Source document: https://docs-lawep.s3.us-east-2.amazonaws.com/1698078896305.pdf (Seychelles)
Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES Report of the Auditor General for 2018.

Mersi Mr Speaker.

Wednesday 5th August, 2020 The Assembly met at 9am National Anthem Moment of Reflection Mr Speaker in the Chair MR SPEAKER Bonzour tou Manm Onorab e bonzour tou dimoun ki a lekout e pe swiv travay Lasanble Nasyonal.

Bomaten nou annan en Revised Order Paper devan nou.

E lo la nou annan kontinyasyon biznes ki nou’n komanse depi yer, me nou annan 2 nouvo item.
Sa se Prezantasyon Papye e rapor.

Apre ki Madanm Clerk i ava fini lir sa 2 papers laid, mon ava donn laparol Chairman le de Komite pou prezant rapor.

Madanm Clerk mon a pas laparol avek ou.

MADAM CLERK Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker, bonzour tou bann Manm e tou dimoun ki a lekout.

Papye ki pe ganny prezante i Report of the Islands Committee and Report of the FPAC on the MR SPEAKER Mersi Madanm Clerk.

Bon mon ava call on Onorab Wavel li prezant Ramkalawan pou premye Rapor Islands Committee.
Onorab Ramkalawan.

HON WAVEL RAMKALAWAN Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker, Koleg Onorab, staff Sekretarya ki dan Lasanble e tou dimoun ki pe ekout nou.

bonzour Letan mon prezant sa rapor, mon fer li lo non Komite Zil e deswit mon ti ava kontan eksprim remersiman pou tou bann Manm Komite Zil, komansman par son Vis- Chairperson, De tou bann Commarmond e Manm ki’n vreman aktiv lo sa komite, ki’n permet nou pou nou fer nou travay.

Onorab disolisyon Mr Speaker, sa rapor i pa enn ki final.
I en draft – en konplet rapor final ki’n ganny prodwi pou ganny prezante avan Lasanble Nasyonal ki’n ganny anonse par Prezidan le 30 Zilyet, 2020.

Sepandan Komite in santi li son responsabilite anver Lasanble Nasyonal pou prezant en rapor avek serten leksplikasyon.
1 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Lentansyon Komite sete pour vizit bann lezot zil swivan ; Cousin, Cousine, Curieuse, bann zil otour La Digue e Felicite parmi bann zil Granitik dan e group finaliz nou Farquhar, avan rapor.

Providence pros Bann ki zil prensipalman prive pa’n kapab ganny vizite pou rezon an deor kontrol Lasanble.
Providence pa’n ganny vizite vi ki airstrip ti pe ganny refer e sa in ganny plis retarde avek sityasyon COVID- 19. leskiz avek tou dimoun ki An akor avek meyer pratik Parlmanter nou pa ti anvi prezant sa rapor avek Lasanble, ziska ki ek lorganizasyon ganny mansyonnen dan sa rapor i ganny loportinite pou vwar sa rapor final dan sa laform draft e fer zot komanter.

Malerezman sa pa’n posib e la mon prezant en tou bann Lorganizasyon.

Finalman, bann konklizyon pa konplet e byen detaye parey nou ti a swete.
Bann konklizyon pli konplet ti a kapab ganny fer apre ki tou bann zil ti a’n ganny vizite e tou dimoun ek lorganizasyon ganny sans fer zot komanter.

Manm Lasanble i ganny demande pou avek aksepte rapor nou sa leksplikasyon prezante.

ki mon’n lo zil e tou Mr Speaker, Komite Zil ti a son kontan eksprim lapresyasyon anver tou staff bann Minister, Departman ek Lazans, propriyeter zil ek bann lezot manager endividi ki’n kolabor avek komite pou prepar sa rapor.
En mansyon spesyal i al pou staff Sekretarya Lasanble Nasyonal lezot dimoun ki’n donn ek komite serten dokiman ek leksplikasyon ki’n ede pou ganny en portre pli kler e ede pou apresye leta nou bann zil.

An partikilye nou remersye IDC ki’n fasilit nou vizit par organiz transpor ek akomodasyon lo bann zil anba zot kontrol.

Dezyenmman SIF pou permet nou vizit Aldabra.

Propriyeter D’Arros ek Atoll St. Joseph anba direksyon Save Our Seas.

Propriyeter Zil Bird ek Denis pou resevwar nou e partaz zot vizyon.
Fondasyon Zil Arid, Coast Guard Sesel ki ti donn tasyon ant Assumption ek Aldabra e osi donn sekirite.

SeyCCAT pou partaz zot plan ek proze avek nou e tou lezot dimoun ki’n ganny mansyonnen dan sa rapor zot leksperyans ek konesans e fer nou ganny en apersi e pli gran konesans nou bann zil.

transpor partaz ki’n 2 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Nou regre i reste ki Komite pa’n ganny loportinite pou konplet son travay.
Nou pa’n loportinite pou ganny rankontre e ekout lezot dimoun i ti annan keksoz pou partaz.

Nou kit sa latas pou en lot Komite Zil.

sa 2016 Mr Speaker, le 8 Novanm, 2016 mon ti prezant sa Mosyon swivan dan Lasanble.

Swivan bann Notis dan Gazet Ofisyel date le 23 e 30 Septanm e le 7 Oktob, konsernan letablisman D’Arros ek Atoll St rezerv Joseph koman spesyal.
Sa Lasanble i rikord son lobzeksyon pou en tel plan e an menm tan etablir en Select Committee pou etidye e raport avek sityasyon zeneral nou bann zil elwanye.

Lasanble en Mosyon ti ganny aprouve par tou Manm Lasanble.

Term referans sa komite ti (1) Pou vizit bann zil elwanye Repiblik Sesel e tou lezot zil Sesel, pou angaz avek zot propriyeter, bann koman responsab manager e bann travayer pou regard zot leta devlopman e koz lo plan pour lavenir.
Dezyenmman, pou angaz avek dimoun sorti dan tou domenn, tel ki lagrikiltir, lapes, lakaz, tourizm ek konservasyon ek lezot ankor avek bi pli byen konpran bann defi ek lavantaz bann zil e fer rekomandasyon apropriye.

Trwazyenmman, pou konsider nouvo linisyativ pou devlopman maksimonm nou bann zil.

Katriyenmman, pou konsider fason dan ki Seselwa i ava annan plis akse avek bann zil elwanye pou zot vizite, reste laba oubyen pou envestir.
Finalman pou raport avek Lasanble Nasyonal fason dan ki nou bann zil i kapab pli byen entegre dan nou teritwar Nasyonal, ganny administre dan en fason pli transparan e pli byen ganny servi dan stratezi devlopman nasyonal.

Onorab Manm Komite ti ganny swazir par zot parti, lo kote LDS ti annan Onorab Clifford Andre, Onorab Bernard Georges, Onorab Stephan Pillay ek mwan menm ki ti ganny swazir koman Chairman.
Lo kote US ti annan De ti ganny Commarmond, ki elekte koman Vis-Chairman, Onorab Sebastien Pillay e Onorab Chantal Ghislain ki pli ter ti ganny ranplase par Onorab Wilbert Herminie.

ti Clerk Sekreter Komite Lasanble, Manmzel Jutta Alexis asiste pa Mrs Debra Esparon.
Progranm travay: Apre ki Komite ti’n formen en premye meeting ti ganny organize avek 3 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 IDC, son Chairman Board, Mr Patrick Berlouis ti diriz en delegasyon ki ti enkli Mr Patrick Lablache, en manm board ek Mr Glenny Savy, son CEO.

IDC ti byen resevwar sa linisyativ e ti ofer pou fasilit vizit lo bann zil anba son kontrol, me osi lezot kot i ti kapab ede tel ki Aldabra, D’Arros ek Coetivy.

Komite ti ganny lo Aldabra, patrimwann mondyal par SIF.
Tandis ki D’Arros, Save Our Seas ti partaz zot bann proze avek nou.

byen en resevwar konservasyon Vizit lo Zil Aride, en kado anver par lafanmir Cadbury, ti ganny par Aride fasilite Island Foundation.

Tandis ki bann propriyeter Bird ek Denis, ti ofer nou posibilite pou vizit sa 2 zil prive angaze dan tourizm ek lezot aktivite.

Komite ti osi ganny sans pou angaz avek SeyCCAT e ganny en apersi pli profon dan zot travay e sa ti permet nou sipot zot dan lentere Nasyonal.
En seri rankont ti ganny fer avek bann dimoun ki swa annan leksperyans personnel bann zil oubyen ki ti enterese lo ki mannyer pou pli byen eksplwat nou bann zil.

En apersi zeneral : En persepsyon zeneral ki nou pep i annan, se akoz ki Sesel i annan plis ki 100 zil gran rikorde, ki nou annan bokou later pou devlopman.

Nou pep i koz bokou lo ki mannyer bann zil elwanye i devret ganny servi pou pli gran prodiksyon manze e ki mannyer bann zil i devret prodwi tou.
Lakantite zil ki nou annan i pa defini e norm i varye ant 115 ek 200.

I form parti responsabilite Komite Zil pou donn laklerte e met keksoz an perspektiv, pou ki nou kapab annan realistik konesans sitasyon lo nou zil.

I selman frazilite letan nou konpran bann zil ki nou pou pran plis swen lo ki mannyer pou enkli tou sa bann zil dan pli gran devlopman Nasyonal nou pei.

Tandis ki nou EEZ i donn 1.4 milyon kilomet kare, nou sirfas later i selman 459 kilomet kare.

E ladan 47.06poursan i ganny proteze.


Sa i vedir ki nou napa bokou later.

oubyen Nou devret aret mazin an term lakantite zil, me plito an term zil ki nou kapab devlope dan en fason soutenab pou lezot lagrikiltir devlopman.

Nou bezwen osi mazinen ki napa larivyer lo bann zil elwanye.

Konsekaman apard anmas delo lapli, sel lot sours delo se bann pwi.

Nou bann zanset ti bon lo prezerv bann pwi e protez latab delo dou.
Nou bezwen swiv dan zot 4 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 lepa e asire ki nou gard sa balanse pou ki delo sale pa melanz avek sa delo dou ki flote lo li.

Si non, nou pou ganny delo somad.

e avek Me nou viv dan en letan teknolozi modern desalinasyon ek termin desarz, dan en staz vreman avanse sa i kapab ede.

Sak zil i annan son spesifisite, i pou toultan annan en tansyon ant labitasyon imen ek konservasyon.
I annan en lavnir vreman fen ki nou pei pou bezwen tenir etandonnen ki i annan gran popilasyon zwazo lo bokou nou bann zil.

Kestyon se ki mannyer nou eksplwat sa bann zoli zil e kontribye pou lasyans konpran pli byen lanatir.

fer i pou Komite Zil vreman ti kontan ki Gouvernman lo son reponn pozitivman ferm rekomandasyon prizon lo Marie-Louise e fer sa zil dedye pou konservasyon zwazo.
I kler pou Komite, ki tandis ki serten zil i annan potansyel pour tourizm, lapes, lagrikiltir e bann aktivite relye avek sa.

Lezot zil i annan en vokasyon pirman dedye pou konservasyon.

Serten zil pa devret ganny touse ditou.

Me les lanatir pran swen avek zot, avek minimonm enterferans imen, eksepte pou admir zot bote lo bann vizit byen kontrole.

Sa kategori zil i enkli Zil Sid dan Farquhar, Zil Nor Poivre, Atoll Cosmoledo ek Aride, parmi lezot.
tourizm Lo en lot nivo i annan potansyel pour lo bokou zil, laplipar sa kategori i ganny idantifye e proze in swa konplete oubyen zot dan staz Providence, planifikasyon.

Platte ek Coetivy in ganny idantifye pou proze tourizm.

I annan sa nesesite pou pa zis regard touris etranze me osi touris lokal.

Seselwa i bezwen form parti okenn proze touris e nou Seselwa i devret ganny ofer sa posibilite pou envestir, vizite e enjoy dan tou nou bann zil.
Proteksyon: pei Aldabra, Assumption i pli pre Proteksyon nou bann zil i annan en lenportans tre o. Si nou benefisye pou maksimonm nou bezwen protez nou bann resours.

Bann zil tel Cosmoledo, ki ek Farquhar, ek Providence, Madagascar ek Comores ki Victoria.

Dimoun i osi konn byen ki bann Malgas ek Komoryen i eksplwat nou resours ilegalman.

Tandis ki Seselwa i osi fer aktivite ilegal e apre al vann Madagascar.

Size sirveyans ek sekirite i devre tre enportan lo azanda nou pei.
lo nou proteksyon, nou bezwen osi Letan koz 5 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 konpran ki Seselwa sorti lo Mahe, Praslin ek La Digue i osi vizit bann zil elwanye pou atrap zwazo, pou touy Marswen ek Torti ilegalman.

I annan en nesesite pou en pli gran prezans Coast Guards.

Pei i bezwen vin avek en plan konkret lo ki mannyer pou protez nou Sesel.

Leta nou bann zil: Mr Speaker, Komite Zil ti vizit sa bann zil elwanye swivan.
Farquhar, Déroches, Poivre, Platte, Alfonse, Daroche, Louise, Marie Rémire, Assumption, Aldabra, Astove ek Coetivy.

Tou sa bann zil eksepte Cosmoledo i annan en airstrip ek en lekip ki travay laba.

A sa ki konsern bann itiliter tel ki delo ek elektrisite, tou bann zil i byen organize.

Zot annan tousala e osi bann modern.

twalet sistenm Alphonse ek Aldabra in deza pe servi elektrisite solar atraver bann pano fotovoltaik.

Sa in en vre sikse e in anmenn bann gran lekonomi.


Lide se ki lezot zil osi pou swiv dan sa direksyon.

Lafors travay: lo bann zil ti enkli etranze ek Seselwa.

Lenpresyon zeneral se ki i pe vin deplizanpli difisil pou atir zenn Seselwa pou al travay lo zil.

Rezon pour sa i varye e distraksyon, enkli mank e Alphonse en mank entertainment konesans lo posibilite ki ganny ofer.
Me selman parmi bann Seselwa ki pe travay i enteresan pou note ki zot ti pe apresye sa leksperyans parski zot ti ganny sans planifye e fer savings pou lavnir.

Konplent prensipal se ki bann travayer etranze ti ganny pli bon tretman.

Komite ti profite pou adres sa size avek management ek Déroches, en piti moman apre Alphonse ti apwent en Seselwa koman Human Resources Manager e sa in sanz bokou keksoz.

I pa resanble ki sityasyon in sanze D’Arros akoz rapor ki nou’n resevwar i endike ki pe kontinyen kit zil.
Sa i en size ki devret ganny adrese.

I bon osi note reouvertir depi Farquhar i annan plis Seselwa laba.

Lotel Four Seasons lo zil Desroches in osi atir plis zenn Seselwa.

travayer Seselwa ki Lakaz staff: Bann fasilite akomodasyon ki ganny servi par travayer i lo en bon standar e ganny byen okipe.

Swivan siklonn Fantala lo Farquhar ki ti detri tou lakaz, bann nouvo lakaz ki sipoze protez dimoun kont siklonn in ganny konstri.
Nou ti ganny loportinite pou vwar sa bann lakaz anba konstriksyon e la aprezan zot in konplete.

E mon 6 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 sipoze bann dimoun ki’n swiv progranm lo Farquhar, bann progranm zil ki pe pase lo SBC;- par egzanp sa en ki’n pase yer swar lo Astove, zot in ganny sans pou zot vwar ki mannyer i ete avek bann Farquhar cyclone-proof houses.

Lo Zil Assumption, ki osi dan zone siklonn, bann lakaz travayer ti’n fek ganny konstrir.
Desroches, Poivre, Alphonse, Platte, Remire, Coetivy, Astove ek Marie-Louise, tou ti annan bon fasilite lakaz pou travayer.

An sa ki konsern transpor, sa i pli gro konsern devlopman bann zil elwanye.

Pou ilistre swa pwen, nou kapab servi legzanp Farquhar.

Letan nou ti pe vizite en landing craft ti ape desarz materyo konstriksyon.

Kou sa materyo lo Mahe ti anviron R40mil, me letan ou azout pri bato ek lezot depans asosye avek, letan sa menm materyo R40 mil ti ariv Farquhar, son vre kou ti R450 mil.
Sa i en vre konsern ki bezwen en konsiderasyon kan pe fer okenn plan enkli devlopman, lagrikiltir, lapes ek tourizm.

Vwayaz par avyon lo bann zil i osi kout ser e sa pou annan en lenpak direk lo devlopman tourizm lokal.

ganny pran Lerozyon: En os dan nivo lanmer pe annan en lefe negativ lo nou bann zil.

Laplipar in komans vwar bann gro morso lakot disparet.

Sa pa pe afekte zis bann zil elwanye, me osi zil Bird ek Denis.

Bird in bezwen tir tou son bann chalet obor lanmer e bouz zot pli anndan zil.
Ile Denis in fer move leksperyans e trouv en gran parti devan son restoran disparet.

Tandis ki lo zil Remire en gran parti Veevers-Carter House, konstri dan bann lannen ‘60, i ozordi anba delo.

Déroches ek Platte pa’n ganny eparnye.

I en vre konsern ki merit latansyon irzan.

Solisyon pou sa i reste en gran konsern parski in fini ganny predir ki avek sanzman dan kliman e avek bann pli gran mare ganny eksperyanse ozordi, tou bann zil koralyen ki ba i riske disparet konpletman.
parey pe Tourizm lokal: Ozordi i annan bann zil ki pe fer provizyon pou promot touris Seselwa.

Sa bann zil swivan i annan fasilite.

bann Silhouette, Platte, Desroches, Astove, Farquhar ek Alfonse.

Pli gran lobstak se pou annan plas lo avyon IDC ki al lo sa bann zil.

Sa i en size ki bezwen ganny adrese, afen ki pli Seselwa i kapab vizit bann zil.
7 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 E la mon bezwen dir ki lo zil Bird ek Denis zot deza annan bann rates spesyal pou bann Seselwa e sa i tre byen.

Lorganizasyon Bann Konservasyon lo i prezan laplipar zil elwanye.

Zot ti eksprim satisfaksyon avek zot travay, spesyalman lo lakantite torti ki pe aprezan mont lo zil pou ponn.

Me zot ti osi eksprim konsern an relasyon avek bann dimoun ki pe kontinyen touy torti ilegalman.

lakord nilon En lot konsern se bann FAD servi par bann bato ton.
Nou ti obzerv bann morso banbou ek lo bokou bann zil ki nou ti vizite.

E lo Marie-Louise nou ti menm vwar ki mannyer en ansyen prizonnyen ti’n servi sa morso fotovoltaik lo bann FAD pou li konekte en pti fan dan son kaso.

Alors sa petet sa ti en keksoz pozitiv.

Serten sa bann morso FAD ti’n pri dan brizan e lezot ti lo lans.

I resanble ki in annan devlopman dan teknolozi e i menm annan serten laranzman avek sa bann lorganizasyon ek bann bato ton, kot en sonm i ganny peye pou sa bann FAD ki ganny anmase.
Sa i en size ki devret kontinyen ganny diskite e ki pou bezwen annan en solisyon.

Bann vizit: zil fer Mr Speaker, dan rapor nou annan rapor spesifik lo tou bann zil ki’n ganny vizite e pou bann nou sak rekomandasyon spesifik.

Par egzanp e mon pa pou pas lo tou bann rapor bann zil e sa i ava, bann Manm i ava ganny fer.

Me selman zis pou donn en legzanp, par egzanp nou met Zil Marie-Louise.

Nou donn en pti lenformasyon vit.

Ki kalite zil, i en zil koralyen.

Son zistans i 308 kilomet sid Victoria.


Airstrip, i annan en airstrip 550met ki fer ek later.

Lakantite zil - 1.

Son siperfisi .556 kilomet kare.

Son propriyeter - Gouvernman.

Son manager, IDC.

En overview!

Sa zil i annan en gran koloni zwazo e in ganny deklare koman en important bird area par Bird Life International.

Sa zil i siport bann koloni Fou ki annan anviron 2000 mil per, bann lezot fou, 3500 per ek bann golan 3000 per.

Torti avek kare zot osi ponn laba.


E sa zil i annan en lanvironnman, en lanmer ki ranpli avek pwason.

E dan son listwar resan i ti annan en prizon maksimonm sekirite in entervenir e la sa prizon in fermen.

Sa ti arive an 2018.

E i sitye en 12 Marie-Louise e Komite Zil 8 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 kilomet avek Desnoeufs.

Zil Desnoeufs.

En zil kot de santenn milye zwazo i vini pou ponn tou le an e kot dizef i ganny anmase.
Rekomandasyon : Komite i rekomande ki zil Marie-Louise i ganny prezerve koman en sanktyer pou zwazo e nou enterese pou nou konnen ki an plan Gouvernman relasyon avek sa ansyen prizon.

Alor i annan sa bann detay swivan dan nou rapor.

Konklizyon: Mr Speaker, bann zil koralyen Sesel i kapab ganny klasifye dan sa bann fason.

1) Bann ki prive parey Bird, Denis ek D’Arros.

2) Bann anba direksyon IDC parey Desroches, Alphonse, Cosmoledo.

Bann ki pou Leta me anba sipervizyon en NGO parey Aldabra anba SIF.
E finalman anba bann sipervizyon Leta, kot bann endividi i annan en lease parey Coetivy e osi Poivre dan en serten nivo.

ki Enn bann kestyon ki nou’n esey reponn se ki model ladministrasyon ki meyer pou adopte pour lavenir?

Bokou dimoun i krwar ki IDC i devret ganny dizourd e ki bann envestiser i devret ganny en posibilite pou lwe bann zil e menm aste zot.
Sa model i sa enn ki ti egziste avan 1977. pli Lezot dimoun i krwar ki model aktyel i devret ganny mentenir, me ki i merit devret annan fleksibilite spesyalman kot i konsern donn bann antreprener Seselwa plis posibilite lenvestisman.

Zot largiman se ki model aktyel pa akseptab akoz i paret ki etranze ki benefisye e ki envestir dan nou zil.

Parol se ki preferans in ganny donnen avek Arab ek Sid Afriken.
En lot remark ki bon note dan sa rapor, se ki bann zil prive pe fer vreman byen akoz zot propriyeter pe protez zot gro lenvestisman ki zot in fer.

I dan zot lentere pou asire ki zot zil i reste soutenab e atiran pou zot kapab reveni.

ganny plis Kestyon se, eski lwe bann zil lentere pou anmenn menm oubyen pou senpleman annan en leksplwatasyon maksimonm e bann zil pou soufer?

Komite Zil i krwar ki i devret annan en lorganizasyon ki annan en rol oversight lo tou bann zil ki pou Leta.
Sa lorganizasyon i devret osi annan manda pou regarde kwa ki pe arive lo bann zil prive afen ki Gouvernman i kapab donn sipor apropriye kot i neseser e kot Leta i bezwen entervenir osi.

9 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Komite i santi ki IDC i devret fer son mye pou asire ki Seselwa i ganny aske avek bann zil.

Komite i note ki i annan plis Seselwa ki pe vizit bann zil e reste dan bann akomodasyon IDC.

i Sa devret ganny ankouraz.


Nou rekonnet ki atraver bann lannen IDC in ganny leksperyans valab an sa ki konsern letablisman ban lenfrastriktir lo bann zil.

Me malgre sa i enportan ki plis i ganny fer pou donn Seselwa lo kwa ki sa lenformasyon lakonpannyen pe fer.

limit okenn Bann envestiser Seselwa ek lezot i ganny plis posibilite envestir dan bann zil.

Se sa ki nou pe rekomande.


I pa devret lo annan lenvestisman tan ki zot tonm anliny avek Lalwa ek Polisi, spesyalman kot devlopman soutenab ek bann zil i konsernen.

konservasyon leksplwatasyon Penalti pou ilegal bann lespes i bezwen ogmante pou azir koman en Rol Coast dekourazman.

Guards ti bezwen ganny revize e zot bezwen partisip direkteman dan devlopman nou bann zil.
En pou letablisman serten baz pou Coast Guards i bezwen ganny fer afen ki zot ava pli pre kot bann aktivite ilegal pe arive pou desizyon ferm zot entervenir.

Avek en gran lafrontyer parey pou nou, rol Coast Guards i bezwen ganny regarde.

Me zot bezwen ganny lekipman apropriye.

sa pli byen konpran Potansyel nou bann zil i reel.

Koman en Nasyon, non selman ki nou devret annan en plans soutenab lo ki mannyer bann eksplwat nou pou resours.
Me nou osi bezwen annan gran responsabilite pou protez sa bote ki’n ganny mete dan nou swen.

Envestir dan bann zil elwanye i en loperasyon ki kout bokou e Komite Zil i swete ki atraver son travay dimoun i ava son pli dimansyon e an menm tan sezi ki i pa fasil pou okip en zil.

Lot pa, se en striktir bokou pli transparan ki a permet bann ki kapab tou konesans bann ekspektasyon.

Sanzman klimatik i pli gran defi ki nou fer fas avek.
Anmezir ki nou planifye lavenir, nou bezwen lavwa ganny lasenn enternasyonal.

Deza plizyer in ganny rekonnet.

Sesel i merit reste koman sanpyon e en zean i konsern proteksyon kot lanvironnman.

fer nou lo envestir tande avek Finalman Komite fer lapel ek pep Seselwa pou konpran ki nou tou nou’n ganny en lapel pou zwe dan i 10 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 konservasyon nou pei.
I selman kan nou fer en plan serye pou devlopman nou pei ki nou ava pe zwe nou rol a plen dan konservasyon nou plannet.

Kan nou kit sa monn, nou zanfan ek bann zenerasyon ki swiv i merit trouv menm plezir dan sa ki nou, nou’n gannyen e nou’n enjoy.

Avek sa detrwa parol Mr Speaker, mon annan gran plezir pou prezant avek Lasanble Nasyonal e avek ou, mon prezant 2 kopi sa rapor enterim Komite Zil e ankor enn fwa dan fon mon leker mon remersye tou bann koleg ki’n lo sa komite.
E mon bezwen dir ki sa komite in probableman komite pli eksitan, Komite pli gou ki sa sizyenm Lasanble in annan.

In enkli travay me osi otomatikman in enkli en pe lwazir e nou swete vreman dan fon nou leker ki tou Seselwa.

Tou Seselwa i ganny sans pou zot en zour vizit nou bann zil elwanye.

Nou dir Praslin, Mahe avek La Digue i zoli.

Me letan nou ariv laba deor, nou vwar en labote ekstraordiner.

Alors mersi bokou.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Onorab Ramkalawan.

Mon konnen ou bezwen take a breath.


dezyenm rapor pou FPAC.

Ou ava prezant HON WAVEL RAMKALAWAN Mr Speaker.

Zis avan mon prezant dezyenm rapor mon anvi dir ki sak Manm Lasanble nou’n prepar kopi e pandan ki nou pran break, sak Manm Lasanble pou ganny en kopi sa rapor, ki sa i ava donn zot en apersi lo tou nou bann zil e rekomandasyon Komite.

Mr Speaker, mon krwar mon fer mon dernyen latas koman Chairman FPAC dan sa Lasanble, sizyenm Lasanble.
Mon zis anvi dir Mr Speaker, ki demen sepandan nou pou annan en meeting avek Minister Finans.

Demen midi.

Nou’n konvok Minis pou li vin devan FPAC demen midi e alor petet sa rapor ki mon prezante la i ava avan dernyen rapor.

Mr Speaker, i donn mwan en gran plezir pou prezant rapor FPAC baze lo rapor Oditer Zeneral pou lannen 2018.

Sa rapor in ganny sinyatir tou Savedir bann Manm.

laprouvasyon tou bann Manm.

FPAC 15 ti ganny lorganizasyon ki mansyonnen dan Rapor Oditer Zeneral pou 2018.
Swivan sa bann sesesyon, mon prezant bann ek konklizyon swivan.

rekomandasyon egzamin in 11 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 i sa ki’n Rekomandasyon : FPAC bann fer rekomandasyon swivan pou rektifye serten defayans ki in idantifye.

Premyerman tou lorganizasyon i bezwen annan bon dimoun formasyon pou zot kapab egzekit zot manda.

Pou zot sa Departman kapab Ladministrasyon Piblik i devret travay an kolaborasyon etrwat ek tou Minister, departman ek lazans pou konpran zot bann bezwen.
ganny fer piblik servis ed Nou devret annan en konsep en lekol formasyon pou travay pou Departman zisteman Ladministrasyon Piblik reisir ganny travayer konpetan dan tou bann departman.

E sa premyer rekomandasyon i swiv ki serten bann lorganizasyon ki’n vin devan nou, zot bann zofisye i dir ki zot ganny bann mesaz melanze sorti kot finans oubyen sorti kot biro Oditer Zeneral.
Dezyenmman, bann responsab dan servis piblik i devret asir bon kontrol eternen ki loperasyon i mars efektivman e pou asire ki reveni i ganny kolekte a ler, depans i ganny kontrole e i ganny fer dapre Lalwa ki egziste.

E la petet mon ava zis mansyonnen avek permisyon bann Manm, ki Fondasyon Botanik i ti enn bann landrwa ki’n konsern nou en kantite, parski nou’n menm vwar ki i annan bokou larzan ki’n ganny met dan labank, apre ki lannen finansyel in terminen.
E osi nou’n osi ganny problenm avek DRDM, parey zot konnen.

Trwazyenmman, tou bann MDAs i devret fer zot depans pou ganny meyer pri an konformite ek Lalwa Prokirman e anliny avek Seksyon 42, spesifikman.

Si bann Minister, departman ek lazans i santi ki sa Lawal i devret ganny amande pou meyer zesyon larzan piblik, zot devret anmenn sa devan Gouvernman.

E FPAC lo nou kote nou bezwen azir dapre norm ek regilasyon ki an plas.

Me selman nou pe donn sa lankourazman.


Katriyenmman, i Gouvernman i bezwen fer sir ki tou bann MDAs swiv regilasyon finansyel e kot i posib ranforsi sa lankadreman.

En metod efektiv pou adopte dan prosesis lodit, se sa ki nou apel en management letter.

FPAC i krwar ki sa ki responsab kont e CEO oubyen PS i devret prezan dan bann exit interviews e pa les sa zis pou bann travayer dan Seksyon Accounts.
interview exit e 12 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Sa responsabilite i ganny konfye ek CEO ouswa PS akoz i permet li adres direkteman bann size ki relevan dan lodit e alors kree en bon kiltir rann kont.

Konklizyon: Mr Speaker, i kler ki finans Gouvernman pe ganny zere dan en fason pli byen ki avan peryod 2017.

Me i reste ankor amelyorasyon pou asir bon gouvernans dan tou nivo bann MDAs.
Sa rapor i montre ki bann amelyorasyon, i reste bokou febles dan plizyer MDA sirtou kot i konsern, malgre sa 1) Swiv bann regilasyon finansyel.

2) Swiv prosedir tender.

3) Swiv prosedir pou gard liv ek rikord azour.

Pli trakasan, lebra Gouvernman ki anmas reveni i kontinyen annan gro problenm kot sistenm IT Gouvernman pa pe koz avek kanmarad.

Sa bann problenm i devret ganny rezourd vitman, pou asir bon zesyon fon Gouvernman.
Sa i pli enportan dan sa peryod COVID kot nou pa espekte anmas otan reveni lannen an 2020 ki bann presedan.

ek koleksyon FPAC i rekonnet ki bokou in ganny fer pou koriz bann defayans ki ganny trouve dan nou bann rapor presedan.

E sa i esansyel pou ganny meyer lefikasite e pou ki larzan piblik i reste dan en lankadreman latransparans e rann kont.
FPAC i demann ek Gouvernman pou fer sir ki resours i ganny donnen dan tou bann kad, sirtou dan seksyon kontabilite sa bann diferan MDAs e osi amelyor abilite SRC pou delivre selon lekspektasyon piblik e ki prosen revi i kapab montre ankor progre.

Mr Speaker, letan mon pe prezant sa rapor mon ti ava kontan lo mon non personnel remersye tou bann Manm FPAC.
Mon anvi dir avek zot, vreman in mon lafyerte pou Chair FPAC e lafason ki nou’n travay lo tou lede kote latab, mon krwar ki nou’n donn en legzanp ki poudir dan Lasanble Nasyonal nou kapab fer bann travay konstriktiv, solid pou nou pei Sesel.

Charles Alors mon personnelman remersi Onorab Afifi anvi koman Vice-Chairperson ki’n diriz tou bann entervansyon letan nou’n fer bann hearings.

Onorab De Commarmond, mersi pou ou kolaborasyon mon frer.
Onorab Sebastien Pillay, pou ou kontribisyon e ou bann kestyon apropriye ki ou’n demande pandan FPAC.

Onorab Ferrari, pou lafason fran ki ou’n adres 13 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 serten size.

Onorab Churchill Gill, mersi bokou pou sa fresh air osi tou ki ou’n anmennen.

E mon krwar ki bokou manm piblik in vreman apresye ou bann entervansyon fran e direk.

E Onorab Terence Monodon, pou ou leksperyans ki ou’n anmennen lo sa Komite.
Mr Speaker, sa bann dimoun i merit laplodisman nou Lasanble Nasyonal pou sa travay ki zot in fer.

pou nou donn zot nou sipor, pou nou apir zot pou ki travay ki zot, zot ava fer i a meyer ki travay ki nou nou’n fer.

Avek sa Mr Speaker, i mon plezir pou donn ou en kopi rapor ki’n fini ganny sinyen par tou Manm.

I annan 2 lezot kopi ankor ki mon ava donnen pou ki ou ava pas en kopi avek Oditer Zeneral e osi avek L’Egzekitiv.

Mersi bokou zot tou.


(APPLAUSE) (APPLAUSE) avek travay HON WAVEL RAMKALAWAN Mr Speaker, avan ki mon donn ou sa rapor, mon ti a voudre dir ki sel regre ki nou komite i annan, se ki nou pa’n a kapab lo fini lenvestigasyon lo FIU avek NDEA.

Sa lenvestigasyon, plis ki nou’n antre ladan, plis ki nou’n vwar konplikasyon.

In anmenn nou dan tou lokalite direksyon e ziska la letan nou pe koze i ankor annan bokou kestyon e bokou dimoun ki nou ti ava kontan koz avek.
Me nou ava pas tou bann dokiman avek Komite FPAC setyenm Lasanble e la mon anvi dir avek sa nouvo komite ki ava ganny letan nouvo Lasanble, ki mon plis ki sir ki tou bann Manm sizyenm Lasanble lo FPAC, nou pou pare formen MR SPEAKER Mersi Onorab Ramkalawan.

Bon lo nou kote Sekretarya parey ou’n dir, nou ava fer le neseser kot Oditer Zeneral i ava tou ganny en kopi e osi L’Egzekitiv.

Bon nou pou kontinyen avek travay ki nou’n komanse yer lo Order Paper.
Mon ava demann parliamentary reporter pou fer antre Vis-Prezidan avek on delegasyon.

Yes, Onorab Ramkalawan.

HON WAVEL RAMKALAWAN Mr Speaker, vi ki Vis-Prezidan i osi Minis ki okip bann zil petet ti ava kapab profit nou lokasyon Sekretarya pou prezant li avek en kopi rapor zil.

MR SPEAKER 14 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Dakor Onorab.
MR SPEAKER Bon mon ti ava kontan welcome Vis-Prezidan Mr Vincent Meriton avek delegasyon ki konpri Attorney Zeneral Mr Frank Ally, Mr Danny Lucas ki Commission Electoral Chairperson, Mrs Manuella Amesbury ki Chief Electoral Officer e nou annan Senior Legal Officer Ms Salina Sinon.

Vis-Prezidan ou delegasyon bonzour e welcome dan Lasanble Nasyonal.
avek Zis avan nou kontinyen nou travay kot nou'n kite yer, Vis-Prezidan Chair Islands Committee in prezant son rapor bomaten etandonnen ki ou lofis i osi tou responsab pou bann zil elwanye, ou'n ganny prezante avek en kopi rapor ki sorti kot Komite Zil Lasanble Nasyonal.
pou E mon ti ava kontan osi tou prezant mon kondoleans avek Mr Frank Ally Attorney Zeneral, e mon krwar i konnen ki rezon ki mon pe prezant mon kondoleans, kot yer in perdi son manman ok. Nou senpati lo lapar Lasanble Nasyonal Attorney Zeneral.

Bon nou ava kontinyen nou travay e parey nou'n ti kite yer nou ti pe debat lo Elections (Amendment) Bill 2020, e parey mon ti'n anonse nou annan 5 Manm ki pa ankor entervenir, e toudswit mon ava donn laparol Onorab Noline Sophola.
HON NOLINE SOPHOLA Bonzour Mr Speaker.

Mersi pou donn mon laparol, bonzour Vis- Prezidan Meriton, Attorney Zeneral, Komisyoner Eleksyon ek ou lekip, tou Manm Onorab, zabitan Zil Pros e tou dimoun i a lekout.

i Mr Speaker diskisyon lo lamannman sa Bill tre enportan, sirtou dan sa peryod eleksyon.
Avek sa bi pou ed popilasyon voter e menm bann non-voter pou vin okouran avek sanzman ki pe arive kot prosesis eleksyon i konsernen akoz i zot drwa sivik pou vote, alor Zot bezwen azour avek bann sanzman pour ki zot a egzers byen zot drwa.

Mr Speaker ler nou ti en koloni Angle ti napa ni Parti Travayis, ni Parti Konservatif ki ti annan brans Sesel.

Nou pa ti vote dan Eleksyon ki ti fer L’Angleterre malgre ki nou pei ti pou Angle.

I enportan pou nou konn tre byen sa lenformasyon Mr Speaker.
Mr Speaker nou ti aprann fer politik lo nou menm komansman nek an 1964.

En dat tre enportan dan listwar Sesel fodre pa ki nou bliy sa dat, zanmen oubliy sa dat.

15 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Nou'n pas dan bokou prosesis e prosesis i kontinyen, e pour kontinyen an mezir ki nou avanse dan en lemonn dinamik.

Mr Speaker sa bann lamannman eleksyon i form parti en prosesis reform.

Par egzanp mon'n vwar en limit lo depans ki en parti politik kapab fer pandan kanpanny eleksyon.
Si mon kalkilasyon i byen, en Parti Politik ouswa kandida endepandan, pa kapab depans plis ki R6,500milyon pou son kanpanny.

Eklersi mwan si mon kalkilasyon i mal, e mon war ki si en dimoun ouswa kek lorganizasyon i donn plis ki R50mil en parti politik, fodre ki sa i ganny deklare piblikman.

sa pwen Mr Speaker deklarasyon piblikman fodre nou fer byen atansyon, akoz gro, gro sonm larzan sorti dan en lakonpannyen par egzanp i kapab pas dan lanmen plizyer dimoun pou distribye avek en parti.
lo Enn pti porsyon par isi lot porsyon par laba i fer ki i pe reste anba R50mil, sa pa pou bezwen annan deklarasyon.

Mr Speaker mon demande ki Komisyon Eleksyon i fer en bon travay lo la, si vreman zot oule kit sa lamannman.

Akoz nou dan Parti US nou oule la transparans e rankont.

Me Mwan personnelman mon pa kontan ki pouvwar larzan ki bezwen desid swa politik en pep pandan eleksyon.

Akoz la pe konmanse.

Sa pe ganny koz lo la.


Mr Speaker lo sa pwen fer atraver ou, mon oule referans lo serten pwen ki Onorab Woodcock in fer resorti yer, me i domaz ki i pa prezan.

i enn ki pe edik Sa Bill popilasyon.

Onorab Woodcock in prefere gat li avek bann lakizasyon ki pa ni fonde pou senpleman konfiz dimoun.

Onorab in koz lo donn nesans parti politik, fer trik mardaz, kreasyon Parti US Lepep.

A lafen i pa'n konnen si Lepep si US ki i pou dir.


Me Mr Speaker permet mwan pou elabor en pe plis;- donn nesans parti politik.

Onorab i bliy vitman lekel ki ti donn nesans LDS.

Sitan ki zot pa okip byen sa bann zanfan, la zot pe konmans perdi enn par enn.

I pre pou reste zis siko SNP.

Zot bliye sa third force Onorab Woodcock ti ladan, i bliy vit.

Mr Speaker nou koz lo kanpanny eleksyon bokou zot dan LDS i dir zot vin fer konpanny La Digue.
I normal i zot drwa, me eski i vreman kanpanny ki zot vin fer?

Oubyen zot annan zot azanda personnel pou fer dezord dan diferan laspe sosyal?

16 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Mr Speaker Onorab pe montre ledwa lo Parti US, me sa ki in oubliye ki i annan plis ledwa ki vir dan son direksyon.

I pe sey fer krwar ki Parti LDS i parfe.

Anfen mon pa war drol, akoz sa i Parti LDS pou fer lakizasyon donn lenpresyon ki zot meyer.
E ler zot napa pwen pou koz lo la zot servi Lotorite pou maltrete mank respe ou menm anvi kalote.

pou An plis pou dir lekel ki pou annan drwa koze.

Mr Speaker mon ganny elekte mon bezwen koze.

E sa ti ganny dir par Onorab Ferrari yer bomaten avek ou Mr Speaker.

Sa zot bliye?

Mr Speaker mon pe si aprezan nou demande ouswa politik sistenm demokrasi pe al permet plis dimoun vin kandida dan eleksyon.
Akoz ki sa lamannman pou nonm siporter pou endorse in redwir pou en kandida kandidasyel 5an, e pour Lasanble Nasyonal in vin 10.

La mon santi ki i fer sa prosesis perdi en pe son kredibilite ou validite.

epe donn Mon krwar ki i neseser pou plis en leklersisman lo sa pwen.

En mon lamannman avek personnelman i demann ki krwar plizyer piblik anmennen pou enportan pandan ki nou pe koz lo la se character certificate.

koman Biro i bezwen get byen CV bann Manm ki pe met zot nominasyon en kandida.
Par egzanp si en Manm in annan en case Ankour sirtou assault oubyen bann i case grav, Biro Eleksyon bezwen okouran.

Akoz si sa Manm i ganny elekte apre 2 mwan son case i pase e i ganny kondannen prizon.

Eski pei pou bezwen al fer Eleksyon dan sa distrik?

La avek sa leta finansyel ki COVID-19 in anmennen?

Mon pe demande ki en leklersisman lo lafason vetting i ganny fer apard zis lakantite Manm ki zot bezwen pou endorsement.

En lot pwen pertinan dan sa lamannman resansman se voter.
En legzersis enportan.

Mon panse i neseser annan plis dimoun sorti kot nou dimoun, i neseser sorry mon panse annan plis disiplin sorti kot nou dimoun sirtou voter e osi bann zofisye.

Lo sa pwen mon ti a swete ganny pli leklersisman pou bann dimoun 100an ou plis.

Akoz lanfaz pe met zis lo sa group dimoun?

Eski nou pe deprive zot, zot drwa?

Ki vreman sa lamannman?


lobzektif 17 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Mon note sa pwen ki dir ki voter ki pa'n ganny war pandan resansman e ki pa'n fer demars apre pou sertifye son non lo lalis voter pandan 6 mwan ki'n donn li pou fer, son non pou Mr lo ganny retire Speaker permet mwan pou fer resorti difikilte ki nou bann FTV ek bann dimoun lo La Digue ek Praslin pe fer fas avek.

lalis.
lalis.

Premyerman nou bann i dan pos FTV mazorite segonder, ler zot al anrezistre isi Mahe zot ganny dir ki zot bezwen met landrwa ki zot pe reste.

Vedir si mon pe reste hostel bezwen anrezistre dan distrik Anse Royale.

Anse Royale pa zot rezidan permanan, zot en pasaze, zot distrik i swa La Digue ou Praslin.

pou zot Pou rezourd sa problenm zot bezwen esper ler zot vin kot zot lakour vedir lo La Digue ek Praslin.

Me si zot vin weekend Sanmdi biro i fermen, kot lofis i fermen la.
I annan zanfan ki'n bezwen mank lekol zis pou al i anrezistre, oubyen paran bezwen pey pasaz pou vin ek son zanfan anrezistre Mahe pou donn leksplikasyon.

Mr Speaker sa i pa akseptab, e mwan mon totalman kont sa pwen.

Mr i bezwen Speaker dimoun travay.

bouze, zot bezwen Sirman pa toultan ki zot pou la kot lakour pou esper zofisye ki ou pa konnen kan i pou pase pou vin gete.

Eski zot pou ganny retire lo sa lalis san ganny enformen?
in ler zot Si mon pran legzanp ankor sa ban FTV dan pos segonder, fini anrezistre zot bezwen retourn lekol e fodre nou fer kler ki pou arive.

Akoz sa bann zanfan zot oule konnen la aktyelman si zot pou ganny loportinite pou vote, akoz ler zot in pas kot lakour zot pa ti prezan.

Mr Speaker bokou travay i bezwen ganny fer, la ki pe fer lamannman eleksyon.

bann Mon konnen ki zot Biro Eleksyon i annan en nouvo lekip, mon apresye zot zefor.

Me mon demann zot pou ed nou osi.


Mon’n fer rapel avek tou sitwayen ki vote i en drwa e ki eleksyon i en prosesis enportan dan nou la demokrasi.

lanfaz ankor Annou fer li nou devwar.

Mr Speaker pou terminen mon pou met lo lenportans annan deba lo bann lamannman Lalwa Eleksyon akoz sa i pli gran ledikasyon pou nou pep.

I pou benefisye dan nou lasosyete.

Mersi Mr Speaker.

dan tou MR SPEAKER 18 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Mersi Onorab Sophola.
Mon a donn laparol Onorab Gervais Henrie.

MR SPEAKER Mersi Onorab Sophola.

Mon a donn laparol Onorab Gervais Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Speaker.

Bonzour tou dimoun Mr Speaker mon pran laparol la bomaten e mon panse probableman sa i pou enn mon bann dernyen lentervansyon koman manm elekte distrik pou Mont Buxton e mon'n vin isi atraver prosedir eleksyon ki zisteman nou pe koz lo la.
E mon ava profite alor pou dir mersi tou bann dimoun ki'n, ki ti fer mwan konfyans e mersi pou travay ki nou’n fer ansanm dan distrik Mont Buxton.

Mr Speaker i en pe ironik solman lavey ki nou pe al dan en eleksyon pou nou pe diskit sa Bill akoz i annan en pe letan ki sa Bill mon krwar ti merit vin devan nou e pou nou fer li pli li pli byen zistis probableman menm propoz bann keksoz ki pa ti la, ki pa la nou’n ti’n kapab annan en pe plis letan e be solman pli to tar ki jamais.
regard Mon pou vin lo serten Clause spesifik sa Bill en pti pe pli tar, me mon pa pou kapab mank sa loportinite pou mwan adres en pwen ki mon krwar pou mwan personnelman i tre, i tre enportan.

son Reform elektoral in en battle cry of Lopozisyon.

Pour legzistans depi dilon retourn miltiparti e en kantite sa bann reform in vini akoz lopozisyon pa'n les tonbe sa bann pwen ki nou santi ti merit ganny adrese kot i konsern elektoral.
E pli gran legzanp “Gappy OUT” zot a rapel sa kanpanny in asarnen ki Lopozisyon anmennen tou le Vandredi kot batiman Sant Kiltirel anvil pou asire ki sa bann reform i vini.

Be dan sa menm lenstans ki mon dir sa, petet lo en kote in en pe defi akoz reform elektoral in plito en konsern ou en batay politik.

Ki pou mwan i pa ti merit neseserman san i poursan konsern la demokrasi se sitwayen ki nou isi anndan nou reprezante.
eleksyon la demokrasi e akoz E vwala alor mon pledwari pou dir avek bann dimoun dan tou distrik sa ozordi lo lalis voter avan ki i resan, i sertifye i I annan apepre 70,935. konsern sak sa 70,935 Seselwa natiralize ou pa.

I konsern zot e zot bezwen pran en langazman direk dan sa prosesis reform elektoral.

19 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Dimoun i bezwen konnen akoz nou bezwen sa bann reform.

Dimoun i bezwen konnen akoz reform i neseser.


Dimoun i bezwen konnen lekel ki pou reform sistenm.

E kwa ki nou bezwen fer pou reform sistenm elektoral.

Letan nou kit keksoz tro dan lanmen politisyen parfwa en size ki pa devret i ganny politize e bann keksoz en pe polemic - par egzanp dan bann deba ki nou’n tande ziska prezan i annan pa neseserman ganny dir, i ganny dir.
keksoz bann i Alor demokrasi en pouvwar ki ganny envestir dan popilasyon e i ganny egzerse pa bann reprezantan ki swa nou koman dan Lasanble ouswa dan Gouvernman, dan brans Egzekitiv anba en sistenm elektoral ki dwatet lib.

Be lekel ki garde sa check and balance lo sa sistenm toultan?

Akoz pou mwan e enn bann pwen ki letan Komite Medya ti fer dan sa forum piblik ki nou fer toulezan lannen pase nou lo eleksyon.
ti spesifikman koz ranforsi E pwen for ki ti sorti sete pou largiman ki eleksyon i en prosesis 5an.

I pa en zafer ki la kanpanny pe vini apre enn fwa ki tou bann reprezantan in ganny elekte i fini.

Non, non, non.

Dan 5an i bezwen kontinyen li so dimoun par egzanp ou pe al elekte mon dezagree ki pwen ki Onorab Pillay yer in fer yer kot dir souvandfwa dimoun i vot pour akoz i kontan sa endividi ki son figir anler lo en billboard.

Dan serten sans si i mon fanmir, si ti mon zanmi lekol mon konn li byen.
I fanmir mon partner.

Me otreman pou mwan dimoun i bezwen vot lo en progranm e zot bezwen apre asire poudir sa kandida ou sa parti i delivre sa progranm ki in dir ou i pou fer dan 5an.

E si i pa fer ki mannyer ou fer li konfyans ankor pou re donn li?

I kontinyelman kas promes dan 40an ou plis e ou kontinyen fer li konfyans ziska ki tan?

So, ou bezwen ou koman sa endividi 70,935 endividi regarde, analize ekoute, demann kestyon e asire ki sa ki zot in dir ou sa ki zot pou fer zot fer.
ki pe, Medya, bezwen kontinyelman swiv ki bann dimoun bann reprezantan ki ganny elekte pe fer bann fer.

E analiz e konklizyon pou ki dimoun i ganny bann lenformasyon pou zot kapab pran bann desizyon enformen.

