei pov.
Atraver resers ki UNICEF ti fer i ti dekouver ki Kenya 7poursan madanm e fiy i servi papye zournal pou mannye zot period ou reg.

6poursan i servi reusable pads e 46poursan i servi disposable pads.

An Uganda bokou fiy i mank lekol tou le mwan akoz zot pa kapab afford sa bann prodwi.

Pou 2 an zot ti fer en trial experiment kot zot ti donn bann reusable pads bann zenn fiy pou vwar si nivo prezans dan lekol ti ogmante.

Rezilta ti montre ki nivo prezans par 17poursan.


I vre ki dan Sesel nou napa statistik lo sa size e nou pa konn poursantaz egzakt lo ki kantite madanm e fiy ki pa kapab afford sa bann prodwi, me nou annan statistik lo lapovrete dan nou pei.

ogmante ti E sa 2 i kapab ganny marye ansanm, akoz i ou pov finansyerman ou pa pou kapab afford sa bann prodwi.

Bann prodwi lizyenn i ganny servi par bokou madanm e fiy.
Sa i fer ki i en prodwi esansyel, me malerezman konsonmater i ankor pe pey sa bann prodwi ase ser.

Son konsonmater la se bann madanm avek bann fiy.

Konmela bann fiy pe pas atraver piberte a en tre zenn az.

i anmenn plis presyon Sa finansyel dan lakour e osi lo bann fanmir ki annan zis fiy.

Sa i vedir plis depans.

Konsern lo pri sa bann tel prodwi pa zis Sesel i annan pg.
82 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 bokou pei kot pri sa bann prodwi i ser, e serten madanm pa kapab afford pou aste.

L'Angleterre par egzanp in tir tax lo prodwi sanniter, ki fer ki i kout pli bonmarse e nepli ganny konsidere koman en prodwi ler ti luxury, parey annan tax lo la.

Bokou lezot pei pe osi fer.

Bokou lezot pei pe osi fer sa pa, pour ki sa bann prodwi i vin pli abordab, oubyen aksesib e sa i tre ankourazan.
New Premye in Minis Jacinda Ardern, promet pou donn prodwi period pou bann etidyan pou sa prosen 3an.

Scotland in met an plas en linisyativ egzanpler en linisyativ egzanpler.

Zealand An Novanm lannen pase, Lotorite Scottish ti pas en Lalwa lo sanitary wears.

Enkli pads e tampax free, pou tou bann ki bezwen.

An 2019, Sud Afrique in annan en Polisi pou tir tax lo prodwi lizyenn bann madanm e fiy.

Sa i zis enn de legzanp ki mon’n donnen.


E mon asire i annan ankor lezot pei ki pe swa redwir pri, oubyen donn pou nanryen bann prodwi lizyenn pou bann madanm e fiy.

Me la ozordi, atraver sa Mosyon, nou pe komans koz lo sa size enportan pour ki Gouvernman Sesel i fer sa pa, pou osi fer sa bann prodwi pli abordab.

Si nou swiv bann, si nou swiv byen aktyalite, nou'n vwar ki i deza annan en asosyasyon Ladies Circle Seychelles, ki pe pouse pour ki sa i arive.

Mon panse, ki avek sa Mosyon i a osi ede.


I a osi ed zot dan zot demars.

deba Mr Speaker sa Mosyon li menm i pa en Mosyon ki annan bokou bokou kontansyon lo la.

Alors pou mwan konklir, mwan koman en madanm, mon pou siport sa Mosyon.

e Apre tou napa en madanm fiy, apre tou napa en ou madanm ou fiy ki'n swazir pou ganny period tou le mwan.

I en keksoz ki nou pa kapab kontrole e nou napa swa.

Nou vwar bann garson i ganny konndonm pou nanryen dan bann klinik.
Mon konnen sa i pou zot prop proteksyon, e menm pou protez sa fiy ki pe annan relasyon avek.

Alors akoz ki nou bezwen pey en ta larzan pou keksoz ki nou napa swa?

Si konndonm i free, alors lizyenn bann akoz prodwi madanm, pa kapab free oubyen pli bonmarse?

Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE) pg.

83 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab Lemiel.

Aprezan mon ava envit Onorab De Letourdie son pou entervansyon.

fer HON JANY LETOURDIE Mersi Mr Speaker.


Bonn apre midi tou dimoun.

Mr Speaker i en fenomenn natirel ki bann feminen i ganny sa ki nou apel son regle oubyen son peryod, tou le mwan depi en serten laz ziska en serten laz.

Alors Mr Speaker, mon panse ki sirman provizyon dan Bidze sak endividi e sak Lakour i bezwen ganny fer pou bezwen asiste sa bann servyet sanniter ki mannyer nou anvi dir li, pad oubyen tanpon, selon swa sak dimoun tou le mwan.
Me an dizan sa Mr Speaker, mon pa inyore ki i napa serten dimoun, serten madanm oubyen zenn fiy, ki pa kapab afford pou ganny sa bann prodwi.

Akoz petet zot kout ase ser.

Nou konnen ki i annan plizyer lorganizasyon Mr Speaker enternasyonal, ki nou koman bann MNAs nou'n al asiste e nou konnen poudir sa bann lorganizasyon zot met bokou lanfaz sirtou avek bann group vilnerab pou fer sir ki zot kapab ganny akse avek, avek sa bann prodwi sanniter.
E la sa bann keksoz ki zot met lanfaz lo la, sa bann tel group, petet i konsern sa bann group ki reste lo semen, sa fiy avek zenn fiy ki reste lo semen ki napa lakour, bann ki'n ganny afekte ek bann dezas natirel lafamin, parey linondasyon.

dife, Mr Speaker parfwa dan nou bann diskisyon, nou koman bann MNAs ki sorti Sesel, parfwa annandler nou en pe ezite, nou en pe anbarase petet pou nou koz lo sityasyon Sesel.
Akoz nou realize parfwa ki sa bann problenm ki zot, zot annan, i pa neseserman ki i parey avek pou nou.

Me selman parey mon’n dir Mr Speaker, nou konnen poudir, nou annan konpran poudir endividi, madanm, zenn fiy ki zot vreman pa kapab afford.

i Mr Speaker mwan mon panse, mwan mon kontribisyon se ki dan bann landrwa piblik twalet, bann parey bann landrwa kot i prodwi bann servis piblik.
Nou konnen poudir papye twalet, parfwa ler nou al dan bann twalet piblik, menm dan bann lofis, menm dan bann lotel bann landrwa kot dimoun pg.

84 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 i kapab ganny akse, nou vwar poudir i annan papye twalet.

E taler mon’n tann en dimoun pe dir fer aksesib en pe konndonm osi.

Petet en fason pour nou komanse, pou nou fer sa sansibilizasyon pou nou vreman konpran, kekfwa konnen ki kantite dimoun petet.
Si nou ti kapab petet met serten sa bann prodwi dan sa bann landrwa piblik kot sa bann dimoun zot kapab vini pou zot vin pran dan en fason, (ki mannyer nou dir sa)?

ki tou dimoun pa pe vwar li pe pran, en fason tre diskre si oule, sa i en fason.

Me apre Mr Speaker mon vwar lekol i en landrwa kot petet la koman nou konnen lekol pe fer son lotonomi.
E petet dan zot diskisyon la i en fason pou zot kapab rod zot bann sponsors, rod zot bann donasyon pou zot kapab annan lekol bann zot stok, akoz teacher ek bann zofisye la kot lekol.

Zot pli byen plase pou zot konnen lekel sa bann zenn fiy ki pli napa, ki pli vilnerab e ki pli bezwen.

Sa mon vwar li en fason kot nou ti a kapab komanse, tout an prenon kont, ki i kapab annan labi osi.

