Source document: https://docs-lawep.s3.us-east-2.amazonaws.com/1698078851904.pdf (Seychelles)
Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES Standards silvouple.

(Amendment) Bill Wednesday 14th April, 2021 The Assembly met at 0902 am National Anthem Moment of Reflection Mr Speaker is the Chair MR SPEAKER Bonzour tou Manm e bonzour telespektater e oditer.

tou Byenveni en nouvo zournen travay.

Nou annan en Public Bill.

First Reading Madanm Clerk.

pou MADAM CLERK Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker tou bann Manm e tou dimoun ki a lekout.
Bill for First Reading is: This Act may be cited as National Institute of Science, Technology and Innovation, (Repeal) Act, 2021.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi.

Nou annan prezan, nou a prosede avek Second Reading lo bann Public Bills ki devan nou.

E nou ava apel delegasyon pou Seychelles Bureau of pou Bon bonzour e byenveni ankor Madanm Devika Vidot.

Minis Lenvestisman Lantreprenarya e Lendistri.

E Antat Madanm Sekreter pou Lantreprenarya e Lendistri e Mr Victor Pool reprezantan AG’s Office.
Angelique Prensipal Nou pou prosede avek Seychelles Bureau of Standards (Amendment) Bill.

Mon apel Leader of Biznes Gouvernman pour komans avek Mosyon pou Second Reading.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker.

Bonzour Minis.

Bonzour delegasyon, Madanm Antat, Mr Pool.

Bonzour tou bann Manm isi dan Lasanble e tou dimoun ki pe ekout nou.

Mr Speaker anba Order 69(d) nou Standing Orders mon move ki the Seychelles Bureau of Standards (Amendment) Bill, 2021 i ganny lir en Dezyenm Fwa.
Mersi.

MR SPEAKER Mon silvouple?

Onorab Arissol.

ganny a segonde HON SANDY ARISSOL pg.

1 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Mersi Mr Speaker.

Bonzour tou dimoun.

Mon ti a kontan segonn Mosyon.

Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi, Minis.

Eski ou annan lentrodiksyon pou sa Bill?

Wi, prosede silvouple Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Bonzour Mr Speaker.

Bonzour tou Manm Onorab.

Bonzour tou dimoun ki a lekout.


Mr Speaker Biro Standar Sesel ouswa SBS parey i mye konnen, ti ganny kree an 2014 e i responsab pou servis fer provizyon bann evalyasyon standar enkli konformite lenspeksyon, sertifikasyon e tes.

avek ki SBS i osi fer provizyon servis meteorolozi ouswa dan en term pli senp, pwa avek mezir.

Additionellement i pwen focal akreditasyon pou Sesel.
Kot son rol i pou komersyaliz e pou promouvwar akreditasyon avek diferan parti prenon;- tel lorganizasyon ki Gouvernmantal sekter prive e konsonmater pou ki zisteman i devlopman amelyor sosyoekonomik nou pei.

en i rol fondamantal dan nou Sekter Lapes, ki en pliye stratezik nou lekonomi etandonnen ki in met SBS zwe a dispozisyon bann laboratwar pou teste bann pwason e prodwi lapes.
Egalman SBS i Lotorite konpetan ki efektye bann kontrol sanniter e sertifikasyon bann pwason e prodwi lapes ki viz leksportasyon, an partikilye Linyon Eropeen ki nou marse prensipal.

ver An fournisan nou lendistri avek bann tel fasilite, napa dout ki nou pa pou redwir nou depandans lo lenportasyon e ogmant leksportasyon, ki an retour i ava kree larises e lanplwa pou nou pei.

E ede ranvers sa kriz ekonomik ki nou pe pas atraver.

gro An en lorganizasyon kle, pou attend lobzektif serten nou bann ekonomik.
SBS i Mr Speaker Lalwa SBS i an partikilye annan Seksyon 5 i fer provizyon pour ki 10 endividi i form parti son Board.

I bon note ki lamazorite Manm sa Board, i bann reprezante sorti dan diferan Lorganizasyon Gouvernman tel ki Lendistri, Finans, Komers Lagrikiltir e Lotorite Planning.

Rol sa Board i ganny elabore, eskize dan Seksyon 8 zot Lalwa.

Zot rol i enkli formil stratezi, e plandaksyon SBS, laprouvasyon pou devlop standar Nasyonal e standar pg.
2 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 laprouvasyon diferan dokiman tel ki Bidze e Rapor Anyel.

Fonksyon Board i al pli lwen pou mezir lefikasite SBS an lakordans avek son stratezi e plandaksyon e finalman pou fer donn Konsey Minis, e rekomandasyon lo aktivite SBS.

Avek sa pandemik ki persiste deplizanpli, i vin en esansyel ki nou desarz nou responsabilite dan en fason pli efikas.
e Nou ava rapel ki le 01 Fevriye Prezidan ti fer lanons premye faz restriktirasyon, ki ti enkli rediksyon lakantite Board dan Gouvernman, osi rediksyon lakantite Manm dan serten Board dan Gouvernman.

Kontrerman avek bann tonm anba nou antite ki Minister, Board SBS pou reste fonksyonnel, pou asire ki sa son Lotorite fonksyon an konformite avek bann standar enternasyonal ki Gouvernman napa lenfliyans lo la.
deservi pe Baze lo sa rediksyon, nou pe alors propoze ki sa Lalwa aktyel, spesifikman Seksyon 5, i ganny amande ki fer ki 7 manm Board avek sifizaman konpetans ek leksperyans dan i administre zesyon SBS, sa pou lobzektif Lotorite.

stratezi Sa nouvo konpozisyon pou asir lefikasite mendev, pou ki pei i kapab ariv lo standar ki demann, ki demande lo nivo rezyonal e enternasyonal.
Mr Speaker i atraver ou mon pe rekomande ki Lasanble Nasyonal i aprouv lamannman ki pe ganny sizere dan sa Bill ki devan nou ozordi.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Wi nou a komans avek deba lo sa Bill.

Bann Manm, mon le, mon konsidere ki yer zot in ganny en kantite letan pou fer bann pwen politik lo tou lede kote, lo sa bann sa bann issues ki dan amendments Lalwa.

Lo size ranplas Board, lo size repeal serten organ ki ti'n ganny etablir.

En kantite in ganny dir.


Alor ozordi mon pou envit zot, mon pou demann zot pou reste lo konteni sa Bill ki devan nou silvouple.

lo lezot osi.

Mersi.

Onorab John Hoareau ou kapab komanse.

E HON JOHN HOAREAU Bonzour Mr Speaker.

Bonzour tou dimoun a lekout.

Bonzour Minis ek ou delegasyon.

Mr Speaker lamannman ki devan nou, pe demann nou pou tir en Board 10 dimoun pou met en Board pour donn pg.

3 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 lotorizasyon pou en Board 7 dimoun.
E Minis, i annan drwa nominate, e Prezidan i apwente.

E parey in ganny dir, bann manm ki pou ganny apwente dan nouvo lamannman ki nou pe ganny preskrir ki kalite kalifikasyon zot pou annan.

anmennen, pa Me senpleman i donn sa loportinite pou Minis evalye bann Manm Board according to integrity, qualification, experience and standardization and business management, as well as finance, marketing and science and technology field.
Alor i pe donn dan li menm, Minis sa loportinite pou li kapab rod the best man for the job.

E sa i enportan, parske nou pa kapab zis annan en Board ki nou, akoz nou, nou mazinen nou bann Lezislater, nou mazinen poudir ti a bon met enn sorti isi, enn sorti laba, enn sorti isi, enn sorti laba.

Nou krwar poudir nou konn tou.

Me non, nou pa konn tou.

Minis ki ansarz son Departman ek son bann teknisyen ki advice li i konn tou.

I konn plis, rather ki nou.


Alor li, i pou deside pa rapor avek bann kalifikasyon ek bann leksperyans ki sa bann dimoun i ava annan, pou li kapab met zot pou form en Board.

E pliz enportan, sirtou pou sa Board.

Se akoz sa Board i en Board teknik.

Alor i en Board kot Minis i bezwen swazir bann dimoun ki a son avi i annan sa konpetans pou anmenn sa bann travay, sa manda, ki sa Board i bezwen fulfil.
Si nou get en pti pe dan listwar sa Act li menm, i ti ganny son nesans an 1988 e pandan sa letan i ti annan li en National Standards Council ki ti enkli, e ki Minis ki ti apwente dan sa letan.

I ti enkli en dimoun ki manufacturers, of retailers reprezant wholesalers, commodities.

En dimoun ki ti reprezant the opinion of consumers, en dimoun ki ti osi annan en lopinyon lo servis piblik.

E CEO ti or Director dan sa letan, ti en ex officio and to the Council.
So depi komansman, depi son konsepsyon, ti bezwen annan en Board or en a en Council dan sa letan ki pou kapab aprouv bann standar.

i E Mr Speaker sa enportan, akoz ler ou pe get manda ki sa Board i annan or sa Council dan sa lepok ti annan.

O sant sa, se pou (improvement), sorry important pg.

4 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 se pou approve functions standards and authorize the use of the standards, ki nou pou ki form parti devlopman bann standar nasyonal ki ganny fer.
Osi i annan as ki Bureau of Standards in devlope, in annan bann Konvansyon bann lobligasyon enternasyonal ki nou bezwen osi domesticate zot bann demann.

Alor ki i fer ki en Board i enportan.

Me ki nou ti vwar arive en pe letan pli tar an 2014.

Premye lamannman ti dan ganny Lasanble.

anmennen E sa lamannman anba fer Seksyon 3(5)(1)2014 rekomandasyon pou annan en proper Board, rather than en Council.
ti Finans, E ladan ti pou annan en reprezantan kot Lendistri, en en reprezantan reprezantan Lanvironnman, en reprezantan en reprezantan Physical Planning en reprezantan Customs.

Trwa Manm Academia ki sorti dan lemonn lasyans ek teknolozi.

Health, An tou i fer ki sa Board ti, annan li 11 Manm plis son CEO koman ex officio.

Alor sa Board li menm si ou gete i very cumbersome parey nou dir.

I tro lour.
I tro lour.

A mon avi, parey mon'n eksplik zistifikasyon lo komansman se ki Minis i kapab swazir en group dimoun ki pou fer sa louvraz, me pa bezwen sa Board ganny preskrir.

Alor par rapor avek lanons Prezidan le 01 Fevriye.

E par rapor avek son bann diskisyon e mon sipliye ankor se bann konsiltasyon avek son bann, son Cabinet e son bann lezot teknisyen ki'n advise li, ki sa Board i kapab ganny degrosi pou tir lakantite dimoun lo la, e pou fer li pli efektiv.
E la se sa, sa lamannman ki'n vin ozordi kot nou.

Mr Speaker, mwan mon pou siport sa Bill 100poursan.

Akoz mon krwar i pe al dan bon direksyon e mon krwar poudir ler in ganny degrosi, keksoz pou mars bokou pli vit, pli efektiv.

E an menm tan avan mon terminen Mr Speaker, an vi ki nou annan en, en Manm Onorab ki en osi en expert en konneser, dan standar lasos tomat, (laughter) HON JOHN HOAREAU Mon ti a kontan petet ki i ganny konsidere osi, koman enn, enn bann dimoun ki kapab form the advisory team.
Mersi.

(laughter) pg.

5 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 MR SPEAKER Mersi.

Onorab, mon krwar ou ti'n devret evite, sa dernyen komanter lo kalite … (laughter) HON JOHN HOAREAU Ok. Mon a retir sa dernyen pti bout Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi wi.

Annou pa al dan sa direksyon.

Silvouple pou ozordi.

Annou reste lo konteni, sa Bill ki devan nou.

Onorab Loze.

HON JOHAN LOZE Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker mon’n toultan anba lenpresyon ki en pantomath swa en pantomas sete en fictitious character ki pa egziste e ki pa liniver egziste dan kapab normal.

Be mon kontan ki nou lot pantomath lot kote through latab laba in pronons Minis dan en pantomath ki en dimoun ki konn tou keksoz.

So mon kontan konnen ki Minis i google e i konn tou keksoz sa according to Onorab … MR SPEAKER I ti koriz son lekor lo la Onorab Loze.

Mersi.
Mersi.

HON JOHAN LOZE … pantomath lo lot kote latab.

Mr Speaker mon ti zis anvi tous lo en pti pwen lo kestyon standar.

Sesel i paret i annan en problenm avek nou apikilter.

E zot in pran kontak avek mon, swivan sa boufonnri ki LDS ti sey fer ek zot lekor, lo sa ki mon ti prononse lo lasos tomat dan Lasanble.

I paret ki nou bann apikilter zot annan the exact same problem.

Lo shelf dan laboutik ozordi.

MR SPEAKER Onorab.

HON JOHAN LOZE Nou annan … MR SPEAKER Onorab, Bill.
HON JOHAN LOZE Non pa mon ki’n entrodwir sa size Mr Speaker.

MR SPEAKER Bill pa lo lasos tomat.

HON JOHAN LOZE Pa mwan ki’n entrodwir sa size.

Onorab lasos tomat laba lot kote.

(laughter) pg.

6 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 HON JOHAN LOZE Size i lo latab.

Size i lo latab dan Lasanble Nasyonal, e pa mon ki’n entrodwir LDS.

(Off-Mic) MR SPEAKER Wi Mon’n fer li retire silvouple.

Alor move-on.

HON JOHAN LOZE Yes moving on.


Nou bann apikilter i annan en problenm ki dimyel ki lo shelf Sesel ozordi, personn pa konnen ki i annan ladan, si i annan dimyel si i annan disik si i annan corn syrup.

Letan en apikilter Seselwa i sey vann en sopin dimyel a R150 avek en Seselwa, sa Seselwa i dir li non mon pa oule akoz mon kapab aste dimyel lo shelf STC pou R35 en poban.

E nou pa konnen si dimyel sa nou, menm zafer avek lasos tomat.
Now zot kapab maltret mon, zot kapab fer video ankor, fer en video dimyel aprezan.

Me selman nou bann apikilter Seselwa pe soufer, e linyorans bann Manm LDS pa ede ki letan zot pa konpran en lekor size, zot boufonn zot atraver zot ki reprezante.

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker Bill ki devan nou, mwan personnelman mon lafason napa gran issues avek.

One way or the other i en either nor either or neither nor sa enn.
Nou konpran nou lo sa kote ki rezon ki sa Board pa pe ganny eliminen parey lezot, set akoz i annan bann egzistans enternasyonal, ki ganny enpoze lo SBS, ki fer ki Board bezwen ganny garde par lapartenans ki li i annan avek bann regional e international bodies.

Sa nou konpran tre byen.

Detay ki nou pa’n ganny provided avek however se, ki sa bann legzizans ki sa bann norm enternasyonal ki zot bezwen swiv, e kwa ki ganny demande ladan?
Si nou ti gannyen, nou ti konnen nou ti konpran, nou ti a konnen apepre ki bann pou Board requirements Members ki annan?

E posibleman la nou ti sa problenm ava’n avoid pantomath ki nou pantomath lot kote latab in vin avek, ki Minis li i pou bezwen konn tou e apwent nenport ki, ki li dan son konesans enorm i krwar i fit.

Nou ti ava’n kapab stream it down to ki bann bezwen e legzizans ki ganny enpoze lo sa lorganizasyon.

Li la, i en lorganizasyon ki annan pou fer en travay syantifik.
I pa fer nenport kwa nenport koman.

I annan en louvraz syantifik ki pg.

7 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 fer, ki swiv bann nonm ek legzizans syantifik.

So mwan mon ti ava’n prefere ganny tou konesans neseser, lo kwa ki ganny bezwen ki ganny rekomande for a Board member.

What are these international requirements ki annan lo zot?

So si sa ti kapab ganny provided avek Lasanble nou ti ava byen, byen apresye.
Apre mon’n notice ki bann Manm i paret zot very proud ki Board pe ganny degrosi parey mo ki’n ganny servi.

Be zis sa enn Board ki kapab ganny degrosi konmsi?

Bann ki zot in dir ti annan 14 Manm Board 14 staff dan lorganizasyon, pa ti kapab degrosi sa bann Board?

Pa ti kapab tir 10 kit 4 ouswa fer li vin 3 oubyen fer li vin 7?

Dan plas pran en lagonm efas Board konpletman.

Mon krwar ti’n kapab degrosi tou Board.


Zot ti ava’n fer manm desann 3 fer manm desann 4, apre zot ti ava’n dir avek sa bann manm look for the next 2 years nou travay pro bono.

Nou travay pou nou pei.

So nou ti pou’n elimin problenm groser Board, nou ti pou’n elimin problenm konbyen Board i koute in one fell swoop, e nou ti pou’n mentenir gouvernans.

Ki sa ki nou pe demande senpleman se en striktir gouvernans, se tou.
We could have done something reasonable parey pe ganny sey fer la ozordi, we could have reasonable a approach, ki ti pou’n benefisye nou pep an antye, be nou’n swazir pou nou pa fer li.

had Me selman pou sa enn la mwan fransman mon neutre about it.

I zis ki mon pa’n ganny ase lenformasyon.

E mon fransman dir zot mon pa konnen ki direksyon zot pe pran.

E mon pa konnen ki lentansyon zot annan.

E ziska prezan, ziska prezan zot pa’n fer laprev bon lentansyon.
E mon pa’n vwar zot pe al dan okenn bon direksyon mwan, depi zot in ganny elekte an Oktob.

So mwan mon pou rezerv mon lopinyon mon ava ekout deba, mon ava ekout Minis ki li i annan pou dir.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon pou bref.

Akoz mon de koleg ki dan Bills Committee in koz lo bann issues ki pertinan.

E i enn bann demann ki nou ti’n fer avek SBS letan zot ti zwenn pg.
8 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 nou dan Komite pou zot enlighten nou, kekfwa Minis i ava kapab fer sa lo bann sa Konvansyon bann enternasyonal parey Onorab Loze in koz lo la.

Pou nou kapab vwar bann rezondet lamannman dan Bill, ki nou krwar i neseser e i pe redwir Manm Board.

E i pe donn sa loportinite Lotorite Gouvernman pou zot apwent bann dimoun ki zot santi neseser ki annan konpetans.
parler Parske pa neseserman si nou’n defini en sekter dan Lalwa se sa ki bezwen ganny met lo la.

Mwan mon ti ava demande ki par lefe ki Sesel i en pei kot nou enport preski tou keksoz, sirtou bann keksoz electrical, pou servi par plonber ensidswit, konstriksyon.

Ki sa bann standar i ganny byen gete, e i annan en standar of Standards osi peg sa standar avek.

Akoz se sa ki dimoun i le, lefikasite.


Bureau pou Nou pa oule vwar en gro Board, nou pa oule en pti Board, nou pa oule vwar nanryen ditou, oubyen ki egziste, me selman ki nou le vwar ki sa louvraz i zot ganny demande, menm si sa fonksyon i ganny pase avek Minis i nepli avek e Board.

Me i annan sa lefikasite pou delivre e ki bann konsonmater i ganny the best of the best.
Avek sa mon osi kontan pou vwar ki nou’n grasp en pti git sa ki nou’n diskit dan Committee meetings, kot nou’n vwar sa melanz ki annan oubyen sa sinerzi ki kapab avek annan management administer.

So ki louvraz ki en Board vreman i fer e i reflekte dan lamannman ki nou pou pase taler dan Committee Stage.

Avek sa de pti mo Mr Speaker mon ti kontan remersi ou e donn garanti pep Seselwa e Lasanble an zeneral ki, mon pou donn mon sipor pou sa Bill ki devan Lasanble ozordi.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.


Cosgrow.

Onorab HON WALLACE COSGROW Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker.

Bonzour Minis, PS, Mr Pool, Manm Lasanble tou dimoun ki pe ekout nou.

zot Mr Speaker 3 Manm ki’n in koze avan mwan plizoumwen koz lo mazorite ki i annan pou koze lo sa Bill, e lamannman me napa gran parkont mon ti a kontan fer de pti pwen mwan osi.

pg.
pg.

9 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 SBS i en lorganizasyon ki vreman, enportan vreman sirtou pou devlopman sekter biznes lokal.

Zot zwe en rol enportan.

Minis in fer resorti taler dan domenn lapes.

Me osi dan domenn konstriksyon, dan domenn set bann standar pou bann pti biznes, bann biznes emerzan, bann biznes ki pe sey met zot lo en nivo pou zot kapab penetre marse lokal.

kot E menm penetre marse enternasyonal bann standar i egzize.
E SBS li i annan bann diferan standar ki i set ouswa i swiv, bann ISO Standards e bann diferan lezot standards ankor, kot zot kapab ed nou bann sekter komersyal, sekter endistriyel Sesel pou bouz pli devan taler, SBS E an dizan sa Mr Speaker, Onorab Loze in fer en pwen i en enportan lorganizasyon son natir i afilye avek lezot Bureau of Standards or i annan serten afilyasyon avek lezot Bureau of Standards aletranze, afilyasyon avek bann labs.
E bann lorganizasyon, sa bann antite en zot lorganizasyon ki zot deal avek ki annan en bon striktir gouvernans.

kontan serten vwar sa So mon kontan pou vwar ki poudir ladan dan sa lenstans konpare avek sa de yer, ki striktir gouvernans, malgre in ganny redwir ki mon napa problenm avek sa, striktir gouvernans en lorganizasyon sitan enportan parey SBS i maintain.
pou E sa mon krwar i ava donn konfidans lezot osi bann lorganizasyon ki deal avek SBS ki poudir, napa zis en dimoun at the top ki ler li i deside fer en desizyon, i fer en desizyon, me i annan en tout en governance sa ki structure lorganizasyon.

lead Dezyenm pwen Mr Chair ki mon ti a kontan fer, i an relasyon avek nou konnen napa bokou sanzman dan sa Lalwa, me an relasyon avek sa diskresyon ki Lalwa i donn Minis pou li swazir bann manm Board.
A mon avi dan menm petet ti annan en pti pe tro, a mon avi dan Lalwa oparavan at least ti definir bann landrwa e ou ti konnen poudir ou pou avek ganny en tel leksperyans landrwa, tel landrwa pou gid lorganizasyon.

dimoun sorti dan Me ozordi Lalwa i pe zis dir ‘’recommendation of the Minister from the person of integrity processing qualification’’ and experience eksetera, eksetera.

pg.

10 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Ozordi petet nou annan en Minis avek en bon lentansyon.
E Minis i nouvo, i pran gidans e i met the right Board, me Minis parey in ganny dir yer i posib ki ou pa pou la, ou pa pou dan menm portfolyo forever.

So i kapab annan en nouvo en lot dimoun ki vini e mon krwar zot konpran kote mon pe ale avek sa.

E parey lezot Manm in dir, mon krwar ti ava enportan si ti annan serten definisyon, or serten kalifikasyon ki montre konmsi ki mon pa le dir bind Minis, me selman at least ki fer ki nou pa ganny nenport ki on the Board.
E ki demen apre i vin the detriment of sa lorganizasyon li menm.

to So Mr Chair mwan se sa mon sel konsern lo la.

Mon parey mon’n dir mon happy i annan serten mon vwar striktir gouvernans ki reste, malgre i redwir pou mwan redwir pa fer gran diferans.

Si lefikasite i reste then pou mwan mon vreman happy avek.

E avek sa detrwa pti mo mon ava aret la Mr Chair e mon a donn lezot laparol pou koze.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Labonte.

Onorab HON ANDY LABONTE Bonzour Mr Speaker.

Bonzour Minis panel.


Bon annefe premyerman Mr Speaker mwan mon ti a kontan dir, se ki mon pou siport sa lamannman ki pe sa Bill ganny anmennen, plizoumwen.

Akoz i montre ou poudir Gouvernman i vreman konnen ki zot pe fer.

Akoz konpare avek yer kot nou ti tande poudir Gouvernman pe zis kennsel tou bann Board.

ou la E poudir direkteman Gouvernman pa vreman pe kennsel Board.

I plizoumwen pe revize e vi ki i en nouvo Gouvernman i anvi run sa pei dan en fason kot i vreman efektiv.
i montre Alor nou vwar poudir i neseser ki sa enn Board ki la i reste me i annan en revizyon.

Me petet mon konsern lo sa Board, ler mon pe gete son konteni i ti annan 7 Minister partikilye, ki ti annan dimoun sorti ladan ki pou vin lo sa Board.

E la vi ki nou’n konpran poudir pe sorti 10 pou li vin 7, petet lekel bann Minister ki pou kontinyen form parti sa Board, or petet zot pe mazin - konmsi ki kontenir vreman zot pe mazinen pou form sa Board?

pg.
pg.

11 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Akoz i enportan akoz i en Board ki vreman enportan dan lesans ki Biro Standar li menm li bon mon pa pou al dan bann komanter bomaten lasos tomat and so on, akoz mwan sa i pa mon bi.

Mon bi i plizoumwen gete vreman standar dan pei.

lo standar i vedir se ki sa bann dimoun ki pe vin lo Board, si Minis dan son repons i kapab pe petet leksplikasyon lekel bann dimoun ki pou vin lo sa Board?
ler nou pe koz donn nou vreman en So Akoz mon krwar i pou enpotan pou sa Lasanble, e dimoun deor konpran byen, akoz ki nou pe fer sa bann restriksyon.

I vreman poudir pei sityasyon pei ki mannyer i ete, me solman i ava konpran akoz ki nou pe fer sa restriksyon.

E nou pe fer sir poudir sa Board ler i pe ganny apwente, i bann dimoun ki vreman efektiv, bann dimoun ki pe vin desarz zot responsabilite dan en fason kot i annan latransparans e i benefis pei an zeneral.
Alor avek sa de mo, se pou se la rezon ki mon poudir mon pou siport sa Bill ki pe vin devan nou.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mon napa lot entervenan.

Mon a pas Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Bonzour tou dimoun.

Mr Speaker i annan zis de laliny dan sa lamannman ki devan nou.