20 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 kontan Zidisyer souvandfwa i enterfer akoz bann case ki ganny mete e 2015 apre Eleksyon Prezidansyel 2enm round nou konnen poudir i annan en ‘However famous case’ ki ozordi son rezilta nou pe war dan bann lamannman ki'n vini.
Mon konnen poudir i annan Komisyon Eleksyon en tim nouvo.

Mersi pou travay ki zot pe fer nou ankouraze pou dir nou war poudir i annan en nouvo lelan.

E nou osi rekonnet bann avan malgre son lenperfeksyon, me avek presyon lankourazman ki nou'n e donnen parfwa in annan serten keksoz ki in arive malgre pa avek vites ki nou anvi e la i parey dan zot ka.

dan E mon ava mank lokazyon poudir vwala i annan progranm SETS.
I annan bokou bann dimoun dan lotel ki ti dan bann human resources ki pe perdi travay pour kwa pa zot demann en sipor avek Minister Finans pou kapab recruit serten sa bann dimoun pou defalke en pe bann travay sirtou lo nivo administrativ, bann nouvo laplikasyon, bann obzeksyon ki'n antre ki zot kapab fer sa travay avek bokou plis lavites ki zot merit fer.

Sa en sizesyon ki mon ti a kontan met devan zot.


Lasanble osi i annan en rol pou li zwe dan sa prosesis 5an, pou asire ki sa bann lamannman i vin osi vit e ki nou pa bezwen esper lavey en eleksyon pou nou sanze.

E bann parti politik osi i bezwen donn en koudmen Komisyon Eleksyon pou fer ki sistenm elektoral i enn ki modern, kredib e vreman up to speed.

Mr Speaker ozordi i annan en kantite defi ki mon pa bann neseserman lamannman ki nou pe al pase i direkteman adrese.
krwar E de pwen ki mon ti a kontan i fer premyerman konsern boundary elektoral ki mon koleg Sandy Arissol in koz lo la yer.

Onorab Arissol in koz lo la yer.

Akoz dan mon distrik sa i en issue malerezman i pa’n ganny adrese, me solman mon krwar sa setyenm Lasanble i Komisyon bezwen Eleksyon bann stakeholders pou nou revwar sa.

lobby e tou Mon pa kapab konpran ki mannyer en dimoun ki reste Roche Bois ouswa Mont Signal i sipoze vot Beau Vallon?
Pou mwan i annan en separasyon fizik e natirel ki separ Mont Buxton ek Beau Vallon en 21 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 montanny ki ler ou ariv kot Ros Gorilla.

li Beau Vallon li i anba i anler ki Mont Buxton mannyer nou kapab dir en bout an fet ozordi ki mal e mwan mon pa kontan sa mwan koman MNA Mont Buxton laplipar bann dimoun Mont Buxton zis apre lakaz ansyen Minis William Herminie tou sa bann dimoun la, physically lo boundary zot sipoze vot Beau Vallon.
Be solman si ou monte laplipar i vot Mont Buxton akoz evidaman, natirelman i Mont Buxton.

Prezan dan en lakaz tou bann first time voters pe ganny anrezistre Beau Vallon me zot manman, ek ser ek papa ki’n deza anrezistre zot depi lontan i Mont Buxton zot pou desann dan en transpor swa dan bis li sa first time voters pou bezwen pran de bis dezormen pou li al Beau Vallon pou al vote.E bokou pe rezenbe nou konnen mannyer bann marmay i ete.

Sa i en size boundary nou bezwen adrese.


Dezyenmman i kote ou reste e kote ou vote ?

Lalwa i letan ou reste dan en dir landrwa ou bezwen vote apre 3 mwan ou bezwen vot dan sa rezyon.

E ozordi letan mon get mon lalis voter Mont Buxton mon vwar bokou dimoun ki pa viv Sesel, bokou dimoun ki viv an deor distrik Mont Buxton e pou mwan sa lalis the right word is not a credible one, akoz i annan bann defo lo la.

Sa E mon pa neseserman blanm Komisyon Eleksyon mwan.

responsabilite personnel.


Mon konnen mwan poudir mon pa reste, mon reste English River mon bezwen vot English River e sirtou, sirtou, sirtou si nou'n dan bann pozisyon ou en Manm Lasanble ozordi ou pa kapab reste Mont Buxton e vot English River.

Ou en ansyen Manm Lasanble ou pa kapab reste Bel Ombre e kontinyen vot Mont Buxton.
Akoz ou konnen ou e nou bezwen lead by example e mon pledwari pou tou bann dimoun silvouple pran nou responsabilite personnel annou asire ki nou rezis voter i kredib avan ki nou montre ledwa Komisyon Eleksyon pou dir isi laba.

nou Nou premyerman annou responsabilite pran personnel.

E anfet mon ava reste lo sa pwen, kredibilite lalis voter.

Ler mon get e pou dir ozordi popilasyon Sesel dernyen sif ofisyel an 2018 96,762 dimoun.

Ok ,2018.
Ok ,2018.

E ozordi, detrwa semenn pase en Komite Lasanble 3 22 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 semenn pase Komite Medya ankor ti annan en enteraksyon avek Biro Statistik Nasyonal akoz nou ti anvi konnen en pti pe lenformasyon lo koleksyon data dan pei.

Donk mwan apre meeting mon'n reste mon'n koz avek CEO mon dir li eksplik mwan letan nou pe dir popilasyon ki savedir sa.

I dir mwan head counts dan pei.


Savedir sa 96,762 an 2018 lafen 2018 ti kantite dimoun endividi ti annan dan Sesel.

Now si popilasyon voter lo rezis voter i 70,935 si nou pou tire dan sa 96,000 i reste nou Prezan dimoun.

25,827 popilasyon expatriate i apepre 18,000 ki fer ki son balans i reste 7827, pou mwan sa i pa normal.

Akoz ler nou pou kalkil popilasyon 0 ziska 17an a mon avi i annan apepre 15 a 20,000 sa bann manrmay.

Savedir lo nou lalis voter i annan en kantite dimoun ki pa devret la.
Either zot in mor ki mon konnen as you, as bann mwan i pase lenformasyon i sorti kot statistik, Biro Civil Status i ganny retire.

Me bokou dimoun i aletranze e bann keksoz koumsa, so ankor pou mwan nou retourn lo sa responsabilite personnel ki nou koman en endividi nou bezwen fer pou nou asire ki dir lalis voter i kredib, avan ki nou blanm Komisyon Eleksyon.

E so avan ki mwan sa i bann pwen prensipalman ki mon ti oule fer avan ki mon vin lo bann Clause spesifik.
Me Mr Speaker parey mon'n dir mon ti ava kontan i vin en pe pli boner kot nou anba mwens presyon, kot nou ti kapab ankor fer bann plis lamannman konsekan ki ti ava vreman anmenn sa Lalwa up to speed.

en pe An pasan mon le mansyonn serten pwen par an egzanp avek partikilyerman CDWS in fer dan lepase ki mon vwar i pann ganny capture.

2 NGO ARID ki I pa’n ganny capture enn i the famous argimant akoz Sesel nou pa kapab fer eleksyon dan en zour.

Me sa i bann kestyon ki the debate continues.


Voters census ; Nou konnen poudir ti’n deza fer enn where is the result i pou annan en Clause lo la ki mon ava retourn lo la pli tar.

I annan sa ki kestyon reprezantasyon la kantite voter en distrik.

par konversasyon mon personnelman mon'n annan avek bann ex MNAs akoz zot santi ki kantite voter en MNA Sa ki i 23 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 dan konteks Sesel vreman kapab reprezante.
Dan Mont Buxton par egzanp mon annan mwan 2700 dimoun e si mon ti pou pran en zour pou mwan vizit sak dimoun still mon pa ti pou kapab zwenn tou sa voter Mont Buxton dan 5an ki mon ti pou servi koman MNA, mon pa ti pou kapab.

Ouswa par egzanp plis ki 1000 lakour mon ti pou ale tou le Sanmdi still I couldn’t visit all 1000 homes, houses pandan 5an.

So ki kantite nou kapab reprezante?


E sa i en deba ki nou pou bezwen kontinyen fer akoz Anse Etoile ozordi 4000, Port Glaud in dir apepre pli pti gin mwens ki 2000.

So what is the right number?

E sa ki écoule largiman eski nou dan sa rezyon bezwen ankor plis elektoral?

Eski Glacis avek Anse Etoile pa merit kase ki i vin en North East Point distrik?

Eski Anse Louis pa merit retourn en distrik kas li ant Baie Lazare avek Anse Boileau once upon a time Anse Louis was a district.
E Perseverance eski i merit en Perseverance ouswa 2?

I bann refleksyon ki nou bezwen dir a sa moman la pou nou kontinyen reflesir lo la.

Ok sa i bann pwen.

Prezan mon ava pas lo sa bann Clauses ki mon ti oule zis pas en pti remark la.

Clause 5.

5(f) nou vwar i annan en preskripsyon 7 zour ki propoze pou en dimoun kapab fer en obzeksyon vizavi pou tir non en dimoun ki in sipoze ganny 100an lo lalis voter.

Eski sa 7 zour i sifi?

Pour kwa pa 14 ouswa 21?


Akoz annou mazin nou popilasyon en ler mannyer i ete, i pa ankor ganny akse avek en email pou fer sa vitman bann keksoz koumsa so eski 7 zour vreman i rezonnab?

la Mon al lo 7(a) anba Clause 6 is the principle Act amended, after inserting after 7 section 7, the following kot i dir ‘’the Electoral Commission may cause to conduct to be conducted a voter’s census may’’ mon annan problenm avek sa ‘may.’ Mwan mon ti a prefere vwar ‘shall.
‘Akoz sirtou, sirtou nou bezwen atak sa zafer kredibilite pli vit posib avek sa speed nou fer census ou pas dan Mont Buxton ou vwar Mr X, ou dir Mr X ou reste la be solman ou lo lalis La Rivière Anglaise non, non nou pou bezwen transfer ou.

24 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 So ki nou aranz en, so mon ti a kontan war ‘shall’ instead of ‘may.’ Nou al dan seksyon 8 kot lakantite voter ki kantite endorsement ki nou apel li.
Ki en dimoun ki pe al konteste Eleksyon Prezidansyel i merit gannyen pou tir 500 pou fer li vin 50.

Pou tir 50 pou Lasanble Nasyonal e fer li vin 10.

Bokou in ganny dir lo la e lopinyon mwan mon partaz mon krwar so far sa ki’n koz lo la mon partaz son lopinyon, Onorab William mon krwar Onorab Arissol osi tou mon prefere ki nou mentenir li lo sif 500, orizinal.

Lasanble 50.

Prezidansyel Rezon pou sa se ki mon pa war li koman nou pe deprive plurality non.
Ou vwar Lasanble Nasyonal eleksyon ouswa prezidansyel en zafer serye sa nou bezwen dimoun avek kredibilite, ki asire ki i pe vin fer ki i pa pe vin zwe dan sa process.

E koumsa nou bezwen set bar pa osi o me en nivo rezonnab.

Mahatma Ghandi in deza dir en keksoz poudir si la demokrasi parfwa nou permet dimoun ki pa merite, i pa merite li be solman nou permet li sa bann lespas pou li avans devan nou bann reprezantan ki pa worth sa sez ganny riske pou li asiz ladan.
Zot vin en distraksyon e alor nou bezwen mentenir en serten nivo, en standar e pou mwan pa akoz ou konn naze ki ou bezwen al dan Olenpik.

Non, non, non i annan en standar kalifikasyon ki ou bezwen pase pou ou kalifye akoz this is en nivo la ou pe al perform.

So pou mwan prezidansyel 500 e 50 Lasanble Nasyonal mon rekomande ki i ganny mentenir.

Lot pwen ki mon le ganny remark lo la se Clause 15 ki donn en seri step lo kestyon mannyer bann vot pou ganny tabile e bann keksoz koumsa.
Prezan la ti annan en propozisyon ki ARID ti fer e mon war i pa’n ganny capture kot zot ti pe propoze ki letan eleksyon in fini fer, konte in fini fer tou zafer in fini sinyen tou bann kontestan i satisfe rezilta i ganny poste an deor stasyon.

Mwan mon pwen konmsi ti merit ganny capture la.


Akoz sa i fer li vin ofisyel e petet kapab tonm dakor pou dir be ok avan ki i ganny mete an deor stasyon sa dimoun ki pe ansarz stasyon, i anvoy sa rezilta kot Biro Komisyon ki deswit i met lo son website transparans, rann kont, bon gouvernans apre ganny met deor laba.
25 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 lo Ki pa koman i sorti en dimoun son i anvoy WhatsApp i fer en fot dan tipe ler la bann rezilta ki konmans sirkile ki mal apre ankor ledwa i ganny montre lo Komisyon Eleksyon.

E mon krwar sa i dernyen pwen wi ki bann komanter direkteman lo bann Clause ki mon ti anvi fer Mr Speaker.
Me mon ava fini lo sa pwen ki mon ti konmanse mon krwar ki i enportan mon repet ankor, prosesis eleksyon i dwatet konsern tou dimoun akoz rezilta eleksyon i afekte nou lavi koman endividi dan kominote, dan distrik ki nou viv e dan pei ki nou viv alor ou koman sa endividi ou bezwen pran en lentere direk.
E anfet mon ava dir letan mon ti pe get mother Act Election Act mon vwar ki sa Act i koz bokou lo bann kestyon administrativ eleksyon mannyer i fer, ou sinon pa annan drwa fer e bann pinisyon ki kapab annan pou si ou fer en keksoz mal.

Mon krwar i annan en keksoz ki nou bezwen komans koz osi lo la se responsabilite voter.

Ki mannyer voter pa vann son vot?


Ki mannyer en voter lavey en eleksyon la i pa vin kot mon biro poudir ek mon, ‘’Sef be mon pa ankor ganny nanryen.’’ Mon dir ‘’ki mon kapab fer pou ou ?’’ ‘’Mon oule en pe tol.’’ Mon pa oule i vin kot mwan pou sa bann keksoz e mon dir sa dan tout fransiz.

Ou bezwen konnen poudir ou pe elekte mwan pou vin dan Lasanble pou mwan pas Lalwa, pou mwan scrutinize Bidze, pou mwan demann kestyon bann Minis lo bann size ki konsern Nasyonal.
E nou bezwen nou koman en pep kontinyen edik nou lekor pou nou konnyen akoz nou anvi Sesel i sanze i modernize standar enternasyonal i ganny aplike ki tou dimoun i konn son rol.

bann Komisyon E mon dir sa dan tout fransiz pou debaras nou ouswa pou fer nou travay pa pli fasil, me fer li vreman dan sa fason ki nou merit pe fer.
E mon krwar tou bann parti prenon ki mon'n koz lo la savedir parti politik Biro Eleksyon, medya bann NGOs ki get eleksyon pre nou tou nou travay ansanm pou ki nou donn en koudmen nou popilasyon pou pli konpran the electoral process.

E ki alor nou tou nou ava on the same page e ki vreman malgre nou en pti Nasyon me nou a kapab speed up ki nou demokrasi i ava osi avanse ki en pei parey Leta Zini ki pou zot i plis ki 250an.
26 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 E lo sa pwen Mr Speaker mon ava remersi tou dimoun pou zot latansyon.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Henrie.

Bon nou ava adjourn e nou a retournen 11er pou kontinyasyon deba lo sa Bill.

(BREAK) MR SPEAKER Bon zis avan nou kontinyen nou travay zis mon anvi anons avek Lasanble ki ozordi nou'n fer nou official switch over kot transmisyon travay Lasanble fer Nasyonal direkteman par Lasanble e apre nou donn SBC.
i ganny So petet mon fer en pti lapel avek bann Manm Komite Medya si zot anvi vizit en pti pe nou transmission room apre zot a kapab fer li avek ganny en pti pe leksplikasyon avek bann IT Department.

E parey mon ti'n anonse pli boner an juillet gradyelman SBC apre pou retir son bann camera dan Lasanble Nasyonal.

E se nou bann pti camera ki'n ganny mete lo miray ki pou fer tou sa travay.

So sa i en lot milestone ankor ki i kapab sizyenm Lasanble achieve.
Bon nou ava kontinyen nou travay deba lo Election (Amendment) Bill 2020.

E mon laparol Onorab ava donn Audrey Vidot.

HON AUDREY VIDOT Mersi pou donn mwan laparol Mr Speaker.

Tou Manm Onorab, zabitan Roche Caiman, tou manm piblik ki a lekout bonzour.

Mr Speaker ziska prezan Sesel in fer progre remarkab dan kreasyon ek ranforsisman lenstitisyon, nou la laplikasyon demokrasi, drwa e latransparans.
Lalwa, bann imen Lakonplisman Sesel in pran kont lenportans egzers nou dwa ek liberte endividyel, drwa ek liberte lezot ki lentere piblik an komen i annan neseser ki nou bann valer ki nou protez nou lankadreman sosyal e ki nou reste for e ini koman en Nasyon.
Mr Speaker an 2017 Komisyon Elektoral in revwar lankadreman legal nou sistenm elektoral avek bi asir plis la demokrasi latransparans e en reprezantasyon efektiv dan en kondisyon pli reprezantab e rezonnab pou bann parti politik e Lasosyete Sivil ki'n ganny sans partisip dan reform elektoral.
27 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 E ozordi nou Lasanble Nasyonal pe kontinyen ranforsi e kiltiv nou zenn demokrasi atraver revizyon Lalwa eleksyon pou vin pli modern e pli relevan pou sa Sesel ki nou oule e asire ki nou bann sitwayen i ganny akse avek lazistis a tan e dan en fason zis dan en prosesis eleksyon.
felisit Mr Speaker koman en Manm sa sizyenm Lasanble sak Nasyonal mon endividi ki'n met lespri ansanm pou ede revwar nou Lalwa eleksyon pou vin enn pli modern e pli relevan pou Sesel.

Tout an respektan bann diferan pwennvi lo merit zeneral sa Lalwa mon le met, mon le aport sipor pou sa Lalwa ki devan nou.

Me parkont mon oule osi konsolid komanter lo sa ki mon koleg Onorab Loze ti fer resorti yer dan deba lo nou bann santener.
Si i annan ki vreman krwar dan en SESEL POU TOU SON ZANFAN, alors mon pa vwar okenn problenm pou siport sa demann ki nou bann santener i reste lo lalis voter e Komisyon Elektoral i al fer en bon legzersis transparan lo lalis voter.

Pou rezourd son problenm administrativ e sa bann lezot konsern swivan tel ki kot dimoun ki'n ganny kondannen e ki ankor pe fer son santans prizon son non i ankor aparet lo lalis voter.
Dimoun ki'n mor pou plizyer lannen son non ankor lo lalis voter, e sa ki'n mor pli resan pou li in fini sorti.

lezot Alors Komisyon pou Elektoral kapab fer sa legzersis byen i enportan ki zot travay Departman avek Gouvernman koman Gouvernman Lokal spesifikman Ladministrasyon Distrik ki zot konn byen lekel ki vreman pe reste dan sa bann distrik e Departman Leta Sivil pou ki zot bann lenformasyon i azour.
tel Byensir apre en bon legzersis resansman e ki zot lalis voter i a enn ki pli dan lord ki i ete ozordi.

Ledikasyon voter i osi merit reste zot priyorite.

Pou asire e edik nou pep lo lenportans akoz i enportan ki zot anrezistre lo lalis voter.

Mr Speaker “Gappy Out” ti en kanpanny persekisyon, en dimoun ki zot dan LDS pa ti kontan.

En dimoun pou vwar ankor plis ki sa avek sa parti LDS menm dan sa prosen eleksyon ki la.
LDS pe koz reform ozordi labous plen akoz zot le domin bann meeting elektoral zot le ganny reprezante par LDS, SNP, SUP e SPSJD.

Kestyon se ki pou arive ler pou annan reform zot 28 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 ki pou domin azanda alors sanmenm sa demokrasi ki zot pe koz labous plen.

Lalwa i devret ganny amande dan lefitir pou adres sa zot in kot in koz lo pti parti, eski tou sa bann parti ki la i azour ozordi?
Mr Speaker i vre ki yer i annan Manm ki’n koze e pa'n profite pou anrisir deba lo sa Lalwa ki devan nou Lasanble ozordi.

Dan plas donn bann rezon valab pou edik Seselwa akoz ozordi LDS dan son mazorite i le sanz son desizyon lo bann pwen ki letan i ti minorite dan parti SNP zot ti vwar pa ti bon pou zot.

Depi LDS in antre dan Lasanble Nasyonal avek zot 15 lo 10 zot kontinyen repet menm fot ki parti SPPF e Parti Lepep ti fer le pase.
E ki zot menm in fer komanter lo la, tel koman nou la, tel koman ler nou ti an mazorite ler zot ti an mazorite e la zot ki la.

I malere ki zot pa’n servi zot mazorite pou montre ki zot vreman kapab fer pli byen ki nou dan United Seychelles.

Me zot in gat zot 4an letan dan sa menm, zot in gat zot 4an letan dan semen revanz e viv dan lepase dan plas montre Seselwa ki zot pa parey SPPF e Parti Lepep.

Zot in aktyelman montre tou sa legzanp ki Onorab Johan Loze in fer resorti dan son lentervansyon yer.
E bann LDS ki napa menm si zot pe mirmire ki napa 40an ozordi e pa ni konnen ki mannyer bann maryaz SPUP, SPPF ti marse.

Aret koz 40an kan i annan nou pa ti ni menm reve pou ne ozordi ki pe asiz lo lot kote latab parey zot Dirizan i kontan dir zot, ‘’ekoute.’’ Atraver ou Mr Speaker mon le dir avek Onorab John Hoareau e Onorab Wavel Woodcock, ki si pa ti zot ki'n trenn sa de baryer kot i pa ti merit ale bann laverite ki'n sorti ki zot pa ti konnen zot dirizan pa ti pou bezwen sorti pou sey limit koze.
Alor mon swete ki ler Onorab Loze in koze, Onorab Woodcock atraver ou Mr Speaker in kapab aprann en li konnen pe vreman lekel bann premye pti piti parti SPUP e SPPF ki i ti pe koz lo la yer!

listwar pou E si sa piti ti ankor la, si sa piti i ankor la ozordi lekel ki'n donn li nesans in bliye poudir lekel ki'n sonny li e osi anba sa sistenm ki zot menm zot LDS i kontan dir voler e koronpi.

Nou United krwar Seychelles senserman dan linite Nasyonal.
Rezon akoz Mr Martin Aglae i dan nou 29 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 don son triko United Seychelles ozordi i en zanfan Sesel ki LDS in abandonnen e pa’n enterese pou pey alimoni rezon akoz zot in monte desann devan Lakour.
Alors si Lalwa i devan nou Lasanble ozordi se pou donn loportinite ki Seselwa ki anvi fer sa diferans pozitiv pou son pei Sesel, mon pa vwar okenn rezon ki zis nou 2 parti dan Lasanble ozordi pou fer difisil e konplike zot dan angaz pou devlopman nou demokrasi.

zot Mr Speaker pou terminen nou lo kote United Seychelles nou le fer LDS rapel labote nou ki en parti sa prosesis demokrasi eleksyon se ler ou perdi eleksyon 6 fwa ou kapab antre dan Lasanble Nasyonal.
avek Me si LDS pa pratik vre sanzman dan son prop Lakour sa sans antre dan Lasanble Nasyonal en setyenm fwa i tre, tre, tre limite.

Akoz deza i ankor tre, tre lwen pou li ariv State House espesyalman ler ou napa sa kapasite pou tenir lasaler e tyonbo lanmans pwalon ki so.

E sa, zot napa sa konpetans pou anmenn sa pep kan en maryaz antre zot menm apre ti terminen menm zis apre 1an ki zot in antre dan Lasanble Nasyonal.
Mr Speaker mon a dir ou mersi pou donn mwan sa sans pou koze e mersi pou tou Manm Onorab espesyalman lot kote latab pou donn mwan sa latansyon.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Vidot.

Mon a laparol donn Ramkalawan.

onorab HON WAVEL RAMKALAWAN Mersi bokou Mr Speaker.

Mr Speaker personnelman mon konsider li koman en privilez ki mon'n gannyen dan sa sizyenm Lasanble pou mwan kapab aprofondir mwan plis an term eleksyon.
Parey ou konnen koman en Manm SADC-PF lo Komite demokratizasyon, gouvernans avek drwa imen.

Mon ti vin premye Seselwa parlmanter pou elekte koman Chairperson en Komite SADC- PF.

ganny E sa ti fer ki enn bann responsabilite koman Chairperson sa group sete pou travay avek preparasyon en Model Law pou eleksyon pou tou bann pei SADC.

E ou ava rapel Mr Speaker ki mon ti ganny sa loner pou prezant sa Maputo, Model Mozambique devan plenyer SADC-PF.
Law 30 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 E sa model law la i al e dan en serten sans mon pou kit sa sizyenm Lasanble avek en serten loner parske sa model law se mwan ki'n ekrir son forward e alors sa i ava ankor enn fwa en pti loner ki Sesel i gannyen pou nou montre ki nou'n vreman aktiv.

E letan yer mon'n sey dir be annou sey al en pe lo sa ki neseser, sa ki esansyel, sete egzakteman mon ti santi ki poudir serten Manm ti’n perdi direksyon.
E bann prensip ki ganny mete dan sa model law letan nou pe koz lo la fason en eleksyon i deroule pou ki i annan lord, i annan lape, i annan respe, i annan tou kalite keksoz bann bon prensip sete sa ki nou ti pe war.

Par egzanp si mon ti ekout sa ki Onorab Loze dir ozordi mon ti devret adres VP Meriton parski li ki dirizan parti US mon ti devret adres ou koman Leader Parti kriminel.

Parski se sa ki in dir yer, in dekrir US koman Parti kriminel.
Be se zisteman sa kalite keksoz ki letan nou pe mazin bouz devan se sa kalite keksoz ki fodre pa ki nou rantre ladan fodre ki nou kapab bouz pli devan.

Lev standar, parey avek serten bann deklarasyon ki ganny fer e serten sa bann deklarasyon malerezman letan pe sey montre ledwa parey sa gran dikton i dir letan ou montre ledwa fer sir ki ou mazinen ki poudir i annan 3 ki pe vir lo ou.
laranzman Letan pe dir ki bann laranzman, ant Lopozisyon avek parti ki ti o pouvwar sa letan ti parti SPPF letan pe dir ki zot parti SPPF zot in bouz 26 fanmir St Louis pou anvoy Roche Caiman afen ki mwan mon kapab remporte eleksyon.

Ki sa i montre?

Sa i montre ki i en ladmisyon ki Parti Lepep ozordi i US zot in involve dan frod.

Zot in frod gerrymandering i apele sa.

involve dan E nou tou nou konnen ki poudir gerrymandering i enn bann pli gran lofans dan bann in prosesis eleksyon.
Letan ganny konsernan dir Perseverance.

Mr Speaker i annan bokou dimoun e se sa ki yer osi tou mon'n dir ki annan bokou ki pa konn sa listwar politik.

Letan nou ganny akize ki konmkwa nou pa’n anvi Perseverance se pou sa rezon ki Perseverance in tarde.

E la mon konnen ki Onorab Gill ki parey yer mon'n dir e pou ki parske nou'n asiz ansanm dan sesyon reform 31 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 2013 e nou'n osi 2017 sa rapor final nou'n asize nou’n koze.
Perseverance ti en size ki nou ti diskit longman lo la e o fet tou le de kote ti anvi trouv en solisyon pou Perseverance.

E Mr Speaker finalman ki ti arive avek Perseverance Komisyon Elektoral ti fer en propozisyon.

Ti dir tou bann dimoun Perseverance zot pou vot dan zot bann distrik.

Sa sete pou eleksyon 2016.

Ti dir zot pou vot dan zot distrik e apre sa letan eleksyon i fini fer, zot pou reganny sans pou zot vot pou zot ganny en MNA Perseverance.

Sa case ti al Ankour sa.


Sa case ti al Ankour e se Lakour ki ti dir e largiman sete ki tou bann zabitan Perseverance ti pou ganny parey nou dir an Angle two bites at the cherry.

Zot ti pou vot Baie Lazare e apre sa zot ti pou vot Perseverance.

E Lakour ti dir klerman ki poudir sa bout dan lamannman ki pa bliye Mr Speaker Lasanble ki Onorab De Commarmond ti Leader of Government Business, Onorab Sébastien Pillay ti en Manm Onorab Chantal Ghislain ti en Manm, zot ki ti aprouve sa lamannman.
Zot ki ti aprouve sa lamannman e Lakour ti rule Lakour Konstitisyonnel ti rule ti ki poudir pa sa konstitisyonnel, parski nou Konstitisyon i provide pou ki en voter i ganny one vote dan en general election.

Se sa ki arive.

Apre sa zot vin isi zot vin fer en ta, en ta bann zistwar ensidswit.

E prezan sa ki tris e ki mon espere ki dimoun Roche Caiman in konpran byen se ki zot Manm ki reprezant zot dan Lasanble li i anval tou sa ki Onorab Loze in dir e ki mannyer i apel sa?

Laverite.

Ooh!
Laverite.

Ooh!

Mon Dieu, se sa kalite keksoz ki nou bezwen sanze.

E si nou pe koz lo si nou pe koz lo donn nou pei bann meyer Lalwa pou eleksyon se sa ki nou pe bezwen pe rode.

E mwan Mr Speaker parey Onorab Gill mon pou dir ki nou de Onorab Gill nou fyer pou kontribisyon ki nou'n anmennen, pou donn nou pei bann meyer Lalwa Elektoral.

Mon fyer ki pou dir mon form parti sa prosesis.

E letan mon'n dir pou dir i annan serten keksoz ki nou bann Manm pa vreman sezi e ki zot demann kestyon.
Mon ava donn en ki senp fek ganny soz ankor lo bann dimoun ki pou ganny 100an si nou pa pe koup zot drwa, si nou pa pe zet zot, si nou pa pe isi laba.

Non.

Fodre ou konn son son Ki sa.

background 32 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 background?

Avan sa, e SPPF ti fer sa byen lemoman ki en dimoun i kit pei zot ale zot fer konplent zot fer tir non sa dimoun lo rezis voter.
Me an 2013 letan previous Komisyon Elektoral letan nou ti pe fer sa travay e mwan mon konnen mwan parske mwan mon ti boycott, mon ti diriz en boycott pou Nasyonal reform elektoral.

senpleman eleksyon akoz Lasanble nou ganny Wi, koman Leader SNP nou ti boycott eleksyon 2011 reform pou elektoral.

E apre sa nou ti rantre dan sa prosesis ki ti prodwir en rapor ki bokou dimoun in bliye.

E ki ozordi i annan bokou bann keksoz ki dan rapor 2013 ki pe ganny anmennen devan nou pou sa konsiderasyon.
Donk mwan mon kontan bann keksoz ki nou’n fer ladan.

E mon ava zis donn zot enn de bann keksoz pozitiv ki'n arive.

I malere ki poudir dan sa letan Prezidan pa ti deside pou li anmenn tou bann reform ki ti ganny prezante.

E i ti swazir en pe bann keksoz e finalman nou pa'n finalman nou pa’n ganny tou bann keksoz.

Me enn bann keksoz ki nou ti gannyen apre reform 2013, sete ki rezis voter ti reste ouver lannen antye.

Avan sa rezis voter ti ouver en pti lafnet an Zanvye kot tou keksoz ti ariv an Zanvye.
Me nou ti fer reform pou ki rezis voter i ouver en lannen antye e se sa ki ozordi nou annan continuous registration.

Sa sete enn bann gran keksoz ki mon konsidere.

Ozordi nou pe koz lo electronic register of voters.

Be sa sete en lot keksoz ki nou’n lager sa nou'n ariv ziska Ankour pou ganny electronic register of voters.
Ki bokou pa konnen nou ti ganny zis en hard copy of the voters register e apre sa letan nou ti ganny premye electronic version, pa ti kapab fer nanryen avek ou ti kapab zis regarde parey ou pe regard en hard copy.

E sete Ziz Renaud, Ziz Bernadin Renaud ki ti Ziz dan Judicial review e ki ti dir non, fodre ki ou donn electronic copy kot sa dimoun i kapab fer serten travay lo la.

E dan en excel format kot nou kapab fer.


Tousala mon pe zis mansyonn enn de sa bann keksoz Mr Speaker pou nou zis pou mete ki poudir se bann keksoz ki nou pe bouze.

E zis pou retourn lo nou bann dimoun 100an.

Nou ti pran konsiderasyon an 2013 the right of the migrant worker.

33 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Savedir sa Seselwa ki al dan en lot pei pou li al travay.
the And right of the migrant worker en Treaty ki Sesel in ratifye, in accéder ti mete ki poudir menm si sa dimoun i kit son pei i ganny drwa partisip dan lavi son pei.

E sela kot nou ti rantre avek sa zafer ou pa kapab tir non en dimoun lo rezis voter amwen ki ou'n antre an kontak avek sa dimoun.

Pou demann li be eski ou'n imigre?

Ou pa pe retourn Sesel?

Ou pa pe, tout sa bann keksoz e son non ti kapab reste.
E enn bann problenm ki ti arive se ki lo rezis voter ti annan serten dimoun ki ti’n ariv plis ki 110an.

E aprezan enn bann kestyon sete be ki mannyer, ki mannyer nou azir parski sa bann dimoun nou pe rod zot pa konnen kot zot ete e zot non zis pou kontinyen monte lo dan rezis voter akoz ou pa kapab tir zot non.

E sela ki sa provizyon pe ganny fer.

Sa provizyon pa pe tir non personn.

Me Komisyon Elektoral i annan en prosesis ki pe mete la.
Me Komisyon Elektoral avek bann dimoun laba zot pou fer en travay, en travay ki solid.

Avan zot tir non en dimoun oubyen avan ki zot met sa lalis, zot pou’n fer en travay entern kot zot ava sey kontakte kote sa dimoun si sa dimoun in anrezistre Baie Lazare zot ava kontakte DA Baie Lazare, zot ava sey pran lenformasyon lo kote sa dimoun si zot konn sa dimoun.

Si zot war poudir personn pa konn sa dimoun ler la i ava pibliy sa lalis.

I ava pibliy sa lalis pou ki sa bann dimoun i kapab vini.
E sa se pou evite ki nou lalis voter i kapab i pa zis ranpli avek bann dimoun.

E en lot ka la par egzanp la letan nou pe koze mon personnelman mwan mon konn ti'n en dimoun ki natiralize Sesel ki ti'n al Lanmerik e letan in Lanmerik in tonm malad e zot in retourn li dan son pei lo kontinan Lafrik e in mor.
Be letan mon regard lalis St Louis son non i lo la li, be akoz napa okenn manm son fanmir ki'n vini ki'n al anrezistre son lanmor isi be dan 25an letan i pou ganny 115an son non pou ankor lo rezis voter li.

Alors nou pe senpleman sa ki Komisyon Eleksyon Elektoral pe prezante se en keksoz pou regarde ki mannyer nou kapab fer li.

I pa pe aras personn son drwa e mon krwar ki pou dir sa bann keksoz ki nou pou bezwen konpran byen.
34 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 E Mr Speaker ou war fodre ki sa bann reform ki nou pe regarde ozordi dan sa Lalwa fodre pa ki nou regard zis sa Lalwa.

Sa ki fodre nou regarde se sa 2 rapor ki i annan ki Komisyon Elektoral in prezante.

Nou ava rapel ki se Mr Hendricks Gappy ki ti prezant tou lede koman Chair Electoral Commission.

Prezant enn an 2013 e apre sa 2017 letan i ti prezante apre sa i ti step down.
E se letan nou regard sa bann rapor ki nou pou war zot rezondet akoz ki zot in ganny mete.

Par egzanp akoz ki ozordi pe donn definisyon rejected ballot paper, spoiled ballot paper, total votes cast, valid votes cast, votes cast in candidate?

a of favor Senpleman akoz ti annan konfizyon apre eleksyon 2011 e Lakour li menm zis pou ilistre sa konfizyon, Lakour Siprenm ti donn en zizman e Lakour D’Apel ti donn en lot zizman.
E apre sa dan bann reform 2013 se la kot zot ti pe propoze lo paz 45 sa rapor, se la kot zot ti dir ki mannyer pou donn en definisyon pou ki once and for all keksoz ti a kler.

E sa ti arive provizyon akoz konstitisyonnel son schedule pa ti ase kler.

Alor se pou sa rezon ki pe vini.


menm dan Dezyenm, appointment of Deputy Electoral Officers sa i vini akoz nou pe fer antre alphabetical block voting ki ou bezwen plis Electoral Assistant, Electoral Officers e an plis ki sa bann pe incapacitated voters ki pa oule ganny asiste ou pou bezwen 2 sa bann assistants pou ed zot pou zot eksprim zot vot.
antre fer ki Provide ki poudir ‘staff i ava of proven integrity’ se parski in ganny montre dan court case the parey dimoun in fer referans avek famous ‘However case’ ki poudir ti annan serten zofisye ki ‘was not of proven integrity.’ the lo E ki annan serten keksoz ki ti pe pase ki pa ti bon.

E sa Chief mon'n koz Registration Officer pou regard bann dimoun ki ganny 100an.

Apre sa register pou fit pou fer alphabetical voting.
Nou ki ti demande sa, nou ki ti demande pou fasilit keksoz e akoz nou ti demann sa i senp.

Dan en stasyon vote si ti annan 3 laliny ki en dimoun ti kapab prezant li pou al vote ti kapab prezant li pou al vote annan 3 rezis voter.

Ti annan 3 rezis voter e en dimoun ti kapab swazir pou al lo nenport.

E apre sa tallying at the end of the day pa ti ganny fer avek rezis voter.

Malgre ki 35 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Lalwa Eleksyon ti dir ki there shall be one voter register.
E se la kot alphabetical voting ti rantre pou fer sir ki si ou sinyatir i “c” ou pa kapab i annan zis en landrwa pou ou ale e pou eleksyon 2016 nou ti war sa an aplikasyon kot finalman.

E mon kontan poudir zot pe met li kler dan Lalwa aprezan ki i pa pou zis vin en pratik me i pou antre dan Lalwa.

Kot tallying at the end of the voting i ava annan tally sheets kot met pti bar letan ariv 5 koupe.

Me the real tallying pou ganny fer dan voters register e sa pou montre en dimoun avek son full detay.
E apre sa ou ava osi balans li avek tally sheets ki i donnen, e apre sa ou ava balans li osi tou avek la kantite ballot papers ki'n ganny servi, ki pa'n ganny servi pou ou kapab ganny en good count at the end of the day.

Tousala se bann keksoz ki pe ganny propoze.

Reduce the number of supporters.

Ou konnen i annan en lakizasyon ki'n ganny fer ki ‘ah zot ti demande sa i pratik sa rekomandasyon mon konnen poudir la pe dir 50 avek 10.
Rekomandasyon ti ganny fer lo paz 25, mon ava al dan-‘ Pa ki ti lo paz 25.

Rekomandasyon ki ti ganny fer sete ki bann zot pe rekomande ki i pa less than 50 pour en kandida prezidansyel and not less than 10 pou en Manm Lasanble.

Se sa not less than 50.

Ok.

I pa ti dir Komisyon Elektoral pa ti dir it shall be 50 or it shall be 10 ‘not less than.’ E wi ti pran konsiderasyon bann pei Commonwealth.

E sa ti dan reform 2013 e ti annan en msye ki ti sorti dan bann pei Caraibe.
Mr Earl Simpson ki tipe asiste Komisyon Elektoral.

E li wi i ti al dan bann sa ki ti pre arive dan bann pei partou e i ti donn menm donn nou en latab kot i ti war par egzanp Antigua ki annan en sistenm i annan 53,000 parlmanter voter li sak dimoun i bezwen zis 10. countries Australia i bezwen 50 pou ankor enn fwa parski Australia i en parliamentary system.

E enn ban keksoz ki nou bezwen mazinen se ki most of those i Commonwealth annan en parliamentary system of government.
en E of parliamentary government nou.

Nou annan en presidential of government.

E letan ou pou regarde ki pou dir la pa egzanp Canada i o li Canada i 1000 e napa system system nou 36 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 pare sa son deposit ki en dimoun i bezwen mete ankor enn fwa i o. I annan bann keksoz pou balanse.

E mwan pou mwan lo sa pwen mon pa pe rod anpes dimoun partisipe nou.
E la mon anvi fer kler Mr Speaker nou dan lo kote Lopozisyon nou pa'n obzekte ki PDM i anrezistre koman en parti politik.

Nou pa'n obzekte ki One Seychelles i anrezistre koman en parti politik, nou pa'n obzekte ki US i sanz son non e anrezistre koman en parti politik, menm si dan United Seychelles i osi annan acronym pou bann lezot parti politik.

Sa ki nou obzekte e ki nou pou kontinyen fer, nou pou kontinyen obzekte se letan en dimoun i vol en non ki'n ganny servi par nou.
E mon pa pou al plis ki sa akoz i sub judice the say.

Me sa ki enteresan Mr Speaker se ki letan nou pou pran nou dezyenm Bill.

Letan nou pou pran nou dezyenm Bill tou sa bann largiman ki nou ti'n mete devan Lakour pou rantre ladan.

It will no longer be en kestyon ki en dimoun i taye i pran en non e apre non, non, non pou annan en prosedir ki pou ganny swiv.

E sa ankor enn fwa mon anvi felisit Komisyon Elektoral pou zot pran sa bann linisyativ parey.

Ok?
Ok?

Parski se sa la fason ki nou koze e rezon akoz nou al Ankour nou se parski nou al laba pou nou sey ganny en balans lo serten keksoz, serten case nou gannyen, serten case nou pa gannyen e alors se sa en pe ki nou pe koz lo la.

Mr Speaker sa lot pwen (g) ki koz lo ‘’where a candidate uses the name of a person without his knowledge or consent ‘’ e ki son nominasyon i tonbe.

Be Mr Speaker ankor enn fwa letan nou konn the history se parski zisteman in arive sa.
In arive sa e i annan e dan sa menm sityasyon la kot ti annan en parti politik ki ti'n prezant son bann nomination forms.

E apre erezman lakour ti dir strike li out e i pa pou kapab partisip ladan ti annan en kantite dimoun ki ti zis aprann ki poudir zot non i lo bann form.

E mwan mon konn en zofisye ki en dimoun ti kriy li ti dir li e mon war non ou kouzen laba.

Prezan i dir kwa mon kouzen in fek anrezistre koman en voter, non i pa'n siny okenn form se parski sa bann zafer ti arive.
E mwan mon siporte sa.

Fodre ki i annan lonnekte.

E mwan mon ti ava menm dir e 37 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 mon kontan ki poudir ou pou bezwen annan en kopi sa ID card, pou montre ki poudir tou non ki lo ou papye nomination paper se bann non ki genuine.

i ava E sa fer ki Komisyon Elektoral li i pa ava bezwen reponn kestyon.

E sa mon krwar mon pou siporte san poursan Mr Speaker.
Mr Speaker provizyon pou postponement of nomination day ankor enn fwa sa se bann provizyon ki osi dan sa model law parski nou bezwen fer provizyon kot i annan force majeure i annan okenn lezot keksoz ki mannyer nou pou fer sa.

Special queue for pou bann aged, pregnant e bann ki lasistans pou vote, bezwen ankor enn fwa fantastik nou bezwen sa.

One polling agent war in annan en konfizyon, i annan en Manm lot kote in konfize.

I pa pe dir ou one polling agent pou sa polling station.
I pe dir ou one polling agent pou sak fasilite.

Letan ou pe fer alphabetical voting i ava annan 2 group oubyen 3 regroupman ou ava kapab anmenn en polling agent pou sak sa soz pou fer sir ki the i annan oversight lo tou sa ki pe arive.

Ballot paper shall be perforated.

Sa i direkteman pa ballot paper par sa serial number.

E la mon krwar ki fodre nou fer li kler.


Sa eleman serial number i pa pou lo ballot paper, parski e la mon ti ava demande Mr Speaker ki letan zot pe fer voters education ki Mr Lucas koman, Mr Lucas avek son group avek The Chief Electoral Officer zot met sa byen dan ledikasyon voter.

Parski deza la i annan serten dimoun pe komans soz poudir e pou annan nimero lo ballot paper.

Non, pou napa okenn nimero lo ballot paper.

Nimero pou lo sa stub.

Se lo sa talon.

E akoz i pou lo sa talon ?


Ankor enn fwa i pou rezilta nou court case.

Parski ki nou ti dekouver ti annan bann liv ballot papers ki ti annan 98 fey ladan, ti annan lezot ki ti annan 101 kan zot sipoze annan 100.

Alors la ozordi sa ki sa lamannman ki pe ganny fer.

I a pe fer sir parski i pou annan en nimero lo son talon pou fer si ki letan i dir ki en ballot book i annan 25 i annan 25.

Letan i dir i annan 100 i pou annan 100.

Se sa ki pe arive e ankor enn fwa napa problenm.


Lo kote fasilit keksoz pou ki ou pa kriy ID number me ou kriy page line e ou sa in fini vin en pratik ki poudir page line se 38 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 sa ki pou bann polling agents i note e apre sa parski zis koman i dir page line nou konnen poudir i lo sa rezis nou konnen egzakteman lekel sa dimoun.

So sa i ava ede pou fasilit the process.


Ok. Definisyon incapacitated voter ki ankor enn fwa dan bann rekomandasyon direk alors ankor enn fwa napa problenm.

Mr Speaker mon ava dir ki mwan mon osi tou mon pou pouse pou ki nou tenir sa sif 500 avek 50.

Annou nek zis fer en rezon si en dimoun i anvi prezant li koman en kandida prezidansyel.

Ozordi nou annan nou 26 distrik.

500 diviz par 26 konbyen i vini?

Apepre 20.

500 diviz par 26 i apepre 20.


Be si ou anvi met ou kandidatir pou vin Prezidan Sesel be si ou napa 20 dimoun ki pare pou siny ou papye dan sak distrik be mon krwar ou pa devret moralman ou pa devret.

Moralman ou devret al fer lezot travay.

E alor mwan nou pou apiye lo sa kote e an plis ki sa si ou anvi vin en Manm Lasanble, si ou anvi vin en Manm Lasanble dan en distrik i ki mazorite bann distrik annan anviron 3000 voter ant 2500 a 3000 voter lo rezis voter.
Ou le dir mwan 50 dimoun ou pa gannyen dan sa distrik pou siny ou papye?

Be ou annan en gro problenm.

Dan sa ka ou pa devret vin met ou lekor devan al fer plis travay e letan ou'n ganny 50 la ou ava vin partisipe dan sa prosesis.

Parski sa prosesis eleksyon an menm tan i en prosesis ki serye sa ou pa vin met ou lekor koman kandida avek 10 dimoun zis pou ou kapab ganny free air time pou ou koz lo nenport size ki ou anvi.

Non.

I en prosesis serye sa zafer eleksyon.


Alor mon krwar ki sa nou, me i annan en size ki nou bezwen veye.

E la ankor enn fwa bann dimoun ki pa konn the history zot vini zis zot fer tou kalite lontan lakizasyon, ah bann dimoun ki pou soz 17an ti otomatik ek la zot pa soz otomatik.

Rezon Lakour ki Konstitisyonnel pa LDS, pa SNP pa nenport parti ki'n fer sa.
Lakour ki Rezon Konstitisyonnel ti rule ki poudir sa zafer tou bann zenn ki pou ganny 18an dan prosen 15 mwan apartir Zanvye ki zot non i vin lo rezis voter avek 2 asterisks o bor se parski Konstitisyon i dir avek ou fodre ou annan 18an pou ou anrezistre, se sa.

fer Napa nanryen pou avek parti politik sa.

Sete 39 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 enterpretasyon Konstitisyon.
E alor sa bann lakizasyon par bann gran koneser ki fer bann gran diskour, ki vin koz laverite ki laba absolute nonsense !

isi, ki Absolute nonsense, absolute nonsense ok ?

Me mon krwar ki poudir enn bann keksoz ti pou bon pou nou diskite pandan Staz Komite se pou nou regarde ant sa prosesis sa drwa registration avek konstitisyonnel.

Sa drwa pou ou vote letan ou annan 18an e sa nou ava pran en pe letan mon konnen ki poudir Onorab Georges tou pou koz lo la.
Pou nou regarde ki mannyer nou kapab pa deprive en zenn ki pou ganny 18an zour eleksyon oubyen avan ki mannyer nou pou kapab take care of sa.

E la Onorab Gill i ava mazin byen nou'n deza fer fas avek sa sityasyon e ofet Komisyon Elektoral ti al devan Lakour Siprenm.

E Ziz ki ti lir ki ti ekout sa ka sete sef Ziz li menm Mrs Mathilda Twomey.

E pwen sete pou Lakour donn en desizyon lo kwa ki pou fer.

li Sef Ziz i ti dir malerezman Lakour pa kapab donn en direktiv.

Komisyon Elektoral i bezwen swiv Lalwa.


E W ki nou ti retournen e nou ti fer nou ti fer en addendum.

Komisyon avek laprouvasyon tou bann parti politik ti fer en addendum lo tou bann zenn ki ti pou ganny 18an ziska zour eleksyon e sa e addendum mon pa pe mazin egzakteman kekfwa Onorab Gill i ava petet en pe pli mazinen ki mannyer sa prosesis ti ganny fer pou bypass sa eleman ki fodre ki fodre ou ganny sa vizit avan pou konfirmen ki poudir ou la.
Mon krwar ti annan en travay ki ti ganny fer avan par eleksyon, Komisyon Elektoral.

Parski zot kapab fer en kantite travay, parski sa addendum pa anpes zot pou zot regarde lekel bann zenn ki pou ganny 18an, ki prosesis zot pou servi.

Zot kapab servi sa menm prosesis la parski zot kapab envit sa bann zenn pou raport kot en stasyon e met zot non san ki zot al lo sa lalis ki pou ganny sertifye letan i fermen.
Me ki i ava soz e si fodre fer nou fer bann amannman neseser dan Lalwa mon krwar ki nou ava fer li e sa nou ava kapab pase avek.

Mr Speaker ou war Onorab Roche Caiman in koz lo prizonnyen ki zot non i ankor lo rezis voter.

(Interruption) 40 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 MR SPEAKER Onorab, Onorab, Onorab Audrey Vidot napa Onorab Roche Caiman.

Onorab pou distrik Roche Caiman.


HON WAVEL RAMKALAWAN Wi, wi be parski mwan mon'n dir sa avek tou respe akoz this is part of parliamentary par egzanp L’Angleterre dan House of Commons in fact House of Commons pa refer ditou avek non, me i plito refer by constituency.