E sa nou bezwen fer sir kiv nou fer li dan en fason byen Mr Speaker.
Mr Speaker i vre ki pad oubyen tanpon, i annan en pti pri parey nou pe dir.

Me selman mwan mon’n fer en pti resers osi, pou mwan vwar en pe bann pri ki i annan la pou lemoman la lo marse.

Avek bann brand, bann mark parey nou dir.

E mwan mon’n ganny sa lenformasyon swivan.

bann Mon pa pou nonm bann non magazen, akoz pangar a dir mon pe fer piblisite pour serten magazen.

Me selman nou kapab ganny, mon’n vwar bann brand Kotex ki annan 12 en pake i vann R12 i annan 12 ladan.
Bann brand Kotex ki annan 23 dan en pake i vann R27.50, apre i annan Softex avek wings, R11 pake 10.

Softex avek wings R16 pake 12.

Lalis i long Mr Speaker e sa nou kapab vwar li en pti pe partou si nou fer resers.

Me selman an dizon sa, prezan ki mon pe dir vi ki nou pe demann pou aport soutyen avek bann ki pa kapab afford, petet la, nou a fer lapel osi an an atandan ki Onorab Esparon ti pe dir si en dimoun ti a vin forward pou li kapab lans dan sa biznes fer sa bann prodwi.

pg.
pg.

85 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 An atandan ki sa i pa ankor arive petet mon ti ava demann avek marsan enn ou 2 zot ki annan vreman Sesel a ker, pou zot gard zot pri afordab byen ba kot si Gouvernman pou ladan, met whoever ki pou met en koudmen pou nou kapab fer sa bann prodwi afordab.

koudmen en Alors la i en landrwa ki mon krwar zot ti a kapab vreman ede pou donn en koudmen.
E vwala Mr Speaker mon kontribisyon pou sa size ki i annan wi mon krwar ki dimoun ki vreman bezwen pou zot ganny asiste e alors zefor i fer dan sa bezwen ganny direksyon.

Mersi bokou.

APPLAUSE) MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab De Letourdie.

Mon pou aprezan envit Onorab Noline Sophola pou fer son prezantasyon silvouple.

HON NOLINE SOPHOLA Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi tou dimoun ki a lekout.


Mr Speaker dan sa mon ki pe kontinyelman evolye e ranpli avek sirpriz, i fer ki bokou desizyon i bezwen ganny pran pou zwenn avek lekspektasyon imen ou pou ede amelyor lasante e lavi nou popilasyon.

Mr Speaker nou pep i sanse, kot souvandfwa nou war nou kou keksoz pe arive lo medya sosyal.

Parfwa nou menm regarde akoz nou pa ti zanmen krwar ki en zour nou pou eksperyanse.

Me la tou sa ki lemonn pe fer fas avek Sesel pa eksepsyon.
Nou pe santi sa vibrasyon sanzman avek larive COVID, e personn pa konnen ki pe vini apre.

Mr Speaker sa Mosyon i en wakeup call pou nou tou, san eksepsyon, zonm koman fanm, zenn koman vye.

Akoz nou tou nou annan en rol koman edikater, pou zwe dan sa demars ki sa Mosyon pe Speaker Mr demande.

menstrual cycle oubyen reg, peryod parey bokou dimoun i konnen i normal dan lavi en zenn fiy, en zenn madanm.

Me i domaz ki nou isi Sesel sa i ankor en size tabou.
Serten kours nou popilasyon i per pou koz lo la menm avek nou prop zanfan.

I annan osi serten edikater zot enkonfortab pou koz lo sa size.

Sa i posib pou fer avek nou kiltir, mank ledikasyon lo s asize ou krwayans relizye.

santi ki Mr Speaker si gran prodwi izyenik i ganny servi pandan sa letan ki nou apel reg, i annan pg.

86 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 serten benefis parey redwir risk, ganny problenm lirin, kanser servikal e plizyer ankor.
Ki souvan bann zenn fiy, zenn madanm i fer fas avek.

I pou osi ede tir presyon lo Minister Lasante e pei an zeneral pou tret bann tel problenm lasante feminen.

Mr Speaker dan sizyenm Lasanble mon ti en Manm lo Komite HIV/AIDS e mon ti ganny loportinite pou asiste enn de travay aletranze.

fwa sesyon E bokou deba ti ganny fer lo akse avek prodwi izyenik pou bann zenn fiy e bann madanm.
ki Leksperyans tromatize, ler ou aprann lafason ki bann zenn fiy, zenn madanm i pas ladan pou protez zot akoz en mank prodwi izyenik apropriye.

parfwa Parfwa bann zenn fiy zot bezwen abandonn zot letid, zot lanplwa, problenm ganny lasante e zot psikolozikman ganny afekte.

E souvandfwa vin manman byen zenn ou pran bann desizyon ki annan move lenpak lo zot lavenir.

Apre ki mon ti'n ekout prezantasyon mon bann konklizyon i ki nou isi Sesel nou vreman byen, nou pa kapab konpare lo sa size.
Mr Speaker isi Sesel nou bann zenn fiy e madanm i sanse.

Akoz mazorite zot, zot ganny akse avek prodwi izyenik e zot rarman bezwen vwar zot pe absan lekol ou landrwa travay pou 2 ou 3 zour ou plis tou le mwan, parey lezot zenn fiy dan serten pei aletranze.

Mr Speaker mon tann bokou koze lo kou lavi, me souvandfwa nou pe met lanfaz lo nouritir prodwi pti baba ou materyo konstriksyon.
Me nou pa'n tro mazinen ki prodwi izyenik parey pad, tampax pou bann madanm ou zenn fiy, i osi enportan dan nou lavi tou le zour.

Mr Speaker loter Mosyon pe demande ki prodwi lizyenn pou bann fiy e madanm i vin pli afordab.

Mon dir sirtou la ki lasosyete pe eksperyans bann nouvo defi, sa demann in vin dan en tre bon moman, kot tou in monte e pe marsandiz kontinyelman monte malgre ki deviz etranzer pe desann.
Mr Speaker zis pou donn rezilta en pti resers ki mon'n fer yer lo 2 lartik; en prodwi izyenik mark Vania en pake 12 i kout R72 dan en laboutik ordiner.

E kot STC retail i kout R40.

Diferans pri i R32.

En lot ankor mark Kotex menm pake laboutik ordiner i R40, e kot STC i R30.

Mr Speaker sa i montre nou lenportans pou annan STC pg.

87 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 retail dan bann distrik.

Sa pou ede soulev bann fardo lo nou ban lo Gouvernman.
konsonmater e sa Sirtou dan letan finansyel e difisil ki nou ladan.

Mr Speaker en bon dirizan pa devret zanmen abandonn son zanfan.

Parey loter Mosyon in langazman pou demann sa annan en progranm pou asire ki bann fiy e bann madanm ki napa le mwayen pou aste bann prodwi lizyenn i resevwar sa bann prodwi gratwitman i en nide tre, tre pozitiv.

Mwan tan ki mon bann ser Seselwa i benefisye, mon pou siporte pou fer sa demann vin en realite.
Mr Speaker mon krwar ki nou tou avek bonn volonte, nou kapab komans en travay lo sa size pandan ki Gouvernman pe fer analiz lo sa demann.

Mr Speaker mon pou met 3 sizesyon devan; mon sizere ki en pti survey i kapab ganny fer dan tou distrik pou idantifye lanpler sa problenm.

Dezyenmman, annou komans dan bann letablisman tanpon skoler i sanniter, sanniter gratwit ganny mete dan en landrwa apropriye an ka dirzans.

bann kot Mon pe dir sa par leksperyans akoz lekol La Digue nou ti fer e ti mars tre byen.
Nou kapab osi servi menm metod parey avek condom kot i ganny met dan bann klinik.

E sa ki bezwen i kapab ganny akse avek gratwitman.