E nou pe mon pou al direk son merit lo son prensip e mon pou demande Mr Speaker ki lefe ki si sityasyon kot nou, ou dir en keksoz Lasanble e i respekte, nou pa pou reponn.
Me si en dimoun pa respekte sa ki ou’n dir i vin dir en keksoz nou pou obviously reponn.

E sa ki mon le fer kler se ki ler nou, nou pe reponn ou pa kapab anpes nou reponn.

tou Manm So in the first place sa bann dimoun ki deside vin fer sa bann komanter, zot bezwen en konpran poudir modernite in ganny travay etabli swa nou swiv swa nou pa swiv.

Me si zot pa swiv personn pa pou anpes nou koze.

Mon fer kler la.

Personn pa pou anpes nou koze!


ler Mr Speaker kestyon ki bezwen vin souleve ek Minis se, eski Minis si ou ti’n ganny loportinite ou ti ava’n prefere ki sa Clause i ganny worded dan en lot fason?

E mon krwar ki wi.

Akoz ler ou’n koze pou mwan i kler, e pg.

12 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 mon pa kapab demann ou pou donn en lopinyon, akoz sa pou mal.

I pa an akor avek lafason sipoze Lasanble ki fonksyonnen.
i sans donn I kler ki ou Minister pa’n lezot ganny rekomandasyon ki devret vin ek sa Lalwa.

Mon dir sa Mr Speaker, akoz ler nou regard merit sa Lalwa, i pou annan en serten merit, si ou vin ek en largiman ki ou pe koup lo lakantite depans ki ou pou fer, ki ou dir 3 ou pe tir 3 Manm Board.

Me sa ki enteresan se ki ler ou’n fer sa ou’n repeal antye sa Clause coincidentally 5 (1) ki ti donn bann lezot eleman lo sa apwentman sa Board.
atraver E en standar ki nou’n etabli lamazorite Lezislasyon ki nou annan dan sa pei e sa i partou, set en standar kot nou preskrir, oubyen nou met dan Lalwa, ki bann kalifikasyon oubyen atou ki en dimoun i vin anmennen ler nou le apwent li dan en fonksyon gouvernmantal.

A leksepsyon bann apwentman politik, ki zot Konstitisyon i prevwar pou zot rol apwentman, e ki mannyer i ganny fer.

A leksepsyon bann MNA ki en dimoun i annan drwa partisip dan aktivite politik son pei, e i debout dan eleksyon.
A leksepsyon en Manm Lasanble ki son parti i deside anmenn li dan Lasanble, pou lo son fer i behalf, prevwar serten kalifikasyon.

lamazorite Lalwa reprezantasyon Sa i en pwen kardinal ki’n ganny etabli atraver successive Assemblies depi katriyenm Lasanble, menm avan e in kontinyen sizyenm ziska Lasanble.
Annefe Minis sizyenm Lasanble, si mon pou al lo merit e prensip ou Lalwa, sizyenm Lasanble in al an detay dan apwentman serten endividi, an relasyon avek serten fonksyon to the extend ki nou’n menm preskrir kalifikasyon iniversiter, oubyen zot abilite e leksperyans travay.
zot lespri Sa i detay spesifik ki nou’n anmennen, akoz e lentansyon ki mon krwar ki Lasanble pe convey, i se ki en dimoun pou li form parti sa lorganizasyon, i bezwen annan serten kalifikasyon ki’n ganny ekrir, ki prezan tou dimoun i kapab vwar poudir be ‘’A i annan sa Board eski mwan mon en dimoun ki kapab form par sa Board alors mon annan sa bann kalifikasyon.’’ i en keksoz ki enportan.

Me ki nou vwar ek sa lamannman?

sa lamannman nou vwar poudir se Ek Sa pg.


13 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 i Prezidan ki pou apwent sa Sa i normal, akoz Board.

Prezidan sipoze head lo Legzekitiv.

rekomandasyon Minis me selman apre nou pa ganny dir nanryen.

Me Nou pa ganny dir ki bann dimoun ki bann konpetans ki bann dimoun pou bezwen annan, ler zot vin lo sa Board.
Ler nou regard prensip Lalwa ki pe ganny amande, son prensip sete antite gouvernmantal ki annan en lyezon pou fer avek zot Minister an relasyon ek en aktivite par egzanp.

bann ki Minis ki responsab pou Trade - Minister ki responsab pou Trade sa reprezantan pou konn bann eleman an relasyon, i sipoze anmenn sa bann lenformasyon an relasyon ek WTO, bann Lagreman ki Sesel pe sinyen.

So i annan sa interface ki bezwen ganny fer.

La pou lemoman nou pa konnen si pou retourn en reprezantan dan sa konteks.
Nou pe al lo Minis ki pou apwent sa bann dimoun.

Ozordi i pou Minis Vidot ki pou apwent sa bann dimoun, demen i kapab en lot Minis ki pou apwent sa bann dimoun, e apredmen en lot Minis.

E sete sa rezon enn bann largiman kardinal Prezidan aktyel ler i ti debat lo bann Lalwa e siporte par Minis Dezinyen aktyel ki enportan annan en kalifikasyon dan bann Lalwa.
E nou, nou santi poudir menm lapros ki’n pran avek SBS si in kapab ganny pran ek bann Lalwa ki nou’n pran yer, me nou’n fini debat lo sa bann Lalwa ki’n ganny pran yer.

So pou mwan i kler poudir i annan en mankman dan sa lamannman ki’n ganny propoze devan nou, e ki lo mon premye pwen ki Minis probableman ou ti ava’n prefere annan serten kalifikasyon lo ki mannyer, oubyen lo lekel ki ou bezwen konpoz sa Board?
Par egzanp ler nou dir nou pe redwir li 7 la, otomatikman en keksoz ki pou arive se ki sa Board pou bezwen reconfiguré an relasyon ek son Chairman.

Me i annan en keksoz ki nou’n fer dan bann Lalwa Sesel nou, se ki i pa sitan fasil pou tir en Chairman Board, once ou’n apwent li.

En Chairman Board i ganny tire si i ganny i deklare annan problenm finansyel, i ganny convicted of an offence, turpitude involve savedir in komet en lofans ki al kont moralite.

insolvent, savedir in moral pg.


14 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 guilty found I pa kapab kontiny son lofis by of mind and body; in ganny of misconduct e komet en lofans.

Napa bokou fason pou tir en Chairperson dan nou bann Lalwa.

Sel fason se fason Kontra son peryod apwentman i varye apwentman atraver Lezislasyon e la kot Minis ek Gouvernman i annan pouvwar, pou zot fer Lezislasyon parey zot pe fer.
fini, ouswa nou Mon pa ti a swete ki bann sanzman ki nou pe fer ek bann Boards i attempt pou tir bann dimoun ki lo bann Board ozordi.

Mon pa ti a swete sa i leka.

Me mon ti a osi demande ki nou klarifye lo prezan lo lekel ki pou vin lo sa bann Board.

So en dernyen pwen Mr Chairman mon pa’n koz lo la yer.

Me a de repriz yer kote Gouvernman pe fer lamannman avek provizyon tranzisyonel dan Lalwa.

Premye fwa ler nou ti vot lo Lalwa, nou pa’n menm vot lo lamannman ki pe ganny pran e ki pe sanze.
Lamannman pou tir sa de Clause i pa en senp lamannman tipografi.

I en lamannman konsiderab akoz sa de clause ti pe fer referans ase ki sa bann Manm Board pa pou kapab konpansasyon claim for premature termination.

Savedir si nou pe fer sa bann lamannman, nou pe dir ki sa bann manm Board i kapab konpansasyon for claim premature termination.

Sa ki mon pa konpran se akoz sa pa pe vin dan en fason en lamannman formel, ki dir in Section 3, repeal Section 3 transition provision bla, bla, bla, bla… pa dir sa.
Nou pe ganny dir sa in ganny diskite avek Biro Attorney Zeneral.

E nou tou nou konnen, lo Bills mwan mon’n deza lafason ki nou Committee toultan sa se ki li lamannman i ganny ekrir.

E i ganny rikorde.

fer So mon ti a kontan ki going forward nou swiv sa prosedir, e si zot pou vote zot vot lo en Lalwa as amended.

Akoz mon krwar at the end the day nou annan en of prosedir ki nou’n etabli e nou bezwen swiv li.

So parey Onorab Loze ti konmanse Mr Speaker.


Pou nou sa lamannman i a fasil pou ou konpran li from perspektiv ou pe reduce lakantite Manm Board.

But then ler ou get sa bann lezot keksoz i raise serten kestyon i raise serten konsern.

So ti ava preferab si Minis i kapab adres sa bann konsern.

pg.

15 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 E i pou en desizyon Gouvernman ki mannyer zot go about striktir zot bann Board from now on.
Mon ti a swete personnelman ki pa en lapros ki Gouvernman pe pran, ler i pe amann bann Lalwa an se ki konsern Board gouvernans, les dan apwentman lanmen Minis oubyen Prezidan, san ki annan en pwen kalifikasyon pou lekel sa bann dimoun ki pou ranpli sa bann fonksyon.

Mersi Mr Speaker.

pou totalman bann MR SPEAKER Mersi Onorab Pillay.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon kontan lafason sa deba pe ale bomaten.
I annan en nouvo lapros tou dimoun i kalm e nou pe koz prensipalman lo Bill.

Sepandan nou’n vwar e mwan mon pa pou al antre dan okenn polemic bomaten.

Mon pa pou donn ou okenn leson Mr Speaker i pa mon rol ou ki’n ganny elekte pou Speaker Lasanble.

Mon pa pou donn okenn remontrans okenn bann Manm Lasanble Nasyonal, akoz mwan mon pa en Headteacher.

E mon pa pou koz pou Minis akoz Minis i kapab koz tre byen pou son prop lekor in montre ki i pe fer sa tre byen depi yer.
Me mon kontan lafason ki sa deba pe ale akoz nou pe koz lo bann prensip.

E mon toutafe konpran kote zot pe vini lo zot kote latab.

Of course tou bann pwen ki zot pe fer se bann pwen valab.

E zot pe demande ki mannyer bann prensip ki ti’n ganny plizyer Lasanble siksesiv lo ki mannyer Board pou ganny apwente prezan pe sanze.

etabli par E i en refleksyon ki apropriye e i antre tre byen dan konteks sa lamannman ki pe ganny fer ozordi.

Me fodre osi nou konpran ki sityasyon pei in sanze.
mindset Gouvernman SPPF, Parti Lepep ek US ki ti pe fer keksoz dan en serten fason pa pe ganny swiv enn konpletman Gouvernman.

par Sa sa Sistenm gouvernans e mon retourn lo sa mo, akoz set en mo ki Minis Hassan in servi bokou dan sa Lasanble in fer nou konpran ki se li ki li.

li gouvernans pardon ki i enportan i sorti dan en background gouvernans.

E mon a fer zot rapel ki se pa Wavel Ramkalawan ki ti deside en zour ki Board pou ganny aboli, e apre Cabinet pg.
16 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Minis ek pei ek Lasanble Nasyonal i bezwen swiv.

Mon a fer zot rapel ki dan sanmenm sa Lasanble.

se Minis Finans ki ti dir ki Cabinet an antye ti pran tou letan ki zot ti bezwen.

pou zot revwar striktir Gouvernman e revwar striktir gouvernans dan bann Board.
E se a lafen sa refleksyon ki zot ti’n fer konman en Cabinet an antye ki zot in deside restriktir bann Board dan lafason ki pe ganny restriktire, e an verti Lartik 85 ki Leader Lopozisyon in fer nou rapel konman Lezislater nou pe enplimant sa Polisi ki Gouvernman in deside pran.

E fer li vin Lalwa.

nou yer, I pa ni plas la pou mon defayans eksplik bomaten ladministrasyon presedan.
Me mon krwar i enportan pou nou dir ki, se presizeman akoz bann de rapaz ki ti arive kot manm ti ganny apwente lo Board - pa akoz zot konpetan, oubyen pa akoz zot annan en serten konpetans dan serten direksyon.

Me zot ti ganny apwente akoz ti bezwen kree en landrwa pou bann zanmi, e ti annan bokou sa.

en E se pou sa rezon ki Lalwa in bezwen sanze pou met kriter pou anpes sa labi arive.

E mon pa pe koz sa detrwa dernyen lannen mon, mon pe koz bann lannen oparavan.
E se pou sa ki nou’n bezwen al dan en direksyon prescribe egzakteman kisisa ki en Board Member i bezwen ete pou li kapab ganny apwente, sansan nou pa ti pou bezwen.

E mon pa pe mon bezwen aksepte, parey mon pou aksepte en pt moman en keksoz ki en Onorab in ki pa kontan in dir, nou bezwen aksepte ki dan bokou ka bann Boards ti mars tre byen e bann manm lo sa bann Boards ti donn tou zot konpetans.
Me nou pa kapab dir ki akoz Board ti mars tre byen dan serten ka e pa ti mars tre byen dan serten lezot ka ki nou pa kapab annan en nouvo sistenm gouvernans dan nou pei.

E se sa ki mon ti a kontan ki zot konpran, ki sistenm in sanze, Gouvernman in sanze e gouvernans pei pe sanze.

sa vwar E se dan sa loptik ki zot bezwen bann lamannman.

E se dan sa loptik tousel ki zot bezwen vwar sa bann kalite lamannman.

E si zot vwar li koumsa, mon ava demann zot kritike by all means.
Parey zot in fer bomaten, se kritik ki neseser se kritik ki byen e se keksoz ki zot, zot en bezwen konman fer pg.

17 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Lopozisyon dan sa pei.

Me konpran, konpran ki sistenm in sanze, sistenm gouvernans pou bezwen sanz avek.

donk e Mr Speaker, mon’n dir taler mon ti pou retourn lo en size, avek ou permisyon les mon dir ki kantmenm Onorab Loze in swazir dan sa Lasanble pou li tanzantan atak mwan, akiz mwan voler, demande ki mon ti devret prizon.
Sa i ok sa mon napa okenn problenm avek sa.

Mon napa sa mon en vye kong mon Mr Speaker, mon’n dan sa Lasanble pandan 20an.

Mon’n mir dan sa bann zafer.

E mon pa repros en dimoun ler i akiz ou.

Akoz ler ou akiz personnelman savedir ou napa en bon largiman.

Alor mon konpran sa.

Me mon anvi aksepte ozordi en keksoz ki Onorab Loze in dir e siport li.

Onorab Loze mon toutafe dakor avek ou lo sa zafer dimyel.
Akoz mwan mon annan sa ki Anglais i apel en sweet tooth, Mr Speaker e mon kontan mon dimyel e mon kontan mon dile kondanse.

E dan tou le de ka, mon vwar ou pa’n mansyonn dile kondanse.

I annan en kantite dile kondanse osi lo marse konmela ki napa en gout dile ladan.

I zis bann tousord kalite palm oil tousord kalite keksoz ki’n ganny mete ladan.
E mon profite Minis akoz se ou ki Minis Lendistri, pou dir ou ki lo sa pwen mon zwenn Onorab Loze, pou demann ou atraver ou striktir dan ou Minister e atraver SBS, pou met en kontrol lo sa bann prodwir ki non selman pa improve lasante me ki i annan lefe nefas lo nou lasante.

Avek sa detrwa mo Mr Speaker, mon ava aret la e mon ava dir avek Minis ki son Bill pou pase.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis ou a donn ou larepons silvouple.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Speaker.


Mersi Manm tou bann Manm Onorab ki’n partisipe bomaten.

Sa ki nou’n anmenn devan zot, byensir se en lamannman dan sa Lalwa, ki tous spesifikman ver Board i pou keksoz adres spesifikman.

de Premyerman sa i redwir lakantite manm ki lo Board, e dezyenmman ti enportan ki nou regard pozisyon sa Board, e en kantite zot bann deba in viz otour konpozisyon bann manm lo sa Board.

Annefe SBS parey zot in remarke i en state teknik.

E i pg.
E i pg.

18 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 annan afilyasyon avek en kantite lorganizasyon enternasyonal.

Me sa ki bon pou fer resorti se sa bann akreditasyon, se bann staff CEO SBS ki travay dir pou fer sa ki sir akreditasyon.

zot mentenir E Board i la zisteman pou selman sa, me siperviz lamazorite travay i ganny fer entern par management li menm par staff.
Parey zot konnen osi SBS i anmas larzan i en revenue generating lorganizasyon, e alor i son fonksyon i en pti pe pli en pti pe diferan avek bann antite ki nou pe vwar, ki nou pe repeal sa Board an antye.

So e lentansyon pou gard sa Board la osi, se akoz nou anvizaze bouz SBS dan en lot letap osi pou fer li deservi plis servis, e ki ava tous bann konsern ki parey Onorab Loze in fer resorti.

E Onorab Georges, an se ki konsern siperviz bann standar bann prodwir ki pe antre dan pei.
ki nou E osi travay lo bann standar ki lemoman nou napa.

ver e leksportasyon.

So SBS i pou kle pou fer sir poudir nou kapab achieve sa.

viz pe An sa ki konsern sa konpozisyon, e en ta konsern i ganny fer resorti parske napa lo kalifikasyon spesifikasyon ensidswit ki bann Board i annan.

Diferans ki pou annan e diferans ki sa Lalwa i anmenn devan nou, se ki oparavan tou sa bann Board zot ti ganny dikte ki kote zot sorti.

I sipoze tel sorti en Departman Lanvironnman ensidswit.
reprezantan sa bann Me sa ki nou fel pou nou realize, se sa bann dimoun zot ti bann travayer Gouvernman zot ti dan sa civil service, e alor senpleman ler i ava annan konsiltasyon pou an se ki antite konsern Gouvernman, nou fer sub Committee nou zwenn pandan ler travay parey, i sipoze arive.

E non pa anba preteks meeting en Board, so sa i bann keksoz ki ti pe merit pe arive souvan e non pa 3 ou 4 fwa pandan i aktyelman pe ganny fer.
san konsern leksperyans o ki kalite Manm ki pou ganny apwente lo sa bann Board.

lannen parey ki E Bon anba sa Lalwa i annan bann fonksyon i annan fonksyon ki ganny preskri pou sa bann Board.

E alor sa bann endividi ki pou ganny apwente i pou bann endividi ki zot pou merit pe kapab deservi sa bann pg.

19 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 fonksyon.

E alor sa bann fonksyon i vin sa gidans lo ki kalite ki qualities sa dimoun pou bezwen annan pou li ganny apwente lo Board.
E an plis ki sa, lafason ki nou ti anvi fer sa sanzman sa restriktirasyon se ki, nou ti anvi ki nou annan sa fleksibilite pou apwent bann dimoun ki annan bagaz teknik, ki pou anmenn nivo fason fer pou ki kapab challenge lafason ki SBS i fer keksoz propoz nouvo keksoz.
E an plis ki sa nou konnen poudir sa lanvironnman ki SBS i operate ladan i enn ki dinamik e i an menm tan nou ti anvi fer sir ki wi, an se moman nou pe viz an ver the priority sectors, so louvraz ki SBS i fer i linyen i link direk avek priority sectors, me parey nou konnen sa i dinamik osi.

term So demen sa i kapab sanze apredmen i kapab sanze so nou osi nou bezwen fleksib lekel dimoun ki an leksperyans nou pe met lo sa Board pou ki kapab fer bouze sa lorganizasyon dan sa fason.

Avek sa mon ava terminen.


Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi.

Nou a prezan vot general merit of the Bill.

Mon apel bann Manm pou vote, Manm ki an faver pou sa Bill lo general merit general merit lev lanmen silvouple?

Byen okenn Manm ki vot kont?

Vot lo the Seychelles Bureau Standards in (Amendment) Bill, 2021 ganny 24 vot pour, 0 vot kont e 10 abstansyon.

of Alor mon savedir sa Bill in pase lo general merit.

Prezan mon ava envit Clerk pou fer Formal Second Reading, please.

MADAM CLERK Mersi Mr Speaker.


A Bill for an Act to amend the Seychelles Bureau of Standards Act, 2014.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi.

Nou a pas dan Committee Stage, pou okenn amannman, konsiderasyon silvouple Sergeant.

Wi Onorab Andre i a lead.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.

Mr Chair parey in ganny dir, bann lamannman dan sa act ki pe ki devan nou ki sa Bill ki devan nou, i pa bokou.
Mon ti a kontan ki letan nou pe get arrangement of section, transitional provision, nou tir li dan Seksyon 3, akoz nou definitivman nou pe tir li so i ava aparet akoz dan sa kopi ki ek mon nou pa ti ankor.

So nou strike it off.

pg.

20 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 ti annan Apre dan Seksyon 2 of the ‘’the Bill initially bureau shall be managed’’, sa ti en konteks ki nou ti debat lo la nou ti pa kapab annan de managers CEO avek Board.
So in ganny mon vwar mo in ganny sanze pou li vin ‘administered.’ An referans avek Seksyon 5 ki sa enn la, Onorab Pillay in fer sorti en pwen ki mon krwar nou bezwen nou bezwen tous lo la, nou bezwen gete, akoz ki mannyer Seksyon i ganny amande i dir Section 5 at the Seychelles Bureau of Standards Act 2014, is amended by repealing subsection 2 avek 3.

Li - sorry 1 avek 2.


Mon swiv en pti pe largiman, me nou bezwen gete ki mannyer nou fer avek lasistans panel, pou nou gete ki mannyer nou enkli sa, akoz si mon konpran byen Onorab Pillay, i pe dir ki letan en dimoun i ganny apwente, anba subsection 9 of the main Act of Section 5 subsection 9 or Section 5, i dir ou bann rezon ki ganny tire par Prezidan.

E napa enn ki tonm dan sa ki pe arive la.

So mon konpran en pti pe son konsern.


Mon pou sizere ki nou met, oubyen mon bezwen ganny gidans Mr Pool ki en expert dan drafting, menm si mon osi mon’n fer drafting, me selman mon pa’n pratik drafting as such.

Nou ava kapab rode ki mannyer nou enkli sa ladan pou nou kapab fer ki Prezidan letan i pe anvoy sa let, ki pe dir avek sa 3 Manm Board ki par lefe ki Lalwa in amande, alors ganny ou efektye.
termination pe Mon pa konnen depi kan zot ti ganny apwente, akoz i lapwentman annan diferan diferan fini i diferan ler, diferan dat.

lapwentman zot.

Me si So si zot lapwentman i fini Prezidan, i annan drwa pa zot apwent lapwentman pa ankor fini e par lefe ki nou pe sanz Lalwa nou pa kapab kit 10 dimoun nou bezwen fer desann 7, so nou bezwen rode ki mannyer nou sityasyon an remedye referans avek sa 3 dimoun ki pou ganny demande pou zot sorti lo Board.
sa le tou Mon ava kit sa la, me selman parey mon pe dir dan restan Komite lamannman i an konformite avek Konstitisyon ki nou ti pe gete.

Parey mon’n dir zis transitional provision ki pou ganny ladan completely.

Avek sa Mr Speaker mon ava pas … related tire MR SPEAKER Byen wi nou a swiv ou sizesyon e nou a pas lo panel.

I annan pg.
I annan pg.

21 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 premye panel i a dir nou lo sa si amendment dan 2 (1) ‘manage’ plas ‘administered’ ‘manage.’ E apre zot ava adres sa ki ou’n dir lo subsection 1 and 2.

Lekel ki pou pran sa Mr Pool?

Yes please.

dan So e apre IGPA i kouver.

i annan pouvwar Prezidan Legzekitiv Prezidan i kapab revoke ou at son pleasure, ok?

La in dir ‘’any other cause.

‘’ Lalwa ki kouver.

Sa i mon submission.

Mersi Mr Chair.


LEGAL VICTOR SENIOR DRAFTSPERSON POOL Mersi Mr Chairman, tou Manm Onorab ek tou dimoun a lekout.

Mon si mon pe swiv largiman Onorab Andre, i a pe dir nou bezwen fer provizyon pou ki sa bann Manm ki pou ganny tire i kapab ganny tire anba la.
Me si nou get byen en pti koreksyon osi ou ti pe fer ek Seksyon subsection 9 i annefe i subsection 7 ki provide for removal – (subsection 7 sorry) E si nou lir byen nou pou vwar i dir dan katriyenm laliny i dir ‘’or any other cause’’ ok ‘’or any cause’’ e prezan nou rely lo IGPA ki kouver tou sa bann lenstans osi.

E IGPA osi i fer provizyon osi i dir ki ‘’he who appoints’’ i definitivman annan power prezan pou li osi revoke.
So ler ou pran tou le de ansanm, mon pa vwar nesesite pou ankor lamannman dan sa direksyon Lalwa i kler in dir ‘’any other cause’’, any other cause under the sun.

Ok?

okenn fer MR SPEAKER Mersi.

Wi Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mr Mersi Mr Chairman.

Chairman mon yer mon’n reste trankil akoz lafason largiman ti ganny dir nou dan pe Lopozisyon nou napa nanryen pou zot Gouvernman.
kontribye dan Konman en Lezislater ou konnen konman en dimoun ki apresye mon louvraz konman en Manm Lasanble ozordi mon pa’n kapab reste trankil.

Mon santi poudir i bezwen annan en klarite ki bezwen ganny etablir.

Wi Prezidan i annan pouvwar, me sa bann pouvwar i ganny anba Lartik 66 i dir ou an akor ek Konstitisyon.

Now Lalwa in preskrir ki sa ki ou pe fer ou pe fer tonbe sa Board.
Lalwa avek i So ozordi la as we stand la, nepli annan en Board SBS kot reprezantan Minister Lendistri, kot i annan - in fini la!

I pa egziste en Board SBS ki annan sa bann dimoun annan pg.

22 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 sa fini la.

Ou konpran mwan?

Akoz ou’n bann tir reprezantan ki ti sipoze la.

Ou’n fini tir zot, akoz ou’n dir poudir Board SBS i ava konpoze avek en dimoun sorti dan sak sa bann landrwa, right?

So ou’n fini tir zot la.


So sa dimoun ki sipoze sorti dan sa landrwa i pa kapab lo Board SBS.