Mon'n, ok Onorab Audrey Vidot in mansyonn prizonnyen.

E sa zafer prizonnyen la i dan bann rekomandasyon dan bann rekomandasyon Komisyon Elektoral kot ti an 2013 zot ti dir i pa neseser pou tir non tou bann prizonnyen.
Me sel keksoz se zour eleksyon ou fer si ki parski dan nou Lalwa i annan criminality i enn bann rezon akoz en dimoun pa kapab vote.

Me Mr Speaker enn bann keksoz ki pe arive de pli anpli e Sesel etandonnen nou en Manm SADC.

Mon bezwen dir ki the right of prisoners dan sa model law i ganny notifye e de pli an pli nou pe dakor e SADC i rekonnet ki poudir letan en dimoun i ganny kondannen sel drwa ki ganny pran avek li se son laliberte.

Me tou bann lezot drwa i retenir.


E drwa ki i retenir se osi son drwa pou li vote.

Akoz?

Akoz ou dan prizon wi me i kapab ki en parti politik, oubyen en kandida li i a pe prezant serten keksoz lo ki pou afekte ou direkteman dan prizon.

Si i dir si en dimoun pe vini pe dir pou al sanz Lalwa pou ki ou bezwen al fer tou kalite keksoz, kas ros depi 6er bomaten ziska 7er diswar ensidswit.

Sa dimoun i devret kapab annan sa drwa pou li dir be sennla la pa pou bon pou mwan alors mon pou azir lot fason.
So i zis ou laliberte ki ganny pran e apre sa napa problenm.

Alors Mr Speaker mwan mon pou dir ki sa bann lamannman ki pe ganny prezante zot an konformite avek tou bann rekomandasyon ki nou'n fer.

E mon krwar ankor enn fwa i pou ede pou anmenn nou system pli devan.
E mon krwar ki napa okenn problenm pou siport sa bann amannman e byensir dan Committee Stage nou ava regard pli byen, tou sa bann detay e sa i ava permet nou kapab annan en major improvement lo nou Lalwa Eleksyon e pli tar letan 41 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 nou al lo registration bann parti politik pou nou osi annan sa.

Alor Mr Speaker mon sel regre se ki letan mon'n retourn an aryer e mon’n ekout SONA 2018, ki ti ganny fer byensir par Mr Faure dan son kapasite koman Prezidan.
annan.

E Mr Speaker letan mon terminen mon ti ava kontan profit lokazyon pour lo lapar tou nou bann Manm isi dan LDS pou senser kondoleans avek Mr Frank Ally avek son fanmir.

Mersi bokou Mr Speaker.

prezant nou Dan son SONA i ti anons 2 keksoz.


I ti dir nou pou al i pe regard bann amannman sa Lalwa e apre bann lamannman konstitisyonnel e ki tou le de Lalwa ti pou ganny, tou le de Prozedlwa ganny prezante devan Lasanble by Septanm 2018. pou ti Ozordi nou trouv nou 2 zour, well ozordi avek demen 2 zour avan ki Lasanble i dizourd e ki nou pe se lavey byen lwen avek 2018 ki nou pe fer sa travay.
Me toudmenm mon anvi dir avek Komisyon Elektoral avek tou bann staff nou konnen ki pou dir i en challenge pou zot.E mon konnen ki poudir zot ti pe deza prepar zot pou en eleksyon me ki la zot premye lesey zot pa ganny en pti baba me zot ganny twins.

E ki si sa lozik ki ti’n ganny swiv konsernan depans zot ti riske ganny triplets parski ti pou osi annan eleksyon pour District Council.

Alors mon konnen ki zot a laoter mon swet zot kouraz dan sa travay ki zot MR SPEAKER Mersi Onorab Ramkalawan.
Mon ava donn laparol Onorab Simon Gill.

HON SIMON GILL Mersi bokou Mr Speaker.

Mersi Mr Speaker, bonzour VP avek tou delegasyon.

Bonzour tou Manm Onorab e Manm piblik ki pe ekout nou.

Manm Mr Speaker mon realize i 11.53 dapre nou revey dan Lasanble Nasyonal.

Mon prezimen ki 11.57,11.57 mon prezimen ki ou pou prolonz lazournen.
Me Mr Speaker Prozedlwa prezante devan nou Lasanble Nasyonal i donn nou en loportinite pou nou vreman vwar e apresye ki nou pe annan en kantite sanzman dan la fason ki Sesel pe antisipe administre kontinyelman prosesis demokratik atraver eleksyon.

In annan en kantite in ganny dir par bann Onorab lo tou le de kote latab.

E lo nou 42 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 kote isi mwan mon enn sa dimoun ki'n reprezant sa kote latab dan tou bann reform elektoral.
Bann rankont reform elektoral ki'n ganny fer.

e prodwir ki I annan de dokiman ki'n ganny bann Prozedlwa konteni esansyelman bann nou'n rekomandasyon soumet avek Egzekitiv pou zot met dan bann Prozedlwa.

ki E byensir dan bann diferan moman nou Lasanble Nasyonal in konsider merit sa bann sanzman dan nou system elektoral.

Mr Speaker i annan en lenpresyon deor e pete menm isi anndan ki demokrasi atraver sistenm elektoral i egziste dan en fason parfe dan bann lezot pei.
E mwan mon ava dir zot ki si i annan en pli gro lerer ki nou kapab pe fer se konsidere ki annan okenn sistenm elektoral ki parfe dan lemonn e dan okenn pei.

Ni sa bann pei ki préconiser ki zot bann model demokrasi zot sistenm elektoral i dan dekadans.

I en annan kantite magouy ou manboulouk ki pase dan bann sistenm elektoral e mon pa pou ezit-e poudir enn bann pei ki préconiser ki annan en sistenm pli meyer se Lanmerik.
E ozordi son sistenm elektoral i kestyonnen par bokou bann akter ki pe partisip dan zot sistenm elektoral.

E lemonn reisir apresye ki dinamik i annan dan sistenm elektoral Ameriken.

in E mon a sorti Lanmerik e mon ava al dan nou pei la rezyon lo nou kontinan Lafrik.

Napa enn sa bann pei ki annan en sistenm elektoral ki parfe.

E Sesel, Sesel nou fer en gran progre.

Si taler Onorab Ferrari i anvi koz lo sistenm elektoral Cuba ou a demann Speaker e i ava donn ou loportinite ou ava koz lo la.
E pou nou retourn lo Onorab dokiman ki Ramkalawan in prezante son proze model law.

I vre i annan en bann rekomandasyon ladan kot zot definir klerman mannyer zot ti a voudre vwar sistenm elektoral marse dan bann pei SADC.

kantite Me dan sa bann menm pei ki pe koz e pe dir ki mannyer zot ti a voudre vwar sistenm elektoral marse dan pei SADC zot menm zot i annan bokou pou aprann avek sistenm elektoral Sesel.
And they need to learn it learn it well, the proper way tou nou akoz Sesel avek lenperfeksyon ki nou annan nou annan en sistenm elektoral 43 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 ki mannyer mwan mon vwar li avek sa evolisyon ki'n annan mon vwar li koman en sistenm elektoral ki byen.

Me ki byensir toultan i annan posibilite, loportinite pou en pei amelyor son sistenm elektoral.
Prozedlwa E dan ka Sesel mwan mon ava dir ki i annan ankor lespas pou nou fer amelyorasyon avek nou sistenm elektoral.

Mr Speaker donn mwan loportinite pou koz lo detrwa bann sanzman ki aparet dan sa prezante nouvo devan nou Lasanble Nasyonal.

Mon a pran bann dernyen bout ladan ki koz lo voter census.

Si i annan en keksoz ki Sesel pou fer en gran pa an avan se zisteman ler nou met an aplikasyon prosesis ki'n definir voter census, or prosesis ki definir or enplimantasyon voter census.
lenplikasyon Mon ti ava swete Mr Speaker me malerezman donnen nou sirkonstans ki nou vwar nou ladan.

Mon ti ava eleksyon swete Lasanble Nasyonal i ganny fer ki Sesel ti ava kapab fer de nouvo en voter census.

avan ki Me nou konnen dan rikord nou'n deza fer en voter census e mon pe prezimen ki ler sa Prozedlwa i pase probableman i ava annan serten konteni dan sa voter census ki nou'n met li akote ki kapab servi pou en bonn koz.
Me si an ka pa kapab servi nou pou en bonn koz, mon swete ki apre sa eleksyon e Lasanble prezidansyel i fini ki Komisyon Elektoral i organiz son lofis.

Rod tou bann parti prenan e egzekit en voter census ki konpreansiv byensir.

Nasyonal Akoz mon pe dir sa e akoz ki mon pe pran sa dernyen bout dan sa Prozedlwa Mr Speaker?

Mon'n tann mon MNA Mont Buxton koz lo bann dimoun ki lo lalis voter Mont Buxton me ozordi zot trouv zot aparet or ki dan teritwar Mont Buxton.
Dapre li, dapre nou topography e zot vwar zot pe ganny al pou anrezistre lo Beau Vallon.

demande Zeografikman baze lo nou delimitasyon boundary wi zot tonm dan distrik Beau Vallon.

Me nou pa aret la.

Mr Speaker mon pa konnen ki mannyer Konmisyon Eleksyon pou soutenir e adres sa kantite voter ki'n ganny transfer dan diferan distrik e ki nou annan lenformasyon kredib ki zot pa reste dan sa bann distrik.
E sa bann sanzman sa bann nouvo dinamik pa ti la dan eleksyon 2015,2016 me zot in aparet dernyen 44 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 apre eleksyon 2016 ler nou ti annan eleksyon Lasanble Nasyonal.

byensir Ki mannyer Komisyon Eleksyon pou adres tou sa bann lobzeksyon ki pou ganny anmennen devan zot lofis.

I annan en kantite dinamik delibere ou non ki'n ganny fer e ki'n distort nou lalis voter dan serten bann distrik elektoral, pou mwan sa i sagrinan.
E i pa en sityasyon ki parey mon'n tann koz lo la ozordi sa Lasanble nou bezwen rode ki mannyer sa sityasyon.

bomaten adres nou dan Akoz la nou pa pe koz zis Eleksyon kot Prezidansyel rezilta i pa neseserman annan en dinamik lo nivo distrik me i annan en dinamik Nasyonal, me ler ou fer eleksyon Lasanble Nasyonal bann voter ki dan bann diferan distrik elektoral i annan en nouvo dinamik ki nou bezwen pran an konsiderasyon.
sa labote Prozedlwa Mr Speaker se ki i pou donn Konmisyon Elektoral en loportinite apre ki nou'n fini sa faz eleksyon fer sa voter census.

E donn en nouvo laspe kredibilite nou lalis voter ki enn bann largiman ki Onorab Ahmed Afif in kontinyelman koz lo la dan bann meeting ki'n eleksyon ganny avan dan Me fer Lasanble Prezidansyel 2015/2016.

Nasyonal e Mon rapel tre byen bann soumisyon ki i ti fer kot i ti pe koz lo kredibilite lalis voter.
E si nou vreman pe rod kredibilite lalis voter Mr Speaker nou bezwen enn fwa pour tou clean- up sa lalis voter.

Clean li up, i en nesesite mon a dir absoli ki nou clean li up.

Me nou pou tonm dakor byensir i annan bann meeting ki mon pe prezimen ou pou organize ki nou a kapab bouz lo la.

Bann dimoun ki pe ekout nou malgre petet i tro boner ler voter census in ganny fer.
Bann dimoun ki pa ganny trouve dan zot distrik kot zot aparet lo sa lalis, zot non pou ganny pibliye e zot pou annan en peryod 6mwan pou zot vin reklanmen pou pa tir zot non e reklanmen pou zot non reganny tournen or reste lo lalis voter.

I sel fason ki mwan mon vwar ki nou kapab ganny nou en lalis voter ki kredib.

Byensir si nou pa kapab trouv ou, ou non ava ganny retire lo sa lalis voter.
Mr Speaker mon krwar bann dele letan ki pe ganny kapab donnen pou lalis evantyelman annan en voter kredib atraver bann provizyon dan sa Prozedlwa i 45 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 rezonnab e ki kot i pou ganny depoze dan bann diferan lofis kot pe ou bann stasyon anrezistreman dan bann Biro Ladministrasyon Distrik.

Kot Larsiv Nasyonal e lezot landrwa mon krwar i kapab fer sa legzersis vin en realite en realite ki pou konte.
Lot keksoz ki ant nou bann parti part politik nou'n tonm dakor lo la dan lepase Mr Speaker atraver lantant i annan en kantite keksoz ki bann Gentleman’s agreement ant bann political parties nou'n tonm dakor lo la.

E ki i aparet dan enn fason legal ozordi ki mon konnen sa Prozedlwa i pou pase e i a donn en lezitimite legal.

Par egzanp nou dir zis 2 dimoun ki en dimoun i ganny swazir pou kapab anmenn kot sak Stasyon Eleksyon ki bezwen lasistans.
E nou'n tann bann kritik ki'n ganny fer par Onorab Hoareau, Onorab Woodcock dan zot lentervansyon zot in dir nou’n pran dimoun lo stretcher, nou’n pran nou'n anmennen nou'n al fer vote.

Me mon ava dir avek sa Onorab dan LDS you will learn it the hard way.

Zis demann Onorab Ferrari dan dernyen eleksyon Lasanble Nasyonal an 2016 ki i ti fer Mont Fleuri.

You will learn well atraver en zonm eksperyans dan politik Onorab Woodcock.

Aprann ek bann dimoun ki annan leksperyans dan LDS.
Ou ankor tro feb pou ou kritik serten bann pratik ki'n ganny fer pou onorab Jean-François Ferrari tou vot i konte dan Mont Fleuri.

E se pou sa rezon ki i ti anmenn serten bann dimoun ki pa ti kapab mannyer zot lekor pou ariv kot stasyon vote e i ti fer li e sa dimoun ti vote e ti donn li en vot atraver ou Mr Speaker byensir.

(Interruption) MR SPEAKER Onorab, Onorab.

Mon krwar la ou pe al en pti pe tro lwen amwen ki ou kapab prouve Standing Orders i fer mansyon sa.
So mon ti a kontan ou ti a retract sa statement ki ou'n fer e kontinyen ou deliberasyon.

HON SIMON GILL Mr Speaker Onorab Ferrari i dir mwan i ok, akoz i konnen i ti fer.

Me selman si mon, si mwan, si ou dir mwan retract mon retract tou statement ki Onorab Ferrari ti pran bann dimoun ki pa ti kapab mannye zot lekor ti amenn kot stasyon vote pou vote.

46 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 MR SPEAKER I pe retract.

I pe retract, i pe retract.

Kontinyen, kontinyen Onorab.


Kontinyen Onorab Gill.

HON SIMON GILL Mr Speaker enn bann lezot keksoz enportan ki nou’n reisir met dan sa Prozedlwa se fasilite pou nou bann dimoun ki annan serten limitasyon fizik, bann madanm ki anvwadfanmir e bann lezot dimoun ki annan serten limitasyon pou met en laliny spesyal pou zot.

Nou'n koz lo la nou'n agree ant bann parti politik e sa Prozedlwa devan nou pe fer sir ki nou donn li en legzistans legal pour ki napa personn ki konteste sa.
E ler bann Onorab lo nou kote lot kote latab i anmenn bann dimoun e plas ou dan sa bann laliny nou pe konpran pou napa okenn rezistans.

E mon oule osi aplodi lefe ki prosennman dan sa eleksyon ki pe vini nou pou annan en prosedir eleksyon ki mon swete i flot tre byen akoz nou pe legaliz e formaliz bann diferan stasyon kot dan lord alfabetik nou bann dimoun pou kapab ale vote.
Espesyalman la dan sa moman kot nou pe annan bann restriksyon COVID-19 mon krwar ki sa separasyon i vin itil e ki i a kapab donn en nouvo dimansyon dan nou fason ki nou vote isi dan Sesel.

Me mon ava demann avek Komisyon Elektoral ki si zot in kapab definir ki kantite nou bann polling agent, nou pou kapab finaliz nou lalis pou ki nou koresponn la kantite nou lakantite polling agent avek fasilite vot voter ki pou annan dan sak nou bann distrik.
Sa ti ava byen nou ganny li boner akoz preparasyon nou bann polling agent i en legzersis ki nou bezwen fer li boner a tan.

E si zot in fini kapab diskite e agree par egzanp pran en distrik kot mwan mon reste Mont Buxton.

Kot mon MNA in dir i annan apepre 2000 plus dimoun ki pou al vote.

So ki kantite stasyon ou pou annan or fasilite ki ou pou annan dan stasyon vote Mont Buxton a la fwa.
Kot dimoun pou vote ou pou annan 3 fasilite ou pou annan 4 e nou ava kapab pe prepar nou bann polling agent accordingly akoz ou pe spread li lo nivo 26 distrik.

E si ou miltipliy 26 par en sif modest dizon par 3 nou pe koz nou plis ki en 75 dimoun lanmenm la ki nou bezwen nivo en annan preparasyon.
bon 47 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 E ou bezwen annan en sistenm rotasyon adekwat pou fer sir ki nou bann dimoun pa fatige akoz nou annan en lazournen vote depi bomaten 7er ziska 7er diswar ler stasyon vote i fermen.

tre enportan, Mr Speaker i annan bann definisyon ki'n ganny koz lo la bann ki definisyon ki ti kree serten problenm serten difikilte pou nou ki'n anmenn case Ankour.
Mon krwar sa bann definisyon valid vote, total vote cast eksetera ki'n ganny definir dan en fason kler dan sa Prozedlwa mon krwar sa i ava donn en nouvo dimansyon finalman letan rezilta i ganny proklanmen mon swete ki napa okenn kontestasyon.

le Mon zwenn bann lopinyon ki'n pase an sa ki konsern nou ballot paper.

Onorab Ramkalawan dan son lentervansyon in met lanfaz ki lo ballot paper pou napa okenn serial number.

Pou napa okenn nimero referans si mon pou kapab kreoliz li dan sa fason.
E sa i en nouvote li, akoz avan sa nou pa ti oule ki annan okenn remark, okenn nimero ki aparet vizibleman lo okenn swa talon or lo sa main papye vote ki nou apel li ballot paper.

Me i paret mwan ki dan bann diskisyon, dan bann rekomandasyon ki'n ganny fer nou'n dir pou evite ki annan okenn bann issues ki arive pou kapab pli byen tally bann ballot paper apre ki stasyon vote in fermen pou rekonsilye tou bann zafer.

I enportan ki nou annan en serten pwen referans.


Me de la parey in ganny rekomande nou bezwen fer sa ledikasyon voter dan en fason byen annord, byen kler, pou ki tou dimoun i konpran pou ki ler ou pe al vote atraver ou Mr Speaker Onorab Afif pa pou konnen pou lekel ki ou pe vote.

So, mon krwar i kler ki personn pa pou kapab vwar ki mannyer keksoz in pase akoz li i pou dan stasyon vote mon pou assume a serten moman.

Pou pe gete ki mannyer bann eleksyon i marse.


E si zanmen ou pou per pangar i a konnen ki ou'n vote pa bezwen trakase akoz sa nimero referans ki pou lo sa talon pa pou aparet lo sa ballot paper.

Me Mr Speaker nou al pli lwen, nou al pli lwen e mon fer referans avek serten pwen ki'n leve par nou bann koleg dan lopozisyon.

Mon i enportan ki mon fer sa referans e sa pou anmenn mwan lo finalman pou al konklir mon lentervansyon.
krwar 48 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Mr Speaker nou’n koz lo bann dimoun lo bann zenn prensipalman ki pou ganny 18an ler finalman Komisyon Eleksyon i pibliy dat ofisyel eleksyon ler i Gazet dat ofisyel eleksyon.

Bann zenn ki pou ganny 18an ant sa dat e ziska ler stasyon vote i fermen nou a dir le 24, le 24 minwi or le 23 minwi pa le 24 minwi.

tann Mon'n sizesyon ganny fer e mon konsiderasyon lo sa size i koumsa.
Mon krwar ki par lefe ki nou pa pe kapab annan sifizaman letan mon pe fer sa lasonpsyon.

Mon pa krwar Komisyon Elektoral pou annan sifizaman letan me zot ava fer zot deklarasyon zot menm.

Mon’n tann en santenn mwan mon pe dir dapre ban statistik nou pe assume ki i annan plis ki 200 or petet menm 400 plis zenn ki pou ganny 18an ant dat piblikasyon e eleksyon.

I riske sif pa bon me mon pe get bann dinamik Komisyon Eleksyon zot ava kapab dir nou si nou korek.
Mwan mon sizere ki malgre tou nou bann zefor ki nou pe fer or ki nou oule fer tou nou bon lentansyon pou fer bann zenn kapab vote partisip dan sa eleksyon.

Mon krwar avek respe nou pa bezwen deranz keksoz plis ki i ete la ozordi.

Akoz mon pe dir sa?

Nou annan levidans ki pe pran en pe letan pou bann diferan dimoun ki pre travay an kolaborasyon avek Komisyon Eleksyon pou zot fini al verifye fizikman landrwa rezidans en bon pe bann dimoun ki'n anrezistre dan bann diferan stasyon.
I ankor en challenge pou Komisyon Eleksyon avek son bann kolaborater.

Me zot menm zot la zot ava kapab dir nou ki mannyer zot swete adres sa size e dir nou si zot santi ki disi ziska eleksyon si bann pa pou sanze or i pou sanze.

Si zot pou kapab fini al fer tou sa verifikasyon fizik e rasire ki tou sa bann dimoun e rasire ki tou sa bann dimoun ki'n anrezistre i aparet lo lalis voter.

bann obzeksyon ki pou ganny lodge eski zot pou kapab arive deal avek tou sa bann obzeksyon ki pou ganny lodge?
avek plis An Nou annan bann sif ziska 70,80,200 dimoun ki'n ganny bouze lo bann diferan lalis voter kot zot pe rezid dan lezot distrik elektoral.

I en nouvo dinamik, i en challenge ki mon vwar ki nou bezwen vreman balanse e 49 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 konsidere si nou pou kapab arive fer se legzersis marse.
E evantyelman prodwir nouvo lalis voter sertifye pour dat nominasyon ler nou eksepte tou bann parti politik e menm bann kandida endepandan ki'n vin anrezistre e ki bann formalite in annord ki zot ganny zot lalis pou zot al dan zot distrik elektoral.

serten Mon swete ki nou ava lendikasyon ganny ozordi la.

Si i permet me si bann lezot konsiderasyon legal pa permet dir la ozordi mon ava konpran e prosennman nou ava kapab petet ganny serten lenformasyon la lo.
Lot keksoz ki mon krwar i tre enportan ki nou konsidere se la kantite dimoun, la kantite voter ki kalifye dan sak distrik elektoral pour donn son diferan endorsement kandida ki oule debout dan eleksyon Lasanble Nasyonal.

Eleksyon dan Oubyen Prezidansyel.

bann Mr Speaker mon fer en flashback bann deba ki'n arive dan bann reform elektoral ki nou'n fer.
Mon rapel dinamik sa deba e dinamik sa deba sete dan en sentez pa konplik lavi okenn Seselwa ki annan lentansyon pou li debout dan eleksyon Lasanble Nasyonal or dan Eleksyon Prezidansyel.

Sa i premye eleman.

Dezyenm eleman e mon dakor avek serten statement ki'n ganny fer sa dinamik ti dir ki Eleksyon Prezidansyel pou ou debout pou reprezant Leta La Nasyon Seselwa i pa zis en keksoz parey konmsi ou pe bwar en ver delo ler ou leve bomaten.
I en keksoz serye e ou bezwen rasire ki ou ganny en ou endorsement popilasyon or popilasyon dan ou distrik elektoral kot ou reste osi byen ki o nivo Nasyonal.

rezonnab pou anpes Mon krwar nou bezwen pran sa an konsiderasyon tout an rekonesan ki i pa lentansyon personn la demokrasi fleri si nou dir la demokrasi son manifestasyon ler i pe fleri i ganny reprezante par plizyer parti politik so be it.
Me lo nou kote Mr Speaker sa ki mon kapab garanti serten Onorab lo lot kote latab zis pou mwan pa mansyonn zot non.

Nou parti pa responsab pou form okenn lezot parti politik ki'n aparet lo lasenn politik Sesel.

Me sa ki nou a dir zot e ki mon a fer en statement ozordi la.

Si i annan leader okenn parti, okenn dimoun ki pe lead en parti politik or i annan lentansyon pou fer en parti politik.
Si i vin koz avek mwan 50 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 koman en endividi la mon pe koz ek mwan koman endividi Simon Gill mon a dir li wi i fer koumsa, i fer koumsa akoz i pa kapab al kot Onorab Ferrari akoz Onorab Ferrari i en nanryenfer.

I pa kapab akoz ler se sa ki i vin kot mwan akoz mon pa en nanryen fer, Onorab Ferrari i en nanryen fer.
I pa fer nanryen zis i koze partou kot i pase e ou zis bavarde zis kritike napa nanryen ki byen isi pou li isi Sesel selman i pe viv ozordi i pe fleri enn parmi bann milyonner Sesel.

i zot So Mr Speaker vwala, vwala Mr Speaker mon pou donn lasistans serten konsey e ki mon pou dir zot ki mannyer bann keksoz i marse pou ou kapab arive fer ou parti politik pou ou kapab konteste en parti politik.

Wi mon pou fer li si zot vin kot mwan demann mwan en led.
Ok. Mr Speaker lot keksoz ki mon krwar i tre enportan ki Onorab Ferrari i bezwen bann enterzeksyon letan ou pe koze i annan serten akoz sanse keksoz ki mon pou dir e pi i pa pou kontan pou dir mwan retract.

aret fer Mr Speaker mon krwar i enportan ki nou pran lezot bann konsiderasyon prozeksyon ki nou'n fer, bann lakizasyon ki nou'n fer isi dan sa Lasanble dan nou parti.
Mwan mon pou dir avek bann voter dan distrik Mont Buxton kot Onorab Gervais Henrie in ganny elekte Mr Speaker atraver ou pou desann kot li i annan en bon pe larzan i kapab kontinyen ed zot.

E bann lezot Onorab ankor lo kote LDS mon pou dir avek bann voter ale pran zot larzan akoz zot pe distribye par 1000 par 2000 par 3000 pe donn lapousyer ros, pe donn makadanm, pe donn blok pe donn, pe donn crusher dust.
Ok. Desann zot annan en ta larzan, zot pe distribye menm si ou al dan ou pa ankor desann pou al zot motorcade ou ganny 1000, ou ganny par 300 se sa i enportan.

E Mr Speaker, Mr Speaker zot pe learned it the me selman hard way evantyelman tou bann keksoz ki zot ti dir nou'n fer ozordi zot in vin bann copycat e zot pe fer egzakteman parey nou nou'n fer.

E Mr Speaker, Mr Speaker zot dir nou'n fer tou keksoz ki i annan dan bann liv, dan bann manual vot.
Dan bann manual prosesis eleksyon zot in ganny en kopi sa manual e mon dir zot 51 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 mersi bokou pour egzekit li dan en fason parfe.

E Mr Speaker, Mr Speaker mon krwar i en keksoz ki nou ava dir avek tou nou bann Onorab dan sa Lasanble zot napa Nasyonal poudir okenn sistenm elektoral dan okenn pei ki parfe parey mon ti dir dan mon Sesel nou pe kontinyelman evolye e kontinyen perfeksyonn sistenm or amelyore nou elektoral.
lentrodiksyon Nou ankor annan en kantite pou nou aprann koman en lekip politisyen dan Sesel.

bann leson, Ki tou bann lezot fitir politisyen ki pou travay ki pou al rod vot bann dimoun pou aprann avek nou.

E mon swete ki nou kapab donn zot bann bon bon ransennyman pou ki an retour nou annan en sistenm elektoral ki touzour pe evolye, e touzour pe kapab zwen lekspektasyon Seselwa e lekspektasyon Sesel.

Mr Speaker konklizyon final mon le remersi Komisyon Eleksyon pou travay ki zot pe fer.
Napa okenn konteni dan mon lentervansyon ki'n tante pou atak zot e parey en Onorab, Onorab Gervais Henrie in dir nou tou dan Sesel nou bezwen kontribye, partisipe pou nou kapab ganny dabor en lalis voter ki annord e dabor ganny en prosesis en prosedir eleksyon ki annord.

E en pwen direk pour Komisyon Eleksyon ki la.


Avan ler mon bliye mon a dir zot pran konsiderasyon pwen leve par Onorab Sophola Manm elekte pou Inner Islands letan in dir bann challenge ki i pe gannyen e ki son bann dimoun pe gannyen or ki zabitan Inner Islands pe gannyen pou zot kapab anrezistre ler zot isi lo Mahé.

Nou bezwen fer mannyer fasilit sa legzersis pou ki nou redwir bann presyon, bann tansyon, bann lenkonvenyans ki serten bann zabitan pe gannyen.
E nou bezwen osi rasire ki tou dimoun, tou dimoun ki pe travay lo zil nou pa kapab fors zot pou zot anrezistre lo lalis voter sa zil.

Espesyalman la mon pe koz pou Grand Anse Praslin pou Baie St Anne Praslin e ankor enn Inner Islands.
fwa pou Sa bann dimoun zot laba lo sa zil zot pe travay lo en Kontra 1an or zot pe travay lo en Kontra 6mwan nou pa kapab annan bann zofisye ki fors zot dir zot fodre ou anrezistre dan sa distrik elektoral la kot ou pe travay i pa zot landrwa reste 52 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 landrwa rezidansyel rezidansyel i ganny trouve lo Mahé.

zot E si i annan okenn provizyon legal ki bezwen ganny amande annou amann li now.
Pou ki nou regle sa problenm enn fwa pour tou e ki tou bann zofisye dan sa bann stasyon i ganny donnen en vote lenstriksyon direk e kler pou zot arete konfiz bann voter ler i diferan raport stasyon.

Kot zot raporte pou zot anrezistre.

bann kot Mr Speaker mon ava dir ki nou pe kontinyen aprann e nou pou welcome okenn bann lezot amannman ki ganny anmennen par Komisyon Elektoral ankor enn fwa avek bi pou fer nou sistenm elektoral pli meyer ki nou ti vin zwenn e nou ava kit li pli meyer ler nou ale.
Mr Speaker finalman mon ava dir avek Attorney Zeneral lo lapar nou lekip isi dan sa Lasanble nou pas ou nou senser kondoleans e senpati dan sa moman douloure ki ou pe traverse.

E mon swete ou a kapab rekipere re ganny lafors nou konnen i annan en kantite travay devan ou, devan sa pei ki ou bezwen anmennen e nou swet ou tou de bon.

Lafors, kouraz.

Mersi bokou Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab Simon Gill.

Yes, Onorab Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Speaker.


Mon le fer en point of order mon krwar dan son lentervansyon ki'n koz 38 minit Onorab Gill in dir in tante pa atak nou me in fer 2 keksoz ki mon krwar in afekte mon privilez koman en Manm.

Premyerman in dir poudir i annan en mouvman ki pe arive dan zafer, bann voter dan distrik donnen move lenpresyon lo bann dimoun ki dan sa Lasanble ki i annan lentansyon dan eleksyon e i pa’n substantiate son largiman.
re-debout in E mon ava donn li en legzanp dan nou distrik Mont Buxton ozordi i annan 2767 dimoun lo lalis voter ki ti sertifye an Mars sa lannen ki reprezant 1392 madanm, 1376 zonm.

E sa i reprezant 244 voter an mwens konpare ek letan mon ti ganny elekte an 2016.
166 ladan in al Perseverance alor kote ki Mont Buxton i annan sa akoz mon war ki pe fer latak lo non selman nou distrik me tou lezot distrik konpare avek ki zot ti fer La Rivière Anglaise ant 2016 ki 53 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 275 dimoun in sorti La Rivière Anglaise la in al Perseverance.
Zot ki ti fer sa bann zafer e dezyenmman Mr Speaker sa Zafer nou pe donn tol, nou pe donn lapousyer ros Lasanble sizyenm Lasanble lo lavey ki nou pe ale sa kalite politik ki nou desann ladan.

Konmsi pou nou kontinyen vann mansonz avek piblik Seselwa e pou li fer sa mon krwar i dezonnet, i dezonnet, i deplorab e mon konnen is parliamentary Mr Speaker akoz i pa normal, i pa normal ditou.

Mersi Mr Speaker.

degoutan si MR SPEAKER Bon nou pa pou antre dan deba mon ava fer mon komanter lo sa leve.
pwen Premyerman lo alokasyon letan mon'n donn Onorab dirizan Lopozisyon 12 minit an plis e Onorab Simon 9minit an plis.

ganny ki'n E sa, e sa Standing Orders i permet mwan fer.

Ok. Mon pa'n fer nanryen kont the rules of the House.

i sa Dezyenmman lo sa zafer mouvman en voter komanter ki detrwa Manm in fer sa mon pa war nanryen ki pe akiz me petet i servi legzanp Mont Buxton i pe akiz okenn dimoun.

Dan mon distrik osi Bel Ombre mon'n remarke lo mon rezis voter i annan mouvman.
E parey ou'n dir i annan bokou ladan ki'n al Perseverance dan sa nouvo distrik ki form 26enm distrik.

Bon lo sa zafer donn materyo mon krwar sete ou menm Onorab ki'n leve ki ou pe dir pou dir ou pa pe donn materyo e ou pe demande ki okenn dimoun pa desann pou rod materyo.

So i annan en komanter avan ki'n ganny fer e ki prezan ki’n fer ki Onorab Simon Gill osi tou in antre ladan.
E se sa ki mon pe dir depi yer direksyon ki en Manm i ale si nou kit konteni sa Bill ki devan nou al dan en lot direksyon nou pou espekte ki en lot kote pou osi tou pou reponn.

E parey nou’n dir e parey nou tou nou aksepte avan la landrwa kot politik i ganny fer.

Kot parey nou ti ganny dir foutbol i zwe la dan sa laplenn ok.

So nou pou aret la apre midi ler nou ava repran Vis- Prezidan i ava donn son repons i ava fer bann komanter e apre nou ava pran Staz Komite.
Anvi ki nou’n konn nou fini an retar mon pe propoze ki nou repran nou travay 2er edmi ok.

So nou adjourn e nou repran 2er edmi.

54 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 (BREAK) MR SPEAKER Bonn apre midi tou Manm Onorab.

Bon apre midi Vis Prezidan avek ou delegasyon.

tou Bonn apre midi dimoun ki a lekout pe swiv travay Lasanble Nasyonal.

Nou pou kontinyen nou travay.

Savedir deba lo Elections (Amendment) Bill, 2020.


E mon pou donn laparol Vis Prezidan pou li donn son Reply apre ki bann Manm in entervenir.

Vis- Prezidan laparol i pou ou.

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker swivan sa diskour sa 2 oubyen deklarasyon dernyen entervenan.

Mon krwar ki tou lede parti in tonm dakor pou nou bouz devan.

E tonm dakor ki sa amannman i en amannman neseser e propis.

Pou furtherance nou demokrasi e permet ki eleksyon ki pe al fer i deroul byen.
Mr Speaker mon ti a kontan remersi tou bann Manm ki’n kontribye.

Malgre par ler i annan ki’n fer bann deklarasyon flagan e ki pa reflekte realite.

Me selman Mr sa lamannman se gete ki mannyer Speaker lespri nou reponn bann dizour.

legzizans E ki mannyer nou reponn avek ban rekomandasyon ki Komite Reform Eleksyon ti soumet Komisyon avek Elektoral.

Ki li a son tour in fer son travay, in konsilte bann parti ki’n vin avek sa ki devan nou ozordi.

Mr Speaker san pli tarde, mon remersi tou bann parti.
E permet ki nou kapab lot staz diskisyon.

bouz Mersi.

lo MR SPEAKER Mersi Vis-Prezidan.

Bon, in ariv moman pou Lasanble pran en vot lo merit e prensip zeneral Bill ki devan nou.

tou Mon ava demann Manm ki an faver?

Okenn Manm ki kont?

Madanm Clerk.

Bon mon’n ganny 20 vot an faver e 0 ki kont.

Nou ava bouze prezan.

Savedir lo merit e prensip zeneral tou Manm in aprouve, dakor.

E mon ava demann en Formal Second Reading.

Madanm Clerk.

MADAM CLERK Mersi Mr Speaker.


A BILL the FOR an Act Elections Act (Cap 262).

Thank you Mr Speaker.

to amend MR SPEAKER 55 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Mersi Madanm Clerk.

Bon, eski nou pe al dan Staz Komite?

Mon ava demann Chair Onorab Bills Georges.

Eski nou pe al dan Staz Komite?

Committee, HON BERNARD GEORGES Mon, wi mon krwar Mr Speaker.

MR SPEAKER Wi, dakor.

HON BERNARD GEORGES Nou annan 2 ou 3 pti keksoz ki nou devret regarde.
MR SPEAKER Mon ava demann Sarge pou move Mace.

E Lasanble i antre dan Staz Komite.

E okenn Manm ki oule entervenir, ki oule move pou lamannman oubyen serten koreksyon.

Mon ava komans avek Chair Bills Committee, Onorab Bernard Georges.

HON BERNARD GEORGES midi Mersi Mr Chair.

Bonn Vis-Prezidan, apre Attorney Zeneral, Komiser Eleksyon avek ou delegasyon.

Bonn apre midi tou bann Manm e tou bann dimoun ki pe ekoute.
Avan ki nou al lo sa Bill spesifikman Mr Chair, mon ti a kontan montre ou plito port a Manm latansyon bann Lasanble, ki format sa Bill i swiv sa Lalwa ki nou fek pase resaman.

Kot nou pe sanz en pti pe bann striktir ki mannyer bann (Amendment) Bills ek bann S.I e pou dezormen ganny fer.

E zot ava vwar premye fwa ki i annan the arrangements of lalis section, lamannman.

i annan en Alor i fasil pou vwar lekel bann seksyon sa Lalwa ki’n ganny amande.
Me epi nou ava vwar dan Clause 2, ki pe amann seksyon 2 Election Act, in ganny referred to as the Principal Act.

Donk ankor enn fwa tou bann dimoun ki servi sa Lalwa i a fasil pou swiv bann amannman.

Par kont mon remarke ki Legal Draftsperson in still met a ‘Bill of an Act.’ E ki Bills Committee in sanze, in fer li vin ‘a Bill for an Act.’ Akoz mon krwar se sa nouvo format ki pe ganny servi.

Mr Chair Vis-Prezidan in endik avek ek mwan, ki nou bann, ki track changes i akseptab.
Alor nou pa pou bezwen pas an detay lo tou bann track changes.

Annefe zot plito bann sanzman oubyen stylistic tipografi.

Me i annan enn de ki nou’n highlight e ki nou ti a 56 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 kontan panel i reazir.

Premye se Clause 12.

Eskiz mwan, nou pa pe prozekte sa, akoz tou bann Manm i annan sa, zot annan sa track changes devan zot.

Lo Clause 12, ki pe amann, ki pe propoze amann seksyon 21 of the Principal Act pa azout en nouvo paragraf 4, sub section 4.
Parey in ganny eksplike, i pou annan laranzman spesyal ki pou ganny fer pou bann, 3 kategori voter annefe.

Bann dimoun a laz.

Bann madanm ki ansent.

Ek bann voter ki E zot require assistance.

propozisyon se pou annan en queue and special voting facilities.

E nou pe propoze, anfen nou’n demann sa kestyon, eski zot anvi spesifikman dir en ‘special queue’, oubyen eski nou kapab zis sanz tousala e dir facilities’?

‘dedicated voting Vwala nou kestyon.


E sa se en kestyon pou panel, i pa en sizesyon, i en kestyon.

A special queue i pou fer ki i bezwen annan en special queue.

Me nou pa konnen ki sa ki Komisyoner anfen Komisyon lespri dan Eleksyon, Eleksyon.

Eski zot war en special queue pou sa bann dimoun, landrwa i ava en oubyen spesifik pou sa bann dimoun?

That’s the question ki avek zot.

Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Bon, panel.

Yes Mr Lucas.


ELECTORAL THE CHAIRPERSON MR DANNY LUCAS Mr Mersi Speaker.

Bonzour Mr Speaker.

Bonzour Leader Lopozisyon, Leader Government Business e tou Manm Onorab Lasanble.

E Mr tou dimoun.

Speaker dan sa seksyon, kit li parey i ete la instead of servi ‘dedicated facilities.

‘ La rezon i senp, si nou pou servi dedicated facilities, nou pou bezwen fer provizyon pou en lasanm ekstra avek tou ki ou war i neseser pou fer sa bann voter vote.

Me sa i en kestyon resours.


I en kestyon human resources, i en kestyon resours finansyel akoz i anmenn en kou avek.

E osi nou riske annan en problenm avek sekirite.

Akoz nou pe stretch resours Lapolis.

So, ki nou ti pe prevwar fer, se enn sa bann, enn sa bann voting facility ki ou war nou pe 57 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 servi zeneralman, se, nou oule fer bann preparasyon.

E met bann spesifik la.

Pou ler nou pou annan sa bann dimoun dan sa bann kategori, sa 3 kategori.
Nou kapab fast track zot atraver sa fasilite.

E sa i a permet ki nou pa al fer bann depans ekstra e rod bann resours imen ekstra par lao sa ki nou kapab, ou sa ki nou annan en kapasite pou nou fer pou le moman.

Me dan bann lot eleksyon, menm si ou war nou kit li parey i ete, i ava posib pou nou prevwar bann dedicated facilities.

Me kot nou ete la, nou vwar i byen ki nou retenir li dan sa kalite format.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Georges.

Onorab HON BERNARD GEORGES Mr Mersi Chair.


Understood.

Eski nou kapab propoze?

Akoz vwar, nou problenm sete en special queue i fors zot pou fer sa.

Si nou zis dir the election officer shall arrange the polling station so as to provide for the aged voting eksetera.

I donn zot en pli gran maz mannev.

facility for Zot kapab fer en special queue, or in the future zot kapab fer en lot keksoz.

Would you agree with that?

MR SPEAKER Mr Lucas.

THE ELECTORAL CHAIRPERSON MR DANNY LUCAS Mersi Mr Chairman.
Sa formil i pou akseptab.

MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Georges.

Onorab HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Mr Chair, annefe eskiz mwan, nou’n al en pe vit.

Akoz nou ti pe assume ki nou bann track changes ti pe, ti’n ganny aksepte.

Me i paret ki after reflection, ki annan serten keksoz ki’n souleve.

Ki kekfwa nou devret pas en pe pli re- regard li ankor.

Par egzanp mon pe regard Clause 5 ki ti annan sa 100 years old.

Sa problenm in ganny adrese.


Mon konnen ki i annan serten dimoun ki’n koze, ki’n kestyonnen.

E Leader Onorab Lopozisyon in eksplike.

Unless ki i annan okenn problenm lo la.

The next point.

58 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 MR SPEAKER Yes Onorab Sebastien Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon krwar i en, Mr Chairman i enportan nou retourn lo sa pwen, sa size facilities.

Akoz mon pa krwar poudir in ganny adrese.


Sa Lalwa la, pe i entrodwir sa mo ‘facilities’, i entrodwir sa mo facility an relasyon avek bann voter i require assistance, ok. Now, dan sa Lalwa i osi entrodwir sa mo fasilite an relasyon avek, dan en polling station, ou annan diferan fasilite.

So, nou pa kler ki ou pe sey, ki zot pe mean egzakteman la.

Eski ou pe mean ki ou pe dir mon poudir dan en stasyon vote, si par egzanp konmela, annou pran konmela.

Si ou al lalis alphabetical ou pou annan 3 fasilite.
Right, according to the alphabetical list.

fer ou Mannyer sa enn in ganny ekrir, pe osi mean ki prezan ou pou annan en additional facility pou bann dimoun ki pregnant ouswa at the aged.

Se sa ki nou pe sey kalifye what exactly.

Akoz pou mwan sa interchangeability in terms of the use of the word ‘facility’ i kree en problenm.

So si nou kapab sey klarifye sa please.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Vis-Prezidan.

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON Mersi Mr Chairman.
Mr Chairman ki nou pe propoze, dizon nou pe pran en distrik kot ou kas lalis voter an 3, baze, i dir nou en gran distrik, ou fasilite, 3 bezwen annan 3 queues.

E propozisyon la, se ki ou donn enn sa bann queues sa responsabilite spesifik pou li adres bezwen bann dimoun ki malad oubyen ki anvway fanmir eksetera.

Oubyen ki demen ou annan ou 3 lalis, avek en fasilite separe, i vin en katriyenm pou kapab vote.

So mon krwar, mannyer propozisyon in ganny fer i ase pou dil ek sityasyon ozordi oubyen demen.
Mon pa war i annan en problenm legal avek li.

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi Vis-Prezidan.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY 59 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker petet panel pa pe konpran.

Sa Lalwa, sa provizyon lamannman i entrodwir sa mo ‘facility’ an relasyon avek lakantite dimoun ki ou kapab annan as a polling agent dan en stasyon.

I dir ou koumsa, ou kapab annan zis 1 polling agent per facility dan en stasyon.
Savedir si ou annan 3 fasilite kot par egzanp lalis in kase, ou annan 3, ou basically annan 3 stasyon dan sa stasyon.

Ou annan 3 polling agent.

So i pe servi sa mo fasilite, to mean ki dan stasyon ou kapab annan 3 landrwa ki dimoun pou al vote.
Prezan an relasyon avek the aged and pregnant nou pe dir prezan nou pou entrodwi ‘facilities.’ Mon kestyon se, lefe ki nou pe servi sa mo ‘facilities,’ sa i raise en sityasyon kot si mon servi legzanp ki Vis Prezidan in donn mon, savedir poudir lalis pou bezwen ganny aranze pou ki ou pou rod tou pregnant, be ou pa pou kapab.

Ou konpran?

So mon krwar lesplikasyon i bezwen vin en pti pe pli kler mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Ramkalawan.


Onorab HON WAVEL RAMKALAWAN Mr Chairman, mon konpran sa ki Onorab Pillay pe dir.

Sa ki nou bezwen mete, se plis ‘special arrangements.

‘ term an fer Annou pa al dan en queue spesyal, annou ‘special arrangements.’ Pou ki en, dizon en incapacitated voter i vini, li i vin la dan sa laliny.

E aprezan i pou fast track li.

Prezan ava dir avek li, ok nou’n ganny ou kart la.


Ou siny Alcindor, ou ava al dan sa voting facility pou sa alphabetical group ki li i pou tonm ladan.

I pou vot dan menm landrwa, avek tou voter, me selman i ava annan en fast track fasilite pou sa voter.

So mon krwar ki, mon krwar sa i ava satisfer sa ki nou pe koz lo la.

E petet Onorab Georges i ava kapab fer en propozisyon lo son wording.

Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi Onorab.


Eski sa propozisyon ki Onorab Georges in fer, i pe deza kouver, ‘provide for.’ Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Wi, mon krwar it did.

Me solman i ti raise en nouvo problenm lo sa mo ‘facilities.’ Parey Onorab Pillay in dir.

Mon ti ava sizere 60 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 pou sort out sa problenm.

Ki nou re-aranz en pti pe sa sub clause.

Just to go back, which section ki ou’n dir la, mon.
Pou dir, so as for ‘the Electoral Officer shall arrange the polling stations to make the aged arrangements pregnant women and voters’ requiring assistance to vote.’ Ok, So then it get rids of queue, it get rids of facilities.

MR SPEAKER Panel.

Vis-Prezidan.

Mic.

Yes ok.

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON I akseptab Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi Vis-Prezidan, Onorab Georges nou a bouze.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Nou ti pe retourn an aryer, e mon ti’n flag up sa bann santener.
E mon ti’n demande si napa okenn, akoz ti annan 2 lopinyon.

Si napa komanter lo la, mon krwar the next issue ki ti annan deba lo la.

MR SPEAKER En moman Onorab Georges.

Yes Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY MR SPEAKER Section 5.

HON SEBASTIEN PILLAY Section 5.

MR SPEAKER ti Clause annan 5, komanter lo bann, lo sa lalis pou bann santener.

Eski apre lesplikasyon nou kontinyen parey i ete.

Oubyen i annan okenn propozisyon lamannman.

Si napa, i reste parey.

Yes Onorab Ramkalawan.


HON WAVEL RAMKALAWAN Mr Chairman, napa nanryen pou sanze.

Parski bann deklarasyon ki ti’n ganny fer avan, zot ti’n zis regard (a) avek (b).

Be zot pa ti’n regard (c).

Ki poudir ‘if during the verification under (b) the voters’ found no action is to be taken in the name of the voter shall remain on the register of voters’.

Se sa ki serten ki’n fer referans lo la pa’n.

So tou keksoz i kler.

Eksepte ki i ti annan en propozisyon ki lo (f).


Olye ki nou dir within 7 working days, si ti a kapab ogmant sa 61 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 kantite working days.

7 ti paret en pe kourt.

Swa 14 oubyen 28 en keksoz koumsa.

Me selman nou bezwen bear in mind ki poudir sa i le 31 Desanm.

E zot annan en window ziska le, ziska Mars pou zot verifye, pou zot annan en certified register of voters’.

So si pou le 31 Desanm, eski 28 days i ava tro long?
eski nou bezwen Oubyen desann lo 14 days.

Mwan mon krwar ki sa ti ava petet en Electoral Chair i kapab dir nou kwa ki, me selman 7 days ti paret en pe kourt, mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman mwan mo konsern i se ki why 100?

Why not 99?

Why not 98?

Why not 95?

Malgre ki ou pou annan sa verification process, akoz ou pe single out en age group?

That’s the question that I ask.


I don’t, pou mwan mon problenm i purely en problenm, i purely en issue an relasyon avek, tou dimoun i annan drwa legal anba Lalwa.

Akoz ki prezan ou annan Lalwa ki lib pou single out en On what particular group.

is, eski sa basis?

What legitimate discrimination ki ou oule fer anver sa group?

Akoz at the end of the day, at the end of the day this is a constitutional issue rather than anything else.
E caution ki mon pa donnen, malgre ki ou pou annan en verification, se ki ou’n single out en particular age group.

Pou ou fer sa prosedir avek.

So mon pa santi mon tro konfortab.

Unless Attorney Zeneral i kapab donn nou, i kapab dir nou poudir i pa raise en kestyon konstitisyonnel an relasyon avek mannyer sa Clause is worded.

Mersi Mr Chairman.

ki, MR SPEAKER Mersi Onorab.

Yes Onorab Ramkalawan.