Me bann madanm ou zenn fiy i touzour annan sa opsyon pou aste sa ki dan zot swa.

lanfaz Mr Speaker pou terminen lo mon oule met lenportans pou sofgard dignite nou ban zenn fiy e madanm pli vilnerab dan nou lasosyete.

Si sa demars i ganny byen organize, nou pou annan nou en lasosyete byen balanse, e an bonn sante.

Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE) MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Mon pou donn laparol Onorab Aglae.

HON EGBERT AGLAE Mersi Mr Speaker.

Mon pou aport mon soutyen an sipor sa Mosyon ki mon krwar i annan son relevans.

Menm si i annan serten deor petet ki krwar poudir nou pa pe koz lo en size ase enportan.

Me selman Mr Speaker, ler nou pe get li dan konteks.

Annou pa get li zis dan konteks Sesel.

Me dan en konteks en rasinen.

Sa i bann madanm, bann femel.

Ki lasyans i fer ki pg.


88 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 tou le mwan zot bezwen pas atraver en cycle kot zot bezwen vwar zot reg.

E osi i annan bann kondisyon ki serten madanm i kapab pas atraver, ki i fer ki i kapab vwar li plizyer fwa dan en mwan akoz serten kondisyon lasante.

lo pou lapar zot Mr Speaker, letan mon ti lo SADC ti annan bokou bann group lo nivo Lafrik, ki ti pe advocate bann kapab madanm premyerman ganny akse avek bann prodwi lizyenn madanm.
E dezyenmman pou zot kapab osi gard en pe zot dinyite pou zot dan sa moman letan ki souvandfwa si zot pa kapab afford ouswa napa enn sa bann mezir sanitasyon, zot bezwen reste anfermen, akoz i annan en stigmatizasyon ki atase avek.

Mr Speaker, nou lo kote Sesel nou pa ladan nou, nou pa dan sa nivo.
Me selman nou pa kapab les nou ganny antrennen ouswa dan en fason koman Parlmanter ki pas Lalwa, ki pas Bidze, vwar poudir i annan serten nou bann fiy ki bezwen - parey loter Mosyon ti koz lo la, servi bann lezot mwayen ki dan sa monn modern ki nou pe viv ladan, pou mwan i pa tro, tro akseptab.

Mr Speaker, Sid Afrik i annan li en framework ki apel en Sanitary Dignity Framework.
E ladan li, in vin an fors depi 2019 ki donn Gouvernman li menm li pou kree bann Polisi pou kapab ede rezourd sa problenm affordability sirtou avek bann zenes e sirtou bann adolesan ki ankor pe lekol.

Ki zot paran pa pe kapab afford pou kapab donn zot sa prodwi li menm.

Ouswa i annan paran ki annan li 4, 5, 6 fiy ki vwar li difisil pou li kapab maintain ki zot annan sa form sanitasyon.
i E sa osi fer bann provizyon ki atase anba sa framework osi, pou annan en lizyenn ki sa bann nivo madanm i bezwen garde e sa i annan keksoz pou fer ek zot, sirtou parey akse delo.

I annan landrwa ki annan bann problenm sirtou delo.

Tousala i fer en mansyon.

E osi i met en form distribisyon pou zot kapab – Kote?

I annan bann points parey i annan bann fason fer, ki zot fer.

Zot met bann pwen ki zot kapab ale pou ganny sa sanitasyon li menm li, e ganny sa prodwi pou naryen.
E osi i annan bann lezot mouvman.

I annan en an partikilye ki i enteresan, ki apel ‘The Happy Flow.’ ‘The Happy Flow campaign.’ E li, zot vwar poudir Gouvernman i bezwen vwar sa sityasyon akse avek pg.

89 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 bann prodwi sanitasyon koman en nesesite.

Zot pe met lanfaz lo nesesite e zot osi target sirtou bann zenn.
Akoz ki zot in vwar ler zot in fer serten reserse, se ki bokou adolesan i annan en peryod letan dan mwan, 3 a 4 zour ki pa pe kapab vin lekol.

Zot bezwen reste se zot e zot mank lekol e zot ledikasyon i perdi.

E osi i target bann zenn ki zot in vwar ki i annan in bezwen al vann zot lekor, pou zot kapab ganny larzan pou zot kapab aste sa prodwi sanitasyon.

So, i bann sityasyon reel ki laba deor, pa neseserman Sesel i egziste.

Nou pa swete.
Nou pa swete.

Mon pa anvi ki nou bann zenn, ki mon bann zenn fiy pa al lekol akoz sa.

Mon pa anvi ki mon zann zenn fiy i al fer bann aksyon seksyel zis pou kapab ganny en pti larzan pou zot kapab aste sa bann prodwi.

So, tousala i sa bann gran, gran portre ki nou bezwen met devan nou, menm si mon en zonm.

E nou konnen poudir i annan en konsern reel la deor.

Alors an siport sa Mosyon Mr Speaker, petet Gouvernman i bezwen vwar lafason pou sey anmenn sa kanpanny akoz lo nivo SADC, mon form parti SADC.
I annan sa kanpanny ki pe egziste.

Vwar ki metod ouswa mekanizm ki kapab ganny met an plas.

Byensir i annan en kou bidzeter ki vin avek.

Me si parey Onorab Lemiel in nonmen, nou kapab fer kanpanny pou donn condom free of charges pou bann zonm.

Annou rod fason ki mannyer nou kapab soutenir bann madanm, sirtou bann zenn adolesan lekol pou tir en pe presyon ekonomik lo sa paran.
Bann ki travay mon konnen zot kapab afford, me annou fer at least en trial, annou get sa bann ki dan lekol ki’n komans vwar zot reg.

So, ki mannyer nou kapab siport zot.

E mon pa tro petet konnen dan ki direksyon i kapab ale, petet lot kote vi ki zot dan mazorite, zot dan Gouvernman pou sey lobby.

Akoz sa i pou vin parey en progranm sosyal ki i en problenm sosyal ler ou pe donnen.

E i pou kout larzan.

E nou konnen zot pe sey rod tou fason pou arete sa bann sistenm donnen.
Me i annan en fe reel la ater pou nou kapab vwar lafason.

En lot pwen ki mon krwar petet nou ti a kapab tous ladan Mr Speaker, i bann pri ki varyan.

Ou tann diferan pri.

Eski napa en fason petet pou nou get en kou byen sa bann pg.

90 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 enportater ki pe fer vini sa bann prodwi osi.

E si i annan posibilite osi pou donn bann tax incentive ouswa serten konsesyon atase avek sa.
Eski sa osi ede fer pri vin en pti pe pli abordab pou nou bann madanm, si kapab.

E Mr Speaker, an i terminen osi mon krwar annan en responsabilite pou nou bann msye osi zwe ladan.

Mon konnen i annan msye ki li menm li volonterman i aste sa prodwi pou donn son madanm.

Me eski i annan bokou nou ki pe fer sa?

Eski nou met en pti larzan a kote, nou dir be ok mon a koup lo sigaret, li mon pti lalkol par en mwan.

Par mwan mon a donn mon madanm.

Ouswa mon zanfan, menm mon fiy.

I enportan sa.


So nou osi nou annan en savwar viv ek en responsabilite anver sa bann madanm akoz nou bezwen nou osi.

Nou bezwen admet, nou bezwen zot.

So annou get en pti en git ladan, nou ava vini.

E mon swete ki nou ava vwar en way out ladan ki mannyer nou kapab fer sir i bann prodwi i available e i abordab.

Mr Speaker, avek sa mon swete ki Onorab Arissol li osi i a met son kontribisyon.

Mersi.

(APPLAUSE) MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab Aglae.


Zis pou mon, annou tonm dakor lo en zafer.

Lo nou Order Paper ozordi i annan 3 Mosyon.