Sa dimoun ki sorti Departman Planning pa kapab lo Board SBS, because you repeal ou’n fini tir sa cause for sa person to be on the Board ou’n fini tire, sa lakoz i lo Board, ok?

Me prezan ki ou pe fer adisyonnelman ou, ou pe dir avek sa dimoun poudir ou pe repeal sa zot le osi repeal sa transitional provision.

Yer zot in repeal 2.


Ozordi zot le ou bezwen repeal ankor enn akoz ou bezwen konsistans dan zot largiman.

Akoz zot pou kree en Lasanble, pou problenm Lasanble pa kapab pe fer fason 2 Lalwa nou pe repeal transitional provision, en Lalwa nou pa pe repeal akoz pou sa de nou’n repeal e pou sa enn nou pa pe repeal?

Non mon pe fer largiman.

So se sa rezon ki mon pe met sa devan.

So mon largiman i se ki ou bezwen ok annan sa repeal.

Me mon kestyon se who is the Board of SBS currently prezan?
Who forms the Board of SBS?

Would be a new Board appointed konman ou fini sorti dan Lasanble la?

MR SPEAKER Wi ok. HON SEBASTIEN PILLAY Ou konpran this is the point ki bezwen ganny klarifye.

MR SPEAKER Eskiz mwan, si mon’n konpran byen, mon bezwen retourn kot Onorab Andre avan, lo sa pwen ki Mr Pool in fer premye e apre mon a demann Mr Pool pou adres pwen ki Onorab Pillay in leve.

Onorab Andre ou aksepte sa zistifikasyon ki Mr Pool in mete lo lamannman subsection 1 and 2?
HON CLIFFORD ANDRE Mr Chair, mon pe gete ou pe koz zis pou klarifye avek Mr Pool nou pe koz sorry subsection sorry Section 5, subsection (7) ou’n dir?

Ki deal avek sityasyon ki ou pou notifye nou.

Korek sa?

MR SPEAKER Korek Mr Pool?

HON CLIFFORD ANDRE pg.

23 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Ki subsection ou pe dir 7?

Yes, yes 5 of 7.

The main Act i dir unless mon pe get enn ki en pti pe diferan zis gid mwan, sub section 7 of 5?
Antretan letan Mr Pool pe rod sa Mr Speaker, mon kapab asiste an referans avek sa - apre eskiz mwan i annan ankor lamannman ki nou pou tous lo la selman nou a tous lo sub section 2, apre nou ava tous lo sa lezot lamannman ki annan.

dan mon pa konnen mwan lagronomi sa i son diskresyon.

So si letan zot pe gete ladan, me selman kekfwa zot a fer re apwentman, akoz dele letan ki donnen pou ganny apwente se 3an ok, so i pou fer sa lo sa baz, me selman i kapab kit menm dimoun re apwent li.
So, sa ki mon letan mwan mon pe get sa sityasyon, mon vwar li koumsa.

Letan Mr Pool ou’n pare Mr Pool.

MR SPEAKER Byen.

MR SPEAKER Wi.

HON CLIFFORD ANDRE Mr Chair mon krwar sa mannyer mwan mon get lenterpretasyon, mon’n tann dir ki en nouvo Board i kapab ganny Wi apwente.

definitivman en nouvo Board i kapab ganny apwente.

Me selman napa naryen la ki anpes mon enterpretasyon i kapab diferan.
Mon pa vwar naryen ki anpes Prezidan, definitivman anliny avek sa ki Mr Pool in dir nou ki a pe verifye, poudir ki 3 manm lo la i nepli form par sa Board.

Akoz si i pou kit en dimoun Finans sa i diskresyon Minis pou kit en dimoun Finans.

Dan sa Lalwa pa mete si pou kit en dimoun ki sorti LEGAL VICTOR SENIOR DRAFTSPERSON POOL Thank you.

Bon Mr Chairman sa issue ki devan nou la, IGPA i provide for.
Akoz Seksyon 31 i dir ou koumsa, ‘’the repeal of an Act does not affect the previous operation of the Act or anything duly done or suffered under it, ok?

So until Prezidan i fer en nouvo lapwentman, the current Board i reste li.

I pa en issue.

E ler Prezidan i deside pou li i revoke manm ki i anvi revoke, e bann ki anvi reste i kontinyen.

lapwentman, fer nouvo MR SPEAKER Ok. Onorab Pillay?

pg.

24 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 LEGAL VICTOR Mersi.
Mr Pool ou annan okenn keksoz pou azoute lo la?

SENIOR DRAFTSPERSON POOL Thank you.

HON CLIFFORD ANDRE Mr Chair, mon pou beg pou differ avek Mr Pool la, akoz letan Lasanble i pas en Lalwa, this law becomes law.

IGPA Act with regards to repeal, mon 100poursan dakor.

Me selman i pa pou kapab tenir en Board of 10 person, 10 people ozordi apre ki assent sa Lalwa.

So i pou bezwen desito aplik sa nouvo Lalwa ki’n anmenn devan Lasanble.

E sa lentansyon mon konnen se Prezidan pou li fer koumsa.
So i pa pou kapab tenir ziska the end of their term, pou li kapab dir la prezan mon apwent 7.

Akoz Lalwa pou’n fer provizyon ki letan sa Lalwa i pase i annan 7.

So i pou bezwen get sa provizyon pou sa 3 pou redwir sa 3 e reappoint sa 7.

I beg So sa ki mwan mon ti anvi to differ avek sa - lenterpretasyon ki Mr Pool in donnen, baze lo sa ki devan nou e lafason ki mwan mon vwar nou bezwen enterpret Lalwa.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER LEGAL VICTOR SENIOR DRAFTSPERSON POOL Mr Chairman mon mentenir mon pozisyon ki sa Lalwa li ler i pou ganny assent it becomes law, but the Board subsist, ziska ler Prezidan i pran aksyon anba nouvo Lalwa.

E sanmenm sa i annan IGPA, i cover pou tou sa bann in So mon vwar ri between.

kouver anba IGPA e sa mon propozisyon.

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi.

Nou pou retourn lo pwen ki Onorab Pillay ti pe fer.

Pou ki ou pe fer ou pe restate ou pwen la?

HON SEBASTIEN PILLAY Non.


Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman son pwen i kouver, mon ti konnen i pou vin lo largiman IGPA.

Me si ou pe vin lo largiman IGPA ek mwan la, why in the first instance then ou ti’n met in met sa transitional provisions dan sa Lalwa?

Zot pa ti ava mete.

zot Si zot ti konnen poudir pou subsist, you should not have put it.

Ou konpran?

Non la zot pe delete.

pg.


25 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 This is the point ki mon’n fer bomaten, se ki eski nou annan sa konsiltasyon e ki sa … So sa i en keksoz ki zot bezwen konsidere.

Selman le pwen se ki zot ti’n met transitional provisions, pou ki okenn Board Member oubyen dimoun ki pe ganny tire lo Board pa kapab vin zot Gouvernman pou claim konpansasyon, pou lefe ki nepli en Manm Board.
Si IGPA i prevwar pou ki sa Manm Board i kontinyen, akoz ki Gouvernman in vin met en transitional provision dan Lalwa ki pa ti neseser in the first place?

MR SPEAKER Nou a les Mr Pool adres sa.

bon Chairman LEGAL VICTOR SENIOR DRAFTSPERSON POOL Mr sa transitional li, in ganny mete an konsiderasyon IGPA li.

Me transitional osi pe kouver lezot keksoz li.

Ler ti ganny mete an sa letan, nou ti pe kouver liability.
Nou ti pe egzamin bann issue of ki pou arive avek bann current Board Members, oubyen si nou pou bezwen pey zot oubyen non.

Sa ti ganny mete.

Apre konsilte, nou’n nou’n vwar ki i pa neseser sa transitional.

E nou pe tire.

So si nou pe tire ou kestyon i pa vini.

Nou pe tire, ok?

MR SPEAKER Onorab Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Chair.

Bonzour tou dimoun.

Mr Chair akoz pou koriz en misunderstanding ki pe arive la, ouswa ki mannyer zot kontan dir - misapprehension.
Dan Bills Committee, ti annan de dimoun la ki lo panel ki ti la, e zot ti dir nou poudir so even avan the Bill ti vin on the floor ti lentansyon retire.

So i pa ti pou annan sa bann malantandi e zefor pou sey anmenn en lentansyon ki pa ti zanmen en lentansyon panel, lentansyon sete pou tire menm avan ki ariv la, e zot ti’n dir nou sa depi dan Bills Committee.

Mersi.

MR SPEAKER Bon alor kot nou ete la.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.


Mr Chair kot nou ete sete egzakteman kot nou ti ete, avan ki sa largiman ki pa ti neseser ditou in arise.

Mon ava bezwen dir li koumsa.

Napa naryen ki’n ganny dir la dan sa dernyen 15 minit, pg.

26 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 ki annan okenn merit okenn nesesite okenn rezondet.

Nou’n koze pou lanvi koze.

Eskiz mwan dir li koumsa.

Sa ki sa Bill pe fer i pe tir 5(1) ek 5(2) ki ti liste bann dimoun ki ti sipoze lo sa Board.
E i pe ranplas li par en nouvo 5 (1) ek 5 (2) ki dir ki se Minis ki pou deside lekel ki pou ganny apwente.

Sel keksoz ki annan pou fer avek 5(7) se ki si Minis i apwent en dimoun ki en ki dan en Minister, 5 (7) i dir ki ler i kit sa Minister i ava sorti lo sa Board.

So napa okenn revelasyon, napa okenn naryen ki mal.

I toutafe normal ki si ou’n ganny apwente, akoz ou travay pou en Minister, epi ou aret travay pou sa Minister obviously so fact ou bezwen sorti lo sa Board.
Alor napa okenn revelasyon ki sorti atraver sa bann lamannman.

E mon krwar ki Mr Pool in fer son pwen eksesivman sa propozisyon.

Mersi.

byen lo MR SPEAKER Ok, nou a kontinyen Onorab Pillay ou ankor pe lo la.

HON SEBASTIEN PILLAY Mr Chairman mon pa pe argimant lo la.

Nou ti pe diskit nou pe diskit en lamannman.

Mon pwen sete anmenn zot poudir ek mwan akoz sa lamannman ti’n ganny mete dan sa Lalwa, sa provizyon lamannman ti’n ganny mete, e apre zot pe tire.
E mon pwen ki mon ti pe fer sete, ki si nou ti konnen nou pa bezwen li pa ti ava met li in the first place.

Me i paret ki nou pa’n think lo ki sa lamannman pou anmennen.

This is the point ki mon ti pe fer.

Prezan napa rezon pou nou vin arogan e dir poudir nou pa ganny drwa koze.

MR SPEAKER Ok byen, nou a kontinyen.

HON SEBASTIEN PILLAY Be sa pa normal sa.

MR SPEAKER Ok Onorab.


HON SEBASTIEN PILLAY So si ou annan en pwen ou fer ou pwen, me ou pa tret lezot dimoun zis ou ki konnen ki pou dir dan Lasanble!

Fodre ou arete fer sa Onorab Georges.

MR SPEAKER Onorab Andre, Onorab Andre eski ou pe kontinyen avek lezot lamannman la?

HON CLIFFORD ANDRE pg.


27 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Yes Mr Chair mon pe kontinyen avek lezot lamannman Seksyon 8 ki dan main Act i koz function ladan dan of subsection 1 (a) i annan en lamannman ki pe ganny fer.
the Board, E avan mon ava zis lir pou benefis bann Manm avan ki mannyer i ti ete i ti i dir, ‘’The function of the Board shall be to provide the strategic vision and plan of action of the Bureau.’’ La prezan i pe mete pe tir sa mo ‘provide’ dan ‘strategic vision’ e pe ranplas li by ‘administer.’ E answit Mr Chair lot ki pe ganny amande se 1(d) la ki mannyer i ete i dir, ‘’The function of the Board shall be to approved the annual draft budget, before it is submitted by the Ministry’’ - sorry ‘’to the Ministry of Finance.’’ ‘Ministry of Finance’ pe ganny tire pou ‘the ganny Minister.’ ranplase par So i pa pe kategoriz Minister Finans, me i pe dir the Minister, akoz sa pe ganny anmennen anba purview Minis.
Se sa bann lamannman Mr Chair.

Mon ava aret la.

Mon a soumet sa avek Lasanble.

Mersi.

MR SPEAKER Ok e nou a ekout legal counsel li ki ou’n aksepte a bann … ?

SENIOR DRAFTSPERSON POOL Yes Mr Chairman mon aksepte tou lamannman as proposed.

LEGAL VICTOR MR SPEAKER Tre byen.

Terminen Onorab Andre avek bann lamannman?

HON CLIFFORD ANDRE Yes Mr Speaker.

MR SPEAKER Ok good.

Eski i annan okenn so napa okenn lamannman ki nou bezwen vot lo la, la?

Nou kontinyen parey labitid?

Byen.


HON BERNARD GEORGES Efektivman Mr Chair napa in lamannman akoz panel aksepte tou bann lamannman.

MR SPEAKER Yes.

HON BERNARD GEORGES E mon zis mon zis remind ou ki ler nou vot lo Bill pa bliy sa de mo ‘as amended.

‘ Akoz sansan ou pou ganny remind ki ou pa’n met sa de mo ladan.

Mersi.

MR SPEAKER Me ler ou fer ou Mosyon si ou pa bliye, mwan osi mon pa pou bliye.

(laughter) Tre byen nou a repas dan Staz Lasanble pou pg.
28 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 nou kontinyen avek Third Reading.

Mersi.

Leader Biznes Gouvernman, mon ava envit ou pou fer Third Reading lo sa Bill silvouple.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker anba Order 76 (1) mon move ki Seychelles Bureau of Standards (Amendment) Bill, 2021 as en lir i ganny amended Trwazyenm Fwa.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Nou a ganny segonde.

Onorab Arissol.

HON SANDY ARISSOL Mersi Mr Speaker.

Mosyon i ganny segonde.

MR SPEAKER Mersi.


Nou a pran vot lo sa Bill ki of Seychelles Bureau Standards (Amendment) Bill, 2021 as amended.

Manm ki an faver lev lanmen silvouple, byen okenn Manm ki vot kont?

Mersi.

Vot lo Second Reading lo Seychelles to Amendment Bureau Standards (Amendment) Bill, 2021 as amended in ganny 24 vot pour, 0 vot kont e 9 abstansyon.

Alor Bill in aprouve lo Third Reading.

of Mon ava envit Madanm Clerk pou fer Third Reading sa Bill silvouple.

MADAM CLERK Mersi Mr Speaker.


This Act may the Seychelles be cited as Bureau Standards (Amendment) Act, 2021.

Mersi Mr Speaker.

of MR SPEAKER Mersi la sa Bill in vin Lalwa, pase.

Bon be nou a pran en poz, pou nou repran lot Bill apre break e sa pou Seychelles Investment (Amendment) Bill, 2021, e nou pou reganny Minis, me avek en lot panel.

Nou ava pran poz nou a rezwenn 11er.

Mersi.


(BREAK) bezwen MR SPEAKER Mon demann konprenezon bann Manm nou’n sanz lord en pti pe lo Order Paper, pou pran National Institute of Science, Technology and Innovation (Repeal) premye la, tou senpleman akoz panel i sa ki la, i a permet Minis anvoy son bann zofisye pou nou pran en lot panel pou larestan.

E an menm tan, sa enn la li osi in vin extremely short notice.
Alor mon remersye bann Manm e sirtou Lopozisyon pou zot konprenezon pou nou kapab pran li deswit, san ki nou pg.

29 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 annan sa e sa nou bezwen waive Standing Order en pti pe.

Bon avek sa nou pou pran National Institute of Science, Technology Innovation and (Repeal) Bill, 2021.

E dan avek nou, nou annan menm panel Minis Vidot, Madanm Angelique Antat e Mr Victor Pool pou sa Bill.
E avek sa mon ava envit LGB pou prezant Mosyon pou nou waive 7 days notice pou Second Reading.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker anba Order 97 (1) mon le move pou ou donn ou permisyon pou (1) pou sispann Order 69 permet ki National Institute of Science, and Innovation (Repeal) Bill, 2021 i ganny lir en Dezyenm Fwa, malgre ki sa peryod 7 zour pa ankor pase depi son First Reading.

Mersi.

Technology MR SPEAKER Mersi.

Mon a ganny segonde silvouple?

Onorab Arissol.


HON SANDY ARISSOL Mersi Mr Speaker mon segonn Mosyon propoze par Onorab Georges.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi nou a pran en vot lo Mosyon pou waive 7 days requirement.

Manm ki an faver lev lanmenm silvouple?

Byen, okenn Manm ki kont?

Mosyon pou waive 7 days notice lo Bill National Institute of Science, Technology Innovation and (Repeal) Bill in ganny 22 vot pour, 0 e 9 abstansyon.

Alor nou’n aprouv sa waive 7 days requirement.


vot kont, E avek sa mon ava envit LGB pou prezant Mosyon pou Second Reading.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker anba Order 69 (2) mon move ki National Institute of Science, Innovation and Technology (Repeal) Bill, 2021 i ganny lir en Dezyenm Fwa.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Mon a ganny segonde?

Onorab Arissol.

HON SANDY ARISSOL Mr Speaker Mosyon segonde.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Avek sa mon ava envit Minis pou prezant sa Bill.


MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker dan mon bann deliberasyon letan mon ti vin dan Lasanble Nasyonal avek Bidze NISTI, ti fer pg.

30 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 resorti ki NISTI pou ganny restriktire e sa osi ti ganny resorti par lanons Prezidan.

anba E NISTI pou vin pe ganny Minister abzorbe spesifikman Departman Lantreprenarya Lendistri e pou operate konman en Divizyon anba nou Minister.
Lasyans Teknolozi E bi akoz ki nou ti vwar poudir sa i neseser, se ki nou ti anvi met donn en pe plis lanpler e lo Inovasyon, met li lo en nivo pli o e entegre li en pe plis avek bann Polisi Gouvernman, an vi ki nou ti vwar poudir Lasyans Teknolozi e Inovasyon i en konponan kle dan devlopman sosyoekonomik nou pei.

E alor an vi avek sa bann sanzman, nou pe prezant sa Bill ozordi pou sa Prozedlwa pou zot kapab pou aprouvasyon pou ki the Act of NISTI i ganny repeal e ki i kapab kontinyen anba Minister.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Nou ava envit Manm pou deba lo sa Bill.

Onorab John Hoareau.

HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon konnen i annan serten sanzman ki Minis in koz lo la ki pe anmennen.

Mon pou tre bref lo la annefe.

Selman mon annan en pti pe doutans lo serten keksoz ki mon pou met a laporte Minis la, konman bann konsern.
income, ki Vi ki NISTI ti deza en lorganizasyon ki ti afilye avek bann lezot lenstiti aletranze, e par son relasyon avek bann lezot lenstiti, i ti osi kapab zer finalman serten loperasyon pa neseserman tou ti sorti kot Gouvernman as per se, me ti annan serten donasyon serten led ki zot ti gannyen, avek bann lorganizasyon lezot enternasyonal ki ti ede dan zot fonksyonnman.
NISTI So mon ti a kontan konnen, dan ou larepons Minis ki pou arive avek sa kalite relasyon, an vi ki ti en relasyon lenstitisyon kont lenstitisyon ki la sa lenstitisyon pe redwir konman en Departman dan ou Minister?

Dezyenmman, an vi ki tou sa bann dimoun pou ganny abzorbe dan anba ou Minister, mon ti a kontan konnen si i pou okenn annan future remaniman, oubyen reget osi dan redundancy osi lo sa kote, si pou annan si pou napa?
Minis mon ti a kontan ou asir nou ki sa bann dimoun petet zot kontinyen ganny zot lanplwa e zot kontinyen ganny zot dipen.

Mon ti osi annan en pg.

31 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 konsern lo an vi nou ti NISTI son CEO ti pe koz lo kote en laboratwar, pou petet permet li fonksyonnen e fer son bann trials e anmenn son manda pli devan.
So mon ti le konnen si sa i enn petet ou plan pou annan enn dan ou Minister, oubyen si ou pou ki fason ou pou get sa size pratik kalite ki asosye avek sa manda kot sa lenstiti, ki mannyer i pou entegre dan ou Minister?

E si ou pou servi lezot lenstitisyon parey Liniversite Sesel oubyen lezot landrwa pou kapab permet ki sa manda ki sa lorganizasyon in set son lekor, i kapab achieve?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Loze.

HON JOHAN LOZE Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker premye keksoz ki mwan mon le rekonnet, se sa ki Onorab Georges i toultan dir sa i pa nou Gouvernman e i pa nou I klerman zot desizyon.

Gouvernman e zot desizyon se zot ki deside e se zot ki konnen ki mannyer direksyon.

Konman Lopozisyon however mon annan mon en responsabilite moral pou mwan koze, e dir kot mon santi swa keksoz i mal, ouswa i annan potansyel pou al dan en move direksyon.
Letan zot in vini enn bann keksoz ki zot in dir zot pe fer se, ki zot pe anmenn en Academie des Arts ouswa zot pe anmenn kiltir dan model Academie de Mozart kot i ava annan sa striktir ki li i pou e-political - i pa pou ganny enfliyans-e par okenn bann lafors.

Be son focus, son vizyon se la kiltir.

E zot pou donn li son lenportans e met li anba Lofis Sef Deta.

Par sef Gouvernman mon krwar in ganny dir, me Sef Deta.

Bon nou vin kot Lasyans Teknolozi Inovasyon nou fer lenvers, nou fer lenvers.
Olye pran NISTI promot li fer li vin en Academie des Sciences met li anba Lofis Sef Deta, donn li son lenportans, nou regres li e met li anba en Minister.

Mon pa pe dir i byen ouswa i mal.

Mon zis santi ki i annan kontrovers dan zot prop fason Zot bann prop largiman ki zot avanse pou enn, zot pa vwar i aplik pou lot ki egalman enportan.

fer.
fer.

Ozordi i annan tou sa bann largiman lo vaksen e dan domenn politik, annan largiman lo diferan keksoz, ki posibleman si konman en pei nou build-up, nou Academie des Sciences, i annan en landrwa i pg.

32 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 kot nou bann serser nou bann thinkers endepandan, zot ganny regroupe, zot prodwir zot bann papye, zot piblir zot bann papye.
Nou ava annan en group dimoun demen pou nou turn towards zour Public Health in dir sa, nou vire nou demann zot nou dir zot agree zot sa ki Public Health in dir, ouswa zot pa dakor?

Zot agree sa ki nou zeolozi laba dan Gouvernman in dir, ki nou devret fouy la tir delwil, ouswa zot pa dakor?

body, Nou ti ava annan nou en en independent independent voice ki kapab pronons li lo lasyans.

Be zot pe swazir pou pa al dan sa direksyon.

E mon pa pe dir i mal mwan.

It’s your mistake to make.


So these are your baby steps, your Government e yours to stumble and fall, rise up again.

dan So mon swet zot bonn sans lo sa parkour.

Mon’n fer mon kontribisyon, konmkwa mon pa santi sa i byen, i pa pe al direksyon.

bon Personnelman mon pa pou siporte, akoz mon santi ki sa pei would be much better serve si Lasyans, nou elevate Teknolozi, Inovasyon lo en pli o ti nivo ki i ete ozordi.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Aglae.


HON EGBERT AGLAE Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon kontribisyon lo sa Bill, mon pou kontiny en pti gin dan sa laliny ki Onorab Loze in terminen.

Mon en pti pe enkyet sirtou avek sa enn la sa enn antite NISTI, konpare avek sa bann lezot lamannman ki zot in fer regards to Boards, sa i en pti pe en diferans.
Sa i en lenstiti lasyans ki nou pe deal avek, e bokou pei o monde, sirtou bann pei L’Asie menm L’Europe zot annan en lenstitisyon similer ki deal avek Lasyans e Inovasyon.
Teknolozi ek E sa bann lenstitisyon in ede prodwir bokou profesyonnel e menm lo nivo eksper dan domenn lasyans, ki en keksoz ozordi ki nou sitan - mon krwar nou bezwen nou byen bezwen e ki nou bezwen rely lo la, an term data syantifik, pou nou kapab pran bann desizyon, sirtou la ki nou pe fer fas avek bann pandemik kot teknolozi ek lasyans i enportan, pou nou kapab vwar bann solisyon lavenir e lonterm.

pg.
pg.

33 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 E ler mon pe get phase-out sa lenstiti li menm li, i fer mwan doute.

Akoz ti annan en bon pe travay ki sa lenstiti ki ti pe fer ki petet Minis ou kapab reponn mwan, si ler nou pou’n plas li anba ou Minister i pou ganny sa valer ek sa lanpler e menm son resours i pou finansyel ki bezwen?

Ouswa si i pa pou zis ganny met a kote dan en kwen kot apre ou pou tande zis in disparet.
Mon retourn lo en pwen enportan, mon’n swiv en pe NISTI, e in annan sirtou bann zenn ki’n partisip anba bann progranm anba sa lenstiti li nivo lo li, menm enternasyonal, nou’n vwar poudir zot in anmenn en kontribisyon pou Sesel, ki oparavan ti napa dan sa domenn.

ki E zot in achieve serten rezilta mon kapab dir.

E osi NISTI ti annan en demars kot i ti pe fer bann konversasyon avek Liniversite Sesel.
E pou mwan petet si nou ti pou pran sa lenstitisyon petet plas li avek Liniversite Sesel, petet ti pou fer en pe plis sans pou mwan, dan akademik nivo en ledikasyon.

Dan plas mon pe met li anba sa Minister Minis.

Pa pe dout ou kapasite mon, mon konnen ou kapab fer li.

Me selman let’s make sense baz where it need to make sense pou mwan ler nou pe pran en lenstiti.

Akoz en lenstiti i annan en son labaz i lasyans akademik.

