Source document: https://docs-lawep.s3.us-east-2.amazonaws.com/1698078881408.pdf (Seychelles)
Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES Wednesday 24th March, 2021 The Assembly met at 9am National Anthem Moment of Reflection Mr Speaker in the Chair SEYCHELLES INSTITUTE OF SCIENCE, TECHNOLOGY & INNOVATION MR SPEAKER Bonzour tou Manm e bonzour nou piblik an deor ki swiv nou.

lo Nou pe repran Appropriation Bill 2021.

E nou a pas dan Committee Stage, e nou a envit delegasyon Minis ek son bann zofisye.
travay Bonzour Minis Devika Vidot ki zwenn nou ankor en fwa ozordi e avek PS Damien Thesee pou Finans e Madanm Noella Vinda osi dan Minister Finans.

Nou pe pran Bidze Seychelles Institute of Science, Technology & Innovation.

E lo zot delegasyon nou annan Madanm Angelique Antat, Principal Secretary pou Entrepreneurship and Industry.

Mr Xavier Estico Chief Executive Officer pou sa lenstiti e Angela Marie son Private Secretary.
Bidze pou Seychelles Institute of Science, Technology and Innovation I trouve lo paz 613 ziskan 618 pou en total R4,626,000.

Nou ava envit Minis pou pran laparol.

I annan enn pti statement apre I a fer en lentrodiksyon lo sa Bidze.

Minis?

MINISTER DEVIKA VIDOT Bonzour Mr.

Chair.

Bonzour tou Manm Onorab.

Bonzour tou dimoun ki a lekout.

Mr Chair, si ou permet mwan mwan ti a kontan fer en ti klarifikasyon lo statement ki mon ti fer dan Lasanble an se ki konsern citizenship avek lenvestisman.
dan Sa akoz mon vwar pou dir in annan, in atir en kantite latansyon medya.

Kestyon ti ganny poze par Onorab Gabriel yer.

A sa pwen mon santi ki I enportan ki mon fer resorti ankor enn fwa ki Polisi Gouvernman se ki napa… sa pozisyon anver donn sitwayennte etranzer.

I lavenir ki nou pe pa en pourswiv a okenn repriz.

it be Setadir, pou lenvestisman ouswa anba seksyon 5(1) of the Immigration Decree.

So, sa I definitivman en practice ki nou pa pe al antre ladan e nou fermeman krwar dan sa pozisyon.
Sa pozisyon pa pou sanze.

Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 (APPLAUSE) MINISTER DEVIKA VIDOT E petet a sa pwen letan mon pe fer refleksyon lo deba ki nou’n fer yer, mon pe mazinen en pe dan sa laliny, en kantite manm in eksprim konsern, the Leader Opposition, Onorab Loizeau e detrwa lezot Manm ki’n koz en pe lo bann gro biznes, biznes bann foreigners ki pe antre Sesel ki pe an konpetisyon avek Seselwa.
of Me a sa pwen la I fer mwan kalkile, me eski vreman sa bann etranze, zot etranze menm e zot napa en paspor Seselwa?

So, sa I en keksoz ki dan Minister nou bezwen regarde.

So posibleman se ki san bann dimoun zot annan zot annan sitwayennte e permisyon pou fer sa bann biznes parey en nenport Seselwa.

E petet si zot ti a ed mwan, si I annan okenn konplent en pe spesifik ki zot kapab anmenn kot mon biro, e nou kapab regard ladan an se ki konsern konpetisyon avek Seselwa.

Mersi.
Mersi.

Aprezan Mr Chair mon avek proceed pou lentrodiksyon pou nou Bidze bomaten.

Yer mon ti entrodwi Bidze, mon ti entrodwi mon Minister de departman.

Nou’n pas lo nou ek Bidze pou SBS, nou’n pas lo Bidze SIB.

SIB nou’n eksplik zot enn pti pe lo son rol, promosyon.

fasilitasyon, Departman Lenvestisman ki vwar lanvironnman biznes dan Sesel.

SBS son rol kot I antre pou soutenir lobzektif Minister, pou ki nou pe focus en pe plis lo prodiksyon lokal ki pe viz ver leksportasyon.
So kot I ti antre dan sa lankadreman SBS ti bezwen la pou fer sir ki standar I la, pou ki sa pwen leksportasyon zot arive kapab fer li.

Byen sir parey mon’n fer resorti yer I annan serten defayans.

E sa nou pou bezwen al travay lo la.

Alors bomaten, mon pou koz en pe lo inovasyon ki mannyer I pou pe siport nou Minister, pou atenn sa lobzektif ki nou annan pou pei.

Sa se fer bann biznes vin pli servan inovasyon e teknolozi.
rezilyan an Savedir promouvwar en pe resers ek devlopman dan pei ki ava, ki a viz ver itilizasyon nou bann resours natirel, ki an labondans dan Sesel ki pa pe - ki an bokou lenstans i pa pe ganny servi to the maximum.

Nou pe koz par egzanp kannel ki nou pa pe servi li to the full potential.

Byento mon pou - Minister pou sortie ek en striktir ouswa en Lezislasyon ki nou pou revive sa lendistri e bokou plis ankor.
Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Avan mon terminen, eskize, parey lanons in ganny fer par Prezidan, NISTI pou pe ganny entegre dan Minister, Sekretarya, pa Sekretarya me Departman Lantreprenarya;- sa donn lenportans, sa promosyon I bezwen an se ki konsern biznes dan Sesel.

Mersi.

linovasyon nou MR SPEAKER Mersi.

Nou a komans avek lentervansyon bann Manm.


Mon repel bann Manm pou reste direk, concise dan zot entervansyon e panel osi dan Enn (silence) Mersi lenstans…wi nou a pran kestyon bann Manm.

Nou a komans avek Onorab Labonte.

repons.

zot HON ANDY LABONTE Bonzour Mr Chair.

Bonzour Minis ek panel.

Bon mon kestyon I baze lo zot manda.

I menn parey lazans ki ti la yer konsernan Seychelles Bureau of Standard.

Petet zot manda I plizoumwen pou devlopman pei dan sosyoekonomik.
pou ede e E ler nou pe koz sosyoekonomik enn bann mezir ki nou servi se GDP, Life Expectancy, Literacy e level of employment dan pei.

So ki zot pe mazin fer pou petet enform, petet vin en pe pli pre - sirtou kote kot lekol, pou fer ki nou zenn I en pe pli enterese e konpran pli byen ki nesesite teknolozi e servi li dan fason ki I vreman merite?

E mon dezyenm kestyon I al plizoumwen lo ‘material and supply’ anba ‘clothing and bed linen’ ki mon ti vwar I R20, 000 lannen 2020, la mon war ki I 0.
Petet si ou ti kapab eksplike kwa sa bed linen, si zot annan lili laba ki zot servi?

I ‘other uses and services’ kot ankor laundry ti 4,000 e la mon war pou dir I zero.

Petet eksplike sa bann diferan e la I napa alokasyon?

Mersi.

Apre mon dezyenm MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis ou a diriz ou delegasyon lekel ki pou reponn.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon krwar mon a kapab reponn sa bann kestyon.

E si I annan okenn klarifikasyon en pe pli spesifik, alor CEO I kapab take over.
ki se An konsern devlopman ledikasyon, alors nou pe sey adopte en model, kot nou pe fer bann lazans oubyen bann fonksyon bann Departman Gouvernman, pa overstep lo kanmarad.

Nou annan en manda pou promouvwar ledikasyon, byen Minister me Ledikasyon dan son manda, e avek vizyon nouvo Minis pou ensi Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Ledikasyon, ki in fer resorti dan Lasanble avek zot tou, se I litilizasyon teknolozi dan ledikasyon.
promouvwar Alors nou pou plito pass on avek li pou pa pe fer en duplication lo sa kote, me byensir nou ava annan en certain level of input an se ki konsern sa.

Akoz ledikasyon nou konnen I komans ptipti.

Savedir nou pou angaz.

Nou pou an kolaborasyon, me selman Minister se Ledikasyon ki pou take the lead lo la.

Ou dezyenm kestyon, an ski konsern ‘bed linen’ e the related expenses.

Parey zot pa ti okouran NISTI ti pe occupy en blok apartman ki ti sitye Bel Ombre.
Lannen pase zot ti komans occupy sa dan Out si tronpe, dezyenm mon pa lanmwatye lannen pase.

Prior to that, zot ti pe fer zot en sistenm kot ti pe travay, working from home.

E se pou sa rezon ki ti annan sa bann depans.

MR SPEAKER Wi.

Klarifikasyon si ou annan Onorab Labonte, vitman.

HON ANDY LABONTE Wi Mr Chair, Minis petet 20,000 konmsi pou ‘bed linen and everything,’ konmsi kwa zot ti pe accommodate sa bann travayer laba dan sa landrwa?
Akoz mon war I en pe tro bokou R20,000 pou vreman sa alokasyon.

Apre dezyenmman, rezon ki mon pe demande lo kote lekol parey nou war la COVID.

COVID li menm li I pe donn nou en legzanp akoz ki teknolozi I enportan.

E ler nou pe war se tre pe lekol ki vreman, ki pe kree bann APP pou kapab konekte zot bann etidyan e vi ki NISTI, zot pe ganny en alokasyon Bidze petet zot ti kapab empower bann lekol, pou ed zot pou ki zot kapab kree bann APPS pou kapab ed bann etidyan ki zot pe mazinen pou sa?
MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi Minis?

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Onorab.

Mersi Mr.

Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Sertennman an term kapasite wi I annan.

Mon ava pas laparol avek PS ki annan detrwa komanter adisyonnel pou fer an se ki konsern sa.

PS ANGELIQUE ANTAT Bonzour Chair.

Bonzour Manm Onorab e tou dimoun a lekout.

Pou reponn sa kestyon lo kote lekol e se pou sa rezon ki ou war ki NISTI pou tonm koman en divizyon anba e Departman se Lantreprenarya.
Lendistri An Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 moman NISTI I annan bokou progranm ki pe fer dan lekol, tel ki STEM e I annan bann konpetisyon inovasyon ki I fer.

sa E nou lo nou kote nou osi annan konpetisyon Lantreprenarya ki nou pe fer pou 2an la.

E nou osi annan en travay ki nou pe fer la ek entegre pou lekol, lantreprenarya avek financial education.
Nou pe fer sa an Labank partenarya Santral, pou ki nou kapab entegre lantreprenarya avek financial education dan lekol dan curriculum.

avek So, tousala I bann travay ki pe deza pe ganny fer.

I annan bann progranm ki deza egziste.

Petet Mr Estico I kapab donn zot en pe plis lenformasyon lo STEM avek son konpetisyon.

Me I deza la.

Me ki Minis pe dir se I ki nou bezwen at least les lekol pran sa bann progranm zot osi, pou ki in vin en keksoz ki repetitive, ki zot osi I kapab fer, kordinen.
Me NISTI I a la koman sa oversight pou asire ki I dan sa vizyon science, technology and innovation ki pei pe al ladan, ki pou ki I aport sa KPI, oubyen sa mezir dapre nou vizyon koman en Minister, koman en pei.

MR SPEAKER Mersi.

Minis eski Mr Estico pou azoute keksoz?

CEO XAVIER ESTICO Mersi Mr Chair.

Mersi Manm Onorab.

Mersi Mr Chair pou sipleman lo repons ki’n dir.

I tre enportan sa kestyon, akoz sa I en keksoz ki nou’n - I baze lo levidans.
Letan nou ti lans nou Polisi Lasyans, Teknolozi ek Linovasyon, nou ti anmas ki bann levidans, mannyer bann zot lo kote performance I ete lasyans, bann size lasyans, teknolozi, ek matematik.

vwar lekol lasyans E I annan en sistenm ki apel STEM, Lasyans, Teknolozi ek Linovasyon e Matematik.

Sa ti en progranm ki nou pran li o serye I dan nou Polisi.

Nou lobzektif fondamantal se ki pou redonn bann lekol sa lentere, sa motivasyon dan lasyans, teknolozi ek lasyans teknolozi ensere dan lasyans.

Akoz?
Akoz?

Akoz se sa bann lekol ki pou vin kad demen ki pou dan lendistri.

E sa I pa sorti dan en fason vid.

Nou regarde si ou pou donn bann lekol e kit zot avek bann skills ek bann knowledge, ki zot pa pou servi demen.

Nou nou’n idantifye en set of teknolozi apropriye ki zot bezwen ekspoze avek.

Nou travay an kolaborasyon avek Minister Ledikasyon kot lekol I dan zot responsabilite.
Me tou nou bann aktivite in nou’n fer depi 2016 ziskan Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 ozordi I bann aktivite ki nou apel ekstrakerikiler.

Sa bann zanfan I antre dan sa bann aktivite apre lekol, me an konsiltasyon avek Minister Ledikasyon.

Ozordi nou annan nou 6 lekol ki annan en fully STEM progranm segonder.

E nou’n deza osi ki invizid ki, nou entrodwir teknolozi bann parey robotik.

Nou’n entrodwir ‘artificial intelligence’ se sa ki nou apel bann teknolozi emerzan.
Sa vedir demen sa bann zanfan pou - sa bann youths I sorti zot pe servi.

Nou’n entrodwir zot avek bann block chain coding, bann langaz ki zot kapab servi avek bann sistenm nimerik.

Nou pe kontinyen travay avek sa bann lekol pou zot empower zot.

E se sa ozordi zour si zot vwar dan Beau Vallon in nobou fer sa.

Beau Vallon ti premye lekol ki ti antre dan nou progranm.

Ou konpran?

Alors ozordi zot annan sa bann skills pou zot kapab transformen.
E nou ankouraz bann lekol, pou pa zis asize avek sa bann skills.

Regarde kot zot dan kominote kote zot kapab servi sa bann skills.

Lans Anse Royale school i a pe montre ki mannyer zot kapab servi lenerzi renouvlab, pou zot redwir kou elektrisite dan zot lekol.

I annan bokou linisyativ ki sa bann sorti dan progranm.

Nou pou kontinyen Minister avek travay Ledikasyon nivo lo ekstrakerikiler.
Me selon nou, mwan koman CEO NISTI mon asiz STEM Education, nou pe pouse depi ki zot entrodwi STEM dan zot curriculum.

komite en lo Alor I a konplimant nou zefor ki nou’n deza komanse ekstra.

Ozordi zour mon kapab dir ki tou sa bann zanfan ki’n partisip dan progranm, I annan en gran mazorite ki’n pran bann karyer ki relasyonnen avek STEM.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi CEO.

Nou a kontinyen, Onorab Gabriel.

HON CONRAD GABRIEL Mersi Mr Chair.

Welcome Minis ek ou delegasyon.


Mon al direk dan zot ‘stragetic priorities’ bullet No.

5, zot annan pou zot ‘’establish an innovation by developing a BTI.’’ Petet mon ti a kontan panel I eksplik nou enn ti pe ki mannyer zot pou materyaliz sa?

Ki I entail en prensip, an zeneral?

eco-system Economic I annan en zafer Regional Blue network.

Eksplik nou ki mannyer zot pou enplimant sa progranm?

Eski zot pe pran bann zenn an Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 konsiderasyon?
E mon panse la pou nou profite, donn bann zenn en nouvo souf.

Redonn zot sa lespwar.

Dir nou ki mannyer zot pou go ahead ek sa?

E an prensip donn nou - partner lekel ekonomik ki pou siport zot?

bann zot Mon trwazyenm pwen Mr Chair anba zot ‘consultancy fee’ zot pa’n met okenn larzan, ki mannyer zot pe panse pou fer sa travay, pou promot sa capacity building an zeneral pou relev sa sekter dan li menm?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

ganny MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.


Mersi Onorab pou ou kestyon.

Annefe zis en overall comment anvi ki NISTI avek pe Minister, osi I pou annan bann sanzman an term priyorite ki nou pe vin avek.

Me selman pou legzersis Bidze I pa’n posib pou fer sa resorti.

Me sa lobzektif ki la I still valab.

entegre An se ki konsern sa BTI, sa I sa incubator ki yer mon’n koz detrwa fwa lo la.

Nou pe ganny en Grant, sa vedir funds from a aletranze through FAPA e I pou ede.
E sa larzan I pou ale pe viz ver etabli en lespas, kot I ava annan bann work stations e provision of bann lekipman.

E osi I pe fer bann provizyon pou fer peyman pou bann consultancy, I ki I ava anmenn sa lankadreman pou annan sa soft component kot I ava anmenn sa lentelizans.

E osi sa lespas, sa physical landrwa kot sa bann zenn - e mon plito krwar ki sa progranm, sa legzersis I pou viz ver bann zenn, i a laporte tou dimoun.

Me selman nou pe plito anvizaze ki se bann zenn ki pou enterese pou antre ladan.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Naidoo.

HON SATHYA NAIDOO Bonzour Mr Chair.

Bonzour Minis ek ou delegasyon.

Bonzour koleg Onorab ek tou dimoun ki a lekout.

Minis fer resorti fek parey ou’n ‘strategic priorities’ I pou pas atraver bann revizyon.

Akoz byen sir mon krwar pa si avek sa Bidze, zot pou kapab akonplir tou sa ki’n ganny liste.

Alors lo kote stratezik an term linovasyon, eski keksoz pou ganny senplifye?
Akoz mon santi ki NISTI ki dan lepase in sey fer keksoz ki pa kapab neseserman reflekte en pe larealite, ki nou pe viv ladan ozordi.

En senp pti legzanp ou kapab fer en ID card reader kot en dimoun I antre dan nenport Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 ranpli ki departman olye laplikasyon, zis fer pase en, son tou ID lenformasyon.
ganny I So, mon santi ki NISTI I devret revwar son manda anba ou Minister byensir, pou kapab donn bann dimoun ordiner akse avek inovasyon ki kapab ganny fer a en letan ki tro kourt.

E lo kote sa Grant, eski I annan en sonm ki atase avek lakantite dimoun ki zot osi targete pou kapab akomod zot ladan?

Lo kote Board allowance mon war en sonm in ganny allocate.

Eski pou sa lannen zot pe al pran sa allowance, lezot departman partou kote zot in fer sa sakrifis?
E lo sa Board konbyen dimoun kip e asiz lo sa Board?

Eski bann endividi I annan lekspertiz dan sa domenn ki NISTI I anvizaze kouver?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Sertennman an se ki konsern priyorite parey mon’n koze, NISTI I pou bezwen revwar son priyorite e viz ver kominote biznes pou le moman.

So, nou pou santre en pe plis lo sa.

Parey ou konnen I osi annan DICT ki I en antite Gouvernman.
E osi annan sa bann ekspertiz kot li osi I annan sa bann posibilite, kot I travay avek bann Departman.

E I come up avek sa bann kalite teknolozi ou kapab dir, bann fason fer.

ki annan Lo nou kote nou plito, le moman, akoz nou pou konnen sa mankman, so, nou pe allocate sa resours ver kominote biznes primarily.

An se ki konsern the sum of Grant mon ava pas ek PS, I a donn ou egzakteman sa sum of Grant 1 milyon Dolar.

In ganny donnen atraver Blue Economy.


So, I annan serten eleman, serten konponan ki NISTI pou antreprann.

Departman Lantreprenarya in osi ganny allocate en serten konponan.

Me son sonm spesifik mon ava pas laparol.

An se ki konsern Board akoz ki NISTI pe ganny abzorbe dan Minster, so I pou nepli annan en Board of Directors.

In terms of lo lakantite manm ki ti annan, mon pa asire lo figures egzakt, mon ava rod sa klarifikasyon enn pti moman.

And mon ava pas laparol avek PS ava donn ou larepons.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

PS Wi.

Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 PS ANGELIQUE ANTAT Thank you Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Sa progranm ki nou apel li Fund for African Private Sector Assistance in ganny donnen par AfDB e I ganny divize an 4 konponan.

Premye konponan I pou amelyor bann oportinite pou bann pti e mwayen antrepriz e sa I ganny zere par atraver departman nou Departman Blue Economy.

E li in ganny allocate Dezyenm 100mil Dolar.


konponan I annan pou fer avek R and D, technical capability and setting up of sa DTI ki nou fek koz lo la.

Li I ganny zere par NISTI e in ganny li 205,000 Dolar atraver AfDB, e Gouvernman I bezwen fer kontribisyon 95,000 Dolar.

E NISTI in deza already met bokou resours finansyel pou sa kontribisyon.

E konponan 3 I annan pou fer avek formasyon.

Apre pou nou enkilke sa kiltir lantreprenarya.

E sa I ganny zere par Departman kot nou e sa in ganny 280,000 Dolar.
E parey mon’n dir I ganny zere ver Departman Blue Economy.

E I annan en konponan ki nimero project coordination, oubyen project management.

Sa I ganny zere - Departman Blue par Economy e, in ganny 125,000 Dolar e Gouvernman 4 li I bezwen fer en kontribisyon 105,000 Dolar.

E an tou I fer sa 1milyon, kot kontribisyon I 800,000 Dolar e AfDB Gouvernman I 200,000 Dolar.

MR SPEAKER Mersi.

Minis ou pou …?

PS ANGELIQUE ANTAT Apre pou klarifye I annan 9 manm lo Board NISTI.

Thank you.

MR SPEAKER Mersi.


Onorab Loze.

HON JOHAN LOZE Mr Mersi Mr Speaker.

Speaker, mon’n vwar dan nouvel ki NISTI zot in ganny kado en 3D Printer si mon pa I annan bann tronpe?

websites parey… amputeecoalitiong.org, avek enablinthefuture.org 3Dprintnih.org ki National Institute of Health, Lanmerik, zot fer available free editable pour designs prosthetics;- printable lanmann, prosthetics be lebra, lipye, lazanm it’s freely printable 3D available prosthetics.

Sa I enn.
Sa I enn.

online 3d it Dezyenm, ou annan ou sa greater maker community out there, ki bann dimoun ki involve dan 3D printing, ki zot osi zot fer available en kantite blueprints.

Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Enn ki mon kapab nonmen ki annan practical use, I annan enn ti doodad ki ou met anba ou mask, ki zis donn en pe zistans ant ou nennen, ou labous avek sa mask disposable.

E sa I en keksoz ki 3D printable li osi.