Mosyon LGB nou pe pran demen bomaten.

Mosyon Onorab William, mon pa vwar li pe vini la, nou pa pou pran li ozordi.

So, nou pa a break, konmsi nou ava fini avek sa bann entervenan ki annan apre nou al en sel.

Parski nou’n antre 2er edmi.

E an dizan sa nou annan detrwa msye ki’n eksprim zot lentere pou koze, ki byen.

Solman let’s be mindful of time.


Mon vwar poudir, konmsi grander bann prezantasyon.

Mersi, so mon ava envit Onorab Loizeau.

nou (APPLAUSE) HON NORBERT LOIZEAU Bonzour Mr Speaker.

Bonzour tou Manm, tou dimoun a lekout.

MR DEPUTY SPEAKER Bonn apre midi.

HON NORBERT LOIZEAU Bonn apre midi.

Mr Speaker, mon kontan Onorab Aglae in re lans nou.

Akoz mon konnen ki bokou nou pa oule koz lo sa pg.

91 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 sityasyon, me selman zot annan en madanm kot lakour.
servi Onorab Andre, selman mon aste.

Mr Speaker, parey sa Mosyon i ete, sa Mosyon i konsern zis madanm e mwan mon vwar li i konsern osi nou zonm.

Ki mannyer i konsern nou zonm?

Les mwan mon a eksplike.

Tou zonm i bezwen okip son fanm.

Lekel enn ki pa okip son madanm la?

Sa enn ki pa okip son madanm, ki pa trouv nesesite pou son madanm ganny lizyenn, ganny tou pou mwan napa sans i annan sa madanm.

E mwan mon enn Mr Speaker, ki okip byen mon madanm.

Mon pa per pou dir.
Mon pa per pou dir.

(laughter) (APPLAUSE) HON NORBERT LOIZEAU Akoz dan nou Bidze le mwan Mr le Speaker, dan nou Bidze mwan ler nou kalkile, sa osi ki nou pe koz lo la i antre ladan.

Sa bann zafer sanniter pou bann madanm, pad, sepa ki zafer.

I antre dan nou Bidze lemwan.

Napa enn ki pou dir mwan, bann zonm la ki pa antre dan nou Bidze le mwan.

E mwan Mr Speaker, mon aste.

Mwan mon aste.

Mon pa (laughter) HON NORBERT LOIZEAU Ki rezon ki mon aste Mr Speaker?

Akoz mon osi annan en zenn fiy mwan.


Mon annan en fiy 12an ki servi sa bann keksoz koumsa.

Si mwan mon pa aste pou zot, en lot boug pou aste.

Apre nou pou ankoler ler sa lot boug in aste pou zot.

(laughter) HON NORBERT LOIZEAU Alors i enportan ki mwan mon aste.

Pou ki kan mon aste, Onorab Cosgrow ouswa lot pa pou vin aste pou mwan.

Mr Speaker.

(laughter) HON NORBERT LOIZEAU Akoz zot pou konnen poudir ki sa i mon propriyete e mwan ki okip sa propriyete.
(laughter) HON NORBERT LOIZEAU Mr Speaker, ou konnen, i gou nou riye.

Mon pe fer li koumsa akoz mon konnen bokou nou la napa kouraz pou mont la pou pg.

92 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 vin koz lo sa sityasyon.

Napa bokou nou ki annan sa kouraz.

Me mon kontan Onorab Aglae i annan sa kouraz, mon pa konnen lekel lezot ki pe vin koze.

Mr Speaker, i annan bokou nou ki per pou aste.

Mon a akont zot en zistwar.

En zour mon pe al fer mon pti legzersis avan 7er diswar.
Laboutik i fer 7er.

E mon ganny en call an desandan come quoi mon fiy pou bezwen sa.

Alors mon sot kot Bel Air Store, 7er si pa sonnen avan mon antre.

Ler mon antre mon vwar en boug pe dous obor letazer.

Bann dimoun ki frank Bel Air Store zot pou konnen, kot sa bann materyo i mete i en pti kwense.

Zwer pe dous, prezan mwan mon pe prese 7er pe sonnen.

Prezan dernyen er mon dir li ‘’eskiz mwan mon a pase.
‘’ Pa zwe bliy mwan Mr Speaker, mon le mon pe pase zis mon pran mon zafer, lo kontwar, mon pe al peye.

Prezan zwer i ganny en kouraz.

E mon kontan mon’n donn li sa kouraz akoz zwer ti napa sa kouraz.

I pe esper tou dimoun sorti pou li kapab pran, al peye.

E mwan mon ti montre li ki ou pa bezwen fer sa.

Ou bezwen ou zafer, vini ou aste.

E la Mr Speaker, ozordi apard sa ki zot dir pad, i annan bann lezot keksoz, pad zot servi tou le mwan.
Mr Speaker, ozordi dan nou Bidze i annan en keksoz ki apel panty liners.

Mwan mon pa ti konn sa.

Ti annan en zour mon ganny demande pou aste.

Ler mon monte, mon mont ek en nespes pake soz, mon’n ganny problenm.

A lafen ler nou’n vin ansanm in montre mwan lekel, la mon’n konnen.

Tanzantan mon aste en pti pake.

Mr Speaker, sa bann zenn fiy ek madanm i met toulezour e i pa kout 1 sou.

Sanmenm ki mon dir, dan nou Bidze nou zonm, ler nou fer nou Bidze ou fer antre tousala.

E i en kou, sirtou pou en fiy.


Mon annan en fiy 12an mwan, i pa travay li Mr Speaker.

Be lekel ki pou aste sa pou li?

Be mwan ki pou aste sa pou li.

Ozordi parfwa mon pase mon vwar bann zenn fiy, zenn manrmay pe monte.

E ler ti annan sa Mosyon mon vwar 2 zenn fiy Perseverance.

Zis mazinen, eski zot pe gannyen sa zot?

Mr Speaker, mon demann sa kestyon akoz i annan zanfan ki’n zis ganny fer, met la.

Pa pe ganny sa ki mwan mon pe fer ek mon fiy, mon pa pe dir mon parfe.

La deor i pg.
La deor i pg.

93 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 annan bann zenn fiy pa pe ganny sa kalite latansyon.

Mon konnen nou tou nou pe donnen.

Pa pe gannyen sa kalite latansyon.

Zis zot in ganny fer met la ater.

Papa pe bwar dan en trou, pe fim son steam.

Manman pe donn bal en lot bor e li i zis la.

E pou mwan ki annan en zenn fiy 12an parfwa ler mon vwar bann keksoz koumsa i fer mal, i tris.

E mon ti a kontan ki nou bann zonm nou osi pran nou responsabilite.
Siport nou zanfan, siport nou fiy dan sa bann letan koumsa.

Me ozordi ou’n vwar Onorab Esparon in dir ki in ganny en call.

Mon’n ganny en call ek menm dimoun yer swar mon, en zonm.

Ler in call mwan, mon’n dir li frer plito koz ek loter Mosyon.

In rod nimero, mon’n donn li.

In call Onorab Esparon.

E li in dir mwan pa siport sa Mosyon akoz nou pe al met en fardo lo Gouvernman.

Mr Speaker, ozordi parey mon’n dir, sa bann zenn fiy ki monte i annan nou ki kapab afford.

I annan nou ki pa kapab afford.


E mwan mon konnen, dan mon louvraz koman MNA, nou la nou konnen.

tou ki Tanzantan i annan en dimoun ki vin kot nou, en madanm ki vin rod en larzan pou zot fer egzakteman sa ki nou pe koz lo la.

Konbyen zot ki’n rankontre sa sityasyon?

rankontre Mon asir ou nou tou ki la nou’n rankontre.

Mon plizyer sa fwa mon sityasyon.