HON WAVEL RAMKALAWAN lanz Mr Chairman, sa 100an ti ganny swazir se parski 100an napa bokou dimoun ki ariv 100an.

Ti napa nanryen diskriminatwar.

E nou war li dan nou sosyete.

Akoz ki Prezidan Larepiblik i anvoy en pannyen pou en dimoun ki ganny 100an?

Akoz i pa anvoy en pannyen pou en dimoun ki ganny 98?

Se parski i annan en kantite dimoun i ki arive 98an.

62 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 I annan en kantite dimoun ki arive 97.
Me selman 100an i annan en pti git lo popilasyon ki ariv sa laz.

E la par egzanp, si mon pa tronpe, i annan mwens ki, petet VP a kapab ede.

Mon krwar i annan anviron 16 dimoun, oubyen 15 dimoun ki annan 100an.

It’s not discriminatory sa laz 100an.

I zis ki sa in arive akoz in annan, ti annan, letan nou pe diskit lo la dan reform, ti annan 2 dimoun ki ti’n ariv, mon krwar enn ti’n ariv 125an lo Rezis voter, lot ti’n ariv 115an, ok.

So i napa nanryen diskriminatwar.


I ti ava vin diskriminatwar si Lalwa ti dir zot pou retir tou dimoun ki’n ariv en serten laz.

La aprezan mon krwar ki the right of the person i ti ava ganny afekte.

Me sa 100an i purely, i vin, petet osi tou.

I mean i annan diferan keksoz an relasyon avek laz.

Me selman sa 100an i vin spesyal.

Me selman an menm tan osi si sa dimoun 100an, i ganny idantifye, napa problenm.
Si par egzanp lo nou rezis voter i annan, mon konn en dimoun, Mrs Popponeau par egzanp St Louis, ki pe, son laz le 15 Out.

I pe al ganny li 108an.

Be i la, i egziste, i vivan.

E i byen vivan e i lo lalis.

Alors, pou napa okenn problenm.

Me, e i pou vot pou mwan tou si nou anmenn li dan stasyon vote, menm si zot pe sey met son portre avek Mr Faure.

Napa problenm sa, i pa pou vot pou zot li, i pou vot pou mwan, ok?

Alor, VP i konnen, VP i konnen, wi.


Alors mon krwar ki napa nanryen diskriminatwar dan met laz 100an.

Me i plito zis en fason pou nou.

It’s a golden age, 100.

E in fact nou devret, nou a pe donn zot loner.

Parski nou pe, mazin ou dan Elections Act i annan en dimoun ki ganny 100an, mwan mon annan 59, mon pa dan Elections Act mwan.

Mon ti ava kontan dan Elections Act mwan osi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker mon konpran largiman ki Onorab pe anmennen, me ki Onorab pa pe konpran, sa dimoun sa drwa ki i annan pou li vote ou pa kapab retire ek li a okenn moman sa.

E ou pa kapab fer en special, ou pa kapab fer en li ou kondisyon spesyal ki 63 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 bezwen al get li.

Sa ki i pa pe ganny en konpran.

Akoz ou pa al get en dimoun ki ganny 18an, akoz ou pa al get en dimoun ki ganny 30an?
annan Ou pe fer sa bann prosedir lo sa bann dimoun.

Rezon pou sa se akoz sa ki mon santi se ki i problenm en administrative ki egziste, parey ou’n dir ek sa 2 ka ki’n ariv 125an eksetera.

E prezan nou oule legislate sa.

So from perspektiv sa dimoun, se sa mon konsern ki mwan mon annan.

From perspektiv sa dimoun an se ki konsern egalite de droit anba Lalwa.
Kwa ki fer ki akoz mon’n ganny 100an, ki mwan, mwan mon pe argimant sa pirman from en pwennvi ki demen, ou pa ti a kontan en dimoun dan en fason, ki en fason kelkonk i dir ou be ok. Mon pou challenge legalite sa Lalwa under basis ki sa Clause i pa konstitisyonnel.

E ki pou arive?

Zis sa Clause ki pou tonbe dan sa lamannman?

Non, pa zis sa clause ki pou tonbe.

So mon krwar petet se sa ki mon pe demann Attorney Zeneral pou klarifye ek nou.

Si Gouvernman.
Si Gouvernman.

pa Gouvernman, me Komisyon eleksyon i santi poudir i in the right, mon kwensid.

Be si zot E i annan en santi poudir posibilite oubyen i annan en grey area ki reste.

Then eski pa i ti a pli bon nou err on the side of caution.

Zot deza annan prosedir pou verifye dimoun lo lalis voter.

Why not, why is this not done i administratively ganny legislated?

Mersi Mr Chairman.

rather ki MR SPEAKER Mersi Onorab Pillay.

Onorab Ferrari.

HON FERRARI JEAN-FRANCOIS Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker i kler ki sa napa nanryen discriminatory.

Sa i en parti ki arive partou kot Lasirans ler ou war, (les mwan fini Onorab Pillay.)

Ler i annan bann laz, menm i annan laz ki Gouvernman pa donn loan.

I annan laz ki i konmans donn loan pou bann dimoun ki’n retired, bann ki vin apre.

So, Vis- Napa nanryen.

Prezidan i dakor.

Nou, nou dakor.

Non, sorry eskiz mwan, Vis-Prezidan.

Me selman nou, nou dakor lo sa kote latab.


E mwan mon ti ava propoze ki, deza Lasanble pe ganny dizourd, annou fer sa travay.

I enportan ki nou fer sa 64 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 travay.

E nou, wi be, napa nanryen ki tir son drwa.

I en prosedir.

MR SPEAKER Onorab Pillay ou a ganny ou sans ou a fer ou pwen.

JEAN-FRANCOIS HON FERRARI I en pou prosedir administrative permet verifikasyon pou nou pa annan bann dimoun ki reste lo lalis pou 150an.

Se tou.
Se tou.

So alors mwan mon pe propoze ki nou pran en vot, e nou move on, mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

AG.

THE ATTORNEY GENERAL MR FRANK ALLY Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman mon krwar Onorab Pillay pe demann en kestyon, se akoz 100an e pa en lot laz?

Me nou kapab demann ankor en kantite kestyon.

Akoz 18an i pa 16an?

Akoz en lease i 99an e non pa 100an oubyen 89an?

Me selman mon krwar ki nou dan, pran kont avek sa.


Si i annan en prose, i annan en i pa en keksoz prosedir, otomatik ki o moman ou ganny 100an, ou non i sorti lo lalis voter, non.

Ou non, Komisyoner Eleksyon i fer en verifikasyon.

E ler i fer sa verifikasyon i menm partaz sa lalis avek bann parti politik.

So alor i donn en loportinite, en kantite dimoun pou zot kapab idantifye, eski sa dimoun i ankor vivan oubyen non?

E sa i bann dimoun ki attend 100 Sesel, i fasil pou nou konnen.
Nou pou al dan rezis Act of Death, nou pou war.

Sirtou si demen sa i digitalize, i pou bokou pli fasil.

Me selman nou pe get li lo en sityasyon, bann dimoun petet ki’n anrezistre koman bann voter.

Me selman zot in kit pei.

E, me selman petet sa dimoun osi i pa pe kapab vwayaze si i an deor Sesel, pou li vini, pou li vin vote.

So petet son drwa pa pou ganny afekte.


Me selman i loportinite bann parti donn politik, i donn loportinite menm sa dimoun pou li kapab fer sa, pou li, si son non i sorti, an ka son non i sorti lo rezis.

Pou li reinstate son non lo rezis.

Me i pa tir son non lo rezis dan en fason otomatik.

So i annan en prosedir, en process.

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER 65 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Mersi AG.

Onorab Simon Gill.

HON SIMON GILL Bon apre midi Mr Speaker.


Zis en, zis annou vir sa kestyon.

Si nou pe dir nou pou verifye, si sa dimoun i ankor vivan or not.

Mon pe assume ki ou annan en link avek Civil Status or non.

Petet, nou ava ganny en klarifikasyon.

Pou ou kapab an mezir en dimoun i décédés, pou ki sa lalis voter, kot sa dimoun i reste dan son prosennman kot i ganny pibliye, sa dimoun ki’n décédés tire i otomatikman.

ganny Probableman sa i ava osi en fason pou adres sa enn kestyon ki nou pe koze la.
Mwan si AG i satisfer nou ki problenm napa okenn constitutionnalité sa lo provizyon.

Mwan mon krwar nou annord e nou bezwen bouze.

Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi Onorab Simon Gill.

Attorney Zeneral.

THE ATTORNEY GENERAL MR FRANK ALLY Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman mon krwar i, sa laz 100an in mete.

Parey Onorab Ramkalawan i annan tre peu dimoun.

Me in dir, akoz selman i annan en kantite dimoun ki’n mor ant 70an e 100an.
li Me petet la Komisyoner Eleksyon i annan son provizyon anba ki i pou kapab al amann son rezis pou li kapab tir sa bann dimoun.

Akoz i kapab, sa petet i akoz en kritik ki i annan bokou bann dimoun ki par lao 100an.

Ki it’s more likely than not zot nepli vivan.

Me ki si en dimoun 70an ziske 100an, li i annan less likelyhood ki sa dimoun i ankor, in mor.

Ou vwar?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Attorney Zeneral.

Onorab Pillay.


HON SEBASTIEN PILLAY Mr Speaker i fer mon lapenn pou vwar en Manm Onorab atraver ou Onorab Ferrari konpar the right ki en dimoun i annan pou vote avek laplikasyon avek Lasirans.

loan, Mwan mon largiman i senpleman baze lo lefe ki mon ti a kontan ganny en lopinyon lo sa constitutionnalité lamannman.

AG pa’n donn nou li.

AG in reponn sa kestyon dan en fason, dan en lot fason.
Now, si Lasanble i oule deside pou li move dan sa 66 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 nou annan direksyon, Chairman Bills Committee, e nou ti diskit sa dan Bills Committee an relasyon avek sa lamannman.

E ti annan en lopinyon ki ti ganny express dan Bills Committee.

Ki raise serten kestyon pwennvi constitutionnalité, regarding sa lamannman.

en lo E sa ki nou’n tande, sa ki nou’n tande i pa spesifikman pou relye avek dimoun 100an.

I relye avek en problenm ki lalis i annan.


Akoz i annan dimoun ki aparet koman santener lo lalis, me zot pa dan pei.

Se sa ki nou pe legislate for.

So mwan pou mwan Mr Speaker, Lasanble, Lasanble, mon’n fer pase mon pwennvi.

Si Lasanble i deside vot sa lamannman so be it.

Me that’s my question ki mon ti annan.

E mon santi poudir mon pa’n lo ganny sa constitutionnalité lamannman.

Mersi Mr Speaker.

reponn MR SPEAKER Mersi Onorab Pillay.

Onorab Georges eski, mon pe zis anvoy en keksoz dan sa deba.
Eski sa i pa zis en prosedir administrative e i pa devret rantre dan Lalwa?

Met ou mic Onorab.

HON BERNARD GEORGES i Mersi Mr Chair.

I ti a kapab pa antre dan sa Lalwa, i ti a kapab ki, Electoral sa Commission administrativman e personn pa ti pou konnen.

Napa nanryen ki anpes li fer sa.

Donk, whether nou kit li la or nou tir li, they would still go ahead and do it.

fer Solman ler ou met li dan Lalwa, i pli transparan.

E si i arive demen en dimoun i demande, be akoz zot pe fer sa.
Zot ava annan en repons.

Zot ava dir, be akoz Lasanble in donn nou sa pouvwar pou fer li.

Vwar?

Me mon pa krwar, mon krwar ki nou pe al dan en deba ki pa pou rezourd en problenm.

The question is, eski i konstitisyonnel ou non?

Etan ki ou drwa pa ganny afekte akoz sa keksoz.

It’[s not on constitutional.

Alor napa okenn, napa okenn problenm ki arise.

Parey Onorab Attorney General in dir, dan en serten fason tou keksoz ki annan pou fer avek en laz oubyen avek en sonm i arbitrer.
Ler ou met en fine R10 mil, oubyen R50mil oubyen 2an prizon or whatever, it’s purely arbitrary.

I en sonm ki ou’n pran e ki ou krwar i ava 67 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 koresponn legzizans.

a en serten Prezan pou reponn ou kestyon Mr Chair.

Si en Manm i move pou tir tousala, e ki i annan sipor sa Lasanble, e ki sa Clause i tonbe.

I pa pou anpes Komisyoner Eleksyon li demen.

fer MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Onorab Ramkalawan.
Onorab Ramkalawan.

HON WAVEL RAMKALAWAN Mr Speaker Komisyon Elektoral napa drwa tir en non lo rezis voter amwen ki in antre an kontak avek sa dimoun.

Lot fason, se si sa dimoun in mor, e i annan sertifika from Civil Status ki poudir sa dimoun in mor.

Sa provizyon i a pe donn zot en posibilite kler pou zot tir non en dimoun letan napa kontak.

E napa problenm.

Annou nenk zis pran en legzanp Mr Speaker.

Sa skull ki’n ganny ranmase Beau Vallon, what if sa dimoun i lo rezis voter.
Sa i en lanmor ki pa’n ganny anrezistre sa.

Parski si i ti’n anrezistre, son skull ti ava dan en simityer.

Sa dimoun la, what if son non i lo rezis voter, i pou ganny 150an en zour.

I pou ankor lo rezis voter.

Alor, se sa ki nou pe fer.

Nou a pe donn en kategori kot zot ava kapab tire legalman.

Alors mwan Mr Speaker mon pou move ki nou kit sa parey i ete la.

E nou move on.

E si i neseser pou pran en vot lo la, annou pran en vot la.

Me AG in eksplike.

AG in eksplike ki poudir napa problenm.


Georges in eksplike ki poudir i pa en soz konstitisyonnel.

in aksepte, ki poudir i bon.

Parski se zot ki’n anmenn sa Lalwa.

Alor, annou move on, e annou aksepte sa e nou ava bouze.

Mersi bokou Mr Speaker.

Panel Onorab MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mon a donn en dernyen mo panel avan nou move on oubyen nou pran en desizyon pou nou vot, pou nou vote.

AG.

Non.

Ok. Eski nou put it to a vote oubyen nou aksepte ki nou kit li la?

Yes Onorab De Commarmond.


HON COMMARMOND CHARLES DE Mersi, bonn apre midi Mr Speaker.

Mon’n pas senpati kot lanterman, mon fek vini.

Mr Speaker mon krwar ki mannyer i ete i rezonnab.

68 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Mwan mon annan en keksoz mon anvi poz ek panel.

Savedir si demen nou get lo lalis voter, nou war en dimoun i ankor la lo lalis voter, i annan 150an.

E nou pe fer resansman bann dimoun ki pli vye dan Sesel.
Eski i pou korek alor pou dir, ki sa dimoun lo lalis voter 150an, i dimoun pli vye dan Sesel ?

I don’t know si ou ganny mwan, mon pwen.

Eski i pou vre?

Eski i pou vre?

Pa neseserman ki i vre.

Mon pe poz sa kestyon, mon ti a kontan panel i kekfwa eklersi nou.

Then si sa i pa neseserman ki i pou vre.

Then lalis voter to that extent, kantmenm i annan 4 dimoun koumsa, 2 dimoun koumsa, 1 dimoun koumsa i bezwen ganny en netwaye to that extent.
E la nou lo sa lapel avek tou bann paran, tou bann dimoun ki annan, mon panse ki mazorite le ka, Sesel i ptipti, en dimoun i annan relasyon ki en lot dimoun i konnen, ou konnen ou si ou papa, ou gran papa, ou aryer granpapa, ou bizael i ankor la, pa ankor la, in mor.

Kantmenm in al deor.

I bezwen annan en reper par la.

Kot ou kapab konnen.

Ok.

So mon panse tou sa i pou vin aze.

ki sa E kler ki Komisyoner Eleksyon la i devret eklersi nou osi, i devret dir en keksoz la dan Committee Stage.
Pou donn en garanti ki ou pa pe tir personn lo lalis voter zis koumsa.

Sa nou oule en garanti.

Akoz lenkyetid i la.

Si ou pe tire, ki napa en kontrol, la nou pou enkyet.

So i bon ou osi eklersi sa ki piblik deor ki pe ekout nou i tande osi.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mr Lucas.

THE CHAIRPERSON LUCAS ELECTORAL DANNY Mersi Mr Chairman.

Mersi Onorab of Government Business.


Donn mon, yah ok. Leader Sa lamannman ki ou war pe ganny anmennen i parey Leader Lopozisyon in dir, parey msye, Onorab Georges in dir.

I en provizyon ki plito viz atraver, lo bann voter aze ki ou war probableman dan ziridiksyon Sesel.

Sa i ganny fer kler dan rekomandasyon.

Se sa ki ou war i a pe targete.

pa i Now, le problenm se ki an se ki konsern bann dimoun aze ouswa nenport dimoun ki ou war i décédés Sesel.
Mon annan sa link ki ou war Onorab Gill ti pe dir taler.

69 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Nou’n etablir sa link avek Civil Status, kot nou ganny bann rapor mansyel lo bann dimoun ki’n décédés.

E atraver sa bann rapor, nou aziste nou bann lalis ler in ariv ler pou nou fer li.

E nou tir sa bann obsolete entries.

Now, problenm se ki si i in annan voter ki ou war anrezistre, e in kit pei parey Attorney Zeneral in dir taler.
Nou napa en mekanizm ki ou war i pou enform nou ler sa bann voter i décédés.

lo reste So sa bann dimoun la zot pou lalis endefinitivman.

Apre sa ki i fer, i kree en sityasyon kot nou war bann dimoun lo lalis ki parey ou’n dir, in ariv 150an me selman i ankor lo lalis, ok. Sa i en mwayen pou nou kapab servi en prosedir pou kapab regarde si sa dimoun aze, si ankor vivan ouswa non.

E i kree bann prosedir pou nou pran serten aksyon pou rektifye lo lalis.

E donn li rekour si i ankor vivan.


Pou li fer bann prosedir osi pou li ganny reinstated lo lalis voter.

Komisyon Elektoral nou pa tir dimoun lo lalis, unless ou war i ganny backed by Lalwa.

E se sa la rezon ki ou war i annan sa lamannman ozordi ki ou war nou pe anmennen.

Akoz si nou napa en provizyon legal, nou pa kapab tir en dimoun lo lalis, akoz dapre son rikord in ariv 180an.

I pou still reste la li.

Ziskan ler ki ou war nou kapab annan en provizyon pou nou fer li.
Now, an se ki konsern lenkyetid Onorab Pillay.

Dan sa rekomandasyon ler ou war ti ganny fer.

Commission ti pran kont Konstitisyon Sesel, ti pran kont bann Trete Enternasyonal avek Konvansyon, Drwa Imen.

Ki ou war Sesel in sinyen ouswa i form par ladan.

E mon asire ki sa konsern i en konsern ki ou war in ganny regarde.

E sa i anliny avek sa obzervasyon ki Attorney Zeneral in fer.

E ki Onorab Georges in fer dan Lasanble.

Mersi bokou Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Onorab De Commarmond.


HON COMMARMOND CHARLES DE Mon krwar i kler.

E sa Mr Speaker i pou anpes nou.

Akoz i annan de ka dan lepase nou’n ganny akize, mon pou dir koumsa, nou’n ganny akize mal apropriyeman.

E dir ki i annan dimoun mor lo lalis voter.

Akoz?

Akoz senpleman en dimoun in al deor li.

70 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Electoral Commissioner, sa bann zofisye ensidswit, i pa konnen sa dimoun in mor li.
I ankor la, i reste lo lalis voter, in ariv 130an.

E son fanmir i konnen in mor deor.

Personn pa dir.

Or petet zot pa konnen osi, personn pa dir.

Prezan i annan, ou pou toultan ganny en ensinifyan, mon dan Lopozisyon, dan en lot parti.

koumsa dir Ki li i pou vini, i pou dir lala, lalis voter i annan dimoun mor lo la ensidswit.

Be ou pa Saler konpran?

i neseserman korek.

Akoz keksoz ki mannyer i ete.

Be mon krwar petet avek sa ki pe ganny dir i ava ankor davantaz netway lalis voter.
Ki personn, sirtou nou kote latab la, sirtou Gouvernman dizour i pa a ganny akize mal apropriye- man pou sa bann keksoz.

la Petet annou move on, mon krwar i kler, nou’n ganny sa lesplikasyon.

Annou bouze, mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Georges nou a bouze.

Yes Onorab Ramkalawan.

HON WAVEL RAMKALAWAN Be non Mr Chairman.

Zis pou mon dir ek Onorab De ti Commarmond, letan ou ankor lanterman nou ti’n fini ariv lo sa pwen.

Ti annan en ensinifyan lo ou kote ki ti a pe retard nou.
MR SPEAKER Onorab Georges nou kontinyen.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr. Mr Chair i enteresan dan akoz egzakteman, apepre en 30 enn erdtan from now, nou pou nepli Lezislater.

I gou war ki nou pe servi sa pouvwar Lezislasyon pou nou ziska dernyen minit, nou pe legislate menm.

Nou, non, me sa kestyon i ase delika.

E i byen ki Komisyoner Eleksyon in re met lanfaz lo lefet ki personn pa kapab tir en non lo lalis elektoral.
Akoz annou pa bliye, mwan mon’n al Ankour e mon’n ganny 2 zizman devan Lakour Siprenm akoz non ti’n ganny tire lo lalis pou okenn rezon, en.

Sa madanm ti byen, i ti ankor pe viv.

In realize ki son non ti nepli lo lalis ler i ti al vote sa zour.

Alor i byen ki nou pe met sa bann gardfou.

Mr Chair mon krwar ti annan en lot pwen.


Onorab Ramkalawan bomaten ti’n fer en propozisyon ki sa peryod letan ki ganny 71 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 donnen, 7 working days dan paragraf (f) pou vin 14.

I ti’n, mon krwar i ti’n fer Mon pa sa propozisyon.

konnen si sa i ankor lo latab.

MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Panel.

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON I ok Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi Vis-Prezidan.

Onorab Georges nou ava bouze.


HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER En moman Onorab Georges, en moman.

Onorab Esparon.

HON REGINA ESPARON Mersi Mr Chair.

Mr Chair avan nou bouz pli devan, mon ti ava anvi nou tourn lo Clause 4.

Sa amannman section 5(1) la.


Kot i mete nou pou insert the word, ‘residing an electoral area and posess a National Identity Card.’ Mon komanter lo la se ki, ou kapab pe reside dan en electoral area, ou kapab annan en Identity Card, me i annan lanpesman ou ki anrezistre.

Mon kapab met en anpes sityasyon devan Komisyon.

Parski pou le moman nou annan bann dimoun ki ti an deor pei.

Mon annan en ka spesifik ki bann etidyan ki ti’n al fer legzanmen L’ Angleterre, in kit Sesel an Zanvye, lafen Zanvye.
Zot in turn 18 an Fevriye.

Zot ti due pou tourn Sesel an Zen.

Ler border in frenmen zot pa’n kapab antre Sesel.

avan Ler zot tournen ki border in ouver la, zot ganny dir ou’n absan dan pei, ou bezwen fer 3 kapab mwan anrezistre.

Mon komanter se ki ou kapab reside dan electoral area, ou kapab annan en kart idantite, me i annan lanpesman ki anpes ou anrezistre.

ou MR SPEAKER Mersi Onorab.

Panel.

Eski petet zot ganny trete parey bann travayer imigran?
Ki zot osi zot al travay lo en Kontra 1 me zot kapab retournen pou vote.

Zot in fer plis ki 3 mwan an Onorab pei.

Ramkalawan.

deor HON WAVEL RAMKALAWAN Mr Speaker, Mr Chairman son problenm se ki sa dimoun pa ankor anrezistre.

MR SPEAKER Arh, dakor.

72 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 HON WAVEL RAMKALAWAN Se sa kot i vin problenm.

Si ou ti’n deza anrezistre i ti pou’n en lot prosedir.

Ou non ti pou reste lo rezis voter.

MR SPEAKER Wi, non pa lo lalis.


HON WAVEL RAMKALAWAN E ou non pa lo lalis ditou.

E pou ou kapab anrezistre, enn bann, dan electoral area enn bann requirements se ki ou reste dan sa electoral area for 3 months avan ki ou anrezistre.

Menm parey avek si ou pe transfer from one electoral area to another.

Sa soz 3 mwan, ou bezwen reste dan sa new area pou 3 mwan.

pou E sa zafer 3 mwan in ganny mete anpes gerrymandering.

E selman dan sa bann sityasyon mon krwar ki petet nou devret kapab rod en solisyon.
Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Georges.

Onorab HON BERNARD GEORGES Yes Mr Chair.

Annefe konsern Onorab Esparon pa relye avek sa lamannman.

Sel keksoz ki sa lamannman pe dir, se ki pou ou kapab anrezistre ou bezwen pe reste dan en electoral area e annan en National Identity Card, se tou.

Sa, apard natirelman ki ou annan laz 18an.

Ou bezwen en sitwayen Sesel 18an ki pe reste dan electoral area e ou annan en kart idantite.

Se tou, sel keksoz ki pe azoute se sa kart idantite.
Si i annan lezot rezon ki ou pa kapab anrezistre, Lalwa pa pou kapab speculate.

I posib ki ou, ler ou annan 18an, ou deor ou pe trete Chennai, tough pou mwan.

Or ou’n pri L’ Angleterre parey in ganny dir.

Oubyen ou menm ou ou’n swazir pou ou al Mount Everest par egzanp.

E ou laba pou 9 mwan, ou mank ou loportinite, ou mank ou loportinite.

Mon pa krwar ki sa pou ganny rezourd dan 5(1).

Pou kapab rezourd sa, fodre nou fer en sistenm, kot dimoun i kapab anrezistre remotely.
Ki zot pa bezwen vini pou anrezistre.

E pou sanz sa, fodre nou sanz 5(3).

Akoz se 5(3) i dir ki fodre ou pe reste dan en electoral area pou 3 mwan.

Se zis bann dimoun ki en sitwayen Sesel ki pe reste an deor Sesel, pou li kapab anrezistre, fodre in annan en kart idantite, e in reste isi pou 3 mwan.

Si en dimoun i isi Sesel, napa minimonm letan 73 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 pou li reste dan en electoral area.

Pou li ganny anrezistre.

Because he is there.


I dan sa electoral area.

Se bann dimoun ki pe reste deor ki fodre zot vini, zot reste dan electoral area pou 3 man pou zot kapab anrezistre.

Pou nou kapab donk rezourd sa bann problenm tel parey sa enn ki Onorab Regina Esparon in leve, fodre nou sanz 5(3), e ki nou fer en fason pou ki nou anrezistre kapab remotely.

E sa set en nouvo lide, en nouvo lespri.

Me i pa devan nou ozordi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Panel nou ava ekout en kou panel.


Yes Attorney Zeneral.

THE ATTORNEY GENERAL MR FRANK ALLY Mersi Mr Chairman, Mr Chairman mon totalman dakor avek sa ki Onorab Georges in dir.

Akoz si en dimoun, parey sa ki Onorab Esparon pe dir.

Sa dimoun ki li i kit Sesel pou al i domicilie Sesel li.

legzanmen deor, fer I en napa domicile aletranze.

In senpleman al laba.

Me selman par kont, ler ki in annan sa legzersis pou li anrezistre, i pa’n la pou tonm dan sa peryod letan pou li kapab anrezistre.
Me si in deza anrezistre avan, then i pa vin en problenm.

Be si i pa ankor, prezan ki i pe tourn 18an, e prezan ki li i dwatet e i pa permet ou pou ou anrezistre by proxy or remotely for that.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi AG.

Onorab Esparon.

HON REGINA ESPARON Mr Chair mon konpran sa largiman.

Me selman mon a sey eksplik mon lekor en pe pli kler.

Si sa bann zanfan ti’n al Avril, Avril, Me, Zen, Zilyet.
Ti pou donn zot 4 mwan, ok. Ler zot tournen zot ti pou still ganny demande pou fer 3 mwan dan pei avan zot anrezistre?

Oubyen i annan sa limit letan ki ou dir, si ou’n al pou 6 mwan, si ou’n al pou 1 mwan, ki letan ou tournen, ou pa pe kapab.

Konmsi nou napa sa limit letan.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

HON REGINA ESPARON Parski zot domicile i Sesel zot, zot annan en ladres Sesel zot.

Zot, zot paran i Sesel zot.


I zis ki avek COVID in annan sa lanpesman ki zot ariv isi avan 74 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 sa 6 mwan.

Mon pa konnen mwan, eski nou annan en dele letan ki nou pe dir la.

Si les dir i ti’n al pou 1 mwan, eski an retournen i ti pou ganny dir ou bezwen 3 mwan dan pei avan ou anrezistre.

MR SPEAKER Mersi.

HON REGINA ESPARON Sa ki mon largiman ki mon ti ava anvi eklersi mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Simon Gill.


HON SIMON GILL Mersi Mr Chair.

Mon osi mon en pe konfize.

Akoz mon pa vwar dan Lalwa ki kote sa issue i vini.

Amwen ki bann ki pli domin Lalwa i kapab eklersi sa.

E petet Mr Speaker ou a avek Mrs permet mwan Alcindor, sa dimoun ki nou pe koz lo la, dizon plizyer dimoun, i ti reste Sesel, in sorti Sesel in al etidye.

In ganny 18an laba deor.

E ler in ganny 18an laba deor, in fini etidye, in retourn dan son pei.
E avan ler i ti sorti isi, i annan son lakaz isi, i annan son manman oubyen son papa.

Be mon onnetman, lala, mon pa war okenn profesyon legal ki anpes sa dimoun fer son prosedir pou anrezistre li.

Mon pa war nanryen legalman kot problenm i ete.

Amwen ki bann dimoun ki pli domin Lalwa i kapab vreman eklersi mwan.

Akoz mon pa vwar.

Be non i ti reste isi, ou pe dimoun 3 mwan, i ti reste isi Sesel li.

In ale in al etidye i pa ti ankor ganny 18an.

In ganny 18an laba deor letan i ti pe etidye.


E ler in fini etidye i retourn dan son pei, son pei natal, in retournen.

I pa ni natiralize, i pa ni nanryen.

Mon pa vwar kote sa.

I pa pou lo rezis, me i devret kapab fer bann formalite pou li al anrezistre koman en voter dan son electoral area kot i ti sorti.

Mon pa trouv problenm legal ladan.

Ankor enn fwa mon pe dir, silvouple dir mon, ransenny mwan kote sa provizyon i ete dan Lalwa, ki anpes sa dimoun fer sa bann prosedir anrezistreman.
MR SPEAKER Mersi Onorab.

Georges.

Onorab HON SIMON GILL Akoz probableman i pou annan plizyer ka koumsa ki pou arise.

Nou ava gete, mersi.

75 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 MR SPEAKER Onorab Georges, apre Vis- Prezidan.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.


Mr Chair mon krwar lakle se dan 5(3) ki dir ‘a citizen of Seychelles by living overseas.’ Sa dimoun ki Onorab fek mansyonnen, i pa ti pe living overseas li, i ti tanporerman overseas, parey Attorney General in dir.

Esparon Son domisil i isi.

Alor koman i retournen i dir mon ti pe etidye, i ale i anrezistre.

I pa bezwen prouve ki i pe reste 3 mwan.

Se bann dimoun ki pe reste deor ki zot lakaz i laba, ok. Zot Seselwa zot, me zot ladres se Onslow, L’ Angleterre.
pou kapab anrezistre, fodre zot vin isi e zot pas 3 mwan.

Kekfwa, kekfwa nou ti a kapab tidy up sa ‘living dir overseas’ ‘whose is over permanent address there,’ en keksoz koumsa.

oubyen Zot zot e krwar Me mon ki lenterpretasyon se sa.

Si ou tanporerman deor e pou ou retourn dan pei.

Ou pa bezwen clock up 3 mwan.

Akoz you are not living overseas.

You are temporarily residing overseas.


MR SPEAKER Me Onorab Georges mon krwar ler Onorab Esparon in anmenn sa eleman COVID, mon krwar i enkyet osi tou, ki si nomination day rezis i frenmen, ler li i retournen, in ganny pri deor, in ganny pri deor akoz COVID.

Prezan i annan sa prosedir pou Ni li al anrezistre.

anrezistre i pa pou kapab.

Akoz i annan en prosedir anrezistre, i annan prosedir bann process pou verifikasyon.

HON BERNARD GEORGES Mr Chair wi.


Be par egzanp si i pa kapab, si enn sa bann dimoun ki bezwen clock up 3 mwan, e akoz COVID i pa kapab clock up 3 mwan.

Lalwa ki nou’n pase isi ki sispann peryod preskripsyon i ava apply pou li.

I pou enn sa bann Lalwa ki pou ganny capture.

Alor, son peryod pou ganny deduct.

MR SPEAKER Ok. Mersi Onorab Georges.

Vis- Prezidan.

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON Mr Chairman mon krwar mon osi mon propoze ki nou bouze.
Akoz anba seksyon 4 ki fer referans ek seksyon 5(1), sa 76 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 ki nouvo se en dimoun fodre i annan son posesyon en ID card.

Mon krwar nou tou nou pe dakor avek sa.

Mon krwar lezot ganny enterpretasyon pou nou kapab bouze.

Mersi Mr Chairman.

laspe in MR SPEAKER Mersi Vis-Prezidan.

Onorab Ramkalawan.

HON WAVEL RAMKALAWAN Be, be zisteman.

Oule al war ID card, i dir avek ou ki fodre pou 3 mwan.

E en dimoun ki pe ganny 18an, son ID card i sanze.


MR SPEAKER Wi.

HON WAVEL RAMKALAWAN Yes of course.

Letan ou anba 18an ou ID card ou napa ou portre lo la, e ou pa kapab anrezistre.

Ou pa kapab anrezistre ek sa ID card ki napa portre.

Fodre ou anrezistre avek en ID card.

Sel dokiman ki ou bezwen pou ou anrezistre se en ID card.

E aprezan si i pa’n dan pei, letan i pou regard son paspor, nou pou war ki poudir i pa’n dan pei pou sa dernyen 3 mwan.
Zot kapab pa donn li son ID card pou li al anrezistre avek.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Vis-Prezidan.

THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON Mr Chairman, ler ou annan en ID card ki napa portre, ou pa ankor ganny 18an.

Ler prezan ou pou ganny 18an, mon’n demann AG la i a klarifye avek nou.

Ou limero pa sanze ou.

Zis i azout en portre ladan.

I ava azout sa portre.


Sanmenm mon demann li, si Lalwa ID i demande ki ler ou pou migrate pou en ID ki ou annan anba 17an, anba 18an, e pou ganny enn ki ler ou annan 18an.

Ou bezwen ankor en fwa la, reponn sa bezwen 3 mwan.

Ou konpran?

MR SPEAKER Mersi Vis-Prezidan.

Onorab Ramkalawan.

HON WAVEL RAMKALAWAN Mr Chairman zafer ID ou nimero ID, sa i pa en problenm Tou dimoun ki reste sa.

aletranze, zot annan en ID number.

Me selman zot pa kapab anrezistre.

Letan ou reste isi tou, ou annan en ID number.


Me si ou napa 17an, si ou napa 18an, ou ale, apre pou 77 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 anrezistre ou bezwen ou premyerman annan en ID card.

E ou ID card i sel, se sa ki mon bezwen, se sa ki nou pe koze pou fer byen konpran.

Comme dir ou menm, pou ou kapab anrezistre ou bezwen en ID card.

Letan ou pou desann pou al rod ou ID card.

Sa dimoun laba i kapab demann ou pou ou osi anmenn ou paspor.
E letan ou pou anmenn ou paspor, i pou’n war ki poudir ou pa’n dan pei pou 3mwan.

I pa pou donn, be non, be menm si ou reste isi, be ou’n ale.

Be se sa problenm ki sa bann manrmay pe gannyen.

Sa ki Onorab Esparon in leve i en problenm reel.

Zot pa pe kapab anrezistre e si mon’n konpran li byen, zot pa pe kapab anrezistre.

Savedir i annan en problenm.

E amwen ki amwen ki Biro Registration i regarde, kekfwa zofisye in fer en fot.

E si en zofisye in fer en fot, i pa devret vin en problenm.
Kot Komisyon Elektoral, CEO, well Chief Registration Officer, i kapab dir, be sa i en fot.

Alors vin anba kot biro e ou ava anrezistre.

Mon krwar ki se sa ki, mwan mon krwar Mr Chairman pou nou bouze, ti ava bon pou sa bann dimoun.

Si Komisyon Elektoral i dir avek nou sa i en fot, then nou rekonnet ki poudir i en fot.

E sa bann dimoun i devret al anba kot biro pou klarifye sa.

E apre sa keksoz i rezourd.

Mon dakor avek ou, ki en dimoun i domicilie Sesel i al en course laba, i devret soz.
Me selman i annan sa ID card la ki sanze.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

AG.

THE ATTORNEY GENERAL MR FRANK ALLY Mr Chairman, mon krwar, mersi.

Mon krwar nou bezwen fer ladiferans ant issue en ID card avek ou pe ganny en nouvo ID.

Now si ou pe issue en ID card, konmsi ou pe, for the first time.

Then mon leave overseas mon pe al ganny issue en ID card for the first time.

Prezan ki savedir on pou reste Sesel pou 3 mwan pou mon kapab vote.
Now, mon annan en ID mon, depi zour mon’n ne, mon’n ne Sesel, mon rezidan Sesel.

Mon annan en ID.

Mon al kot Civil Status mon ID i expire.

Ki diferans i annan ant en dimoun ki pe al rod en nouvo ID ki pou met son portre lo la, i pou bezwen physically there pou li al tir son portre.

Avek en dimoun ki li son ID in expire e ki bezwen tir en 78 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 nouvo portre.

What is, napa diferans?

MR SPEAKER Mersi.


se ou THE ATTORNEY GENERAL MR FRANK ALLY Kestyon al physically there ou donn ou ID, ou dir ek li mon ID in expire, mon oule en nouvo ID.

Akoz si ou ID pou expire on your 18th birthday then zot pou fer.

Me selman kestyon pou leve, se ki si eski ou pe live, ou ti pe live overseas.

Me si ou ti pe live overseas ou pou napa en, ou pou bezwen montre poudir ou’n reste Sesel pou 3mwan.

li Now, annou al pli lwen ki in En Seselwa ki sa.

anrezistre koman en voter.


Ok. Me selman in al reste aletranze pou 5an.

I tourn Sesel, e i demande, i vin, i al kot Biro Civil, ID, i dir mon oule, mon ID in expire, mon oule en ID.

Eski i pou, zot pou refiz li en ID?

Pou li senpleman met son nouvo portre e ganny en nouvo ID?

E pou li servi sanmenm sa ID pou li al vote.

Akoz son non i lo lalis voter.

Menm si in reste Sesel pou plis ki 5an.

Once ki ou’n register koman en voter, menm si ou al reste aletranze, ou kapab vote ou.
Me pou ou kapab vote pou la premye fwa, fodre ou’n reste Sesel pou plis ki 3 mwan.

And then ou a issue en ID.

Mon krwar dan sa sans pratik i pa poz en problenm.

Me mon krwar i parey en pti pe ki Onorab Georges in eksplike.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Bon mon krwar lesplikasyon AG ek sa ki Onorab Ramkalawan in dir.

Si i annan en fot ki’n arive, sa bann manrmay ki’n ganny afekte, i retournen i al sort out.

Akoz, si zot deza annan zot ID avan 18an.


Zot kapab otomatikman ale, sanze, e sa i pa sanz nanryen, ok.

So eski nou kapab move on.

Oubyen i annan ankor?

Yes Mr Lucas.

THE CHAIRPERSON LUCAS ELECTORAL DANNY mersi Sorry, Mr Chairman.

Lo sa issue ki Onorab Leader Lopozisyon in leve, pou sa zafer ID i pou en kantite letan la.

Mon fek ganny enformen par SLO kot nou, ki nou’n gannyen sa bann sityasyon kot bann first time voters’ zot vini avek ID ki ou war i pa annord.
79 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 E zot in ganny dir, pou ale aranz zot ID.

E zot in ale, zot in fer li ase vit.

Kot pa bezwen sa zafer esper 2 mwan a 3 mwan, 2 zour.

Mon a pe ganny dir poudir in ganny fer menm zour.

Zot in retournen.

E zot in follow bann prosedir.

MR SPEAKER Mersi.

THE CHAIRPERSON LUCAS Mersi.

ELECTORAL DANNY MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Eski nou kapab move on?

Si i annan okenn case nou a kapab refer to Eski Electoral Commission.

ankor lo menm size?
ankor lo menm size?

Mon pou donn ou laparol, mon bezwen donn Onorab Esparon osi laparol ki’n lev sa size.

Onorab Gill.

HON SIMON GILL Mwan mon ti ava voudre enablement dir avek Electoral Commission ki i bezwen annan en direktiv iniform ki ganny donnen.

Pa ki mon anvi vin donn lord an Electoral Commission, ditou pa. Akoz i annan diferan tretman ki pe ganny met an aplikasyon.

E ki mon oule dir par sa, nimero (1) pa dan tou bann stasyon anrezistreman.
Ki zot pe ensiste ki sa nouvo voter ki fek ganny 18an, ki napa portre lo son NIN card.

I annan landrwa ki zot pe aksepte li, pe fer li anrezistre.

E i annan landrwa ki pe dir zot, ale al rod en nouvo kart idantite.

Dan sa sirkonstans i vre.

Akoz mwan mon kart idantite in ekspire.

Mon al laba, zot pa dir mon fodre mon rezidan 3 mwan avan ler zot donn mon en nouvo kart idantite.

i ganny Akoz sa fer enstantaneman, i dan mwan la.

Mon asize mon relax.

Ou ganny ou zafer en pti kou ou sorti ou ale.


E ou kapab servi ou kart idantite.

Sa i mars tre byen e ou pa bezwen espere.

Ni 24er ou pa bezwen espere.

La pou la i donn ou.

Amwen petet i annan en gran queue, la ou bezwen asize esper en pe letan.

Me selman ti ava byen ki i annan en direktiv kler ki ganny donnen.

Pou ki nou elimin sa laspe konfizyon dan sa prosedir.

Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi Onorab Gill.

Nou ava donn laparol Esparon apre Mr Lucas.


HON REGINA ESPARON 80 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman zis pou mon pas en mesaz avek Mr Lucas.

Sa paran sa bann zanfan la, i dir mon poudir sa bann zanfan la, zot annan deza sa kart idantite, zot in al fer avek portre.

Me i zis ki letan zot in vin kot lanrezistreman zot in ganny dir fodre zot fer 3 mwan dan pei.

Parski kot zot in al fer sa kart idantite pa’n demann zot, zot paspor.
In zis fer zot kart idantite, met zot portre lo la.

Ler zot in al anrezistre ki zot in ganny difikilte.

Mon a refer sa ka avek Mr Lucas.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mr Lucas.

Mr Lucas.

THE CHAIRPERSON LUCAS ELECTORAL DANNY Mr Chairman mersi.

Lo sa pwen ki Onorab Gill in leve, i ganny konfirmen avek mwan konmkwa ki sa bann, sa bann dimoun i ganny demande pou refer zot kart idantite.

E apre zot tourn kot Biro Eleksyon e zot prosedir i ganny fer.
Lo, egzakteman, zot fer zot laplikasyon apre zot tournen zot anmenn zot ID card.

Lo sa issue ki Onorab Esparon in leve, en verifikasyon avek nou bann – sa mon a fer ROE’s rules.

E nou ava regarde ki mannyer nou kapab rezourd sa issue.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Georges.

Onorab HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon krwar sa problenm in rezourd pou sa ka ek pou bann ka sanblab.

Me i annan en lot problenm ki la e ki nou bezwen rezourd.

E sa se sa living overseas, ou vwar.


Dan ka sa zanfan ki Onorab in Esparon mansyonnen, bann ROE i pran en lenterpretasyon strik.

In dir ou pa ti si, ou ti deor pou en pe letan.

La ki ou’n retournen ou bezwen clock in 3 mwan.

E se la kot problenm i arive.

sa ditou E lentansyon Lezislasyon.

Seksyon 5(3) i dir, ‘’any citizens of Seychelles living overseas.’’ se pa Sa bann manrmay pa ti pe living overseas zot.

war, zot ti tanporerman overseas.

Me living overseas i ouver a plizyer lenterpretasyon.
E nou pa kapab at the same time blanm ROE ki dir, be you were living overseas, menm si ou ti laba pou 3 mwan oubyen pou 9 mwan.

Kote ou ti 81 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 pe live?

Ou ti pe live overseas.

Me i pa lentansyon Lezislasyon pou ki si ou al tanporerman deor pou tretman, pou en long vakans.

That’s not Pou al pas 1 an avek ou bann fanmir.

Ki ou pou bezwen re clock up 3 mwan ler ou retournen.

the intention.
the intention.

Alor, sa ki fodre nou fer, se fodre nou sanz sa ‘living overseas’ pou fer li vin pli kler.

E mwan mon ti ava propoze ozordi, oubyen dan en future amendment ki nou sanz ‘living overseas’ e nou fer li vin keksoz en pe pli kler.

Something resident like, overseas’, en keksoz koumsa.

Kot i pou montre ki ou, ou rezidan si laba ou.

Me si ou anvi vot Sesel, ou kapab vot Sesel.

Me fodre ou vin isi ou clock up 3 mwan.

Mon krwar, e kekfwa sa ‘habitually resident’ li osi i ava lev lezot problenm.
‘habitually Nou bezwen define.

Ki sa vedir ‘living overseas’ oubyen ki savedir resident ‘habitually overseas.’ E non domiciled i en lot, i annan en lot connotation legal ankor ki pa apropriye.

Mon krwar that’s the problem ki nou bezwen cure.

Se sa problenm ki nou pou bezwen cure.

Akoz i pou kontinyelman, may nou zanbet.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

ava kontinyen.

Bon nou Onorab further amendments.

HON BERNARD GEORGES So pou le moman nou pa tous sa.
Nou ti’n regard 7 ki annan pou fer avek bann voter, santener.

Clause 6 bann pardon, Clause 6 se voters’ census, mon krwar ki i ti annan okenn problenm avek sa.

Pardon.

MR SPEAKER En moman Onorab Georges.

Onorab William.

HON WAVEN WILLIAM ti Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon krwar poudir bomaten Onorab Henrie lev en konsern.

E mwan osi mon ti a kontan raport sipor a sa konsern.

So mon anvi demann avek panel, pou dir nou si en i enportan e voters census neseser?
E si i wi, lafason ki sa lartik in ganny ekrir la.

Kot i pe dir, ‘the Electoral Commission may cause to be conducted a voters census.’ E mwan osi mon ti a konan al pli lwen lo la.

Ki mon krwar si nou pe fer en Lalwa ki byen e bon, mon krwar nou pa devret kit sa dan lafason ki i ete.

82 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Menm mon ti a dir petet met en timeframe.

Akoz si nou konsider en voters census enportan, akoz servi ’may’ ?
Me pa osi donn en timeframe kot i vin obligatwar si nou pe vreman anvi ki nou voters register.

E tir tou sa bann anbigite.

Akoz nou’n tande ki’n pase.

E si nou vreman anvi fer en lalis vote ki vreman kler.

So mon ti ava propoze ki nou revwar sa.

E petet mon ti a kontan ganny komanter sorti kot panel lo la.

Akoz mwan mon krwar poudir voters census i enportan, nou bezwen fer sir ki nou respekte serten norm e practice.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mr Lucas.


THE CHAIRPERSON LUCAS ELECTORAL DANNY Mr Chairman mersi.

Mersi Onorab.

Mr Chairman en voters census toultan i tre enportan e i esansyel.

Me, sa ‘may’ ki i fer, se an rekonesan i enportan nou still bezwen pran kont serten nou annan, ouswa ki ou war nou kapab gannyen an alan.

Sa i donn nou fleksibilite pou nou prevwar e prepar resours.

Pou nou kapab fer en voters census.

Akoz la nou pe koz depans ki ou war i entamen.


Nou pe koz sa resours imen ki ou war nou bezwen mobilize pou nou kapab fer li.

E si nou met li dan son absoli ki nou pou fer li toulezan, ouswa nou pou fer li tel lannen.

Ki fer, se nou kapab ariv en pwen kot nou’n met en keksoz dan Lalwa, e apre nou war ki par rezon ki mank resours, nou senpleman pa kapab fer li, ok. Sa ki fer, i donn nou fleksibilite.

E si ou a pe regard sa amannman, nou pe met sa enabling Clause la e par anba la nou pe fer en serten SIs.
Ki i pou elarzir e elabor lo sa process census, ki ou war, enn fwa ki ou war nou’n pare pou nou fer li.

I pou annan bann regilasyon ki ou war i pou ganny sivre an se ki konsern carry out sa census.

E sa S.I annefe nou pe atann ki sa lamannman i pase.

E as soon as ki i pase then ou a fer prosedir pou met sa bann regilasyon an plas.

In fini drafte.

In fini al kot Biro Attorney Zeneral.

E nou’n fini ganny Cabinet approval tou pou sa.


So nou pe atann zis sa amannman Elections Act pase, avan ler ki ou war nou met li ater, met li devan.

Mersi.

83 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Henrie, Onorab HON GERVAIS HENRIE la, Mersi Mr Chair.

Lo sa pwen, the key word ki Mr Lucas in mansyonnen se fleksibilite.

E bomaten sa Clause i enn ki mon’n lev, ki mon’n koz lo la.

Zisteman mwan personnelman mon pa anvi donn zot fleksibilite lo sa issue.
Akoz ozordi kestyon kredibilite lalis voter i en topik dan popilasyon.

Mon fek sorti en lanterman la, this was a conversation ki dimoun in koz ek mon apre lanterman.

So ki dimoun i anvi, ti deza annan en voters census ki’n fer, nou pa’n war rezilta.

Si rezilta in ganny pibliye par la, eskiz mwan.

Me mon pa’n tann koz lo la mwan.

So i fer ki dimoun i anvi vwar en legzersis thorough konpreansiv i ganny fer pou zot rekonforte.
Ki napa sa bann rimer lo tou sa bann zistwar etranze pe vote, dimoun mor, dimoun 150an.

So si nou donn ou fleksibilite la, ki garanti ki nou pou annan ki sa voters census pou vini, sa S.I pou vini?

Nou 6enm Lasanble ozordi avan nou ale, enn bann dernyen keksoz ki nou anvi fer, ki mon swete mon bann koleg i partaz mon santi, se ki nou anvi en keksoz kler definir, wi i pou annan.