Sa ki pou mwan i enportan kote ki nou pe plas li pou li pa perdi sa valer.
E baze lo sa Minis, dezyenm pwen se ki mon ti a kontan sa bann travayer ki plase dan sa lenstitisyon li menm li, nou annan CEO nou travayer annan bann management li menm.

lezot Eski ler ou’n kree sa Departman i annan lespwar ouswa room pou abzorb zot tou sa bann travayer?

Si non eski zot pe ganny en exiting package, si zot pa pe ganny pran.
Ouswa ouver bann lezot areas parey nou ti pe dir petet i ava annan petet ki kapab plas avek lenstitisyon edikasyonnel dan pei;- swa kot swa Guy Morel Liniversite Sesel, swa Minister Ledikasyon.

Institute, en Annou sey rod tou fason si i annan ki petet zot vwar pou bezwen al redundant, ki zot kapab ganny anpare.

Akoz dan sa letan aktyel la nou pa kontan personn i perdi zot lanplwa.

E mwan mon pa dakor ler mon pe vwar en dimoun perdi son lanplwa.

Akoz i annan en fanmir pou sonnyen.

pg.


34 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 kapab So pou konklir Minis, konmsi i enportan ki nou donn sa refleksyon lo sa lenstiti li menm.

Akoz mon vwar Sesel a lavenir en devlopman, sirtou avek nou bann zenn ki pe aspire bokou lentere pe ganny mete da domenn ozordi Information Techology.

E bann pratik ki pe ganny fer.


annan DICT Akoz tou resaman la li avek NISTI mon’n vwar Minister Lagrikiltir SAA, zot ti pe fer en pilot Project, ki mannyer pou devlop bann prototip, pou kapab ed lasyans dan farming li menm li.

fasilit Se sa rol ki sa lenstitisyon se, anmenn bann teknolozi ki kapab lavi tou bann antreprener li menm, tou bann ki pe aspire osi pou fer en kek devlopman, sey fer rann lavi fasil dan li menm.

So i annan en loportinite la ater.


E osi nesesite pou sa lenstitisyon kontinyen grandi e donn li son resours.

E Minis mon krwar petet konman en zenn ou osi, ou ankor konmsi mon kapab dir bann ankor bann fresh graduate dan ou latet, sey mazin en pti pe lavenir sa lenstitisyon ki ou kapab aporte an plis, si zanmen desizyon i ganny reste parey pou kit li anba ou Minister, mon pa le vwar sa lenstiti ale mor dan li menm.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab William.

HON WAVEN WILLIAM Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker an premye enstan mon ti a kontan dir ki mon pou donn mon sipor pou sa repeal sa Bill.

E mon ti a kontan rapel Lasanble ki pandan deba Bidze, mon krwar Minis Devika in letan i ti pe met son ka pou zistifye alokasyon son Bidze, i ti donn ase lenformasyon vizavi akoz ki sa bezwen arive.

E ki NISTI pa pou perdi son direksyon e o kontrer zot pou donn li plis sipor e plis focus vizavi sa travay enportan ki NISTI i annan pou fer dan pei.
E mon a dir ki dan lepase ti annan en pti pe sa mank direksyon e ti annan en pti pe sa mank kordinasyon.

E mon santi poudir NISTI la, letan i ava tonm anba Minister i ava annan en pli bon kordinasyon e direksyon.

E mon pa santi ki i pou perdi vreman son rol parey pe ganny pretann.

E ou a krwar poudir sa nouvo fason fer i annan serten bann dimoun ki pa oule aksepte ki in annan en sanzman.

In annan en sanzman e sa sanzman letan in pg.


35 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 ki arive i baze lo listwar lo bann leksperyans kot bann nouvote i bezwen ganny anmenn devan.

E i pa byen pou donn pou pretann sa konmkwa Gouvernman pa konnen kwa ki i pe fer.

E avek sa de pti mo Mr Speaker mon santi poudir i annan sa nesesite pou sa arive, e mon krwar poudir NISTI pou pli byen plase pou li fer sa travay e zwe sa rol ki i sipoze zwe.

Mersi Mr Speaker MR SPEAKER Mersi Onorab.


Onorab Pillay ou pou entervenir?

Wi.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Ankor enn fwa bonzour tou dimoun.

Mr Speaker devan nou, nou annan nou en lamannman dan en Lalwa ki’n vi devan nou ase vit.

E parey ou’n dir sa i nou nouvo Gouvernman e i zot nouvo fason fer parey in ganny en dir e lorganizasyon ki ti’n ganny kree anba en Lalwa.
zot pe repeal Ou konnen nou, nou i kler pou nou, nou, nou napa naryen pou nou dir poudir nou pa aksepte ki i annan en nouvo Gouvernman.

Pa sa.

Sa ki nou, nou pe fer, se tou senpleman poudir be ou pe vin ek en keksoz devan nou, nou pou kestyonn ou lo la, nou pou demann ou, ou rezondet akoz ou pe fer li.

E ou pou eksplik nou ki lenpak ki i annan e si nou santi i annan bann lezot lenpak nou pou met devan ou.

Up to Gouvernman pou li deside si i pou aksepte oubyen non.
Premye keksoz ki mon le met devan Gouvernman, se an se ki konsern nou Appropriation Act.

Nou’n appropriate apepre R4milyon pou en head dan Bidze ki apel NISTI.

E Appropriation Act as it stands la, ki nou’n aprouv li i en Lalwa.

I pou ganny retire lo konman en Lalwa ler nouvo Appropriation Act i vini.

Prezan nou vini nou fer en repeal pou en lorganizasyon, apre ki nou’n appropriate larzan pou li.
Mon krwar largiman pou prouve ki Appropriation Act i en Lalwa parey tou Lalwa, se an relasyon avek law revision akoz ler law revision i ganny fer i ganny enkli me i ganny retire dan sa nouvo Lalwa ler i vini.

Prezan mon demann mon lekor ki pou arive ek sa R4 milyon?

Eski sa R4milyon i devret al kot sa Minister?

Sa R4 milyon i al kot sa Minister i vedir ki pozisyon konsolide finansyerman sa Minister in e ogmante par R4milyon, Lasanble pa’n vote pou donn sa Minister R4 milyon an plis.

pg.
pg.

36 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Lasanble pa ankor pran sa desizyon pou donn sa Minister R4milyon an plis.

li.

Sa larzan So Gouvernman pou bezwen regilariz sa sityasyon ki pe ganny kree.
Sa larzan i i enportan enportan akoz dan sa Lalwa ki’n vin devan sa Lasanble ozordi enn bann Clause dan sa Lalwa ki enportan se son, son Clause 2 ki dir lo repeal National Institute of Science, Technology and Innovation Act, tou bann zofisye e tou bann anplwaye parey sa konsern ki Onorab Aglae ti pe eksprimen, i gard zot lanplwa.

I byen in eksprim son konsern, akoz i kapab en dan Gouvernman i kapab desid otherwise san ki nou, nou konnen.

Lalwa So sa R4milyon i pa neseserman zis pou sa bann pou sa ki la.
Me i kouver sa bann anplwaye, petet nou napa problenm ek sa ki sa bann anplwaye i ganny kouver.

Me sa ki bezwen ganny fer se ki ti bezwen ti devret annan, ti devret annan en plan poudir be ler Lasanble i fini pas sa, vini lamannman definitivman pou annan en lenpak.

Lo lefe ki Konstitisyon i dir nou ki ler Lasanble i aprouv en larzan i aprouv li pou en head anba Appropriation Bill.
ler pou fer E mon’n regard dan IGPA e mansyon lo i ganny Seksyon 31 e mon vwar safwasi dan sa enn Lalwa paret ki zot in ekoute, nou’n referans spesifik avek Seksyon 31 dan IGPA lefe bann repeals and bann savings.

fer Pou Minis eksplik repeal sa Lalwa, mon pa krwar i pou neseser, akoz demann Minis lesplikasyon pa demann Minis lesplikasyon, pou mwan kot mon pran desizyon Egzekitiv dan sa Lalwa, se lefe dan sa ki’n dezyenm ganny paragraf si oule, dan son objects and reason.
dan dir Trwazyenm paragraf eskize, i dir ou ‘’in other to give the announcement effect to is the President, made by proposed to repeal the said Act.

It is also proposed that ‘’the institution employees of become the employers of the Government.’’ Ki byen, the ‘’It shall be adjusted with it the Ministry’’ ki Minis prezan lo sa morso, ou ava pronons ou lekor pou dir nou, si tou sa bann dimoun in fini oubyen pe konmans ganny abzorbe dan Minister?
E tou bann assets sa lorganizasyon pou vin invested in Government?

Me i pa koze lo sa nouvo plan ki sa Minister i annan.

Me ki pou mwan si nou ti’n fer li pg.

37 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 dan en fason responsab, sa ti’n devret ganny enkli dan sa Lalwa.

So mon krwar i annan serten kestyon ki bezwen ganny reponn, vizavi ki pou arive.
Nou’n ganny dir ki pou mwan ler mon pe regarde, sa ki bezwen arive se ki pou bezwen annan en lot Bill ki vin devan Lasanble, ki aparet konman Appropriation Bill, pou montre nou akoz i pa zis sa head ki zot pe retire.

E tousala I annan plizyer heads ki pe ganny retire e ki sa i bezwen ganny reflekte dan sa Lalwa ki pou reprezant Appropriation Act for 2021, ki pou al lo stati legal.
E ki apre ler revizyon a ganny fer a ganny ranplas par sa Lalwa ki pou fer Appropriation pou lannen 2022. i fer mwan realize poudir mon pa le impute, mon okenn le ensinyasyon.

Me i fer mwan realize poudir en kantite keksoz pe ganny fer dan en fason vitman, vitman pou nou zis satisfer serten prononsman ki’n ganny fer, me there is not really any thought given to the legal implication of doing it.

fer pa E sa mwan i en konsern ki mwan mon le eksprimen.

So NISTI pe ganny repeal, NISTI will be no more.


Nou’n ganny dir ki bann travayer atraver sa Lalwa pou gard zot lanplwa.

Nou’n osi ganny dir ki bann aktivite ki sa ki’n ganny konmanse anba NISTI, pou kontinyen baze lo bann lo lefe son repeal son Lalwa.

Reste à voir ki sa bann aktivite pou anmennen.

Me pou mwan at the end of the day i pou en desizyon Gouvernman.

E mon le koriz en misapprehension ki’n ganny fer boner se ki, Gouvernman i kapab anmenn plizyer Polisi devan Lasanble Nasyonal.
Me napa nanryen ki obliz Lasanble Nasyonal Polisi Gouvernman vin Lalwa.

tou fer Lasanble Nasyonal i kapab refize pou fer en Polisi vin en Lalwa.

I kapab refize aprouv en Lalwa akoz sa drwa i reste ek Lasanble Nasyonal.

Sa i en keksoz ki mon pou urge lamazorite lo lot kote latab, parey zot in fer avek lezot dimoun ki dan mazorite o kour bann diferan lannen.

So mon lapros ou ava vwar Mr Speaker, i pa pou vin fer okenn politik bonmarse.
Nou, nou la konman Lopozisyon pou zwe nou rol, met nou bann konsern, raise bann issues e montre Gouvernman si ou pe fer mal ki nou pou regarde e nou pou kestyonn ou lo la.

pg.

38 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 E nou pou reprezant lavwa.

Parey nou pe reprezant lavwa tou dimoun ki travay oubyen fonksyonnen anba sa Minister.
E mon dernyen pwen Mr Speaker, lefe ki NISTI ti en lorganizasyon ki ti annan son prop konfigerasyon e sa bann staff pe prezan avek bann staff Departman, eski kondisyon travay - si par egzanp zot lakantite letan ki zot annan travay zot bann dues, eski pou annan en peyman bann dues pou sa bann travayer avan ki zot transfer konman travayer Minister?

Oubyen eski zot pou annan en zot pou zis ganny transfer travayer konman Minister e zot tann servis pou kontinyen ganny akimile parey koumsa?
i bann Tousala kestyon ki bezwen ganny reponn.

Akoz i bezwen ganny fer an akor avek bann Lalwa Lanplwa, pou asire ki okenn travayer pa santi poudir i end up perdi ler i pe fer sa move from NISTI to Minister Lendistri e Inovasyon.

Avek sa detrwa mo Mr Speaker, mon remersi ou e mon ti ava apresye ki panel ti ava adres en pe sa bann konsern ki mon’n souleve.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Georges.

Onorab HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker kekfwa Leader Onorab Lopozisyon i ava rod repons pou son dernyen kestyon, avek son Gouvernman fer ti ki ler SBFA ti egzakteman sa fermen, e bann travayer ti ganny anvoy dan diferan landrwa travay.

Ouver zot liv gete ki zot Gouvernman in fer e zot ava ganny repons lo sa ki sa enn pe al fer.
(APPLAUSE) HON BERNARD GEORGES Mr Speaker mon krwar i annan 3 keksoz ki nou devret dir e se selman 3 keksoz ki mon bezwen dir la, avan ki mon abord en lot size ki annan relevans avek sa.

Premyerman mon le reasir tou nou bann koleg lo lot kote latab, e mon konnen Minis pou fer li osi, akoz in deza fer li a plizyer repriz ki NISTI pa pe disparet.

Son striktir aktyel pe sanze.

Me tou sa keksoz ki i pe fer i pou kontinyen fer anba en lot kapasite.

So napa nanryen ki pou striktir sanze gouvernans.


That’s it - en pwen se tou.

apard son pg.

39 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Dezyenmman mon anvi reasir Onorab Aglae avek Onorab Leader Lopozisyon osi, ki Lalwa i kler dan son Clause 2 ki napa personn ki pou perdi okenn E napa personn ki pou perdi okenn benefis.

E etandonnen ki zot, zot pa’n lir sa Lalwa les mon lir li pou zot zis lo sa pti bout.

lanplwa.
lanplwa.

Clause 2 (2);- ‘’On of the office employees as before the repeal of the National Institute of Science, Technology and Innovation Act 2014, (a) the officers and other institute employees of such holding immediately the dissolution, shall be deemed to be the Government, appointed on the same term of appointment, on the same terms and conditions of employment, until these are amended varied or repealed in accordance with the law.’’ I kler.

Personn pa pe perdi nanryen.


E trwazyenmman mon anvi reasir Leader Lopozisyon, ki sa Gouvernman ki an plas ek sa bann Manm dan Lasanble isi, i konn egzakteman ki mannyer pou fer ler i annan en sanzman dan appropriation pandan en lannen, apre ki en ganny serten apropriye.

Bidze in E ler letan i apropriye nou ava anmenn bann Lalwa devan sa Lasanble pou sa Lasanble i apply.

Pa plis ki sa.

Mr Speaker so much for sa Bill ki devan nou.


Me i annan en pwen ki mon krwar mon devret adrese, akoz i en pwen tre valab.

E mon fer li avek bokou trepilasyon.

E mon konnen ki sa pou anmenn en kantite mekontantman lo lapar sitwayen Sesel, akoz pou dezyenm fwa bomaten mon pou tonm dakor avek Onorab Loze.

A mon risk e peril mon pou fer li.

Onorab Loze in lev en pwen tre, tre enteresan fodre pa nou bliye, e sa se annou aret regard NISTI zis konman en lantite.
Annou regard kisisa ki i fer, e kisisa ki pou reste ek sa ki i fer, pou devlop nou kapasite entelektyel konman en Nasyon.

E mon krwar se mon krwar se dan sa loptik ki nou bezwen regard NISTI.

Annou aret focus lo son gouvernans, si i pou en Board, si i pou Lazans, si i pou en Departman Gouvernman whatever e regard kisisa ki i kapab fer pou benefis nou pei.

Onorab Aglae osi in abord sa size.

E i en size tre enportan.

En size tre, tre, tre enportan.

Akoz enn bann defayans ki nou pg.


40 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 annan dan sa pei, se en intellectual memory.

I annan serten lantite Mr Speaker ki annan en abundance papye resers, papye bann research papers, bann travay entelektyel ki’n ganny fer.

Sesel ti ganny kree, sete pou etablir fer sir ki i annan otan research papers ki posib, ki kapab ganny ekrir par nou bann Seselwa entelektyel e ki ava al dan nou intitutional memory.
Mon kapab dir zot, mon kapab donn enn de zot legzanp;- me malerezman tousala i ganny relye avek Lanvironnman.

Island Conservation Society i annan en seri en bibliografi ekstraordiner lo bann research papers ki’n size ganny lanvironnman.

Ki se swa torti- d-mer, ki se swa gomon, dizef zwazo tou sord kalite keksoz.

lo bann fer E mon mazinen ki Nature Seychelles ki ganny dirize par Dr Nirmal Shah osi zot annan en kantite sa bann papye resers.
Mon konnen par egzanp ki Plant Conservation Action Group i annan en kantite zot osi.

Zot in en kantite papye zot in ekrir lo bann keksoz.

Dan Minister Lagrikiltir anler Jardin Botanique i annan lasanm zis avek bann en ler research papers.
Liniversite Sesel Onorab Aglae atraver ou Mr Speaker, ler Liniversite Sesel ti ganny kree e mwan pandan en ti git letan mon ti donn detrwa kour laba, enn bann rezon Liniversite E tay in plito E mon konnen ki sa enn bann gran defayans, akoz lo Liniversite undergraduate studies e nou pa’n al dan sa bann landrwa.

Me lo nivo listwar, lo nivo lasyans apard lo nivo art, lanvironnman, nou en dezer, preske en dezer.
E NISTI nou ti ava kontan e Onorab Loze in fer sa pwen bomaten, NISTI ti ava byen ki over and above sa ki i pe fer, i piblir sa bann research papers, ki pou al dan en landrwa kot nou kapab tap into konman en Nasyon, anmezir ki nou pe devlope.

E sa i esansyel teribleman enportan.

tou bann E sa ki pli pa gou.

Se ki pandan lepok kolonyal nou ti annan sa ki apel the Seychelles Society of Art and Sciences ki ti fer egzakteman sa.

E ki la in lapse prezan e i nepli la.


sezi Alor mon sa Mr bomaten loportinite Speaker, malgre ki i pa totalman relye avek sa ki nou pe fer devan sa Bill ozordi.

Me pou met sa devan latansyon Minis pou ki la ki li i pe al pran pg.

41 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 direksyon NISTI as the parent Ministry, ki kekfwa i ti a kapab donn en lead dan sa direksyon.
E ki nou tou konman Manm sa Lasanble nou kapab nou osi ler nou ganny sa loportinite fer en zefor fer sir ki, nou pa zis travay dan vid me nou travay avek en memory.

Avek sa detrwa parol Mr Speaker mon remersi ou pou ou latansyon.

Mon le reasir Minis ki i pou ganny sipor pou son Bill.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Leader Government Business.

Mon ava envit Minis pou prezant son repons.

pou MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Speaker.

Mersi tou Manm Onorab zot kontribisyon.


I annan enn de pwen ki mon ti’n fini pas lo la letan nou ti dan sesyon Bidze, me selman petet mon a zis tous en pti pe an sa ki konsern staff provizyon in ganny fer.

So napa okenn redundancy.

An se ki konsern lab, sa osi mon ti tous en pe lo la, financial constrain Gouvernman i pa pou posib pou nou envestir dan lab.

Me keksoz ki nou pou fer e ki nou pou kapab focus lo la se ki nou pou kapab met framework an plas, pou ki prive sekter prive i angaze ladan.
Annefe i annan en kantite lentere from sekter prive pou etablir lab.

So sa i enn bann keksoz ki mon kapab reasir ou lo la.

Ler ou regard NISTI, NISTI in la depi en pe letan plis ki 5an mon regard son model e annou regarde an term rezilta.

In annan en mankman.

E se sa, sa lapel ki nou pe rann ozordi pou fer sa sanzman pour ki, nou sanz en model e donn li en li nouvo direksyon pou marse.

Se sa lapel nou pe rann ozordi.


fer E nou panse ki par fer sa restriktirasyon tonm direk anba Minister, nou’n vwar ki pei i annan en demann, se sa rezon nou’n swazir pou nou gard li dan Minister li menm, e non pa atase avek liniversite.

Sa osi ti enn bann posibilite, me selman an vi bezwen pei, i touzour nou bezwen mazinen poudir resours i ganny allocated landrwa ki i ganny bezwen.
E an vi bezwen pei nou’n santi poudir inovasyon ek teknolozi lenportans Inovasyon ek Teknolozi dan lanvironnman biznes i telman enportan an se moman, e alors se pou sa rezon ki nou’n deside pou li gard li e donn NISTI Lasyans, Teknolozi pg.

42 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Inovasyon sa lenportans dan Minister li menm.

Alor letan ki mon pe sey dir, letan en model pa pe marse nou pa kapab gard li parey i ete, nou bezwen sanz li refer son laplikasyon.
An se ki konsern son fonksyon, e la kekfwa petet mon ava eksplik zot poudir i annan en kantite pei otour lemonn ki Lasyans Teknolozi Inovasyon i kle dan zot lekonomi.

E i pa neseserman ki en lenstiti lo li menm, i annan ki en lakademi wi.

I annan ki atase avek liniversite en bon pe.

Me i annan en kantite lamazorite annefe atase ek son Minister li menm i tonm anba Minister li menm.
E la petet mon a fer resorti, mon’n deza fer sorti oparavan poudir nou’n siny protokol Lasyans Teknolozi ek Inovasyon avek SADC.

E nou annan en vizyon an term kwa ki nou pe al met devan, kwa ki nou bezwen pou swiv ki manda nou annan an ver Lasyans Teknolozi e Inovasyon?

E i pa sa striktir ki pou anpes nou achieve sa me plito lenportans ki nou atase avek.

E ankor mon le zis reasir tou dimoun poudir fonksyon NISTI i pou reste parey me sanzman ki pou annan se i pou pli focus.
Savedir bezwen ki pei i annan NISTI pou la pou li fulfil sa bezwen strikteman an servi an servan bann resours ki nou annan.

An se ki konsern resers, Onorab Georges ou’n le fer resorti en pwen lo resers zisteman, nou okouran poudir dan pei i annan en kantite resers ki ganny fer.

Me napa en landrwa santral kot resers i pe ganny i pe ganny garde.

E osi napa en napa sa lebra ki pou anmas tou sa bann resers i napa en framework kot tou sa bann resers i pase e ganny santralize.
i E alors sa i enn nou bann first priorities bann - e pa zis sa lenportans vreman sa enportan gard tou keksoz dan en sel landrwa, e fer si i annan regilasyon an se ki konsern fer resers dan Sesel osi i bezwen annan en lord ki mannyer nou fer resers.

E pa nenport ki i vini i servi nou resours i fer resers epi i al avek aletranze.

Lot laspe ki sa osi komersyalizasyon kan nou’n fer resers.
enportan, i So Sesel i annan en kantite resours - en kantite potansyel, e atraver sa resers ki in ganny fer e i annan en kantite resers ki’n ganny fer, me pa pe ganny itilize.

So nou pg.

43 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 rekonnet sa valer e atraver NISTI parey mon’n dir ou sa i enn nou bann priority areas ki nou pe al focus ladan.

Mersi.

Komite pou konsider sa bann wording.

Yes ok Serzan nou a pas dan Komite e Onorab Andre i a konmanse.

MR SPEAKER Mersi Minis.


Bon avek sa nou a pran vot lo general merit of the Bill, the Bill being The National Institute of Science, Technology and (Repeal) Bill, 2021.

Manm ki an faver lev lanmen silvouple, byen okenn Manm ki kont?

Mersi Madanm Clerk.

Innovation Vot lo general merit of the National Institute of Science, Technology Innovation and (Repeal) Bill, 2021 in ganny 23 vot pour, 0 vot kont e 9 abstansyon.

Alors sa Bill in pase lo general merit.


Avek sa mon ava envit Madanm Clerk pou fer Formal Second Reading of the Bill.

to MADAM CLERK Mersi Mr Speaker.

A Bill for an Act the National Institute of Science, Technology and Innovation Act, 2014.

Mersi Mr Speaker.

repeal MR SPEAKER Mersi Madanm Clerk.

E wi byen ki sa i en repeal Bill kantmenm i pe repeal i annan kantmenm en pe bagaz ladan, so mon sipoze nou pas dan HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.
Mr Chair mon mazinen menm lo objects and reason i annan de pti typo ki nou bezwen get lo la.

Lo premye i annan dan 1, 2, 3 paz katriyenm i annan laliny umbrella in mal ekrir i mank en A so zis nou bezwen met en A. Apre dan representatives of various Ministries, Ministries ti’n mal ganny ekrir, so sa i bann tipo ki mon krwar napa problenm.

Letan nou al the main Bill itself dan letan nou koz lo dezyenm Section Clause rather repeal of Act 6 of 2014 i annan 2 nimero 2, i sipoze annan en sub 1.
So i vin 2 sub 1 - sub 1 i manke so sa sub 1 i a ganny enkli la.

i dir Apre dan sanmenm sa Seksyon the National Institute of Science, Technology and Innovation Act 2014 at 6 2014,’’ it’s hereby repeal and the National Institute of Science, Innovation and Technology established under Section 3 of the Act’’ nou tir ‘said’ met ‘’of the Act shall stand dissolved.’’ Prezan sub 2 - the sub 2 of Section 2 (a) i dir ‘’the officers of pg.
44 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 employee’’ annan other ‘employee’ me nou bezwen met en ‘s’ akoz ‘employees.’ i Apre nou al lo son sub (b) ‘’the assets and liabilities of that institute under the repealed Act shall’’ i annan en comma pou tir sa comma.
Savedir i pou read shall vest into la ki pou annan en comma ‘’and be deemed to be’ i annan en comma osi la nou pou tir sa comma ‘’the assets and liabilities of’’ la ki pou ganny met en comma ‘’the government.’’ 3 sub (3) mannyer i ekrir la i dir ‘’ the mention’’ nou pou tir ‘the’ nou pou met ‘Mention’ ki pou konmans avek capital M ‘’of the particular matters referred to in subsection (2) shall not be held to prejudice or affect the general application of Section 31 of the Interpretation and General Provisions Act (Cap 103) with regards to effect of the repeal.’’ Sa i bann lamannman ki mon ti annan Mr Chair.
Avek sa mon remet avek ou.