Zot napa, pou bann ki annan, ki kapab afford, i en pti pe eze, i ok. Me pou bann ki petet zot en pti pe mwen fortinen, mon krwar sa i ava ede.
E mwan mon anvi siport, mon pe dir.

Mon pou siport sa Mosyon Mr Speaker, akoz kot i konsern lizyenn pou nou bann madanm e pou tou dimoun an zeneral, mon en dimoun ki pou toultan siporte.

E la Mr Speaker, mon ti a demande si i annan tax lo la, mon pa konnen.

I annan i dir napa.

Rod en fason, mon pa konnen mannyer zot kapab organize pou fer li pli abordab.

Mr Speaker, mon ti annan bokou pou dir.


Me avek kontrent letan, mon ava termin la e mon ava dir Onorab Esparon, koman en ser, en koleg ki mon vwar ou annan lanmour pou bann dimoun, pou bann zenn fiy Seselwa, bann madanm.

Mon dir ou garanti mon sipor.

Mersi.

(APPLAUSE) pg.

94 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 MR DEPUTY SPEAKER Mersi pou Onorab konsiderasyon letan.

Mon ava envit Dirizan Lopozisyon pou fer son prezantasyon.

ensit HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker, i annan bann Mosyon ki diferan souvandfwa lopinyon dan domenn piblik.

E koman Lasanble, en Lasanble ki serye malgre nou pou annan moman kot nou pou annan levite.

I enportan ki nou regard tou sa bann lopinyon piblik e regard tou bann eleman ki piblik pe met devan nou.

Nou bezwen admet ki i annan dimoun ki santi dan en fason ou en lot atraver sa Mosyon.
E i enportan pou mwan ozordi apre midi sey met en pti pe, si ou le konteks otour lafason ki nou lo sa kote latab nou pe apros sa Mosyon, e byensir ki mannyer tou lezot Manm Lasanble pe apros sa Mosyon.

i Premyerman annan dimoun ki pandan ki bann Manm pe koze in eksprim zot lekor, e dir mwan poudir lafason ki serten Manm pe koze sa i en latant a lendepandans bann madanm.
En latant a lendepandans bann madanm akoz i koz lo madanm bezwen ganny nesesite pou depan lo en dir lot dimoun pou zot kapab ganny sa ki zot bezwen.

Mwan mon ki lentansyon bann lentervansyon sete pa pou fer sa.

Lentansyon bann lentervansyon sete pou apros en size ki avek bravour, ki bokou dimoun pa oule koz lo la.

Ki bokou dimoun pa oule apros li akoz i, pou nou, nou sosyete, malgre ki nou’n fer en kantite progre, nou bezwen admet.
E la mon pou fer sa admisyon lo lapar Lasanble, menm si i annan dimoun ki pa pou dakor avek mwan.

Ki nou ankor en sosyete ki revolve otour zonm an kontrol en kantite keksoz.

E stigmatizasyon e tabou i ankor en keksoz ki reste parey, egzanp Onorab akoz par Loizeau in servi sa legzanp sa imsye ki ti dan laboutik ki ti per pou pran sanitary wear pou son madanm.

I egzakteman en sityasyon ki bokou bann msye i pas ladan.

en Si par egzanp i a en zour moman donnen, i avek en group Vandredi zanmi.
I pe bwar, i pe tap 2 labyer e li i ale i dir ek son bann zanmi poudir be mwan mon aste sanitary wears mon madanm.

Bokou msye in pas ladan, nou konnen ki pou arive.

E mon krwar sa i pa neseserman - I en keksoz ki pou pg.

95 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 vin avek en evolisyon lespri, en sanzman mindset.

E mon krwar sa Mosyon enn son bann bi prensipal i pa neseserman fizikman fer sir ki tou zenn fiy i ganny akse avek sanitary wear.
Sa i en keksoz ki normal, i en lekspektasyon sa.

Me enn son bi prensipal se pou nou annan en mindset pou sanze e pou nou apros bann size ki parfwa i difisil pou nou koz lo la.

Mon annan en lot dimoun ki’n text mwan.

En madanm dayer ki’n dir ek mwan koumsa poudir i annan madanm ki ganny zot reg zis enn fwa par mwan e ki mannyer bann madanm pa kapab afford pou aste sanitary wear.

E mon konpran son largiman, me de lot kote nou’ n tann bann MNA.
Mon kontan, i annan bann MNAs lo tou lede kote latab in admet ki dimoun ozordi pe pas dan bann moman difisil.

In admet ki annan bokou difikilte ki dimoun pe pas ladan, e ki i annan nesesite pou dimoun ganny en koud pous, ganny en sipor dan en fason ou en lot.

Me parey mon’n dir pa sa lideal.

Lideal i se ki sanitary wear i en keksoz ki vin normal, i lafason ki Bondye in kree bann madanm e ki pour kwa pa, kwa ki i pou afekte.
What will it hurt pou nou annan par egzanp dan bann lekol en dispenser ki dispense pans bann sanitary wears kan en zenn fiy i bezwen li?

Kwa ki i pou afekte egzakteman?

Nou annan par egzanp dan bann bar, dan bann lezot pei dan lemonn, kot serten nou in al etidye, bann condom dispensers.

E la mon ti a kontan petet koriz en misapprehension.

Condom i pa pou msye.

Condom i en metod kontraseptiv ki mars pou en madanm e pou en msye.

Mon pa krwar Lasanble apre midi se sa ki nou oule dir.
Sa ki nou oule dir se, si nou’n apros kapab kontrasepsyon avek sa kalite lespri, malgre ki lo komansman ti annan sa rezistans, nou kapab osi apros en deba otour sanitary wears bann madanm, pou bann zenn fiy dan menm fason.

E sa i bezwen ganny fer avek en bon lentansyon.

En lentansyon ki nou pa pe zis pran sa problenm put li out of sight e out of mind.

Me pran sa sityasyon, pa en problenm.

Mon koriz mon lekor.

Sa sityasyon.

E fer sir ki nou konpran ki sa i en prosesis normal.
Mon en paran 2 fiy e bokou nou la nou paran.

Nou pg.

96 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 annan madanm e nou annan zanfan.

E nou konnen poudir a en peryod dan adolesan e sirtou mwan koman en edikater ki’n fer, ki’n aprann psikolozi ledikasyon, i annan en lenpak lo bann fiy ler zot pe pas atraver sa prosesis.

E sa parfwa i afekte zot letid pou en bout moman.

Se sa kot ou vwar parfwa serten fiy a en moman dan zot laprantisaz zot komans, zot pran en pti decline.
Me apre ou vwar zot, zot pick up ase vitman.

Akoz i en transformasyon, i en sanzman.

E mon krwar se sa ki nou bezwen pa aprose.

Akoz koman en sosyete, mon kwa nou tou nou a dakor la annan se ki malgre en kantite progre ki nou’n fer koman en nasyon, nou reste ankor en nasyon as konservativ.

Dan nou panse, dan nou nide, e dan lafason ki nou vwar keksoz.

E pou mwan sa i en keksoz ase enportan.

E pou mwan se sa, sa nwayo ki mon tire dan sa Mosyon.
I annan lezot konsiderasyon ki mover Mosyon in koz lo la e mon konnen lentansyon mover Mosyon i enn ki bezwen bon.

poudir Akoz in en dimoun ki’n travay dan domenn medikal, in rankontre sa sityasyon.

En profesyonnel lasante i toultan kapab regard sa bann sityasyon avek en lot lizye osi.

Mon krwar sete sa lesansyel ki nou pe vin avek e sete sa rezondet akoz bann Manm lo sa kote letan nou’n entervenir dan lafason ki nou’n fer lo sa Mosyon.
Parey mon’n dir, fodre pa ki Lasanble alors i reste lo son morals e dir, ok ozordi nou pa sa Mosyon and that’s it.