So pou mwan i ti ava ‘shall’, swa tou le 5an ou bezwen fer, swa tou le 7an.
Ziska ler dan la prosen 10 a 15an, popilasyon in satisfe bann parti politik.

E tou bann lezot stakeholders in satisfe pou dir voters’ register i kredib.

Nou kapab tir sa Clause, mon napa difikilte.

Me ozordi mon oule en lasirans.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Henrie.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Akoz war nou vwar ki napa okenn komanter ki ensinifyan, tou i ede pou anrisi deba.

Mon dir sa pou ed Leader Lopozisyon.

Mon krwar Onorab Henrie i annan en pwen.


Par lefe ki whilet mon konpran sa bout ‘may cause.

‘ Ki petet li i napa resours.

Me petet ti ava bon nou annan en peryod letan within which ou bezwen cause sa to happen ant bann eleksyon.

Akoz, as it stands la, i ouver konpletman.

So an 2 eleksyon ou kapab deside pou pa fer li ditou mannyer i ete la.
I dir ou, ou ‘may cause for it to happen.’ Me i donn ou en, petet 84 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 mon pa konnen, 1 year after en eleksyon or 2 years avan eleksyon.

I bezwen petet annan en peryod kot sa i kapab ganny fer.

‘Not that it shall cause it to happen.’ Me petet i ava ferm en pti pe sa konsern ki napa en timeframe within which ou pe fer li.
Mon pe konpran ‘may cause’ savedir poudir si ou, ou napa resours ou kapab donn en lot dimoun pou fer oubyen ou, ou kapab fer li ou menm.

Koumsa mon pe konpran li.

Me sa peryod ki ou pou determinen pou mwan i en pti pe tro vag.

Why don’t we petet curtail li e met li dan en konteks.

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mr Lucas.

THE CHAIRPERSON LUCAS ELECTORAL DANNY Mersi Mr Chair.
Mr Chair mon krwar i dan lentere tou dimoun ki moman pli vit ki nou kapab, nou fer en keksoz, ki ou war i ede donn sertitid avek rezis voter.

E i en keksoz ki nou pe panse petet regarde apre sa bann eleksyon i fini.

Nou trwazyenm eleksyon i le 21 Zanvye.

E bann keksoz ki ou delimitasyon war nou ti pe regarde pou nou pran aksyon lo la par egzanp, se bann boundaries.

Census osi i en keksoz ki ou war nou pe kalkile.

Ti annan en rekomandasyon dan, rekomandasyon 2017.


Konmkwa ki nou entame sa parties political issue financing, funds.

Sa pou li vini koman en nouvo Prozedlwa lo li menm.

I bann keksoz ki ou war nou pe mazinen, regar ladan.

Me evidaman dan sityasyon kot nou ete ozordi la, i pa posib pou nou fer tou keksoz a la menm fwa.

Me lentansyon i la, e i pa nou lentansyon pou zis anvoye, Mersi Mr anvoye, anvoye.

Chairman.

MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.


Mr Chairman mon krwar se sa problenm.

Problenm se ki sa Lalwa nou pa pe fer li pou Komisyon, nou pe fer li pou tou Komisyon ki vini, ou konpran?

So, petet sey pran li from nou perspektiv.

Si nou kit li parey i la, savedir ou ki pou ete determinen kan sa pou ganny fer.

I napa en peryod letan, i kapab envit tou le 10an, i kapab envit tou le 10an, i kapab tou le 85 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 5an, i kapab tou le, ler ou, ou deside fer li.
Sa ki nou pe sey, dan ki nou pe sey dir ek ou se ki nou konpran tou sa bann keksoz ou annan pou fer.

Me sa ki nou ti pe propoze se ki dorenavan i ava annan en voter census ki ganny fer dan en peryod.

Petet i kapab 2an avan en eleksyon.

I kapab 1an avan eleksyon.

Konmsi at least ki ler ou ariv a sa moman ki annan eleksyon, tou dimoun i kapab konfidan e konfortab ki sa lalis voter ki pou ganny servi pou sa eleksyon i kredib.

Se sa mon krwar ki konman Manm Lasanble nou pe rode.
Nou pa pe mazin ou, ou Komisyon, nou pe mazin tou Komisyon ki pou vini, i ava en annan, timeframe within which zot bezwen Mersi Mr Chairman.

i ava annan fer.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Waven William.

HON WAVEN WILLIAM Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman mon krwar sa pwen i vreman enportan.

Akoz nou koman Lezislater nou ti a kontan parey ekspektasyon deor la, ki nou fer en Lalwa ki kler.
vwar ki E leksperyans in montre nou poudir letan ou kit bann loopholes, parfwa, koman imen ouswa i annan bann dimoun ki kapab zwe avek serten bann responsabilite.

Letan ou pa met term serten obligasyon, an lespas letan.

Leksperyans in montre nou ki sa i kapab ganny abize.

Nou pa pe dir poudir nou pe nouvo sa souzestim Me Komisyon Elektoral.

selman mon krwar, mwan mon krwar ki poudir i enportan ki nou kapab met en timeframe.
fors serten Akoz sa lobligasyon Electoral Commission pou kapab fer sa voter census.

i pou lo leksperyans Epi kot i konsern resours, in me sa osi montre nou poudir i annan serten keksoz ki ou vwar, poudir be i pa irzan.

Selman resours i ganny trouve.

So si nou krwar koman politisyen ou, mon pa konnen kwa.

Me mwan mon santi koman en Lezislater ki sa i en demann genuine.

E ki nou devret kapab fer li antre.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab William.

Onorab Simon Gill.
Onorab Simon Gill.

HON SIMON GILL 86 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Mersi Mr Chairman.

Zis thinking out loud, eski i annan en posibilite ki Komisyon Eleksyon i fer serten, or zot siny en of memorandum understanding bann avek dimoun ki fer nou statistik, nou populations survey.

Ki zot angaze dan sa moman ki pe fer sa census.

Ki sa legzersis osi i ganny pran konsiderasyon.

Zot definir bann paramet.

Eski i posib sa?


Kot sa voter census i ganny fer an paralel or dan menm peryod letan.

Si sa i Mon pa pou kapab ede?

konnen parey mon’n dir ou, thinking out loud si i posib.

Si nou met sa letan definir sa 10an ki en population census i ganny fer.

Eski en pakt, en lagreman i kapab ganny fer pou legzersis kapab fer similtaneman zot lendepandans i kapab ganny konpromi si i fer ansanm.

sa or kontan Mon pa konnen, mon ti gannyen ava leksplikasyon sa domenn.
Si i posib pou donn nou en leksplikasyon la?

Mersi.

osi dan MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Gervais Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Chair.

Mon ti oule move en lamannman lo sa Clause.

Mon kapab lir li.

MR SPEAKER Go ahead Onorab.

HON GERVAIS HENRIE Si nou dir ‘the Electoral Commission shall cause to be conducted a voters’ census at 7 years interval.’ Mon panse 5an i tro kourt, 10 an i tro long pou lye li avek population census.
Parske irzans la i se ki pou nou ganny en voters list ki credible dan pli kourt dele letan ki nou kapab satisfer nou lekor.

So this is why mon pou poz 7an.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Bon mon ava donn panel parol apre nou ava regarde pou, i annan bann komanter ki’n ganny fer.

Apre nou pou propozisyon.

Panel, Mr Lucas.

konsider ava THE CHAIRPERSON LUCAS ELECTORAL DANNY Mersi Mr Chairman.

Mersi Onorab.

Mwan annefe mon ti pe mazinen ki en legzersis koumsa i pa devret pran sa 7an ki ou a pe dir.
Mon krwar within 5 years or dan en peryod tou le 5an, i en keksoz ki 87 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 ou war i kapab e i devret ganny fer pandan en peryod pli kourt ki 7an.

MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Ramkalawan.

Onorab HON WAVEL RAMKALAWAN Mr Speaker, Mr Chairman mon konpran sa konversasyon ki pe ganny fer la, sa dyalog.

Mwan pou mon kestyon ki mon demande, what will a voters census achieve?

Akoz mon demann sa kestyon?

Ozordi nou’n bouz lo en lot nivo.


E mon met zis en pwen devan, the right of the migrant worker.

Ou deza annan ou en lalis census, ou deza annan ou en voters list.

Letan ou’n fer ou census ki ou pou fer ek bann dimoun ki ou pa’n zwenn dan ou census?

Eski ou pou retournen ou pou tir zot non lo rezis voter?

Oubyen, eski ou pou bezwen kit zot lo rezis voter akoz ou napa drwa tir zot non?

So mon pa konnen ki en voters’ census i pou achieve mwan.

This is my question.


Mon pa konnen ki i pou achieve e nou pe koze, the konversasyon.

enterese i Me selman ou pa pou kapab tir personn lo la.

Alors, letan ou’n fini fer ou census, nou’n dekouver ki poudir St Louis, St Louis i annan 2150 dimoun lo voters census.

Me selman lo ou voters’ register i annan 3250.

Prezan?

This is the point.

E mwan mon, se pou sa rezon ki mwan my is a voters’ whole i pa pou achieve census nanryen, the Treaties ki nou ladan.

because thinking of The right of the diaspora.


Tousala se bann keksoz ki nou, mwan mon krwar ki i senp.

Sak dimoun i fer son, sak politisyen i fer son travay.

I idantifye ki poudir par egzanp si mwan letan mon pa fer letour St Louis mon dekouver ki poudir non, VP i lo lalis.

ganny Me selman mon konnen ki poudir VP i reste Plaisance.

E tou mon mon lenformasyon, mon vin kot- Mon vini e mon lodge en objection.

E mon kapab montre ki poudir i reste Plaisance e alor i pa devret lo lalis St Louis.
la, la i E i annan plizyer bann dimoun ki bann ka i kler.

E se sa ki Onorab Henrie pe sey dir.

Onorab Henrie i dan distrik Bel Ombre, dan distrik Mont Buxton, i konn serten dimoun ki reste Bel Ombre, me selman zot lo St Louis.

E enn i, set en former Manm Lasanble Nasyonal.

E 88 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 ofet Onorab Prea i konn sa byen.

Be, i reste Bel Ombre, in aste en lakaz Gouvernman Bel Ombre.

Kestyon se, ki i pe fer lo lalis voter Mont Buxton?
Se sa bann kalite keksoz ki bezwen ganny rezourd.

E Bel Air tou i annan.

I annan Manm Lasanble ki la lo zot kote ki’n anrezistre Bel Air, me selman i reste Bel Ombre.

Ok?

So, so se sa bann keksoz parey ki nou soz.

En voters census, I am sorry, will not achieve anything.

Mon dernyen pwen lo la Mr Chairman, mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Simon Gill, HON SIMON GILL Mr Chairman mersi.

Mon dernyen koze mon osi.

Parey Onorab Ramkalawan.


E mon, nou ava agree pou nou dezagree nou de, ki en voter census pou anmenn nou keksoz.

E sa i en outcry ki’n sorti lo kote lopozisyon, year in year out, dan bann moman kot nou pe rapros eleksyon.

E sa zot in lye li avek kredibilite lalis voter, ok. Now, dan nenport ki moman ou popilasyon ki dan en distrik elektoral i sir pas pou okenn dimoun ki nou ava apel li migrant worker, son right eksetera, eksetera, ok. En dimoun si nou annan lenformasyon konmkwa ki i pe reste Bel Ombre.
In sorti Mont Buxton.

anvoye, Be Onorab Henrie, ou mon MNA, fer en obzeksyon, lodge sa obzeksyon.

Fer sa obzeksyon, kot fer, Komisyon laba, obzekte !

Dir sa madanm or sa manmzel in sorti dan distrik Mont Buxton pou 3an or pou 2an.

Elektoral anvoy I pa Mont Buxton, mon pe sertifye i reste Mont Simpsons, be anvoy laba, Komisyon Eleksyon i ava fer son louvraz i ava tire.

Annou fer li koumsa.


Me sa ki nou pe dir, nou oule anpese, ki nou’n koz lo la, gerrymandering, Onorab Ramkalawan with respect i pe pase.

E nou bezwen met en full stop avek sa.

Nou pa kapab pas nou letan zis tir dimoun, fer bann Matematik pou nou offset balans.

Pou nou zis tir dimoun, e fer dimoun ale, al anrezistre.

sa.

Nou Whichever ki fer, or whoever ki fer sa nou bezwen arete.

bezwen arete Nou bezwen kree en stabilite.


E nou bezwen annan en lalis voter ki kredib, ki reflekte popilasyon ki pe reside dan sa distrik elektoral.

89 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Byensir an parantez bann dimoun ki’n al deor, ki pe travay, ki pe fer, i annan serten responsabilite.

I kot serten Lanbasad, i pe travay.

Or in ganny poste lo en misyon.

Sa nou konpran.

Or i pe etidye, nou konpran.

Me nou bezwen annan en Si lalis voter ki kredib.


lopozisyon in les tonbe sa zafer kredibilite lalis voter, mwan e United Seychelles nou pou anmas sa ki zot in les tonbe.

E nou pou dir nou bezwen en lalis voter ki kredib e sa ki pe zwe avek lalis voter pe transfer dimoun fason indiscriminate dan en distrik a en lot, fodre arete!

Mersi bokou.

dan en MR SPEAKER Mersi Onorab.

Bon, i en propozisyon ki annan Onorab Henrie in fer pou en amannman.

Mon pa konnen si i pou ganny segonde, si nou pou pran li.
Me an menm tan, si sa Clause in ganny anmennen, i bezwen i pa’n ganny picked from thin air.

In bezwen in ganny diskite dan bann meeting.

Se sa rezon ki i la.

Avan konsider nou propozisyon Onorab Henrie pou anmenn en amannman, mon ava redonn laparol Chair Bills Committee.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Mr Chair annefe mon ti pou al fer menm remark ki ou’n fer.

The issue devan nou la ozordi, se si pou annan en voters census or not.
sa i dan Lalwa, amannman se si sa i pou a la diskresyon Election Commission or si i pou mandatwar tou le 5an or tou le 7an.

Or 7an in ganny propoze, si Chair Election Commission in dir i pou refer 5an.

So sa ki nou annan devan nou se en choice.

Swa nou kit li at the discretion ki mannyer i ete.

adopte nou propozisyon Onorab Henrie, tel parey in ganny modifye par Electoral, Chairman Electoral Commission.

E nou dir ki i mandatwar tou le 5an.

Mon krwar that’s the choice before us.


MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Onorab Sebastien Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mr Chairman mon segonn propozisyon.

MR SPEAKER Ou segonn oule propozisyon Onorab Henrie?

Bon, propozisyon pou amande.

90 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 E zis remet ou propozisyon, ou amannman devan, in ganny segonde pou nou kapab pran en vot lo la.
HON GERVAIS HENRIE Son propozisyon i lir, ‘the Election Commission shall cause to be conducted a voters’ census at 5 year intervals.’ MR SPEAKER Ou’n sanz.

HON GERVAIS HENRIE Non, nou ti’n dir 7.

MR SPEAKER Ou ti’n dir 7.

5, ou pe pran 5.

HON GERVAIS HENRIE Me, wi, 5.

Zot in, zot prefere 5, so we go with 5.

Ou ok avek sa?

ganny 20 Manm an personn pa kont.

faver, Savedir sa lamannman in pase.

Onorab Georges ou ava pran An sa an kont.

konsiderasyon a vin an kont.

E nou ava bouze.


Bon, eski nou ganny en konsansis ki nou sey fini sa bann lamannman, nou dispose of the Bill avan nou break.

Oubyen eski zot oule pran en break la, apre nou retournen kontinyen nou travay?

Onorab Georges eski nou annan ankor en bon amannman?

HON BERNARD GEORGES Wi, mon krwar anfen, sak fwa nou pou regard enn sa bann Clause i pou definitivman annan en deba.

MR SPEAKER MR SPEAKER annan Ok. Bon i annan en propozisyon, en i amannman.

Nou ava pran en vot lo la.


Tou Manm ki an faver?

In fini ganny segonde, Onorab Pillay in segonde.

Mon’n zis demann ou pou ou relir ou amannman, pou Manm konpran kwa ki nou pe vot lo la.

Tou Manm ki an faver?

Okenn Manm ki kont?

Mersi Madanm Clerk.

Bon mon’n Dakor.

Be nou ava pran, nou ava adjourn la, e nou ava retournen 4.

45.

(BREAK) MR SPEAKER Bon nou ava kontinyen nou travay.

Mon ava donn laparol Bernard Onorab Georges.

Bon nou ava pran en technical adjournment.


Eske ler IT i a kapab sort out sa problenm.

91 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 (technical adjournment) MR SPEAKER Bon mon prezant en leskiz pou sa pti problenm ki nou’n gannyen.

Nou ava kontinyen avek nou travay.

Mon ava donn Bernard Onorab laparol Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Mr Chair nou ti’n fek fini avek Clause 6.

Clause 7 i annan pou fer avek alphabetical groupings.
Pou kas voters register an alphabetical groupings.

Mon pa war okenn lanmen ki leve.

Clause 8, i annan pou fer avek kantite dimoun ki pou siny bann lalis kandida pou prezidansyel kandida Lasanble.

siport ek 500 pou vin 50, ek 50 pou vin 10.

That’s the proposal.

Eski- MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Bon ti annan serten komanter ki ti ganny fer.

Yes Onorab Ramkalawan.

HON WAVEL RAMKALAWAN Non Mr Speaker.

Mersi bokou Mr Chairman.

Mon’n osi ganny en pti konversasyon avek VP.


Nou kit li parey i ete la konmela.

Ki pou vin debout koman enn kandida prezidansyel ou bezwen 500.

E pou ou debout koman en Manm Lasanble ou bezwen 50.

This is, so mon pe propoze ki sa 8 antye i ganny tire.

Parski nou pe zis gard li parey i ete la ozordi dan Lalwa.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Ramkalawan.

Any, lezot komanter.

Panel.

Yes AG.

THE ATTORNEY GENERAL MR FRANK ALLY Mersi Mr Speaker.

Mon pa pou fer en komanter legal, me plito en konsekans.
Akoz bann bann constitutional, lamannman subséquent i fer par egzanp ki si i annan en dimoun ki petet i claim ki i pa’n donn son konsantman.

E in e san son konesans.

Alor ler i annan kantite nonm dimoun, petet i prone pou ou kapab ganny diskalifye koman en kandida.

en So bann, therefore there should be a lot of caution ki pou bezwen ganny egzerse dan sa ka.

Akoz sa bann further provisions ki pe ganny propoze.

Mersi.

92 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 MR SPEAKER Mersi AG.
Georges.

Bon, Onorab MR SPEAKER Okenn komanter?

Non.

Ou kapab kontinyen Onorab.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

I en propozisyon lamannman, eski en dimoun kapab segonn sa propozisyon pou nou kapab.

MR SPEAKER Yes Onorab Clifford Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Mon segonn sa lamannman.

MR SPEAKER Bon, savedir nou tir sa clause konpletman.

Ok, Bon.

Yes Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Fini mon’n tire Mr Chair.

Prezan nou vin Clause 9, ki pe rod amann seksyon 15 of the Principal Act.
E sa se pou kree en lofans si ou met non en dimoun lo ou nomination paper san ki ou’n ganny son konsantman.

E osi pou dan Seksyon 4, Principal Act, pou azout ki ou bezwen Kart Idantite Nasyonal sa dimoun ki pe nominate ou, bann dimoun ki pe siport ou.

Ki ou bezwen non selman tenir zot sinyatir.

Me osi zot ID card.

Mon pa vwar okenn, pardon.

HON BERNARD GEORGES Mersi.

MR SPEAKER En moman Onorab.

Onorab Clifford Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.


Mr Chair mon ti a kontan, ou konnen, akoz souvandfwa dan kad legal i annan keksoz ki pase.

E apre sa dimoun i vin dir ou poudir li i pa ti fer.

E la son safeguard se son kart idantite e son sinyatir.

Eski i osi apropriye ki nou enkli dan Lalwa, ki letan sa dimoun in sinyen, mon pe sey mazinen ki nou frenm sa laport konpletman, letan en dimoun pe sinyen i annan en lot dimoun ki at least la before a witness, menm si sa witness pa siny sa dokiman.
ki Parey i ete dan le ka en Will oubyen en Will kot en dimoun i met son thumb print..

I bezwen annan 2 temwen.

So zis pou frenm sa gap.

Akoz nou konnen i annan dimoun ki kapab donn son kart idantite.

Me i pa’n ganny enformen pou kwa son kart idantite.

So zis pou nou at least frenm sa 93 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 trou ki kapab egziste, e dimoun i kapab claim sa.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Ramkalawan.


Onorab HON WAVEL RAMKALAWAN Non, be Mr Speaker, mon konpran sa ki Onorab Andre pe dir.

Me selman i pa pou neseser.

Parski sa dimoun pou bezwen siny lo sa nomination paper as well.

So i pou konnen egzakteman kwa ki i pe sinyen.

Alors pou napa nesesite pou al annan en temwen.

Parski i ava pe siny sa papye.

E i ava pe donn en kopi son ID card.

Sa 2 mon krwar, nou sorti from 0 pou nou annan 2 prekosyon.

Mon krwar i al byen.


MR SPEAKER Mersi Onorab Ramkalawan.

Onorab Francois Adelaide.

HON FRANCOIS ADELAIDE Mersi Mr Chair.

Zis en pti leklersisman.

Eski en dimoun i bezwen endorse zis en kandida, ouswa i kapab endorse plizyer kandida?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Petet zis en pti konversasyon ki ti leve dan Bills Committee osi.

Anvi ki en National ID card o an posesyon sa dimoun ki apartyen.

Koman eski nou pou fer sa, dan ki laform ki nou pou pran ki sa kandida pou pran en kopi?
Eski sa dimoun ki pe endorse li i bezwen donn li son ID card oubyen li i pran en kopi elektronik or nenport kopi?

Akoz nou tou nou konnen poudir sa ID card ki bear non e idantite sa dimoun i belong pou sa dimoun.

I pa devret dan lanmen en lot dimoun.

Mon pe koz sa akoz nou war bann keksoz ki’n arive, menm dan prosesis eleksyon.

Kot i annan plizyer, mon pou met li an konteks ki nou’n dekouver.

Aktivis ki an posesyon 10, 15 ID card.

So, mon anvoy sa osi tou avek panel.

Onorab Andre.
Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon konpran diskisyon ki pe pase la.

Me selman, avan, avan sa dimoun ti sinyen li.

So legzistans sinyatir ti deza la.

en additional Mon krwar safeguard ki pe sey anmennen, se son kart idantite.

Me i enportan pou fer resorti, mwan koman en noter, ou pe vin fer en transfer later kot mwan.

Mon demann ou, ou kart idantite.


Akoz kot Lanrezistreman i dir mon demann ou oubyen met 94 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 avek mon dokiman ki mon pe anvoy that purpose.

anrezistre for Mon pa pou kapab servi ou kart idantite pou en lot purpose.

So mwan ki mon pe dir, kekfwa nou devret osi mete, ID card for the purpose ki i pe ganny fer.

E letan mon dir en temwen, ou konnen, nou tou nou dan politik la, nou bezwen et onnet.
letan Ki poudir i vin sinyen, souvandfwa pa zis enn ki vin sinyen, i vin 3, 4 dimoun ki pe vin sinyen.

Nou dir zot, oubyen nou fer meeting.

Nou dir sinyen.

So sa enn ki pe sinyen, sa premye dimoun, i vin en temwen pou sa 2enm dimoun osi li.

So sa dan sa konteks ki mwan mon pe dir, annou si nou’n li, mansyonnen, i fer li en pe pli solid.

fer E avek en Lalwa ki nou pe montre i dir poudir montre i latransparans, accountability.
So i ava annan sa safeguard ki demen ni en parti, ni en lot parti, ni en kandida, ni en lot kandida.

Mon si mon deside pou met dan, dizon mon oule al met mon kandidatir Mont Fleuri.

Mon pa pou kapab dir ek sa oponan ki poudir en keksoz in mars mal, kan i annan sa safeguard ki mete dan Lalwa.

E si i ganny respekte, mon krwar i pou fer li pli byen.

temwen So si nou kapab, se dan sa konteks ki mwan mon pe sey dir.
Mon pa pe dir annan al get en endepandan, konmsi en dimoun ki li i pa pe sinyen pou li verifye ki sa sinyatir pe ganny mete par oubyen Hoareau Onorab Onorab Esparon.

Oubyen Attorney zeneral, oubyen en lot dimoun.

So mon ti oule zis fer kler sa pozisyon, mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Andre.

Mon a pran en dernyen.

Onorab Simon Gill, apre mon a donn panel laparol.

Onorab Gill.

HON SIMON GILL Mersi Mr Chairman.

Enn i vitman, eske nou santi enportan ki nou kalifye sa kart idantite?
A valid National identity card.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

HON SIMON GILL Mersi.

MR SPEAKER Mon ava donn panel laparol.

Mr Lucas.

95 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 THE CHAIRPERSON LUCAS ELECTORAL DANNY Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman dan sa sirkonstans kot ou pou bezwen anmenn 500 supporters or above.

Si i annan sa bann alegasyon konmkwa ki en siporter pa’n ganny son consent dan sa endorsement.
Mon krwar i tre pridan pou bann kandida, pou zot pran otan prekosyon ki ou war zot kapab.

Pou fer sir ki apre sa i napa en renonsyasyon.

Kot sa bann dimoun i vin kot nou i dir hold on, mon pa’n zanmen siny sa.

Mon kopi kart, sepa wherever it is, something has happened.

Akoz on nomination day, e i napa en gran letan pou nou desid sa bann zafer.

E i osi le ka ki si annan bann alegasyon comme sa, e Commission i war rezon pou uphold sa bann alegasyon.
Nominasyon, nomination paper sa kandida pou ganny rezete.

Ki vedir i dan lentere tou bann kandida pou fer sir ki enn fwa ki ou war zot in ganny zot 500 an plis siporter, zot pran tou step ki ou war dan zot avi i neseser.

Pou fer sir i napa en renonsyasyon apre.

E par egzanp en keksoz ki ou war zot kapab fer, se annan bann afidavit ki ou war i ganny sinyen par sa bann siporter.

Konmkwa wi zot pe raport zot sipor pou sa kandida an partikilye.
E si i annan okenn lot step ki ou war, zot krwar i neseser, bann step ilegal, ou asire konmkwa ki, ki napa okenn sa bann siny defo ki arive.

Nou advise se fer otan posib.

E pou ou osi i riske annan bann problenm, ki si en ID card in issue, and in ganny issue dan en pti pe lontan.

I posib pou war en sanzman sinyatir.

Well pa en sanzman me petet serten diferans dan lafason sinyen.

So sa osi fodre zot fer atansyon avek.

Pou fer sir pou war, ou konnen.


Sa nabou pou kit avek bann kandida pou fer sir ki ou war nou pa ganny sa bann lensidan on nomination day.

Akoz konsekans i grav.

Mersi Mr Speaker, Mr Chair.

MR SPEAKER Mersi, Mr Chair.

THE CHAIRPERSON LUCAS Yes.

I bezwen valid, valid IDs.

ELECTORAL DANNY MR SPEAKER 96 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Mersi Mr Lucas.

Attorney Zeneral, apre mon a donn laparol Onorab Andre.

AG.

THE ATTORNEY GENERAL MR FRANK ALLY Mersi Mr Chairman.
Mr Chairman mon krwar sa ki Onorab Andre ti pe sey dir, se ki i anvi e petet sa ki mon ti pe sey sort of kosyonn en pti pe avek sa bann provizyon ase pinitif.

Dan le sans ki si nomination day i dan en pti kourt letan.

E si i arive ki annan en dimoun ki renons son konsantman, ki dir, ki claim ki i pa’n zanmen donn son konsantman.

en I konsekans well, Akoz consequential menm si sa kandida i vin avek 550 siporter, menm si i annan 1 i pou7 diskalifye.

Alor i tre konsekan pou li.

ase, lo sa.


annan kapab E se sa ki petet Onorab Andre ti pe, ti oule petet en provizyon oubyen en serten ranpar ki there would be en evidence ki conclusive dimoun son in konsantman si mon’n soumet, si in sinyen e mon’n soumet son kart idantite.

Me prezan eski nou al dan en lot prose e letan i tre kourt pou ou kapab, pou Komisyon Elektoral vin, pou adjudicate en dispute as to donn So mon’n whether donn konsantman oubyen mon pa’n donn konsantman.
lakantite i depan dimoun ki fer sa.

E petet anfet sa konversasyon, nou ti fer en konversasyon avek Komisyon Elektoral, si i ti a bon donn en opsyon pou en Manm kapab annan temwen.

Oubyen en noter, whether by en noter, whether en temwen normal, oubyen.

E Komisyon ti dir, pare Chairman in dir, sa kandida li i bezwen pran bann mezir neseser pou li kapab fer sir ki asir ki sa konsantman i en konsantman ki valab, e ki’n ganny donnen san equivoque.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi AG.

Onorab Andre.


HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon krwar Onorab Adelaide in lev en bon pwen.

Akoz letan nou pe get sa ler nou get sa provizyon, provizyon, kot i dir a copy of the national identity card of each person endorsing the candidate to stand for election.

I pa dir ou si i bezwen endorse zis 1.


E mwan mon pe sizere ki ladan osi ti a bon nou met en provizyon ki en dimoun 97 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 napa drwa endorse more than 1 candidate for a particular election.

Savedir prezidansyel, i pa kapab endorse more than 1 person pou kandida ni eleksyon Lasanble.

So mon krwar nou bezwen, akoz napa nanryen ki dir i pa kapab fer.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Zeneral.


Attorney THE ATTORNEY GENERAL MR FRANK ALLY Mr Speaker mon apresye sa.

Me selman en kandida i pa konnen lekel ki pe siport en lot kandida.

E alor i kapab annan en bann mannigans kandida i kapab servi en siporter or en siporter aparan pou li kapab diskalifye en lot kandida.

kot So i vin en keksoz, tre, tre preker pou en kandida.

E sa kandida i kapab vwar son lekor pe ganny diskalifye.
So mon krwar nou bezwen azir avek bokou caution e pa les, pa fer bann keksoz ki bann i kandida prezan.

unknown to.

You would not be able to act for an unknown.

Sa ki mwan mon pwennvi.

Mersi.

Akoz MR SPEAKER Mersi AG.

Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi.

Ou konnen mon konpran ki Attorney zeneral pe dir.

Me selman kekfwa osi dan Lalwa nou bezwen met en provizyon, ki si 50 dimoun i vin endorse en kandida Manm ladan nou, nou Lasanble, bezwen en annan dir disclaimer.

Oubyen en keksoz ki ganny fer.


Ki dan Lalwa kot nou’n dir, nou’n demann li nou.

Mr Joseph ou’n, ou pe endorse mwan.

Mon oule ki ou dir mon si lezot endorse okenn ou’n kandida?

I dir mwan non.

So mwan mon a kouver mwan.

Ou konpran?

So, akoz ki mannyer ou pe dir, i annan 500 dimoun ki endorse kandida prezidansyel.

E ladan i ganny vwar ki enn son i kapab ganny kandidatir afekte.
pou nou So mwan mon pe dir ki poudir avoid, avoidance of doubt, nou bezwen met en keksoz ki safeguard sa Akoz kandida at definitivman sa dimoun ki pe endorse i kapab koz lalang, i annan posibilite ki i koz lalang.

Akoz i annan dimoun ki fer least.

98 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 deklarasyon ki pa korek.

So mon pe zis met sa devan.


Akoz ou konnen nou pa pou oule ki demen letan en pti enquiry oubyen en konsern i leve, en enquiry i ganny fer, sa dimoun i dir poudir, be mwan mon ti dir li mwan, li in dir mwan mete menm.

So mon ti a kontan zis poz sa la, pou nou gete.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Churchill Gill.

Onorab sa HON CHURCHILL GILL Mersi Mr Chair.

Ou sityasyon kot konnen, sinyatir avek kart idantite, still i pa, i napa en garanti ki i safe.
Mwan mon ti a sizere ki ler nou pran kopi sa kart idantite sa dimoun nou osi pran en thumb.

Akoz sel dimoun ki pou kapab donn ou son thumb, se sa enn ki’n met son, lo son kart Napa personn ki idantite.

kapab fer sa.

E sa i zistifye poudir sa dimoun li menm li ki’n dakor pou fer sa.

At least i ava donn nou, sekirite adisyonnel, ki zistifye poudir sa i sa dimoun, napa personn ki kapab zwe avek.

Mersi.

ava en i MR SPEAKER Mersi Onorab Churchill Gill.

Onorab Aglae.

HON EGBERT AGLAE nou Mersi Mr Chair.


Mr Chair mon krwar nou dan sa prosesis bezwen mazin la, senplifikasyon.

E ler nou pe anmenn bann lezot eleman ki pou koz serten retar osi, serten workload.

pou Komisyon an fer sa louvraz otansite, verifikasyon.

E mon pa pou tro dakor ek sa ki Onorab Andre pe dir.

Akoz mon plito plis krwar sa ki Attorney Zeneral i dir.

Sirtou term Akoz si ler en dimoun li in li sponsor en deside pou dimoun, donn son sinyatir.
E parfwa dan bann eleksyon ou pou annan plizyer, ou kapab annan 10 kandida osi.

E ou mazinen sa kantite travay osi ki pou bezwen ganny fer, zis pou verifye.

Akoz mwan koman en kandida ki mon’n rod mon sans sponsor pou mwan.

Mon pa pou konnen ki sa 9, 7 lot in al rode koman sinyatir.
E prezan ler mwan mon’n ariv mon deadline pou mwan fer mon kot Biro osi soumisyon Eleksyon, i annan posibilite ki ler mwan mon’n vini si nou agree sa ki Onorab Andre i vini, at the last hour mon pe war mwan pe taye, ouswa mon 99 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 ganny diskalifye.

Ouswa en lot kandida i ganny diskalifye.

So mwan mon krwar poudir nou gard li en pe dan sa zanr parey i ti ete.

E nou pa anmenn lezot eleman otan otansite.


Akoz en lalis voter i ganny vwar pou verifye avek sa bann sinyatir ki ou’n mete.

So mon krwar i fer plis sans.

Nou a met en kopi kart idantite.

E nou move on.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Adelaide.

Onorab HON FRANCOIS ADELAIDE Yes Mr Chair.

Petet mon a demann Komisyon, panel, what, ki purpose pou en dimoun endorse en kandida?

Mon pa war nanryen mal si i annan en dimoun i endorse 5, 6 kandida.
Akoz si ou konnen sa dimoun i fit, i annan tou bann kapabilite pou li soz.

So mon pa war okenn nanryen mal.

Amwen ki panel i annan en rezon akoz ki i pou dir mon en kandida, en dimoun i bezwen endorse zis en kandida.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab John Hoareau Onorab Adelaide.

HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker a mon a vie mon krwar si ler pe endorse sa kandida, i annan sa kart idantite, i annan en dat en ler o bor, i kapab solve en kantite problenm.
Parske sa dimoun ki’n endorse sa kandida i annan sa dat sa ler.

Ou kapab dir, poudir be sa in endorse sa enn premye.

Alor i valid.

Me sa bann ki pou vin apre, mon mazinen petet i reste onus.

Sa kandida petet si ou rod ou, olye 509 kandida ou rod ou 25 spare, ou met la.

Si i annan 1 ki an ka i ganny diskalifye, ou kapab ranplas li par en lot sinyatir.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

AG mon annan ankor 2 Manm, apre mon ava donn ou laparol.

Onorab Ahmed Afif.

HON AHMED AFIF Mersi Mr Chairman.


Mr Chairman mwan mon konsern i en pti pe lo seksyon Clause 9(a) dan i dir lamannman, kot ‘provided that where the name of the voter has been entered’ eksetera.

E kot i dir ‘without the consent or the knowledge of the voter the nomination paper of the candidate shall be rejected’.

Konmsi mon war sa i en pti pe for.

Akoz mon dir i en pe for?


Akoz dizon i annan en 100 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 kandida prezidansyel, in ganny li 550 oubyen 600 dimoun ki'n siny son form nominasyon.

Me selman prezan en dimoun ki anvi fer li malis, in sinyen son form, li in pran son photocopy son NIN ki ti son vre NIN, in met tou zafer byen in fer photocopy in donnen, afidavit tou zafer.

Be selman apre en dimoun i sponsor li pou kree en dezord.
Prezan i dir be al laba, ler pe al nomination la dir poudir ou'n tande ou non i lo soz, ou pa ti zanmen fer sa ou.

Selman in fer li.

pe Prezan mon get Electoral Commission zot pou dan en problenm zot.

En dimoun pe contest i dir sa en i annan en fake.

Prezan posibilite Electoral Commission prezan i pran en desizyon, i dir be tyonbo en kou be lala or without knowledge sorry, sorry mon bezwen reject ou candidacy.

consent the that point i pa ankor konnen si en frod ou.
Be eski i pa devret petet senpleman dir poudir that line of nomination is immediately rejected.

Pa afekte sa kandida akoz i pa son lafot, si en dimoun pe fer li malis.

Pa son lafot.

MR SPEAKER Mersi Sebastien Pillay.

Onorab.

Onorab la.

legislate HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman fransman mon pa vreman war ki sa ki nou anvi Mon pa over vreman war kwa ki nou anvi over legislate.

Sel provizyon, par si mon pou entervenir avan mwan.
Rezon in eksplike akoz ti fer li desann 50, se zisteman akoz si ou'n al i vin rod 500, prezan 1 diskalifye ou.

That was the whole point pou fer li desann sa, one of the reasons why.

egzanp Eski would that be fair on the candidate?

In fer tou keksoz byen li, akoz zot pou dir be non la bezwen al Ankour la, mon pa konnen, be sorry mon pe reject ou kandidatir akoz sa.

Eski nou pa devret annan en Clause ki bokou pli senp?
Mon dakor dan bann ka kot en dimoun pe fer frod i ok, be at Prezan si nou pran sa sityasyon en dimoun pe sinyen.

Si ou pa anvi siny en papye ou pa sinyen.

Si ou pa anvi donn ou kart idantite ou pa donnen.

Napa en foolproof method ki ou pou kapab fer pou ou garanti.

Unless ou pe dir mon ok la prezan mon bezwen en camera pou mwan filmen sa boug ler i pe sinyen.

Pou sa bann dimoun 101 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 levidans.

kapab ganny sa There’s no ways ki zot pou konnen.


So I don’t think there’s anything else nou pou kapab azoute ki pou improve sa.

There’s nothing else.

Prezan en lot keksoz regarding si en kandida i kapab, en dimoun i kapab endorse diferan kandida.

En dimoun i kapab endorse as many as they want, it doesn’t I pa pou vin en matter.

problenm.

Akoz zisteman i pou pe drwa konstitisyonnel.

Ou konpran?

So I think we can move on.


egzers son Sa propozisyon with a valid ID card I think that’s important akoz i tie-in avek the whole concept.

Ou bezwen en valid ID card pou al vote, en valid ID card pou sinyen pou en kandida.

And we move on, otherwise nou pou petet vir an ron lo sa menm size.

Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Si in sinyen in donn son ID card pou pran en kopi, savedir in consent.

I pa kapab vin obzekte apre.

Panel, mon a donn laparol Attorney Zeneral apre Mr Lucas.
AG.

THE ATTORNEY GENERAL MR FRANK ALLY in Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman mon krwar Onorab Aglae lev en pwen ase enteresan lo kote endorsement.

Se ki en dimoun i kapab endorse mwan premye, endorse en kandida premye.

Me sa kandida ki al nomination i al, e lot, me sa dezyenm ki al premye pou nomination, e non pa-.

So the question is lekel ki the valid endorsement?

So mon krwar poudir i kler ki napa proibisyon parey ki Onorab Adelaide in dir ki ou kapab endorse 2 kandida, ou pa pe vote ou, ou pe endorse.
Vote is something else.

E mon krwar i petet pou met en nou, restriksyon fer or diskalifikasyon.

Son konsekans i pou bokou plis.

E parey, Onorab Afif mon krwar in servi sa term ki mon pa ti oule servi, less si en dimoun i sey fer ou malis avek bi pou evantyelman diskalifye ou.

pou So mon krwar i, ti a bon ki i kler si i neseser kler pou avoid okenn dout en dimoun i kapab endorse 2 kandida, 3 kandida, plizyer kandida si i anvi endorse.
I pa vedir ki pou annan menm kantite dimoun, menm dimoun ki pou endorse tou kandida.

Otherwise i pou vin en biznes.

Kot ou vin kot mwan therefore mon endorse ou, tou 102 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 dimoun i vini mon endorse ou.

Mon krwar sa.

Me pwen ki Onorab Afif in fer sorti mon krwar i annan serten validite, me petet Komisyon i a kapab koz lo la an term … MR SPEAKER Mersi AG.

Mr Lucas.

THE ELECTORAL CHAIRPERSON MR DANNY LUCAS Mersi Mr Chairman.
Mr sa Chairman proposed amendment ki ou war nou'n anmennen, i sorti direkteman dan rekomandasyon 2017.

E on the face of it ler ou regard li, nou bezwen pran li serye akoz i annan bann konsekans serye ki ou war i kapab arive.

So lo kote Commission nou open pou okenn keksoz ki Lasanble i panse poudir i pou rezonnab dan sa sirkonstans.

Selman sa i en keksoz pou Lasanble konsidere.

Lo kestyon endorsement, Attorney Zeneral son lopinyon e i en lopinyon ki ou war nou share nou osi.
An sa ki konsern ki kantite kandida ki ou war i kapab ganny endorse by en personn.

MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Onorab Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Chair.

2 keksoz ki'n ganny dir la ki pik mon lespri, dabor Chairman isi la in dir kwa ki rezonnab.

An term la kantite dimoun ki endividi i kapab endorse.
Si nou ti pou pran sa bann lespri konsistan lamannman, kot par egzanp en dimoun ki pe anmenn en dimoun vote koman en, ki mannyer nou apel sa, bann dimoun la ki assisted, zot pou kapab anmenn 2, zis 2 right?

selman So si nou dir en dimoun i kapab endorse 2 dimoun.

Akoz mon dir sa akoz en remark ki AG in fek fer, ki si non i kapab vin en biznes.

lavenir en Mwan mon war dimoun i pase i dir be wi mon ava endorse ou, donn mwan en larzan.
E sa boug i asiz en landrwa anba en pye mang i endorse 4 boug e sakenn 500 in donn li, i fer R2000 dan 30 minit.

Eski sa ki nou anvi?

Konmsi this process pou mwan i bezwen en keksoz ki i genuine, i serye, i nou pa pe pran sa koman en zwe.

So a mon avi mon panse ki 2 endorsement par endividi i sifi, e i al anliny avek bann lezot paramet ki nou pe mete.

E nou anpese ki 103 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 sinyatir i vin en biznes dan eleksyon.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Henrie.

Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.

Mr Chair si nou pe al parey Attorney Zeneral in dir nou an referans avek en dimoun i kapab endorse plis ki en kandida.

Alors otomatikman nou pou bezwen tir dan sa lamannman sa Seksyon 15(a) parey Onorab Afif ti pe dir i fer li lour.

Akoz sansan en dimoun pou dir ou, pa ti avek mon konsantman, oubyen san mon konesans.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mon a donn laparol Bernard Onorab Georges.


HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon krwar kestyon eski ou kapab endorse plizyer dimoun in ganny solisyonnen.

I pa en problenm ou kapab.

Bann dimoun ki pe asize anba en pye mang pe pran R500 pou endorse en dimoun.

Be sa nou pa kapab anpes sa apard ki nou menm nou bann kandida nou fer sir ki nou rod en lot dimoun ki sa enn ki pe asize pe pran en ibou avek nou, pou li siny nou form.
E i reste nou donk 2 issues, Kart Idantite Nasyonal ki mon krwar apre sa ki'n ganny dir ozordi, tou bann dimoun serye ava pran mezir pou zot fer sa dimoun ler i donn sa kart, siny en dokiman ki pou prouve ki in siny sa nomination paper volonterman, e ki i handover son kart volonterman.

Annefe ou pa ni bezwen handover kart sa dimoun.

Ou kapab tir en portre sa kart e print li pli tar e san ki ou bezwen physically al avek kart sa dimoun.

Donk the problem doesn’t arise, ozordi teknolozi i senp.
Alor mon krwar sa bann problenm se bann problenm ki byen ki nou pe koz lo la ozordi.

Me i pa bann problenm ki ensirmontab.

Parkont pwen ki Onorab Afif in fer i annan en serten validite ladan.

Akoz, e mon konpran akoz sa propozisyon in ganny fer, sa se pour fer sir ki okenn dimoun ki siny en nomination paper i fer li an bonn fwa avek son volonte.

E converse li okenn kandida pa al rod, pa al fer en frod.
Akoz i pa kapab ariv son kantite i pou met detrwa non en dimoun ek en sinyatir fake zis pou li fer ariv son kantite.

104 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 E lafason ki Seksyon 15(a) i, pardon ki wi, Clause 9(a) ki pe amann Seksyon 15(3) i war li.

Se pour fer son penalty vin vreman, vreman strong.

Setadir ki si ou fer sa manboulouk, si ou me non en dimoun ki pa'n siny ou form.

Ou fer krwar ki in sinyen, ou pa merite kapab debout dan en eleksyon.
Akoz se pa sa kalite dimoun ki sa pei i bezwen dan son konteks politik.

E donk i met son bar ase o, e in fer ki son pinisyon i for.

Ou pa ni kapab stand.

ti ava Mon kontan asouplir, anfen pa asouplir, me mon ti a kontan met en gardfou avek sa.

Pa sanz li, me met en gardfou.
E si zot regard zot Clause 9(a) devan zot, kot i met; “provided that where the name of a voter has been entered in the nomination paper as an endorsement for a candidate to stand for election without the knowledge and consent of the voter”, mon pe propoze azout ‘the onus of which shall lie on the voter to prove on the criminal standard, the nomination paper the candidate shall be of rejected.” Donk, sa dimoun ki pe fer sa lakizasyon se li ki bezwen prouv son lakizasyon beyond reasonable doubt.
Donk ase o. Pour ki sa dimoun pa kapab, ou pe kapab pey en boug pou al fer sir ki en dimoun ki ou pa kontan pa stand.

I pour bezwen son laprev pour bezwen o. I pou bezwen satisfer Electoral Commissioner or Electoral Commission or Chief Registration Officer, whoever it is i pou bezwen satisfer li lo en very high standard of proof, ki sa ki i pe dir i vre.

Si i pa meet sa standard son lakizasyon i ganny That’s my proposal Mr Chair.

rezete.

MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Onorab Andre.


HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.

Mon segonn sa anvi ki mon ti'n propoze ki nou tire me si i met sa proviso i fer li meet sa standard ki mwan mon ti anvi.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Andre.

Attorney Zeneral.

THE ATTORNEY GENERAL MR FRANK ALLY Mr Chairman mersi.

Mr Chairman mwan, again mon krwar nou pe get li, menm si sa Lalwa i sorti kot nou.

Me nou bezwen get li dan nou diskisyon dan en peryod letan.
Ler en 105 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 dimoun i debout ankour i dir in ganny sexually assaulted, it's the word of the complainant versus the, not even the word of the accused.

E i kapab prove to a reasonable doubt ki in annan en assault.

judge beyond Now, me letan i kourt, pou nomination day.

E si i annan en kantite sa bann renonsyasyon.

Mon pa konnen si petet nou bezwen fer li en pti pe pli a lenvers pou dir, once ki ou'n sinyen.
Akoz en dimoun i kapab sinyen li me i siny son sinyatir li konpletman diferan pou kapab demontre poudir mon pa'n zanmen sinyen.

Egzakteman.

So unless si en dimoun in sinyen, petet in sinyen e kopi son kart idantite in ganny soumet, then it is conclusive proof, unless li sa dimoun i assure otherwise.

si litiz annan Me again nou kit li ouver pou en en adjudication.

E amwen mon pa konnen Chairperson Komisyon, zot anvi petet sa propozisyon ki Onorab Andre in dir.
Se ki donn sa opsyon sa kandida pou li kapab annan plis safeguard, kot si i anvi annan en witness, then en dimoun i witness.

So therefore, i pou rate li, ou pou kapab zis demann sa temwen eski sa dimoun ti sinyen, i pou dir ou wi, and then that this would be the end of the matter.

Rather than ou'n al dan en prose, sort of en prose devan Electoral Commission.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Attorney Zeneral.

Onorab Sebastien Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.


Mr Chairman mwan mon ti a zis kontan konmsi kosyonn nou ki annou pa apros sa Lalwa an mazinan le 2 pli gran parti.

Parey Komisyon Konstitisyonnel ti sort of vwar keksoz sa letan dan sa konteks, konteks in move en kantite ozordi, e nou dan en diferan konteks.

E whatever ki nou sey fer ozordi, annou sey apros li dan en fason ki pou nou fer sir nou fer en zefor lezitim pou allow maksimonm partisipasyon dan sphere politik Sesel.
E mon krwar sete sa lentansyon an fer sir ki si ou'n ganny 50 sinyatir ou'n ganny 50 bona fide signatories.

I pa'n anvoy ou pou 500 akoz ou konnen poudir ler ou'n ganny 500 apre ou al end up avek enn ou vi fer tou sa zefor.

I think sa leksplikasyon ki Mr Lucas in donn ti fer sans.

I don’t know si Onorab Georges i kapab-?

Konmsi annou sey 106 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 mazin li dan sa perspektiv.

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi Onorab Pillay.

Onorab Georges.


HON BERNARD GEORGES Eskiz mwan Mr Chair si mon, mon pa'n ekout Onorab Pillay akoz mon i pe sey ekrir sa ki ti'n dir, Attorney General kekfwa Onorab Pillay ti kapab repet sa ki in dir.

MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Onorab Pillay.

tou keksoz HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman ou vwar ki pe ariv nou la sa ler la, se ki nou pe sey antisip from perspektiv 2 parti ki kapab fasilman ganny 500 signatories.
That’s one of the angles ki mon pe war vizavi, annou pran sa largiman.

Nou ti annan en sityasyon kot i kapab annan 50 sinyatir, e sa 50 sinyatir sa dimoun ti kapab asir, to use the term ki bann zenn i servi pou asir son kou avek son 50 sinyatir.

Fer sir poudir son 50 sinyatir bona fide sa ki in gannyen.

Mwan mon pa pe dir ki zot lamannman i mal, mon pa pe atak zot lamannman.
Sa ki mon pe zis dir avek zot se ki, ou vwar sak fwa nou ariv en pwen kot pour nou sey kontrol sa sityasyon i annan en keksoz ki monte.