Mersi.

MR SPEAKER Tre byen.

Nou al ver panel, partikilyerman AG’s Office.

Aksepte tousala.

Byen Onorab sa in ganny aksepte.

Onorab Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Chair.

Ti annan de pti ouswa 3 pti lamannman lo dan subclause 2 (a) ki mon ti ava konsidere kontan silvouple.
nou So dan subclause 2 (a) dan katriyenm laliny kot i konmans ‘for the same term’ mon ti anvi azout en ‘s’ avek ‘’for the same’’ i a vin ‘’for the same terms of appointment.’’ Dan laliny avek anba ‘’conditions of employment until they are amended’’ pou sanz ‘they’ e met ‘these.’ So i a lir ‘’conditions of employment until these are amended.’’ senkyenm konmans ki Apre lo dernyen laliny kot i vin applicable to the employees of the Government pou tir mo ‘the’, so i ava lir ‘’applicable to employees of the Government.’’ Mersi Mr Chair.
MR SPEAKER Byen lo sa 3.

Mersi.

Panel zot lopinyon lo la?

LEGAL VICTOR SENIOR DRAFTSPERSON POOL Mr Chair, i annan kekfwa mon pa pou tro dakor avek sa de premye.

MR SPEAKER Byen, ou ti kapab nou pran zot enn par enn?

Pas premye.

pg.

45 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 SENIOR DRAFTSPERSON POOL The terms, premye i dan terms non?

LEGAL VICTOR MR SPEAKER Terms olye term.

Ki ou pe dir lo la Counsel?

SENIOR DRAFTSPERSON POOL Mon pa vwar i pa neseser ’ s’ la.
LEGAL VICTOR MR SPEAKER Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon siport Onorab Henrie.

Rezon ki Onorab Henrie mon krwar i pe met sa se ki akoz i annan plizyer terms of appointment la, akoz son fraz i konmans ‘’the officers and employees.

‘’ So each one of them has a term of appointment, alor ‘it’s the terms of appointment’ they are appointed on the same term akoz i en generic phrase.
Sansan nou ti ava mete ‘’each officer and employee term.’’ Me si nou met tou ansanm mon the appropriate word it’s ‘terms.’ I pa fer en gran diferans, me mon it’s more precise ki krwar krwar Onorab ki propozisyon Onorab Henrie.

MR SPEAKER Panel annou termin lo la.

SENIOR DRAFTSPERSON POOL Ok Mr Chair si Lasanble i ensiste then I have no objection.

LEGAL VICTOR MR SPEAKER Byen nou a regarde si Lasanble.

The next one Onorab Henrie.

HON GERVAIS HENRIE So mon pou repet ankor sa ki mon ok.
Lo senkyenm laliny kot conditions of employment la i dir until they are amended pou tir ‘they’ me ranplas par ‘these’ are amended.

So i dan senkyenm laliny.

MR SPEAKER Yes Counsel.

SENIOR DRAFTSPERSON POOL Yes again, mon pa vwar i neseser Mr Chair.

LEGAL VICTOR MR SPEAKER Yes Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES pg.

46 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Mr Chair ankor enn fwa wi i pa strikteman neseser, me mon krwar these i pli focus.
I pe dir ou se sa bann terms of appointment ki ou pou ganny amande.

They have the same effect, me ‘these’ i pli focus.

E se pou sa rezon mon krwar ki Onorab Henrie a pe fer sa lamannman.

MR SPEAKER Counsel ou a adopte menm prensip?

SENIOR DRAFTSPERSON POOL Yes Mr Chair.

LEGAL VICTOR MR SPEAKER Si Lasanble i anvi sa?

And finally Onorab Henrie.


HON GERVAIS HENRIE Dan dernyen laliny pou tir the word ‘the’ avan employees of i vin the Government so ‘applicable to employees of the Government.’ Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Counsel.

SENIOR DRAFTSPERSON POOL Same agreement Mr Chair.

LEGAL VICTOR MR SPEAKER Alors nou a les li koumsa.

Bann an prensip Counsel in aksepte bann amannman ki Onorab Henrie in propoze.

Ok avek sa nou’n terminen lo amendment.

E Counsel in aksepte alor nou pa bezwen vote parey nou fer normalman.
Bon avek sa nou a repas dan Staz Lasanble pou nou prosede avek Third Reading.

Byen mon ava envit Leader Biznes pou prezant Mosyon pou Third Reading.

Gouvernman HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker anba Order 76 (1) mon move ki National Institute of Science, Innovation and Technology (Repeal) Bill, 2021 i ganny lir en Trwazyenm Fwa.

Mersi.

MR SPEAKER As amended?

HON BERNARD GEORGES Indeed as amended.

Mersi Mr en i Speaker Trwazyenm Fwa.

Mersi.

ganny lir MR SPEAKER Mersi.


Mon a ganny Mosyon pou silvouple?

Onorab Arissol.

segonnman HON SANDY ARISSOL pg.

47 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Mersi Mr Speaker.

Mosyon i ganny segonde as amended.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Nou a pran vot lo National Institute of Science, Technology Innovation and (Repeal) Bill, 2021 as amended, Manm ki an faver lev lanmen silvouple.

Byen okenn Manm ki vot kont ?


Lo Formal Third Reading National Institute of Science, Technology Innovation and (Repeal) Bill, 2021, 23 Manm in vot as amended - sorry (Repeal) Bill, 2021 as amended.

23 Manm in vot pour, 0 kont e 10 abstansyon.

in aprouve lo Third Reading.

E mon ava envit Madanm Clerk pou fer Formal Third Reading.

Alor Bill MADAM CLERK Mersi Mr Speaker.

This Act may be cited as the National Institute of Science, Technology and Innovation (Repeal) Act, 2021.

Mersi.
Mersi.

retournen me PS pa pou avek nou.

(Off-Mic) Which Bill?

MR SPEAKER Pardon?

Which Bill?

Nou pe pran Seychelles Investment (Amendment) Bill, 2021 apre midi 2er.

Nou a pran poz la.

Mersi bokou.

(BREAK) MR SPEAKER Bonn apre midi tou dimoun.

Bon nou pe pran Second Reading Seychelles Investment (Amendment) Bill.

E nou annan avek nou Minis Devika Vidot, Nalletamby Mr pou Principal Investment in join nou.

E nou osi gard Mr Victor Pool, Draftsperson AG’s Office.
Secretary Michael Avek sa LGB mon envit ou pou anmenn Mosyon pou Second Reading of the Bill.

MR SPEAKER Mersi, alor Act i ganny repeal.

Byen bon midi byen nou a pran poz la nou ava konmans avek en lot antite 2er apre midi.

Mon a remersye Minis ek bann zofisye ki’n la avek nou ki sa PS avek Legal Counsel pou HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi Minis.

Bonn apre midi panel.

Bonn apre midi tou bann dimoun ki pe ekout nou.


Mr Speaker, an akord avek Order 69(2) mon move Seychelles (Amendment) Bill, Investment pg.

48 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 2021 i ganny lir en Dezyenm Fwa.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Mon secondment.

Onorab Henrie.

a ganny HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi tou dimoun.

Mosyon i ganny segonde Mr Speaker.

Mersi.

MR SPEAKER Minis ou a entrodwir Bill.

MINISTER DEVIKA VIDOT Bon apre midi Mr Speaker.


Bonn apre midi tou Manm Onorab, e bonn apre midi tou dimoun ki a lekout.

Sa enn Bill ki vin devan nou la, i dernyen dan sa seri ki nou ti pe met devan Lasanble Nasyonal.

I anliny avek bann repeal of Boards lo bann antite ki budget dependent ki tonm anba Gouvernman.

E avek sa mon ava ouver lasal pou bann deba sorti from bann Manm.

Mersi bokou.

MR SPEAKER Byen nou a konmans avek lentervansyon bann Manm.

Nou napa okenn entervansyon?


Tre byen mon sipoze nou kontinyen.

Wi Onorab Henrie.

pa'n ki mon HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker lefe fer entervansyon lo tou sa bann Bills ki Minis in anmennen.

Solman kantmenm sa mon ti annan en 3 ou 4 pwen ki mon ti anvi fer avan ki nou termin sa enteraksyon avek Minis ozordi.

li a dernyen Bills akoz bann pwen ki mon oule fer.

I ti kapab tou.
I ti kapab tou.

So ganny premyerman sa ki mon le dir se ki nou'n vwar tou sa bann Bills swa in tir sa Board ouswa in redwir dan ka SBS.

E mon'n fer pou rezerv i ki E pou mwan i annan e fer avek stil keksoz pou nouvo gouvernans ladministrasyon oule anmennen.

E serten mon bann koleg i fer sa pwen tre kler e mo swete ki bann dimoun konpran.

E i montre diferans dan fason ki nou Ladministrasyon i vwar ou anvi fer keksoz kontrerman avek lot kote latab.
Me solman i napa byen ouswa mal, i zis en stil ki pe sanze.

Sa ki mon kontan dan sa lapros travay, i se ki aprezan letan Board i ganny retire.

Napa Board, napa en Chairman, nou pa kapab blanm sa Board.

Responsabilite i vin avek Minis.

E parey ansyen Prezidan Ameriken Harry Truman ti kontan dir, or it’s famously pg.

49 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 known for’’ the buck stops here.
‘’E Prezidan alor i pe dir avek piblik Seselwa, swa li ki pou pran responsabilite pou bann aksyon, ouswa son Minis ki in apwente.

i E sa en gro responsabilite.

Minis ou pli zenn dan Cabinet.

Mon reste persyade ki ou konvenki sa responsabilite ki pe ganny mete devan ou.

E ki alor ou pou fer li avek tou ou abilite ki ou annan.

Parey ou’n eksplik nou yer, letan keksoz i ava al mal ou ki ava vini pou eksplike.

Ou ki ava reponn bann kestyon, ou ki ava defann Bidze.
E alor nou rezon pou dir pou napa Gouvernman ti donn en direktiv e Board li ti fer pou li.

So the buck stops right of the head of the Ministry.

Mon dezyenm pwen Mr Speaker, i annan en mo ki'n ganny servi regresyon.

In ganny servi plis ki en fwa ouswa enn de lepa an naryen.

Mon pa agree avek sa, akoz pou mwan parey mon'n dir i en lot stil gouvernans.

E dan gouvernans i napa en size fits all li.

Ouswa i napa en model ki pli siperyer ou pli byen ki en lot.
I annan Manm ki’n dir zot pe regard nou pe fer nou fot.

Me sanmenm largiman nou osi nou ti kapab dir dan lepase, letan sa bann Board ti ganny set-up.

Mon krwar sa ki enportan se abilite sa endividi ki pe diriz sa sekter ki enportan.

E abilite sa endividi i bezwen montre strong leadership.

I bezwen pare pou ekoute.

I bezwen pare pou repran konsey.

I bezwen pare pou reflesir e pran meyer desizyon.

I bezwen pare pou li konsilte.

I bezwen konnen ki pe pase.


I bezwen etablir bon relasyon avek tou son bann Heads of Section.

PS, Si par egzanp ou annan dimoun bann bann koumsa, de tanzantan zwenn avek zot, konnen ki pe pase, annan bon stratezi.

Me pli enportan rann kont Lasanble ou bann stakeholders letan in ler ou rann kont.

E sertennman mon reste persyade poudir letan nou tir Board, i still kot Minis dan en kad legal kot son pouvwar i ganny reglemante.
E mon pa krwar poudir sa model ki pe vin avek, i pou fer ki Minis i abiz son Lotorite.

Pa an 2021 letan dimoun i annan sitan liberte pou zot kritike kot zot krwar i pe al mal.

Trwazyenmman, Mr Speaker, mon krwar ki i osi enportan koman Lasanble, mon ava termin lo sa pwen, nou reste koman en lebra sipor pou bann Minister, nou ki nou pg.

50 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 koman pran en lentere dan sa bann Minister.

Nou annan en rol oversight Manm Lasanble.


Nou fek donn zot en Bidze, e dan sa Bidze nou'n war zot manda.

Nou'n vwar zot bann performance target.

Nou konnen Bidze ki nou'n donn zot, nou bezwen gard en lizye vize, pou asire ki zot pe fer sa ki zot in dir nou zot pou fer.

E sirtou delivre pou achieve bann target ki zot in mete 2021 ziska 2023.
E koumsa ki si nou onnet travay e senser dan nou oversight, nou ava donn en koudmen pou anmenn sa Lepep transformasyon Seselwa in swazir pou take a change on an Oktob 2025. ki stil Donk mon ava fini an dizan ki mon siport sa bann sanzman ki pe arive.

Akoz i en gouvernans ki nouvo Prezidan Ramkalawan avek son Cabinet Minis sey anmennen.

I pa vedir ki i en model pli parfe.

Me pa lot ki pe ganny propoze osi ki pli parfe.

Me i en zefor pou re anmenn pei dan en nouvo direksyon.
pe E mwan mon pare pou siport sa.

Nou pa zis siporte par les zot fer tou keksoz lo zot menm, but be en sipor kot mon kapab dan bann mwan e lannen ki pe vini pou ki alor ansanm nou a kapab fer en diferans pou nou Nasyon.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab Henrie.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon kontan apre midi nou pa pe tann, nou pe tann en nouvo kalite, en nouvo largiman coming from kote Gouvernman.
Kan yer nou ti ganny akize ki tou bann Board ki nou'n set-up ti koronpi e ki apre bomaten Leader Zafer Gouvernman in bezwen vin fer damage control, pou li eksplike ki zot ti pe sey dir yer malgre tou dimoun in tande.

Ozordi nou'n tann koz lo en sanzman stil.

fer Mon pa pou dan, okenn polemic an relasyon ek sa zafer sanzman stil.

Me selman mwan mon pou annan detrwa kestyon spesifik lo sa Lalwa.

Ki koman en lezislater, koman en Manm Lasanble ler mon asiz la, mon bezwen demann sa bann kestyon.
Akoz i neseser pou mon serten ganny klarifikasyon.

Premyerman mon'n vwar poudir lamannman in ganny fer lo Seksyon 17 ziska 22.

I byen savedir efektivman nou'n retir sa Board dan langaz.

Nou'n tir li, i nepli la sa Board.

Ok?

pg.

51 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 nou vwar son Prezan lamannman in ganny fer ek Seksyon 23 ki fer ki Minis ki pou of Government and the direction of the Minister.
Policies donn sa Savedir se Minis ki pou donn bann direktiv sa CEO, sa Sef Egzekitiv Board aparaman.

Kestyon ki souleve la, se eski i fer sans pou kontinyen apel Seychelles Investment Board, kan in nepli en Board?

In nepli en Board.

E Seychelles lespri sa Lalwa an relasyon akoz sa ti en Board nou bezwen regard prezan Seksyon 24.
E Seksyon 24 i dir Investment The Board i pou anploy zofisye e lezot staff ki travayer, e lo bann konsider neseser, ganny kondisyon ki pou determinen proper functions of this Act.

pou So in nepli en Board.

Eski i fer sans pou nou dir ki se sa Board ki pou apwent sa bann staff?

Par lefe ki se Minis ki pe donn sa lorganizasyon?

Prezan si ou get Seksyon 25 prezan.


direksyon Seksyon 25 i dir ki sa Board, akoz son lespri ki i ti annan se ki tou sa bann dimoun ki lo sa Board, sa bann reprezantan sekter prive.

Sa bann sekter reprezantan gouvernmantal ki form parti sa antite, se zot ki vin ansanm koman en kolektiv pou zot fer regilasyon.

E par lefe ki ou’n amann 23, akoz ki zot pa'n amann 25 dan plas Board, pou zot mete ki Minis i a bezwen fer regilasyon pou provide, pou kondisyon servis bann anplwaye.
Akoz sa nou'n konfigirasyon gouvernans ki sipoze pe fer sa.

annan nepli E ler nou regard 26 (1) lefe ki for all intend and purposes the Board ki no longer exist pe resevwar larzan receive by way loans and Grants.

Nou of bezwen prezan annan en konfigirasyon ki fer li pli kler prezan lo ki mannyer pou annan lodit sa bann don, loans efektivman and Grant.

Ki prezan i sipoze pe vin pou Minister.


mankman So pou mwan i annan serten dan lamannman ki zot in propoze, ki bezwen ganny fer pou ki zot klarifye sa lespas legal ki zot le kree, pou legzistans sa antite ki li Seychelles zot pou apel Investment Bureau, Seychelles Investment Board, whichever non ki zot bezwen donn li.

Akoz konotasyon definisyon en Board, dan langaz kouran se en Board i annan en Direkter ki reprezant li.

Sa i son stati legal ki i gannyen, bann pg.


52 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Direkter, e i annan en dimoun ki en Chairman ki lo Board.

Ou pa kapab al en pti antite Seychelles investment Board.

Petet i ava en largiman ki serten nou pou krwar i en largiman based on semantics.

Be ou pa kapab apel li en Investment Board si ou napa bann direkter ek bann dimoun ki form par sa Board.

bezwen Tousala i kapab ganny aranze.

Zot kapab aranze sa.


Me i neseser pou aranz li akoz going forward prezan, sa antite fonksyonnen, pou unless, e la mon pa pe pretann pou mwan advice Gouvernman.

Unless zot pe dir ki zot pou vin avek lamannman ankor lezot lamannman ki pou fer ki i ava donn legal effect si ou le, lefe legal bann sanzman ki zot pe fer.

So mon krwar ki mon fer sa largiman, mon pa fer li avek okenn lazwa.

Me mon fer sa Largiman dan lesans pou mwan dir ki, malgre ki zot in donn serten latansyon sa bann amannman ki zot e fer.
Mon santi poudir zot pa'n al ase in- depth pou zot konsider lefe bann sanzman ki pe fer an relasyon ek sa stati legal ki devan nou, ki sa Lalwa i reprezante.

So, mwan mon krwar ki nou bezwen regard tou sa bann eleman dan sa Lalwa.

Akoz i enportan pou nou met zot, fer sir ki nou bann Lalwa ki Lasanble i pase, i bann Lalwa ki fer sans.

E i fer sans an relasyon avek konteks legal ki pe ganny kree, lespas legal ki pe ganny kree.

Se pou sa rezon ki mwan mon pe met sa devan zot.


Pou zot kapab eksplik nou natir e lefe bann sanzman ki zot le fer.

Akoz zis ler ou regard Seksyon 30 Lalwa, Minis i deza fer regilasyon an relasyon ek bann prensip e previzyon sa Lalwa.

Me ou napa, sa pwen i ed mwan met lanfaz lo sa pwen Seksyon 25.

Nou napa en Board ki set out sa bann kriter pou provide regilasyon, bann kondisyon anplwaye.

Unless mon ki mal.

Mon ki e mal gete.

Ou napa en Board.

pou servis So ou pa pou kapab kit sa dan Lalwa.


I bezwen ganny amande.

E sanmenm ki mon pe dir depi taler ki in bezwen annan, ti devret annan en thought process ki ganny fer lo bann lezot eleman dan Lalwa, avan zot fer bann lamannman ki neseser lo la.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Onorab Georges.

pg.

53 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 HON BERNARD GEORGES Me Speaker, Onorab Leader Lopozisyon tre bon i en lezislater e mon konsider li koman en zanmi an deor sa Lasanble.
I pa fer mwan okenn lazwa pou mwan a sak fwa ki i koze pou mwan bezwen reponn li.

Mon ti ava prefere ki mon pa ti pou bezwen fer sa.

Mon pa kontan donn konsey okenn dimoun.

Be parol Dr Gedeon i vin dan mon lespri a sa moman.

Si Onorab Pillay ti lir sa Lalwa ki pe ganny amande apre midi, i ti ava’n konpran akoz son lentervansyon a fer okenn sans.

En Board i kapab plizyer keksoz.

En konpanni i kapab annan en Board of Directors.

E sa Board of Directors i ava apel en Board.


En Board kapab annan en Board of Directors.

E sa Board of Directors i ava kapab apel en Board.

Fodre a nou konfiz Lepep Seselwa.

E pli move fodre pa nou konfiz nou prop lekor.

Akoz larepons i kler, e i dan Seksyon 14 of the law.

E sa i dir, “There shall be a Seychelles investment Board.

Seychelles The Investment Board shall be a body corporate.” Boom ou fini etabli ou Board.

Apre nou desann en pti pe pli lwen Seksyon 15.


“The the Seychelles objectives of Investment Board shall be: A, B, C, D, E, F, G, H says: the function of the Investment Board shall be A, b, C, D, E, F,” eksetera.

E nou al apoz lo 17.

‘’The affairs of the Seychelles Investment Board shall be administered by a Board of Directors.’’ La i la larepons.

sa lentervansyon Onorab Pillay i ganny trouve dan sa Lalwa ki i pa’n lir.
Klerman Seksyon 17 i fer en distenksyon ant The Seychelles Investment Board which is a the Board of name.

And Directors ki pou run li.

Sa pa pe sanze sa.

Tou Konpran?

The Board of Directors, Seychelles the Investment Board managed by a Board of Directors has now gone.

But the Seychelles Investment Board is there, i pa pe ale li.

It is a name!

Mwan mon sit lo en Board, mon nepli la prezan, mon ti sit lo en Board ki apel The Examination Board.

I pa ti en konpanny.


I pa ti en Board of Directors, i ti en keksoz ki ti apel en Examination Board akoz ki i ti fer?

I ti prepar legzanmen pou bann Avoka.

It is a name.

E si ou anvi apel sa Lasanble en Board, nou kapab pas en Lalwa apel li en Board demen.

I pa sanz naryen.

pg.

54 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 En Board of Directors i en lot antite.

Sel keksoz ki pe sanze la, se ki sa Seychelles Investment Board will no longer be run by a Board of Directors.
Me i pa pe sanz son natir son Board!

E se sa pwen ki nou pe sey fer avek zot depi avan yer.

The governance changes.

lekor Annou pa may nou zanbek lo – Non?

Annou pa may nou lekor zanbek lo son striktir.

The SIB remains and it will be called the Seychelles Investment Board.

Si nou sanz son non nou fer li vin Seychelles Investment Bureau demen, i pou still annan menm fonksyon.

I pou still annan menm pouvwar.

I zis en non ki pou sanze.

Speaker, Mr etandonnen ki ou pe gard en antite.


E i pe zis tir en Board of Directors ki pe manage sa antite, e ou pe met son ladministrasyon en lot landrwa.

I pa sanz sa antite.

Ou pa bezwen sanz son non.

E napa okenn sa bann lezot fakter ki’n ganny mansyonnen apre midi, ki ganny afekte ditou par lefe ki nou pe gard sa non.

Alor Alor Mr Speaker, avek bokou regre mon bezwen ankor enn fwa pa tonm dakor avek sa ki mon fellow Leader dan sa Lasanble pe fer nou krwar apre midi.
SIB pe son gouvernans pe sanze.

Tel parey reste, NISTI pe reste son gouvernans pe sanze.

Plizyer lezot antite pe reste, me zot gouvernans pe sanze.

E mon krwar sa pwen in ganny fer tre byen apre midi par Onorab Gervais Henrie ki mon remersye.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi.

Avek sa Minis ou a kapab prezant ou depans lo deba.

pou MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Speaker.

Mersi bann Manm Onorab zot lentervansyon.

Ok. Petet mon ava ede klarifye en pti pe sa, parey annan en pti konfizyon.
Annefe aparey Onorab Georges resorti Seychelles pe Investment Board i en Lazans I en budget en agency.

anba dependent Gouvernman.

agency fer Alor in a sense i pa en Board ki konpri Directors.

Me Seychelles Investment Board ti annan li en Board of Directors.

E se sa Board of Directors ki nou pe fer sorti menm parey avek tou lezot antite.

So i zis sa non.

In apel - e sa depi 2010 parske Investment Act ti ganny enacted 2010.

E sa i sanzman.
E sa i sanzman.

Oparavan i ti apel Seychelles Investment Bureau si mon a tronpe.

pg.

55 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 And So avek sa nouvo Lalwa in apel Seychelles Investment Board.

Seychelles investment Board ti annan en Board of Directors.

So petet sa ki pe kre sa konfizyon.

So napa naryen in terms of sa striktir.

It is a body corporate, menm parey avek ESA.

Menm lezot parey avek tou bann lazans anba ki Gouvernman.

Petet sa ki ti pe krev en pti pe konfizyon.

Mersi.
Mersi.

tonm MR SPEAKER Mersi Minis.

Avek sa nou ava pran vot lo general merit of the Bill lo Second Reading.

Manm ki vot pour lev lanmen silvouple?

Byen.

Okenn Manm ki vot kont?

Mersi.

Vot lo general merit pou Seychelles Investment Bill, 2021.

In ganny 18 vot pour, 0 vot kont, e 10 abstansyon.

in Donk general merit pase par Lasanble.

Byen mon ava apel Clerk pou fer Formal Reading.

Second Reading.

MADAM CLERK Mersi Mr Speaker.

A Bill for an Act to amend the Seychelles Investment Act, 2010.
Mersi Mr Speaker.

annan dan track version.

Nou a pas pou amannman.

Lekel ki pou lead?

Onorab Hoareau wi.

Komite dan HON JOHN HOAREAU Bann apre midi Mr Speaker.

Bonn apre midi Minis ek ou lekip.

E tou Manm Lasanble.

Nou not prezans PS Nalletamby petet mon krwar ou’n oubliye fer son welcome.

Nou bann lamannman, first of all, Bills Committee in vwar ki sa bann lamannman pa ki'n kontradir okenn provizyon dan Konstitisyon.

E nou'n aksepte bann lamannman swivan avek Section 2 (23) (28) and (29).
Apre osi pou repeal Sections 17 to 21.

Non pa 22. propoze, ganny Alor anba arrangement of Sections, nou komans avek short title number 1, amendment of Section 2 of the Act 31 of 2010.