Mon kestyon mwan, eski NISTI zot santi ki zot kapab entrodwir teknolozi, sa demokratiz li, fer li available, son edik nou usefulness?

pep lo foster E fason ki I kapab ganny itilize, ki nou osi Sesel nou kapab en maker community?

E nou kapab annan bann landrwa parey kot Rehab Centre, mon krwar I apele laba, kot nou edik sa bann marmay.
zot Ki dan plas kontinyen edik fason dan tradisyonnel pou fer protez, posibleman zot osi laba dan North East Point anmenn zot dan sa nouvo fason fer, sa lemonn teknolozik, kot nou a var vwar zot pe print, 3D print bann prosthetics ki workable zot osi?

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis Wi.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou - pa neseserman ou kestyon, me plito ou sizesyon ki ou’n met devan nou.

Byensir nou welcome bann lespri koumsa.


An se ki konsern sa 3D printer, mon pa tro okouran sirkonstans ki sa ti ganny donnen avek Minister.

E ki ti son bi or whether sa ti ganny donnen dan from en Grant donasyon or ensidswit.

So, pou sa CEO I a kapab donn en pe plis leklersisman lo la.
Me ki mon kapab dir, se ki Gouvernman e lafason ki nou pe fer keksoz I se ki, nou pe sey, nou dan en laliny kot resours pou ganny allocated dan bann landrwa, kot nou vwar kot I annan sa pli bon potansyel, sa pli bon lenpak.

So, si sa fason ki ou’n sizere I ava en fason kot nou arive pou achieve sa, then definitivman sa I en keksoz ki nou a viz anver.

Mon ava pas laparol enn pti moman avek CEO, ki ava donn enn pti pe plis leklersisman.

Mersi.

MR SPEAKER Wi mersi.

CEO.

CEO XAVIER ESTICO Mersi Minister.


Mersi Mr. Onorab Loze.

Mersi pou sa, mon krwar sa I en sizesyon valab.

E dan sa sirkonstans I mon retournen pou dir sa printer dan son lobzektif, ki nou pou kouver tou bann teknolozi emerzan.

Li I en teknolozi emerzan.

Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Nou pa pe entrodwir li zis pou sa.

I dan nou STEM programme ki I annan en ledikasyon pou edike sa bann zanfan konman zot ganny ekspoze sa teknolozi.
konpran e Wi sa I en demann ki nou ti fer avek Profeser Cummings, John Hopkins University e li son laboratwar inn fer nou kado sa masin ki’n ariv kot nou lannen pase.

Me parkont nou ti fer serten fas teknik ki nou ti bezwen son lasistans ek son laboratwar.

Remote li pou nou kapab kalib re sa masin.

Letan nou’n al piblik sa masin I pe fonksyonnen.

I vre I byen ki ou dir akoz I kapab 3D print bokou lobze e prototip.

E nou, nou pe dir vi ki nou annan en sel masin nou bezwen met li dan nou lespas.
Lobzektif fondamantal dan nou BTI pou annan en lespas make a space ki zenn I kapab vini aprann sa masin, konn servi li e osi servi li pou fer bann prototip ki zot kapab met dan zot biznes.

Parey bann craftsmen, zot anvi vwar en keksoz an 3D I kapab fer prototip, I byen I bokou dan zafer bann ki ou’n bann mansyonnen le reabilitasyon.

moman nou annan enn.


Me pou pou Si apre I annan lezot antreprener zot anvi entrodwir sa masin zot deza, nou la pou, nou konnen mannyer pou mannye li e nou annan osi kapasite sa teknolozi.

siport pou Permet mwan pou en minit pou retrous kot Onorab Naidoo.

Nou NISTI zafer ki zot in, sa sityasyon QR code sa, sa lontan nou’n entrodwir.

Sa in vin atraver pa ni menm NISTI se atraver en zanfan seconder dan nou Innovation Challenge ki ti anmenn sa lide.

Nou’n siporte en reader.


Nou’n entrodwi sa dan NISTI, e nou’n nepli servi sa.

Nou’n entrodwir sa kot Vice-President’s Office.

Nou’n entrodwir li kot President’s Office.

E la granmersi ki DICT in met li, in atomiz li atraver aplikasyon.

I annan bokou plis prodwi servis digital ki NISTI in entrodwi ki piblik pa aware, akoz nou pa pe fer piblisite.

Nou travay dir dan background, pou siport bokou bann lezot organizasyon al ver bann sistenm ki nou develop.
Menm SIB nou annan en Research Customer nou’n Management entrodwir, e sa ki pe ed SIB.

Nou pe fer en kantite louvraz dan background.

lot annan sistenm ki apel ABS, Access Benefit Sharing ki nou pe develop.

Nou’n ganny larzan avek UNDP pou fer sir ki Sesel pa perdi son bann benefis.

Akoz letan sa site I kapab track Nou en ki Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 tou bann keksoz, ki sorti dan ziridiksyon Sesel.

Nou’n develop en sistenm e-commerce pou bann fermye.
Nou’n anmennen pou ganny finance.

I annan en kantite prodwi ki nou pe fer NISTI avek nou lekip ki nou annan la, ne Selman kekfwa nou pa’n kapab met a laporte piblik.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi CEO.

Onorab William.

HON WAVEN WILLIAM Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman, mon ti a kontan demann avek CEO, par lefe ki mon war ki zot Bidze pe ganny koupe par 1.5milyon, eski sa pou permet zot achieve zot lobzektif, lobzektif NISTI?
E mon lot pwen se ki par lefe atraver entervansyon ki Mr Estico in fek dir la, eski zot pou pibliye e fer konnen pep Seselwa kwa ki zot pe fer?

nou Akoz lenformasyon ki ou pe sa donn lenformasyon I pa a laporte piblik la, e ki demars zot pe fer pou fer sir ki pep I ganny lenformasyon?

la, Mon dernyen kestyon Mr Chairman, se ki mon anvi koz lo latab 5 lo performans.
Mon anvi si CEO I kapab klarifye enn pti pe, letan I pe koz lo ‘’the number of successful commercialized ventures per year?’’ Ler mon regard zot target pou 2020, eski sanmenm tou ki zot gannyen?

E mon lot kestyon I ‘’number of incubates reaching commercialization per year,’’ dan konbyen?

Eski zot annan en kantite ki zot gannyen prezan sa sif zot donn nou?

Lo ki fason zot baz sa bann sif?


Akoz I pou enteresan, akoz nou pe vot lo Bidze, anmenn tan nou pe demann nou lekor kestyon se ki what exactly is happening dan sa bann sekter?

Letan zot met kalite lenformasyon lo presizyon lo vreman ki travay pe ganny fer.

Eski I annan en kantite?

Vwala ki zot kapab realize zot lo baze gannyen?

Mersi.

resours ki bann nou sa MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis, wi?

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.


Ankor mon anvi zis fer resorti, pou dir an liv avek sa restriktirasyon.

Par egzanp mon ou trwazyenm kestyon dabor epi CEO a adres lezot de.

An se ki konsern sa bann KPIs, sa indicators bann tousala pou sanze anliny avek sa nouvo stratezi ki nou pe vin avek.
outcome adres Me petet ti a bon pou mon fer resorti a sa pwen ki sa Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 I santi bezwen ki NISTI I parmi enn bann rezon akoz mon - Gouvernman in realize ki ganny NISTI restriktire e vin anba Minister, pou ki nou donn sa lenportans e nou kapab viz sa bann resours, anver bann keksoz ki attainable, ki achievable.

So, nou pe fer sa dan laliny pou kree lefikasite.


And bann better utilization of resources, parske dan NISTI I annan en tim dimoun ki annan en kantite dimoun ki very skilled, bann expert dan zot domenn, ki lacking at ministerial ,so nou level bezwen sa.

E le bi se ki nou pou arive ede pou achieve bann target ki’n ganny set rather, then I pa pe ganny attain.

Mon a pas laparol avek CEO brefman pou li fer sa de kestyon.

MR SPEAKER CEO, wi.

CEO XAVIER ESTICO Mersi Minis.

Mersi Onorab William.


Wi pou vizibilite ki nou pe fer kekfwa nou pa’n fer ase, nou realize akoz ki I fer, nou ganny en lartik I sorti dan zournal, nou al lo televizyon piblik I bliye.

Me keksoz letan I reste nou isi nou’n develop en website.

E lo nou website tou sa ki bann aktivite zot kapab swiv I lo nou website.

www.nisti.sc.

Nou website in lanse, nou’n pran en pe letan pou build sa website e in lanse dan dernyen quarter 2020.

E nou ankor pe kontinyen corporate pou met lenformasyon lo la.
I annan en kantite keksoz ki’n nou’n fer kekfwa ki’n nou pa’n kapab fer piblik konnen.

Swa si I sorti dan NASYON, I sorti dan zournal zot vwar Estico.

Me sa selman lenformasyon, sa trail of information nou website I sa platform.

pou kit E kote bann incubate nou’n met serten KPI, me Selman par kont parey nou dir nou BTI I en keksoz depi 2016 ki nou ti’n anvizaze, I en nesesite I annan.

Me si ozordi ou demande I pa’n annan - nou pa’n oule al ladan.

In annan delay pou serten rezon ou bezwen lespas.


Lespas I pa’n konsistan dan NISTI.

Nou’n komans en landrwa nou’n bouze Bel Ombre.

Letan nou pe al enplimant sa lespas, lefe I vin en emergency pou lekol nou bezwen sorti.

E rezilyans NISTI enn an nou’n nobou kit NISTI ansanm travay from home atraver teknolozi.

Nou’n osi fer en case study syantifik pou servi leksperyans ki nou’n partaz avek Minister Lanplwa, bann Polisi si demen I annan sa posibilite travay from home.
Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 E la ki, e menm letan nou ti ganny sa nou’n rod larzan pou met dan incubator, nou ti ganny 9 milyon.

Letan nou’n sorti Bel Ombre zot in pran sa 5 milyon nou’n re debourye pou ganny sa larzan anba ADB.

La nou annan en lespas.

La nou kapab mezir nou bann KPI akoz nou kapab dir konbyen in antre.

Konbyen nou’n sivre ansan komerlizasyon.


Me selman parkont dan sa lespas menm konmsa, nou’n accommodate serten bann dimoun ki’n ven kot NISTI, ki’n nou’n esey ede pou cubate zot nide ki I annan ki’n ven successful.

Nou pa kapab drag lo sa.

Nou kapab pran en lalis fer ariv kot Lasanble.

I annan dimoun ki deza pe komans komersyalize avek nou sipor.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Wi Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr.

Chair.


Onorab eskize mon realize mon pa’n adres ou premye kestyon in regards to budget cuts.

Ki’n arive se ki sa lespas ki ti pe ganny rent by NISTI okour lannen pase ti pe kout en sonm anviron 150mil par mwan.

Alor sa lannen nou’n fer sa shift kot NISTI I la I aprezan pe lwe en lespas pli bon marse.

Se pou sa ki ou war en in fer en gran rediksyon.

Epi akoz sa shift nou pe ganny bann savings ankor ki ale ansanm avek sa.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.


klarifikasyon Onorab?

Ou bezwen HON WAVEN WILLIAM Mr Chairman, mon anvi par lefe ki nou pe koz larzan e nou konnen la pe koupe, eski zot annan en fon, koman en Trust fund ki dizon en dimoun prive I kapab kontribye ladan pou siport zot?

Eski zot annan … pe mazin dan sa direksyon ouswa zot pa pe fer sa pou le moman?

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT An se moman mon pa okouran okenn fon petet Minister Finans I kapab siport mwan enn tip e lo la.
Me mon okouran ki ti annan en Innovation fund ki ti available oparavan, me an ski konsern en dimoun prive pe fer en kontribisyon, sa petet mon lasistans Minister bezwen Finans pou donn enn ti pe leklersisman lo la.

Mersi MR SPEAKER Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Mersi.

PS ou ti a kontan azoute.

PS DAMIEN THESEE Bonzour Mr Chair, tou Manm Onorab.

Currently sa ti zis en administrative operational fund.

I pa’n ganny kree anba okenn act as such.

So I purely operational.


So, si I annan lentansyon ki nou aksepte donasyon then it needs to be formalized.

Be selman PFM Act depi nou’n reviz li an 2012, nou pe demotize creation of sa bann kalite fon konmsa as much as possible.

So, mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Cosgrow.

HON WALLACE COSGROW Mersi Mr Chair.

Bonzour Mr Chair.

Bonzour Minis.

Bonzour PS, CEO tou Manm Lasanble, tou dimoun ki pe ekoute.
Mr Chair, si mon memwar I servi mwan byen, an 2015, NISTI ti ganny konsevwar e ti form parti Minister ki ti apel Ministry of Industry, Entrepreneurship Development & Business Innovation.

An 2016 an realizan cross-cutting nature of science and technology dan nou bann sekter, NISTI ti ganny elevate e ti ganny mete anba biro Vis- Prezidan, zisteman pou kapab fer ki lasyans ek teknolozi I permeate dan tou bann sekter nou pei, sekter lekonomi.
La nou war li pe tourn en divizyon dan en Minister, dan en departman.

I pou nepli en lenstiti mon sipoze.

CEO - kestyon pou CEO, eski ou santi ki sa I en progresyon pou sa lorganizasyon ki ou’n head depi o komansman?

Dezyenm kestyon, mon tin ganny en konpran ki NISTI I sipoze annan en pe plis link avek Liniversite Sesel.

Eski ki sa I pou le ka?


Eski sa bann louvraz resers ki zot pe fer eski I pou fit in byen dan Liniversite Sesel, kot mon pa ankor tro koman konpran, applied research dan Liniversite Sesel I dekoul dan nou bann diferan sekter ekonomik?

Trwazyenm kestyon, eski, ki bann progre CEO ou’n war depi nesans NISTI petet ou’n koz en ti pe lo la, me selman spesifik bann progre ki in kapab ou’n war NISTI anmennen, an term lasyans ek teknolozi dan diferan sekter enportan nou pei an zeneral?

Mersi bokou Mr Chair.


MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi CEO.

CEO XAVIER ESTICO Mersi Onorab.

Ou premye kestyon striktirasyon NISTI I ki bouze, Gouvernman in pran e I annan statement nou Minister, ki’n desizyon en Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 fer kler ki lenportans lasyans ek teknolozi, I zwe dan sa moman enportan.

Nou realize ki nou dan en moman kritik e transformasyon e kreasyon larises I fondamantal pou nou sorti kot nou ete.
Lefe ki nou retourn anba Minister, I pa en progre ouswa en mars aryer.

I adres en nesesite nasyonal.

Lasyans, teknolozi I deservi.

E si nou an dyalog akoz nou pou sorti en standalone nou pe vini, nou pe adapte.

Minis in fer resorti ki I rekonnet potansyel NISTI, sa skill ki I annan, sa bann ekspertize pou li channel li dan son Minister.

E nou, nou pe travay ek Minis pou nou kapab deliver.

I en prosesis.

I annan en kantite keksoz pou aziste along the way.

Me selman tre mon krwar lantant, enportan.


korperasyon, sinerzi tre enportan.

lantant Se I I E enn keksoz ki nou’n ganny en pe difikilte avan se sa, ki mannyer nou entegre?

Akoz ou konnen nou annan en latitid en pe ki dan nou kiltir, se nou apel sa bann silo.

Letan ou pe vini I mon domenn.

Pa vini ou.

Me nou’n fer bokou progre avek bokou sekter par egzanp, lagrikiltir.

Nou’n develop sa sistenm pou fermye.

Nou’n koz ek son Minis.


Minister Lanvironnman, ou koman Minis, mon konnen ou’n korpore avek nou, ki nou’n entrodwir atraver ou menm.

Arive prodwi teknolozi pou dan redwir prodiksyon Ou konpran?

polisyon sarbon.

E ou konnen nou’n dir bann lalyann anvaisan olye les li dan lafore, nou kapab servi teknolozi ki transform sa bann lalyann anvaisan an valer- azoute.

E nou’n ganny sipor Lanvironnman.

Nou’n kapab travay Minister avek Lanvironnman.


pou Dan letan COVID nou’n al avek Minister travay Lasante pou develop bann aplikasyon contact tracing.

Be la anba Minister, Minis avek son pouvwar politik, ek son clout parey nou dir, I kapab ed nou pou nou cross sa laliny kot nou ti ganny difikilte pou entegre.

Ou konpran?

Nou menm nou tousel nou gannyen en pe difikilte pou entegre.

Ou konpran?

Par egzanp menm nou ek DICT, ou konnen linovasyon san lenformatik nou pa kapab arive fer.
Be nou bezwen kapab ki mannyer nou kapab fer nou travay pli byen avek DICT.

Akoz nou osi nou pe fer sistenm digital, ki bann sa I konmsi lentegrasyon.

I manke, I mank sa sinerzi.

E Sesel ki annan Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 pa mon krwar anba direksyon Minis I la pou ed nou penetre e osi vin pli efikas.

Dezyenm kot liniversite, definitivman resers Nou relasyon ek I vast.

li.
li.

in develop liniversite Liniversite bann fer I formasyon akademik, e bann fer bann resers etidyan akademik.

Ki nou tou nou fer.

E sa - Nou en zenn liniversite, me dan tou liniversite I annan sa konponan ki apel academic freedom.

I Sa etidyan I annan sa drwa swazir son area research ki li I anvi fer.

Me nou NISTI koman nou pa akademik nou focus se ki bann - nou ankouraz bann resers aplike ki al direk dan lendistri.

E kote nou fer?

E sa I en gran mankman.

En gran mankman.


Si ou demande, I annan kapasite pou resers ek devlopman Sesel?

I pa gran.

odit E nou NISTI pou nou kapab konpran kote nou ete, tou en fer nou’n laboratwar.

resers Akoz bokou I fer dan laboratwar.

An 2018 nou’n montre ki kapasite nou annan.

E I annan bann antreprener ki anvi prodwi valer pli azoute.

Me kote I pou fer?

Ki kapasite?


E kot kapasite I manke nou NISTI nou’n deza fer bann Bilateral parey Sid Lafrik ou a kapab al fer sa valer-azoute ou bout konpran, pou donn valer sa prodwi pou ariv lo en marse pli eleve.

e Nou’n fer bokou travay dan background mannyer nou pou entegre valer - sa bann lasenn valer ki ou pa kapab fer Sesel.

En legzanp kler letan I met en ban en restriksyon lo eksportasyon kernel.
Ki kantite kapasite sa bann I annan pou antreprener transform sa kernel pou bann valer pli azoute?

Nou NISTI nou donn sipor.

Ou pa kapab fer bout Sesel, kote ou ale ou fer?

Kote ou gannyen?

Sa nou siporte.

I annan ozordi ki’n al deor pe retourn dan lekonomi.

Se sa bann lyen ek lenstitisyon lokal.


prodwi sa Me kot I manke nou deza pe ouver laport, pou al pli devan dan la rezyon kot apre, nou osi kapab ede avek bann, nou’n entrodwi nou avek bann lasosyasyon dan SADC; par egzanp bann madanm dan biosyans.

Ozordi zour I annan bann madanm ki al partisip dan sa progranm ki pe met prodwir lo kosmetik.

Nou’n travay avek liniversite, nou’n fer formasyon bio, nou apel sa I phytomedicine.

liniversite SBS.
liniversite SBS.

E tou bann herbalis Sesel, bann dimoun ki fer prodwi plant I annan sa fer teknik NISTI pou Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 transformasyon.

I annan ki’n servi sa e ozordi, zot pe met prodwi kosmetik lo market.

E se sa ki nou oule kontinyen ranforsi.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi CEO.

Onorab Hoareau.

HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon kestyon I sivre ki’n ganny demande lo building.
Anfen, mon rekonnet ki dizon bann pei parey Langleter pou zistans ki zot in arive ozordi in terms of vin en pei develop, zot in pas atraver bann staz industrial revolution an 18enm syek.

E sa I annan bann lenstitisyon ki’n spearhead en pe bann devlopman teknolozi, bann devlopman aplikasyon teknolozi osi.

So Sesel pou nou al pli devan nou bezwen serten inovasyon, serten devlopman teknolozi ki ganny mete a laporte sirtou lendistri.
Alors an relasyon ek sa ki mon pe dir, I neseser ki NISTI I annan li en laboratwar permanan pou fer son bann trial.

Eski, Mr Estico ou pe fer demars an se moman ki ou landrwa kapab ganny en permanan, ki ou kapab annan en laboratwar permanan pou ou kapab anmenn sa kalite demars syantifik, pour ki a benefisye nou lendistri lokal?
Dezyenmman Mr. speaker, Mr Chair, an se ki konsern bann diaspora ki mon konnen a aletranze zot annan en vast amount of knowledge outside of Seychelles sirtou bann dimoun parey Profeser Cummings ensidswit.

Ki nou pe fer?

Oubyen ki zot pe fer pou kapab anmas en pe sa bann resours ki sa bann diaspora I annan, pou fer dekoule en pe dan nou teknolozi isi Sesel e dan nou devlopman pei?
Trwazyenmman, mon ti a kontan konnen, Mr Estico, an se ki konsern Innovation Hub avek progranm OASIS ki zistans zot arive lo la?

Si ankor sa lannen pou annan ankor keksoz dan sa laliny?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis komanse?

lekel ki pou Mersi MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr.

Chair.

Onorab pou ou kestyon.

Onorab, an se ki konsern ou premye kestyon, petet ti a bon pou mwan pou eksplik enn pti git dan ki laliny nou pe sey ale an se ki konsern linovasyon.
E rol ki NISTI ki la, I pou en Divizyon dan Minister, ki rol I zwe anver kominote biznes dan Sesel.

So, lide se pou promouvwar sa bann Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 thinking an term laboratwar ensidswit.

Me parey ou konnen Gouvernman I annan limit resours ki I annan.

So, nide se ki pou ankouraz e montre lakominote biznes poudir ki annan sa mankman.

E sa I en landrwa kot zot kapab venture in.


plito prive So, sa I pou plito e nou pou ankouraze sa I kapab ven en keksoz prive, sorti dan sekter ki Gouvernman I angaze ladan.

E by virtue ki I pou en keksoz prive I pou anmenn bokou plis devlopman dan sa sekter.