Fini !

I bezwen annan en langazman.

E la mon pou koz koman en dirizan lo sa kote latab e osi mon pou demann mon bann koleg lo lot kote latab pou zenn ek mwan pou donn sipor Komite Madanm Lasanble, dan bann zefor ki zot pou fer an relasyon ek sa size.
Pour ki i en size ki zot li e zot pran kontinyen kontinyen regard li dan en fason ki Lasanble i donn sipor bann lezot groupman ki pe anmenn sa ki nou oule vwar.

lekol Mwan personnelman mon ti a kontan vwar posibilite dan bann bann dispensers sanitary wears, pou bann zenn fiy.

Mon ti a kontan fer sir ki bann toilets dan bann lekol i vin pli friendly.

annan Sirtou pou konnen poudir dan adolesan bann zenn fiy pe pas atraver transportasyon, zot bezwen en lanvironnman ki ed zot.

pg.
pg.

97 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 I pa vedir nou pe fer okenn diskriminasyon.

Annefe i en positive discrimination akoz mon krwar koman en sosyete, nou devret kapab devret fer plis pou asire ki nou bann fiy i devlop ankor plis e nou ganny nou en sosyete ki pli fair, pli ekitab e pli balanse.

Sa se kote nou pe ale, se sa rezondet akoz nou la.

Me, la mon kosyonn Lasanble, mon oule ki tou Manm i mazin byen sa.
Wi, mon konnen manm piblik ti a kontan nou koz lo bann lezot size ki pe pase, problenm sosyal, problenm finansyel ki dimoun pe rankontre.

Nou pou annan deba lo sa bann size, nou pou annan deba.

E mwan koman Leader Lopozisyon dan sa pou Lasanble, mon kontinyen amenn kestyon lo sa bann size a tou repriz ki mon kapab.

i Me ozordi, parfwa neseser pou nou regard en size e regarde kwa ki nou kapab tire ladan.
E sa ki nou kapab tire ladan se ki nou pe donn Lasanble loportinite pou fer en deba lo en size ki Onorab Loizeau e Onorab Aglae in entervenir lo la, ki vre i difisil pou serten msye koz lo la.

I fasil pou nou fer jokes about it, me i difisil pou nou koz lo la.

E mon krwar ler mwan, mon pe pran sa pa koman dirizan lo sa kote, e mon konnen mon koleg lo lot kote latab pou zwenn avek mwan, ki nou lans en lapel ferm ki lide deryer sa Mosyon se pou anmenn en mindset e ki nou pa bliye.
Lasanble in aksepte ozordi ki nou annan dimoun ki dan difikilte, me lide deryer sa Mosyon se pou regard sa size dan en lot fason.

Anmenn en lot fason panse e asire, asire ki sa i form parti bann zefor pou nou kre en sosyete kot nou valoriz tou dimoun, pe enport ki sex ou ete.

Ki ou madanm, ki ou en msye.

Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE) MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab Pillay.

Mon pou envit dernyen entervenan lo sa size, sa se Onorab LGB.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi Mer Speaker.


Tou bann Manm Onorab.

Mersi pou donn mwan laparol pou parey tou mon bann koleg ki’n koz avan mwan, pou dir detrwa mo an sipor sa Mosyon apre midi.

Mr Speaker, premyerman mon ti a kontan abord sa size, eski i apropriye pou sa Lasanble pg.

98 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 koz lo sa Mosyon.
Eski nou devret kontinyelman annan dan nou lespri en stigma ki atase avek bann keksoz ki toutafe natirel, ki nou tou nou konnen i arive e ki’n arive depi ki zonm ek fanm i lo sa later.

Mon krwar sa se premye refleksyon ki nou devre fer.

E i en trouble mwan koman sitwayen sa pei ki ozordi nou ankor still bezwen annan en serten retisans ler nou koz lo serten size.

Mon krwar sa se en keksoz ki fodre nou aprann pou met deryer nou e fodre nou fer li ekstrememan vit.
Napa size ki tabou e napa size ki tabou ki konsern let imen.

Nou devret kapab e sirtou dan sa Lasanble, nou devret pran li koman nou devwar pou abord bann size kontrovers ek bann size delika.

Akoz se nou ki’n ganny elekte koman bann reprezantan sa pep pou fer avanse sa bann size.
I pa ti mon lentansyon koze apre midi, me avek lantouzyazm ki mon’n vwar tou bann Manm ki’n koz avan mwan, mon’n krwar ki mon ti ava pe fer en defayans lo mon kote latab, lo mon constituence ek lo mon nasyon si mon pa ti pran laparol apre midi pou abord sa size.

E mon remersye Onorab loter Mosyon ki‘n annan kouraz pou li ouver sa laport, pou permet sa loportinite apre midi pou adres sa size.
nou annan Mr Speaker, i annan 3 keksoz ki nou bezwen aksepte, e sa se a la baz mon refleksyon lo sa Mosyon apre midi.

Premyerman bann se madanm i spesyal e zot annan en keksoz, en fonksyon biolozik ki nou bann zonm nou napa, e ki fer zot premyerman annan en sityasyon mansyel ki zot bezwen pas ladan.

ki E en kou mansyel ki vin avek sa sityasyon.

Sa nou bezwen aksepte, nou pa kapab kontourn li, i kler, i le fe e i devan nou.

Premye pwen e nou bezwen aksepte sa.


Dezyenm keksoz, se ki i annan serten dimoun ki pa kapab, ki napa le mwayen pou pey bann pads, bann servyet sanniter ki lezot dimoun ti kapab afford.

Sa osi i en fe ki devan nou.

E sirtou i annan bann fanmir kot i annan, nou’n tande la apre midi.

Plizyer zenn fiy napa mwayen pou pey sa ki pli bon ki zot ti ava swete, oubyen parey nou’n tande, napa mwayen pou pey oubyen pou afford okenn sa bann prodwi sanniter.

Sa se en fe e nou bezwen aksepte li e i devan nou.

pg.
pg.

99 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 E trwazyenm fe, e sa i relye senpleman avek bann zenn adolesan, se ki i annan - nou tou nou konnen, nou tou nou’n pas ladan dan nou bann landrwa kot nou reste, dan nou bann lekol kot nou’n frekante.

I annan en move sistenm e i keksoz ki let imen in adopte.

Kot annan de fwa nou riye, nou gognarde bann ki ganny en problenm.
E Onorab Esparon apre midi in donn nou en levantay sa bann kalite problenm ki kapab arive avek bann zenn fiy, sirtou bann ki napa le mwayen pou anpes zot lekor.

Pou protez sa bann defayans arive.

E olye senpatiz avek zot, nou konnen ki mannyer zenn i fer.

Nou fer zot e prefer gognard sityasyon vin pli pir ankor.

Sa 3 fe Mr Speaker i se 3 fe ki nou bezwen viv avek e ki devan nou.

E nou bezwen donk an fas avek sa 3 keksoz, trouv en mwayen koman en sosyete pou nou kontourn sa bann problenm e rezourd zot.
E Onorab Esparon in donn nou loportinite apre midi atraver sa Mosyon pou fer egzakteman sa.

Mr Speaker, nou bezwen koman en Nasyon parey mon’n dir annan de fwa pran-pran nou responsabilite dan nou lanmen.

E nou bezwen menm an fas en sityasyon ekonomik difisil.

Menm ler nou asiz lo kote latab e ki Gouvernman nou konnen pe ganny difikilte pou fer zwenn son de bout, e ki’n dir nou pa met presyon ekstra finansye lo Gouvernman.
ekonomik trouv Nou bezwen pran nou responsabilite koman Manm Lasanble e dir tel keksoz i le annou neseser, mwayen pou fer li e si fodre nou ava koup lo en lot keksoz ki pa osi neseser.