Apre nou annan number 3.

Repeal of Section 17 to 21, non pa 22.

Apre nou al number 4, amendment of Section 22.

Nou al number 5, amendment of Section 6, amendment of Section 28.

Number 7, amendment of Section 29.

Number 23.

MR SPEAKER Mersi.

Nou ava pas lo bann amannman.


Ok. Mon war i Transitional provision ki ti i ganny ansyen number 7, koupe.

pg.

56 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Nou al dan main Bill itself.

Nou premye amannman lo the main Bill itself, i trouve lo sa bout ki dir repeal of Section 17 to 22.

I devret 21.

Number 3, The Principal Act is amended by repealing Section 17 to 21 (both inclusive.)

Dan bracket.

Apre annan amendment of Section 22.

Ki vin en sub title.


nou Prezan dan number 4 i vin Section 22, bracket (1) other principal Act is amended by “after repealing consultation with the Board of Directors’’.

Ok?

the words Number 4, after the word ‘amended’ i annan en comma ki nou bezwen tire.

E sa i ganny repete avek number 5 anba amendment Section 28, i annan en comma apre “amended” ki nou bezwen tire.

I repet ankor amendment to Section 29 kot the word ‘amended’ ok?

Sa comma i ganny tire.


E finalman nou delete tou sa bout an de sandan ki dir ‘transitional provisions’, number 7 ensidswit ziske lafen.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Panel Onorab.

espesyalman Legal Counsel mon pa konnen si ou’n swiv tousala?

Oubyen si ou retourn lo okenn bann pwen.

le SENIOR DRAFTSPERSON POOL Mr Chairman nou aksepte bann lamannman.

LEGAL VICTOR MR SPEAKER Wi Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.


Mr Chairman ou konnen i annan en famous saying going around, i apel sa ‘the arrogance of power.’ The arrogance of power ler ou komans ganny se pouvwar e ou fason, ou mantalite koze, ou fason analiz keksoz i baze zis lo en sel fason.

That is for you to achieve the ends of what that power prescribes.

Ok?

E sa ki pe arive dan nou pei ozordi.

Sa ki pe arive en dezapwentman, e i regretab.


I regretab akoz si sa Lalwa ti'n pas dan Bills Committee 6enm Lasanble, I am very sure, mon plis ki sir ki bann konsern ki pe ganny souleve, would have been considered on the basis ki the intend of Section 14 sa Lalwa.

Son lentansyon ler i dir ou This shall be an Investment Board.

It follows up to Section 17.

En Lalwa pa zanmen ganny pg.

57 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 ekrir pou zis ek en seksyon.
I ganny ekrir pou son bann seksyon marye ansanm.

MR SPEAKER Onorab eskiz mwan.

Aret mwan en pti kou.

Eski ou pe retourn lo deba la oubyen ou pe konsider avek amannman?

HON SEBASTIEN PILLAY Non, non mon pa pe retourn lo i deba Mr Chairman.

Akoz enportan pou nou klarifye, klarifye kote ki nou pe ale.

MR SPEAKER Non be nou'n ariv lo amannman …… HON SEBASTIEN PILLAY le ganny en Wi be mon konpran.

Akoz lamannman ki nou'n propoze dan Lalwa, i Committee Stage la.
MR SPEAKER Ok ou pe diskit son lamannman ki in propoze?

HON SEBASTIEN PILLAY Non, pa son lamannman ki in propoze.

Ok?

Son lamannman ki li in propoze i an relasyon ban size Mon lamannman ki mon'n propoze, mon pa pe propoz lamannman mwan.

tipografi.

Mon pe demann Minis pou eksplik son lamannman an relasyon avek Committee Stage.

Akoz pou mwan en keksoz i bezwen ganny fer kler.

Mon retourn lo mon pwen avek Seksyon 15 sa Lalwa.

Ok?
Ok?

E ler the objective of Seychelles Investment Board ki Onorab Georges in lir.

i koz Which is clear, clear.

Me 14, 15, and 16 and 17 i ganny lir ansanm.

Kestyon ki mon pe demann Gouvernman, e se ki zot kapab reponn, zot kapab pa reponn.

Se ki ler ou ariv ki sa Seksyon ki deal avek rol ki sa Board i sipoze zwe.

Ozordi ou annan ou en CEO, e ou annan Minis ki e donn li direksyon.
Lentansyon sa Seksyon ler ti ganny ekrir sete ki se sa Board sa bann dimoun ki form parti sa Board of Directors ki fer desizyon lo sa ki sa antite i sipoze pe fer.

So mon konsern prezan ki Minis petet i kapab eksplik mwan, se lekel ki pou fer desizyon vizavi - lekel sa group dimoun sa endividyel?

ouswa Eski i pou en endividi ki pou desid lo kondisyon oubyen servis travay?

Oubyen bann lezot keksoz ki 25 ek 26 i dir.

Se tou ki mon pe klarifye mwan.

MR SPEAKER Tre byen mon konpran ou.

pg.


58 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 HON SEBASTIEN PILLAY Si Gouvernman i santi ki zot Lalwa i iron clad, in ganny byen ring-fenced, then fair enough, nou bouz dan direksyon ki zot vot lo zot lamannman ki zot pe fer.

Me i mon drwa, i devwar Lasanble pou met sa bann pwen devan.

HON SEBASTIEN PLLAY Sorry mon pou dir ou!

MR SPEAKER Mon ti pe konpran ki ou pe fer sa egzakteman.

Sanmenm mon'n demann ou kestyon.

Mersi.


Minis ou a adres son pwen silvouple.

MR SPEAKER Wi pa bezwen dir mwan.

Mon'n konpran ou Onorab Pillay.

Sa osi i en pti pe arogan mind you en?

Sa ki ou’n fek soz la.

Mon toutafe konpran poudir i permet demann klarifikasyon Minis dan Staz Komite.

Minis ou ava adrese.

pou ou HON SEBASTIEN PILLAY Hold-on en pti kou Mr Speaker, with all due respect.

Ou mon pe koze, ou’n donn mwan laparol, MR SPEAKER Wi.

HON SEBASTIEN PILLAY Ou pe enteronp mwan zanmen fini.
Be ou espekte mon pou bezwen dir ou.

Non mon pou dir ou!

MR SPEAKER Non, Onorab Pillay.

Mon pe konpran … MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Speaker.

Mersi Mr Chair.

Onorab Pillay mon ava sey klarifye ankor en fwa.

So mon krwar issue avek sa ki pe fer ou konfize is the name of sa Board.

Non, parske lafason ki anba sa Gouvernman, e la mon pou donn ou the lights of ESA, IEA, SBS, NISTI ensidswit.
agencies bann i ou Lafason ki Lalwa i ganny formile the donn establishment of the agency i donn ou the objective and the functions.

E dan sa menm laliny Seychelles Investment Board, malgre ki son non i dir Seychelles Investment Board selman i en Lazans, i en body corporate.

E sa Seksyon 15 i donn ou sa lobzektif.

pou 14 i etabli sa Lazans, 15 i donn objectives.

16 i donn functions.

Si ou regard dan Lalwa ESA ou pou ganny menm parey, IEA, SBS, NISTI, sa i petet AG’s Office i kapab donn pg.
59 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 lo ki en pe klarifikasyon mannyer, on the legal drafting aspect.

Me esansyelman this is how it is done.

So ankor SIB, Seychelles Investment Board, malgre son non i dir Board - mon pa ti form par sa tim ti fer sa desizyon, mon pa konnen akoz sa non in ganny Investment Board servi.

Me son lentansyon i pa ti pou li en Board parey en Board of Directors.
selman Sa Seychelles Investment Board as the agency with the name Investment Board i ti annan li sa Board of Directors, ki li ki ti konpri sa bann endividi.

E se sa ki nou Lalwa pe repeal ozordi.

Me non pa sa agency li menm.

So Seychelles Investment Board koman sa antite i reste, tou staff i reste.

Mersi.

MR SPEAKER Byen.

Wi Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Mon dernyen pwen lo la.

Mon zis point ou attention to, mon konpran tre byen sa ki ou'n pe dir mwan.

Ok?
Ok?

Me dan tou sa bann Lalwa, tou sa bann pouvwar pe ganny mete anba ou lofis.

Pe ganny donn ek ou Minis.

nepli annan Esansyelman, sa bann antite i form parti ou Minister.

Zot sanblan en depandans avek ou Minister.

Akoz se ou ki donn direksyon.

Ou pa zis fer regilasyon, se ou ki pe donn direksyon.

okenn Se sa ki mon ti pe eksprim konsern.

Aprezan lefe ki pe ou ki pe donn direksyon, ou pa zis set regilasyon me ou set progranm, ou set tou keksoz.
So esansyelman zot bann anplwaye ou Minister for all internal purposes, malgre ki Lalwa i koz lo en body corporate.

E dan ou koze, se sa ki mon pe sey fer ou konpran ki i pou annan ki pou, petet AG’s Office i a klarifye.

Pou mwan i kre dan serten lentansyon avek laplikasyon.

konfizyon So si ou ki annan tou sa pouvwar then essentially ou pe ranplas Board.

Mon napa en problenm ek sa mwan.

Sa i en desizyon gouvernans ki zot, zot pe pran.

That is not the issue.


The issue i se ki Lalwa li i ti ganny drafte pou ki i annan dan sa style gouvernans.

So eski prezan ou'n pran konsiderasyon ler ou pe zis tir sa bann Board ki bann landrwa ou bezwen fer lamannman dan sa Lalwa pou match li avek nouvo style gouvernans ki ou annan.

E pou fer li pli kler?

pg.

60 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Demen, par egzanp ler ou mwan poudir zot in fer desizyon fonksyonnman sa regarding body corporate, right?

Desizyon pou sorti kote?


Direktiv pou sorti kot ou as the Minister.

I pou vin kot sa CEO.

So esansyelman se ou ki pe set regilasyon lanplwa.

pou Regilasyon pou bann keksoz.

Or i pou vin Scheme of Service ou Minister.

So this is what mon pe sey fer sir ki nou tou nou konpran.

Mon pa pe - it is not the name ki confusing.

The issue i se ki, the name comes with the intend to have a Board of Directors.

That is all I am saying.


So si Gouvernman e AG’s Office in krwar poudir this is the best way of drafting this, mon napa lakantite Manm ki mon annan, pou mwan fer en lamannman lo la.

Nor do I wish to akoz sa in fini fer kler ki zot in war keksoz dan sa fason.

Pa ou neseserman, me ou kote latab laba in war keksoz dan en fason, that is what they want to see.

That’s it.
That’s it.

pran bezwen Be going forward Lasanble li son i responsabilite, pou fer sir ki sak lezislasyon ki pas devan nou, i the best legislation ki nou kapab donn pei.

That is all I am saying Minister.

Mersi.

MR SPEAKER Thank you.

Eski Minis oubyen AG…?

Yes Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Speaker.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

E allow mwan pou mwan set ou lespri en pti pe, met li en pti pe at peace petet.

So esansyelman Minis, Biro Minis, Departman.


E Minis coming from Cabinet nou agree koman Gouvernman lo strategic direction.

E li sa Minis dan son Minister i ale pou li enplimant sa.

i E nou annan dan Gouvernman, dan Minister i annan sa bann Lazans.

E sa bann Lazans se zot ki al enplimant sa bann Polisi.

So ou annan sa direksyon anler, sa gidans ki ganny donnen anler.

E sa bann Lazans fer lenplimantasyon sa bann Polisi.
Alor sa CEO li i pou fer sir poudir sa lenplimantasyon bann Polisi, management of sa antite pe ganny fer dan en fason ki byen.

E an se ki konsern rann kont sertennman by removal of Boards;- savedir nou fer ki sa CEO i responsab pou li manage son antite.

I bezwen responsab pou fer sir poudir i pe enplimant bann Polisi ki Gouvernman in met an plas.

E dan Minister, se atraver son Seksyon Sipervizyon e pg.
61 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Evalyasyon ki pou fer sir poudir li i pe oversee sa Lazans pou fer sir poudir wi i pe desarz sa fonksyon parey i sipoze.

Anfen kont sa striktir ki i fer, i promot accountability.

I promot en sistenm rann kont.

Akoz aksyon ki CEO i fer, i pa pou kapab blanm li lo Board of Directors.

Board of Directors oparavan direktiv ki i ti pe donnen, ti zis en sistenm kot i ti parey en pti empire kot zot pa ti pe raport ditou ek Minister.
E sanmenm sa ti annan bann problenm kot i annan serten lazans ti pe operate ki mannyer nou dir an silos.

by So, elimin sa additional layer of governance parey mon’n eksplike, nou pe fer sir poudir i ava annan en sistenm kler ki mannyer Polisi pou ganny set, Polisi pou ganny ganny swiv, enplimante.

Aksyon pou ganny pran.

Polisi pou A lafen dizour mon pou repete se accountability.

So byensir se Minis ki pou bezwen accountable, menm parey sa CEO i pou bezwen accountable.
So sa level of accountability i ava across the board anba tou sa bann nivo.

Tou sa bann nivo gouvernans.

Mon espekte ki mon’n klarifye en pti pe plis.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Legal Counsel i anvi adrese?

LEGAL VICTOR SENIOR DRAFTSPERSON POOL Yes, Mr Chairman.

Zis from AG’s Office side nou anvi zis fer, met lo rikord ki from a legal perspektiv napa okenn issue, any adverse legal issue ki sa lamannman pe kree.
E Onorab son lentervansyon in zis montre ki i annan sa anomaly ki vini dan, mannyer nou pe tir sa Board, me solman still i apel en Investment Board.

Me solman from a legal perspective, i napa okenn adverse legal issue.

So lo sa kote nou konfortab.

MR SPEAKER Mersi Legal Counsel.

Onorab Georges wi.

HON BERNARD GEORGES Mon pa anvi prolonz sa deba Mr Chair.

Mon remersye Minis zot Pool avek Mr klarifikasyon mon krwar ki'n eksplik nou tre byen, ki a rose by another name is still a rose.
E mon pe koz Shakespeare.

pou E mon’n donn en legzanp taler Examination Board.

I annan en lot ki nou tou nou pg.

62 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 avek familye Treatment Board.

Overseas Ler en dimoun pou al deor i pas devan en Board ki konpoze avek bann dokter, pou deside si i pou al ganny trete deor oubyen non.

Napa okenn Board of Directors, set en Board Minister Lasante.

Vwala en lot legzanp ledifikasyon popilasyon.

pou Mersi Mr Chair.

in aksepte MR SPEAKER Mersi.


Avek sa panel e AG’s Office bann lamannman.

Alor nou pa bezwen pas vot pou lamannman.

Nou a pas dan Staz Lasanble pou nou pran en Third Reading.

lo E mon ava apel LGB pou fer Third Reading.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, anba Order 76 (1) mon move ki The Investment (Amendment) Bill, 2021 i ganny lir en Trwazyenm Fwa.

Mersi.

Seychelles MR SPEAKER As amended?

HON BERNARD GEORGES As amended Mr Speaker.

Mersi bokou.
Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi.

Mon segonnman.

Onorab Arissol.

demann a HON SANDY ARISSOL Mersi Mr Chair.

Mosyon i ganny segonde as amended.

Mersi.

MR SPEAKER Prezan mon ava envit Manm lo Third Reading pou vot Seychelles Investment (Amendment) Bill, 2021 as amended.

Manm ki vot an faver lev lanmen silvouple.

Byen okenn Manm ki vot kont?

Byen.

Lo Formal Third Reading Seychelles Investment (Amendment) Bill 2021, as amended.

18 Manm in vot pour, 0 kont, e 9 abstansyon.


Alor sa Bill in pase lo Third Reading.

E mon ava envit Clerk pou fer Formal Third Reading.

MADAM CLERK Mersi Mr Speaker.

This Act may be cited as The Seychelles Investment (Amendment) Act, 2021.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi.

Alor amendment to the Bill in antre dan Lalwa.

Byen nou annan ankor en antite pou pran.

En Bill savedir pou pran ozordi, e sa se Public Officers Ethics (Amendment) Bill, 2021. pg.
63 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Madanm Clerk mon konpran nou panel in ganny convene pou 3.30?

Korek?

Zot deza la.

Si zot deza la dan sa ka nou a pran.

Lo la wi?

HON BERNARD GEORGES Mr Speaker, wi efektivman mon’n aprann ki zot la deor.

Mon ti pou move pou en short adjournment technical silvouple.

Akoz i annan en pti konsiltasyon ki mon bezwen fer avan ki sa Bill i pase avek ou permisyon.

Pa plis ki 15 minit si ou….

MR SPEAKER Non, mon pe plan.


Mon pe plan pou nou pran poz la, 30 minit parey labitid.

Koumsa apre nou a zis kontinyen.

Ok dan sa ka mon ava remersye Minis ek son bann zofisye.

E sirtou Minis Vidot ki'n avek nou pou en bon pe letan.

E mon a swet zot bonn fen apre midi.

Bon pou nou, nou a repran 3.15 pou kontinyen avek Second Reading.

Mersi.

(BREAK) MR SPEAKER Bonn apre midi e byenveni nou nouvo panel.
E avek nou ozordi pou Public Officers Ethics (Amendment) Bill nou annan Minis Jean-Francois Ferrari Designated Minister.

Madanm May De Silva, Chief Executive Anti-Corruption Officer Commission.

Madanm Azarel Ernesta Legal advisor ACCS.

E Madanm May-Paule Rabat Policy Compliance Coordinator ACCS.

E Mr Diwakar Singh ITEC Legislative Counsel dan AG’s Office.

zot Byen mersi pou partisipasyon.

E avek sa mon ava envit LGB pou prezant Mosyon pou Second Reading sa Bill.

HON BERNARD GEORGE Mersi Mr Speaker.


Bonn apre midi Minis.

Bonn apre midi tou bann dimoun lo panel.

Mr Speaker, anba Order 69 (2) mon move ki The Public Officers Ethics (Amendment) Bill, 2021 i ganny lir en Dezyenm Fwa.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Mon secondment.

Onorab Arissol.

a ganny HON SANDY ARISSOL Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi Minis avek ou delegasyon.

Mosyon i ganny segonde.

Mersi.

MR SPEAKER Minis nou a envit ou pou prezant Bill.

pg.
pg.

64 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 THE DESIGNATED MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker bann Manm Onorab, tou dimoun ki a lekout bonzour.

Mon annan plezir pou vin devan Lasanble ankor enn fwa pou prezant sa Prozedlwa lo lapar Vis-Prezidan ki ti'n ganny sa latas pou fer sa prezantasyon.

Me ki'n ganny retenir ozordi dan Cabinet meeting.

li vin pou Alors mon prezant sa Prozedlwa, ki annan pou bi amann Public Officers Ethics Act.
E sa i devan Lasanble zot ozordi Nasyonal konsiderasyon.

Lalwa Mr sa Anba Speaker, en zofisye servis piblik ki'n sa Lalwa i prevwar.

I oblize fer en deklarasyon anyel lo tou son bann reveni.

Son bann byen.

E son bann depans e osi son sa deklarasyon avek sa Komisyon.

Sa dokiman dan ki sa deklarasyon i ganny fer, i ganny lanvlop e sa mete dan en lanvlop i ganny sele.

I ganny garde an sekirite dan Biro Commission.

Public Dapre sa Lalwa sa bann zofisye swivan sa deklarasyon anyel, enn fwa par an.

det.
det.

E soumet Ethics oblize fer i Premyerman tou bann zofisye ki ganny apwente anba Konstitisyon leksepsyon a Prezidan, Vis-Prezidan, Minis Speaker, Dezinyen, Minis, Depite Leader Speaker, Zafer Lopozisyon, Gouvernman dan Lasanble Nasyonal, e Manm Lasanble Nasyonal.

Leader osi, apwente Bann zofisye piblik ki ganny par Prezidan Larepiblik.

Chairman, Direkter, Manm Board, Lotorite Komisyon ki osi anploye dan zofisye servis piblik.

E finalman lezot kategori zofisye ki Prezidan in spesifye par Regilasyon.
Ziska ler tou zofisye piblik lo ran ki ekivalan en Direkter dan sekter piblik e i oblize soumet sa pli o deklarasyon.

Dapre Public Officers Ethics Act, zofisye piblik i enkli en zofisye ou travayer menm.

Menm si i pa resevwar en saler oubyen i travay a tan parsyel.

Parey nou konnen orizinalman sa Lalwa ti osi aplik pou Prezidan, Vis-Prezidan, Minis Dezinyen, Minis, Speaker, Depite Speaker, e bann Manm Lasanble Nasyonal ziska le 30 Desanm 2016.
Zis pou rapel o moman ki Lalwa Persons Public Declaration of Assets Liabilities pg.

65 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 and Business Interest Act 2016 ti vin anfors.

Prezidan, Vis-Prezidan, Minis Dezinyen, Minis, Depite Speaker, Leader Lopozisyon, e bann Manm Lasanble Nasyonal i oblize fer zot deklarasyon anba sa nouvo Lalwa.

Manda Public Officers Ethics Act i etabli Public Officers Ethics Commission.
sa Komisyon se pou prensipalman pou fer lanket e determinen si en zofisye in vyol ou azir an kontravansyon, kod kondwit e etik anba sa Lalwa.

Ombudsman, I osi responsab pou sa bann deklarasyon fer par sa bann zofisye piblik, e ki ganny garde.

Sa Komisyon i konpoze Oditer par Chairman Zeneral, Lapwentman Konstitisyonnel, e 2 lezot manm apwente par Prezidan an konsiltasyon avek Sef Ziz, Speaker Lasanble Nasyonal, e Leader Lopozisyon, e Leader Biznes Gouvernman.
kapab konstate Mr Speaker, pandan son Ladres leta Lanasyon 2021, Prezidan Larepiblik ti anons serten restriktirasyon dan bann lezot antite organizasyon, dan le bi pou redwir kou e depans bidzeter Gouvernman.

Prezidan nou’n Parey legal e ti anonse ki Ethics Officers Public Commission pou ganny dizourd koman en antite legal.

E son fonksyon ava ganny transfer a Komisyon Anti- Koripsyon ki ganny etabli anba Anti-Corruption Commission Act, Oubyen Anti-Corruption Act.
Alors sa Prozedlwa pe ganny propoze pou ki Public Officers pou Ethics transfer son fonksyon avek Komisyon Anti-Koripsyon.

Commission, Anliny avek sa lobzektif, nou pe propoze ki Seksyon 20, e Seksyon 25 sa Lalwa i ganny retire, e osi ki definisyon Komisyon pou prezan lir Anti- Corruption Commission e pou sanzman fer konsekans ki relye avek sa lamannman.
bann lezot O moman ki Public Officers Ethics Commission i ganny dizourd, i pe ganny osi propoze ki bann zofisye ki i anploye i ganny transfer kot Komisyon Anti Koripsyon lo lo menm menm kondisyon servis ki zot pe ganny anploye panda zot lanplwa avek Public Officers Ethics Commission.

term e Mr Speaker mon annan sa plezir alors pou met propozisyon a lamannman Lasanble Nasyonal pou zot lapar konsiderasyon.

Gouvernman mon demann Lasanble pou vot an faver sa Lo pg.
66 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 ki Gouvernman Prozedlwa Egzekitiv i santi i ava rann travay bokou pli efektiv.

Mersi bokou Mr Speaker.

MR SPEAKER Minis nou ava lentervansyon bann Manm lo lentervansyon lo Bill.

Mon ava komans avek Onorab Cosgrow.

HON WALLACE COSGROW Mersi Mr Chair.

Bonn apre midi Minis avek ou delegasyon.

Mersi Minis pou donn nou sa pti kontrandi lo Public Officers Ethics Commission.
E bann diferan keksoz ki pe al arive avek sa komisyon once ki Lasanble i fini avek sa ki devan nou.

lentervansyon Mr Speaker, Minis dan in koz son prensipalman lo part 3 sa Komisyon ki annan pou fer avek declaration of assets and liabilities par bann public officers.

Ki'n souvan fwa sa bout kot focus in toultan lo la.

Me i pa'n neseserman koz lo part 2 ki koz lo general code of conduct and ethics.
Ki sa osi i en rol tre, tre enportan Public Ethics Commission akoz dan sa bout la Lalwa si sa bout Lalwa ki set bann diferan code ethics, code kondwit ki en public servant i bezwen swiv pandan fonksyon as a public son servant.

E souvan fwa parey mon'n dir ler nou koz lo Public Ethics Commission, nou koz lo sa zafer deklarasyon, nou koz lo sa zafer an ka en public servant i fer koripsyon.

So in toultan lo sa zafer deklarasyon an relasyon an relasyon avek son bann asset, son bann liabilities avek koripsyon.
focus the So kot mon le ale ladan Mr Speaker, se ki i annan sa bann bout conduct and ethics ki parey mon’n dir i ganny souvan fwa pa koz lo la, ouswa oubliye.

E ni menm petet, nou pa tann sa bann zafer lo televizyon nou tann sa zafer koripsyon tou kou.

So kot mon le ale se ki sa bout la, sa bout fonksyon dan sa Lalwa i pa pe ganny repeal li.

i pa pe ganny repeal, i pe reste.

Be i annan pou fer avek ki mannyer nou edik public service.
Ki mannyer nou edik bann public servants pou zot fonksyon zot delivre byen piblik.

serviter koman profesyonnalizm e bann lezot keksoz ankor ki ganny elabore dan Lalwa.

Me parkont, sa ki nou pe propoze ozordi, pou bouz serten fonksyon anba antite ki prensipalman, e son non i dir ou, Anti-Corruption pg.

67 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 zot Commission.

prensipalman deal avek issues of corruption.

So Now sa bout dan Lalwa ki mon fek koz lo la sa part 2.
Kote petet sa pou antre dan louvraz Anti-Corruption Commission.

Sa ledikasyon, sa sirveyans, e fer sir ki public officers i perform a la oter e swiv tou bann codes of ethics ki zot sipoze zot devret pe swiv pandan delivre zot duty.