An se ki konsern diaspora mon’n koz en pe lo Scheme, SIB ti la.
Byensir sa I enn bann benefis ki nou ekspekte gannyen through sa Scheme, tan avek bann an menn envestisman – nou bann diferan lenvestisman ki sa bann dimoun I kapab anmenn a laporte Sesel.

Zistans kot proze OASIS Innovation lab in arive, ankor sa I bann keksoz ki bann proze ki nou bezwen revwar.

La ki NISTI I vin en divizyon, nou bezwen revwar sa bann proze parke, eski la I annan sa nesesite pou nou fer li?

Sa I bann keksoz ki, I bann konversasyon, bann dyalog ki nou pe fer, diskite.
Parske nou bezwen fer sir ki sa fonksyon ki NISTI pe fer anba sa Divizyon anba Minister I ed nou achieve of Minister.

Mersi.

lobzektif MR SPEAKER Mersi.

Kekfwa, wi CEO oule azout keksoz?

Fer li bref silvouple.

CEO XAVIER ESTICO Tre bref mon a adres kestyon Onorab Hoareau.

Wi lo kote nou’n laboratwar, lespas realize en mankman dan RMB.

Akoz Sesel SBS I fer son manda standar akreditasyon e meteorolozi.

Minister Lasante I annan laboratwar pou fer sir ki tou keksoz ki ganny prodwi I fit for consumption.
Be sa dimoun kan I pe develop son prodwi kote I ale I teste, toulezour I aziste.

Nou ti’n fer provizyon letan kekfwa ti vizite nou ti montre dan sa building I annan en lespas ki nou’n ti’n idantifye.

Be si ou napa en lespas pou fer laboratwar, ou napa sa kapasite pou build kote ou pou fer?

Par egzanp Minis in dir ki sekter prive.

I annan prive ki pe fer zot laboratwar, me pe servi zot prop, par egzanp I annan Animal Feed zot annan zot prop laboratwar.
Me selman nou bezwen osi pou ou arive konekte avek sa revolisyon endistriyel, ki nou apel industrial fourth Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 revolution, nou fer gran zefor ki nou ferm sa gap.

Be sa pou ven desizyon Gouvernman pou fer klima yer nou ferm sa gap ek resours ki nou annan?

Nou ki nou’n fer antretan se ki, sa gap ki’n ouver, la nou pe sey form li avek dan kolaborasyon rezyonal ek bann laboratwar ki kapab siport nou.
Bann antreprener I struggle ek zot prodwi, akoz I pa arive a sa oter ki I pou kapab achieve sa kalite.

Dezyenmman, diaspora nou depi 2016 nou pe capture bann diaspora, ki kapab ed nou e Profeser Cummings I en legzanp kler ki annan 3an ki I pe travay ek nou.

Ozordi in fer nou, in travay ek nou group zanfan ki fer robot.

I pe ed nou avek 3D printing.

Nou osi annan en liniversite ki annan en Profeser Berlouis ki’n vini zot anvi travay, zot anvi al dan renewable energy.
Nou pe gete, I annan Zurich Shamlaye, Doctor University lo Material Science.

I annan en diaspora ki kapasite pou enkli STEM dan ledikasyon e fer zot konekte.

Nou search sa bann network.

Akoz en diaspora parfwa I pa pou kapab etabli li Sesel.

Me remotely nou kapab servi li.

Me osi OASIS ti osi en proze kot I en soft landing ground.

OASIS zot vini travay ek en group Seselwa, zot en Profeser, zot ale me selman sa bann skill, knowledge I reste.
OASIS in ganny stranded akoz in zis bann proze ki lo papye, me napa finansman ki’n vini.

Nou partner Finland in sey de fwa pou sey raise funds dan EU.

Me akoz I an deor EU I pa pe vini.

Nou NISTI nou annan bann bon nide nou’n mete ki ekosistenm.

Si nou ti’n pouse sa stratezi NISTI 5an, ozordi nou ti bezwen pe reap serten benefit.

Me la I letan pou nou dir e ki en lenstitisyon lasyans, teknolozi, eski I pou pouse ki Sesel I pa tonm deryer dan Industrial Revolution?

Se sa ki nou bezwen gete.

Mersi.


sa MR SPEAKER Mersi CEO.

Onorab Ghislain.

HON CHANTAL GHISLAIN Mersi Mr Chair.

Bonzour tou dimoun.

Bonzour Minis avek ou bann delegasyon e tou dimoun a lekout.

Mr Chair, letan mon’n ekout bann larepons k pe ganny donnen, mon pe vwar ki NISTI pe konsantre avek zanfan lekol and all.

And nou tou nou konnen ki nou bann zanfan in ne dan en letan, kot preski tou keksoz I nimerik oubyen digital parey nou familye avek.
Depi pti bann zanfan I fasilman e zot Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 vreman doue avek manipil preski tou keksoz gadget nimerik, e zot konn sa koman zot 10 ledwa.

Mon kestyon I ki fason ki NISTI I kapab servi talan nou bann zanfan dan domenn nimerik, pou e reelman develop nou kapasite nou bann travayer?
vreman Dezyenmman, ki fason ki NISTI I kapab ede ouswa eski zot annan kapasite pou ede dan kreasyon en bon platform pou laprantisaz e lanseyman vertyel, ki tou zanfan Sesel, pe enport sityasyon son ekonomik son fanmir, sa zanfan I kapab ganny akse fasilman avek?

E apre mon trwazyenm kestyon I annan pou fer avek nou lafors travayer vreman ki dan domenn tourizm, ki la pli par sa bann biznes zot pa pe fonksyonnen, ouswa zot war zot pe al mor, ki NISTI I kapab fer ouswa I pe fer?
Eski zot annan kapasite pou antre ladan, pou kapab sanz sa latmosfer dizon pou fer sa bann nouvo biznes renovate e ed zot pou vin avek bann nouvo nide, e nide inovativ pou kapab an menm tan ed pei diversifye dan zot ekonomik?

bann Mersi.

aktivite MR SPEAKER Mersi.

Minis, wi.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Basically, ou trwazyenm kestyon mon pou abord Se egzakteman se vizyon ki nou annan pou NISTI avek sa Minister.

premye.
premye.

li Se esansyelman, espesyalman dan sa moman kriz, nou santi ki resours I merit ganny allocated avek, to bann capacity building re- donn a laporte bann biznes.

Gid zot dan bann fason bann fer, ransennyman, fer bann fairs, bann ledikasyon esansyelman, pou kapab fer sa bann biznes kapab debout lo zot menm.

donn zot E teknolozi I osi annan en lapresyasyon teknolozi ki nou bezwen fer zot ganny en konpran.

Fer zot konpran benefis I kapab anmennen dan fer biznes.
I mon’n parey annan mansyonnen yer, increase zot prodiksyon, ki I a fer ki I annan en direct impact lo zot profi.

Redwir kou ki atase avek running zot bann loperasyon.

Sa osi I ava ede avek fer monte zot profi.

So, esansyelman sa I sa bi prensipal dan sa merger.

An konsern ledikasyon, menm parey sa langazman ki nou pou fer pou lantreprenarya.

Ou konnen se ki Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 lantreprenarya, ou pa pou mo sa kapab koz lantreprenarya pe san mansyonn linovasyon.
annan So, nou en progranm ki viz ver ledikasyon pou bann zenn, pou komans a en tre zennaz.

E sa nou pou partner Minister avek Ledikasyon, pou nou pran sa progranm pou nou enkorpor li dan curriculum.

E nou vreman kontan Minister Ledikasyon I very pro-active an se ki konsern teknolozi.

E si I annan sa, e mon konnen Minister ki Ledikasyon pou le moman I pe travay lo sa platform parey ou’n mansyonnen pou virtual learning, E si I annan sa mankman I bezwen sa sipor definitivman nou pou pare.
E mon plis ki sir ki nou annan sa kapasite pou asiste li.

E kot nou pa kapab, nou napa sa kapasite isi lokal nou a annan sa bann koneksyon bann network ki NISTI in etabli, avan nou a kapab rod led enternasyonalman pou sa.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Romain.

HON GEORGE ROMAIN Mersi Mr Chair.

Bonzour Minis ek ou panel.

Mon’n ganny sans swiv NISTI enn ti pe lo medya e mon’n war Mr Estico letan pe donn interview.
E mon pou mwan, mon war zot en departman ki enn ti pe enteresan, la premyerman pou promouvwar resers dan teknolozi e osi siport inovasyon dan pei.

akoz zot Alors mon annan 2 kestyon pou Mr Estico, CEO.

Se ki mannyer zot evalye zot efikasite dan sa ki zot fer?

Apre mon dezyenm kestyon kwa ki mezir sikse zot progranm?

Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Mersi.

Minis oule pas laparol avek Mr Estico.

Wi.

Mersi CEO XAVIER ESTICO Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab Romain.

pou lapresyasyon ki ou’n swiv nou.


I vreman en kestyon, wi ki mannyer nou.

Ou premye kestyon, ki mannyer nou mezir?

Evalye nou sikse?

E dezyenm?

Ki progranm?

Ok?

Wi par egzanp pou ou mezir ou sikse fodre ou kapab annan bann paramet ki ou kapab mezire.

Ou konnen?

E bann KPI.

Nou vwar dan nou bann plan stratezik kekfwa ki nou kapab fer a laporte, annan bann KPI ki nou’n dir nou progranm pou fer sa.

NISTI I tre striktire.

Si zot ganny akse avek nou Polisi ek lasyans, inovasyon ki tre, tre byen fer.
Savedir nou annan bann teknolozi Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 paramet 2016-2020 ki nou oule achieve.

Par egzanp dan resers ek development en KPI ki nou mezire, nou mezir ki kantite poursantaz ki ou envestir dan ek devlopman as resers percentage of GDP?

Eh?

Linovasyon, ki mannyer nou’n mezir linovasyon e sa I en keksoz ki nou’n fer formasyon opre omwen 25 Seselwa, ki annan sa kapasite statistic e nou, nou fer sa bi annual.
Par egzanp nou premye nou ti fer an 2017 e si nou ti demann dimoun Sesel ki kantite nou GDP I ale dan resers devlopman?

Personn pa ti pou kapab.

ek Pa arive Nou’n I annan ozordi quantify sa.

Prezan sa nou en kapab dir pou benchmark.

akoz nou li benchmark bezwen.

E mon kapab donn en legzanp.

An 2017 Sesel ti envesti R128milyon dan, as part of GDP e sa ti reprezant 0.38poursan.

Me lefe ki nou’n siny Protocol SADC, I pe demann Gouvernman dan SADC met 1 poursan par 2020.

Ou war nou mankman.
Ou war nou mankman.

Lekel ki’n arive dan lafrik?

Personn.

Sid Lafrik I 0.7, Lezip I 0.

Nou, nou pe ale.

Be Selman nou kapab dir Gouvernman kote nou met sa ek larzan resers dan devlopman.

Me pa zis mete, me kote son lenpak I ete?

E nou kapab mezire.

Linovasyon osi parey.

Nou kapab mezir linovasyon Sesel akoz nou annan en paramet ki nou’n idantifye.

I dan nou sa.
I dan nou sa.

Apre nou progranm pour ki mannyer nou kapab pous linovasyon Sesel I baze lo, zanmen fer linovasyon Sesel, si nou napa linovasyon en nasyonal ki fonksyonnel.

sistenm nou pou En sistenm linovasyon nasyonal se tou dimoun - I en ant ekosistenm sa lakademik, bann sistenm finans, tou bann akter ki vin, e nou’n fer en pa. lyen Nou’n apros UNIDO depi 4an pase e nou’n anmenn zot Sesel zot in fer en mapping.

E sa mapping sa I pou ede pou ou kapab develop en metric.
Demen ki mannyer ou dir sistenm linovasyon Sesel ki lefikasite?

Nou annan bann sistenm paramet pou mezir li.

Me Sesel nou napa sa kapasite.

Letan UNIDO in vini in dir be si ou pou fer sa, en country assessment, I dir I pou kout ou 46mil Dolar pou ou kapab fer sa.

Be nou ale nou dir 46mil Dolar I desizyon Gouvernman.

Si nou pa met en sistenm Nasyonal inovasyon an plas, pou annan en pti bump of innovation there, enn pti bump there.

I pa pou bon.
I pa pou bon.

Ozordi Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 nou neighbor Moris I montre nou en sistenm linovasyon nasyonal.

In diversifye son lekonomi.

Menm COVID in vini inn sorti depandans lo touris, lo textile.

Rwanda ozordi I en landrwa kot in diversifye son lekonomi, akoz son sistenm inovasyon nasyonal in ganny mapping I kapab mezire.

Cape Verde, nou pou ganny kit deryer, akoz nou pa pe ale dan sa direksyon.
Letan nou’n fer sa nou kapab mezire tou paramet, e osi sa bann paramet I a lenfliyans Polisi nasyonal linovasyon.

lo Mersi.

isi MR SPEAKER Mersi.

Mersi CEO.

Onorab Uranie.

HON ROCKY URANIE Mersi Mr Chair.

Bonzour Minis avek ou delegasyon, tou koleg Onorab e Digwa ki a lekout.

Annefe CEO ou’n reponn enn mon bann kestyon pli boner dan larepons ki ou’n donnen.
Me mon vwar anba ou ‘‘current challenge’’ ki zot pe ganny difikilte pou fer lasyans, teknolozi linovasyon pa ganny devlopman apresye sosyoekonomik Sesel, akoz mon krwar I pa dan nou kiltir.

I en keksoz en pe nouvo.

Ki egzakteman zot pou fer pou ede sirmont sa challenge?

dan Mon lot kestyon.

Vi ki La Digue nou tre lwen, nou vreman bezwen sa bann nide inovatif pou nou kapab ede diversifye keksoz.

Eski lekol La Digue I deza lo zot azanda, an relasyon avek sa progranm Oubyen zot pou STEM?
bezwen espere ziskan ler sa progranm I ganny entegre dan curriculum Minister Ledikasyon?

Apre zis an pase petet mo ti a kontan ganny ou lopinyon lo la CEO.

Mon’n swiv bokou progranm enternasyonal kot inovasyon teknolozi in antre.

E mon’n vwar sirtou Lanmerik kot truck drivers I perdi travay, bokou dimoun I perdi travay avek inovasyon ki antre.

en Eski ou krwar I devret annan ant inovasyon avek la tous imen dan sa bann domenn?

Mersi Mr Chair.

balans MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis lekel?

Ale.
Minis lekel?

Ale.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou bann kestyon.

Mon a komans par reponn kestyon nimero 1.

Set egzakteman sa ki nou pe esey fer par met NISTI, par enkorpor li dan Minister.

Nou pe esey donn linovasyon sa lenportans ki nou pe vwar I pe make pou le Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 So, nou pe, moman.

in essence nou pe vwar sa koman en promosyon e I pou tie-in avek lobzektif ki Minister I annan pou pei.
fer bezwen Esansyelman sa I pou enkorpor ledikasyon ki nou pou avek lakominote biznes.

E nou kote sa Minister, nou annan resours e nou annan sa avenue pou nou kapab lans sa kanpanny lo sa lanpler, ki petet NISTI pa’n kapab kima yer I ti pe operate oparavan koman lazans.

teknolozi So se sa langazman ki nou annan pou promouvwar dan linovasyon biznes.

E alors nou panse ki this is the best way forward esansyelman.
se An konsern I pe progranm STEM si lekol La Digue, enkorpor byensir kominikasyon avek Minister Ledikasyon, nou a regarde lekel lekol ki nou pou kapab atase avek dan limedya.

ki Me selman mon panse ki I already i annan louvraz ki NISTI ti pe fer avek serten lekol.

Me petet La Digue pa ti sa parti.

form kolaborasyon Minister Ledikasyon la nou a kapab formil en plan.

Avek Me byensir nou pa pou kapab les nou bann zil ganny kit deryer.
Parey mon’n fer resorti yer prezans Minister lo Praslin I en move, en pas anver rekognisyon ki Praslin, La Digue I annan son lespas, I annan son lenportans dan nou lekonomi.

Pou trwazyenm kestyon, parski sa I enn ti pe relye, enn ti pe analysis from en dimoun ki plis dan sa domenn.

Mon a pas laparol avek CEO pou trwazyenm reponn kestyon.

Mersi.

ou MR SPEAKER Wi CEO.

Nou’n CEO XAVIER ESTICO Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab Uranie.

La Digue en?

La Digue pou al vit lo la.


Lekol La Digue pa’n ganny izole avek nou STEM program.

An realite mon konn son Headteacher Mr Madeleine, fer kominikasyon.

Nou’n menm pa les La Digue reste deryer letan pou enkorpor zot lo Team Seychelles.

mon tre E enpresyonnen bann etidyan La Digue, letan zot ti ven dan sa selection process.

Zot vreman a laoter, konmsi at the forefront of technology.

ti avek E sa mon krwar letan pli ou elwanye lo enn pti zil, pli ou pous ou lekor pou reste an kolektivite.
Nou pa’n arive fer en, nou’n anvoy, nou’n deza fer en lentere pou ouver zot STI club ki nou’n fer lo Grand Anse Praslin segonder.

Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Me selman mon mazinen ki Mr Madeleine I annan serten keksoz ki I ti pe adrese.

Selman nou pa pe bliy zot.

Aprezan lo kote sirmont bann challenge.

Mon krwar si nou pran La Digue koman enn ti ekosistenm I en loportinite kot nou kapab war ki La Digue I kapab demontre bann keksoz ki avek linovasyon, apre replicate li.
Akoz I fasil.

kapab marse oli Par par SFA;- E nou deza annan ban proze ki menm nou pe diskit egzanp avek kominote peser La Digue pou teknolozi pou zot ganny ice e sa nou pe al prezant ek zot.

gro egzanp problenm ice Sesel se kou utility, delo elektrisite.

Nou NISTI nou pa reste la nou, nou travay lo, nou panse, nou anmenn teknolozi.

Savedir bokou delo ki nou bezwen I dan ler.


I annan teknolozi ki nou kapab tir sa delo dan ler, pa bezwen tret li, servi sistenm solar panel pou konbin sa de teknolozi fer ice pou peser.

La Digue I landrwa teste bann teknolozi koumsa.

Si I marse ou kapab replicate akoz I en ti popilasyon.

E plizyer lezot challenge, touris nou pa pe trou arive.

Me selman nou deza an dyalog avek Minister ek STB, ki zot osi pe al dan restriktirasyon, se ki zot enterese avek sa konsep OASIS.
E zot vreman kontan sa konsep OASIS.

Akoz la ki STB in sistenm sa lavantaz ki Workation OASIS I kapab parey nou dir ‘‘ride on the back.’’ entrodwi in E sa bann dyalog ki nou bezwen ale.

Akoz?

Sa ki pe vin Workation li I pe vin travay dan en lasanm lotel.

I pa pe kre valer akoz li I pe manage son zesyon biznes laba.

OASIS lefe nou ti’n met li Bel Ombre I ansanm avek DPI.
Zour sa dimoun I vini, sa ki nou apel bann digital nomad ki pe rod en landrwa pou zot anmenn zot konesans’ zot antre dan en ekosistenm ki zwenn diferan Seselwa.

Zot kapab kree diferan solisyon ki Sesel I a gannyen e nou kapab eksporte osi.

Ou konpran?

Se sa model ki la, nou bezwen re konekte avek STB ki nou servi lavantaz sa Workation, sa bann tou benefis sa bann dimoun I kapab benefisye si nou ganny sipor ki nou pous sa proze.

Apre lo kestyon enterfes teknolozi avek automation.
Si ou pe get sistenm devlopman Sesel nou very manual, konman ou dir, manual intensive lendistri.

Tou keksoz I mannyel.

Nou pa dan bann lendistri ki automate eksepte Brewery ki automate en pe.

Nou fer blok, menm IOT.

Me selman si demen nou kapab servi sa bann skills pou Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 process, bann automate kekfwa premye lenpak ki pou annan redwir annan nesesite annan bann labour etranzer, ki pou fer sa bann louvraz I a ganny ranplase par teknolozi.
si nou sistenm ledikasyon I donn the top notch ledikasyon, nou a servi sa konesans Seselwa pou li kree bann gran valer ek zot konesans.

Me parkont bann emoluments remuneration bann staff, eski Minister pou annan re- oubyen bann deployman dimoun pou kapab gard zot lanplwa?

Sa I kestyon pli pertinan ki mon annan Mr. Chairman.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

lavenir Savedir se ledikasyon ki konekte zot avek bann teknolozi emerzan ki zot vin sharp e I pou ede atir en pe envestisman.
Akoz Sesel e bann keksoz manual.

Nou a gete ki mannyer nou pou anmenn automation gradyelman.

Mon pa war sa pou vin en problenm a limedya, medium term e long term.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman mon annan zis en kestyon senp pou Minis.

Minis an relasyon avek sa remanniman ki pou annan Mwan mon avek NISTI.

toultan bann dimoun ki pe travay dan sa bann lorganizasyon.
anba sa remanniman, lefe ki nou pe vot Bidze parey I ete ki sipoze bann kouver kapab konsernen Eski bann MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

An se ki konsern staff, esansyelman striktir pou reste en pe menm parey.

I pou annan staff ki pou ganny re deploye, me vreman minim.

Sa staff administrative, vi ki I tonm anba Minister menm.

Nou already annan bann staff ki pe deserve sa bann rol.
bann plito I dan staff E I annan mankman sa bann lezot departman, alors zot pou annan posibilite al dan sa bann Departman.

I pou annan sanzman an term staff members lo li menm.

Parske pou le moman I annan de staff etranze ki pe travay avek NISTI, e nou bezwen fer sir poudir ki I annan en understudy ki vin avek sa bann dimoun, pou fer ki sa bann etranzer anliny avek Polisi Gouvernman.
Nou bezwen fer sir nou rip sa bann benefits e nou Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 ranplas sa bann kapab pozisyon par bann Seselwa.

Mersi.

MR SPEAKER Wi Onorab.

sa avek HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

An bann relasyon etranze, eski ou kapab dir nou lefe ki nou annan plizyer Seselwa pe develop - ki pe montre lentere dan sa bann domenn.
La nou fek war en lanse par en APP ganny lakonpannyen Seselwa, devlope par Seselwa, kan eski zot anvizaze pou fer antre sa bann potansyel, sa bann dimoun ki annan sa bann knowledge dan NISTI?