And then we have to go back, e fer bann azisteman.

Petet annou konsider sa ki nou ladan.

Lamannman ki nou pe fer dan sa Lalwa, pa zis from perspektiv le 2 parti ozordi ki annan plis sway dan sphere politik Sesel, me konsider ki mannyer nou open lespas pou lezot parti politik, pou lezot dimoun ki oule partisip dan lavi politik nou pei.
Sa i en lopinyon ki mon krwar nou bezwen annan a sa moman ki la.

Compared to lopinyon ki petet ti annan an 1993 lo Konstitisyon.

Sa i zis en lopinyon.

Mersi Mr Chairman.

ler nou i pe koz MR SPEAKER Mersi Onorab Pillay.

Yes Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi.

Mr Speaker mon krwar parey Leader Onorab Lopozisyon in dir, nou gard li 500 e 50 akoz Onorab Pillay in dir ki i a fer sir ki si nou annan 50 pou presidential nou pe ganny bann bona fide sponsors.
107 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Me o kontrer i fer sa nominasyon vin pli kredib letan ou annan 500 bona fide.

Napa naryen ki anpes ou annan 500 bona fide.

Selman ki parey Onorab Attorney Zeneral in dir parey mwan mon ti pe dir se ki, zis pou annan en safeguard i ava en additional provision.

Si nou santi sa pa devret dan Lalwa ok, nou pa met li, me selman annou gard li as 500.

Mersi.

annan MR SPEAKER Mersi Onorab Andre.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mr Chair mersi.


Mon'n pran li an kont sa ki Onorab Pillay in dir ki sa ki nou pe rode se nou'n ariv dan en letan kot nou bezwen assume ki keksoz i ganny fer dan en fason diferan.

E mon oule met donk ankor enn fwa pou reponn a sa problenm ki devan nou, a savwar ki mannyer ou pou fer sir ki en dimoun pa kapab a la dernyen minit vin devan e dir ki i pa'n siny en form ki in sinyen.

Mwan mon ti'n propoz en standard of proof ki o, e Attorney General ti'n propoz en prezonpsyon.
Mon'n drafte sa prezonpsyon swivan pou zot konsiderasyon; the this sub-section purposes of “For there shall be a presumption that the name of a voter on the nomination paper of a candidate was made by the voter with the voter’s consent.” Ok?

Donk sa se en prezonpsyon.

Donk or or Electoral Commissioner Electoral Commission Chief ler sa Registration Officer, problenm i arive i bezwen apros sa problenm lo labaz ki sa vote i genuine.

E in ganny fer par sa dimoun.


E donk prezan li sa dimoun i pou bezwen satisfer li otherwise.

Kestyon se eski nou gard sa premye clause that the onus will be on him to prove beyond the reasonable doubt e proviso an menm tan.

Akoz sa 2 i fer sa vin for.

I les en échappattoir, but at the same time i prezimen ki en nomination paper i valab unless proved to the contrary.

MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Onorab Afif.

HON AHMED AFIF Mersi Mr Chairman.


Mon siport sa lamannman parske la ou santi ou en pe pli konfortab, ki dan ti mansyonnen taler, ki i annan bann provizyon pour kapab aksepte en nominasyon, si in ganny fer avek sa presumption.

sa ka ki mon 108 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 E i donn zot bataz pou aksepte sa pli byen.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Afif.

Panel, comments?

THE ELECTORAL CHAIRPERSON MR DANNY LUCAS Mr Chairman mersi.
Lo nou okenn kote tel obzeksyon amannman.

napa avek nou en MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Yes, Onorab Bernard Georges zis repas en pti pe lo amannman lo travay ki nou pe fre.

Zis recap en pti pe lo amannman ganny ki propoze.


pe HON BERNARD GEORGES Wi, i ok. Met devan zot cCause 9(a), sa bout ki komans ‘provided that.’ “Provided that where the name of the voter has been entered in the nomination paper as an endorsement for a candidate to stand for election without or knowledge of the voter,’’ nou azout ‘the onus of which shall lie on the voter to prove to the criminal the nomination paper shall be rejected.
’ Epi for the purposes of this sub-section nou pe azoute standard, consent the there for the purposes of this sub- section shall be a presumption that the name of a voter on a nomination paper of a candidate was made by the voter with the voter’s consent.’ MR SPEAKER Eski i annan konsantman oubyen?

Yes.

Bon nou ava proceed Onorab Georges.

is the HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Nou al lo Clause 10 e sa i ranplas seksyon 15(A) the principal Act which force majeure Clause.
I egziste deza e sa Clause prezan pe beef li out en pe eksplike ki pou arive ler i annan force majeure, nomination day pou ganny adjourn pou en lot zour.

Si napa okenn komanter?

en MR SPEAKER Onorab Ramkalawan.

HON WAVEL RAMKALAWAN Mr Chairman ofet sa i plito lo son laform.

Konmsi letan mon pe regard ki mannyer sa ti ete dan in the Principal Act ou war.

Principal Act ti 15 section 15, as ti ganny en sa 15(a) ki lamannman Konmsi sa.
lafason ki i ti ganny ekrir mon pe zis, sorry ou annan sa lamannman ek ou?

109 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Kot konmsi i ti kler, i ti the annan adjourn ‘may proceedings’, affix apre lot.

Konmsi son format ti bokou pli kler ki la konmsi in vin dan en sel paragraf.

Ou pe war mon byen la, sorry mon pe, sorry Mr Chairman.

Bottom line ok thank you Onorab Afif.


Lafason ki i ti'n mete la i dir dan son original i dir, “Where proceedings at a nomination day are interrupted riot” or ensidswit ok zot in sanz tousala napa problenm.
obstructed by a I ti dir ‘’The Chief Electoral Officer as the case may be the Electoral Officer ki dan sa lamannman la, i ti a pe dir ‘’may (a) adjourn.’’ parey i ete the proceedings,’’ until the following day.’’ (b) Shall affix a notice to the effect in a conspicuous place at the place appointed.’’ La i ti'n dir at the nomination center’, ok be ‘’at the place appointed in the notice and’’ son trwazyenm sete ‘’shall the Electoral Commission and the Chief Electoral Officer of the adjournment.’’ forthwith notify Sa ki mon pe dir se eski nou pa ti ava kapab mentenir sa format dan sa?
Parske i vin pli kler.

Parske ou konnen poudir ABC, tandis ki la ou bezwen al rode what is (a) what is (b), what is (c).

Parski tou keksoz i ansanm.

Mon krwar ki mentenir sa format.

I pou bokou pli, i pou fasilit zot travay avek bann nouvo wordings ki zot in mete me selman son stil.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mr Lucas.

THE ELECTORAL CHAIRPERSON MR DANNY LUCAS Mersi.


Mr Chairman nou SLO ti pe liaise avek Biro Attorney Zeneral dan sa drafting, mon krwar i byen, mon a les li eksplik sa bout ki la.

Avek ou permisyon Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

AG oule fer en komanter?

Oubyen Ms Sinon.

sa amannman SENIOR LEGAL OFFICER MS. SALINA SINON Bonn apre midi Mr Speaker.

Bonn apre midi tou Manm.

Bi deryer ti zisteman pa pou tou sa sa ki ti deza egziste dan Lalwa sa pa ti lentansyon.
Lentansyon se ki Lalwa ti fer provizyon up to adjournment of nomination akoz force majeure.

Me i pa i ti dir ki mannyer i pou proceed the next day.

So nou ti demann en ensersyon dan Lalwa pou donn 110 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 komisyon en direksyon lo how to proceed the next day for example nominasyon i 9er ziska letan 1er apre midi.

Dizon nou'n adjourn in reste 2erdtan, do we open it for only 2more hours?

Or do we open it from 9 to 1 only?

Ki mannyer nou proceed?


So se sa ki ti bi.

So the only thing ki ti vreman neseser la i sa sou- seksyon 2, so sa 1 premye i zis en repetisyon sa ki deza dan Lalwa.

So nou kapab do away it.

Yes akoz i zis en with repetisyon sa ki deza la, sa ki 2 ki address sa mischief.

MR SPEAKER Mersi Ms Sinon.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mr Chair, instead ki nou fer en repeal why don’t we adopt sa ki Onorab in dir?
Nou aret li anler i ganny en chapeau and then we have ABC ki konmsi ki basically keep it the way it is.

Rather than nou.

La ou pou bezwen fer en lamannman ki pou repeal.

Ki Onorab Ferrari pa konpran.

When the White Copy comes back nou bezwen mete kwa ki'n arive a ki li i pa konpran.

So sa ki Onorab Ramkalawan propoze actually i rezourd nou problenm pou nou pa mete sa.

Si nou pe amann li la i fer li pli fasil.

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Georges.


Onorab HON BERNARD GEORGES Mr Chair i en kestyon still, the content is exactly the same.

Alor mwan mon napa en lizyenn dan sa lager.

So zot panel ava dir nou ki zot preferans, oubyen nou, nou ava dir panel ki nou preferans.

Me les mwan si ou permet mwan Mr Chair i 6.08 nou'n ariv apepre lanmwatye travay lo sa Bill.
Wi, nou'n ariv egzakteman lanmwatye, mon fek pe regarde e nou annan en kantite keksoz pe vini lo konte, lo ballot paper li menm li lo son form, nou annan en kantite gro topik ki devan nou.

Mon pa konnen ki nou pou fer.

Alor ki nou fer eski nou kas li into 15(1) A,B,C and then (2) ?

Good.

Ok mon ava fer sa anmezir nou ale avek zot permisyon.

Clause 11, sa se polling agent.

Sak kandida i kapab annan otan polling agents ki i anvi pourvi ki i annan zis enn dan sak voting facility dan en polling station.
Ok si i annan 3 voting facility dan en polling station i kapab annan 3 polling 111 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 agent.

Wi, mon krwar se sa lentansyon.

Clause 12 nou'n fini fer.

Special arrangements pou bann dimoun vote.

(Ah les mwan) in fact mon'n profite pou sanz en pti pe sa ki mon ti'n lir zot avan.

Les mwan lir sa ki monn ekrir la prezan pou vwar ki nou annan endorsement the House.
‘’For the Electoral Officer shall make special arrangements in the polling stations for the aged, pregnant women and voters requiring assistance to vote.

‘’Ok ?

Akoz avan sa mon ti met ‘the arrangements’ e i pa ti lir tre byen.

Mersi.

pou paper Clause 13 i en proviso ki ganny ballot perforated ek stub pou annan en serial number.

Mannyer i ete la i en proviso, me si nou regard the Principal Act seksyon 23 mon pa vwar ki i merit en proviso.
E donk Bills Committee pe dir olye ki sa proviso i en proviso it should be standalone subsection ok?

Akoz sa ki nou annan la i dekrir ki mannyer ballot paper pou ete, e ki si pou annan 2 eleksyon ansanm zot edges pou diferan kouler pou pa konfiz dimoun eksetera.

E sa i pa vin koman en proviso as such, me i vin koman en nouvo sub-section akoz i pe koz lo sirtou stub avek en serial number.

So si zot dakor olye fer li en proviso nou ava fer li e sub- section (1) ek sub-section (2).

Mersi.
Mersi.

Next one se Clause 14 ki pe rod amann Seksyon 25, e sa se alphabetical groupings.

Ek sa ki pou ganny kriye se page 9.

‘Incapacitated by blindness’ eksetera pe vin ‘incapacitated voter ‘prezan.

E lekel ki kapab akonpanny en dimoun dan izolwar.

E finalman nou ariv new proposed section 3(C) right at the bottom avan Clause 15.

E la Bills Committee nou'n konfiz en pe, akoz i en seksyon ki tough pou konpran.
‘’Incapacitated voter means a registered voter who is unable by reasons of physical or mental condition or blindness or being illiterate, to receive an information or may evaluate communicate decisions to such an extent that a voter lacks capacity.’’ So far so good.

Sa i kler.

or with Me lacks capacity prezan ‘to meet essential requirement for physical health or self-care or without with technological appropriate assistance’ we thought was a bit heavy.
E nou pe zis propoze akoz nou pa zis dir, ‘to such an lacks extent the voter that 112 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 capacity to cast an assisted vote.’’ Ok?

Dakor.

Mersi.

MR SPEAKER Dakor, en moman Onorab Georges.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Quick question.

Eski ou pou ‘an assisted bezwen define vote?’ MR SPEAKER Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Pardon Mr Speaker?

MR SPEAKER Eski ou pou bezwen define ‘an assisted vote?’ HON BERNARD GEORGES I don’t think so.
Mon krwar i kler, it's a vote for which you need assistance to cast.

MR SPEAKER Panel i ok avek?

Kontinyen Onorab Georges.

En moman Attorney Zeneral, AG.

THE ATTORNEY GENERAL MR FRANK ALLY Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman Mon krwar Onorab Georges petet mon konnen poudir nou servi sa term ‘mental condition.’ Me selman ‘infirmity of mind’ ki en pti pe relye avek sa pou incapacitate ou koman en voter.
sa So dan ka, incapacitated voter is more or less a voter ki annan serten enkapasite, me selman zot napa kapasite.

Zot bezwen napa kapasite mantal pou zot kapab, zot pou annan ‘infirmity of mind.’ Mon krwar sa nou bezwen kler lo la.

Akoz otherwise pou annan bann dimoun ki pou annan mental incapacity who will not be able to vote by virtue of the disqualification under the constitution.
Me zot pou war zot dan en posibilite kot zot pou bezwen ganny asiste me zot pa pou dan en leta lespri pou zot kapab cast en vote.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi AG.

Onorab Georges.

lentansyon dan HON BERNARD GEORGES Wi, mon krwar Mr Chair.

Mon krwar sa Clause sete egzakteman sa.

Sa ki the defining cause se ki sa dimoun pa kapab resevwar e lenformasyon oubyen evalye lo ki kominik en desizyon mannyer pou vote.
I napa kapabilite pou fer sa bann i annan en keksoz akoz problenm mantal oubyen i pa 113 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 war kler oubyen i annan en problenm fizik.

sa lenformasyon Ou war, tousala all roads to Rome.

Son keksoz lead komen dan tousala, se ki sa dimoun swa pou en rezon fizik swa pou en rezon mantal swa pou en lot rezon, i pa kapab evalye e process sa lenformasyon ki pou dir li ki fodre i fer san ki i ganny asiste.

Le moman ki i ganny asiste i kapab fer li.


I think that’s the idea.

So the mental condition is limited only to that action.

E olye met ‘an assisted vote’, nou pou met ‘vote without assistance.’ Fer li vin pli kler.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Mon war 2 lanmen anler, Onorab Esparon.

HON REGINA ESPARON Mersi Mr Chairman.


Mr leksperyans Chairman avek nou war en dimoun ki annan en problenm fizik i kapab kominik avek sa dimoun ki pe asiste li pour ki i pou vote, i ok. Me en dimoun ki annan problenm mantal ki pa kapab pran en desizyon, pour ki i pou vote mon krwar i pa devret pe vote.

Mon annan en lot konsern osi la Mr Chair.


Mon pa konnen si nou pou go back to 3(a) i annan en problenm la ki sa dimoun ki pe asiste sa la incapacitated normalman i ganny en form pou li sinyen pou li asiste sa dimoun.

voter Me si sa dimoun ki i pe asiste pa konn li.

Eski nou pou les li vote?

Nou pou les li asiste sa dimoun pou vote?

Panel ava dir mwan.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Francois Adelaide.

en petet HON FRANÇOIS ADELAIDE pti Mr Chair leklersisman.
I annan 3 rezon akoz en dimoun i pou ganny diskalifye pou vote, me vi ki la nou annan sa problenm corona e petet sa bann dimoun osi zot petet pou dan karantenn, ki bann petet komisyon in fer pou sa bann dimoun?

Akoz petet i kapab ganny restriksyon Dokter, zot pa pe kapab sorti so - Mersi.

provizyon ki MR SPEAKER Mersi Onorab.

Panel, Mr Lucas.

THE ELECTORAL CHAIRPERSON MR DANNY LUCAS Mr Chairman mersi.
I annan depi ler nou'n ganny sa fleo 114 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 COVID Sesel, nou'n an kontak avek Department of Public Health e nou pe koze avek egzakteman pou kanmarad regarde ki bann mezir ki ou war nou pou pran, pou met an plas pou zour eleksyon i arive.

Sa bann dimoun ki ou war i dan karantenn, evidaman zot annan zot drwa pou zot vote e i en kestyon anba ki kondisyon ki ou war i pou posib pou fer sa arive.

Nou bezwen ganny gide par Department of Public Health.
Akoz zot dan en sans ki ou war zot pou kapab dir nou eski sa dimoun i dan en pozisyon pou li vin vote.

E if so nou bezwen met an plas bann kondisyon pou war ler i vin vote i pa afekte bann lot voter ki ou war i dan laliny vote ouswa i dan process pou vote.

E pour la menm rezon osi zot pou remarke ki vote ki pou al arive la nou fer li dan bann lekol ok?

Dan ban lekol i deza annan bann fasilite prevantatif ki Departman Public Health i rekomande ki ou war i annan kot bann tel lenstitisyon.
Par egzanp dan laplipar lekol ki ou war nou'n vizite i annan en lasanm isolation, si an ka i annan bann cases ki ou war i sispe ki i annan en malad ki i related to COVID.

Be konversasyon i ankor pe kontinyen avek Departman Public Health.

E byento nou panse ki nou ava dan en pozisyon ki mannyer egzakteman ki nou pou proceed lo sa size.

Me kontak i la e nou pe koze.

Mersi.

anonse pou MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Lo konsern ki'n ganny leve par Onorab Regina Esparon?
THE ELECTORAL CHAIRPERSON MR DANNY LUCAS Yes, Mr Chairman, sorry.

Lo kestyon ki Onorab Esparon in leve.

sa seksyon se pou kouver bann fer dimoun ki zot kapab desizyon pou zot vote.

Me par rezon serten dezabilite fizikman zot pa pou kapab ale al fer sa prosedir fer antre zot swa.

Lentansyon pou E unassisted ale met li dan sa ban ballot boxes ki ou war i apropriye, akoz osi fodre nou konsidere nou annan 2 eleksyon ki pe fer ansanm.

Nou pou annan 2 ballot boxes.

Enn pou parlmanter, enn pou prezidansyel.


So si i annan serten problenm ki kapab anpes li fer sa aksyon met son bann papye dan son ballot boxes, antre dan li tousel pou li fer son swa lo sa 2 izolwar 115 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 papye endividyel, se sa bann sityasyon ki ou war sa seksyon i ape prevwar.

Me sertennman i bezwen dan en pozisyon mantal kot i kapab fer son swa.

Mon espere ki mon'n reponn ou kestyon Onorab.

MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Onorab Esparon.


HON REGINA ESPARON Mr Speaker.

Mr Lucas pa'n klarifye sa sityasyon kot ou annan en dimoun ki pe asiste sa incapacitated voter.

Mon'n vwar sa dan lepase, met case in point Regional Home for the Elderly kot nou dir lopital North East Point.

Kot ou vwar sa dimoun pe vin avek sa pasyan.

Me selman parfwa kot ou annan bann sityasyon kot sa pasyan li i pa konn sa dimoun li.

Se sa ki mon pe dir.


pou kapab Mon konnen i annan en form ki ganny donnen pou sinyen donn permisyon pou li kapab asiste sa dimoun be i annan bokou fwa nou war ki sa dimoun ki pe siny sa form la, sa voter pa konn li.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mr Lucas.

ELECTORAL THE CHAIRPERSON MR DANNY LUCAS Mr Chair lenportans se ki sa voter i kapab fer son swa lekel ki kapab asiste li.

E ki mannyer i pou kominik sa avek bann Zofisye Elektoral.
E se sa voter ki ou war i bezwen donn sa ledikasyon bann Zofisye en poudir i pa anvi en dimoun i asiste li.

Si i pa donn nou en lendikasyon then nou bezwen pran li konmkwa keksoz i ok. Me an dizon sa petet Onorab Georges i kapab ed nou lo sa seksyon li menm li.

Mon pe fer referans avek sa bout kot nou dir mental condition.

Eski petet sa i pa kapab obscure lefe pou sa amannman i aimed pou selman an se ki konsern sa abilite to cast an assisted vote?
E si nou kit sa bout mental condition ladan eski i pa petet pe donn sa lenpresyon ki kouver bann dimoun ki ou war i pa kapab fer bann desizyon endepandan?

MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mon krwar Mr Lucas ti Chair Electoral Commission, eskiz mwan ti reponn sa kestyon pli boner.

E mon krwar i ti annan 116 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 rezon.

The mental capacity la se pa en dimoun ki annan en problenm mantal ki pa kapab vote, non.
En dimoun ki annan en problenm mantal i kapab vote so long as i kapab fer konnen, process sak lenformasyon ki sa ki i pe fer la.

E fer konnen en dimoun ki i anvi fer.

Mon krwar that’s the issue, e so long as son problenm mantal i permet li fer sa.

I ava kapab vote with assistance.

E si i pa kapab i pa pou, e mon krwar se nou'n vwar sa plizyer fwa dan bann stasyon vote.

Se sa Electoral Officer on duty ki pou make a call ki pou dir be mon krwar ki ou konpran sa ki ou pe fer.
Akoz an assisted voter, the vote is actually cast by the Electoral Officer on duty.

I pa by sa, i annan zis en dimoun obor li ki pou fer sir ki sa Electoral Officer i fer sa ki sa dimoun i dir li fer not something else.

Li i en temwen selman.

Me it's the Electoral Officer.

Si Electoral Officer is of the view ki i pa kapab i pou fer antre en keksoz dan liv lokirans e i pou dir ki mon pa'n les li vote, I think.

E mon krwar that’s the way it should be.


Me si i krwar ki sa dimoun malgre ki i annan e n dezabilite mantal me i still kapab process lenformasyon e dir sa ki fodre i fer, then that’s ok. Mon krwar it's not ki ou annan en problenm mantal ki ou pa kapab vote mon krwar nou bezwen bokou pli souple.

MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.

Mr Chair letan mon pe get sa seksyon.


Sa clause plito, ’Voter means a registered voter who is unable by reason of any physical or mental condition or blindness’ sa i ok, ‘or being illiterate to receive evaluate information or make.’ Savedir make decisions.

Be make decisions mon konsernen avek sa mwan, akoz ladan nou pe dir make decisions.

Lezot mon dakor ki poudir i pa kapab physically tick oubyen kwa.

Me selman si kapab dir poudir mon oule vot pou LDS, mon oule vot pou US mon oule vot pou whatever.
Be letan nou pe dir ‘make decisions’ i pa pe imply ki poudir, konmsi en lot dimoun ki pou fer sa desizyon pou li?

Sa dimoun ki pe akonpanny li ki pou fer sa desizyon.
So mon konsernen avek sa definisyon lo sa bout en, lezot mon antyerman dakor avek ki i bezwen reste or communicate 117 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 decisions that’s ok. Akoz i pa kapab kekfwa i pa kapab koze me i kapab montre ledwa kot pou mete sa i ok. Sa ‘make decisions’ mon konsernen akoz i kapab annan dimoun ki pe fer sa desizyon pou li akoz i pa kapab communicate, make sa decisions.

Dapre sa definisyon ki la en, unless mon ganny eksplike mon annan en konsern lo sa bout la.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Andre.

Mr Lucas.

i parey THE ELECTORAL CHAIRPERSON MR DANNY LUCAS Mersi Mr Chairman.

Mr sa Chairman klarifikasyon ki ou war Onorab Georges in donnen.

Tou sa bann fakter i bann fakter ki ou war i relye avek sa abilite pou li cast sa unassisted vote.

Pa pou fer sa desizyon pou lekel ki ou war i pou vote.

Se sa ki ou war i amannman.

sa lentansyon Nothing to do avek son abilite pou li determinen, mon oule vot lot pou tel kandida ouswa kandida.
Me bann sirkonstans ki fer li difisil pou li kapab fer son bann tranzaksyon vote unassisted.

Se sa lentansyon.

Be prezan si i annan en fason pou zot le aranze met li ki ou war i vin pli kler, nou napa problenm avek sa.

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Yes, Onorab Andre.


HON CLIFFORD ANDRE Mwan mon sizere, mon konpran antyerman sa ki Mr Lucas pe dir, me mwan mon sizere ki nou tir sa ‘or make’ communicate nou decisions’ konmsi nou tir sa ‘make decisions’ akoz ou pe dir mwan sirkonstans otour li.
kit ‘or Me selman mwan letan mon pe lir li koman en Avoka letan mwan mon pou al dizon i ariv en sityasyon ki mwan mon pou al Ankour mon pou dir ki poudir sa i dir ki poudir ‘make decisions.’ E mon pou harp lo la, ou konn byen ki mannyer nou bann avoka ou en avoka.

ki mannyer sa nou lenterpretasyon, me si i pa vedir sa annou pa mete.

fer information Mwan mon pe dir annou li ‘or make’ annou kit tir or ‘evaluate communicate decisions to such extent lacks capacity’, se sa ki mon pe dir.

Mersi.
Mersi.

the voter that 118 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 MR SPEAKER Mersi Onorab Andre.

Onorab Ramkalawan.

HON WAVEL RAMKALAWAN Mr Chairman mon ti ava kontan zis ris en paz dan model law SADC PF.

E zot annan en definisyon pou assisted voter ki nou pe koz lo la, e sa definisyon i senp i dir; ‘assisted voter means a person who by reason of physical disability or visual impairment or any other form of incapacity to are independently cast their vote’.
Pa sanmenm sa ki nou pe koz lo la?

unable MR SPEAKER Very clear.

Panel?

HON WAVEL RAMKALAWAN (Off-Mic) But it's a person who is being assisted to cast a vote, yes visual impairment.

‘Any other form of incapacity.

Any other form mon krwar i ok mon, I like this definition, be parski i konplike, illiterate, to receive, evaluate.

MR SPEAKER Onorab Georges, oubyen panel.

Onorab Georges go on.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.


Ou war ou annan ou 2 keksoz la enn se the voter who needs assistance e zeneralman sa i physical, en dimoun ki bezwen physically en lasistans.

lot Apre ou annan sa kategori dimoun ki physically i ok. Me zis i bezwen en lasistans pou li fer sa desizyon pou li gain the information and process it.
Par egzanp ou annan en dimoun ki vini e nou tou mon krwar nou'n vwar sa enn, en dimoun ki vini i prezant son lekor e ler Electoral Officer i dir li wi, eski ou konnen ki ou'n vin fer?

I blank.

Me koman Electoral Officer i dir li; ou pe vin vote?

I annan Mr Rene, Mr Ramkalawan avek Mr Mancham, imedyatman i process e i dir natirelman sa lepok Mr Rene.

Ou war?

Alor ou konnen ki i annan kapasite pou li process lenformasyon me i pa kapab fer li all the way li tousel.
Ou pou bezwen anmenn li ziska en serten zistans apre fer li fer son desizyon.

This is the one ki mon krwar sa seksyon i kouver.

MR SPEAKER Mersi.

Mon krwar lenkyetid Onorab Andre se ki sa dimoun ki pe akonpanny li pa kapab koze pa kapab fer desizyon pou 119 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 li, se sa.

Panel?

Yes, Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mr Chairman mon krwar se sa ki Chairperson Komisyon in dir se sa ki pou arive.
Akoz parey Onorab Georges in eksplike ler ou'n vin ek sa dimoun laba anndan i pa sa dimoun ki akonpanny li ki tyonbo son papye ki tick pou li ou konpran?

Sa dimoun, sa Asistan Electoral Officer ki fer sa.

So i annan ase safeguards pou asire ki (1) ou annan drwa anmenn zis 2 dimoun pou asiste zot, e (2) sa dimoun ki pe fer desizyon i bezwen annan en drwa pou li swazir lekel ki i anvi anmenn ek li.

Li ki bezwen fer sa desizyon akoz i son drwa sa pou li swazir lekel, ki dimoun.
E i annan en papye ki ranpli, i annan en diform ki i bezwen ranpli so mon krwar sa i encompass sa ki Onorab Georges pe rode.

Si nou al ver any form of incapacity ou pe ouver sa levantay dan en fason ki apre ou napa en fason pou ou ferm li ler ou annan en sityasyon ki pou arise.

Ki mannyer in worded la mon krwar i byen, mon krwar Chairperson in eksplike akoz ki zot in relate sa ‘meet essential sa requirement’ avek i napa ‘incapacity’ anler, konplikasyon.

I think we can move on from sa.


MR SPEAKER Mersi Onorab Pillay.

Onorab Sophola.

HON NOLINE SOPHOLA Mersi Mr Chair.

Mr Chair par egzanp si nou annan en dimoun son lespri i ok, me selman i annan en problenm stiffness ki i pa pe kapab hold sa marker pou li tick.

Who will do this for him?

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Panel, Mr Lucas.

THE ELECTORAL CHAIRPERSON MR DANNY LUCAS Mersi Mr Chairman.

Onorab i toultan le ka kot i annan en dimoun kot ou war i pa kapab fer sa prosedir li menm.
E toultan se sa Assistant Electoral Officer ki ou war i fer sa bann prosedir pou li.

Sa Assistant Electoral Officer i determinen si i kapab fer en swa, e sa i dan prezans sa dimoun in ou war i pe asiste li.

Sa dimoun ki pe asiste li pa li eksepte fer naryen temwayen ki sa dimoun ki pe vote, sa Assistant Electoral Officer pe fer egzakteman sa ki 120 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 li sa voter in endike poudir i anvi ganny fer.
So tou sa prosedir ki ou a pe dir la i ganny fre par sa Assistant Electoral Officer.

Mersi Mr Chairman.

lot mon oule vot Mr Ramkalawan ou konbyen kandida kandida ki pou annan lo ballot paper.

So mon pou siport sa, proposal.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Onorab Georges petet nou'n amann en pti pe sa seksyon sa 3(c).

Petet relir i ava pli kler pou lezot.

HON BERNARD GEORGES Mr Chair avan, avek pou permisyon avan ki mon relir.
Mon'n ganny en sizesyon ki'n vini la ki dir ki si the issue of receiving, evaluating, making and communicating decisions i en problenm, akoz nou pa zis tir zot e dir ‘lacks capacity to cast a vote unassisted’ oubyen ‘lacks capacity to cast a vote without assistance.’ E i anglob, i kouver tou.

MR SPEAKER I anglob, i kouver tou.

Panel?

Yes Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.


Mr Chair mon pou siport sa proposal mete par Onorab Georges, akoz i tir sa eleman ‘make’ ladan e i dir ou en dimoun ki pa kapab ki ‘cannot cast a vote unassisted.’ So he is casting his vote unassisted li ki pou bezwen dir MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mr Lucas.

ELECTORAL THE CHAIRPERSON MR DANNY LUCAS Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman la rezon ki ou war en definisyon detaye i ape ganny fer se akoz zisteman avan sa son definisyon ti preske, i tre, tre wide.
sa rekomandasyon 2017 i ti annan en lanvi pou detay en pe definisyon ki nou pe fer fas avek la ozordi.

Mersi.

dan E MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES I paret mwan ki Chairman Electoral Commission i anvi gard sa ki devan nou.
Setadir ‘’means a registered voter reasonable by reason of any physical or mental condition or blindness or being illiterate to receive an evaluate information or to make or communicate decisions, to such an extent that 121 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 the voter lacks capacity to vote without assistant.’’ ki pa Mwan mon konfortab avek sa Mr Chair.

Mon pa vwar en problenm mwan.


I pa ki en dimoun ki pa kapab make decisions oubyen i pa kapab en dimoun kapab communicate decisions, i bann dimoun ki pa kapab fer sa assistance.

With without assistance the person can make decisions, with assistance the person can communicate, se pour sa rezon ki i ganny asiste pou li vote.

Ou war that’s the thing.

I pa en dimoun ki vini e ki san lasistans pa kapab fer naryen, i en dimoun ki vini ki san lasistans i pa kapab fer naryen.
Me avek lasistans i kapab fer sa keksoz.

Alor this is all about ensuring that everybody that nobody is turned away from exercising son drwa pou vote.

Ou war.

i Ou bezwen fer tou keksoz pou ensure ki en dimoun ki se enkapasite fizik oubyen mantal, oubyen ki zis i en dimoun iletre dan fason pa dan Kreol me dan Franse i bezwen, ou bezwen kapab asiste li pour fer li vote.
E ki sel dimoun ki pa pou vote se bann dimoun ki vreman pa kapab process sa lenformasyon, e pa kapab process sa lenformasyon e pa kominik kapab lenformasyon menm lasistans.

sa avek MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Mr Lucas.

THE ELECTORAL CHAIRPERSON MR DANNY LUCAS Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman mon war poudir Onorab Andre i still annan serten rezervasyon lo la.
Me i annan en lot definisyon la ki si zot permet mwan lir li petet zot, ou ava regarde si ou war it goes some way pou petet rezourd sa problenm.

Si nou dir ‘a disabled person’ ouswa ‘an incapacitated person means a registered voter with an impairment that may be developmental, cognitive, intellectual, mental, physical, sensory or some combination of these that substantially affects a person’s ability to mark their own ballot.

Eski sa i ede?

Akoz sa ti en alternatif en dan rekomandasyon 2017.
Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE 122 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon prefere sa proposal ki'n ganny donnen, akoz mon konsern ki mon ti pe al releve an referans avek sa ki la kot i dir ou ‘without appropriate technological assistance’.

So mon prefere nou al avek sa enn, akoz pou mwan sa enn i konplik lavi tro bokou.
So mon pou siport sa segonn, anyway en Manm ki bezwen oubyen si zot mete zot dakor mwan mon pare pou mon vot an faver sa.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Okenn komanter Onorab Georges?

HON BERNARD GEORGES Mon prefer sa enn ki nou annan Mr Chair.

Pou en senp rezon marking is very the ballot physical, e mon krwar nou bezwen al en pe pli lwen ki zis en dimoun ki, tou sa bann rezon pa kapab mark son ballot.
And I think that will, i pou anmenn nou tro dan physical incapacity e i pa pou pran konsiderasyon mental incapacity sifizaman.

Akoz the person ki annan en mental incapacity i kapab mark son ballot li, me ou bezwen anmenn li, a sa moman kot ou met sa ballot devan li pou li kapab marke, ou konpran?

I annan sa ki sa pe fer se ki i annan an lenterferans avek sa voter, ler sa voter i ariv dan i annan en polling station lenterferans avek sa voter.
Tou bann lezot voter ki kapab napa okenn lenterferans zot antre zot fer zot zafer me napa okenn lenterferans.

ki Me i annan en kategori voter ganny bezwen interfered avek.

Electoral Officer i bezwen interface avek sa voter, demann li serten kestyon, donn li serten lasistans, tyonbo son lanmen, anmenn li en landrwa, demann li pour lekel.

Ou war i annan sa lenterferans and I think that’s the idea.

The idea is se ki ou bezwen enterfer avek li pou draw out son lentansyon.
E pou fer ganny lentansyon manifeste lo son ballot paper.

E mon krwar sa i tous tou bann, sa ki nou annan devan nou i tous tou sa bann kriter.

sa MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman mwan osi mon avek Onorab Georges la mon krwar nou pe spend en kantite letan.
The only issue mon krwar ki Onorab Georges pe lo 123 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 requirements sanze se ki i pe tir sa bout ‘meet essential for physical health or self-care with appropriate or technological assistance.’ without lasistans Technological assistance akoz i dir ou sa dimoun i blind, i riske bezwen servi mon pa konnen teknolozik Braille eksetera.

Look the point is si zis sa ki pe fer nou get stuck la, e i almost 1hour nou ankor pe ale vini lo la.
Why don’t we keep it as it is and move on?

E sa i ava satisfer Lotorite i ava satisfer everyone ki encapsulate tou keksoz.

Otherwise personn pa agree.

Onorab Andre pa pou oule nou tir ‘make’ i pou kontinyen ale ek nou i oule nou tir ‘make.’ Chairperson Electoral fer kler in Commission poudir sa ‘make’ i part and parcel of sa ki zot Electoral Commission pe vin avek.
fini So mon krwar, annou donn zot en pe kredi par lefe ki zot in fer travay pou zot analiz bann keksoz ki zot in gannyen e zot in anmenn devan nou en prodwi ki zot krwar i ava ed zot.

Let’s, pou nou kapab move on avek sa sityasyon.

Mersi Mr Chairman.

Mon pou demann Onorab Georges eski nou pa kapab kit sa dernyen bout ki pe fer Chairperson feel poudir i annan keksoz ki manke ladan.

So that we can reach a point kot nou kapab bouze.

Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Mersi.


Eski ou pe dir ki nou repran sa bout kot capacity to cast an unassisted vote, nou fini lanmenm?

Onorab Georges, ou propozisyon.

Nou retir ‘to meet essential requirements’ all the way down?

depi HON BERNARD GEORGES essential ‘meet Wi, requirements’ ziska ‘appropriate technological.’ E zis ape nou insert ‘vote without.’ So that it means ‘to such an extent that the voter lacks capacity to vote without assistance.

‘ MR SPEAKER Dakor, kontinyen Onorab Georges?


let’s move on.

Nou HON BERNARD GEORGES Wi 15 Clause 15 ki rod amann seksyon 29 of the Principal Act sa se counting.

Ki mannyer pou konte ki mannyer pou tally.

I annan en seri keksoz ki pou bezwen ganny konte eksetera, Pou eksetera.

National Assembly Elections epi pou Presidential Elections, i ok?
Clause 16 i rod amann seksyon 34, sa se security features ki pou ganny donnen e 124 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 ganny verifye eksetera, e si i annan okenn problenm i ganny met dan liv lokirans.

17 i rod pou amann Seksyon 51 si mon pa tronpe, Seksyon 51 of the Principal Act section.

offence is Efektivman tou bann keksoz ilegal ki kapab ganny fer.

the Offences e i annan en nouvo offence ki ganny ensere e nou'n vwar sa taler.
Se pour met non en dimoun san son konsantman lo en nomination paper.

Donk as well as diskalifikasyon i osi en lofans ki fasil pou ganny prosekite anba Seksyon 51.

MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY A very quick one.

Nou konnen nou pou annan en stasyon 2, 3 voting facilities, counting pou ganny fer alors dan sa, dan en central point.

Savedir tou sa ki sorti laba pou vin ladan.

E verifikasyon pou ganny fer dan sa central point i pou sorti laba and laba, retournen.
So that everything is done in one central point.

Thank you.

then ganny fer MR SPEAKER Mersi Onorab.

Panel i oule komanter lo la?

Mr Lucas.

ELECTORAL THE CHAIRPERSON MR DANNY LUCAS Yes Mr Chairman.

Mersi bokou wi, nou ok avek sa.

MR SPEAKER Dakor, mersi.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Nou ok Mr Chair?

MR SPEAKER Wi, napa ankor entervenan.

HON BERNARD GEORGES Wi mersi ok.

Clause 18 e sa i rod pou amann Seksyon 94 of the Principal Act e ki annan pou fer avek fon.
Ki mannyer bann fon en parti politik pou ganny devwale avek Electoral Commission, avek cap en R50mil.

Onorab Sophola dan ti’n mansyonn son sa lentervansyon yer e i ti'n dir ki avek en cap R50mil e the only way to get around it se ou fer bann dimoun pey plizyer fwa R49mil e donk ou kontourn Lalwa.

Mon pa konnen si i annan okenn, si nou anvi atard la oubyen si nou lekor lo 125 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Onorab ti pe zis fer sa koman en warning pou tou dimoun.
Clause 19 sel keksoz ki nou'n fer la se limit expenditure ok?

Basically, R250mil par electoral area par parti politik kandida par oubyen endepandan.

Sa se son cap, sel keksoz ki nou'n fer la ki Bills Committee pe propoze se olye fer son bann Clause vin negatif parey i ete, ‘shall be incurred’ nou pe fer li vin pozitif ‘shall incur expenses’ ok zis nou'n sanz son tournir fraz dan tou le 3 sub-clause.

Clause 20 pe sey amann, pe propoze pou azout en nouvo seksyon 97(A).

MR SPEAKER En moman Onorab Georges.


Onorab Pillay, Mr Lucas.

ELECTORAL THE CHAIRPERSON MR DANNY LUCAS Zis pour fer sorti en pti pwen lo 94 (4)(1) ki mannyer nou'n met li nou'n pran li direkteman sorti dan rekomandasyon 2017.

Me selman i annan en posibilite la ki kot i konsern National Assembly Elections si nou pe get (1) kot en registered political party i contest the presidential elections.
Sa i ok. Me kot the National Assembly Election or a i contest by-election zot osi entitled to incur expenses exceeding, not exceeding 250thousand, dan lesans ki parti li i kapab fer depans pou bann kandida dan bann diferan electoral area not ler ou exceeding 250.

Now regard sub-section (3) li osi i fer referans lo National Assembly Election e i dir ou ki en kandida i osi i kapab fer depans not exceeding R250thousand.
riske fer depandan enterpretasyon se ki en kandida ki afilye dan National Assembly Elections, anba sub-section (3) i entitled to spend 250thousand.

E sa parti politik ki ou war in nominate li koman kandida i osi kapab ganny enterprete konmkwa ki ou war li osi i kapab spend lo behalf sa kandida a limit of 250thousand.

Now ki i a to Now sa i pa parey pou en independent candidate akoz li i restricted of 250thousand.
E sa i kapab anmenn le pwen kot apre en kandida endepandan i dir be hold on mon a pe konteste en sit National Assembly.

limit Mwan mon kapab spend 250mil whereas sa kandida ki i ganny nominated by son political party anba Seksyon 3 i kapab spend up 250thoudand e anba Seksyon (1) son parti i kapab spend the same amount, 126 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 so petet i bon pour rezourd sa, regarde si nou war nou konfortab avek sa.

Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.


Onorab Ramkalawan.

HON WAVEL RAMKALAWAN Mr Chairman.

En kandida endepandan dan en eleksyon Lasanble i zis li ki kandida.

Tandis ki letan en parti politik i met en kandida, finalman i annan 2 kandida akoz i annan en dimoun pou ganny elekte dan Lasanble Nasyonal lo baz direk.

Me apre sa se parti i pou en kandida li osi tou akoz lo baz proporsyonnel i a pe envestir.
So i annan dan en eleksyon Lasanble toultan nou bezwen bear in mind ki poudir i annan 2 kandida i annan sa parti avek son kandida.

Letan i al lo sa kote parski tou son bann vot apre i pou ganny azoute.

Me la eski nou pe dir par egzanp sa eleksyon ki pe arive la kot pour annan tou lede eleksyon ansanm.

Eski i vedir ki en parti i pou kapab spend 250 lo son kandida prezidansyel?
250 lo son kandida Lasanble i fer 500 la, apre sa i pou kapab depans sa kandida prezidansyel i pou kapab depans 250mil e son kandida Lasanble en lot 250 ki vedir finalman i vin en milyon la?

Non kandida be prezidansyel, wi under (1) son parti ki pe depanse la, under 94(a) (1) se son parti.

(Off-Mic) political HON WAVEL RAMKALAWAN Be akoz?


I dir ‘’Where a party registered contested presidential election or National Assembly election in one or more, no expenses exceeding 250.’’ Si i ti annan en ‘and’ non, mon pe regard li koumsa mwan ki poudir pou al lo 1milyon.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mon krwar fact Onorab in Leader Lopozisyon in fer en tre bon pwen ki mon pa ti'n sezi e sa se ki annefe ou annan 2 kandida dan National Assembly Election.
1 se sa kandida parti politik e lot se sa kandida li menm.

Akoz lafason ki nou sistenm i été.

Me mannyer mon vwar se ler i annan Eleksyon i kapab Prezidansyel parti depans R250mil par electoral area.

127 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 E ler i annan en Eleksyon Lasanble parti i kapab depan R250mil dan sak electoral area.

Me anba 3, sa kandida li menm ki pe stand i kapab depans en lot R250mil li osi, dan son area.
Donk dan en electoral area ler i annan 2 eleksyon ansanm parey pou annan la.

750 is the maximum ki i pou kapab ganny … Mannyer mwan, mon lir li Mr Chair.

Akoz li, sa kandida prezidansyel napa okenn par ki dir ki li osi i kapab depanse dan en electoral area.

Zis son parti ki kapab depans pou i en kandida son parti e non pa en kandida li tousel.

li.

Akoz MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Okenn lezot komanter?

Yes, Onorab Simon Gill.

HON SIMON GILL Mr Chairman mersi.


Si en parti politik i annan bon pe larzan, parey mon konpran, i annan ki so, mon prezimen annan en lenterpretasyon lenterpretasyon parey pe ganny fer i annord.

Me sa ki mon konpran konkretman se ki dan sak distrik elektoral ou kapab depans ala limit pa plis ki R250mil.

Mwan mon vwar li dan en i ki strik sa fason lenterpretasyon e I stand to be corrected Mr Chairman e nou annan Attorney Zeneral la Komisyoner Eleksyon, mon vwar li koumsa.
Me dan ka kot ou annan Prezidansyel, Eleksyon Lasanble Nasyonal ou annan sa depans pou prezidansyel e ou annan sa 250mil pou Lasanble Nasyonal ki fer ou R500mil.

250mil pou Vwala ki mon mannyer mon pe enterpret sa.

Me zot in la mon fer en breakdown en prezimen leksplikasyon, sa leksplikasyon ki nou pe donnen i fer nou enterprete konmkwa ki nou kapab depans 3fwa 250mil mon krwar sa i devret ganny korize e met li byen annord.

donn si be Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Ferrari.


JEAN-FRANÇOIS HON FERRARI Mersi Mr Speaker.

Mon pa'n koz bokou depi bomaten, me selman mon ti a kontan fer en komanter lo propozisyon ki Onorab Gill in fer.

I enportan akoz Onorab Gill i kontan koz larzan li be annou koz larzan.

Par egzanp la dan sa propozisyon Lalwa ki devan nou, parey ler ou donn 3 ou 128 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 R4milyon en dimoun pou li fer en parti politik.

I konte ladan konmsi sa?


I form parti sa depans pou en distrik?

Parey ler zot pey en dimoun zis pou ganny sinyatir parey zot abitye fer.

I tonbe ladan?

Non mon pe demande.

Par egzanp PDM li i ti pe ganny 15 milyon.

Ki mannyer pou kalkile sa bann keksoz?

Alors mon santi Mr Speaker mwan, ki Onorab Gill pe fer egzakteman sa ki nou'n dir li aret fer.

Manz bannann anvoy lapo lo nou.

Arete fer sa.


Zot ki abitye aste vot dimoun zot ki abitye pey dimoun pou vot pour zot, alors mwan mon byen apresye ki nou annan en Lalwa la ki finalman pou met en lo sa bann depans kontrol elektoral.

Sel keksoz ki mon oule konnen e la i pa dir dan sa Lalwa kwa ki pou ganny konte dan sa 250mil?

Akoz en pickup flat screen La Digue in fini sot 250mil, fini sote.

(Interruption) JEAN-FRANÇOIS HON FERRARI Les mwan koze silvouple.
HON FERRARI JEAN-FRANÇOIS Ok Mr Speaker mwan mon anvi konpran byen sa bann keksoz akoz Onorab Gill plito ki anmenn bann propozisyon konkret dan sa Lasanble i pe lalang, bann vin ek bann keksoz ki napa naryen pou fer, gat letan sa Lasanble.

Deza … (Interruption) JEAN-FRANÇOIS HON FERRARI Les mon a fini koze silvouple!

(Interruption) JEAN-FRANÇOIS HON FERRARI Ou, ou annan en stiffness ek ou taler, ou annan en depi stiffness ek ou.
(Interruption) JEAN-FRANÇOIS HON FERRARI Depi taler in dir i annan en stiffness.

(Interruption) (Interruption) MR SPEAKER 129 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Order!

Order!

Order!

Order!

Onorab Ferrari retourn lo sa Bill.

JEAN-FRANÇOIS HON FERRARI Mersi Mr Speaker.

Mwan mon ti a kontan konpran, kote nou pou ale?

Kote nou pou ganny bann depans advertising?

Bann depans aste vot?

Bann depans tir dimoun dan pickup, fer tapaz tou lannwit.
Konmsi sa bann la kot nou pou konte pou nou kapab ariv 250mil silvouple?

Se sa mon pwen silvouple.

Eklersi mwan.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mr Speaker i paret mwan Onorab ki'n koz avan mwan pa kapab cast an unassisted vote li.

Be ou fek fer motorcade in weekend!

Onorab Gill dir, fer senpleman motorcade anmenn ou'n dimoun fer letour dan letan COVID.

Dan letan COVID, aret anvoy soz lo ou kanmarad ok?


ou'n in Sa ki Onorab Gill senpleman dir 94(a)(1) i dir poudir si en parti politik i annan en kandida ki pe stand dan sak distrik annan drwa spend R250mil.

On top R250mil.

So mon pa konnen akfer nou'n ganny sa litani ki nou'n gannyen la.

Ou konnen i egzakteman problenm ki zot annan zot dan LDS egzakteman problenm ki zot annan.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Simon Gill.

HON SIMON GILL Mersi bokou Mr Speaker.


Mr Speaker mon realize 7er in sonnen e mon pe dir ankor.

(Interruption) HON SIMON GILL Koze, pran floor!

MR SPEAKER Kontinyen Onorab Gill.

Bon mersi nou ava- HON SIMON GILL Mr Speaker mersi bokou.

Mr Speaker mon pe rod en leklersisman lo sa 3 provizyon ki annan e mon swete ki Attorney Zeneral avek Mr Lucas i ava kapab eklersi.

Eske sa bann provizyon i vedir ki nou kapab dan sirkonstans kot e Prezidansyel Eleksyon Lasanble Nasyonal pe fer ansanm.
Kot nou kapab a la limit depans R1milyon, parey serten lenterpretasyon pe pase?

Or mon lenterpretasyon se ki si 130 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 ou pe fer Eleksyon Prezidansyel ansanm Lasanble avek Nasyonal ala limit ou kapab ou R250mil pou depans prezidansyel dan en distrik elektoral.

E ou kapab egalman depans R250mil pour Manm Lasanble Nasyonal e ki sa i anmenn ou lo en total R500mil.

Or i annan en lo fason pou enterpret sa bann provizyon ki la?

Mersi bokou.
Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi Onorab Gill.

Panel, Mr Lucas.

ELECTORAL THE CHAIRPERSON MR DANNY LUCAS Mersi Mr Chairman.

Ki mannyer i ete la.

Ki mannyer nou pe regard ki se kot i konsern en registered political party ler i konteste Eleksyon Prezidansyel, i annan en sonm up to 250mil par electoral area, sa ki ou war i kapab aplike dan son kanpanny.