Sa i en kestyon ki mon le met devan Minis avek son panel pou zot kapab eklersi nou en pti pe.

Akoz i pa'n ganny elabore boner.

Eklersi nou en pti pe, eklersi piblik si i annan serten konsern lo delivrans en public officer dan son duty.

Kote i ale?
Kote i ale?

Ki mannyer i deal avek sa bann zafer?

Akoz avan dan sa lenstans ti annan en Komisyon ki ti kapab get sa.

E la nou pa pe tro kler kote i ete.

en Apre i annan en lot issue Mr Speaker ki mon ti a kontan koz lo la.

E sa i annan pou fer avek lamannman dan Seksyon 27 Lalwa.

The main POAC Act.

Sa lamannman Seksyon 27 si mon get li byen zot pe repeal zis part 1 of Seksyon 27.
E part 1 i dir “every person to whom this part applies, shall within three months after the commencement of this Act in the form described by regulation.

A declaration of all that person’s income, assets, the liabilities as the date of commencement of this Act to the Commission”.

Sa pe ganny tire, pe ganny repeal si mon'n lir byen.

or pe ganny amended?

Ok savedir leklersisman ki mon ti a kontan en pti pe lo la se ki ladan i set en definite time period pou en dimoun deklar son asset.
Savedir zour Anti-Corruption Commission sa i fonksyon, eski i pou still annan en set time limit kot en nouvo public officer ki kalifye pou fer sa bann deklarasyon i bezwen fer?

ganny Akoz mwan ler mon'n lir report of the Bills Committee mon’n war i dir Section 27 of the Principal Act is amended by repealing the proviso to sub section 1.

So mon'n konpran li konmkwa ki sa Section 1 pe ganny repeal.

So eski pou annan en lobligasyon lo sa bann dimoun ki pe deklare?
Once ou met dan lo en criteria pou deklare kantite letan ki i bezwen deklar son bann assets.

So sa i en pti pe an revi sa ki mon ti a kontan dir Mr Speaker lo sa ki’n ganny prezante devan nou.

Petet lezot Manm osi lo kote latab, i ava annan.

Lo mon kote latab i ava pg.

68 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 annan lezot keksoz pou azoute.

So mon ava aret la Mr Speaker e mon ava allow lezot Manm.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi Onorab Andre ou le adres la.


HON CLIFFORD ANDRE Mon pa ti pou koze lo sa Bill me zis pou klarifye en pwen ki Onorab Cosgrow in leve, ki kekfwa i ava eklersi lezot Manm osi.

Subsection 1 i annan en proviso.

Se sa proviso dan sub section 1 of 27 of Section 27 ki pe ganny amande.

I pa sub section 1 antye me i zis son proviso.

So zot bezwen lir li dan sa konteks pou zot kapab ganny en konpran.

Mon ti le pas sa la pangar i ava annan lezot problenm.

MR SPEAKER Mersi pou sa klarifikasyon.


Onorab Woodcock.

HON WAVEL WOODCOCK Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, mwan mon krwar poudir sa Lalwa, sa lamannman ki pe ganny anmennen i fer bokou sans.

Ki pe demann Lasanble Nasyonal pou transfer fonksyon Ethics Public Offices bann Commission son fonksyonnman Corruption Commission.

anba Anti- Le rezon ki mon pe dir sa Mr Speaker, akoz ler ou pe gete i annan serten rol ki sa Public Office Ethics Commission pe fer ki ou kapab dir i en pti pe parey.
I annan serten similarite avek rol ki Anti-Corruption Commission pe fer.

Ler mon'n akout Onorab Cosgrow koze avan, in demann, in dir sa ki nou pe fer largiman ki'n ganny anmennen i annan pou fer plizoumwen avek declaration of asset.

Parey kot i dir dan object and reason kot i annan serten public officers ki annan sa requirement pou zot fer financial declaration.
Me lo sa lot bout kot code in of conduct and ethics, demann serten kestyon lo la si sa vreman i konponan pou antre, kot konsern Anti-Corruption Commission.

ki mannyer Me selman ler ou pou get dan sa objects and reason ler ou pou get rol Public Officer Ethics Commission i annan en rol enportan ki sa Commission ti pe fer avan ki mon santi poudir i Anti-Corruption Commission pou annan sa zouti, i pou annan sa bagaz e osi sa fer en leksperyans pou osi travay.

pg.
pg.

69 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Akoz mind you Public Officers Ethics Commission son rol se pou osi investigate and determine whether a public officer has contravene the code of conduct and ethics.

E to contravene the code of conduct and ethics, i kapab annan plizyer aksyon ki en public servant i kapab fer, ki pou violate son code of conducts ouswa ethics en lorganizasyon.
Nou’n war plizyer repriz dan Gouvernman;- in fact case in point zisteman pa bokou letan pase, nou'n war en care kot en zofisye dan Gouvernman kot ASP.

I annan en case la ki obviously mon mazinen i osi devan Anti-Corruption Commission kot i involve bann antite zofisye Gouvernman, ki'n fer bann act koripsyon.
dan en dan lepase E nou'n war a plizyer repriz dan Gouvernman, kot i annan bann dimoun bann zofisye, bann public servant ki’n fer bann aksyon kot zot in violate the code of conduct and ethics, zot lorganizasyon, zot dan sa bann antite ki zot pe travay.

Ou’n war Minis par egzanp ki'n transfer 72 bout later lo li.
Nou’n war bann ka kot ou war en Minis, ouswa en PS, ouswa en CEO in fer en aksyon, olye ki i ganny pouse i ganny met deor, pe ganny transfer dan en lot pozisyon e ganny en pli gro saler konmsi in ganny en rekonpans!

I annan ki ganny promosyon even!

I annan en bann in fact dan Lasanble Nasyonal dan lepase nou’n annan en dimoun ase promenan ki'n involve dan bann zafer avek en kontrakter Sinwan, ozordi i e aspire pou vin Prezidan Sesel!
So tousala i diferan bann annan sirkonstans kot i annan bann zofisye dan Gouvernman.

MR SPEAKER Onorab, Onorab mon a zis demann ou pou evit bann alegasyon ki napa laprev, ki pa pe ganny substantiate, pou nou, annou touzour mazin nou lenstriksyon bomaten.

Annou reste lo konteni sa Bill silvouple.

HON WAVEL WOODCOCK Mon pe reste lo konteni Bill Mr Speaker.

MR SPEAKER Evit bann alegasyon.

HON WAVEL WOODCOCK Sa ki mon'n dir la ti ganny taken up dan FPAC dan 6enm Lasanble.

MR SPEAKER pg.
MR SPEAKER pg.

70 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Evit alegasyon sirtou letan sa ki ou'n dir i idantifye en dimoun ase kler.

HON WAVEL WOODCOCK Ok napa problenm Mr Speaker.

mon ava kontinyen avek mon entervansyon.

Alor, mwan mon pa war okenn naryen mal ki fonksyonnman Public Office Ethics Commission pe ganny transfer anba ACCS.

Akoz mon believe, mon krwar poudir ACCS is the right entity pou fer sa louvraz.

Olye nou annan en pou sort streamline en pe Gouvernman.
Olye ki nou annan plizyer antite zis parey nou’n annan sepa konbyen milyon Board ki ozordi nou pe sey streamline en pe lo la.

duplication of bon desizyon Alor mon santi poudir sa i en ki Gouvernman pe pran.

E mwan mon pou siport pozisyon Gouvernman pou fer sa.

Avek sa de mo Mr Speaker mon remersye ou.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mon ava envit bann zot Manm pou tenir kont, ki nou bezwen deal avek konteni sa soz e non evite al dan sa bann issues ekstra Bill.

Onorab Loze wi.
Onorab Loze wi.

HON JOHAN LOZE Mersi Mr Speaker.

Minis mon pou dezapwent ou en pe la.

pa pou okenn gran rezon, if anything I am neutral lo sa Bill.

Be fonksyon ethics pe ganny transfer anba ACCS.

E Acts li menm i pou subject to debate demen.

Akoz li osi i annan en set seri lamannman ki pe vini.

Now, mon pa pou preempt deba ACCS, be okenn desizyon ki mon pran ozordi i bezwen vin pertinan avek desizyon ki mon pou pran demen.

Parske nou pe bouz li laba kot ACCS.


So pou sa rezon an partikilye mon pou bezwen dezapwent ou Minis.

mon pa pou kapab sanksyon, mwan personnelman that is.

Sanksyonn bouz sa antite anba ACCS, avan ki mon vreman pran en desizyon lo ACCS, kote nou pe anvoy sa zanfan adoptif abite laba.

Dan sa nouvo lakour kot i pe ale.

But other than that Minister, we are not partial to anything one way or the other ki dan sa Bill ozordi.

E napa personn lo nou kote ki pe anmenn okenn in ganny largiman, parey mansyonnen.
Anyway ou en dimoun entelizan ou Minis, ou’n ekoute ou’n tande ou menm.

In napa okenn gran lobzeksyon ki'n sorti kot Onorab Cosgrow.

In lev zis enn de pti konsern.

Nou konpran pg.

71 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Onorab COVID in mont dan latet.

So it’s ok. (laughter) MR SPEAKER Onorab Loze.

Onorab Loze sa dernyen remark pa akseptab.

Pa akseptab silvouple.

Ou a retract please.

HON JOHAN LOZE Mon retract Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi ok. HON JOHAN LOZE With pleasure.


MR SPEAKER Ok kontinyen.

HON JOHAN LOZE Yes.

Selman Minis zis pou eklersi.

Onorab Cosgrow letan in koze i pa’n avans okenn lobzeksyon vizavi ou Bill.

E i pa'n met okenn konotasyon negativ.

E sirtou i pa'n impute naryen konsernan ni ACCS, ni anything ki pe ganny fer dan sa Bill.

If i annan okenn keksoz ki'n ganny impute lo lentansyon Onorab Cosgrow i fallicious, i malicious.

Sa i zis problenm sa dimoun ki'n dir.


But nou lo nou kote parey mon'n dir ou, mwan I will remain neutral.

E nou ava look forward lo deba lo ACCS demen Minister.

Thank you very much Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Bon mon napa lot entervenan alor mon a pas lo Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Me Speaker, with all your respect mon pou fer sa statement ki mon pe al fer la avek bokou rezervasyon.
Si en zour i arive ki nou perdi nou pouvwar immunity dan Lasanble pou koze, i pou gras a serten Onorab dan sa Lasanble.

Ki pa'n aprann from bann Onorab naryen parey, malgre mon pou annan tou diferans avek Designated i pa'n i pa paret Minister, aprann naryen pandan sa bann letan dan Lasanble.

I annan en letan pou ou fer serten alegasyon.

I annan en letan pou ou pa fer.

MR SPEAKER Ale ok. Byen, i bon.


HON SEBASTIEN PILLAY Akoz ou menm ou anmenn alegasyon ki konsern en case ki ongoing e ou pa'n remarke i ti i annan en subjudice.

Si pg.

72 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 lenvestigasyon ou pa vini vin fer en statement lo la.

Ou prejudice sa lenvestigasyon ler ou fer sa.

MR SPEAKER Onorab Pillay mon'n adrese sa pwen silvouple.

Zis carry on.

HON SEBASTIEN PILLAY i devret ganny adrese Me sternly Mr Speaker.

Akoz i kontiny ganny repete.


MR SPEAKER Mersi.

sa lapros HON SEBASTIEN PILLAY Mr Speaker, mon'n ekout byen Designated Minister e mon krwar ki i Gouvernman aktyel pe pran.

Be i enportan pou mwan fer serten pwen ki petet ACCS i kapab konsidere.

An relasyon avek lamannman ki zot pe propoze.

Ok?

Akoz i fasil pou vin dan Lasanble pou nou fer bann alegasyon, apre pou nou pa koz lo ler repitasyon en dimoun in ganny cleared par Lakour.
Akoz ler ou sali repitasyon en dimoun atraver bann alegasyon parey Onorab i fer.

Sa dimoun in ganny cleared.

Ou konnen i pa zoli akoz sa repitasyon i reste la, i pa byen.

So en keksoz ki strike mwan dan sa Lalwa Minister ki petet nou bezwen sey eksplike, se ACCS i annan manda, i annan en duty of care pou li lo bann ka pran aksyon koripsyon.

Nou pe osi donn li the duty prezan pou li uphold the code of conduct.
E concern ki mwan mon annan se ki si i pe uphold the code of conduct e en zofisye pa follow the code of conduct.

Eski ACCS pou'n fail dan son duty of care?

Par lefe ki li ki bezwen fer aksyon lo en aksyon koripsyon.

Akoz esansyelman la se li ki annan sa code of conduct anba son responsabilite.

E savedir i bezwen fer sir ki whoever ki pe donn li en deklarasyon, sa deklarasyon i korek.

Mon pa pe impute lo sa desizyon pou move Public Officers Ethics anba ACCS.
Mon krwar mon'n ekout lentansyon Gouvernman ki zot le fer, zot le met li anba sa antite ki regard koripsyon.

Me sa antite i regard koripsyon as en, osi en reactive measure ki corruption.

Corruption in arive e i reakte.

the prevention aspect of what Anti- i Corruption bezwen fer.

I osi annan Commission E alors an relasyon avek sa spesifikman.

Akoz i annan son prevention anba son Lalwa ki mannyer i fer.

So i annan pg.
So i annan pg.

73 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 la public awareness, monitoring eksetera.

Be i bezwen enplimant sa code of conduct anba Lalwa.

E pou mwan mon santi poudir i riske met sa Komisyon dan en pozisyon petet - I can be wrong.

I kapab met sa Komisyon dan en pozisyon konprometan.

Kot en dimoun i kapab allege poudir be ou’n fail in your duty of care an relasyon enplimant sa code of conduct, si en public officer dan sa konteks ki la i provide erroneous declaration.
I may be wrong.

Ou konpran?

en E sa ki en konsern ki mon annan.

Mon pa ti a kontan the tarnish; pa Commission is tarnish me son travay going forward i ganny afekte par en manda ,ki ti kapab ganny kit an deor li.

E li i act as sa watchdog, e i pran sa aksyon ler sa dimoun pa'n fulfill sa what the code of conduct i require.

So sa i mon premye pwen.

Mon dezyenm pwen i konsern Seksyon 35.


Not i konsern Seksyon 35 me sityasyon kot rol Komisyon Public Ethics Officer Commission i osi prevwar ki Attorney avek Ombudsman, i kapab pran lenformasyon avek li pou reakte lo bann ka frod oubyen koripsyon ki i rankontre.

Zeneral Mon krwar sa i dan Seksyon, les mon vwar sa.

Ya Seksyon 31.

Attorney Zeneral e Ombudsman dan performans zot seksyon zot annan right to call to any for and income and declaration of assets, ki pou anba Komisyon Anti-Koripsyon.
refer Eski pou annan okenn problenm ziridiksyonnel an relasyon ek sa rol ki Attorney Zeneral avek Ombudsman pou annan?

Par la sa deklarasyon i kot Komisyon e si in komans son konmisyon lenvestigasyon pou li menm.

Sa i an relasyon ek Seksyon 31. lefe ki En lot keksoz ki mon'n remarke, e sa mon bezwen osi admet ki petet i annan en oversight bann Lasanble lepase, ou pa konnen si in ganny korize.

Si nou regard dan ler seksyon mon dir bann Lasanble lepase, mon'n dir depi ler bann lalwa ti pase.
lenterpretasyon, Si nou regard san Seksyon 2, e public officer son definisyon mannyer i ganny define.

Nou pou remarke ki i dir ki “public i means en officer, officer including employee member unpaid part-time employee, or member of any of the following Government and department service, Judiciary and National Assembly”.

pg.
pg.

74 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Eski member pe ganny construed la, akoz mon konnen nou ti annan en lamannman ki ti vini subsequently I think pou move nou bann appointees anba Lalwa ki Minis in koz lo la.

Me eski sa i en oversight ki'n ganny fer ki pa'n ganny tire?

Ki petet ti devret ganny tire going forward avek sa Lalwa?

Akoz son lenterpretasyon ankor enn fwa petet mon ki kapab mal a lenterpretasyon.
Eski en member of the National Assembly mannyer i pe mean la, i mean en staff of the Assembly specifically or i kapab pe mean en Manm Lasanble or en Manm Zidisyer.

Zidisyer i kapab pe mean en Ziz?

fer lamannman Sa i osi en pwen ki mon'n remarke.

Be sa i napa naryen pou ki Gouvernman pe anmennen, me i en keksoz ki mon'n remarke.

I en oversight ki'n arive ler nou ti fer serten koreksyon pou amann Lalwa.

Mon krwar nou'n amann li 2 fwa.

En fwa an 2014, e en fwa an 2016.


I have not seen another Third Amendment, but i stand to be corrected.

So Mr Chair pou mwan mon pou toultan siport lefe, ki nou bezwen deklar bann assets.

Sa i pou bann zofisye piblik, savedir bann CEO, bann Direkter bann dimoun.

E bann constitutional appointees, nou osi nou annan nou fason pou deklare.

Be mon konsern i reste dan sa milye lefe ki nou pe sanz konfigirasyon ACCS.
E rol ACCS, e nou pe enpoz lezot duty of care lo ACCS ki mon santi i kapab annan en posibilite compromise lafason ki i ganny vwar, si sa dimoun pa comply an relasyon avek Lalwa ki devan nou.

So mon espere pou mwan ekout sa ki Minis ek CEO ACCS pe dir nou.

Mon pa konnen si AG’s Office i kapab klarifye whether sa sa pwen definisyon public officer i still kre en konfizyon or not.

If not Mr Chairman mon ava ekoute nou ava vwar ki mannyer nou ale dan Committee Stage.

Mersi.

lo MR SPEAKER Byen.


Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon pou tre bref.

E mon anvi zis adres en pwen ki Onorab Cosgrow in souleve.

Pou dir li ki Onorab mon ti annan menm konsern avek ou ler mon ti lir sa Lalwa.

Pou menm rezon ki ou’n eksplike apre midi.

Me mon'n retourn lo sa Lalwa e mon retourn war li, e se la kot mon'n konpran, akoz ki se pou servi en parol ki'n ganny pg.
75 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 dir dan Lasanble ozordi, akoz sa bann paran adoptif i pou vin ACCS?

Akoz efektivman Mr Speaker ler ou regard bann duties ki ganny enpoze lo bann public officer anba part 2 sa Bill, ou vwar en korelasyon tre, tre pros avek koripsyon.
Annefe tou sa ki part 2 pe dir ou apard enn de landrwa en pe zeneral, se i pe koz lo profesyonnalizm, rule of law, knowing proper enrichment, conflict of interest, azir pou foreigners, neutrality, the favoritizm, misleading public, conduct of private affairs, sexual acting harassment, through others.

Tousala i annan en lyen tre etrwat avek koripsyon.

Si en dimoun pe azir ethically i pa pou fer en keksoz ki annan pou fer avek koripsyon.
E vice versa en dimoun ki pe antre dan en koripsyon pou kas tou bann Lalwa Etik.

Tou bann regleman etik ki annan.

Alor mon'n aksepte ki meyer landrwa dan sa fusion pou redwir depans parey Minis in eksplik nou ozordi la kot fodre.

Olye met en antite ki efektivman pe travay pou, i difisil pou dir sa.

Me efektivman son travay se pou detrwa semen toulezan apre i zis dan en holding pattern ziska i travay ankor, ankor en pe toulezan i fer bokou sans dan en sityasyon kot pei i bezwen regard son resours pre.
Pou koup lo sa depans.

Sa se enn bann keksoz ki dan frontline pou ganny koupe.

E met sa fonksyon somewhere else.

E donk meyer paran adoptif pou mwan se akoz sa korelasyon ant ethical behavior ek koripsyon.

Ou plito ant ethical behavior ek Anti- Koripsyon i pros.

E donk pou mwan sa se paran parfe apard en issue ki pou ganny adrese taler dan en amannman.

Sa se meyer landrwa pou sa deklarasyon assets, ethics, eksetera a la poze.

Se tou pwen ki mon ti anvi fer sorti apre midi Mr Speaker.
E mon remersye ou.

MR SPEAKER sa nou'n ariv Bon avek terminasyon deba lo sa Bill.

Mon ava envit Minis pou fer son repons lo deba.

THE DESIGNATED MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Mersi Mr Speaker.

Me Speaker mon ti a kontan remersye bann Manm ki'n pran laparol ozordi lo sa Bill.

Mon krwar ki pou pozitiv.

Ki pou ed nou avanse dan la transparans e dan bonn gouvernans.

pg.

76 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Mr byensir Speaker, Onorab Cosgrow in tous lo en pwen ki vreman enportan.
Ler in sizere ki kekfwa nou pe koz tro bokou lo koripsyon kan nou devret koz en pe plis lo etik.

Konmsi ki mannyer lefe ki nou pe pran Public Ethic Commission nou pe anvoy li an a ACCS.

Kekfwa i ranforsi sa nide ki nou pe koz plis lo koripsyon ki lo etik.

Be mwan mon ti a kontan dir avek Onorab, ki mwan mon en dimoun tre pozitif e mon konnen poudir sa pou sanze.

Dan bann lannen ki pe vini nou pou koz plis lo etik e avek lagras mwens lo koripsyon.
Me akoz la nou dan en sityasyon istorik ki nou pa kapab inyore.

E both sa lamannman ki devan nou e Anti-Corruption Act ki pou vin devan zot demen i ganny sitye dan en moman istorik.

E nou pei i bezwen deal avek sa bann sityasyon ki'n arive.

dan lespwar ki a lavenir, mon pa idealiz pou krwar ki zanmen pou annan koripsyon.

Me selman ki definitivman pou annan bokou mwens koripsyon, e bokou plis bonn i sa gouvernans.

Donk sa konteks ki nou ladan.


E akoz ki ACCS i kapab parey nou'n dir la, adopte sa fonksyon pou avans nou ver plis etik.

Se ki i annan, dan Lalwa, dan Anti- Corruption Act i annan pa zis fason pou nou detekte e fason pou nou deal avek koripsyon.

Me i annan bokou sirtou dan Seksyon 2 part 2, Section 5 (f) ou vwar bann fonksyon ACCS ki mon asire Onorab ou pou vwar ki i kadre byen avek travay sa resers etik ki nou pe ferpar egzanp.
Parey mon'n dir Seksyon 5 function of the commission (f)’’ to raise awareness and promote the values of honesty and integrity among people with a view to prevent corruption.’’ esansyel So i annan en lespas dan nou lalwa pou nou bouz ver meyer Gouvernans e enn bann fonksyon Anti- Corruption Act, se zisteman pou envit bann dimoun, bann public servants sirtou.

Me osi annou pa bliye, me osi bann sitwayen prive bann dimoun dan biznes prive.

Akoz i pa zis, nou pa devret pe get koripsyon zis dan Gouvernman.
Nou devret pe gat koripsyon dan tou nivo.

Dan tou seksyon lasosyete.

E akoz i annan de fwa ki koripsyon i ganny, i annan bann koripter ki vin corrupt nou bann dimoun.

Donk mon krwar poudir nou pou avans san okenn ezitasyon, ver plis etik dan en moman pli proaktiv.

pg.

77 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Mr Speaker, be sa i reponn kestyon lo part 2.

E mon krwar Minis in osi demande konbyen, Onorab Cosgrow.

Toultan mon apel li Minis.


E, non pou fer li mazinen in ganny degrade, pou fer li mazinen.

(laughter) sa moman kot Lalwa i vin an fors dan sa peryod.

Donk si sa i ganny fer dan sa peryod i an konformite avek lalwa.

Ti annan, Onorab Loze in lev en pwen li?

non.

Non, non zis in dir nou poudir i pou vot kont.

So mon pa bezwen reponn lo la.

MR SPEAKER I pa'n ganny degrade Onorab.

ganny Minis upgrade.

kontrer in THE DESIGNATED MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Upgrade, arr be wi.

In ganny upgrade.
In ganny upgrade.

Se sa ki mon'n dir non?

MR SPEAKER Wi kontinyen Minis.

THE DESIGNATED MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI In sape.

Sorry Mr Speaker in sape.

Ok?

E mon krwar Onorab ou ti pe esey demande kan eski sa bann deklarasyon i devret ganny fer.

Eski i annan en seksyon ki fer li kler, kan?

Nou tou poudir anyelman sa nou'n pas lo la.

Me kan anyelman?
Me kan anyelman?

Dapre lenformasyon ki mwan mon annan, i premye i devret ganny fer 3 mwan apartir konnen nou HON JOHAN LOZE (Off-Mic) MR SPEAKER Onorab, i pa apropriye pou akiz en Minis ki la, oubyen en lot dimoun lalang.

I mal.

I mal, mon pou demann ou apologies.

E Minis pa’n dir ki ou pa an faver, well in dir ou pou vot kont.

Ou’n dir ou pou vot kont.

Selman i pa'n ale plis ki sa.

HON JOHAN LOZE Be kan mon'n dir mon pou vot kont.

MR SPEAKER Ok be dan sa ka dir li, dir poudir ou pa'n dir sa.

Ok?
Ok?

(Off-Mic) MR SPEAKER Selman Onorab mon pou demann ou retract sa akizisyon lalang.

pg.

78 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 HON JOHAN LOZE Minister, Mr Speaker mon retract lakizasyon lalang pou sa mansonz ki Minis in koze.

MR SPEAKER Onorab sa pa akseptab.

Pa akseptab.

Ok. Selman mon pe dir ou i pa akseptab.

Ou p0a kapab donn en apology dan en fraz e retir li dan lot fraz.

E refer menm lakizasyon.

Selman nou bezwen move-on.


THE DESIGNATED MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Wi nou bezwen move -on.

E… MR SPEAKER Mon pa pou pas plis letan lo la.

Ok.

THE DESIGNATED MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Ok. Apre Onorab Pillay, Onorab Leader Lopozisyon in fer serten demann.

E mon vreman kontan Onorab ou eksprim sa swe ki ou pa ti a kontan war sa amalgam ki pe ganny i kapab konpromi lentegrite ACCS.