Mon pe adres Minis akoz sa I o pwennvi Polisi.

An relasyon sa APP ki’n ganny lanse sirtou lo sa size pandemik ki nou ladan.

Contactless payment, dan bann sa pe ganny promote.


Eski ou Minister pou servi NISTI dan plas focus dan en kantite lezot keksoz focus lo sa de area, ki pli pertinan right now pou nou kapab ganny en solisyon?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Annefe, en lot bann rezon ki’n pli pous nou pou fer NISTI ganny restriktire pou met anba Minister, se akoz difikilte ki CEO in eksprimen kot I pa ti pe ganny staff travay avek li.
Zisteman akoz zot pa ti pe atire pou vin travay avek NISTI.

E alor se pou sa rezon ki inn eksprimen ki I ti bezwen rod bann travayer etranze.

E alor ek sa move nou pe hope ki sanmenm I ava redonn sa lelan, redonn sa lenportans inovasyon STI dan pei e ki sa bann zenn letan zot ava vwar ki lenportans Minister pe atase avek teknolozi.

E nou konnen ki I annan en kantite zenn la deor ki enterese dan teknolozi, ki zot ava ganny sa push pou zot apply pou sa bann pozisyon.
I annan serten travay ki already pe ganny fer avek Minister Lanplwa, pou regarde si annan an se moman bann dimoun ki kapab antre, dan sa bann pozisyon.

E byen sir I bezwen annan en period tranzisyon parske sa bann dimoun in vin avek zot ekspertiz, alor nou bezwen fer sir ki nou retain sa bann ekspertiz.

Parske ti pe napa understudy zot.

person ki ti So, nou bezwen fer sir sa I ganny konsevwar e sa bann dimoun a ganny ranplase.

Esansyelman sa I bi.

Mersi.


Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Apre ou ti nonm mwan lo focus resours.

E as part of restriktirasyon, NISTI son bann fonksyon nou anvizaze fer sir ki I ganny focalize.

Sa vedir I pou bezwen focused.

So, ki I achieve son lobzektif.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Georges.

zanmen HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon konpran nesesite pou annan en Research and Development institution dan en pei.

Mon konpran.
Mon konpran.

Me zis parey mon konpran pa’n mannyer ou kapab annan en latroup kiltirel nasyonal, ki tonm anba en departman, olye les dimoun zot menm develop zot kiltir dan en fason endepandan.

Mon difikilte konpran ki mannyer NISTI lazans oubyen koman en koman Departman en Gouvernman, I annan en rezon det ki pa lye avek en sekter ki li fer son R and D. annan Mr Estico, CEO, in donn nou legzanp Moris.

I vre Moris I annan en sugar institute ki byen koni atraver lemonn.

E I devlop lenerzi atraver bagas.


In innovate bann keksoz.

Sa ki mon ti a kontan ozordi antann se premyerman akoz ki nou krwar NISTI I pou fer Research and kapab Development dan sa striktir ki I ete?

Akoz ki I neseser?

Olye les sa bann sekter zot menm fer zot R and D?

E dezyenmman donn nou en legzanp en keksoz ki NISTI in devlope pandan son legzistans?

Ki I kapab montre nou e dir lala bann success stories, en bann prodwi ki in arive devlop ki’n benefisye nou pei?

Mersi Mr Chair.
Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis ou a komanse.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou bann kestyon vreman enteresan.

An se ki konsern sa lorganizasyon ki nou pe met NISTI anba Gouvernman, se esansyelman pou fer ki nou kapab etabli framework pou promouvwar ek devlopman dan lendistri.

resers Nou pe sey move away from sa laspe kot nou pe donn sa manda NISTI pou li al fer.

Plito ki nou pe al fer, ki nou anvizaze fer se santraliz bann aplikasyon kot resers I ganny fer.
Parske dan Sesel an se moman, I annan en kantite resers ki pe ganny fer me napa en landrwa santralize ki pe monitor sa bann resers.

An plis ki sa I napa en landrwa ki pe, pou dimoun tir sa bann kapab vini Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 lenformasyon e make very good use of them.

Parey mon’n I mansyonnen pli boner, annan en kantite resours natirel kantite resers ki’n fer otour sa bann ganny resours, selman napa okenn valer komersyal ki’n kapab ganny retire avek sa.
An plis ki sa ou ganny bann lenstans kot I annan serten endividi or group I vini I conduct resers Sesel apre zot ale avek sa lentelizans e Sesel avek pe pa komerlizasyon.

benefisye So, nou pou travay avek Departman fortman Lanvironnman an ski konsern bann resers resours natirel.

Me an menm tan sa lankadreman I pou viz anver resers dan tou lapse, dan tou domenn, tou sekter.

So, nou ava annan en bon rikord lo ki resers ki pe fer dan pei a okenn moman.
fer An se ki konsern success stories, petet sa I osi kwa k’in sa nous nou pou restriktirasyon.

Rezon se ki letan monn fer konversasyon avek NISTI pou ganny en konpran byen ki zot bann manda ensidswit, mon’n aprann ki I annan en kantite en bann progranm ki zot in develop, me ki zanmen in arive ki in ganny met an aplikasyon.

E se la ki mon’n vwar be la, I ti annan en dekoneksyon between kwa ki zot, zot ti pe fer, kwa ki vreman bezwen pei ti annan.
So, mon pe panse avek, mon pa pe panse, me mon anvizaze avek involvement Minister, avek sa push, sa sipor ki Minister pou donn li.

E sa pozisyon ki I pou ete, nou pou kapab vreman ganny en konpran etabli what are the needs.

pe servi E NISTI ava act lo la rather than pe depans bann resours, bann resours, pe ale pe fer diferan progranm.

Zot envestir en kantite lafen ladan me a dizour I pa ganny realize.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.


Avek sa mon a apel Manm pou vot lo Bidze pou National Institute of Science & Technology Innovation, ki lo paz 613 ziskan 618 pou en total R4milyon 626mil.

Manm ki an lanmen silvouple?

Mersi.

Tou Manm in vote.

I annan okenn ki kont?

Mersi.

Mersi Madanm Clerk.

faver lev of Bidze pou Seychelles Institute Science & Technology Innovation lo paz 613 ziskan 618 pou en total R4 milyon 626mil in ganny 31 vot pour, 0 vot kont e 1 abstansyon.

Alor Bidze in aprouve par Lasanble.


Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Avek sa mon a dir bann Manm mersi e osi mersi delegasyon sorti kot NISTI e mon swet zot bon sikse dan zot bann resers e progranm ki zot develop.

Mersi bokou e mon a swet zot bon depar.

Nou a rezwenn 11er.

(BREAK) SEYCHELLES ENTERPRISE AGENCY MR SPEAKER Nou pe pran Bidze Enterprise Seychelles e zofisye sa agency ki’n zwenn Minis ek PS I Chief Angelic Executive Officer Appoo e Accountant Ursula Marengo.
pou Enterprise Agency Seychelles I lo paz 588 ziskan 592 pou en total R8milyon 703mil.

Minis fer envit mon lentrodiksyon.

Bidze ou MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mr Chair, yer mon’n koz en pe lo lobzektif Minister e parmi mon’n nonm en pe prodiksyon lokal e lanfaz ki Minister pou mete lo la.

Parey ou konnen nou balance of payments sa I enn ki dan pa mal difikilte an se moman.
Akoz pei I depan en kantite lo lenportasyon e kou lenportasyon pe kontinyen ogmante parske lefe ki to lesanz in annan lo sa.

E an plis ki sa nivo eksportasyon I pa sitan lo sa nivo, lo sa oter ki pe aport sa kantite benefis avek pei.

Alors I enn bann lobzektif sa Minister pou fer sir ki nou pe angaze, fortman angaze pou nou fer en lenpak pozitiv lo balance of payments pei.

Setadir promouvwar prodiksyon lokal dan manze.

e dayer.

sa promouvwar leksportasyon nou bann prodiksyon.


E plis ki E sa I enn bann lazans ki pou zisteman asiste pou nou kapab achieve sa lobzektif.

I already dan son manda.

In deza pe fer en pe sa an se ki konsern pti e mwayen biznes.

E mon a envit Ms Appoo pou li fer en brief lentrodiksyon lo zot travay.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

CEO.

CEO ANGELIC APPOO Bonzour Chair.

Bonzour tou manm MNA e tou dimoun a lekout.

Lazans Antrepriz Sesel ti ganny etabli an 2018.


I responsab pou etabli bann Policies e stratezi Gouvernman an relasyon avek bann mikro, pti e mwayen antrepriz.

Bidze sa pou 2021 I 8.7 milyon.

Nou Bidze in redwir par 1.7milyon konpare avek 2020 pou reflekte lefikasite ki lazans pe mete dan son loperasyon, par redwir bann depans relye avek printing ek Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 stationary, netwayaz, kou elektrisite e menm aste lekipman.
I osi annan rediksyon dan kontra pou serten servis ki nou pe outsource pou le moman;- enkli dan allowance dan Komite Seed Capital Grant e Board ESA ki pa pou la sa lannen.

HON NORBERT LOIZEAU Mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis ek ou delegasyon.

Mr Speaker mon anvi demann CEO depi sa antrepriz in ganny formen depi 2018, I annan bokou bann dimoun ki’n asiste ganny finansyerman pou zot kapab finans zot ti biznes.
sa an Dapre vizyon nou Minister nou lobzektif ki Minis in nonmen yer bomaten, in kreasyon larises e kreasyon lanplwa dan pei.

E sa I annan en gran rol pou zwe dan sa vizyon.

E term I Sa transformasyon.

transformasyon I vin an 3 laform.

Enn transformasyon lokal pou ariv lo nivo eksport.

Transformasyon sa antreprener li, menm an term donn li bann formasyon e ledikasyon dan bann size tel ki;- linovasyon dan biznes, finans, lanmenazman marketing, kreativite e lezot ankor.
E trwazyenm transformasyon sa biznes li menm kot nou war li pe grosi I sorti mikro I vin pti, sorti ti I vin mwayen e mwayen I vin large.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi nou a komans avek bann entervansyon Manm.

Onorab Loizeau.

nou Mon anvi demann CEO alors, eski I annan en swivi vwar konbyen ki’n pou successful atraver bann ti loan ki zot ti pe gannyen, atraver ESA?

ki’n Konbyen in successful ziska a prezan?


atraver pas Apre mon dezyenm kestyon, I annan sa bout anler kot bazar Selwyn Clark I tonm anba ESA sa non?

Mon krwar, mon panse.

Sa bann artisan ki vin vann zot bann prodwi la.

Sa I zis enn ti konsern mon anvi met devan ou.

Konmsi ki zot lagreman la anler pou zot okip sa space?

Eski zot lagreman I pou zot vann anndan ouswa ranpli koridor partou, ki aprezan I anpes bann ki en pe pli deryer dimoun pa vini kot zot?
Akoz mannyer zot ranpli sa koridor I en dezord total.

Donn mwan en pe nide si zot sipoze ranpli koridor ouswa zot sipoze vann anndan?

Mersi, MR SPEAKER Mersi.

Wi Minis lekel ki pou adrese?

CEO wi.

Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 CEO ANGELIC APPOO Mersi Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Premyerman, lo kote lasistans finansyel, pare you konnen ti annan sa Seeds Capital Grant Scheme e sa ti vin anba ESA an 2019 pou la premye fwa.

An 2017 ek 2018 I ti anba Departman.


parey lagreman I dir ki apre 6 mwan, en nou monitoring en evaluation lo ou Grant ki ou’n gannyen.

Eski ou’n servi li byen?

Eski ou’n servi li dapre sa lagreman?

2019, oblize Pou vin fer Eski ou pe donn nou tou ou bann invoice tou bann dokiman finansyel, tou bann proof ki ou’n servi ek sa Grant?

An Septanm 2020 nou ti zisteman fer sa.

Kot nou ti kontakte tou sa bann kliyan ki’n benefisye.

Nou’n fer en monitoring e evaluation lo zot.


Total ti resevwar an 2019 I 193.

Total aplikan ki ti benefisye I 95. aplikasyon nou Lakantite interview, kontak ek bann aplikan I 77 e I annan 18 aplikan ki nou ankor pe sey kontakte zot e alor sa I fer 95.

Lakantite donn benefisyer ki ti parsyel lenformasyon I in donn bann 29.Savedir evidans.

Lakantite benefisyer ki pa ankor donn evidans zot depans I 43.

Lakantite benefisyer ki pa ankor servi sa Grant I 4.
E lakantite benefisyer ki pann servi sa Grant dapre zot aplikasyon I 1. kot nou So, nou, nou ankor pe fer bann swivi avek sa bann aplikan pe kontinyelman follow-up lo zot e nou’n submit en rapor preliminer avek nou Minister, me I ankor pe ganny update, ganny an mezir lenformasyon, pou nou kapab submit avek nou Minis.

Mersi.

nou MR SPEAKER I ti annan en dezyenm pwen.

CEO ANGELIC APPOO Eskize.


Lo kote bazar Selwyn okenn Clark, ESA napa lagreman pou la anler, akoz bazar an antye I ganny manage par SAA, Seychelles Agricultural Agency.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab.

Klarifikasyon wi HON NORBERT LOIZEAU CEO, dapre ler zot ti pe donn sa bann ti loans la, bann ti biznes, dapre zot license, spesyalman bann ki pe fer aste revann, tonm anba zot sa.

Dapre lenformasyon se ki zot annan zot zis 5an pou zot fer aste revann zot license.
Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Apre 5an si zot ankor pe fer sa zot license pou ganny terminen.

Akoz apre 5an zot sipoze ganny en laboutik pou zot.

Mon anvi demann ou konbyen parmi ki’n reisi sorti lo sa nivo aste revann, pou zot ganny zot laboutik license ki laboutik zot pe vann ladan?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

CEO wi.

CEO ANGELIC APPOO Mersi Onorab.


Bann street vendors letan ti etabli sa progranm ‘Leve Debourye’, se la kot zot ti ganny kree, bokou zot e zot ti ganny demande pou al rod en wholesale license avek Licensing Authority.

So license wholesale it is for five years and renewable.

Me an konsern sa kestyon spesifik ki ou pe dir, mon pa okouran ki sa zafer ki zot ti pou ganny arase zot license, or pa ti pou renouvle.

Akoz napa en Clause vreman dan License ki dir sa anba wholesale.
Me nou ESA nou annan en lalis tou sa bann street vendors ki ti anrezistre anba ‘Leve sa progranm Debourye’, ti annan 39 zot an tou.

E nou travay lo sa lalis kot Gouvernman ti met sa ti pou proze kyosk ki orizinalman kot Bois de Rose obor hypermarket, me I pa ti materialize laba, akoz zot pa ti ganny permisyon.

Sanmenm sa ki nou’n bouze lo ex- Playground ki I en property ki nou pe manage an se moman.

Alor la nou’n nobou donn 15 zot en plas pou zot operate e sorti dan lavil.
Sa pou tir en pe presyon dan lavil e osi ban konzesyon ki pe koze an se moman.

Nou annan ankor lezot proze pou asiste zot, me tousala I depan lo resours finansyel ki nou gannyen.

E si I annan bann lezot proze ki ESA pe al enplimante sa lannen ki pou ed bann artisan ek bann biznes dan bann distrik.

Sa I enkli en proze Anse Royale e enn Praslin Cote D’Or.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi CEO.

Onorab Michel Roucou.

HON MICHEL ROUCOU Bonzour M. Chair.

Bonzour panel.

Welcome panel, Minis.


Welcome Ms Appoo, en zanfan Mont Fleuri.

Mr Chair mon kestyon I al koumsa pou CEO.

CEO mon ti ganny sans pou attend handing over lakle kyosk, sa 15 kyosk la kot ex- Playground.

Mon anvi konnen eski I annan en larzan ki’n ganny pou mete kontinyen met bann fasilite Bidze anba Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 pou bann dimoun ki pou deserve sa bann ti kiosk la?

remark epi I a ava donn plis detay.


zot pe E eski fer provizyon ki larestan ki pe vann dan Lari Bazar pou zot bouze la ki a atrakte plis bann kliyan zot vin la dan plas desann anvil li menm li?

Mon dezyenm kestyon, eski zot pe mazinen pou bouze bann aktivite ki zot fer, desantraliz li dan bann distrik osi ki a donn sans petet bann dimoun petet, ki annan bann lezot keksoz pou vann, parey bann dimoun ki fer vini keksoz online zot osi?
E apre mon trwazyenm kestyon CEO, ki ESA pe fer pou li kapab promot plis son bann, ou kapab dir, son bann plan avek bann dimoun ki petet antre dan pti biznes, pou konn en ti pe lo zot bann Grant li menm li ki bann Seselwa I a konnen.

E ki sa I a anpese ki bann etranze - Akoz nou war bokou etranze pe antre pe ven konpetisyon nou bann pti Seselwa ki anvi fer biznes.

Ki zot plan pou fer ki sa pa arive?

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr.

Chair.


Onorab pou ou kestyon.

Avan mon pas la parol avek CEO mon ava fer enn de ti Mersi en plan An se ki konsern plan ex- Playground sa I en keksoz, ti annan ki ladministrasyon presedan ti’n travay lo la, me I pa ti ankor ganny finalize.

E alor avek nouvo Gouvernman sa I en keksoz ki nou pe revwar.

So I an diskisyon an se moman.

E nou a sorti formelman avek lanons en pe pli tar.

An se ki k konsern kwa ki ESA pe fer pou promot son bann plan?
Langazman ki nou annan anvi nou stratezi, vizyon ki nou annan pou pei, nou pou angaze dan en ledikasyon vreman agresiv, ki pa pou zis montre ki kapasite ki ESA I annan pou ofer.

piblik Me osi pou fer sir ki fonksyon ESA I enn ki ganny persevwar par tou dimoun.

Akoz an se moman ki I annan en persepsyon ki ESA I regard zis bann pti biznes e I pa pe - e setou.

fer Letan ou nonm ESA ou pe mazin crafts ensidswit.

Me I annan en travay ki pou ganny vreman sansibiliz dimoun lo louvraz ki ESA I fer.
E konzwentman avek SIB nou pou fer sir ki rol sa de antite I ganny vreman streamline.

pou E piblik e lakominote biznes I ganny en konpran rol Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 SIB, rol ESA kot I komanse kot I fini, kot lot I komanse e kot lot I fini.

Mersi.

Mon ava pas laparol ek CEO pou li reponn ou bann lezot kestyon.

MR SPEAKER Mersi.

CEO pou adres bann lezot pwen.

CEO ANGELIC APPOO Mersi Mr.

Chair.

Mersi Onorab.


Lo ex-Playground wi I annan en Bidze R150,000 ki’n ganny allocate sa lannen pou nou kontinyelman improve sa fasilite.

E osi bann kyosk, fer sir ki nou met bann fasilite par egzanp lalimyer.

Nou’n osi demann fasilite pou sekirite, improve sitting facilities e menm bin site more, pou ki nou improve sa landrwa li menm e fer sir ki I lo en standar;- enn pti pe pli meyer ki I ete ozordi.

So, sa I dan nou plan pou sa lannen.


E nou pe osi annan bokou vizyon, par egzanp kot nou kapab met en bazar lo ex- Playground.

Nou ti a kontan petet desantraliz sa fonksyon kot bokou dimoun I al bazar Selwyn Clark, bokou dimoun I al bazar Roche Caiman e nou ti a kontan war bazar petet lo ex-Playground ki nou kapab pli byen servi sa propriyete pli efikaman.
E sa I dan diskisyon parey Minister in anonse, Dan lezot distrik, nou’n travay avek bokou zot bann MNA e osi bann DAs kot nou’n idantifye landrwa bann potansyel kot nou kapab fer bann proze.

Me selman nou bezwen pran li enn a lafwa baze lo resours ki nou ganny allocate e sa I anliny avek kestyon Onorab Adelaide pou Baie Lazare osi kot nou ti menm fer vizit Lazare.

Idantifye bann properties kot nou kapab fer bann proze.
E alors dapre resours ki nou gannyen nou a kapab fer bann proze dan bann distrik an mezir ki nou ganny allocate.

dan Baie Lo kote promosyon plan, in nonmen parey Minis pandan sa letan ki mon’n la, nou’n sey bokou pou nou met ESA dan latansyon piblik en kantite kot nou’n bezwen kree nou Facebook page, aranze nou website, kree bann social media platforms, kot nou pe reach bokou dimoun.
Nou ti napa en PR, so nou’n sey fer mannyer nou kapab, me nou pe konstaman pe update nou bann paz, pou ki dimoun I kontinyelman ganny lenformasyon lo kwa kip e pase, lo ki bann Scheme ki annan, ki bann travay kip e ganny fer, ki bann training I annan.

E la mon vreman apresye ki dan nou Minister nou pe ganny sa PR ki pe ed nou en kantite.

Mersi.

Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 MR SPEAKER Mersi.

klarifikasyon.
klarifikasyon.

Wi Onorab HON MICHEL ROUCOU CEO si ou kapab dir nou enn sa kyosk konbyen I koute?

E osi ki bann lagreman ki atase avek?

Mersi.

CEO ANGELIC APPOO Ok. En legzanp sa kyosk pou bann street vendors nou’n mete lo ex-Playground I kout 24,500 enn.

E parey tou nou bann lezot tenants nou pou allocate en lease agreement avek bann E kondisyon se ki on the inside ou maintain ou menm.

On the outside the property itself I responsabilite ESA.

E any lazisteman ou bezwen fer ou bezwen nou permisyon.
demann tenants.

E nou, nou fer sir ki bann azisteman I pa I anliny, deface, en legzanp I pa deface sa kyosk li menm.

E, me Selman apart sa zot free pou open.

Nou pe met bokou lanfaz sirtou la ki cruise ship I rekomanse.

Fer sir ki dan weekend nou annan aktivite.

Zot la pou ede avek tourism osi.

I E annan bann kondisyon par egzanp ki ou napa dwa pas sa kyosk lo en nou lot permisyon.

Akoz I bezwen ganny re-evalye.

Parey ou dimoun san konnen nou annan en gran lalis dimoun pe espere.
So, ou pa kapab zis pran pas lo lot, pas lo lot e sa nou evalye tre, tre pros.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Lemiel.