E se sa lapel ozordi mon krwar ki nou pe fer avek sa Gouvernman ler Mosyon i ava pase.

Pa tou dimoun ki pou aksepte lide deryer sa Mosyon oubyen son parol, oubyen son Mosyon li menm ki nou pou pase taler, ki pe demann – ki pe efektivman demann Gouvernman, sibvansyonn en prodwi.

Basically that’s what it is.


Akoz nou pa kapab demann marsan pou vann son prodwi san en profi oubyen pou donn li.

Pou fer vini, epi donn li.

Alors i ava bezwen vin en sibvansyon ki Gouvernman pou an bezwen konsiderasyon e fer li.

pran Mr Speaker, mon annan en difikilte e mon krwar ki kekfwa nou kapab trouv en zis pg.

100 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 milye.

Mosyon i pe demann ki bann zenn fiy ek madanm.

Bann fiy ek madanm ki napa le mwayen i ganny sa prodwi gratwitman.
La mon vwar i annan en problenm.

Akoz lekel ki pou deside lekel ki annan le mwayen ek lekel ki napa le mwayen.

Donk i pou vin en difikilte, e mwan personnelman e mon konnen ki nou tou isi dan sa lasal nou mazin parey mwan.

Mon pa kontan annan en sityasyon kot nou triye.

Mon vwar li difisil pou aksepte ki i annan serten kategori dimoun, ki akoz zot mwayen i pli ba zot pou ganny en serten diskriminasyon.

Menm pa en diskriminasyon ki nou anvi.


Me dan lafason ki nou donn zot en serten sa diskriminasyon pou la.

keksoz en Whether i en goute ki akoz zot paran pa’n kapab donn zot en keksoz dan zot bwat.

Zot pou bezwen al pran en keksoz ki en in ofer.

Oubyen en prodwi, oubyen en lasyet manze parey dan serten ka nou vwar.

I fatig mwan sa.

I fatig mwan.

lenstitisyon E mon krwar ki nou kalite bezwen elimin diskriminasyon, menm en diskriminasyon pozitif Onorab, mon koleg lo lot kote latab.
sa Akoz si nou pe rod dan en serten sans en legalite, nou konnen ki legalite pa pou arive, me dan serten landrwa nou pa devret pe fer bann lenstitisyon ki kapab promouvwar Mr serten Speaker, diskriminasyon menm si nou pa anvi.

Menm si nou leker i dan en bon landrwa, menm si nou pe fer en keksoz ki byen.

en Si avek sa i pou annan en serten divizyon diskriminasyon, mon pa krwar ki sa ti ava byen.

avek en Alors Mr Speaker, si nou pa kapab fer li pou tou dimoun.
Kekfwa a dan en premye step, sa ki nou devret fer se dir bann ki pli neseser.

Bann ki pli bezwen se bann ki pa bann wage earners.

Bann madanm ki travay, malgre ki sa i vin en additional expense pou zot.

Kekfwa nou kapab dir dan en premye pa, bann ki travay zot at least kapab pey sa extra expense.

Me bann manrmay ki lekol, bann zenn fiy ki ankor lekol e ki napa en wage e ki bezwen depann lo zot paran pou zot ganny sa prodwi, mon krwar la i devret annan en sistenm.
Pa kot nou donn, kot nou ofer sa bann prodwi avek sa bann ki napa le mwayen.

Me kot nou ofer sa bann prodwi a pg.

101 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 tou manrmay, a tou bann zenn fiy.

Les sa bann ki pa anvi oubyen ki pa bezwen, oubyen ki zot paran i kapab afford pou pey zot en prodwi siperyer or whatever.

Les zot pa pran, me annou annan en sistenm dan bann lekol e pour kwa pa dan bann klinik ?

Oubyen dan bann landrwa apropriye.

Dan bann workplaces eksetera.


Kot i ava annan en sistenm kot tou dimoun ki bezwen i ava kapab access sa bann keksoz tel parey on ganny dir ozordi.

Ki kapab access bann prodwi kontrasepsyon free of charge.

Pa zis kapot, me pilil kontrasepsyon osi i tonm dan menm kategori.

Donk, mon krwar sa se en lekstansyon sa servis ki Leta pou bezwen trouve e fer en fason pou trouv le mwayen pou fer sa.

Alors, Mr Speaker avek sa detrwa parol, mon konpran kote Onorab Esparon, mover Mosyon pe ale.
Mon konpran tou sa ki tou bann Manm i anvi vwar arive.

Mon pledwari se ki nou fer li dan en fason ki soutenab.

E mon’n fer en propozisyon, mon pa konnen si Gouvernman i ava kontan fer sa distenksyon ant wage earner ek bann ki pa pe ganny anploye.

Me at least nou’n fer serten propozisyon kot nou kapab annan en sistenm an plas ki provide pou bann ki pa kapab, e ki fer li dan en fason ki pa diskriminatwar.

Si nou kapab ariv lo sa nivo e ki nou kapab met an plas en tel sistenm.
Mr Speaker, mon krwar ki nou travay apre midi pa pou an ven e nou popilasyon deor laba.

Nou popilasyon bann madanm ek bann zenn fiy, ava vwar en premye dan sityasyon ki zot in ne avek e ki zot pa’n demande pou ariv lo zot.

soulazman Avek sa detrwa mo Mr Speaker, mon oule asir loter Mosyon ki i pou ganny sipor lo sa kote latab, parey ki mon konnen i pou ganny lo lot kote latab osi.

Mon remersye ou, Mr Speaker (APPLAUSE) MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Avan ki mon donn laparol loter Mosyon.


Mon krwar ki i en keksoz ki mon ti oule.

Akoz mon’n ekout sa deba e mon oule dir sa 2 mo avek loter Mosyon, akoz mon krwar i enportan ki dan ou summing-up sa i sorti byen.

Refleksyon ki LGB pe fer.

pg.

102 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 Parey in dir, pou asire ki travay ki nou pe fer la apre midi i pa an ven.

Akoz ler nou’n ekout bann Ki Lasanble entervansyon.

ozordi pe demande.
ozordi pe demande.

Ou Mosyon, mon’n sezi de fraz ladan ;- Parski ‘Prodwi lot, bann lizyenn pou bann fiy e madanm i vin pli abordab e fiy e madanm ki napa le mwayen pou aste i resevwar sa bann prodwi gratwitman.’ dan bann entervansyon mon’n sezi poudir i annan sa zafer profit margin ki lo sa bann prodwi sanniter.

Me nou konnen napa VAT lo sa prodwi.

I ti enn bann keksoz ki’n ganny tire en pe letan pase i aparet.
sorti Donk pou mwan, si nou pa bann avek rekomandasyon kler, ki nou pou’n fer apre midi, nou pou’n senpleman fer en zes ver bann madanm.

En zes en pe zantiy me selman i pa pou ede koup bann kou ki asosye avek sa.

Donk par egzanp si dan ou summing-up dizon ti ava en rekomandasyon for ki i ava annan en laliny bidzeter ki ganny allocate.

Ki sa prodwi lekol pou bann e segonder, Liniversite Sesel i gratwit.

E i fiy dan pos-segonder dan en landrwa, parey LGB in dir, kot zot ganny akse avek.
Ouswa par egzanp ki i ava annan en proze spesifik ki Caucus Madanm i kapab zenn bann parey lorganizasyon Caritas, Les Li Viv, Ladies Circle, ki zot vin avek.

I annan sa bann zafer project la kot Gouvernman, Minister Finans.

E zot komans en pti pilot project pou regarde, pou asiste bann dimoun ki dan bezwen.

ki prive laboutik Gouvernman Nou kapab osi demande, swa i sibvansyonn bann prodwi.

Parski en gran parti sa i vann dan sekter prive.