Mon vreman kontan.
Mon vreman kontan.

fer, I formidab ki ozordi nou tou dan en Lasanble kot dimoun, e mon mazinen ou reprezant tou bann manm.

Pe anmenn zot sipor pou ACCS.

Wi, wi, e anvi war li fer son lentegrite avek travay dan sikse.

Mersi bokou Onorab sa i en keksoz ki enportan.

E mon krwar bann staff ACCS ki la i pou apresye ,sa ki zot osi zot an faver sa bann travay ki pe ganny fer.
Lo definisyon public officer, i pa tro kler pou mwan apard si mon dir ou poudir a public officer i pa pe sanz naryen, lefe ki i annan sa amalgam.

Akoz dan Anti- Corruption Act ki pe donk resevwar Public Officers Ethics Commission.

Public officer has the same meaning assigned to it under the Section 2 of the Public Officer Ethics Act.

Si se koumsa ki mwan mon lir li.

Lalwa i dir poudir i annan egzakteman menm mo, menm meaning.

Donk mon pa santi poudir i annan okenn moman a sa pou nou enkyet la.
(Off-Mic) MR SPEAKER Les Minis fini fer son repons.

THE DESIGNATED MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Donk mon ti a kontan Mr Speaker remersye tou bann Manm ki'n pran laparol.

Onorab Georges in sizere ki i annan en de pti amannman.

Mon pa okouran me nou ava… pg.

79 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 MR SPEAKER Amannman pou vini Minis.

THE DESIGNATED MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Nou ava vini apre.

Mersi bokou Mr Speaker.

Mersi bokou bann Manm.


Mon ti a kontan, mon ti a kontan Mr Speaker ki nou pran en pozisyon vreman desiziv.

Nou pa ezite, nou pa pran en pozisyon neutral.

Nou konmsi nou, ler nou krwar dan en keksoz nou dakor avek.

Ler nou pa krwar nou dir non.

Me selman bann zafer asiz dan milye la, i en pe danzere sa.

Donk mon ti ava ankouraz tou bann Manm pou vot an faver e donn sa sanzman dan Lalwa tou son lafors ki i merite.

Mersi bokou.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi.


Onorab Pillay ou pou kapab dan Staz Komite osi demann Minis lesplikasyon kler lo okenn pwen.

Selman tan ki in fer referans ki i annan en ou pwen ki i pa'n tro konpran.

Alor mon a demann ou zis eksplik li sa enn la pou lemoman.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Napa okenn lenkyetid, mon pa pe fer okenn polemik.

Sa ki mon ti pe dir se ki nou ti amann Lalwa Public Officers Ethics par retir Seksyon 26 (a) and (b).
Mon krwar si mon pa tronpe, wi nou ti fer li an 2016.

Ok?

E ANB ti koz lo Manm Minis Lasanble, eksetera, sa group dimoun.

Me ki nou pa war nou'n fer, e sanmenm sa ki pe konsern mwan ki petet sa i en misyon ki fer ti oparavan.

Ki nou pa'n fer mon pa war nou'n amann Seksyon lenterpretasyon Lalwa orizinal.
ganny sa E si ou lir son Seksyon lenterpretasyon Lalwa orizinal, ler ou ariv kot sa bout “public officer officer means employee or member including an ot temporary officer employee or member of the following”.

part-time unpaid, an E la i dir “Government of service Judiciary, any undertaking.

National Assembly”.
National Assembly”.

department Mon konsern i se ki eski sa lenterpretasyon member off Judiciary or National Assembly, malgre i annan lezot landrwa kot in ganny defini par kre serten konfli avek definisyon ki i annan la?

So se sa ki mon ti pe dir petet si sa i en oversight, i pou pg.

80 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 bezwen ganny korize oubyen si i neseser ganny korize nou pou bezwen koriz li.

Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker.

Zis an pasan Mr Speaker mon oule reasir Minis Ferrari ki toultan siport nou, nou'n Komisyon Anti-Koripsyon.

Premye dimoun pou vot lo sa Lalwa la anndan;- annefe i mon menm akoz zis mon ki ti la dan, from 5enm Lasanble ler Lalwa ti vini pou premye fwa.

E nou'n toultan siporte.

Nou pou difere lo serten keksoz, me nou'n toultan siporte.

Parey la nou annan serten diferans kot zot pe plas serten keksoz anba sa Lalwa.

Mon pa le repet deba.

Me sa i bann diferans lo serten prensip.


Me pa lo fondamantal koripsyon ki nou tou nou kont.

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi.

Minis ou’n note pwen Onorab.

Mon krwar.

Onorab Loze ou ti'n lev lanmen mon pa tro konnen akoz.

Nou pa pe retourn lo deba ki klarifikasyon ou bezwen ou?

HON JOHAN LOZE Mr Speaker, ou’n fer mwan fer en retraction.

Zis mon le port a ou latansyon, ki apre ki Minis in akiz mwan konmkwa mon'n dir mon pou vot kont.

In retournen, could not help himself.


In repet the exact same wording ki i ti'n tann mwan dir konmkwa ki mon’n pran en pozisyon neutral.

In repete li.

So Minis in your under your charge, Assembly in koz lalang pou tou dimoun tande.

MR SPEAKER Non.

Onorab mon pa konnen ki mon pou fer avek ou!

(laughter) MR SPEAKER Mon pa konnen ki mon pou fer avek ou.

Premyerman si Minis in dir in konpran ou pou vot kont, i pa en lalang!

In konpran dan ou parol mannyer ou’n adrese ki ou’n dir ou pou vot kont.
Ou konpran mwan?

Bon pou evit lot soz nou a kontinyen.

Byen Minis in donn repons lo deba.

Prezan nou a vot lo general merit of the Bill.

Bon vot lo general merit Public Ethics Officers (Amendment) Bill, 2021.

Manm ki an lanmen silvouple?

Byen okenn Manm ki kont?

faver lev Lo vot lo general merit Ethics Public in (Amendment) Bill, 2021, ganny 21 Manm pour, 0 vot Officers pg.

81 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 kont e 9 abstansyon.

Alor vot in pase lo general merit.


Bon prezan nou ava al dan fer Second Staz, nou ava Reading avan apre nou ava la dan Staz Komite.

Madanm Clerk.

MADAM CLERK Mersi Mr Speaker.

A Bill for an Act to amend the Public Officers Ethics Act (Cap 304).

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi nou a pas dan Staz Komite.

Byen mon war Onorab Andre in absante.

Onorab Hoareau wi.

HON JOHN HOAREAU Bonn apre midi Mr Speaker.

Bonn apre midi Minis ek ou delegasyon.

Bonn apre midi tou to bann Manm.


According liberasyon ki Bills Committee in fer.

Nou’n vwar ki bann ganny lamannman propoze, napa naryen ki kont lespri avek Konstitisyon Konstitisyon li menm.

ki'n Annefe nou'n aksepte ganny ki'n lamannman lo Lamannman propoze.

Seksyon 2, 27, 28, ek 35 apre pou repeal 20 ek 25.

Parkont i annan enn de pti lamannman lo sa bann lamannman ki'n ganny sizere ki mon pou pas lo la.

sa comma Nou koman dabor avek lamannman lo Seksyon 27.
Seksyon 27, the principal Act is amended tir sa comma, nou apre delete “amended’’ by repealing the proviso to subsection 1 and substituting the following.

So sa proviso i ganny tire e i ganny ranplase par the “provided Commissioner the Commission shall make his or her declaration to the Chief Justice”.

therefore that of Lamannman of Section 28, ankor nou tir sa comma apre “amended” so i lir koumsa.

“Section 28 of the principal Act is amended” nou tir sa comma.
Apre nou tir sa comma apre sa word “chairperson” e osi, wi se sa.

Nou al pli devan lo 35, wityenm limero la.

Kot nou tir ankor the comma apre sa mo “amended”.

So Seksyon 35 “of the principal Act is amended”.

Nou tir sa comma.

fot Answit nou pou kit transitional provision e selman i annan serten, sorry mon’n fer en pti la.

Seksyon wi, transitional provision pou ganny kite me selman pou annan serten pti lamannman ki in ganny propoze lo limero 9 of the transitional provision.

pg.
pg.

82 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 “on and lamannman.

Mon ava lir li avek son bann the commencement of this Act the other administrative technical staff appointed under Section 20 (8) the Public Officer Act (cap 304) shall be deemed to be the administrative and other the Anti- technical staff of Commission Corruption established under the Anti- Corruption Act, 2016 (Act 2 of 2016)” la i vin en comma ki nou tire, ok?
Sa tire “appointed on the same terms and conditions of employments and shall continue until the expiry date of” la nou retir sa bout ‘his or her’, nou met, nou ranplas li par “their respective i pran en terms” “of appointment and the provisions of the Anti-Corruption Act 2016 shall apply as if.” comma nou ‘s’ La nou osi retir sa ‘his or her’, nou met “they were respectively appointed under the Anti-Corruption Act 2016”.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.


Panel eski zot annan okenn reaksyon lo sa bann amannman ki'n ganny propoze la?

Aksepte?

Mersi.

THE DESIGNATED MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Bann amannman aksepte.

in ganny MR SPEAKER Ok. Ou’n lev ou lanmen Onorab Pillay?

Wi.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Mon pa konnen si nou bezwen fer li an angle pou mwan sey demann klarifikasyon avek AG’s Office.

MR SPEAKER Minis ki mannyer i ete Kreol oubyen Angle?

Thank you.

Sa ki ava pli efektiv?

Ou dir nou.

Angle ok.


Angle Onorab.

HON SEBASTIEN PILLAY Ok.

Thank you very much Mr Chairman.

Mr Chairman I want to draw the attention of the Assembly to Section 32 of the Public Officers Ethics Act.

And when reading through Section 32 I noticed something which, it is not a cause for concern, but given the Commission already has these powers.

that that Does it make sense, I would have it thought doesn’t make sense to keep Section 32 where it is.
A reading of Section 32 shows us how the Attorney General becomes the center of an investigation which is to be carried out by the Commission.

pg.

83 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 However, the commission already have these powers to conduct such investigation and also under its own Act has powers either interlocutory orders in relation to the disposal of either properties or monies in bank account.
enact to I So am wondering whether it makes sense if we leave Section 32 as is currently.

Does it gel with the provisions that we have changed in the Anti-Corruption Commission Act which was changed in the sixth Assembly to give wider powers to the Commission?

to then And the clarification I am still in awaiting relation interpretation the section.

To clarify whether there was an omission to remove the, what I see as a possible confusion in the definition of Member.
But I stand to be corrected by the AG’s office.

Thank you Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi ya.

Legal Counsel ou adrese.

ITEC LEGISLATIVE COUNSEL DIWAKAR SINGH Mr Speaker, the only difference with this existing 32 and investigating power under Anti- Corruption Act, is that power of investigation with relation to under Anti-Corruption Act with relation to offences and specify there.

This is investigation with relation to declaration made.

It has nothing to do with the offences.


That is why in my view it should be retained in this script.

Thank you Sir.

MR SPEAKER Tre byen.

HON SEBASTIEN PILLAY Mr Chairman I do not know whether the current CEO of the Anti-Corruption will agree with that, because if a declaration is made;- for example it says here, this is basically a whistle blower saying that I have identified that Minister Ferrari has, let’s say you Minister … under this Act.
You have acquired something somewhere, and an from investigation has to be done.

The point, the argument ki pe ganny fer par Gouvernman, se ki zot pe met sa Lalwa pou fer ki sa Lalwa i kot sa repozitwar ki tackle size koripsyon.

Mon pwen ki mon pe fer se ki tou lozik i montre poudir Komisyon Anti Koripsyon i annan tou sa pouvwar ki la.

Akoz alor se Attorney Zeneral ki pou bezwen deside?

Mon santi poudir this is either, mon pa vwar li menm as an pg.
84 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 abundance of caution.

Mon vwar li probableman petet as an omission on the part of the drafters to realign this with the Commissions Act.

Because the Commission li menm li Mr Chairman i annan en kantite pouvwar pou li fer en lenvestigasyon lo okenn keksoz ki okenn endividi i met devan li.

Petet CEO i kapab koriz mwan si mon mal.

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Wi.

CEO ou kapab adrese.


CEO ANTI-CORRUPTION COMMISSION MAY DE SILVA Bonn apre midi tou Onorab.

Sa Seksyon la, I mean like pou nou, ou, ou pe dir poudir anba sa enn Attorney General i bezwen, i servi son pouvwar ler i annan en issue lo declaration of assets.

Right?

Si sa pe vin anba Anti- Koripsyon then nou osi nou annan sa pouvwar pou nou pas dan sa prosedir.

Sa ki Legal Advisor petet i pe, mon pe mazinen petet si nou gard sa provizyon dan nou Lalwa.

I kapab separ sa 2 sityasyon.


En fason ki anvi ki nou, nou pe host, nou pe bann responsab sa deklarasyon, ou separ sa i kapab ler AG fonksyon demann sa bann lenformasyon.

MR SPEAKER Wi Onorab.

HON SEBASTIEN PIILAY Mr Chairman parey mon ti dir o komansman, mon pa ti ava anvi ki met sa Lalwa avek Komisyon Anti-Koripsyon dan mon lenterpretasyon i kre serten konfizyon.

Petet mon ki konfize.

Me selman mon ti anba lenterpretasyon ki ler nou ti donn pouvwar Komisyon dan 6enm Lasanble.
Nou ti donn li basically police powers.

Nou ti donn li en kantite pouvwar.

Mon pe sey ganny en konpran ki mannyer nou pou armoniz provizyon sa Seksyon ki dir ki Attorney Zeneral upon deciding to investigate the material in communication.

So ou annan 2 Lalwa ki dir ou 2 diferan keksoz.

Komisyon i pa bezwen esper Attorney Zeneral pou li sit sa.

Be lekel ki pran lenportans lo lot.

I do not know if lot kote latab zot in lir Seksyon 32.
Petet mwan ki pe mal enterpret li, me selman mon santi poudir i annan en konsern ki bezwen ganny klarifye.

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Wi nou a les CEO re adrese.

pg.

85 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 CEO ANTI-CORRUPTION COMMISSION MAY DE SILVA Wi mon war ou pwen ki ou pe fer.

E petet la, an vi ki nou annan prosecutorial powers i vin Anti-Corruption Commission olye the Attorney General.
So petet sa i ava en sizesyon pou zot regarde pou zot ranplas sa, instead of Attorney General ou met the Commission.

the MR SPEAKER Byen.

Wi Onorab Pillay.

kapab propoz HON SEBASTIEN PILLAY Wi mon le termin sa.

Akoz mon pa en lamannman koumsa la akoz i ase sibstansyel.

Me sanmenm sa ki mon ti dir avek Minis Ferrari ki this is something ki prezan pou bezwen ganny adrese, vizavi rol e manda ki Komisyon i annan ek pouvwar, en kantite pouvwar ki nou bezwen donn li.
E ki la nou annan, sa morso Lezislasyon ki nou'n donn li pou li police, prezan ki mannyer sa i armoniz avek son li.

Mersi Mr Lalwa pou Chairman.

MR SPEAKER Bon, vi ki CEO in aksepte pou lamannman.

Ki sib lir sa mannyer nou kapab prosede?

Eski nou bezwen vot lo sa lamannman prezant li?

Ki mannyer nou handle sa LGB?

HON BERNARD GEORGES Mon pa krwar Onorab leader Lopozisyon en amannman Mr Speaker.

in propoz MR SPEAKER Non, i pa'n propoze.

CEO.

HON BERNARD GEORGES Wi mon ti a kontan adres sa size.
E mwan, si mon konpran CEO, en lamannman.

In dir ki wi i annan en posibilite ki i annan en … i pa'n propoz MR SPEAKER Wi egzakt.

HON BERNARD GEORGES Me personnelman mwan mon pa war.

Mon krwar ki Mr Singh in reponn sa kestyon.

Ant - Corruption Commission i annan pouvwar prosekite.

Me Attorney reste avek son Zeneral pouvwar an prosekisyon zeneral.

I kapab prosekit nenport ki lofans anba nenport ki Lalwa.

Sa se son rol.
Sa se son rol.

i I pa pou le dir ki akoz i Anti-Corruption Commission annan pouvwar prosekite ki Attorney Zeneral pa kapab fer.

pg.

86 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 Of course i kapab a nenport ki moman.

E mwan mon vwar sa isi koman en prosekisyon ki annan pou fer avek deklarasyon assets, avek sa selman.

E non pa prosekisyon koripsyon an zeneral, ki anba manda Anti-Corruption Commission.

Alor mon pa vwar ki i annan, i annan kekfwa en overlap.
Me mon vwar ki i annan en nesesite pou tir enn ou profi lot.

E mon krwar ki tou lede i kapab reste akoz i donn en doub pouvwar a 2 antite ki kapab fer prosekisyon.

MR SPEAKER Minis oubyen CEO zot krwar sa i mars byen pou zot Lalwa?

Wi Minis.

THE DESIGNATED MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Mr Speaker, mwan mannyer mon lir li se ki i pa ekskli pouvwar prosekisyon sorti kot en kote oubyen kot en lot.
Ler mon lir sa Seksyon 32 (3) “the Attorney General shall cause such an investigation.” If the Attorney General does not cause an investigation, it does not mean that the Commissioner cannot do it.

It is two possibilities there.

And maybe, e kekfwa i neseser ki i la, kekfwa.

Me akoz enn bann keksoz ki nou ti pe diskite pli boner e mon krwar ki mon pa konnen si Onorab Georges pou move ki nou ti pe diskite an deor the Chambers.

kote i eski Ki, son fer Commissioner deklarasyon avek lekel?
E Onorab Georges i annan en propozisyon lo la.

Be zisteman, si i annan si i ariv en ka kot Commissioner i ganny war i pa'n fer son deklarasyon ki mannyer i devret ete, who will cause an investigation?

The AG can cause.

And if you remove it, then nobody else can.

Except the person who is being, ki pe ganny konsidere koman in breach of son devwar.

So kekfwa la, mon pa en ziris par profesyon, me selman mon war en lozik ladan ki tou lede i avek co-egziste kapab kanmarad.

Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Quis custodiet ipsos custodes Mr Speaker.

Who will guard the guards?

E se sa pwen.

Ou vwar, etandonnen ki bann deklarasyon i ganny fer avek Komisyon.

Obviously si i annan en lofans ki ganny komet an koneksyon avek sa, se plito en pg.

87 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 antite an deor Komisyon ki devret pe pourswiv sa.

Alor wi, sa ki Minis i dir i annan rezon.


Si defayans in ariv dan deklarasyon Commissioner li menm.

I pa pou kapab investigate son prop lekor.

Si in ariv avek son staff, i pou mal pou li investigate son prop staff.

Me i al pli lwen, etann donnen ki li i the repository of the declarations, kekfwa la nou devret annan en separasyon e les en lot dimoun, si i annan en defayans investigate.

E mon krwar se pou sa rezon ki Mr Singh in dir ki zot in prefere retenir sa.
E mon konnen ki Leader Lopozisyon pou dakor avek mwan, out of an abundance of caution.

Mersi.

MR SPEAKER Byen.

Wi Onorab Pillay.

Seksyon HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Mr lo sa pwen sa Chairman largiman ki pe ganny servi pou sa partikilye.

Gouvernman pe desid dan sa fason.

Mon pa kapab sanz zot pozisyon because that is your Policy alignment koman en Gouvernman.

Me Anti- Koripsyon i transend Policy Alignment Gouvernman.

I pou nou tou sa.
I pou nou tou sa.

Prezan mwan sa ki Komisyon mon le war se ki mon pa pe dir nou vin ek lamannman la.

I pa posib akoz i annan en alignment ki bezwen ganny fer avek sa ki pe ganny propoze.

Par lefe ki pwen ki pe ganny souleve an relasyon avek Komisyoner i fer sans.

Akoz avan sa proviso ti pou bann bann dimoun Commissioners lo Public Officer Ethics Commission.

So kote son li Komisyoner deklarasyon.

E prezan lekel ki pou sa …?

fer ki, i So sa i en kestyon ki pou bezwen ganny reponn mon krwar soon.
As soon as possible down the line.

I pa pou kapab ganny sanze la.

Be i enportan pou nou soulev li la akoz nou bezwen mesh sa 2 Lalwa ansanm byen.

Pou ki pou fer sir ki going forward nou kapab ariv lo en komisyon ki annan sa pouvwar pou regard the public officers e osi kapab fer prosekisyon.

Si ou permet mwan zis en dernyen pti pwen Mr Chairman, avek ou permisyon.

I en pwen Lalwa ankor, me i en kestyon konstitisyonnel ki mon le fer sir i nou reponn.
Konstitisyon prevwar ki Ombudsman osi i annan pou frod oubyen investigate act koripsyon.

Anba mon krwar pouvwar sa pg.

88 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 fifth schedule si mon pa tronpe, Non?

Schedule 5. kestyonnen dan okenn fason.

Mersi Mr Chairman.

Prezan mon pe regard sa Seksyon 31, e petet, CEO i kapab dir nou ozordi.

an relasyon avek lefe ki ou ki pe police sa Lalwa ek sa bann deklarasyon, sa pouvwar ombudsman i bezwen reste akoz Konstitisyon i en Lalwa siprenm.
eski sa, Eski sa pou kre okenn okenn konfizyon oubyen konpleksite an relasyon ek travay komisyon e entame bann oubyen lenvestigasyon an se ki konsern koripsyon par en public officer an relasyon ek lenformasyon ki ou'n gannyen lo deklarasyon?

antisip Mon pa ouver en lot deba, me mon krwar mon ti le zis ganny sa klarifikasyon.

Akoz a sa moman ki sa Lalwa ti ganny formile, ti napa en antite ki ti pou kapab pran prosekisyon apard ki Attorney Zeneral.

E fer ki lenvestigasyon Ombudsman.


apard Me la nou annan enn ki kapab fer tou lede.

So mon pa konnen si Gouvernman osi pou deside, zis pou fer sir ki nou pa parey mon’n dir compromise dan okenn fason Komisyon Anti-Koripsyon.

Pou fer sir ki son manda, son rol i reste kler, i reste fix, e i pa kapab ganny MR SPEAKER Byen mersi.

Si panel i annan en repons.

Si non zot ava zis, zot ava note.

Panel?

CEO wi.

CEO ANTI-CORRUPTION COMMISSION MAY DE SILVA Wi Onorab ou, i vre sa ki ou'n dir.
Akoz avan ki ti annan anti annan ti koripsyon, Ombudsman apre ti annan Ethics Commission.

E ler zot in sa Lalwa Anti- vin avek Corruption Commission ou vwar poudir i annan en kantite repetisyon, en pe duplication.

Sa i en keksoz ki nou pou bezwen regarde akoz, parey mon ti'n - Ti annan en travay ki AG pe fer lo la, mon krwar depi 2018.

Pou regard sa prose pou merge sa 2 antite.

That was always on the card.

Depi 2018 mon krwar sa nide ti'n ganny met devan.


So, nou, nou ava vwar ler nou pe - Ler ou pe implement sa bann Lalwa, lenplimantasyon la ki ou vwar kot i annan de issues kot ou pou bezwen aziste.

Annan de ler i pa vreman vizib ziskan fer lenplimantasyon.

ler ou pe So wi zot kapab servi zot pouvwar la e i pa anpes zot.

Zot pg.

89 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 2 antite ki egziste.

E mwan mon napa okenn problenm avek sa.

MR SPEAKER Wi Minis.


THE DESIGNATED MINISTER JEAN-FRANCOIS FERRARI Wi en dernyen mo Mr Speaker.

Mon krwar ki, mersi CEO pou eksplike.

Mon krwar ki nou tou nou'n pran sa pwen posib konfli, posib kontaminasyon.

Me selman mon krwar ki nou tou nou'n dakor ki sa i en refleksyon ki nou devret pe fer toultan.

Me ki sa pa devret anpes nou pran en vot lo sa Lalwa ozordi.

E menm mon ava azoute pa devret anpes nou pran en vot pozitiv an faver sa Lalwa ki bon pou Sesel.
Alors mon ava demann tou bann Manm pou vot an faver.

Mersi.

sa MR SPEAKER bann Avek Mersi.

amannman ki'n ganny propoze par Bills Committee in ganny aksepte.

E nou napa lot.

So nou pas dan Staz Lasanble pou nou fer Third Reading.

Mersi.

E mon ava envit LGB pou prezant Mosyon pou Third Reading.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, anba Order 76 (1) mon move ki Public Ethics Officers (Amendment) Bill, 2021 as amended lir en i ganny Trwazyenm Fwa.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Mon segonnman.


Onorab Arissol.

a demann HON SANDY ARISSOL Mersi Mr Speaker.

Mosyon i ganny segonde as amended.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Bon prezan mon ava apel bann manm pou vot lo Public Ethics Officers (Amendment) Bill, 2021 as amended.

Manm ki an faver lev lanmen silvouple?

Byen, okenn Manm ki kont?

Mersi.

Vot lo Formal Third Reading Public Officers Ethics (Amendment) Bill, 2021 as amended.

I annan 21 Manm ki'n vot pour, 0 kont, e 9 abstansyon.
Alor sa Bill in pase lo Third Reading.

Mon ava envit Madanm Clerk pou fer Formal Third Reading.

MADAM CLERK Mersi Mr Speaker.

This Act may be cited as the Public Officers Ethics (Amendment) Act 2021.

Mersi Mr Speaker.

pg.

90 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 14th April, 2021 MR SPEAKER Mersi.

Sa Bill in vin Lalwa.

E mon remersye bann Manm, Minis, ek ou delegasyon pou zot partisipasyon.

E la nou'n pare pou nou adjourn e nou a pas, non nou deza dan Staz Lasanble.
Nou'n ariv ler pou nou adjourn pou demen bomaten 9er.

E mon krwar nou pou war menm panel pou sa ki vini devan nou demen.

Mersi nou adjourn.

(ADJOURNMENT) pg.

91