HON SYLVANNE LEMIEL Mersi Mr Chair.

Bonzour Minis avek ou delegasyon.

Anse Royale I enn sa bann distrik ki’n sanse pou li kapab ganny en proze dan beach park sa lannen.

R2.8 Milyon ki pou ganny partaze avek Cote D’Or.

Pou benefis dimoun Anse Royale ozordi mon ti pou kontan si CEO ESA I donn detay lo sa proze li menm.

Eski son plan in fini ganny fer?


Akoz Anse Royale nou annan nou en Development Committee ki CEO ESA ti form parti sa Komite, akoz i annan diferan proze ki nou ti pe diskite.

Me parkont avek COVID nou pa’n kapab zwenn.

E in fer ki nou napa plis detay akoz ti ankor dan son letan konsevwar sa proze.

So ozordi i ti pou byen ki si nou pou konnen eski sa plan in pare?

Konbyen kyosk ki nou’n deside pou mete dan sa landrwa?

Ki laranzman bann zabitan Anse Royale i bezwen fer?
Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Mon konnen i annan en kantite ki’n fini apply e ki bann lezot laranzman ki dimoun ki tande ki pe pase la ki pe deroule dan Anse Royale ki pe al arive dan Anse Royale?

Ki prosedir ki zot bezwen fer pou zot fer aplikasyon pou sa kyosk?

Eski i lo en baz tender donn nou en pti pe plis sa detay.

E dan sa R2.8milyon, konbyen larzan egzakteman ki pe dedye pou Anse Royale selman?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

CEO ANGELIC APPOO Mersi Onorab.


Mersi Chair.

Proze Anse Royale nou pe dedicate 2.3milyon anver li baze lo nou bann internal costs estimates ki nou’n travay lo la.

Plan in pare fek pare, Planning Authority in submit a plan kot nou swivan bann kontribisyon ekstra ki nou’n gannyen.

E nou pe al prezant sa plan avek nouvo Cabinet of Ministers, pou zot ganny en apersi lo kwa bann devlopman ki pe vini.
E swivi sa nou pou rod laprouvasyon avek Development Committee kot Minister Finans, pou ki nou kapab enplimante.

Proze li menm i konpri 9 kyosk ki annan 3 artizanal, 3 ki nou apel beverage snacks e 3 kyosk manze.

I osi konpri en public toilet e fasilite parking, fasilite bin salte e netwayaz e lalimyer ki pou ganny mete lo site li menm.

Nou proze pou baze akote nouvo Fire and Service station ki pe ganny konstri an se moman.

Savedir i pou lot kote semen e non pa lo lans.


So nou pou once nou ganny laprouvasyon tou le neseser nou pou fer tender premye pou konstriksyon.

Akoz nou anvi ki sa konstriksyon i al lo en baz open transparan.

E once ki konstriksyon in preski pare pe al lo staz finisyon, nou pou met nou pou ouver tender pou bann aplikan ki enterese pou ganny bann kyosk.

So nou pe fer li open kot nenport ki zabitan, ou menm nenport artizan nenport ki dimoun i enterese pou ganny en kyosk, ki kapab apply, tender.
E nou pou annan en Komite ki pou selekte lekel ki pou ganny bann kyosk.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Monthy.

HON PHILIP MONTHY Mersi Mr Chair.

Bonzour Minis avek ou delegasyon.

Premye kestyon pou CEO.

CEO i annan sa laboutik dan building Codevar, ok kot bann artizan ti pe servi ti pe deservi Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 bann artizan pou zot kapab vann en pe zot bann prodwir.
Dapre konplent ki mon’n gannyen avek serten artizan zot, zot in ganny dir ki sa laboutik pe al fermen e pou reste zis sa enn erport konman en outlet pou zot market zot prodwir.

E donk zot vwar poudir sa i en dezavantaz pou zot.

Donk eski ou kapab elabor en pe lo sa sityasyon e dir nou osi ki pou arive avek sa enn ou de travayer ki dan sa laboutik ki pe al fermen?

Ki pou arive avek zot kontra e si sa pa pou en dezavantaz?

Akoz an vi ki sa laboutik Airport in ganny dir ki i pti, pti.
I pa pran bokou prodwir, ok ?

E apre sa lafwar tou le mwan ki ti fer pou bann artizan zot oule konnen si sa pou kontinyen?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis, nou al kot CEO.

Wi CEO.

CEO ANGELIC APPOO Mersi Onorab pou ou kestyon.

Nou laboutik Codevar i annan en plan ki nou’n diskite kot evantyelman nou pou bezwen tender sa laboutik.

Akoz, se sa pe operate sa laboutik at a loss.


ou Letan regarde sa espesyalman dernyen 2an, kot lavant pa parey e sirtou avek rediksyon pandan tourizm, nou war poudir nou pe struggle en pti pe avek sa laboutik.

E alors nou antreprann dan diskisyon avek nou Minister ki meyer fason kot ESA i kapab garanti ki sa laboutik kontinyen i fonksyonnen, e an menm tan i kontinyen ESA ganny lo benefis loperasyon sa laboutik.

li menm en Alors nou’n dir petet nou met sa laboutik dan lanmen private sector.
Me selman pou annan serten kondisyon ki pou vin avek met sa laboutik dan private sector.

Akoz nou ed bann anvi kontinyen artizan.

Nou laboutik erport pou reste definitivman nou pou kontinyen.

Me nou pe devise en plan lo ki mannyer nou pou kontinyen menm si en private sector i pran sa laboutik i kontinyen ed bann artizan.

Sa i pou en kondisyon dan sa kontra, ok?


E dezyenmman lo bann travayer lo sa laboutik nou’n menm nou’n fini travay lo bann propozisyon lo ki mannyer nou kapab retenir nou de travayer e kote nou kapab re deploy zot.

Nou annan sa loperasyon laboutik li menm ki bezwen en administrater full time pou ladministrasyon travay dan ESA e avek Accounts de pros.
Pou fer sir ki bann travay Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 administratif bann finansman bann rekonsilyasyon pe byen ganny fer tou le mwan.

vin staff pou E nou pou servi enn sa bann en administrater.

E dezyenm nou lot staff li i pou rotate to the Airport shop kot avek bokou increase flight ki pe vini nou annan nou zis 3 staff ki pe travay Airport e zot shift i vreman long.

So en staff adisyonnel erport pou vreman ed soulaz travay nou bann staff Airport.
E sa fair tou le mwan nou ti’n bezwen arete avek sityasyon COVID.

Me selman nou pe regarde ki mannyer nou kapab re antreprann li me selman lo en lower scale.

Akoz avek restriktirasyon dan Bidze osi events bann gran, gran events i pa posib.

Me nou kapab fer li lo en pli pti lanpler kot nou pe kontinyen ed bann artizan.

Pou servi nou compound Camion Hall vin display zot prodwir.

Vin vann, donn zot sa loportinite pou ganny en market dan milye li menm.

Mersi.

lavil la MR SPEAKER Wi Onorab.


HON PHILIP MONTHY Zis en pti remark Mr Speaker.

Donk CEO ou pe dir nou ki ler sa laboutik pou tender e i probableman bann gro artizan ki ki pou ganny sa tender.

Bann pti artizan ki ti pe market zot prodwir dan sa laboutik i serten garanti kondisyon ki zot pou met an plas, zot pou still pa kontinyen servi sa laboutik, pou market konman en outlet pou zot bann prodwir?

bann MR SPEAKER Mersi.

CEO.

Minis.

CEO ANGELIC APPOO Yes Onorab.


Nou garanti ki zot pou kapab kontinyen met zot prodwir.

Mersi.

MR SPEAKER Wi Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Onorab petet zis pou en pti leklersisman, se sa ladministrasyon sa laboutik li menm, ki ti pe poz en gro lour lo ESA.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Sandy Arissol.

HON SANDY ARISSOL Mersi Mr Chair.

Bonzour Minis avek ou delegasyon, tou dimoun ki a lekout.
Mr Speaker mon kontan letan Ms in dir poudir Anse Appoo Royale zot pou ganny zot kyosk, zot pou ganny zot fasilite bin site, zot pou ganny zot fasilite twalet.

E sa pou fer lot kote semen kot zot stasyon Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 SFRSA pou été, dan zot pozisyon stratezik.

Mon kontan Anse Royale pe ganny tousala.


Mon ti a kontan demann Ms Appoo, CEO, Mr Chair, an relasyon avek bann madanm ki’n leve debourye, Bel Ombre mon annan en kantite sa bann madanm e mazorite zot i vin vann zot prodwir anvil.

Be letan mon tann ou dir be i annan 39 zot ki anrezistre me selman i annan zis15 ki’n ganny mete dan kyosk.
Mon pe zis demann ou si sa pa pou fer en lenkonvenyans pou fer sa 15 dimoun, ki ganny mete dan kyosk zot tousel lo ex- Playground me larestan zot, zot kontinyen vann dan Lavil lo trotwar lo tou kwen lo tou latab bingo.

Premyerman?

ou Dezyenmman mon ti a an demann kontan relasyon avek bann kondisyon ki atase avek sa kyosk.

Akoz souvandfwa ki nou war, nou war papa dan kyosk e manman li i sorti avek en latab i al lo trotwar vizavi avek legliz selman i menm lakonpannyen, i menm fanmir menm kyosk menm.
Si zot pe monitor sa?

tousala Eski bann kyosk pou annan osi fasilite twalet parey mon’n tande pou Anse Royale.

Eski pou Lavil la nou pou annan en fasilite twalet pou bann madanm ki pou lavil?

E mon dernyen kestyon mon ti a kontan demann ou, eski i annan en travay ki pe ganny fer parey mon war ou manda i dir?

Eski i annan en travay ki pe ganny fer par ou, ou antite avek Minister Finans ek lezot bann lazans pou sey edik bann madanm ki aste/ revann?
Sirtou parey nou konnen ozordi pri Dolar in mont en kantite e sa i fer ki bann madanm ki voyaze spesyalman, sirtou bann ki anrezistre, bann ki anrezistre pou fer biznes.

Zot pe ganny problenm lo Airport, akoz larzan ki zot pe sorti avek ozordi i bokou plis ki zot devret pe sorti avek san realize.

Parske ozordi zis 3mil Dolar dan ou pos i fer ou anviron R50mil sote e sa i pa an ankor avek nou Lalwa pou sorti plis ki 50mil.
Eski i annan en travay ki pe ganny fer par ou Minister, zisteman pou koz ek sa bann madanm ki’n leve debourye, pou zot kapab ganny sa ledikasyon an relasyon ek tou sa bann zafer ki pe pase, bann Lalwa ki nou fer dan Lasanble Nasyonal?

Pou ki zot azour avek tousala, pou zot pa ganny problenm an relasyon avek zot bann deklarasyon ki zot fer lo Airport?
Espesyalman kote zot ale pou deklar zot larzan kote zot ale, pou eksplik tousala pou eksplik tousala pou zot pa Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 ganny problenm?

bokou Mr Chair.

Mersi MR SPEAKER Mersi.

CEO wi.

bann CEO ANGELIC APPOO Mersi Onorab pou ou kestyon.

Premyerman street vendors ki reste dan lavil or pou retourn dan lavil.

Sa i en diskisyon pe ki antreprann avek Mer Lavil li menm e Departman Lapolis.

Akoz parey ou konnen zot napa permisyon pou zot dan lavil premyerman.
nou E sa ti en issue letan an 2018 zot ti pe ganny dir sorti, sorti.

Akoz zot pa merit la e zot ti pe koz en lenkonvenyans pou bann letablisman ki deza la dan lavil.

So sa i en travay ki nou pe al nou pe diskite avek Mer Lavil, kot ki fason ki nou pou kapab met en kontrol ek sa.

Akoz an se moman nou’n kapab provide 15 fasilite e i annan sa bann dimoun so ki, ki mannyer zot, zot pou debourye e kote zot pou ale.

So nou bezwen al diskit sa avek bann stakeholders.


Dezyenmman kondisyon kyosk kot nou war parfwa bann fanmir ki dan kyosk sa ki owner li petet i dan lot landrwa i pe fer lot deboury.

Nou, nou regarde an term ownership of the kyosk, pa vreman lekel ki pe vann.

Me selman la sa se akoz napa en Polisi, en kriter an ekri lo ki fason nou pou kontrole.

Me la nou’n devlop nou Polisi pou alokasyon landrwa.
Nou’n devlop nou Polisi pou tenants e avek nou bann laprouvasyon nou Minister prezan ki nou pou al antre dan sa ledikasyon, lo ki bann ki bann vreman bann strik mezir ki merit annan avek bann kyosk.

E sa pou ede en pti pe lo monitoring avek bann tenants ki dan bann kyosk li menm.

Toilet fasilite orizinalman nou ti pe antre an diskisyon avek ex- last SSI Playground Property ti ganny divize ti annan en prosedir pou diviz ex-Playground an de.
year kot E sa ti pou gard en bout SSI ti pou gard en bout e li i ti pe ganny the maximum space.

So letan nou’n diskit ek SSI en kondisyon ki nou ti pe mete, se pou zot konstrir en proper fasilite ex- Playground.

twalet lo Akoz nou’n war poudir Bidze i restrikte alors nou pa, pou nou tir en pti pe sa burden lo nou, nou ti antre dan lagreman avek SSI kot dan ou proze enkli en toilet ki ava fasilit tou tenants.

Me la parey nou konnen SSI pe round pe wind down.


So sanmenm sa i osi parti sa diskisyon pe ki antreprann avek nou Minister nou Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 e Cabinet of Ministers lo ki future of ex-playground.

So sa diskisyon toilet osi pou ladan.

Katriyenmman bann ledikasyon street vendors ;- definitivman i nou premye proze ki nou allocate avek nou bann street vendors.

So i pou annan bann ledikasyon ki swivi, akoz parey nou’n edik zot sa i zis en konmansman.
Me nou le war zot dan 3an, 4an pe grandi kot zot pe bouze, zot pe al dan en fasilite pli gran pli apropriye in zot biznes devlope.

in agrandi So nou pou annan sa swivi avek zot kot nou pe ed zot osi nou pe donn zot plis training, pou ki zot agrandi zot byen biznes lamenazman finans.

E pou zot kapab fer sa biznes vin pli, pli gran pli formel dan le fitir.

konn zot E osi ledikasyon lo deklarasyon zot osi zot konnen zot bezwen pey taks.
Nou edik zot, zot bezwen fer sir zot annan zot license, pey zot taks parey en nenport biznes.

So sa progranm i la kot nou pou antreprann avek zot.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Bistoquet.

HON ROSIE BISTOQUET Mersi Mr Chair.

Bonzour Mr Chair.

Bonzour Minis ek ou delegasyon.

tou CEO mon pou Onorab.

Bonzour regarde zot, zot demann ou anba ou ‘stratezi’ mon in rekomande ki zot pou fer plis marketing ek promosyon pou donn plis loportinite bann pti e mwayen antrepriz.
Me selman anba ou program 2 mon pe regard Bidze ‘‘detailed budget 2020’’ ou ti annan 1.8milyon75 pou training avek training targete ek bann course.

Me selman 2021 mon war ou’n met 1.2 akoz sa, sa bes sa besman?

Apre mon ti annan en pe kestyon lo Codevar me mon war i annan in demande.

Dan konsernan Codevar bann artizan pe demande, vi ki ou’n fini donn larepons ki pou arive avek sa building ?
Bann artizan pe demande akoz zot pa retourn avek sa lespri korperativ ki ti annan en bon pe letan pase, ki mon krwar zot santi i pou ed zot.

Apre en pti kestyon ankor mon pou fer referans avek Onorab Monthy, ki ti koz lo laboutik Airport.

Ki nou konnen in deza fermen eski ESA i annan lide pou lwe sa laboutik, petet avek sa bann zenn ki deza ki ti pe travay la e ki zot plan?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

CEO?

Minis premye wi.


MINISTER DEVIKA VIDOT Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou bann kestyon.

Mon pou premyerman kestyon limero 1 apre CEO i ava reponn ou 2 ek 3. abord An se ki konsern sa dan dan, rediksyon promosyon ek marketing Bidze.
In line avek sa louvraz ki nou pe fer pou rod bann sinerzi ki egziste ant bann nou bann antite, ki tonm anba Minister, nou’n war poudir SIB i annan plis sa kapasite e sa resours in ganny allocated li avek antreprann sa, sa fonksyon marketing e promosyon.

pou plis SIB E alor se pou sa rezon ki lo kote ESA, i pa’n bezwen annan sa, sa kantite parey ti Me lannen pase.

annan selman pa vedir ki pou napa promosyon and marketing.

O kontrer i pou annan lo en pli gran lanpler.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.


CEO prezan.

CEO ANGELIC APPOO Mersi Onorab pou ou kestyon.

An azoutan sa ki Minis in dir, rezon pou sa decrease li menm dan sa Bidze, se nou ti annan en Bidze pou ‘events.’ pou nou organiz bann levennman, ki nou ti annan lannen pase.

Me apre ek bann sanzman, e sityasyon pandemik ki’n arive nou pa pe kapab fer bann gro levennman.

lo Se sanmenm sa kot sa Bidze in redwir, me nou pe focus lot kalite en promosyon ki pa bezwen kout bokou.
E sa se parey Minis in dir promosyon prodwir lokal.

Nou training li i dan business advisory.

So tousala i still an plas.

I zis sa konponan levennman ki nou pa pe kapab fer li lo sa gro lanpler, alors ou war en rediksyon dan sa amount li menm.

Lo kote laboutik i zis sa laboutik Artisan Des Iles ki pe tender e non pa tou laboutik dan Camion Hall, ok?

Me selman nou’n pran an kont sa propozisyon Korperatif akoz nou osi nou anvi relans dan sa laliny.
Annefe pou sa lannen nou’n nou annan en proze kot nou apel ‘Reviving Handycraft’ ki nou pou set-up en Komite, pou diskit tou bann issues ki bann artizan pe rankontre.

E nou, nou pou form bann bann konsern, propozisyon, bann solisyon, kot nou pou met devan nou Minister lo ki mannyer nou pou travay ek bann artizan pli byen.

E fer sir ki sa lendistri handycraft pa mor li menm.
So sa i en proze ki pou adres en pti pe sa issue, me Korperatif osi nou pe explore ladan, akoz i annan bokou Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 lentere pou nou reviv en Korperatif pou bann artizan.

I deza annan enn, me selman nou pou travay de pres pou anmenn en Korperatif en pti pe pli efikas, kot bann rezilta pe vini.

Lo kote Airport shop, Airport shop i dan Departure Lounge.

E sa propriyete li menm i ganny manage par SCAA.


So nou, nou pa kapab laboutik Airport pran tender, akoz sa i en propriyete SCAA.

E SCAA letan i annan en lespas vid, li ki met lo tender pou ki loportinite pou operate sa bann laboutik i open pou anyone.

sa Me selman nou, nou loperasyon lo Airport pou kontinyen, akoz nou war sa laboutik Airport i anmenn bokou benefis.

E i en market ki pe ganny akse avek bokou dimoun ki pe travel.

Menm lokal, menm etranze kot zot laboutik byen.

servi nou Mersi.
servi nou Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab wi.

HON ROSIE BISTOQUET Klarifikasyon Mr Chair.

MR SPEAKER Ale vitman silvouple.

HON ROSIE BISTOQUET Zot in dir poudir sa building ki i en pti vye.

Zot pe privatiz li zot byento, bann artizan pe demande, pou eski maintain sa building avan, li ouswa zot pou privatiz mannyer i ete?

Ou si zot pa pou privatiz li ki mannyer i été, konbyen letan i pou pran pou zot kapab privatiz li?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

CEO.


CEO ANGELIC APPOO Onorab zis sa laboutik Artizan Des Iles ki pou ESA ki pou privatize.

Larestan i deza bann outlets ki pe ganny rent avek bann biznes li menm.

Nou se sa laboutik Artisan Des Iles ki ti anba management ESA e zis sa enn ki nou, nou pe antre dan privatizasyon.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Vidot.

HON AUDREY VIDOT Mersi Mr Chair.

Bonzour tou dimoun ki a lekout.

Mon premye kestyon i pou al pou Minis.

Minis ou form parti lekip lo nivo ladministrasyon.


lo Cabinet E nou konnen i annan bann distrik kot i annan bann challenges ki - I annan serten Manm Onorab in fer resorti lot kote enkli dan mon distrik osi, pe pas parey, kot dimoun i met en pti latab partou dan kominote.

Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Espesyalman kot bann later ki pou Leta zot bann met zot bann latab, zot vann zot bann prodwir.

E nou konnen i annan diferan kategori prodwir.


I annan ki pou tonm an term bann pou bann pti keksoz lokal.

E petet atraver ou pozisyon lo Cabinet, ki nouvo ladministrasyon pe anvizaze fer pou adrese ki nou annan en serten lord dan sa bann pratik ki pe ganny fer?

Ki anpese i anmenn en, en problenm adisyonnel an term swa an term sirkilasyon trafik, oubyen an term lizyenn bann prodwir ki pe ganny vann?

Ki pa afekte sa kominote?


Me nou konnen wi nou pe dir siport nou bann, nou bann dimoun pou zot kapab leve debourye.

Me ki lot alternativ pli kourt term, ki tanporerman zot kapab adres en pti pe sa bann defi?

E mon lot kestyon pou CEO, CEO mon apresye lefe ki ou’n, ou’n fer resorti ki i annan serten striktir pou keksoz ki pou ganny fer, pou siport nou bann pti artizan.

E la mon pe mazin de dimoun tre kle ki annan bann prodwir ki kapab anmenn benefis pou pei an term nou lekonomi.
Mon pe mazin Madanm Marie Clarisse, Mr Ridley Rose ki zot, zot prodwir bann keksoz lokal.

E i kapab benefisye atraver mon konnen nouvo ladministrasyon pe met lanfaz lo tourism.

Petet atraver zot, zot bann sipor atraver Bidze ki zot pou servi kwa ki zot pe priyoritiz bann sipor ki zot pe donn sa bann dimoun, pou asire ki wi nou get mazorite nou bann dimoun ki pe debourye.

Me avek resours kwa ki zot pe war i priyorite pou zot angaz zot ladan, ki pou anmenn plis benefis pou pei?