E at the same time si i a pe konteste en National Assembly elections sa political party i to kapab 250thousand.

fer depans up Now, sa i Seksyon (1).


Kot kandida en konsern i endepandan sa i Seksyon (2) li i osi i ganny menm tretman.

Me (3) i anmenn en disparite ant en kandida endepandan avek en kandida en political party akoz li osi en kandida, i stand dan sa National Assembly Election.

Li lo son par i osi i kapab to R250thousand.

spend up Ok ?
spend up Ok ?

E sa bout la ki petet nou pe kalkile si i pa anmenn en i konsern en disparite kot kandida ki ou war in ganny propoze par en political party kont en kandida endepandan dizon.

Me sa i a Lasanble pou deside si this is the way ki ou war zot anvi mentenir li.

Zis mon pe anmenn sa a latansyon Lasanble.

MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

AG.

THE ATTORNEY GENERAL MR FRANK ALLY Mersi Mr Chairman.
Mr Chairman mon pa konnen si Lasanble ti ava amenable pou zot petet konsider amann 6 sou-seksyon (1), e fer sou- seksyon (1) vin met 2 sou- seksyon ladan.

Kot i ava vin en pe parey parey prezidansyel pou independent candidate, setadir ki si pou annan paret kot pe anvizaze kot pou annan an eleksyon parlmanter ek en an Eleksyon Prezidansyel 131 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 menm tan sa, se pa sa parti ki al eleksyon, se a kandida i al eleksyon me anba banner son parti.
So therefore, it will be where a presidential candidate i ganny nominate par son parti i i konteste Eleksyon en Prezidansyel, then i pou kapab depans parey anba (2) R250mil pou miltipliye par la kantite electoral area.

Petet akoz ou met lakantite electoral area se ki nonm electoral area i kapab sanze du jour au lendemain.

So therefore, ozordi nou annan 26 electoral area e alor i pou R250mil par 26 zone elektoral.
Prezan i a vin en sou- seksyon (2) kot ek a registered political party i a pe filled en candidates parliamentary election.

Then i ava R250mil pou sak kandida parlmanter ki pe filled pou sak zone elektoral.

Me selman nou bezwen prezan annan en lot sou-seksyon pou dil avek referendum.

pou i by-election Be by-election li i pou senp pou akoz senpleman en eleksyon parsyel kot ou annan en zone elektoral ki petet kot i annan en eleksyon parsel oubyen 1 ou 2.
Mon pa konnen si i pou anmenn plis klarite kot prezan ou pou bezwen break li down into more.

E pou avoid okenn dout.

Akoz petet i annan sa la konfizyon se eski R250mil i pou sa parti politik irrespective of Eleksyon where Prezidansyel en Eleksyon Parlmanter.

Mersi.

oubyen en i MR SPEAKER Mersi AG.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mr Chair si mon konpran AG byen mon krwar ki sa ki la i fer sa.
Kestyon ki nou bezwen poze se parey AG i dir si en kandida prezidansyel i en kandida at the same time li ki kandida me i anba bannyer son parti, akoz ki li i napa drwa fer parey en kandida en sirkonskripsyon i fer, set a dir son parti i depans R250mil lo li e li si i anvi depans R250mil dan sak zone elektoral.

dan I zis ki i pou kout li en kantite akoz li i pe depans 26 fwa 250 tandis ki en Manm Lasanble i depans zis en fwa 250.
Me sa mon krwar se kestyon ki pa ganny rezourd akoz pou le moman mon krwar mannyer i ete 94(1)(a) i dir ki en parti politik i kapab depans 250 dan sak sirkonskripsyon pou kandida prezidansyel ek pour kandida Lasanble.

Ek 94(a)(3) i dir ki sa kandida li menm i 132 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 kapab depans 250 dan sa sirkonskripsyon ki li i pe stand.
Donk i kapab fer ki si ou pe stand pou en parti politik sa parti i kapab spend dan en eleksyon parey i pou annan an Oktob kot i annan prezidansyel ek Lasanble an menm tan e total 750.

Me eski sa total pa devret mont ziska 1milyon kot ou donn sa kandida prezidansyel posibilite depans li menm pa son menm personnelman R250mil dan sak sirkonskripsyon.

parti, li Sa se kestyon mon krwar ki sa pa rezourd.
E nou, nou bezwen deside eski nou anvi inflate the electioneering sum oubyen plito gard li ki mannyer i ete?

Sa set en desizyon ki nou bezwen pran e an fonksyon sa, fer sa lamannman ki Onorab Attorney General pe demann nou.

MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Wi Mr Chairman mon krwar nou pou bezwen amande.

We’ll have to amend it akoz la ki mannyer i ete la i pe kree serten anbigite osi la li.
Prezan ou pa konnen konbyen in total, ou pa konnen konbyen in a total par egzanp per electoral district par egzanp pe ganny depanse.

I pa kler la akoz, get (3), (3) ou dir sa kandida i kapab pa depanse, sa kandida Lasanble Nasyonal i kapab pa mansyonnen si sa kandida i kapab depanse, ou mansyonn li anler ansanm avek Lasanble Nasyonal.

depanse, ou Kandida endepandan ki pe al prezidansyel i kapab depanse, so that’s why ou annan tou sa bann kalite deba.
So I think it's important for them to clarify it, e fer sir nou kler on what the interpretation should be.

MR SPEAKER Mr Lucas.

THE ELECTORAL CHAIRPERSON MR DANNY LUCAS Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman mon krwar i kler.

Well pou mwan i kler ki ler en registered political parti i annan en kandida dan en Eleksyon times Prezidansyel konmela la i 26, ok. E en kandida endepandan dan en presidential election i osi menm parey.
i 250mil Kot i annan sa de balans se ler ou ariv dan sa National Assembly elections akoz Section (1) i dir ou menm zafer pou en 133 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 the presidential election or National Assembly Election, so dan en National Assembly election ki mannyer mon pe regard li mwan, en parti politik i annan drwa la osi spend lo son prezimen konpanny, mon kanpanny son kandida dan National Assembly.

Menm sonm 250mil per candidate dan sa 26 electoral area.
Me kot ki ou war i debalanse se limero (3) kot sa kandida li osi sa kandida sa parti politik i paret li osi i kapab raise e spend 250mil.

E la kot sa kandida endepandan kot ou war i annan menm limit li osi i a dezavantaz akoz parti politik sa kandida i a pe spend another 250thousand ki fer li en sonm 500mil versus 250mil.

Si zot ok avek sa nou, nou pe sivre rekomandasyon 2017.

Me si zot krwar i de balanse e zot devret fer li parey.

Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Onorab Georges.


HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon pa vwar en de balansman mwan akoz fodre nou konpran ki dan an eleksyon Lasanble Nasyonal i annan 2 kandida.

Parti i en kandida e sa kandida i akoz en proporsyonnel.

kandida, bann egzakteman E i annan en propozisyon dan amannman konstitisyonnel ki pou raise la kantite Manm proporsyonnel.
Donk i annan donk 2 dimoun se pour sa rezon mon krwar ki i annan (c), i annan (3), 97(a)(1) i dir ki sa parti politik i depans son R250mil kandida lo depans i e prezidansyel R250mil lo sa sirkonskripsyon.

E si i di ki sa Manm li menm i depans son 250 si anvi ki en kandida endepandan akoz i pe rod ganny elekte dan sa sirkonskripsyon alor zot parey.
Rezon ki en parti politik i lo en lavantaz annan en kandida endepandan, se ki en kandida endepandan i pa kapab nominate proportional members to the Assembly tandis ki en parti politik i kapab alor i annan en lentere pou li depanse pour bann ganny reprezantasyon proporsyonnel.

Mersi.

parey MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mr Chair wi mon annan en dernyen largiman.
Ou konnen 134 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 mon pe sey ganny en konpran ki Chairperson pe dir, be Lalwa i dir pou Presidential Election or National Assembly Election.

So i pe dir ou one or the other.

Mon pa war kot i dir and presidential election National Assembly ansanm ki ou kapab depans zis 250 thousand as a registered political party.
election Akoz ki mon pe sey dir la, eski zot lentansyon se pour dir ki sa political party li i kapab depans R250mil dan son sirkonskripsyon, sa kandida prezidansyel dan son konpanny i kapab depans R250mil.

E prezan si eleksyon pe fer ansanm ek eleksyon Lasanble kandida ki pe debout pou Lasanble i depans ankor 250mil ki fer en total R750mil per electoral district?

This is what, akoz this is the confusion ki nou santi poudir Lalwa pe kree.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Simon Gill.


HON SIMON GILL Mr Speaker nou bezwen, si nou pe fer lenterpretasyon parey pe ganny fer nou bezwen met li at par.

Ou pa kapab ler ou koz Eleksyon Lasanble Nasyonal, son parti politik i ganny konsidere koman en antite ki kapab depans R250mil.

E sa kandida li osi i konsidere mon a servi sa term koma en antite e i so i kapab depan R250mil.

Me ou fer li diferan avek Eleksyon Prezidansyel kot ou konsider zis sa dimoun malgre ki lo en platform parti politik.
i sa finalman So dan sa sirkonstans i lo anmenn nou R1milyon.

en So lenterpretasyon, so si nou pe al enterpret li dan sa direksyon nou bezwen met tou lede at par.

So i si sa ki komisyon elektoral i oule annou fer li byen kler pour ki napa anbigite dan lenterpretasyon bann provizyon ki ganny mete la.
Epi ler bann parti politik pou fer zot return or pou open zot electioneering account zot a konnen poudir zot pa pou kapab exceed 500mil pou presidential e 500mil pou National Assembly Election ki pou fer an total R1milyon, per electoral area byensir.

E i ava ganny miltipliye an reaksyon relatif avek la kantite lasanble kandida dan ka Nasyonal, la kantite kandida ki sa parti politik i ranpli dan sa sikonskripsyon total elektoral.

I ava miltipliy li par sa kantite.


So sa lenterpretasyon nou bezwen met li kler akoz la i annan en 26 si i 135 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 kantite anbigite dan lafason mannyer i ete.

Mon ti ava sizere ki nou break li down pour ki napa okenn kontestasyon.

E si nou pran sa nou met li nou enterpret li avek financing of political parties i annan en konfli avek lafason kot nou pe deza enterpret sa bann proviso ki la dan sa Lalwa.

Mersi bokou Mr Speaker.


MR SPEAKER Mersi Onorab Gill.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Mr Chair tar pe fer, erezman nou annan ankor zis en Seksyon apre sa 1.

I annan detrwa keksoz ki mon krwar nou bezwen.

I annan 3 keksoz ki mon ti a kontan dir, premyerman sa i la akoz sa depans pou zis the electioneering period ok. i I zis pou the electioneering period i pa pou fonksyonnman e parti politik pandan lannen, i anba pandan 5an.

Sa registration of Political Parties Act.


Li i ki kantite larzan sa i parti oubyen sa kandida kapab depanse pou li ganny sa eleksyon depi ki souflet i soufle ziska ler vot i konte.

Mon krwar sa se premye pwen.

Dezyenm pwen se ki dan en Eleksyon Prezidansyel parti pa en kandida.

Zis sa bann dimoun ki kandida alor se pour sa rezon ki i pa parey avek National Assembly elections.
E trwazyenmman mon krwar a e mon espere ki sa 3 lezot avoka ki dan sa Lasanble ozordi i ava dakor avek mwan, dan 94(a)(1), ler i dir “where a registered political party contest for presidential election or the National Assembly election” sa “or” i oule dir “and” ler tou lede i ganny fer an menm tan parey pou ganny fer an Oktob.
Mon krwar, mon pa war okenn anbigite Mr Chair mwan mon propoze ki mannyer i ete la is perfect e ki nou aksepte li and sa move lentansyon Komite an 2017 e se sa ki'n ganny reprodwi dan sa Bill.

Mersi.

on.

Akoz sete MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Panel.

Yes, Onorab Gill.

HON SIMON GILL Mon krwar si mon pe konpran byen Onorab Georges se ki ou pe anmenn li lo en total 750mil.
Sa mon lenterpretasyon, e ti ava byen ki nou ganny en konfirmasyon sorti kot panel si nou konfirmen ki wi nou met li lo en sonm total 750mil parey 136 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 mannyer bann proviso la in defini e parey mannyer nou devret pe enterpret li.

So vwala mon pozisyon, si sa i kler then mon satisfe nou move forward.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Panel, Mr Lucas.


THE VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON Ok, Mr Chairman apre tou sa bann lentervansyon olye, mon'n en pe konfize me selman mon'n fer en latab ki pli kler an vi ki mon pa parmi sa bann avoka ki Onorab Georges in dir.

Mwan pe konpran pou prezidansyel ou depans zis lo kandida, R250mil par distrik.

Nou byen la non?

Pou Lasanble Nasyonal parti i depans 250mil par distrik.

Sa kandida i depans 250mil par distrik, dan son distrik, so i fer ou 750mil par distrik.
Byen koze i fer byen konpran, nou pe konpran annou fini sa nou ale.

Prezan endepandan i en lot zafer.

MR SPEAKER Mersi Vis-Prezidan.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Dernyen Clause se Clause 20 ki anmenn en nouvo Seksyon 97(a) e sa se ki Komisyon Elektoral 6mwan apre eleksyon i kapab si i anvi fer en voters record analysis.

E prepar en analysis report.

Sel sanzman ki nou'n fer se olye report of analysis, nou'n sanz li nou'n fer li vin analysis report.
E se pour sa rezon ki par egzanp isi nou apel the Revenue Revenue Commission, Commission e non, pa the Commission of Revenue parey i ti ete dan son Bill letan i ti vin devan Lasanble.

Akoz nou dan Lasanble nou prefere kot nou kapab dir en keksoz ek 2 mo olye 3 annou fer li dan 2 mo.

So that’s the only amendment Mr Chair.

the MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Onorab Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Chair.


Onorab Georges in dir nou Komisyon Eleksyon i kapab si i anvi, mon pa anvi si i anvi mon, mon anvi i fer.

So si nou dir ‘shall’ instead of ‘may.’ Akoz vreman sa bann keksoz i pou ed nou koman en pei pou nou kapab analize sa bann lenformasyon.

Information i pou ed nou grandi koman en Nasyon.

So, mon ti ava dir mon anvi war li fer.

Mersi.

137 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 MR SPEAKER Mersi Onorab Henrie.

Onorab Pillay.
Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon konpran kot Onorab pe ale me selman sa fwasi si ou konsidere ou pe met en lobligasyon lo li la, ki si i pa delivre i liable la i ganny, i en Lalwa.

So li i pe mazinen kot si i annan resours pou li fer en pti pe parey taler kot nou ti end up avek sa timeframe pou sort of curtail sa ‘may cause to.’ Nou'n dir shall cause to, nou bezwen konsider bann sirondann ki zot travay anba la.
Annou pa tro pous li dan sa direksyon, if you understand what my meaning.

Mon pa konnen si zot oule maintain ‘shall’ mon napa problenm, you’ve got the majority be mazin byen a bann dimoun.

MR SPEAKER Mersi Onorab Pillay.

Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.

Mr Chairman pou tant pou mon dakor avek Onorab Henrie.
Akoz letan nou get dan sub-section (2) i compel i dir ou ‘shall examine the register of voters and the voting data captured.’ ou bezwen So si i pe dir li, letan ou pe fer en keksoz ki ‘you may do it’ e pran konsiderasyon sa bann eleman.

So akoz pa compel li pou li fer.

Kekfwa ladan nou bezwen tir - Mwan mon ti a sizere ki pa kekfwa nou neseserman expiry of 6months nou donn li en pti pe plis letan kekfwa pou li kapab fer serten travay.

Mersi.

dir li, MR SPEAKER Mersi Onorab Andre.

Okenn lezot komanter?


Panel, wi Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Very quick one, be sa ‘shall’ la i pe vin apre ki in fer sa, i pe komans fer sa rapor.

Ou konpran?

Konmsi ler i pe bouze pou fer sa rapor.

Ou pa kapab pran en sub-clause pou eksplik en keksoz ki i pa ankor fer.

Mon krwar i byen ki mannyer i ete annou pa, ok. MR SPEAKER Mersi Onorab.

Panel?

Lucas.
Panel?

Lucas.

Mr THE ELECTORAL CHAIRPERSON MR DANNY LUCAS 138 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Mersi Mr Chairman.

Mon ti a prefere ki i ti a reste parey i ete me, akoz apre ki ou war nou fini sa eleksyon nou tonm dan an eleksyon District Council si nou pou fer li dan 6mwan.

I riske met en pti pe kontrent, me si Lasanble zot anvi poudir nou fer li nou met ‘shall’ then we go ahead with ‘shall’ si ou war zot ensiste lo la, ok. MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Yes Onorab Henrie.
Yes Onorab Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mr Chair si mon move en amendment dan plas ‘may’ nou met ‘shall’ e dan plas 6months nou met 12 months.

Akoz pou mwan parey mon pe ensiste ankor lo la mon krwar sa bann lenformasyon i pa non selman nou pe donn Komisyon en travay an plis.
Me mon krwar sa lenformasyon zot menm letan zot pou gannyen i pou ed zot koman en antite pou zot kapab apros ki mannyer zot pour fer zot bann progranm, par egzanp voters education, lekel group ki pa pe vote, ki distrik ki pe annan problenm, bann problenm boundary.

I pou ed zot menm zot koman en antite pou zot kapab grow as an institution.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Henrie.

Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Mon segon sa proposal Mr Speaker.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Andre.


Eski i annan en konsantman?

Eski nou bezwen, mon osi mon pe enterpret sa en lot fason.

Ler i dir ‘at any time after the expiry of 6months’ savedir apre sa eleksyon 6mwan pli tar i kapab travay li en rapor i prodwi en rapor.

So akfer nou bezwen met li 12 mwan?

So from 6months onward i pou kapab provide en rapor.

Pou kapab fer son analysis, so nou kapab tenir 6months?
I kapab fer li 12mwan pli tar oubyen 2an pli tar, me selman i pou fer li after 6months ok. Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Well, Mr Chair mon dakor avek ‘shall’ paret mwan ki napa okenn problenm, me si nou dir ‘shall at any time until the expiry of 6 months’.

Nou pou end up, nou kapab end up avek en rapor en mwan avan son prosen eleksyon.
Mon ti a sizere mete ‘shall at any time after the expiry of 139 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 later than 6months but no 12months following an election.’ Donk zot after li dan sa peryod, but the Electoral Commission i ava dir nou si sa i realistik ou non, or not than 24 months.

later MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Panel.

THE ELECTORAL CHAIRPERSON MR DANNY LUCAS Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman i normal pou en EMB apre en eleksyon, i pas dan bann detay sa eleksyon.
Mon panse ki sa formil ki ou war nou annan la nou kapab travay avek.

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Mr Chair nou'n ariv a lafen bann amannman ki lo sa proze me i annan 2 keksoz ki'n souleve ki nou bezwen prezan regarde.

Enn se en propozisyon fer par Onorab Leader Lopozisyon.

Kot ki pou cater pou bann first time voters ki attain 18an ant closure of the electoral register e the date of voting.
Eski ankor enn fwa dan loptik ed dimoun pou vote olye restrikte dimoun vote eski nou pou annan en provizyon ki pou pran sa an kont?

Parey in deza ganny parey Onorab lopozisyon ti eksplike Leader bomaten?
fer E dezyenmman Ms Sinon in mansyonn avek mwan ozordi ki i annan deza swit a sa deklarasyon devan Lasanble bomaten in annan en serten konfizyon ki'n arise, akoz dan lespri serten dimoun ki pa ankor ganny 18an me ki ekspekte pou ganny 18an avan dat eleksyon provizwar ki Electoral Commission in dir lo ki mannyer zot pou anrezistre.

Donk mon krwar nou devret focus lo la ozordi.

Mersi.

MR SPEAKER Onorab Mersi Komanter Onorab Sophola.

Georges.

HON NOLINE SOPHOLA Mersi Mr Chair.


Mr Chair avek bomaten ou permisyon la i etandonnen ki panel bomaten mon ti prezant difikilte ki bann FTV pe fer fas avek lo Praslin La Digue.

E mon ti a kontan petet si panel ti kapab donn nou en leksplikasyon lo la avan ki nou ale pour ki sa bann zanfan deor 140 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 zot reasire.

Mersi.

Bann ki dan hostel ki isi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Sophola.

Onorab Woodcock.

HON WAVEL WOODCOCK Mersi Mr Speaker.


Parey mon ti dir dan mon entervansyon i drwa konstitisyonnel pou tou bann zenn ki attain laz 18an pou vote.

So pou bann ki pou attain, ki pou ganny 18an by the time ki voters registration i fermen, until dat eleksyon i fini ganny 18an.

So zot merit kapab egzers zot drwa konstitisyonnel alor nou bezwen rod en fason fer provizyon pou permet sa bann zenn pou zot kapab vote.

Mwan mon siport sa ki Onorab Ramkalawan in dir.

Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi Onorab Woodcock.


Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.

Mr Chair sa ki Onorab Sophola ek Onorab Woodcock in dir an referans avek bann FTV i vreman enportan.

Me osi nou bezwen get provizyon pou bann ki lo bann zil, akoz i annan FTV ki lo zil e zot pa pe ganny sa loportinite prezan pou zot anrezistre.

So letan ou pe anglob sa repons, mon ti a kontan kekfwa ou pran konsiderasyon sa osi.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Andre.

Onorab Pillay.


HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Mon pa tro sir ki nou pe fer.

Eski nou pe propoz propozisyon lamannman oubyen nou pe demann serten klarifikasyon?

en Akoz Onorab Georges i konn tre byen poudir i annan en rezon ki i annan en lalis eleksyon.

Ki i annan en lalis voter.

I annan en rezon akoz ki sa lalis i fermen e tou bann parti ti tonm dakor ki i annan en letan kot rezis pou fermen.

That was agreed by tou bann parti politik.


Prezan si Onorab pe koz lo drwa vote, sa drwa wi me sa drwa i dir ou i subject to bann lezot, ya derogasyon ki en derogasyon parey la.

So mon pa tro konpran kote nou pe vin antre avek sa propozisyon ki prezan ler lalis in fini fermen, ler rezis in fini fermen pou nou fer en dimoun antre pou vote.

Rezis in fini fermen.

Mon pa tro konpran sa.


141 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Akoz wi, akoz i annan, get sa i annan verification ler processes ki bezwen ganny fer ki zot mazin byen zot kote ki toultan demande sa, la zot pa oule sa ganny fer zot oule entrodwir en keksoz pou curtail keksoz ki mannyer i ete la.

en So mon pa konnen, eski i provizyon annan lamannman ki sa pe vin avek Mr Chairman?

Mon ti a kontan klarifye.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Pillay.


En moman Onorab Onorab Ferrari.

Woodcock.

HON WAVEL WOODCOCK Mr Speaker sanmenm sa nou louvraz nou louvraz se pour legislate, nou merit kapab fer en leksepsyon pou sa bann zenn ki pou ganny 18an apre ki voters register in fermen.

So this is why we are here.

Nou kapab diskite rod en fason en lamannman pou nou fer en provizyon pou sa bann zenn ki pou ganny 18an apre ki voters registration i fermen until zour dat vote le 24 Oktob.

MR SPEAKER Mersi Onorab Woodcock.


Onorab Ferrari.

JEAN-FRANCOIS HON FERRARI Mr Speaker mon ava propoze, kekfwa nou a pran sa bout ki pli fasil avan.

E sa bout ki mon krwar i pli fasil se sa bout kot zenn en prensipalman me osi en adilt.

En first time voter i anrezistre.


dimoun, en Prosedir se ki son rezidans i bezwen ganny verifye, alor nou dan en sityasyon la kot si en, nou konnen ki Komisyon Elektoral i annan en ta travay, e ki sa prosesis verifikasyon i, koriz mwan si mon mal, en pe pli dousman ki tou dimoun ti ava swete.

i anba presyon Now si nou ariv a en moman kot lalis voter i fermen.

En first time voter i annan dan son posesyon son registration in ale slip ki sertifye ki selman anrezistre.
Komisyon Elektoral pa'n kapab fer sa bout verifikasyon.

Me Mwan ki mannyer mon war li se ki sa dimoun sa voter in pran son responsabilite, in fer son devwar e si mon kapab met ki koumsa.

I pa son problenm sorry for the use of sa bann mo, i pa son problenm si Komisyon Elektoral pou bann rezon ki zot konn pli byen pa'n kapab fer sa verifikasyon.
Sa zenn, oubyen sa first time voter, i pou arive li zour vot 142 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 avek son papye ki in anrezistre i pou oule vote.

Alor ki nou fer avek sa group?

Mwan mon plis konsernen avek sa group akoz mon anvi ankouraz bann dimoun pou al anrezistre, me mon anvi osi kapab dir zot ki si ou'n al anrezistre si ou'n fer ou devwar Komisyon Elektoral pou fer tou son mye posib pou permet ou vote.

So lo sa enn la mon ti a kontan kekfwa ganny en pe leklersisman.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Loze.

HON JOHAN LOZE Mersi Mr Speaker.

Bonswar tou dimoun.

Mr Speaker mon krwar selman i enportan ki nou ganny en pe perspektiv dan sa deba.

Bomaten nou'n ganny dir klerman poudir in annan en desizyon Lakour fer par bann Ziz Lakour Konstitisyonnel ki ti ganny chaired par CJ si mon pa tronpe, sa ki nou'n ganny dir.
E en desizyon ti ganny pran par Lakour ki nou'n ariv la kot nou ete ozordi, be Lakour pa met case li, case ti ganny mete devan lakour par enn bann founding leaders of LDS.

Bann first time voters i retrouv zot dan sa petren ozordi pa akoz Komisyon Elektoral.

Me akoz LDS, se gras a zot ki first time voters pa lo lalis ozordi.

E Be zot pe bouz heaven and earth la aswar pou rektifye en mess ki zot, zot in kree san aktyelman admet e avoue la responsabilite.
zot responsabilite e dir bann first time voters ki si zot dan sa petren ozordi se gras a LDS.

Admet silvouple, mersi Mr Speaker.

assume MR SPEAKER Mersi Onorab Loze.

Onorab Ahmed Afif.

HON AHMED AFIF Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman mon pe zis mazin sa ki Onorab Ferrari in propoze.

E mon pe sizere si Electoral Commission i dakor, e mon annan, mon ti annan en pti desizyon avek serten zot, avek zot kot zot ti sizere ki ler nou dir rezis in fermen, rezis in fermen li.

Me selman verifikasyon pa'n fermen.


Savedir ou ti vin avan ti fermen pou ou vin anrezistre, zot in refer prosedir zot kapab enkli ou lo lalis si ou'n deza vini avan closing date.

So sa mon mazinen i a rezourd problenm Onorab Ferrari.

MR SPEAKER Mersi Onorab Afif.

Onorab Ferrari.

143 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 JEAN-FRANCOIS HON FERRARI Parsyelman, parsyelman Mr Speaker akoz mwan mon ti a zis kontan konnen menm si i annan en ka, in case zot pa'n fer sa verifikasyon.
kapab Pandan kot peryod sa verifikasyon i ankor ouver.

i annan District Eski zot pou par egzanp aksepte en sertifikasyon from the Administrator oubyen from the Priest of the Parish pou dir Ahmed Afif efektivman i reste Mont Fleuri e son alors lanrezistreman kekfwa i kapab vote.

Me sa avan zot reponn mon ti a zis kontan pour kalme en pe douler Onorab Loze, akoz i paret mwan i a p donn douler.
Lo sa kestyon, napa pa ante otomatik lo lalis, wi nou ki ti dir, i en prosesis ki pa fonksyonn byen e ki open to abuse, akoz ?

Akoz ?

lo lalis voter oparavan ti annan bann dimoun ki pa ti ankor ganny 18an, ki ti annan 17an?

E sa mon krwar ki zot tou zot konnen.

Me of course Onorab Pillay les mwa-n koze silvouple.

(Interruption) MR SPEAKER Order!

Order!

Order!

Onorab Ferrari kontinyen, kontinyen Onorab.


JEAN-FRANCOIS HON FERRARI Ti annan bann non, bann zenn ki ti ankor annan 17an ti met li 2 asteriks dabor zot non oubyen 1 asteriks.

Zot ti lo lalis e zot in vote.

(Interruption) MR SPEAKER Order!

Order!

Order!

JEAN-FRANCOIS HON FERRARI Eskiz mwan Mr Speaker, mon pe sey koze mwan mon pa'n koze depi bomaten.

(Interruption) MR SPEAKER Order!

Order!

Order!

Bon Manm lev zot ki oule entervenir, lanmen zot a ganny zot sans entervenir.
Ler en lot Manm pe koze pe entervenir annou donn li sans pou li met son pwen devan.

In ariv 7.

45 nou a Bill.

avek kontinyen Kontinyen Onorab.

sa JEAN-FRANCOIS HON FERRARI Ti annan en ka kot sa zenn 17 an ti vote St Louis, ti annan ka e nou ti anvi evit sa.

Se pour sa ki ozordi nou retrouv nou dan 144 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 en sityasyon ki en pe pli konplike me ki pour pli zis.
E i toutafe normal ki nou, nou se rode tou bann fason pour ki tou dimoun i ganny enkli lo lalis e se sa ki nou pe rode, mon satisfe avek sa repons ki Electoral Commission in donnen konmkwa, e paran e byen bann lanrezistreman i kapab fermen me verifikasyon pa neseserman ferm deswit.

ekout zenn fer E la zot ava dir mwan o ka ki i annan en ka kot zot pa'n sa kapab dimoun en lanrezistreman si i annan bann ka koumsa, eski zot in mazin en prosedir?

Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker.

verifikasyon annan i MR SPEAKER Mersi Onorab Ferrari.

Onorab Ramkalawan.

lapar HON WAVEL RAMKALAWAN Mersi bokou Mr Chairman.

Mr i annan serten Chairman konfizyon serten lo dimoun.

Nou, nou pe still dir sa zenn, sa first time voter i desann i vin anrezistre.

Nou pa pe dir taye vin met son non fasilman.

Se sa ki nou pe koz lo la ozordi, alors pa bezwen melanz bann keksoz.
Nou pe dir byento Komisyon Elektoral pou anons dat eleksyon, e letan Komisyon Elektoral i anons dat eleksyon rezis voter pou fermen e ant rezis ziska eleksyon in annan bann diferan sif ki'n ganny donnen.

fermen voter Ki i posib i annan anviron 122 ziska 200, annou pran maximum 200.

Be dan sa 200 i posib ki pa tou zenn ki pou desann pou li anrezistre.

Menm parey la konmela i annan la letan ou konpar kantite zenn ki'n desann pou vin anrezistre akoz zot in ganny 18an.
Nou tou nou konnen ki poudir i annan bokou plis zenn vin ki pa'n desann pou anrezistre ki bann ki'n desann.

Alor ki nou, nou pe propoze.

Wi Mr Boulle ki ti anmenn sa case ankour, Mr Boulle ti anmenn sa case Ankour mon krwar avan Mr Boulle ki ti anmenn sa case Ankour, mon kapab kontinyen koze Mr Chairman.

(Interruption) MR SPEAKER Kontinyen Onorab.

HON WAVEL RAMKALAWAN Relax, tenir ou kol Onorab Loze, Lasanble pe dizourd demen.
Mr Speaker, wi Mr Boulle ti anmenn sa case e pandan bann reform elektoral ki ti abouti dan 145 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 rapor 2013 se la ki sa desizyon ti ganny pran.

(Off-Mic) MR SPEAKER Kontinyen Onorab.

HON WAVEL RAMKALAWAN Mr Speaker be mwan, tou kou ou pe dir mon kontinyen, be dir sa Manm Onorab osi tou konport li.

MR SPEAKER Bon ankor mon'n dir si i annan en Manm ki oule entervenir lev zot lanmen mon ava pran zot non e mon a donn zot sans koze apre.
In tar annou les en Manm entervenir san interjections.

Ok, Onorab Ramkalawan.

HON WAVEL RAMKALAWAN Mr Speaker se la kot Lakour ti dir ki problenm avek rezis voter sete ki i ti annan non bann dimoun ki ti napa 18an.

E ki lo rezis voter ti bezwen annan zis dimoun ki annan 18an.

Se tou ki i ti dir.

Senp, senp, senp.

Pa sa bann zafer ki Onorab Loze pe sey fer nou krwar, parey in esey fer nou krwar depi yer.

Alor ki nou pe sey rode, e mon krwar ki nou kapab sey rod en solisyon.
E mon'n mansyonnen boner ki poudir Lakour sa menm Lakour Sesel ki ti dir zis bann manrmay ki annan, zis bann voter ki annan 18an ki devret lo rezis voter apre sa ti dir ki Komisyon Elektoral i kapab pran son desizyon.

E se la kot Komisyon fer sa ti deside Elektoral addendum.

Alor i senp i annan 2 fason ki mwan mon war li i fer.
Komisyon kapab ganny Elektoral i kapab apartir la pran non bann zenn ki pa ankor ganny 18an ki desann ki vin rod met zot non, e fodre ki i sertifye e sa i ganny sertifye atraver ID card ki poudir sa zenn wi i pou ganny 18an dizon la bann dat ki in donnen, la by le 24 Oktob.

I kapab fer sa lalis li, tou bann zenn ki pou ganny 18an e ki'n desann.

Prezan sa bann zenn la i pa antre lo sa rezis ki pou ganny sertifye amwen ki sa rezis i ganny sertifye letan zot in ganny 18an.

So sa i premye faz.
So sa i premye faz.

Sa i pou fer ki an menm tan osi Komisyon Elektoral i kapab komans fer en pti verifikasyon pou li regarde sa zenn ki ozordi i annan 17an, 11mwan si vre i reste kot in dir i reste.

E sa i ava fer ki zot ava fini sa prosesis verifikasyon dan en serten sans.
146 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 E apre sa pou eleksyon zot fer sa addendum, e sa i permet ki sa zenn e sa addendum i ava ganny sertifye par Lotorite konsernen zour eleksyon sa dimoun i pa perdi son drwa konstitisyonnel.

Se tou ki nou pe sey rode.

aprezan E mon krwar ki nou kapab silvouple parske la i deza pes 8er, annou pa tenir en deba politik annou tenir en deba rezonnab lo sa size.
Se tou ki mon pe rode e se sa ki Onorab Georges pe sey rod pou regarde si nou kapab fer li nou fer li.

Si Komisyon Elektoral i dir non sa pa posib nou ava ganny en keksoz kler.

Me nou pe zis sey regarde ki mannyer nou kapab balans sa.

Se tou Mr Speaker.

Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi Woodcock.

Onorab.

Onorab HON WAVEL WOODCOCK Mr Speaker Onorab Ferrari in plizoumwen dir sa ki mon ti anvi dir me i paret mwan ki Onorab Loze i annan en short memory.
Dan lepase nou'n toultan konnen poudir sa parti ki'n par deryer fer bann zenn ki annan kolizyon avek the Former Electoral Commissioner.

Ki nou ti bezwen call Gappy OUT, akoz sanmenm ki ti annan sa bann keksoz sa bann labi ki ozordi ou war nou pe met sa bann safeguard pou anpes sa bann labi ki'n arive dan lepase repet ankor dan lefitir.

So sanmenm sa ki mon ti anvi dir Mr Speaker.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Noline Sophola.

HON NOLINE SOPHOLA Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker i vre lesplikasyon pe donnen, me selman mon ankor konfize akoz mon kestyon ki mon'n poze mon pa ankor ganny en la.

Mon leksplikasyon kestyon i comme swivan: lo Sa zenn in anrezistre, ler vizit in ganny fer i pa ti la.

Prezan in ganny dir si i pa siny sa let konfirmasyon i pa pou vote, e se sa ki sa zenn i trakase depi taler i pe rode.

Akoz ki mon pa pou vote, si mon ale mon anmenn sa premye papye zot pou fer mwan vote?

Zot pa pou les mon vote.


E sa zenn i ganny difikilte pou li kapab reste La Digue akoz i lekol isi Mahe.

Ler vizit i ganny fer dan weekend li i pe lekol.

I pa kapab dan sa landrwa rezidansyel kot i reste.

Sa i mon premye pwen.

Mon dezyenm pwen, mon ankor annan serten zenn ki pa 147 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 ankor vote akoz zot isi Mahe, sorry anrezistre.

Mersi.

Akoz?
Mersi.

Akoz?

Ler zot al kot lofis zot ganny dir kote ou pe reste mon pe reste St Louis, i dir li met ou ladres lo St Louis.

I vedir sa zenn pou bezwen vot St Louis.

I pa reste St Louis mon reste La Digue me mon pe vin anrezistre la ozordi.

la donn nou Sa difikilte ki nou pe gannyen ki mon pe demande, etandonnen ki mon annan panel en leksplikasyon ki sa bann zenn deor i konn egzakteman ki zot pou fer.
Si zot dir mwan dir zot desann Lendi, Mardi kot lofis mon dir zot desann, annou pa deprive zot, zot right pou zot vote zis akoz sa konfizyon ki pe arive.

Dan zot distrik.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab Sophola.

Onorab Loze.

HON JOHAN LOZE Mersi Mr Speaker.

Mon kontan pou vwar ki tou bann dirizan i ankor plen ek lenerzi 8er diswar zot kapab travay, napa personn ki batri in down.
Mr Speaker mon oule anvoy en gro remersiman pou Onorab Ferrari avek Onorab Ramkalawan ki'n finalman kapab annan kouraz pou admet sa ki zot in fer e ki bann first zot in time voters ladmisyon par zot prop labous kwa egzakteman ki zot LDS ek zot bann Dirizan zot in fer.

tande Mon konnen nou'n ganny dir pa fer en deba politik, ki Onorab Woodcock in promptly inyor son Leader ler in dir sa.

Mon osi I will keep it short, e mon pa pou la dan okenn gran polemic politik.
Selman Mr Speaker mon dwa zot en gro remersiman ki zot in reisi finalman admet to sa ki Onorab contrary Ramkalawan ti fer ce matin letan in sey kasyet in maltret mon nonsense, in napa kouraz pou dir la finalman in reisi fer.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Aglae.

HON EGBERT AGLAE Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mwan mon pe siport en pe largiman ki Onorab Sophola pe fer, kot i konsern ler ou pe al anrezistre e ou rezidans i pa ou rezidans permanans.
Mon pe dir sa akoz i lensidan en pe annan en koumsa ki'n arive dan mon distrik kot i annan en fanmir kot son fiy in bezwen bouze akoz en parti lakaz pe aranze e vin bouz dan en lot distrik, ki 148 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 dan lespas en mwan en mwan edmi i sipoze pare e li ler in ganny 18an in bezwen al anrezistre.

E sa zofisye li ler sa zenn first time in fer konpran poudir be mwan mon pe reste dan sa rezyon tanporerman mon landrwa natal kot mon sipoze pe reste se Port Glaud.
E la in vin en problenm kot in dir li kot fodre mon war ou dan lakaz avan antre, avan mon kapab sertifye ou.

So i bezwen annan en balans kot ou bezwen ziz byen mannyer nou vwar sa bann sityasyon parey pe ganny dir la.

So annou pa zis dir ek sa zenn poudir mon pa pe kapab met ou la kan i konnen poudir ler eleksyon i fer poudir sa dimoun pou'n fini retourn kot i pe reste dan son landrwa kot i sipoze reste.
So pou nou, nou bezwen annan en bon largiman ki fonde, e osi en balans osi konprenezon pou nou fer ki sa bann zenn pa ganny forse pou zot adopte en landrwa vote ki zot, zot sipoze pe vot ladan.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Aglae.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman mon krwar ki LDS i konn tre byen ki zot pe fer la aswar.
I annan 2 size ki devan nou, premye size ki'n ganny souleve se ki si en zenn in al i anrezistre avan ki rezis frenmen ok. i Avan ki frenmen e i fer verification pa ankor bezwen annan an fason ki verification i ganny fer ki by the time ki nomination i vini en certify voters register i ganny donnen.

That was an agreement ki tou dimoun ti dakor avek.


Now suddenly prezan LDS almost 8er ozordi apre ki nou pas tou lazournen, nou pa'n war okenn propozisyon lamannman vini dan sa kote, i vin dir ek nou la aswar ki prezan zot pe propoze ki si en zenn pa'n anrezistre, mon ganny en konpran ou ganny 18an ler rezis voter i fermen me i pou ganny 18an apre ki rezis i fermen annou fer addendum koumsa pou li kapab vote zour vote.

Be that means ki at the time of vote in sa register is not a certified register.
E legally then it means the register i flood.

Why would, akoz ki nou oule go back pou nou usurp en prosedir ki nou'n annan?

E mon krwar la Mr speaker zot kontan tret nou koman malonnet.

149 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 This is, sa i malonnet!

What’s going on la i malonnet.

What’s going on la i malonnet.


Akoz sa ki zot pe sey fer la, mon krwar sa ki zot krwar pou arive zot krwar poudir dan sa demographic bann first time voters la mazorite i vot pou zot e zot pe stack the deck dan zot faver.

E se sa ki ou pe fer mon pou apel sa Onorab Ferrari interject, atraver ou, ou'n political hypocrisy.

Akoz sa menm keksoz ki ou'n blanm ou fer ou pe kanmarad pou egzakteman fer parey.
E i senp, ozordi ou annan en mazorite akoz ou pa ti vin ek en propozisyon lamannman olye ki la 8er ki ou pou komans koz lo sa size ki la?

mon Mwan napa problenm anrezistre avan ki lalis i fermen, ki rezis i fermen komisyon eleksyon i a fer tou son son posib pou sa verifikasyon akoz playing field ki tou dimoun ti agree lo la.

E sa playing field ti ganny agree pa zis par le 2 parti LDS e US, me ti ganny agree par tou parti politik ki enkli Lalyans Seselwa.
fer sete Ki enkli One Seychelles ki enkli tou bann parti politik ki'n deza partisip dan sa prosedir.

Konmsi mon pa konnen, mon ti a kontan enplor mon bann koleg lo lot kote latab.

Ou koz lo listwar, listwar, listwar me selman la aswar ki nou pe vin fer?

Nou pe vin repet listwar.

Me ler nou fini fer sa ki nou pe fer be the next step will be automatic registration ki nou pou retourn ankor ek sa de asteriks ki ti dir pa devret annan.

Mr Chairman nou'n fini travay lo sa Prozedlwa.


Eski i propozisyon annan lamannman ki pe vin devan nou?

en eski lamannman If there is a propozisyon sa lamannman, propozisyon in meet dan 72hour requirement pou li vin devan Lasanble?

If not Mr Chairman if not then nou pou war, nou pou kapab war la aswar ki ti vre lentansyon LDS all along ozordi kot zot pou servi zot mazorite pou bouldoz something through la dan sa Lasanble ki Komisyon Eleksyon li menm is not in favor of.
Akoz Komisyon Eleksyon i asire ki the credibility of the insured e process therefore a certified voters register is the register ki nou al avek dan eleksyon.

i ganny E mon ti a kontan bann first time voters i get byen ki pe arive la aswar.

Don’t be misled in thinking ki sa bann dimoun 150 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 pe fer lot kote latab i dan zot lentere.

Non!
Non!

Zot pe servi en sityasyon zot pe servi sa bann first time voters pou zot byen politik e nou'n koz lo Prezidan dizourd Lasanble akoz i byen politik?

Sa ki pe arive se ki en politik sa Mr Chairman.

Se sa ki pe arive la aswar.

en So mon ti a kontan ganny en klarifikasyon, eski nou propozisyon annan lamannman lo latab?

Eski sa propozisyon lamannman i meet sa 72 erdtan ki Standing Orders i dir?

Ok. Alright, e si non Mr Chairman si non be si non nou pa pou kapab pase.
Ki mannyer sa ler ki la ki nou pou annan en lamannman ki propozisyon lazournen antye zot in gannyen pou zot anmenn sa propozisyon lamannman zot pa'n gannyen.

E Onorab Ferrari Mr Chairman atraver ou ma konklir ek sa, in a plizyer repriz atak nou lo sa kote latab e mwan menm atak personnelman.

Regarding lamannman mon’n anmennen la i pe lev son lanmen as if li i pli parfe ki tou dimoun!

Mersi Mr Chairman.

ki MR SPEAKER Mersi Onorab Pillay.

Onorab Churchill Gill.

HON CHURCHILL GILL Mersi Mr Chair.


Mwan mon ti oule zis met en konsern devan panel pou Praslin ek La Digue lo konsern verifikasyon akoz ozordi as we speak.

Praslin i annan an kantite dokiman pou verifikasyon.

Prezan konsern se bann dimoun i sorti Mahe pou fer sa verifikasyon e zot desann en fwa par mwan, e apre zot fer li dan weekend.
E sa i fer ki sa kantite, sa volim ki annan i tarde redwir, prezan mon pe demande eski konmisyon pa kapab ganny dimoun Praslin ek La Digue pou fer sa verifikasyon dan plas pou fer dimoun sorti Mahe.

E an menm tan sa frequency ki zot vini i pa pe ede pou kapab konplet sa verifikasyon a ler.

Mersi.

si annan MR SPEAKER Mersi Onorab Gill.

Bon mon ava donn panel sans pou reponn bann queries ki'n leve.

E sa ki en i konsern lamannman lo latab oubyen non apre nou ava dil avek.
Mon ava donn panel laparol i annan bann queries ki ganny leve par Onorab Sophola, Onorab Aglae, Onorab Churchill Gill eksetera.

Panel, Mr Lucas.

151 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 ELECTORAL THE CHAIRPERSON MR DANNY LUCAS Mersi Mr Chairman.

Mon ava reponn sa kestyon ki mon war in ganny demande par several MNAs la.

Lo kestyon ki arive avek bann voter ki'n komans fer zot prosedir me zot pe atann en verification, ok?
I enportan pou nou ki as much as possible nou process tou sa bann dimoun ki ou war zot in fer zot laplikasyon pou zot ganny anrezistre.

Lo dernyen bann zour ki ou war in vin i la nou'n annan en rush lo tou nou bann centers anrezistreman.

Zot pe take it very fine la.

Me ki arive se ki an se moman la nou pe sibir sa lenpresyon pou nou kapab fer sa bann prosedir e sa mon kapab dir fransman.
fer laranzman pou nou recruit plis dimoun ki kapab fer sa bann verification exercises, akoz i esansyel ki i ganny fer.

Nou pe Lo kestyon Praslin La Digue, i annan an se moman la nou pe regarde si nou kapab ganny 2 dimoun adisyonnel.

Ok?

Interviews mon konpran in fini ganny fer tou keksoz.

E hopefully nou kapab ganny zot pou komans travay pou as soon as possible.
Lo kestyon kot i konsern Mahe, Mahe i annan bann electoral areas ki ou war nou'n idantifye ki avek sa bann rush ki ou anrezistre lo dernyenrer nou'n war ki ou war nou bezwen dimoun bann adisyonnel.

E pou sa rezon nou pe koze avek Gouvernman pou regarde akoz i pou kout larzan, e nou bezwen ganny sa finansman.

E mon kapab dir ki nou'n ganny dir ki finansman i pou available.
So nou pe espere ki dan bann zour ki ou war i ape vini la nou kapab fer a sa bann recruitment nou kapab fer sa process, marse e hopefully by the time rezis i bezwen ganny sertifye nou'n kapab fini process sa bann zenn voter.

By the way mon fiy osi i lo lalis, kan i al anrezistre i pa ankor war okenn dimoun vin verify son landrwa reste.

Alor i dan menn bato li osi, e i pe pasyanman atann ki son trou i vini e hopefully pou tou bann lot dimoun sa tour i a vini avan ki bann e zis i ganny sertifye.
An se moman la enn fwa ki ou war nou anons Gazette dat eleksyon nou pou annan en peryod apepre en mwan ou en pti pe plis pou nomination date ok ?

Nomination date nou pe pous li en pti pe pli tar pou nou kapab pous gazetting pli tar 152 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 akoz donn dimoun pou kapab anrezistre.

letan pou plis Me kwa ki kler se ki by nomination date nou bezwen annan bann rezis ki'n fini sertifye.
Akoz nomination date ler bann kandida i vini san zot pack zot bezwen annan bann lalis ler in ganny fini sertifye.

So by that time, tou keksoz in devret fini ganny analize.

Pou lalis voter Onorab reponn Ferrari enn fwa ki nou gazette election dates i fermen.

Me se ler i fermen la ki nou pe process tou sa bann laplikasyon sa bann tou tranzaksyon tou sa bann nouvo bann anrezistrasyon, verifikasyon pe finalize.
E apre i ariv sa letan kot enn fwa i ariv kot sa letan kot enn fwa ki pou war nou fini fer tousala lalis in fini sertifye e hopefully sa, pa hopefully i bezwen ganny fer avan nomination day.

tou So lo sa pwen mon kapab reasir Lasanble ki nou pe sey fer mye posib, pou nou kapab avek resours ki ou war nou annan pou fer sir ki ou war nou kapab bann process outstanding.
I annan bann lot issues i ou war in ganny leve, e sa bann issues enkli sa enn ki ou war in par Onorab leve ganny Ramkalawan Leader Lopozisyon.

Mon'n takse nou Legal Officer pou regard lo la e Mr Chairman si ou war i posib mon a donn laparol avek nou Legal Officer.

Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Mon ava pas laparol avek Ms Sinon.

SENIOR LEGAL OFFICER MS. SALINA SINON Mersi Mr Chair.
Mon pou pran Sophola konsern Onorab premye an relasyon avek bann first time voters ki sorti Praslin fer zot e La Digue e ki lanrezistreman.

Prosedir i ki zot fer zot statement afidavit as to where they live.

Konmkwa zot reste Praslin La Digue, me zot pe lekol Mahe zot reste dan hostel.

Zot siny sa, apre verifikasyon i ganny fer kot zot rezidans Praslin, La Digue e la zot paran ki sinyen dan zot plas.

Zot pa bezwen kot lakour, si zot kot lakour good, if they are not, zot paran i sertifye pou zot.
So i pa en baryer ki zot isi Mahe.

As to bann ki Mahe an term ki pa ankor anrezistre, zot kapab anrezistre kot nou lofis Arti Chambers as well as SACOS Towers, zot pa bezwen mont Praslin oubyen La Digue pou zot fer zot lanrezistreman.
Sa ki Onorab Aglae in fer resorti bann ki'n bezwen 153 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 anrezistre dan bann distrik tanporer, mon agree ki ti devret annan fleksibilite dan sa kote petet in annan konfizyon ouswa malantandi lo kote nou bann zofisye rezistrasyon.