Bann farmasi, ki bann Gouvernman napa kontrol lo la.
Me nou konnen poudir i annan kot progranm bann Gouvernman pe sibvansyonn plizyer housing allowance pou bann returning graduate.

Free Methadone pou bann drug addict.

Nou’n lo progranm sereng.

Mon pa konnen si in vin an fors.

So, i annan bann legzanp ki sa i kapab ganny regard lo la.

keksoz.

tann koz Donk dan ou summing-up, ou kapab dir sa.

Pour ki pou ed Egzekitif konpran sete ki lentansyon Lasanble ozordi apre midi.

Si, mon’n dir sa bann parol, nou bezwen konpran poudir mon osi Manm pg.
103 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 pou distrik Mont Elekte Buxton, ki annan en kantite madanm ki ti pou benefisye avek sa progranm.

Mersi.

HON REGINA ESPARON Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, bokou keksoz in ganny dir.


Me mon pou komanse par dir ki si Ladies Circle in vwar sa nesesite fer en petisyon pou ganny sinyatir demann pou Gouvernman pou get dan welfare bann madanm, e ozordi zot in ganny anviron 750 sinyatir, i montre ou ki laba deor i annan madanm e fiy ki pe fer fas ek difikilte pou ganny sa bann prodwi lizyenn pou zot servi tou lemwan.

Mon kontan ki Onorab Vidot i dir ofer sa servis atraver Family Planning.
Sa i a osi en kontak ki sa zenn fiy a komans etabli ek son Family Planning nurse e letan ki i ava komans aktiv seksyelman, i ava alez ek sa Family Planning kot i a kapab ganny gidans e konsey pou protez son lekor kont lansentman anba laz, e kont bann lezot maladi transmisib par sex.

Mersi Onorab Kelly pou segonn sa Mosyon e pou donn ou sipor.

Onorab Porice, mersi pou ou lentervansyon.

Ou’n fer nou rapel ki mannyer bann dimoun aze lontan ti fer letan zot ti napa sa prodwi.
Me selman lemonn i evolye e sa sistenm pa pou tro marse avek nou bann zenn fiy.

Mersi Onorab Lemiel pou ou kontribisyon.

Ou’n byen dir ki Kenya in fer sa survey.

Zimbabwe zot, zot ti fer resorti ki menm parfwa bann fiy ti bezwen servi zerb sek, kaka bef ansanm ek papye gazet.

Mr Speaker, mersi Onorab Jany pou ou kontribisyon, mon kontan ou’n dir ki nou bezwen regard ki fason marsan pe sarz bann dimoun.

E sa i anmenn mwan lo en pwen, ki en msye ti telefonn mwan.
Ti dir mwan poudir i ti aste en pake pad R30 pou son madanm.

Ler in aste sa pake pad, sa madanm in kontan akoz ti en bon kalite, zour i retournen pou al aste.

Sa pake pad, dan 2 La semenn lanmenm ler i fer ou vwar ki marsan pe osi servi sa febles pou sarz kliyan en pe enorm lo sa bann prodwi.

in ariv R36.

Mon ti ava osi kontan remersi tou bann msye Onorab ki’n donn zot sipor.

Onorab Aglae pou bann pwen e refleksyon e pou ou sipor.

Onorab Loizeau, pou sa bann bon pwen apropriye.


Mon mazinen ou madanm i byen fyer pou annan en msye parey ou, e pg.

104 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 ou fiy i fyer pou annan en papa parey ou.

liner E vreman nou konnen i annan bann panty madanm ki servi toulezour.

Me diferans ant en panty liner ek en pad, ou napa swa letan ou dan ou peryod.

Ou bezwen toultan pe annan sa pad pou sofgard ou e kit ou konfortab.
Onorab Sebastien, mersi pou ou sipor e sizesyon lo dispenser dan bann lekol.

Mon krwar sa i en bon pwen, petet nou ava ganny sans pou nou elabor lo la en pe pli tar.

Onorab Georges, mersi pou ou sizesyon, me selman lo kote sa pti krentif ki ou annan, lo zafer si pou donn free dan lekol pou tou sa.

Nou pou al angaz nou koman en Caucus Lasanble, pli tar nou pou angaz nou avek Gouvernman ansanm avek Ladies Circle pou nou regard ki pli bon fason pou apros sa size.
Pour lemoman vi ki nou pa ankor komans sa langazman ek Gouvernman, nou konnen Mosyon pa binding, se sa ki nou pou fer apre ki Mosyon in pase.

E mon annan dimoun ti menm sizere ki petet ankouraz atraver school fund pou servi larzan pou aste sanitary pad.

E menm demann bann landrwa travay, bann gro biznes ki pe fer gro profi, pou ankouraz sa bann biznes pou servi zot SCR pou donn bann travayer madanm.
Met a dispozisyon dan bann landrwa travay oubyen pou donn bann madanm sa larzan pou zot kapab aste sa pad tou lemwan.

Regarde dan bann lakonpannyen ki mannyer zot kapab fer.

menm Onorab Noline Sophola, mon kontan ou’n dir poudir kot STC i pli bonmarse.

E mwan mon pou dir ou Onorab, avek sa tight mark ki Gouvernman pe mete lo STC pou fer sir ki napa koripsyon ankor, mon krwar ki petet sa i ava en bon keksoz, ki nou ava vwar dan sa direksyon ki i kapab desann en pe pli ba.
Mon krwar mon’n ganny tou bann pwen ki’n ganny fer Mr resorti Mr Speaker.

Speaker, ou pwen se ki pour lemoman la nou napa keksoz tanzib pou nou dir nou oule fer sa, sa, sa.

Ankor letan nou’n ava avek Gouvernman e nou pou plan en meeting pli tar avek Ladies Circle pou nou fer, ki nou ava met sa bann pwen lo latab pou diskite e nou a gete kwa ki fezab e kwa ki pa fezab.

angaz nou Me selman i osi bon fer resorti ki average en madanm la, letan i pe vwar son reg.
Ant 13 a 55, ler i vwar son reg enn fwa par mwan i vin apepre 456 peryod dan son lavi.

Lo kour pg.

105 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 14th September 2021 38an.

E sa i amount to 6an 2 mwan dan son lavi e i ariv 280 zour ki sa madanm i vwar sonn regle.

Alors sa nou vwar li i bokou e se sa pour sa nou pe donn sa sipor Ladies Circle pou ki zot kapab attain sa lobzektif ki zot in komanse.

Avek sa Mr Speaker, mon ti a remersi ou e mon ti a remersi tou bann entervenan.
E laba deor mon pe remersi tou bann msye ki pe donn sipor zot madanm, ki pe ede letan zot madanm i bezwen pad e bann ki pe provide pou zot bann fiy.

Mersi.

(APPLAUSE) MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab pou ou summing- up.

Donk in ariv le moman pou nou pran en vot lo sa Mosyon.

Alors tou bann ki an faver, zot ti ava endike silvouple.

Mersi, okenn Manm ki kont?

Donk vot lo sa Mosyon, zis pou rapel piblik.


Mosyon pe i demande ki sa Lasanble i demande ki Gouvernman komans en demars pou fer ki bann prodwi lizyenn pou bann fiy e madanm i vin pli afordab.

E ki i angaze, i angaz li lo en progranm pou asire ki bann le fiy e madanm ki napa mwayen pou aste i resevwar sa bann prodwi gratwitman.

26 Manm in vot an faver, okenn Manm pa’n vot kont e okenn Manm pa’n abstain.

Donk sa Mosyon in ganny aprouve par linanimite.


(APPLAUSE) MR DEPUTY SPEAKER Alors sa ti nou dernyen item lo nou plan travay pou la apre midi.

Nou pou adjourn e nou ava re pran travay demen bomaten avek Mosyon LGB lo Bidze Siplemanter.

Mersi.

(ADJOURNMENT) pg.

106