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis pou konmanse.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou bann kestyon.

Mon ava konmans avek limero 1.

Dabor e mon ava pas laparol pou limero 2.

An se ki konsern sa, sa bann laranzman ki annan isi pli spesifikman Roche Caiman ki annan sa bann dimoun pe vann.

I annan definitivman louvraz ki pe ganny fer par Cabinet kot dan sa kourt term, nou pe sey idantifye en lespes ki en pe pli konvenab, pou kapab sort out sa problenm.
Kot i ava en landrwa ki ava annan ase lespas ki ava annan ase lespas pou parking e sa bann dimoun zot menm Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 kapab fer zot aktivite dan en fason, ki parey ou’n dir pli izyenik.

Akoz obor semen la i pa vreman leka.

E i koz en kantite konzesyon osi.

Sa i enn.

An term ed long term i annan en pti pe sa bann proze ki mon’n koz, mon’n koz en pe lo la yer PBB.
Alors ki nou pe fer se al sey idantifye bann morso later ki fasil pou kapab batir lo la, ki nou kapab mont vitman en en lenfrastriktir ki pa bezwen en fancy, me ki ava lenfrastriktir ki ou kapab kas li.

lespas ;- En gran lespas kot dimoun i a kapab antre e i kapab swa i ava vin en set-up tou le wikenn kot nou ava kapab ganny parey en indoor bazar.

E ki i ava en aktivite osi pou dimoun pou fanmir osi ki kapab anmenn zot zanfan.
En landrwa ki i ava osi petet annan en pti entertainment as well ki kapab ale avek.

Mersi.

MR SPEAKER CEO.

CEO ANGELIC APPOO Mersi Onorab.

Lo kestyon limedya, en limero 2 dan keksoz ki nou pe sey travay lo la, se pou STC Hypermarket donn nou en Seychelles made shelf.

Sa shelf kot nou pou vann selman bann prodwir lokal, par nou bann artizan ki ganny fer isi.

Nenport ki kategori ;- i kapab artizanal i kapab kapab manze beverage.
E nou, nou pe travay nou an diskisyon avek STC lo ki mannyer nou kapab fer sa materyalize.

i E alors nou, nou pe rod bann artizan ki pare pou vin onboard.

Alors la nou ava lans en lapel sirtou avek sa de ou’n nonmen artizan ki spesifikman, eski zot war zot prodwir.

vann Hypermarket vini apros nou, e nou a travay ansanm lo ki mannyer nou kapab fer sa materyalize.

Sa i enn.
Sa i enn.

Kapab Dezyenmman SIB pe al entrodwir sa Export Scheme e anba sa Scheme pou annan konponan kot ESA pou antre pou donn zot formasyon lo agrandi, ou prodwir met li lo standar, pou zot kapab eksporte.

E sa i ava anmenn benefis pou pei en benefis pou zot menm.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Adelaide.

HON FRANCOIS ADELAIDE Mersi Mr Chair.

Bonzour panel.

Petet en pti follow-up lo kestyon kyosk.

Ler nou pe gete sa bann kyosk ler ou pe gete enn i 24mil si ou dir 15 savedir in ariv R360mil.
Eski prosedir prokirman ti ganny byen swiv pou sa dimoun ki’n Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 fer sa bann kyosk, ganny sa kontra?

E petet dir nou lekel sa dimoun osi ki annan sa kontra?

E mon pe ganny en konpran ki sa bann kyosk osi i kapab pe ganny karya ladan.

So eski i annan i en proze maintenance, ki pe fer e lekel ki fer maintenance, eski ESA oubyen eski sa bann dimoun an zeneral?

Mersi.

MR SPEAKER CEO.

CEO ANGELIC APPOO Mersi Onorab pou ou kestyon.


Wi nou’n swiv tou prosedir procurement, e nou annan nou approval Procurement Oversight Unit, pou letan ki nou ti pe fer prosedir pou aste sa bann kyosk.

of E sa procurement ti al kot DIY, ok?

E wi nou ti rankontre en problenm karya last year kot nou ti bezwen tret nou bann kyosk.
later Sa problenm karya letan nou’n evalye i dan later, dan sa li menm kot ex- Playground, e alors nou’n pran tou mezir pou fer sir ki okenn landrwa ki’n ganny afekte in ganny trete.

E i ankor annan travay ki pe ganny fer pou fer sir ki i pa retournen.

So tou maintenance i tonm lo ESA e nou, nou pe pran responsabilite, pou fer sir ki tou bann kyosk i reste a la oter e i ganny maintain byen.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi CEO.

Onorab Esparon.

HON REGINA ESPARON Mersi Mr Chair.

Bonzour tou dimoun a lekout.


Mr Chair dan son larepons CEO in dir ki zot ankouraz zot.

I annan en proze pou ed bann artizan, e nou osi fer resorti ki avek louvertir pei i pou le 25 bann artizan i free to open, dan enn son larepons.

Mon ti a kontan demann avek CEO lo kote Bazar Labrin, nou annan bann artizan ki ti pe vann laba kot Bazar Labrin.

Bann food vendors osi la ki pou arive eski zot osi zot free to open?
An vi ki nou konnen poudir lannen pase, ti annan en proze redevlopman pou sa site Bazar Labrin ki ti pou tonm anba SSI.

avek Me la ki SSI pe phase-out ki sa pou arive redevlopman ki ti pou annan Beau Vallon, laba kot site Bazar Labrin?

Mon konpran ki ou’n dir poudir Beau Vallon, Anse Royale ek Praslin pe annan kyosk.

Me sa Finans ki ti pou al fer redevlopman laba, eski in ganny anvoye Anse Royale ek Praslin?

Mon pa konnen zis mon pe demann sa kestyon.


Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Lo kote ou’n fer resorti osi ki i annan - nou, nou konnen oparavan ti annan bann dimoun ki ti vin vann la ilegalman.

Ki plan ESA pou ki sa bann dimoun ki ti pe vann la ilegalman ki zot, zot pe fer pou ankouraz sa bann dimoun pou anrezistre e vin legal?

Parske i annan bokou dimoun ki ti pe ganny zot lavi atraver vann laba kot Bazar Labrin, ki pou arive avek zot ki plan ki ESA i annan pou sa bann dimoun?
Petet lo kote SSI mon pa konnen si PS Thesee ti a kapab eksplik nou.

I annan bann rent ki SSI ti pe anmase avek kyosk, ki deza la lo kot Bazar Labrin ki ankor pe operate.

Parey nou annan lo court i annan en bis ki ankor pe operate.

Eski zot sa rent zot pou pey ek prezan Gouvernman, oubyen ki pou arive?

Enn pti lesplikasyon silvouple.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Lekel ki a konmanse?

Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.


Parey ou’n i dan dir korekteman SSI prosedir pe phase-out.

Alor proze osi ki i ti annan.

Me pou fer resorti ki proze pou Beau Vallon kot Bazar Labrin ti ete i pa ti ankor ganny finalize so ti zis en konsep.

Alor pou le moman sa i, i on-hold e i pe ganny revwar par, par biro Prezidan e i ava ganny mete ek Konsey Minis.

Me mon ava pas laparol avek PS Thesee ki ava donn ou en pe plis detay an relasyon avek phasing-out of SSI, an vi ki sa i tonm anba Minister Finans.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Parey nou’n dir avan se Minister Later, Labita ki pe pran sa proze redevlopman Beau Vallon kot Bazar Labrin i ete.

I ti annan sa bann plan ki ti’n ganny fer en plan devlopman ki sipoze fer an trwa faz e ti napa finansman pou sa.

Zot ti bezwen finans li atraver en loan, ki zot ti bezwen pran avek Labank Komersyal.

E petet en pe ek bann devidend ki ti pe kolekte zot menm lo lapar Gouvernman.
So Minister Later, Labita in ganny manda, pou li revwar sa proze ki ti’n ganny met ater ki ti’n diskite - pou reprezant devan Konsey Minis pou gete si Konsey Minis i dakor pou kontinyen as is.

si Oubyen i annan nesesite pou revwar li, e la ava Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 gete si bezwen rediskit ek bann stakeholders parey ti ganny fer avan.

An sa ki konsern bann dimoun ki, ki la dan sa landrwa oparavan, most si ou gete ti bann striktir ilegal.
Swa bann dimoun ti met bann latant, oubyen ti pe fer bann konstriksyon ilegal.

Ti napa vreman permisyon ki ti ganny mete pou build la.

proper Sanmenm sa plan ti ganny fer pou devlop la, met bann stall bann standar.

E bann kou abordab ki a fer ki bann vendor i vin la e i annan en landrwa ki pli izyenik osi.

Akoz ti napa delo osi la avan ;- par egzanp ki ti pe donn sa bann food vendors pou vann.

Ti annan bann issue sanniter.

So sa plan ti pe kouver en pe sa.


So koleksyon larzan i pa pou vreman annan - vi ki tousala ti zis la pe - zot vann zot in plizoumwen.

Mersi.

vini in E konnen egzakteman kantite tenants ti annan lo sa propriyete li menm.

E letan sa fer se in ganny prosedir lanmenm la kot nou, nou’n divert nou funds dan lezot proze, akoz nou’n kit Beau Vallon avek SSI pou devlope.

Mersi.

MR SPEAKER Wi Onorab.

Si ou bezwen klarifikasyon.

HON REGINA ESPARON Klarifikasyon.

Mersi Mr Chair.


Mr Chair mon ti a kontan demann avek CEO, be an vi ki sa bann vander la an se moman pa pe kapab vin lo sa site, akoz pa ankor annan sa devlopman, eski zot annan plan pou kekfwa redeploy sa bann dimoun en lot landrwa?

Mon pa konnen mwan.

E nou konnen poudir la toultan i annan en latraksyon touristik.

E Bazar Labrin ti en keksoz ki ti pe atir touris, eski nou pa kapab revwar?

Mersi.

MR SPEAKER CEO ti annan pwen pou adrese ladan.

MR SPEAKER Mersi.

CEO.


CEO ANGELIC APPOO Lo kote ESA letan desizyon ti transfer ganny pran pou propriyete antye kot SSI, se lanmenm la kot nou ti transfer tou lalis bann vander avek SSI osi, pou ki zot i kapab fasilit zot dan zot devlopman.

CEO ANGELIC APPOO Mersi Onorab.

Se sa bann diskisyon ki pe antreprann avek Konsey Minis, an se moman kot tousala pe ganny diskite.
E byento I’m pretty sure ki Minister Finans pou vin avek en lanons lo ki pou Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 arive avek sa bann vander.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Cosgrow.

HON WALLACE COSGROW Mersi Mr Chair.

Bonzour Minis ankor enn fwa avek CEO.

Mr Chair CEO in dir ki ESA well nouvo Lazans ki ti avan SEnPa ti ganny kree an 2018 e an 2018 zot ti revwar son zot ti revwar en pe son manda e Lalwa.
E dapre Lalwa ESA ti i sipoze pe kouver sa ki nou apel MSMEs, micro, small and medium enterprises.

Ler mon’n ekout - mon pe ekout bann deba la dan Lasanble, pou mwan i kler ki ou a krwar ESA i ankor santre e fikse bokou lo bann micro e petet small enterprises.

E pa ankor neseserman fer sa jump pou al tous osi bann medium enterprises, ki en pti pe pli gro.
So CEO ki zot in met an plas between now e 2018, between 2018 e la pou ki zot kapab kapte osi sa bann group biznes medium enterprises, ki parey mon ti dir Minis yer i annan apepre 85poursan 80, 75 a 80poursan enterprises Sesel, i konsider konman SMEs.

So ki zot pe met an plas pou tous en pe sa kategori medium enterprises?

Dezyenmman an term business support services eski zot annan striktir within ESA pou provide support services, pou bann pti biznes pou sa kategori biznes ki zot oversee?
Akoz i annan demann deor pou sirtou serten biznes ki pa kapab afford en HR, ki pa kapab afford en avoka bann keksoz Apre koumsa.

trwazyenm kestyon mon tourn en pti pe dan micro enterprises en pe dan artizanal.

Ki zot pe fer pou protez en pe bann artizan lokal e la mon pe mazin par egzanp petet annan en lalis bann artizan lokal - en rezis bann artizan lokal?

i kapab Kot dimoun konnen dimoun i kapab enterakte avek zot, fer biznes pli fasil pou sa bann pti artizan.
Konmsi sey anmenn sa marse kot zot akoz zot napa sa fasilite pou zot parey mon’n dir sa business pou annan support, ki pou al met zot out there.

So mon a reste la - mon annan en kantite kestyon Mr Chair, me selman mon a reste la dan within sa.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Mersi Onorab.

Wi Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.


Permet mon Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 fer en pti pou zis donn komanter lo bann kestyon epi CEO i ava al an en pe plis an detay.

Rezon pou sa, se akoz petet mon anvi koz en pti gin lo stratezi Minister e ki mannyer i tie-in.

e So esansyelman an relasyon avek ou premye kestyon.

Parey in ganny fer parey resorti ou’n mansyonnen i annan sa persepsyon ki ESA i viz ver bann ptipti antrepriz a tou pri.

E sa i en keksoz atraver ledikasyon.


Parey ti’n mansyonnen e nou bezwen fer travay kot nou edik en lakominote e popilasyon an antye, an se ki konsern ki louvraz ki ESA i vreman fer.

Akoz ki mon’n war se ki apre osi, i annan sa - ti annan sa mankman dan in terms of sa monitoring, tranzisyon between micro to small.

biznes mon I napa en striktir an plas an se moman kot ESA ki pe vreman fer sa monitoring, pou regarde sa biznes, eski i pe grandi pandan letan?

Eski i pe sorti en micro pe vin en small?


I pe sorti small i pe vin medium?

E ki kominikasyon ki pe ganny fer avek sa biznes ki pe idantifye.

Ki problenm?

Akoz ki ou pa pe kapab tranzisyon.

i en pe bann So tousala lannen louvraz, ki pandan avek lobzektif, ki nou annan nou pou bezwen travay lo la, pou nou anmas lenformasyon, en konpran pou vreman.

ganny E sa louvraz osi i osi spill over an term kominikasyon e korperasyon avek bann lezot antite dan Gouvernman.
Parske pou nou kapab fer sa monitoring i bezwen sa kominikasyon, sa kolaborasyon kot nou pe kapab serten ganny lenformasyon avek sa bann antite.

So petet osi tousala in enn kontrent, akoz ki ESA pa’n kapab fer sa dan lepase.

Me going forward e avek sa drive ki Minister i annan, Minister i li annan en achieve.

lobzektif pou E parey mon dir lo debi nou la pou fer sir ki biznes i focus i achieve son purpose.

creation Savedir of wealth.


I pe kree lanplwa e alor i vedir nou santre otour fer sir poudir biznes pe devlope.

So nou, nou vreman, nou vreman angaze pou fer sir ki ESA i vin sa antite, ki pe devlopman promouvwar biznes dan Sesel.
An se ki konsern ou kestyon trwazyenm promosyon bann pti artizan ;- sa i tie-in egzakteman avek anliny avek sipor ki nou pou afford avek Minister Tourizm, ki pe pourswiv en stratezi, kot Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 zot pe promouvwar cultural tourism dan Sesel.

E promosyon artis lokal i tie-in vreman byen avek sa.

So nou, nou pou pe koz menm langaz, so nou pou afford nou sipor lo sa kote osi.

Avek sa mon a pas laparol avek CEO pou lezot li reponn bann kestyon.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Wi CEO.

CEO ANGELIC APPOO Mersi pou kestyon.

I zisteman sa ki Minis in nonmen ledikasyon.

Nou sey nou mye pou edik manm piblik ki rol ESA konpare avek SEnPa.

E sa mantalite i menm dan nou bann stakeholders Gouvernman kot zot ankor krwar ESA i deal zis avek pti, pti biznes avek ‘Cottage.’ Me nou, nou kontinyelman edik zot lo kategori biznes ki nou deal avek.
E osi letan nou, nou’n travay pandan sa 2an letan nou’n etablir an 2018, nou’n fer sir ki en legzanp nou pe anmenn en benefis, pou biznes i pa pou kategori pti, pti ek mwayen.

Me sa medium biznes osi i kapab osi benefisye.

En legzanp se nou’n antre dan diskisyon avek lakonpannyen lasirans, pou donn rediksyon biznes ki anrezistre ek ESA.

E sa i osi aplik pou medium businesses.

So nou bann vizyon se pou ki benefis i al pou tou kategori biznes, e non pa zis pti e mikro.
Me selman nou, nou pran kont ki sa ki mikro ek pti i bezwen plis latansyon, plis sipor parey ou’n dir.

E se sa kot nou seksyon Business Development i zwe en rol kle.

Kot nou bann staff i la pou ed sa biznes devlope.

E nou osi la pou donn formasyon ;- nou donn bokou training pandan lannen, ki ed sa biznes ed sa antreprener devlope.

ou konn Kot ou kapab ganny plizyer skill si ou napa en HR ou kapab vini attend en training e ed ou konn ou bann lobligasyon human resources.
Ed ou bann lobligasyon taks, ed ou konn ou intellectual Ki mannyer ou property.

protez ou bann prodwir.

So nou, nou fer sa bann training pandan lannen.

Mersi.

lobligasyon MR SPEAKER Mersi.

Onorab Poris.

HON DOYACE PORIS Mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis ek ou delegasyon.

Bonzour tou mon bann koleg e tou bann ki a lekout.

Minis mon ti a kontan konnen, ki kantite larzan i annan dan pou pti biznes?
E si zot annan i pou annan en Grant ankor Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 pou lannen 2021?

Vi ki i annan spekilasyon ki ti annan bokou labi ?

E si i annan en odit ki’n ganny fer pou bann ki’n donn dan lepase?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Sa lannen i napa larzan.

Nou pa’n allocate larzan dan Bidze, pou al avek sa Seed Capital Scheme pou al avek sa Grant.
E rezon akoz in ganny soulev en pti pe o debi par CEO.

E petet mon ava al en pti pe pli an detay, se akoz in napa sa proper monitoring ki’n ganny fer pandan sa letan ki sa in an operasyon, pou fer sir poudir sa bann dimoun ki’n ganny sa Grant in servi sa larzan lo labaz ki zot ti pe merite.
labi posibleman E alor i fer ki parey ou’n dir i annan en kantite en kantite in ganny arive, parske dan rapor preliminer ki’n ganny soumet avek mon lofis parey CEO in mansyonnen, i annan en gro poursantaz aplikan ki pa’n kapab bann dokiman.

donn zot Parey kondisyon pou ganny sa Scheme i dir within 6 months zot ti’n merit pe fer.

Swa in vin en mankman lo la kote Gouvernman ki pa’n follow-up.

i deliberately en mankman ki’n ganny fer lo lapar sa dimoun li menm ki pa’n gard son rikord.
Ouswa sa Me selman i ti annan sa lobligasyon anba sa lagreman pou fer li.

So nou bezwen al vreman regard ladan.

E se sanmenm ki nou pe fer nou pe, nou pe sey al en pti pe pli regarde an profon, pou egzakteman kwa ki’n pase ki benefis ki’n gannyen.

Ou konnen i fer mwan retourn ankor lo mon pwen kot, kot mon dir Polisi i ganny met an plas me nou bezwen fer sir poudir sa Polisi pe achieve sa purpose ki’n ganny set out pou fer.

Nou bezwen fer sir ki enn Polisi pe ganny swiv sa i byen.
Dezyenm, eski sa Polisi i pe fer sa ki i sipoze pe fer?

So sa i form parti enn bann zis keksoz ki mon pou kontinyen.

Mon pe fer resorti dan nou louvraz toulezour.

Petet pandan sa bann mwan ki vini, nou a kapab ganny en rapor pli aprofondi, ki ava donn nou en pli bon apersi.

Me pou sa lannen e anvi sityasyon finansye ki nou pe fer fas avek, nou pa’n ganny sa bagaz pou nou kapab re al ganny sa larzan, pou nou kapab fer sa Scheme.
Parske nou bezwen fer en - regard sa Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Polisi ki mannyer sa larzan ti pe ganny zere.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Korek ok?

Onorab Mondon.

HON TERENCE MONDON Mersi Mr Chairman.

Mon premye kestyon i tous size bann prodwir, me selman zot in koz, zot in koz bokou lo lenfrastriktir bann lespas ki zot, zot mete pou kapab ekspoz zot prodwir.

Me mon anvi vin en pe plis spesifik lo diversifikasyon en pti pe bann prodwir.
E pou kapab anmenn plis varyete pou ki touris i annan plis swa.

La mon pe koz lo bann prodwir artizanal, kot parey Minis in fer sorti ankor ki Minister Tourizm pe met bokou lanfaz pou nou kapab fer touris depans plis dan nou pei.

Alor mon kestyon kwa ki zot pe fer vreman, pou kapab anmenn plis diversifikasyon bann prodwir artizanal e osi anmenn sa inovasyon?

Ki kalite sipor zot pe donnen pou nou kapab achieve sa?
Mon dezyenm mon anvi konn, mon anvi konnen konbyen reveni vreman sa sekter artizanal pe anmennen dan Eski zot kapab capture sa?

E ki zot potansyel vreman si zot in lekonomi ?

kapab fer en serten travay lo la?

E mon dernyen pwen i pa en kestyon, mon le met lanfaz ankor parey mon war dan rapor Oditer Zeneral, ki i annan en kantite defayans zot bann sistenm kontrol, in sorti dan rapor 2019.
E Minis in koz en pti pe lo la bann labi dan ki’n pase mon anvi en langazman vreman ki sa lazans i fer sir ki i kapab met an plas bann sistenm kontrol, e ki zot swiv finansyel.

bann Akoz zot pe kolekte plis ki 7 a R8milyon konman reveni lazans ki pe al dan Fon Larzan Piblik.

Mersi Mr Chairman.

regilasyon MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis, lekel ki a konmanse?

MINISTER DEVIKA VIDOT Yes mon ava sa.

MR SPEAKER Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou bann kestyon.


An se ki konsern diversifikasyon e prodwir artizanal ;- Nou pou angaze pou fer bann - pou konsolid bann training.

E parey Minis in la an term inovasyon, zot pou la pou siport Minister lo sa nivo pou ki nou kapab etabli bann Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 framework.