In terms of propozisyon ki ganny mete par detrwa MNA pou ou annan en provizyon, en lalis, en fason pou nou kapab fer vote bann zenn ki pou ganny 18an apre ki rezis in fermen, akoz me avan, me by-election date.
Akoz zot annan en drwa pou vote.

En drwa pou vote i la dan Konstitisyon wi, me Konstitisyon i osi dir ki ou bezwen anrezistre pou ou vote.

E Konstitisyon i dir ki pou ou anrezistre pou vote ou bezwen sitwayen Sesel, ou bezwen annan 18an.

So se zisteman sa ki ti al ankor dan case ki'n ganny koze lo la ozordi.

Komisyon pa pou kapab met lo rezis dimoun ki napa 18an, menm si zot pou ganny 18an by-election date.
E en dimoun pou li vote i pa bezwen lo okenn supplementary list ouswa provisional list, whatever the name.

egzanp par Me selman i bezwen lo rezis voter sertifye.

E nou pa kapab sertifye en rezis voter avek dimoun ki napa 18an lo la, so sa i pa pou posib.

Sa provizyon pa pou posib, e okenn way ki nou pou fer around it through nou Act pou go against nou Konstitisyon.

Thank you, Mr Chair.

MR SPEAKER Mersi Ms Sinon.

Onorab Ferrari.

JEAN-FRANCOIS HON FERRARI Mersi Mr Speaker.


Ase bref, mersi Commissioner e Ms Sinon pou sa leksplikasyon lo mon pwen, mon satisfe ki tou bann zefor ki'n ganny fer pour fer sir ki verifikasyon i konplet e total.

Akoz mon pa konnen mannyer ki zot pou dil avek en ka ki en dimoun i arive, me sa zot ava, i pa sipoze bokou ka me selman menm si enn zot devret pe prevwar en fason pou dil avek.
Mon ti a osi kekfwa mon ekspekte ki verification is not just for first time voters but we’ve continue for queries, for En challenges dimoun ki son non ti lo la me in sorti for some reason.

everything.

So akoz mon konn enn de dimoun ki dan sa ka.

Lo ou pwen addendum parey zot ti dir li mon konpran sa largiman.
Mon zis bezwen note ki avan menm ki Commission in eksplik son legalite lo kote US, notaman 154 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 lo kote Onorab Pillay in ensiste ki li i pa enterese rod okenn fason pour ki sa bann dimoun i finalman ganny en sans pou zot vote.

(Off-Mic) HON FERRARI JEAN-FRANCOIS Mwan ki annan laparol Onorab Pillay, ou ava koz taler ou, aret malelve zot, zot be sak fwa mon koze - ?

MR SPEAKER Kontinyen Onorab.


JEAN-FRANCOIS HON FERRARI Mwan mon anvi zis ki dimoun i konpran ki nou, nou'n omwen nou'n seye.

Akoz in deza egziste en sistenm lalis addendum.

So nou'n seye, e Ms Sinon in eksplik nou vreman klerman akoz ki bann difikilte ki anpes li fer sa, e mon remersye li.

E finalman Mr Speaker mon ti a zis kontan fer Onorab Pillay remarke ki bomaten, yer Leader of Government Business in vin avek 2 Bill ki pa ti meet the requirements of time for First and Second Reading.
Me selman nou'n fer li, akoz nou'n vin la pou nou travay.

Alors pa bezwen ler ou pa dakor avek en keksoz ki nou pe sey propoze sey anmenn bann largiman teknik pou zet sa bann keksoz an deor.

Sa i pa en keksoz Onorab, Mr Onorab Pillay.

I en keksoz dezonorab akoz nou devret kapab travay pou nou fer avanse sa travay lezislatif ki nou pe fer, e pa rod bann pozisyon teknik tou lazournen pou sey blok bann propozisyon ki nou pe sey fer.

Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi Onorab Ferrari.

Onorab Georges.


HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon oule fer en propozisyon lo sa issue addendum.

Kler nou pwen in depar, se lartik 24 nou Konstitisyon ki dir ki tou dimoun ki'n ganny 18an i annan n drwa pou li vote e sa lartik i kler i dir ki tou dimoun ki'n ganny 18an i kapab ganny, i annan en drwa pou li ganny anrezistre koman en voter pou li kapab vote.

Donk i kler ki li i bezwen ariv 18an pou sa drwa ganny egzerse Ms Sinon in fer nou rapel sa ozordi.
Me son drwa sete en drwa pou vote en fwa ki, li kapab set en drwa pou anrezistre e pour li vote.

155 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Donk si nou komans lo ki bezwen nou prensip ankouraz tou dimoun ki'n ganny 18an avan zour vote pou vote.

Nou bezwen fer en fason pou zot kapab anrezistre pour ki zot kapab egzers zot drwa.

Mon krwar sa se en laspe fondamantal ki nou devret fer.
Nou devret ed sa bann dimoun pou vote olye met baryer dan zot semen par egzanp an dizon ki, sorry rezis voter in fini sertifye.

Akoz rezis voter son sertifye travay administrative.

Si nou anvi sertifye lavey eleksyon nou kapab, i difisil, i lo travay i met konplike, Komisyoner Eleksyon e lo Electoral Commission, me napa naryen ki anpes nou fer li.

voter rezis set en Alor ki mannyer nou kapab achieve en keksoz ki’n deza ganny fer atraver sa ki nou apel en addendum?
Lalwa Eleksyon i dir anba seksyon 9 dan Principal Act ki tou le 31 Mars i ava annan en rezis voter ki ganny sertifye.

en Me dan lannen eleksyon 9(1) en proviso dan en lannen eleksyon, Chief Registration Officer i ava fer en fason ki pour sak electoral area i pou annan en rezis ki pou kontinyen ziska sa zour ki ganny sertifye anba Seksyon 13(1), e sa zour i ganny sertifye 13(1) anba piblikasyon dat eleksyon ganny fer dan Gazette.
zour se ki i So 31Mars pou tou bann lannen me dan en lannen eleksyon sa i pou ale ziska zour ki Komisyon Eleksyon i, Chief Registration Officer i deklar dan Gazette zour vote.

Election date.

Ok?

I still prezan, alor Lalwa in provide pou en premye leksepsyon ala norm, lannen eleksyon, e in pous li ziska zour ki dat eleksyon i ganny gazete.

Sa i still les detrwa dimoun ki pou ganny 18an ant sa zour ki dat i ganny pibliye dan Gazette avek zour eleksyon.
i en E sa ki nou pe rode se ki mannyer nou kapab kouver zot akoz i en drwa, pou zot vote e lobligasyon pou donk anrezistre zot pour zot vote.

Ki mannyer nou pou fer sa akoz schedule 3 of the Principal Act dan paragraf 21 i dir ki kopi rezis voter ki'n fini ganny sertifye anba Seksyon 9(1) ki mon fek lir i ava be made available the Electoral Officers at the polling stations for the purposes of the use on election day.
to Donk sa certified voters register pou ganny donnen zour vote avek bann Electoral Officers.

Me i ava annan en gap ant pou sa bann zenn adilt ki 156 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 ariv a laz mazorite ant Gazette ek election day.

Alor ki mannyer eski nou kapab anmenn zot se sel fason se pou amann Lalwa.
E mon pe propoz avek Lasanble ki si se swe Lasanble ki sa bann zenn i devret vote parey Lartik 24 i fer, annou met en striktir pour ki Komisyon Eleksyon i kapab anrezistre zot e sertifye en rezis lavey eleksyon pou sa gap.

Sa ki nou apel en addendum.


E pour fer sa nou kapab senpleman dan 9(1) (a) ki dir ki pou annan en rezis ki pou al ziska zour gazette azoute “ and certifying in respect of the period between the date on which the notice under 13(1)’’ (se gazette) was issued and the date of election, an addendum to the register of voters for which electoral area to include voters who have attained the age of 18years in that period.” Boom fini.

si nou met sa savedir tou dimoun i ganny kouver.


I en problenm pou Electoral Commission, so zot pou bezwen travay pandan sa 4zour, pandan sa whatever letan.

Me i pa enposib, e si nou anvi ki bann zenn i vote that’s the way to do it Mr Chair.

Alor vwala en letid.

propozisyon pour zot Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Onorab Clifford Andre.

MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Onorab Clifford Andre.


HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair, Mr Chair mon pou segonn sa proposal ki Onorab Georges in met devan.

Me mon pou osi dir ki Onorab Georges in dir ki sa bann zenn anba Lartik 24 zot egzers zot drwa.

Mwan mon dir ki parey mon'n toultan dir e parey nou konnen ki Konstitisyon i siprenm.

E okenn Lalwa ki ganny fer ki dekoul par anba nou Konstitisyon i subordinate to the Constitution.

E la e anba sapit 3 mon a espere Mr Speaker mon pa konnen ki zot pe ekout mwan laba.
Zot pe konsilte en pti kou, mon a. Ok. Mon kapab kontinyen Mr Speaker?

MR SPEAKER Kontinyen Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Anba sapit 3 i bann drwa fondamantal ki ganny donnen sapit 3 nou Konstitisyon i bann drwa fondamantal ki ganny donnen a bann sitwayen.

157 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Drwa pou travay, drwa lasante, drwa ledikasyon, drwa lozman e enn bann drwa ki dekoul Lartik 24 se drwa pou li anrezistre.

E pou li vote.

Letan in attain the age 18 se sa ki i mete.


Eski si sa pa pe ganny fer?

Onorab Georges i kontan fer, i kontan dir bann keksoz dan son pozitiv be mwan me pe get li si i pa ganny fer, i en vyolasyon drwa konstitisyonnel sa dimoun ki'n ganny 18an avan le 22 Oktob 2020.

Apre ki rezis in fermen me li in ganny 18an, alor i en vyolasyon son drwa.

E sa dimoun i annan drwa anmenn en case konstitisyonnel pou dir, (Interruption) HON CLIFFORD ANDRE Espere mon pe largiman Onorab Pillay.
fer mon I annan drwa pou en li anmenn case konstitisyonnel e sa ki mwan mon pou advise li koman en Avoka ki'n trained e ki pratike pou dir ou drwa konstitisyonnel anba sapit 3 in ganny vyole.

Me sa i pa pe ganny fer deliberately.

So mon pe sey eksplike la dan sa Lasanble poudir i annan e mwan mon pou siport parey mon'n dir sa proposal ki'n ganny mete par Onorab Georges, akoz mon krwar i fer bokou sans e i pe fer ki sa dimoun son drwa pa pou ganny vyole ler i ganny 18an.

Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab Andre.

Onorab Woodcock.

HON WAVEL WOODCOCK Mr Speaker ler nou ti sermante dan sa Lasanble Nasyonal nou ti sermante pou uphold sa Konstitisyon ki nou pe koz lo la ozordi.

Mon pa ganny en konpran akoz ki enn de Manm lot kote latab zot pa oule ki sa bann zenn ki pou ganny 18an ler voters register i fermen ki zot pa oule ki sa bann zenn i vote.

Sa bann zenn i zot drwa not only to vote be i zot drwa osi pou register.
Alor anliny avek nou Konstitisyon ki devan nou ozordi nou bezwen fer provizyon pou sa bann zenn kapab vote akoz ki zot per zenn?

Mon bezwen demann sa kestyon Mr Speaker mon pa ganny en konpran akoz ki zot pa pe, ki zot pe enkyet pou sa bann zenn kapab vote!

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Woodcock.

Onorab Simon Gill.

HON SIMON GILL 158 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Mersi bokou Mr Speaker, Mr Chairman.
Ou konnen Onorab Ramkalawan in fer sorti detrwa bann bon pwen letan i ti pe fer son lentervansyon ki mannyer sa bann prose electoral reform in pran plas.

E mon krwar nou'n ekoute me selman nou pa’n tande.

E nou pa tro, tro, tro, tro konpran.

Konnen malgre serten limitasyon ki ti annan Mr Speaker desizyon pou nou met sa automatic registration dan en serten lepok ti annan en merit.
provizyon Zot in kritike zot in dir ti annan serten limitasyon mon premye dimoun pou agree ki wi ti annan serten limitasyon akoz dan serten sirkonstans nou'n vwar ki serten sa bann dimoun ki ti lo lalis voter ki pa ti ankor ganny laz 18an.

Zot ti pase par lerer, par mank port latansyon zot in vote, in arive sa nou pa pe deny sa in arive.

Me ki rezondet fondamantal annan automatic registration.
E ler nou dir automatic registration lo lalis voter a lepok nou ti annan bann zenn ki ti aparet lo lalis voter laz 17an.

pou E o bor zot non ti annan 2 asteriks en lendikasyon ki sa bann zenn pa ankor ariv 18an e ler dat eleksyon i anonse zot ti reste lo donn sa lalis voter.

E si zot ti kapab donn zot kart idantite ki montre ki zot ti annan 18an sa bann dimoun ti ganny en sans vote.

Me ki ti arive?
Me ki ti arive?

Ler nou ti pas atraver reform elektoral lopozisyon e en sete byen reprezantasyon ki ti ganny fer par Mr Philippe Boulle ki ti argimante akoz sa zafer automatic registration i bezwen sorti e Mr Boulle sa lepok ti pe koz lo lapar tou bann parti politik dan lopozisyon.

Mr Chairman mwan mon ti trouv mwan mon tousel pe defann sa prosesis or sa provizyon automatic registration.

E mon kosyonn lodyans a sa lepok annou pa sorti ekstrenm pou nou al lo en lot ekstrenm.
Annou rod en pozisyon milye ki mannyer nou kapab fasilit sa bann zenn ki pou ganny 18an ant dat ki Gazet dat eleksyon, ziska eleksyon i arive pou zot kapab vote.

zafer E mon ti ganny dir non nou pa pou kapab fer tou sa i pou kont bann Konstitisyon eksetera, eksetera, eksetera.

Akoz, akoz nou sorti dan en ekstrenm nou al dan en lot ekstrenm e se Lopozisyon with respect pou zot tou isi lasal se anndan dan sa lopozisyon ki'n pous nou dan sa ekstremite.
159 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 E ozordi avek respe pou zot tou, personn anndan la isi dan sa Lasanble pa kapab vin akiz United Seychelles pou dir nou, pou dir nou kont lazenes vote.

Zot Personn pa kapab akiz nou pou dir nou sa.

Akoz nou konnen akoz nou ti met sa provizyon bann zenn aparet lo lalis voter laz 17an.

i annan ti’n dir limitasyon zot in pous lo en lot ekstrenm e ozordi si i annan en keksoz ki nou pou dakor avek zot ozordi.
Nou pou dakor avek zot ki nou bezwen fer bann amannman neseser dan nou Konstitisyon.

Amannman neseser dan nou Konstitisyon pou nou fer sir ki nou pa pe al kont lartik 114 nou Konstitisyon.

Akoz Phillippe Boulle, Mr Boulle sipor baz son largiman Lartik 114 nou Konstitisyon.

E i ti fer referans avek Lartik 24 tou.

Ok.


So annou fer amannman nou Konstitisyon lartik 114 nou delete sa Clause e pi nou antre nou antre lo automatic registration, dan sa konteks nou fer sir ki tou dimoun pa ki laz 17an me ki 18 attain otomatikman son non i aparet lo lalis voter.

age the of Attaining the age of 18 son non i aparet lo lalis voter nou tir tou sa melimelo ki nou pe koz lo la ozordi Mr Speaker.
Byensir, byensir i annan bann provizyon kot nou'n koz dan Lalwa sa ki nou apel physical verification.

E in donn bann dele letan dan lalwa pou nou fer bann verifikasyon fizik.

E nou annan isi reprezantan Komisyon Elektoral ki'n dir bann dimoun ki'n anrezistre avan ki Gazet dat eleksyon tou sa bann dimoun in dir nou i pe rod mwayen i pe rod finansman akoz i pou koute akoz i bezwen anploy plis travayer.
E prepar zot pou ki zot pou kapab al fer sa verifikasyon fizik e mon pe konpran ki nou annan en garanti ki tou sa bann dimoun ki'n anrezistre avan ki dat eleksyon i ganny gazete ki zot pou aparet lo lalis voter ki pou ganny donnen avek tou bann parti politik zour sa ki Lalwa i provide zour nomination day.

Mwan mon pe egzize Mr Speaker, Mr Chairman ki zour nomination day nou ganny the certified voter register pou sak le 26 electoral districts.
Nou pa pou aksepte okenn lalis voter ki ganny donn nou lavey eleksyon or nou esper li dan zour ariv dan granmaten nou stasyon vote.

stasyon vote 160 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Sa nou pa pou aksepte sa nou.

Akoz Lalwa i provide si zot oule fer sa amannman ankor pou amande ki zot pa pou donn nou certified voter register zour nomination day fer amande ankor.

Eski se sa ki nou oule?

Nou annan en lot pwen pou nou mete.


Sa 100 ekek or 200 zenn ki pou ariv 18an ant sa peryod ki dat eleksyon in ganny zour eleksyon, ki mannyer nou egzekit sa provizyon physical verification?

gazete ziska In annan en kantite dynamics ki'n arive depi sa zenn ler ki i ti ne, ziska ler i ganny 18an ki'n sanz distrik en kantite dynamics, ki mannyer nou sertifye ki nou pe met or ki mannyer nou asserter e garanti nou garanti ki nou pe met sa zenn dan son vre distrik elektoral.
nou pa pratik pe Ki endirekteman en sistenm gerrymandering avek lalis voter.

Nou al met bann zenn dan en distrik elektoral kot i pa la.

Kot letan in ganny 18an in fini sanz distrik.

Swa in sorti desann Mont Buxton Perseverance or in al Grand Anse Mahé or in al Takamaka or in al Baie Lazare avek bann dinamik ki i annan dan bann in housing project ki nou pe fer.

Kot dimoun pe ganny deplase?


Mr Speaker, Chairman sa i en keksoz ki konpleks tou an respektan tou bann lopinyon annou donn sa eleksyon ki la devan nou sa lespas pou nou kapab nou tou rasire ki sa eleksyon ganny deklare koman free and fair or credible.

Free and fair annou rasir sa.

i Akoz si nou pe al rod sa bann lezot provizyon ankor pou fer antre dan sa prosedir, mon pe dir zot mon pa pe threatened personn me mon pe dir zot pou annan problenm.
Mon konnen pou annan problenm, annou evite sa bann problenm e nou lo sa kote latab nou la , nou deryer tou sa bann malerezman.

zenn Malerezman nou annan Lalwa nou annan bann prosedir ki nou bezwen respekte.

me E dan tou pei, dan tou pei kot pou annan en eleksyon i annan serten pei mon pa poudir tou i annan serten pei kot zot ale.

Zot Lalwa i permet zot fer sa bann kalite legzersis kot ki nou pe koz lo la.
Me i annan serten pei an gran nonm bann pei zour lalis voter i fermen sertifye malgre ou ganny ou laz ant sa bann, ant bann dat eleksyon silvouple ou pa pou kapab vote.

161 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 ki oule So Sesel pa en leksepsyon i annan en kantite bann sityasyon la deor e napa okenn dimoun lo sa kote latab Mr Speaker mon le met lanfaz lo la pratik diskriminasyon, ki oule vyol drwa bann zenn pou zot vote me i annan prosedir, i annan Lalwa.
Tel nou parey discriminate ozordi dan nou Lalwa ki bann dimoun ki an detansyon me ki pa ankor pas en zizman lo zot ki zot ganny sans vote ki avan zot pa ti kapab sa i en leksepsyon ki nou'n fer dan sa prosedir.

ki Lot prosedir ki nou'n fer nou'n dir or lot leksepsyon ki zot in koz lo la boner.

Bann Onorab prizonnyen Ramkalawan in koz lo la dan SADCPF bann nouvo provizyon, bann new thinking.
e Nou a gete si nou pou al dan sa direksyon pou nou osi les bann prizonnyen bann kondannen osi ganny sa drwa pou zot vote.

I en staz ki probableman nou pou antre ladan bann amannman neseser i ava ganny fer e nou a gete ki mannyer deba ki mannyer nouvo dinamik i deroule dan prosen Lasanble.

Sa i pa lafen Lasanble Mr Speaker.


Lasanble eleksyon pe al ganny fer i annan en nouvo Lasanble ki pou antre e bann size bann deba pou kontinyen avek bi pou nou fer sir e rasire ki tou Seselwa sak Seselwa i ganny posibilite pou li egzers son drwa pou vote.

Mersi bokou Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab Simon Gill.

Onorab Gervais Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Chair.

Entervenan ki'n koz avan mwan in dir en kantite parol solman i annan en parol ki pli enportan dan sa ki ou'n dir.
Ou'n dir i annan serten pei ki permet fer sa ki nou pe koz lo la, la.

Alor akoz nou pa kapab zwenn sa group pei?

Mr Speaker sa ki nou pe demande se ki depi bomaten nou pe diskit en Lalwa ki nou nou'n dir ki sizyenm Lasanble.

Dan mon lentervansyon mon'n dir sa, sizyenm Lasanble i anvi revolutionize electoral process.

the Mon anvi mon koman en Manm sa Lasanble sizyenm i bann dernyen travay ki nou pe fer sorti avek en keksoz ki istorikman pou mazin nou.
E Mr Speaker sa ki mon anvi dir Onorab Georges in fer 162 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 en propozisyon, Onorab Clifford in segonde.

Kestyon mon anvi zis demann ou, eski ou pou aksepte sa lamannman si wi ouswa non mon sizere we take a vote on the matter.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Henrie.

Onorab Waven William.

HON WAVEN WILLIAM Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman mwan osi mon ti pe al pran sa menm direksyon.
Mwan mon anvi demann panel akoz la nou annan Attorney Zeneral, nou annan bann Electoral Commission i annan eski problenm avek sa propozisyon ki Onorab Georges in mete, eski i anti-konstitisyonnel?

zofisye Si napa problenm avek then Mr Speaker mon krwar nou kapab pran en vot lo la.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab William.

Onorab Flory Larue.

HON FLORY LARUE Mersi Mr Chair.

Mon krwar ki deba pe ganny detournen avek bann largiman ki'n donn ki'n ganny donnen par Onorab Gill ek Onorab Loze.
Letan nou pe dir ki nou pe kestyonn trwazyenm lebra nou Gouvernman akoz sa desizyon ti ganny pran dan Lakour e desizyon ti ganny pran par bann Ziz ki ti dir ki sa formalite ki ti pe ganny servi par Electoral Commission ti konstitisyonnel.

Konstitisyonnel pa E nou koman bann Manm Lasanble Nasyonal parey Onorab Woodcock in dir nou la pou nou defann Konstitisyon ziska ler i ganny amande.
Mr Speaker ozordi bann propozisyon pe ganny fer pou sa Bill ki devan nou pou nou kapab fer sir ki tou zenn ki pe al ganny 18an i kapab antre dan rezis voter.

E si nou pe met bann propozisyon devan nou bezwen fer sir ki an regilasyon avek Konstitisyon.

Nou pe kapab vin met deba e kestyonn Lakour isi dan nou Konstitisyonnel bann Lasanble dernyen zour.

dan nou Mon pa krwar i en mank respe pou sa trwazyenm lebra letan in fini donn en desizyon.

Mr lamannman Speaker ti pe vini.


konstitisyonnel Gouvernman ti’n dir nou en bann lannen pase zot pe anmennen zot pa’n kapab anmennen ziska 2 zour avan ki 163 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 nou dizourd Prezidan Danny Faure ki'n dizourd.

Solman son Gouvernman ti dir pou anmennen sa bann amannman konstitisyonnel zot pa’n, zot anmennen, zot in retire.
E sa bann lamannman ti kapab nou ti ava kapab annan sa lopsyon pou Onorab Simon Gill kapab fer son ta deba lo la ansanm avek Onorab Loze me pa anba sa Bill.

Alor annou pa anmenn bann lezot deba ki napa nanryen ki annan pou fer ek sa ki la.

pour Annou annan en pe Attorney konpasyon Zeneral ki annan son own problenm pou li.

Annou fini fer sa travay parey bann dimoun respektab pou nou kapab al dan lakour.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Sebastien Pillay.

Onorab.

Onorab HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.


Mr Chairman o kour lazournen mon ganny apele diferan non dan sa Lasanble par mon bann koleg lo lot kote latab.

Mon'n ganny apele ‘ensinifyan’, mon'n ganny apele ‘dezonorab.’ Mon’n ganny apele plizyer non baze lo zot enterpretasyon sa ki mon ete.

right, E mon bann koleg i dir mwan zot fer zot bann largiman baze lo lefe ki zot reprezant the zot side which is reprezant sa kote ki reprezant la verite ozordi, zot reprezant sa kote ki le anmenn pei pli devan.
Akoz mon aparan mon reprezant sa kote ki'n toultan usurp Lalwa, pran Lalwa dan mon fason abiz Lalwa eksetera pou mwan prop gen. Prezan mon le Mr Speaker lepep Seselwa ki montre mannyer vreman nou'n ariv la ozordi e how low mon pou servi sa tenm how low nou pare pou ale zis pou nou kapab achieve en keksoz ki nou krwar pou anmenn nou en gen politik.
Apre ki nou ti’n fini koze ou'n met sa pwen devan Komisyon Elektoral pou li donn son pozisyon e Onorab Ferrari in eksprim pozisyon akoz mon krwar i chief lo lot kote latab pozisyon ki son kote i sipoze eksprimen.

Electoral Commission eksplike ki poudir baze lo Konstitisyon vwala sityasyon.
Me i paret ki sa stratezi ki zot ti vin avek pa'n sitan kordinen Onorab Georges prezan i re vin lir nou Lalwa eleksyon e i sey anpay nou dan sa largiman ki sey anpay nou anyway Onorab 164 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Akoz Georges mon kapab dir vreman Onorab Georges i en bon Avoka.
lot dimoun lot ki dimoun i en Avoka pratikan ki li in bliye poudir Lartik 24 Konstitisyon i annan en part 2. i annan E part 2 Lartik 24 Konstitisyon ‘the exercise of the rights under Clause (1) may be regulated by a law necessary in a democratic society.’ Sa ki sa manmzel devan in fer referans avek alor sa zafer pou anmenn en challenge sa zafer rezis voter fermen.

Annou bliye threatened, annou pa sey annou pa loto Komisyon Elektoral avek sa bann kalite threats.
threatened So Onorab Georges i vin lamannman ki pa avek en vreman en lamannman li.

I en very nice interplay onwards ki Onorab George’s i konn tre byen, at the end of the day i usurp en prosedir ki si Onorab Georges e LDS ti'n santi i devret ganny sanze, akoz zot pa ti’n anmenn sa lamannman dan tou sa bann meeting ki'n ganny fer avek Komisyon Elektoral?

Akoz zot pa ti anmennen?

Akoz si zot ti santi sa ti en problenm ti ava zot pa anmennen.

I annan en rezon zot pa’n anmennen Mr Speaker.


Akoz zot in realize la e vwala kot nou dir how low sometimes nou pou ale Mr Chairman.

Onorab in dir ek nou atraver son koumsa lamannman ki i annan sa detrwa zenn, detrwa zenn ki pou arive me ki Onorab pa dir nou se ki i pibliy en ler addendum avek tou zenn ki pou ganny 18an by zour eleksyon i pou enkli tou sa zenn ki menm pa al anrezistre pandan sa letan.

Now nou, i pa en kestyon ki mon pa anvi ki zenn i anrezistre.
Mon ti a kontan ki tou bann zenn i al anrezistre dan dele letan ki'n mete.

Akoz i annan en Lalwa ki dir ou bezwen al anrezistre pou aparet lo lalis voter.

Ou bezwen ale i annan verifikasyon.

Akoz?

Akoz sa Lalwa in ganny baze lo en provizyon konstitisyonnel.

Sa ki mon pa kapab ganny en konpran Mr Speaker se ki apre ki Komisyon Eleksyon in donn son pwennvi kot LDS menm si nou al lo verbatim ti’n si Komisyon aksepte Eleksyon i dir non.
ki a Zot dakor akoz Komisyon Eleksyon in dir wi an sa ki konsern bann zenn ki pe anrezistre Kot verifikasyon pa pe ganny fer zot pe fer serten keksoz zot in menm dir ki zot pe pous serten ozordi.

165 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 zot kapab pou dat accommodate.

LDS lo la.

I premye i retournen e i pwen retourn notwithstanding ki'n ganny en keksoz prezan i le ganny tou le ganny tou!

keksoz Konmsi mwan, mon i tre senp Mr Speaker.

Mr Chairman mon senp.


largiman Konstitisyon e Lalwa eleksyon i prevwar ki ou annan en certified voter register.

tre i Ler bann meeting elektoral ti ganny fer avek tou bann parti politik ki pa enkli zis nou i enkli LDS, i enkli tou bann lezot parti politik sa bann dimoun pa’n ganny zot say lo whether or not nou devret annan en addendum vizavi voters register.

Personn pa’n ganny zot say.


certified the Avan lavey disolisyon Lasanble LDS ti vin ek nou koumsa, i dir ek nou koumsa poudir la lefe ki zot in pran sa Lalwa ozord,i zot pou vin ek sa lamannman e mwan pa vin ek largiman teknik.

Be Mr Speaker sa Lalwa ti ganny anmennen dan ABC si Onorab Ferrari LDS ti santi zot pa le pran sa Lalwa zot ti ava dir non.

I ti agree pou pran sa Lalwa, se pou sa rezon ki si ou ti annan lamannman ou ti ava anmennen.

Akoz ou'n ganny sans lir sa Gazet ok ?


en keksoz Dezyenmman Mr Chairman ki enportan pou bann zenn realize deor bann dimoun ki pe ekout nou.

Ou konnen e mon pou dir sa e mon hope dimoun i konpran.

Kan nou lo sa kote latab nou'n fer nou en paradigm shift nou’n fer en sanzman radikal, dan lapros ki nou pe pran anver politik Sesel, LDS i pran sa menm ki li in toultan kritike e mon pou servi en parol ki Onorab Georges koman Chair Bills Committee i kontan dir nou.
I dir nou koumsa poudir Konstitisyon ti ganny ekri pou satisfer le 2 parti sa letan.

E i dir a sa moman mon rapel byen ou ti dir a sa moman nou'n mank loportinite pou nou fer bokou lezot keksoz.

Mon annan en gran respe pou ou, ou konn tre byen me ki nou pe fer ozordi la?

Ozordi ou pe rod tou fason around sa Lalwa pou kontourn bann provizyon sa Lalwa.

en E mon dan sa ki mon’n tann ou dir ou pa’n vreman anmenn propozisyon lamannman ki konkret.
Ou'n propozisyon anmenn zisteman pou satisfer konteks politik akoz ou dan sa pozisyon ki ou ladan ozordi.

en E mwan mon santi Mr Speaker mon pa pe, ki mon pa 166 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 impute okenn towards pe motive Georges.

improper Onorab Mon santi poudir i pe fer sa ki en politisyen i devret fer.

Me mon santi poudir a sa moman la sa lamannman i en lamannman tro sibstansyel ki pe demann en sanzman radikal dan lalis voter.

Lalis voter ki form labaz en eleksyon.


E nou le ki sa pa kapab akoz sertifye ganny esansyelman legalman mon pa santi poudir sa lalis i sertifye ler ou pou annan en addendum avek.

Ler pou annan en lazoutaz avek i pa pou sertifye.

So annou retourn lo premye baz si en zenn e verifikasyon pa ankor fini parey Komisyon Eleksyon in dir pe fer travay pou fer sa verifikasyon sa i ava sa bout.

anrezistre in Me si en zenn pa ankor ganny 18an ler rezis voter i frenmen parey i ti ete dan eleksyon a 2015.
Sa zenn ki pa ankor ganny 18an i pa pou kapab vote.

Nou annan zenn, mon annan zenn, i annan zenn ki'n teks mwan e dir be li i pa ti vote Eleksyon Prezidansyel me i ti vot eleksyon Lasanble akoz i ti fer dan 2 diferan letan akoz rezis voter ti’n frenmen.

So, mon krwar annou respe bann lenstitisyon ki nou’n met la.

Nou'n trust sa bann dimoun.

CAA in swazir zot.

E zot in pass through en prosedir, en prosesis pou zot pran louvraz ki zot pe fer.

E zot pe fer zot louvraz.


Be sa ki nou pe fer prezan, sa ki nou pe fer prezan se ki nou le usurp bann lenstitisyon ki nou menm nou met an plas.

E finalman Mr Chairman mwan mon pa kapab fors zot pou fer okenn keksoz.

Mon fer mon kapab largiman anver sa ki mon santi ok. zis pran Me si lepep Seselwa pa pe konpran ki nou head, e si zot vin o pouvwar ki nou pou head down a dictatorship, mon pa konnen kwa ki pou fer lepep Seselwa konpran.
Mon pa li konnen kwa ki pou konpran akoz i montre mwan poudir zot pa pou kapab regard keksoz dan en fason, dan en fason lozik e regard lentegrite sa bann lenstitisyon.

fer E si zot ti annan zot lamannman zot ti ava vin avek zot ti ava anmenn dan komisyon parey mon'n dir.

So Mr Chairman nou napa ankor nanryen pou dir.

MR SPEAKER Mersi.

167 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 HON SEBASTIEN PILLAY Nou ava les li lo latab.

MR SPEAKER Mersi, Onorab.


Bon mon annan ankor enn de Manm ki’n lev lanmen.

Eski ou le rantre la Onorab Georges?

Mon annan.

HON BERNARD GEORGES Avek ou permisyon, yes Mr Chair….

MR SPEAKER Yes, Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mon krwar kekfwa nou kapab trouv en solisyon.

Mr Chair mersi.

I tar e nou, mon krwar serten nou leksplikasyon.

Nou konsyan lo sa kote latab ki i annan en dan problenm Komisyon Eleksyon.
kapasite devret fer Of course, nou konpran sa e napa okenn dimoun lo sa kote latab e sertennman pa mwan ki anvi azout problenm lo sa ki zot bezwen pe fer fas avek deza, ler zot ti pe prepar zot lekor pou en eleksyon e la toudenkou zot in lekor pe bezwen trouv zot prepar eleksyon.

Nou 2 konpran sa nou e nou pa anvi fer okenn propozisyon ki pou anmenn plis difikilte ki egziste deza.
sa Rezon ki mon'n fer sa propozisyon amannman apre midi set akoz it was a live issue ki'n ganny raise par en Manm dan Leader Lopozisyon bomaten lo en Bill ki ti vin for First Reading yer.

Annou pa bliye, alor nou tou nou pou bezwen azir enn pti pe speedily dan sa ki nou pe fer.
Lasanble E Mr Speaker mon bezwen remersye ou ki ou'n manage sa travay an konesans ki nou pe fer en travay akoz nou'n ganny met fas a en disolisyon Vandredi bomaten, e nou pe nou bezwen donn nou letan ziska 9er diswar lo en sa proze Gouvernman ki'n anmennen.

Pa nou ki'n anmennen sa proze Lalwa.


Lalwa se ki (APPLAUSE) HON BERNARD GEORGES E i en laprev, i en laprev nou santiman, nou lanvi travay, nou langazman a sa serman ki nou'n prete ler nou ti vin dan sa travay Lasanble pour nou koman bann lezislater ki nou ete ziska dernyen minit.
Mon remersye osi Mr Speaker akoz mon konsyan ki ou ti’n kapab le moman ki mon'n fer sa propozisyon apre midi, dir Onorab Georges sa se i pa en minor amendment i en 168 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 substantial amendment.

Mon pa pe entertain.

Mon remersi ou ki ou pa’n dir sa akoz ou konpran rezon ki deryer sa ki mon'n fer ozordi.
Sete pa pou bouldoz pou fors dan lagorz okenn dimoun, sete pou met en propozisyon lo latab ki kapab avans nou demokrasi e avans sa ki Lartik 24 nou Konstitisyon i fer.

Si nou pa kapab achieve li well fair and fine, me nou ofer li a zot a nou e a panel.

Si tou dimoun ti dakor ki sa sete en bon lide nou pa ti pou pe fer sa deba.

Me in ganny avanse pou sa bann rezon ki mon'n fek met devan ozordi.
E Onorab Sebastien Pillay in annan zoli parol pou dir a mon egar me son zoli parol i kasyet kantmenm enn de lanmson, enn de, lanmson, lanmson kot in sey fer mwan konpran ki mon pa'n lir Lartik 24 dan tou son totalite.

Mr Chair mon pa kontan ponp mon lekor e ou konn sa tre byen me si i annan en dimoun dan sa Lasanble ki in ekrir en liv lo sa Konstitisyon sa dimoun pe koze i la prezan.
(APPLAUSE) HON BERNARD GEORGES E sa ki enteresan avek Lartik 24 se ki tou bann lezot Lartik Konstitisyon apard 2 me mon pa pou donn zot en lecture ozordi.

I dir ki sa drwa whatever sa drwa i ete i kapab ganny restrikte, ‘’shall be subject to such restrictions.’’ lo Lartik 24 pa koz restriksyon ditou akoz sa drwa pa ganny restrikte.

I koz lo the the right may be exercise, law not regulated by a restricted, regulated.

E Elections Act sete ki sa egzakteman regulate it.


E propozisyon ki mon'n mete la apre midi se pou regulate it even further.

Lalwa Mr Speaker, Mr Speaker konnen annan defwa ler, ler ou sey rod largiman pour siport en pwen ki ou konnen i en pwen ki napa okenn merit, ou pou al rod sa ki bann Angle i dir bann largiman by scrapping the barrel.

Nou, nou pa bezwen scrape the barrel nou apre midi.

Nou konnen egzakteman kisisa ki annan dan nou barik.
Alor Mr Chair set en propozisyon ki'n soulev en deba me mon krwar nou devret ofer parol dernyen parol avek panel.

fact, avek Komisyoner In Eleksyon zot konnen what we are looking for, zot konnen ki pozisyon zot in pran.

Les zot dir nou yes, it’s possible or no it’s not possible e nou ava aksepte zot verdict.

169 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Alor Mr Speaker mon pe demann nou akoz se zot ki bezwen administre sa Lalwa mannyer i ete oubyen sa Lalwa mannyer mon pe préconise li.
Les zot pran sa desizyon and will go along with it.

Mersi Mr Chair.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Mon ava donn laparol panel.

AG.

ti pe annan THE ATTORNEY GENERAL MR FRANK ALLY Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman pandan ki bann deba en mon konversasyon avek Chairman Electoral Commission.

E i vre ki i annan 2 zot war 2 hurdles.

Enn mazer i enn pti pe kapasite, i enn pti pe lapratik pou kapab enplimant petet sa ki bann propozisyon pou amann sa Prozedlwa.
Me lot osi se i annan petet ler ou pou get li lo an term Lezislasyon.

Mon apresye sa ki Onorab Georges me selman mon krwar in mank en detrwa mo dan Lartik 24.

E san al lo sou-seksyon lo sou Lartik 2 i dir subject to this constitution.

So subject to this constitution i pou anmenn nou imedyatman lo Lartik 113 e napa dan hiérarchie Konstitisyon napa en lartik ki pli o ki kanmarad.

I annan tou i en Lalwa siprenm e alor zot tou zot annan menm laplikasyon to a large extent.
E sa ki Komisyon i santi se ki i dir poudir ‘a citizen of Seychelles who is registered as a voter shall be entitled to vote.

‘ Wi anba lot Lartik i dir ou poudir en sitwayen Sesel ki attained the age of 18 is entitled to be registered as a voter me pou li kapab vote i pou bezwen anrezistre.

E la i annan en problenm petet pratik e petet avek sa lamannman i anmenn en pe kapasite.
E sa petet pa ki i pe anvi curtail drwa vote en dimoun ki attain 18 on the date of the election, me selman i en kestyon lanrezistreman.

So unless ki evantyelman Komisyon Eleksyon avek petet bann reprezantan parti politik e lezot, nou sey trouv en formil ki pou pratik, ki pou efektiv kot bann dimoun ki attain the age of 18 may be lavey eleksyon zis avan en eleksyon.

Zot a kapab vote.

Me zot bezwen anrezistre.


Mon krwar sa challenge ki pe Komisyon Eleksyon sa rankontre i fer ki e 170 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 propozisyon en pti pe difisil pou son lenplimantasyon.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Attorney General.

Eski Chair Electoral Commission Mr Lucas i le azout keksoz oubyen son Legal Counsel, son Legal Advisor.

Mr Lucas.

THE ELECTORAL CHAIRPERSON MR DANNY LUCAS Mersi Mr Chairman, Mr Chairman nou'n konsilte avek Attorney Zeneral.
E Attorney Zeneral in met bann pwen ki ou war nou'n koz lo la devan.

Tre klerman e nou santi i annan serten kontrent well i kapab afekte lafason ki petet ki nou atak sa eleksyon ki ou war i a pe vini.

Si nou pe sivre en sistenm petet ki in ganny propoze la aswar la.

An prenon kont ki ou war nou napa bokou letan pou nou ale.

E i annan ankor serten challenges ki war nou pe sey fer fas avek pe sey rezourd li a tan pour sa eleksyon ki war i vini.
Pou nou fer sir ki ou war i en eleksyon ki i mars byen e lafen i nou i kredib.

Sa dizour pozisyon Mr Chairman.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Mr Lucas.

Onorab Ramkalawan.

HON WAVEL RAMKALAWAN Mersi bokou Mr Chairman.

Mr Chairman avek sa propozisyon ki Onorab Georges in met devan.

I montre ki poudir i annan fason ki nou kapab fer keksoz.

Me depi dan mon diskour mon'n dir ki nou pou montre respe pour Komisyon Elektoral.
zot E sete mwan ki ti dir ki zot ti sipoze ganny en zanfan, me la zot trouv zot avek twins.

E lefe ki Chair Komisyon Elektoral in dir klerman san okenn anbigi ki poudir bann challenges.

Mwan mon enn ki respekte bann challenges ki i pe dir alor pour sa rezon si nou ti a kapab pouse pou nou anmenn sa lamannman, me selman sa i ti pou annan problenm dan li menm.
annan E tou bann lezot issues ki'n ganny leve par bann diferan Manm lo par egzanp Onorab Sophola in mansyonn bann dimoun La Digue, Onorab Churchill Gill in mansyonn lo lakantite dimoun ki pou fer verifikasyon.

Onorab Aglae in mansyonn bann lezot problenm ankor.
Alors mon krwar ki nou ava- annou pa pous sa pli devan me annou kit sa e la mon ti ava demann Chair Komisyon Elektoral pou met sa koman 171 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 enn bann size, enn bann items lo azanda Komisyon Elektoral.

Pou ki apre sa eleksyon nou ava kapab pran li avek tou bann lezot parti politik pou nou kapab ganny en solisyon.

Annou sa mon krwar i ava the way forward.

Mon kontan ki Onorab Gill i aksepte sa ki mon pe dir.

Alors mon krwar sa i ava forward.


Me nou the way bezwen osi dir ek bann zenn sorry ki sa bann ki pou tonm dan sa group kot letan rezis voter i fermen avek eleksyon this time round zot pa pou kapab vote.

Me nou pou asire ki next time round zot ava kapab vote.

Alors sa i langazman ki nou donn nou bann zenn, sa i langazman ki osi nou donn nou tou, nou donn nou lekor pou nou pran sa issue.
E la mon ti ava dir ki mon swete ki Komisyon Elektoral bann challenges ki zot annan la sa bann diferan pwen zot ava kapab, zot ava kapab rezourd tousala ant la avek eleksyon.

Mon kontan tande ki poudir menm sa dat ki zot pou anons eleksyon, zot ava fer en fason pour fer li konmsi dan en fason ki maximum zenn i ava kapab ganny sa posibilite pou zot anrezistre e an menm tan osi fer tou bann verifikasyon.
Alors Mr Chairman mon krwar ki nou ava swet Komisyon Elektoral tou kouraz dan sa travay ki devan zot, zot annan en zenn staff.

E mon krwar sa leksperyans ki zot pe ranmase la pou le moman, definitivman i ava fer ki nou ava evantyelman ganny nou en Komisyon Elektoral avek son Sekretarya ki vreman, vreman, vreman efektiv.

Avek sa Mr Chairman mon krwar ki ti ava bon ki nou kapab, ki nou kapab pran en vot lo sa Bill.

Lo sa Staz Komite pou nou kapab avanse.

Mersi bokou Mr Chairman.


MR SPEAKER Mersi Onorab Ramkalawan.

Onorab Simon Gill.

HON SIMON GILL Mr Speaker, Chairman mersi.

Briyevman an referans avek sa ki Onorab Ramkalawan in fer resorti.

Presizeman pou nou kapab kree bann provizyon legal pou nou rasire ki tou nou bann zenn i ganny sa posibilite pou zot vote dan bann prosen eleksyon.

Nou pare lo nou kote United Seychelles pou entame bann diskisyon avek lezot parti politik.
Pou nou vwar meyer fason pou nou met keksoz azour e ki dan satisfaksyon tou 172 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 sitwayen Seselwa ki ariv laz 18an e laz pou zot kapab vote.

Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Mon ava donn laparol Vis-Prezidan.

MR SPEAKER Mersi Onorab Simon Gill.

Mon a donn en dernyen parol Onorab Georges avan mon donn laparol Vis-Prezidan.

HON BERNRAD GEORGES Mersi Mr Chair, Mr Chair nou'n ariv a lafen nou périple atraver sa Elections (Amendment) Act.
E mon krwar ki nou'n fini lo en note byen pozitif e mon kontan ki sa 2 Leaders ki'n koze dernyen la dan Lasanble apre in remet manda avek midi Electoral Commission.

E mon sir e serten ki zot ava pran sa defi e avek bann travay ki nou'n fer sa 2 zour mon krwar nou'n end up avek en zoli lamannman.

E nou seri ankouraze ki setyenm Lasanble i ava kapab pran bann bout ki nou pa’n kapab fini e kontinyen sa travay pou ki nou Lalwa eleksyon i a kontinyelman ganny amelyore.
Mr Chair mon krwar ki la ki nou'n ariv a lafen Committee Stage nou kapab look forward pou en vot lo sa bann amannman, an konesans ki nou pou ganny en bon pe sipor.

Mersi.

The VICE-PRESIDENT MR VINCENT MERITON Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman apre en lazournen ki apepre 12 erdtan si ou enkli bann break osi avek bann deba ki par ler in sofe me solman ki a lafen lazournen in kontribye pou annan en diskisyon ris e zisteman nou la pou fer sa pou parler dan Parlman.
E konsyan presyon ki Komisyon Eleksyon i anba la e i annan en latas ki i bezwen delivre.

I ti bezwen i ti'n planifye pou delivre en zanfan la nou’n war pou dir pou annan zimo.

So Gouvernman depi bomaten nou’n an diskisyon avek Komisyon Eleksyon pou gete ki mannyer nou kapab donn tou kapasite pou kapab permet pou li fer sa bann travay verifikasyon.

Chairman Akoz lemoman ki anons dat eleksyon prezan ki travay i anplifye pou kapab delivre lo tou sa bann defi ki Lasanble in met devan.
E latas ki annan devan zot e parey mon dir Gouvernman i committed pou nou kapab delivre lo la.

An menm tan mon ti a kontan demann tou bann zenn FTV ki pa ankor anrezistre pou 173 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 zot kapab fer li pou kapab permet ki sa eleksyon i en eleksyon ki ganny trouve ki vreman enklisiv e partisipativ.
Tou sa bann lamannman ki nou’n ki nou pe al vot lo la, si lasanble i aprouve i ava ede ki sa eleksyon i ava vin pli zis, pli vit e pli efikas e anmenn nou en pa pli lwen dan devlopman nou demokrasi.

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi Vis-Prezidan.

Bon moman in arive pou nou pran en vot lo bann amannman ki nou’n pran depi bomaten dan Staz Komite.

Mon ava demann tou Manm ki an faver.

Okenn Manm ki kont?

Bon, mon’n ganny 30 Manm an faver e personn kont.


Savedir bann amannman i ganny aprouve par Lasanble Nasyonal.

Nou ava prezan retourn dan Staz Komite of the Whole House.

Mon a demann Sarge pou move Mace dan staz Lasanble.

Onorab en kominike Mon ava demann, mon’n from ganny De Onorab Commarmond ki in bezwen kite, ale akoz rezon en pti pe rezon son lasante e in dir mwan se Onorab Simon Gill ki pou move Motion for Third Reading.
laparol So, mon ava donn Onorab Simon Gill to move the Motion for Third Reading.

HON SIMON GILL Mersi bokou Mr Speaker.

Mr Speaker, anba Order 71(1) mon oule move Election (Amendment) Bill, 2020 i ganny lir en Trwazyenm Fwa.

Mersi.

ki MR SPEAKER Mersi Onorab Simon Gill.

Okenn Manm ki segonde.

Yes, Onorab Sebastien Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Mosyon in ganny segonde.

MR SPEAKER Mersi Onorab Pillay.

Mosyon in ganny segonde.

Nou kapab pran en vot.


Tou Manm ki an faver pou Third Reading.

Okenn Manm ki kont?

Mersi, Madanm Clerk.

Bon mon’n faver, ganny 30 Manm an personn kont.

Mon kapab ganny en Formal Third Reading Madanm Clerk.

cited as MADAM CLERK Mersi Mr Speaker.

This Act may be the Election (Amendment) Act, 2020 and shall come into operation on such date as the President may by notice in the Gazette appoint.

Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER 174 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 05th August, 2020 Mersi Madanm Clerk.

Savedir Elections (Amendment) Bill, 2020 in ganny aprouve par Lasanble Nasyonal.

Registration Bon, i reste nou ankor en Bill lo Order Paper, Political and Parties Regulation (Amendment) Bill, 2020.

Mon pe demann bann Manm si nou pou kontinyen travay oubyen si nou anvoy travay pou demen?

Mon krwar, non.

Bon, mon ti a kontan remersi Vis-Prezidan, Chairman Commission, Mr Electoral Lucas.
Attorney Zeneral, Mr.

Ally.

Chief Electoral Officer, Mrs e Senior Legal Amesbury Officer, Ms Sinon.

E byensir mon ti a kontan remersi tou Manm Lasanble, bann Manm Sekretarya ki’n reste ziska tar osi tou pou travay.

Mon ti a kontan remersi SBC e osi tou manm piblik ki’n reste a lekout e travay Lasanble Nasyonal.

Nou pou adjourn e nou pou pran Political Parties Registration and Regulation (Amendment) Bill, 2020 demen.

So, mon ti a dir zot mersi e bonswar.


Lasanble i adjourn e nou re pran nou travay demen 9er bomaten.

in swiv (ADJOURNMENT) 175