E ki ESA prezan being the Agency i kapab al enplimant sa bann progranm ledikasyon ouswa sa bann pou fer sa ban sansibilizasyon avek sa bann dimoun.
i santre Petet CEO i kapab donn ou enn de bann training ki egziste an se moman ki vis versa, i ava sit detrwa legzanp.

Mon pou al tous lo 2enm e 3em kestyon an menm tan otour parske monitoring e evaluation ankor.

Pou le moman enn nou bi Minister, si pou ou kapab evalye vreman ki kantite – parey mon’n dir oparavan ki lenpak ki biznes i annan?

Eski i pe generate well?

Eski i pe kree lanplwa?

Eski pe achieve nou son lekonomi?


purpose dan E pou le moman i napa sa striktir an plas pou nou kapab fer sa kalite monitoring and evaluation.

Alor sa i enn bann pwen kle ki nou pou travay lo la pandan sa lannen.

E ensi byen ki – e sa monitoring and evaluation i pou tou osi ki mannyer sa pou fonksyonnen.

E i ava adres bann rapor fer resorti par ki’n ganny Oditer Zeneral.

Parski sa fonksyon i pa pou zis tous lo travay ki deza pe fer, me osi lafason ki bann agencies pe operate.
Eski zot pe zer byen sa bann finans ki ganny met sa par dispozisyon zot Gouvernman?

So sa i osi pou enn sa bann sanzman ki mon dan anvizaze Minister.

anmennen Alor mon pas laparol avek CEO i ava sit enn de legzanp ki i pe travay lo la, me parey me byensir parey mon’n dir nou pe al target pou improving sa bann prodwi.

Mersi.

MR SPEAKER Wi CEO?

CEO ANGELIC APPOO Mersi Onorab.


Legzanp bann training ki nou’n komans fer e ki osi dan plan pou sa lannen, i annan innovation mindset i enn ki nou’n komanse since last year.

An Novanm nou ti fer enn premye kot nou pe target bann artizan, bann antreprener ki mannyer devlop inovasyon dan ou biznes?

Ki bann stratezi ki ou kapab vin avek pou fer sir ki ou biznes pe evolye?

pou E sa nou ti fer li an kolaborasyon avek NISTI li menm.
Nou annan training dan diversifikasyon kot nou pe ed bann antreprener lo - menm legzanp ki ou‘n dir diversifye ou prodwi pou ki ou kontinyen reste relevan.

E osi bann training lo ki mannyer ou pou ogmant stanp ou prodwi, pou ki i vin lo en Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 standar ki touris i kontan, lokal i kontan e i pe vin menm en standar kot ou kapab eksporte dan le fitir.

E osi bann dan formasyon manufacturing.

Fer li ou menm; prodwi ou menm prodwi lokal.


So sa nou pe fer bokou sirtou apar bann training vertyel ki nou pe met a laporte piblik atraver nou bann paz medya e osi lo website.

E osi lo kote odit 2019, wi nou’n ganny kopi rapor e nou’n adrese.

An 2019 letan mon ti zwenn nou ti annan bokou defayans dan nou lazans.

E mon ti fer li mon devwar pou sir ki fer lorganizasyon i ganny odite, pou ki nou vwar byen menm kote sa bann defayans i ete e pou nou kapab adrese.
So nou’n pas 2an pou fer bokou travay pou met lord e fer sir nou pe comply avek Financial Act, fer sir nou pe comply ek Procurement Act, nou’n met bokou Polisi an plas e sa bann keksoz ti mank bokou.

So la nou’n fer sir ki nou’n aranz en kantite lo sa bann defayans.

E nou pou osi – nou sipoze osi vin devan FPAC pou donn en pti pe plis detay lo ki bann travay ki nou’n fer pou adres bann defayans ki’n monte dan rapor Oditer.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi CEO.

Onorab William.

HON WAVEN WILLIAM Mer Mr Chairman.


Mon kestyon i konm swivan; mon ti ava kontan al lo latab 5 lo performance, mon anvi demann avek CEO, si i kapab – well si ou annan sa lenformasyon – si ou napa ou ava donn mwan an ekrir pli tar.

Par egzanp lo sa number of SMEs eski sa 110 i sa total ki nou annan ouswa plis ki la?

Eski nou annan en gro total apard ki sa bann traver ki zot in mete la?
E dan sa kestyon mon anvi konnen konbyen bann micro enterprise ou annan, konbyen small, anmenn tan medium akoz zis pou donn nou en nide apepre?

E prezan mon pe regarde lo kote seed capital epi lo kote training, eski sa bann aplikan zot ganny training avan zot ganny seed capital ouswa zot kapab ganny training apre ki zot in ganny sa larzan?

Sa pwennvi lo management?

E an menm tan eski ou kapab dir nou si the amount of seed capital in redwir la ouswa sa sonm i ankor parey?

I ankor annan pou donnen?


Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

CEO.

Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 CEO ANGELIC APPOO Ok Onorab.

Mersi pou ou kestyon.

Pou sa number of registered MSMEs i plis ki sa an zeneral.

Me solman sa amount ki la i kantite ki’n vin kot ESA, akoz nou, nou ti pe anrezistre bann MSMEs sirtou ki vin apply pou zot ganny en nouvo sertifika pou fer bann biznes kot lakour.

Sa zot ti pe kontinyelman vin kot nou e nou nou’n travay ek zot.

Ok?
Ok?

So sa 110 ti nou target me actual 2019 ti 106 e 2020 nou target ti 45 me actual ki ou, ou pou vwar dan raport ki vini pli tar i zis 25.

Nou’n vwar en gran bes an 2020 akoz sityasyon ekonomik e nou’n vwar ki bann biznes pa pe – napa en gran kantite biznes ki pe komanse or ki pe vin kot ESA.

i pa statistik an zeneral, i zis sa ki ganny anrezistre kot ESA.

E sa i en issue ki nou pe travay lo la, kot nou pe bezwen met en database an plas ki pou capture tou bann MSMEs dan pei.
Me selman sa tre pros E sa nou pou bezwen avek travay Registration Division, SRC, SLA pou fer si nou pe capture the real statistics of bann MSMEs dan pei.

Ok?

E an menm tan, how much, kantite micro e small i annan?

Nou pa’n kapab determin sa akoz n ou pa pe ganny lenformasyon zot revini, pou nou konnen lekel ki tonm anba kategori micro, lekel ki tonm anba kategori small.

So sanmenm sa ki nou bezwen antreprann sa bann travay ek sa bann lezot stakeholders pou nou ganny li byen sa bann lenformasyon.
E fer sir ki pe ganny en bon figure en bon statistic ki nou kapab fer sir nou konnen egzakteman ki kategori ou, ou tonbe baze lo ou reveni e osi kantite lanplwa.

E sa i ganny defini dan nou Act osi.

Bann dimoun ki’n ganny seed capital ki’n train i pa ti mandatwar ki ou attend training avan ou ganny sa Grant me solman nou, nou fer kot nou li en practice ankouraz zot pou ou vin training.

E sa pou ed ou pli byen manage ou Grant e osi pli byen demar ou biznes.
Ankor bokou ki’n apply sa Grant i bann start-ups; bann ki prezan pe al antre dan biznes.

E nou, nou ankouraz zot vini me i pa forse.

So sanmenm sa ki ou pou vwar ki sa figure i en pti pe ba alor as zot purview pou vin training kot ESA.

And kantite seed capital ki reste?

Sa progranm seed capital ti ganny etabli an 2017 e i ti annan 5milyon ki ti sipoze ganny disburse dan 5an.
E la sa lannen, i sipoze Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 ganny 5milyon pou dernyen lannen ki reste pou 2021 me la vin ki nou’n met lo poz, sa larzan i anba Minister Finans e i pa pe ganny touse sa lannen.

MR SPEAKER Wi Onorab klarifikasyon.

santi HON WAVEN WILLIAM Yes.

Mon ti zis anvi dir Minis sa mon lenformasyon lo lakantite mon krwar i vreman enportan.

Akoz si nou pa kapab gage into sa?

poudir Then i annan bann lezot travay ki ekonomik ki pou difisil pou nou kapab fer.
An menm tan pou Parlman li menm li pou nou i pou enportan pou lavenir pou nou kapab konpran e konnen.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

Mon kontan ki finalman mon krwar mon pe get ou me sanmenm sa ki mon pe sey echo, mon pe sey fer pase.

E problenm se ki i ti napa en fason pou rikorde, pe vwar si Biznes pe aktyelman pe grandi, si biznes pe devlope dan ekonomi.

I ti pe napa en fason ki sa antite ki pe sipoze pe zer sa micro, enterprises pou li fer sa.
small ek medium So byensir letan mon’n antre dan Minister, letan mon pe demann bann statistik, pe demann lenformasyon i annan sa mankman e mon kestyon se ki mannyer nou ti pe fer li?

E i pa ti pe ganny fer.

Alor petet son lafason ki desizyon ti pe ganny pran mon pa tro ganny en konpran ki mannyer ti pe ganny fer, me se pour sa rezon ki i vreman enportan ki nou etabli sa bann kolaborasyon avek sa bann antite pou nou ganny sa lenformasyon.

Parske sansan nou pou kontinyen fer desizyon dan fernwanr.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER.

Mersi.

Mon krwar nou a pran en poz la.

I sipoze annan bann Komite ki pe zwenn e zot annan viziter ki zot pe travay avek pou fasilit zot.

Nou a donn zot sa letan pou zot kapab ariv dan zot landrwa travay 12.30.

Nou a repran 2er e nou a kontinyen lo sa Bidze.

Mersi.

(BREAK) ENTERPRISE SEYCHELLES (Cont) MR SPEAKER AGENCY Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Antrepriz Bon nou a repran lo Bidze Pou Agency Seychelles nou en overtime lo sa Bidze deza.
Mon pou don bann Manm 20 minit ankor lo kestyon apre bann Leaders e nou vote.

E premye Onorab Phillip Arissol.

HON PHILLIP ARISSOL Mersi Mr Char.

Bonn apre mini tou dimoun.

Minis mon vwar dan ‘current challenges’ mon vwar ki avek travay ki pe ogmante zot pe fer fas avek en mankman mendev ki pe anpes zot delivre lo zot manda.

Eski CEO i kapab dir ek Lasanble, ki kantite travay ESA i annan?

Ki nouvo responsabilite ki ESA i annan ki zot ti napa en 20218 letan zot ti fek komanse?
An menm tan osi mon vwar ki zot annan en mank lespas pou lofis ki anpes fer nouvo rekritman eski Minis i kapab dir Lasanble kote zot baze e konbyen ESA pe peye pou lwe sa landrwa?

Mersi.

avek diferans ant SEnPA avek ESA i sa kategori micro, small and medium enterprise.

SEnPA li an ba son Lalwa i ti deal zis avek cottage e ti en pli pti group konpare sa kategori la ki’n agrandi pou vin micro, small and medium.

So ou vwar bokou plis biznes ki nou pe bezwen travay avek.
E sa nou’n bezwen reget nou striktir an 2019 rod additional staff me i toultan en shortage.

Me solman la stratezi ki nou pe pran ansanm avek Minister se partaz resours; partaz resours partaz travay e fer sir ki nou fonksyon avek fonksyon SIB i byen align e sa ki SIB i sipoze fer i fer sa ki ESA i sipoze fer i kler.

Office space nou baze Camion Hall e sa i en building i pou ESA Menm alor nou pa pey rent.

Sel lofis ki nou pe pey an se moman i nou lofis Praslin.
Nou baze dan Pension Complex Grand Anse alor nou bezwen pey rent Pension Fund e sa i R9mil par mwan.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

CEO ou adrese?

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Uranie.

CEO ANGELIC APPOO Bon apre midi a tous.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Staff an se moman nou annan 24 in-house e nou annan 2 staff i anba Minister accounts Finans osi ki segonded ek nou.

i Nouvo responsabilite HON ROCKY URANIE Bonn apre midi Mr Chair.

Mersi.
Mersi.

CEO mon’n tann ou bomaten dir ki dapre resours zot pou gannyen zot pou met plis proze dan bann distrik.

Eski i annan distrik - oubyen plito mon al ver La Digue.

Eski Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 La Digue i pou gannyen bann kyosk ki pou ganny konstri pandan sa lannen pou ed nou bann artizan?
Apre mon lot kestyon an relasyon avek kyosk menm avek limitasyon pou ganny kyosk, eski an zeneral zot pe fer revi pou vwar lekel parmi sa bann artizan ki pe plito export ban prodwi pou vin vann e bar plas sa bann artizan ki pe prodwi ki napa en landrwa?

MR SPEAKER Mersi Onorab.

CEO.

CEO ANGELIC APPOO Mersi Onorab pou ou kestyon.

La Digue sa lannen nou napa en proze me solman li osi i annan en landrwa dan nou plan kot nou anvizaze met en proze laba.
Sa lannen nou pe met en proze lo Anse Royale ek Cote D’Or parey ou’n nonmen.

Lo kote prodwi enporter versus bann ki nou pe lokal, nou’n rankontre sa sityasyon e menm bann propriyete li menm kot nou’n vwar i annan bann prodwi enporter ki pe ganny vann.
prodwi nou dan Oparavan nou ti napa en mannyer ki mannyer nou pou kontrole or ki mannyer nou pou monitor me la atraver nou Polisi ki nou’n met an plas pou nou bann lespas i annan en fason kot nou pou kapab travay avek nou bann tenants sirtou kot zot kapab konsantre plis lo prodwi lokal.

Enporte parey nou pe dir i zis bann raw materials;- sa matyer debaz ki ou bezwen pou ou fer ou prodwi avek.

So la nou pe al antreprann en travay kot nou’n fer sa Polisi e prezan nou pou al met li an enplimantasyon.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Woodcock.

HON WAVEL WOODCOCK Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi Minis, CEO tou koleg Onorab e tou dimoun a lekout.

Mr Speaker mon kestyon i kot i konsern ler mon pe get the ‘major achievements’ i annan sa 15 kyosk, ok?

Zot ‘major achievement’ pou 2019/2020 ti annan sa 15 kyosk ki ti ganny allocated avek bann vendors Victoria.

Me an menm tan ti annan en proze similar ki ti pou ganny fer Amitie Grand Anse Praslin.
Annefe mon rapel si mon pa tronpe avan ki SEnPA ti vin ESA, an 2018 mon’n deza demann sa kestyon lo sa size.
Sa letan Minis Cosgrow ki ti en Minis e Speaker, propozisyon Mr zisteman sa en nouvo propozisyon ki’n ganny met devan ki mwan osi mon pe pouse pou sa, pou ki i annan en proze en pe parey pou ki ti annan Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 nou kapab etabli en sant komersyal vizavi Airport Amitie Anse Kerlan;- e non selman pou deservi bann artizan me kapab deservi bann lezot sekter – I don’t know bann agro dimoun processing, fish processing e lezot bann aktivite e ekonomik ankor ki kapab generate, alor Minis ler mon ti demann li sa kestyon pou Departman Investment ou ti dir ler ESA i vini ou pou kapab demande.
dan ki Alor mon anvi demande ki zistans zot in arive; ki bann devlopman lo sa size?

Dezyenmman mon lot kestyon i kot i konsern Seed Capital Grant Scheme pou an 2019.

An 2019 ou’n dir pou dir i annan 95 e sa i pou CEO sa kestyon so 95 aplikan, mon bezwen demann sa kestyon akoz dan le pase ki bann kriter ki zot ti servi pou donn sa seed capital?

I zisteman akoz mon pe demann sa i annan bann konsern dan lepase ki sa Seed Capital Grant Scheme in ganny servi pou rezon politik.
E nou’n vwar dan lepase kot ban dalon zanmi e bann dimoun ki vreman anvi al dan biznes, zot pa neseserman benefisye anba sa seed capital.

E mon bezwen demann sa kestyon osi, eski in osi annan sa Scheme Seed Capital pandan lannen 2020.

MR SPEAKER Onorab move ahead ek ou kestyon silvouple e aret bann komanter.

HON WAVEL WOODCOCK Eski in annan sa seed capital osi bann Scheme – Seed Capital Grant Scheme pou sa lannen?
Akoz mon demann sa Mr Speaker akoz 2020 ti annan en meeting ki ti ganny fer kot Pension Fund.

Ti annan en Minis ki ti prezan dan sa - pa ou Minis meeting Cosgrow – MR SPEAKER Les Minis Cosgrow trankil.

Sey demann ou kestyon.

HON WAVEL WOODCOCK -kot bann zenn ti ganny apele.

Plizyer bann zenn ti dan biznes ti ganny apele e menm ti annan en bann ki pa ti dan biznes e zot ti ganny ofer sa from R50 a seed capital 100mil.

Alor bezwen mon demande eski CEO i kapab konfirm sa?
E mon ti ava osi kontan konbyen konnen larzan ki ti annan dan sa seed capital?

osi E Minis mon demande eski i posib pou nou ganny en lalis an 2019 e 2020 tou sa bann dimoun ki’n sa Seed benefisye avek Capital Grant Scheme si ou Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 kapab fer nou ganny en kopi sa lalis.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

CEO.

devan CEO ANGELIC APPOO Mersi Onorab pou ou kestyon.

Amitie mon fek ganny ou email.


In fact ou proze ki ou’n met visit delegasyon Prezidan kot nou Minis osi ti vini in met devan mwan sa sit, kot ou pe anvizaze non antreprann sa proze.

swivan Pou le moman nou an diskisyon ek Lanvironnman premye pou nou regarde ki lanpler proze ki nou kapab fer.

Akoz parey oparavan sa annan bann ti landrwa problenm delo monte kot nou’n bezwen fer bann rock armouring.
Nou anvi fer sir ki letan nou met en proze la i pa pe ganny afekte dan okenn fason so nou an diskisyon ek Lanvironnman, e nou pou travay lo en plan kot nou a kapab met en proze la Amitie e avek resours ki nou pou gannyen nou ava kapab materyaliz sa.

Me la an sa moman pou sa lannen i napa pou Amitie nou a kapab komans travay lo bann plan pou sa lannen pour ki nou ava kapab resours neseser pou fer sa proze materyalize.

Seed capital an 2019 bann kriter.


Dan lepase parey mon’n dir 2017-2018 seed capital ti anba departman e non pa anba ESA.

I fek vin anba ESA an 2019.

E an 2019 letan in vin kot ESA, nou’n fer sir ki nou’n revwar Polisi kriter e ki bann kondisyon pou ou ganny sa Seed Capital Grant.

E sa ti en travay entans kot nou’n met bokou plis kriter pou ou bezwen zwenn avan ki ou ganny sa seed capital.

E sa ti en swivan bann konsern lo lo seed capital 2017- 2018 ki ti’ leve.
E alors nou bann kriter in tre transparan an 2019 e byensir nou a kapab provide en lalis tou bann benefisye 2019-2020.

In fact nou pe fini fer nou rapor la an 2020 e nou pou fer nou monitoring as well .

Apre 6mwan parey lagreman i dir e nou pou kapab submit en lalis avek non e kantite zot in benefisye pandan sa lannen.

Seed capital 2021 parey Minister in anonse pou napa sa lannen.

Nou’n bezwen met en poz pou nou kapab fer sa monitoring and evaluation pli apropriye.
Akoz nou’n anvi stop en letan la kot nou kapab aloe fer resansman past beneficiaries pou ki prezan nou a kapab soumet en rapor kot Gouvernman pou sa 3 lo bann Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 lannen konsekitiv e fer sir ki bann defayans ki’n ganny point out i ganny adrese.

Mersi.

sa bann larzan, claim sa bann larzan back e i a retourn dan nou Consolidated Fund.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab si ou annan en klarifikasyon spesifik demande - pa lans dan en nouvo deba silvouple.
HON WAVEL WOODCOCK Napa problenm Mr Speaker.

MR SPEAKER Klarifikasyon.

HON WAVEL WOODCOCK Ok. Mon klarifikasyon i ankor regardan sa seed capital Mr Speaker.

Mwan sa ki mon anvi konnen i se ki ok mon krwar CEO in mansyonnen boner zafer bann follow-up ki zot in fer avek sa larzan ki zot in allocate.

Ok mon krwar i annan en 45 dimoun ki pa’n neseserman servi sa larzan parey i merite.
Ok. Me sa bann dimoun ki’n fini allocate ek en sonm larzan 50mil – 100mil mon pa konnen si i annan ki’n ganny plis kekfwa CEO i kapab donn sa lenformasyon eski zot pou re-rod sa bann larzan?

Akoz ou ou’n ganny larzan pou ou envestir pou en biznes.

Ou pa kapab servi sa larzan pou aste en loto pou aste en bato.

Alor mon kestyon eski zot pou rod fason pou reganny MR SPEAKER Mersi.

CEO.

CEO ANGELIC APPOO i Ok. Premyerman seed capital maximum 50 thousand.
Nou pa kapab ale pli o akoz i zis R50mil par personn ou par biznes.

Dezyenmman dan lagreman in mete ki si ou pa’n servi sa larzan dapre sa ki ou ti’n dir nou annan drwa rod refund avek ou.

So sa lagreman i menm ganny anrezistre e i en official document kot nou kapab pran aksyon avek sa dimoun si pa’n servi sa larzan dapre sa ki i ti’n dir.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi CEO.

Onorab Loze.

HON JOHAN LOZE Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker kestyon ki mon ti anvi demann ek CEO mwan se ki dan sa letan kot nou ete la, i annan bokou e mon pe koz pou bann pti biznes ki fer prodiksyon lokal mwan, parey i annan en kantite Grand Anse Praslin dan sa letan, ki nou ete i annan bann online la, marketing forums parey ETSI Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 online bazar.

I annan enn de zot sa bann keksoz koumsa.


Sa ki mon ti anvi konnen mwan, si ti posib pou zot lorganizasyon ofer en serten training avek nou bann artizan, nou bann dimoun ki fer prodiksyon ek lanmen isi Sesel, e donn zot akse greater market avek sa through bann online bazar – parey AMAZON Handmade, Art Fire, Ruby lane e parey mon’n dir avan ETSI ki zot a ganny en pli bon debousman, zot a ganny en pli bon sans fer en pli bon kontribisyon.
E sa mon konnen ki bann artizan Grand Anse Praslin pou vreman kontan antre ladan, menm si zot MNA pa kapab koz pou zot e defann zot dan Lasanble.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mon pa a pas komanter lo MNA Praslin mon a demann CEO pou reponn.

CEO ANGELIC APPOO Mersi pou ou kestyon Onorab.

Definitivman sa i en stratezi ki nou pe al ladan.


Annefe nou ti komanse an 2020 kot nou ti fer en formasyon, kot nou ti envit bokou bann antreprener pou konn bann online platform ki’n ganny devlope par nou bann Seselwa li menm.

E sa ti ouver en laport pou zot kapab zwenn sa bann en antre platform, diskisyon avek bann biznes e market ou biznes.

Sa ti en loportinite.

dan E nou pe osi servi menm nou bann rezo sosyal kot nou pe kontinyelman promot sa bann kalite biznes ki annan Sesel.
Nou, nou prefere promot sa biznes lokal ki pe fer online platform avan ou la AMAZON lezot platform enternasyonal.

So sa ki nou pe fer.

ek bann E apartir sa lannen la sirtou avek NISTI ki’n bouz anba departman sa pou en plan stratezi ki nou pe travay lo la kot NISTI i kapab ed ESA pou annan sa bann platform apropriye pou ki bann biznes i kapab servi.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Mondon.

I en klarifikasyon Onorab?

Silvouple wi.

Ok vitman.


HON JOHAN LOZE Mr Speaker mon krwar CEO pa’n ganny en konpran mwan.

Pou nou promot en biznes lokal kree en online platform, yes very good, mon kontan sa.

Sa i en pti biznes dan li menm kot nou a servi NISTI pou ede.

Mon kontan sa mwan.

Selman ki mon pe dir ou, en dimoun ki li i pe fer son kolye Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 lagrenn Takamaka li, li i pe bezwen al kree online platform li i pa bezwen en dimoun kree online platform.
I deza annan en an established market base.

10zenn, with I annan de milyon dimoun ki pe antre dan en bazar online ki pe aste keksoz nou pa bezwen re-envant en bazar al rod en dimoun pou antre ladan pou li aste en pti kolye lagrenn Takamaka.

I a pli fasil mo krwar pou nou fer parey delo swiv the path of least resistance e montre nou dimoun ki mannyer pou al vann laba deza.

Mersi.

MR SPEAKER Ok, mersi.

CEO ou a adres sa brefman please?


CEO ANGELIC APPOO Ok nou a pran ou propozisyon an konsiderasyon e nou ava regarde ki mannyer nou kapab travay lo la.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi CEO.

Onorab Romain.

HON GEORGE ROMAIN Mersi Mr Chair.

Bonn apre midi Minis ek panel ankor enn fwa.

Mon kestyon i viz ver lafason ki ESA i kapab asiste bann pti antreprener o nivo distrik pou pli byen market zot bann prodwi espesyalman dan sa letan kot nou pei pe pas ladan.
En senp legzanp ki nou ti fer dan Anse E toile nou ti fer en fwa en car boot sale kot nou ti vwar bokou dimoun ti partisipe e a lafen sa car boot sale, zot tou zot ti vreman satisfe kantite dimoun ki ti – Mon konnen la nou dan moman COVID obviously nou pa kapab groupe, me solman sete - ok ki ti kapab ed bann dimoun dan distrik parey mon pe dir ki ti kapab ed zot ganny sa platform, kot zot ti kapab vin vann zot bann prodwi.

Parey la dan le moman dan distrik Anse Etoile nou annan dimoun ki pe prodwi dimyel.
I annan menm la mon konnen pe fer dile koko.

I annan sa biznes dan Anse Etoile, alor la mon kestyon se kwa ki dan zot plan pou bann progranm lo nivo distrik ki pou pli byen tous tou bann pti biznes lo nivo distrik?

Mersi.

entegre zot MR SPEAKER Mersi Onorab.

CEO wi?

CEO ANGELIC APPOO Mersi Onorab pou ou kestyon .

Premyerman parey nou Bidze i montre, nou Bidze ki nou ti abitye gannyen pou events in koupe e sa set akoz sa sityasyon ki nou ladan.
Oparavan letan nou ti annan sa resours, nou ti kapab fer me la nou’n bezwen redwi.

Dezyenmman i annan en progranm k nou apel Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Family Enterprise ki Minister responsab pou Lafanmir in come up avek.

E nou, nou pe travay de pros avek zot e avek Departman Lokal, kot nou pe al anmenn sa bann devlopman dan biznes lakominote.

Sa i en a travay ki’n komanse e mon asire ki Minister pou vin lo medya pou update manm piblik lo sa bann progranm ki nou pou vin avek.
fanmir dan E osi mon a profite akoz ESA li i ti pe komans sorti dan sa bann aktivite fer bazar pou dimoun or al dan bann distrik fer sa bann aktivite.

I plito nou pe ankouraz zot bann biznesmenn bann antreprener zwenn ansanm e fer sa aktivite.

Ou konpran?

Akoz nou resours i limite e alors i pa anpes zot fer.

Parey mon ti vwar Anse Etoile ti vreman en sikse.

So zot kapab zwenn dan lakominote kree sa bann aktivite ki benefisye zot kominote.

Sa ki nou pe pouse an se moman.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.


Onorab Hoareau.

HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Chair.

Mr Chair, an 2019 ti annan en larzan ki – en donasyon plito ki ti ganny donnen par Gouvernman Sinwan ki ti 203, 521mil Dolar pou ESA pou zot refer bann kyosk kot Bazar Labrin.

Mon konnen poudir ti deza annan en larzan dan Bidze pou refer kyosk, me mon mazinen in retourn dan poudir sa Consolidated Fund.
Me sa ki mon pe demande se ki si sa larzan i ankor la, pou fer sa devlopman oubyen si i pe ganny transfer avek MLUH anvi ki zot ki pe al antreprann devlopman sa propriyeter?
2enm kestyon ki mon ti ava kontan konnen, se ki anvi ki ESA i sey atrap lanmen bann pti biznes fer zot vin mwayen e answit fer zot vin gran;- mon konnen dan sa tranzisyon i osi neseser pou annan serten kad, serten lenformasyon lo kote biznes pou ekip sa bann antreprener, pou fer zot fer sa tranzisyon ant small, medium ek large, eski zot pe angaz sa bann antreprener dan bann kour?
bann workshop, Oubyen serten bann oubyen formasyon avek TGMI ki zisteman a kapab permet zot, donn zot sa bagaz pou zot kapab handle zot bann accounts, zot nouvo fason fer biznes ler zot pe move from small to medium or to large?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

CEO.

CEO ANGELIC APPOO Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 ti resevwar Mersi Onorab pou ou kestyon.

Wi nou sa donasyon an Desanm 2019 e an Zanvye 2020 i ti ganny bank e i ti vini a lavaler 2.8milyon.
An Fevriye 2020 prezan Gouvernman ti pran desizyon pou donn SSI propriyete ek responsabilite pou devlop sa sit ki apel Bazar Labrin.

E alor ESA ti sorti dan sa devlopman.

E anvi ki sa larzan ti la, nou ti prezant en lot konsep avek Anbasader Sinwan pou ki nou devlop en lot landrwa akoz nou, nou ti’n kit Bazar Labrin pou SSI pran sa devlopman.

Se sanmenm sa kot nou’n redivert sa fund Anse Royale e Cote D’Or.

Alor prezan nou funding li i pe al dan en lot proze.
Alor PS Finans i kapab koz lo anba Minister finansman responsab pou Later akoz nou nou‘n fini redivert nou fund pou 2 lezot proze.

Lagrandisman biznes definitivman tou le lannen nou formasyon ki fer sa bann finansyel, marketing, nou menm fer bann formasyon pratik pou devlop pou skill, talan e nou toultan pibliy nu bann training nou bann formasyon letan nou pe al fer.

So nou fer biznes konnen sak fwa ki nou pe al fer nou ti bann konsantre bokou lo training fizik, oparavan me la avek training.
Nou sityasyon nou‘n bouz bokou nou bann training vertyel.

E nou pe fer bokou bann video kot nou pe poste pou ki kapab dimoun kontinyelman ganny en skill menm si ou se ou, menm si ou dan lakour ek zanfan, ou pe travay ou pe bezwen vey zanfan i bann skill ki paran etidyan, zanfan i kapab swiv.

So nou ankouraz zot pou swiv nou bann formasyon vertyel ziska ler nou kapab retourn bann dan nou formasyon fizik.

Me selman nou pe met sa bann formasyon a laporte piblik.

Anybody i kapab swiv.

Mersi.


MR SPEAKER Mersi.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman nou’n pas lo sa Bidze pou en pe letan la e mon krwar nou’n ganny sans konsider plizyer size me selman sa ki enportan, se ki en kantite in ganny fer pou sey devlop klima sa lantreprenarya ant bann pti e mwayen antreprener.

E prezan sa ki reste pou fer se ki the next step?

So kestyon ki mon annan pou Minis avek en Bidze 8.7milyon e sa lo li tousel pa pe kapab fer sa.
So kwa egzakteman ki Minister i annan lentansyon Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 pou fer.

Nou konnen kwa ki’n fer dan le pase, me kwa ki Minister i annan lentansyon pou fer pou li fer pli byen swa pou lot keksoz;- swa anmenn en anvi lapros ki nouvo kontinyen devlop sa klima lantreprenarya.

improve lo en li E fer bann antreprener move dan sa ki dan ptipti move to mwayen sa ki mwayen move dan sa ki pli gro?

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis ki pou reponn.

Wi Minis.


MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Onorab i byen sa ki ou ou’n dir wi, en kantite i n ganny fer.

Be kot keksoz ki pa’n ganny fer se ki in napa evalyasyon pou regarde ki lenpak sa ki‘n ganny fer in annan lo biznes.

E se sa morso dan sa equation ki manke pou ki nou kapab vreman divert nou bann resours pou al atak sa.
So avek nou resours ki nou annan la wi nou konnen i zeneralize, me selman nou vreman bezwen pe kapab al fer sa evalyasyon ki lenpak ki ti annan e vreman it’s only then ki nou pou konnen egzakteman ki kote biznes i annan defayans?

Kote ki pe anpes zot progrese?

Ki kote ki sa ptipti biznes ki anpes li ariv sa small, e move from sa small to sa large.

Thank you.

MR SPEAKER Yes ou a terminen Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.


Mr Chairman an prenan kont sa ki Minis in dir – Minis letan mon’n ekout ou en kantite depi sa bann dernyen zour en kantite keksoz ki pou pe al fer i bezwen lo bann evalyasyon e en dimoun – en layperson i pou dir ou en kantite keksoz pe vin an teori.
Ki reasirans ou kapab donn Lasanble e Lepep Seselwa e bann dimoun ki anvi lans zot dan en pti biznes ki sa bann evalyasyon pa pou en prosedir ki pou sitan long e ki focus pou ganny mete lo plito lo etabli teori, rather vin dan lapratik ki sa bann antreprener pe regarde?

koumsa.

Par egzanp rising cost of rent pou zot kapab ganny en landrwa pou vann zot bann prodwi.

Raw material bann keksoz Kwa egzakteman - kan eski ou annan lentansyon dan sa progranm?
Ouswa si ou pa ankor pare ki ou krwar poudir ou pou komans anmenn bann lentervansyon direk ver bann Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 antreprener, pou zot kapab devlope?

Mersi Mr Chairman.

pou nou kapab ganny sa bann lenformasyon.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Minis wi?

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Onorab be imedyatman nou kapab komanse sa.

Parske i konsern bann keksoz vreman senp parey angazman – angaze ek sa bann biznes.
E set atraver bann survey, kestyonner kot ek sa bann biznes regard avek zot zot menm kwa ki problenm.

E petet la mon ti ava lans en lapel avek biznes se kan ESA i anbark lo sa progranm, ki zot korpere.

pe en Ki parey ou’n vwar avek seed capital petet o mon a donn plis pti en kantite leksplikasyon;- aplikan i pe refize puo donn lenformasyon ouswa pe refize pou reponn sa call i fer li difisil pou zot kapab evalye kwa egzakteman kwa ki pe arive.

So mon ti ava kontan pran sa loportinite lans lapel.
Wi i en travay entansif ki nou bezwen al fer ensi byen ki within Gouvernman osi i annan sa travay.

Petet sa i ava en pti pe pli – i ava pran en pti pe plis letan pou nou fer akoz nou bezwen tou nou bann stakeholders ki pe asize pou nou kapab devise ki mekanizm nou pou servi MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Gabriel si ou ti’n lev lanmen, ekskize mon pa’n soz lo la, me solman nou’n ariv la mon ti a kontan kontinyen terminen e silvouple.

Mon apel Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.


Mr Chair mon pou demann ou tolerans pou mwens ki en minit silvouple akoz mon napa vreman en kestyon pou demann panel, me yer mon’n abord sa kestyon avek Minis.

E Minis in dir mwan kekfwa en moman apropriye ti ava ler ESA i la e pour mwan avek ou permisyon koz lo Global Money Week ki mon konnen panel i enterese avek e mon ti a kontan zis demann zot sipor silvouple pou sa demann.
E la i fer 4enm lannen konsekitif ki dapre sa ki mon konpran ki Global Money Week pe ganny selebre isi Sesel.

E sirtou pou bann zenn profesyonnel ki pe fer fas avek bokou lensertitid atraver zot swa karyer eksetera e bann biznes ki pe sey reste afloat dan sa peryod letan.
Global Money Week i en pilye pou kree lentere e dan sekter Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 finansyel pou ofer bokou lesplikasyon lo bann prosedir prodwi, bann egzakteman lorganizasyon parey ESA pe la dan fer lekonomi e bann anplwayer dan lasosyete.
rol e sa Pou sa rezon mon ti a demann avek Minis e CEO si zot partaz mon lentere dan bann keksoz parey Global Money Week bann lorganizasyon parey UN Youth Seychelles ki pe promouvwar sa, en lannen lorganizasyon ki regroup bann zenn dan nou pei ki enterese, pou enteres lezot zenn avek dan ledikasyon finansyel dan lafason pou metriz zot finans e pou kit kot zot antet e pou lasosyete.

bouz devan dan Mersi Mr Chair.

– MR SPEAKER Mersi.

Minis ou annan okenn komanter pou la oubyen?


fer lo MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mon ava pas laparol avek CEO i ava donn plis lo partisipasyon ESA dan Global Money Week.

Thank you.

lesplikasyon MR SPEAKER Wi.

CEO.

CEO ANGELIC APPOO Mersi Onorab pou ou kestyon ek pou propozisyon.

Annefe nou menm ESA nou vreman enterese avek Global Money Week nou osi.

Depi lannen pase nou pe travay Youth Seychelles ki lannen apre lannen pe host sa semenn.
avek UN ti Lannen pase nou angaze ek zot kot nou ti zwenn en group nou’n delivre bann sesyon edikasyonnel ek zot e sa lannen osi nou pe fer li.

Sa lannen annefe zot tour i vertyel, kot ESA pou osi prezan sa Vandredi nou pou lo delivre en prezantasyon ledikasyon dan biznes.

finansyel E osi as en endividi; fonksyon ESA li menm kote nou kapab ed zot e nou, nou pe partisip ladan tre aktivman.

Mersi.

Enterprise MR SPEAKER Mersi.


E avek sa mon ava envit bann Manm pou vot lo Bidze pou Agency Seychelles ki lo paz 588 ziska 592 pou en total R8milyon 703mil.

Manm ki an faver lev lanmen silvouple?

Okenn ki kont?

Mersi Bidze pou Enterprise Seychelles Agency lo paz 588 ziska 592 pou total R8milyon 703mil in ganny 32 vot pour, 0 vot kont e 1 abstansyon.

Alor Bidze in aprouve par Lasanble.


Avek sa mon a dir zofisye Enterprise Seychelles Agency zot mersi bokou pou Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 partisipasyon e mon a envit zot pou fer zot depar e nou a komans direkteman avek lot antite.

Mersi bokou.

(MINISTER VIDOT AND HER WAS DELEGATION EXCUSED THE HOUSE) FROM MR SPEAKER Nou pe al pran Bidze Industrial Estate Authority.

Mon le zis fer Manm e osi nou piblik konpran poudir nou annan en deadline pou pas sa Bidze.
E mon pe fors mon lekor pou annan en serten disiplin avek letan.

Alor zot a konpran e mon demann zot korporasyon.

En pti moman Onorab Andre.

Yes please.

Wi Onorab Andre ki pwen ou le fer?

HON CLIFFORD ANDRE Mr Speaker mon apresye ki nou pe run behind avek schedule me solman mon krwar i enportan ki bann kestyon i ganny poze.

E mwan osi mon ti’n lev mon lanmen parey mon mazinen Onorab Gabriel ti’n fer e letan Onorab Romain avek Onorab Porice i obor mwan i kapab konfirm sa.
E mwan mon santi ki bann kestyon ti en pti pe pertinan sirtou dimoun pe anvoy pe anvoy bann konsern ki reel an referans avek Bidze e letan nou pa ganny sans pou nou demann sa kestyon i en pti pe – bann dimoun i santi ki nou pe fer nou travay parey nou devret.

E osi letan nou’n konte mwan osi mon ti’n abstain avek Onorab Gabriel savedir ti fer 2 abstansyon, i pa en abstansyon.

So mon mazinen konte osi pa tro bon – i pa tro korek e nou bezwen fer li byen Mr Speaker.
Mon santi en pti pe fristre lo sa kote akoz mon pa’n ganny sa loportinite pou mwan kestyon ki mon ti devret demande.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi, mon apresye.

Onorab Gabriel mon apresye osi sa pwen.

Ou le zis azout en keksoz, wi?

HON CONRAD GABRIEL Yes Mr Chair.

Mon eksprim mon mekontantman parey Mr onorab Anse Aux Pins - Onorab Andre wi, i malere koman en nouvo Manm pa ganny sans.

Koman en Manm Elekte mon annan issues dimoun in teks mwan dan mon distrik pou mwan met deva.
Zot pe rush avek sa Bidze ki nou pe ganny sans depouy li.

So Point Larue, pou ariv Anse Royale i annan proze partou mon ti pou demande ki proze petet Point Larue akoz Airport i kot nou, stratezik.

I Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 annan zenn ki pe enterese dan biznes Mr Speaker we have to be fair.

in Lo sa laliny ki la Onorab Audrey lanmen, lev Onorab Cosgrow ou’n donn zot sans, nou ti ansanm dan lanmen so, pou mwan it’s just – be fair!

MR SPEAKER Ekskize Onorab.


MR SPEAKER … you have to be fair Mr Speaker!

Ou bezwen annan en fairness koman en referee!

Alright mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab mon zis eksplik ou ki mon pa’n vwar ou lev lanmen sanmenm tou.

Mersi.

INDUSTRIAL AUTHORITY ESTATE MR SPEAKER nou pe pran Bidze Ok Industrial Estate Authority e nou zwenn Minis avek PS Antat.

Nou annan Mr Roy Collie son Chief Executive Officer e Mr Barry Assary son Deputy Chief Executive Officer.
Alor avek sa mon ava envit Minis pou prezant Bidze pou sa Authority.

MINISTER DEVIKA VIDOT lobzektif Mersi Mr Chair.

Mr Chair avek nou, nou annan Bidze IEA.

Parey mon ti fer resorti yer e parmi responsabilite Minister se pou met a dispozisyon avek bann son lakominote resours tel ki later e lespas.

E Lotorite Endistriyel Sesel zer later endistriyel on behalf of Gouvernman e osi bann lespas ki ganny assign avek li .
biznes, An se moman parey zot tou zot konnen i annan en moratorium lo transfer later e sa i akoz ti annan en kantite konplent ki ti pe viz ver sa Lotorite, alor Gouvernman - nouvo Gouvernman koman in pran lofis in fer li son devwar pou met en stop lo tou transfer e pe fer en investigation - en odit pe ganny fer dan lafason ki bann loperasyon ti pe ganny zere dan IEA.
E an se moman mon kapab fer resorti poudir i annan en kantite defayans ki’n ganny trouve dan ban loperasyon tel ki lalis - master list ki sipoze pe ganny zere, bann breach of list ki pa ti pe ganny take up.

En lot keksoz i an aryeraz lo bann larzan ki sipoze ganny peye pa’n ganny fer.

E lo sa nou konnen poudir en lanons ki’n ganny fer piblikman lo medya, ki pe lapel pou bann lans en dimoun pou vin pey zot bann aryeraz.
Avek sa mon a pas Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 mikro avek CEO IEA – I nouvo CEO.

I fek antre dan lofis Fevriye sa lannen.

Avan i ti antre nou ti fer sir poudir louvraz – en bon pe louvraz in ganny fer pou l nou etabli egzakteman en pti pe kwa – ki bann issues pou ki letan i antre i pou kapab toudswit pou sey demar rezourd.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

CEO pou eklersi keksoz la Minis?

i pou zis MINISTER DEVIKA VIDOT Yes lentrodiksyon, apre komans avek kestyon.
en pti i pou MR SPEAKER Mersi.

CEO.

CEO ROY COLLIE Mersi Mr Chair.

Bonn apre midi Mr Chair.

Bonn apre midi tou tou bann Onorab e dimoun a lekout.

Lotorite pou bann Zone endistriyel i sa antite ki responsab pou devlop e zer bann Zone endistriyel e bann mikro lokasyon antrepriz.
Mandan Lotorite pou sa Zone endistriyel i pou fasilit Zone devlopman bann ki diversifye endistriyel atraver en kreasyon lanvironnman favorab gide par en stratezi Gouvernman kot i konsern Polisi e endistriyel Zone lokasyon mikro lantrepriz.

e bann en Dan nou Bidze total i logmantasyon annan 30milyon 953mil e sa i fer provizyon pou 2 proze capital ki Zone 20 pou 19.2milyon e Zil Eve 11.7milyon.

I osi annan en rediksyon ‘wages and and 807mil dan salaries and services.’ Mersi Mr Chair.

good MR SPEAKER Mersi.


Nou a komans avek lentervansyon bann Manm.

E les mwan verifye mon lalis avan pangar mon’n mank en dimoun ankor e mon pa oule ofans okenn MNA.

Mon annan Onorab Pillay, Lemiel, Gill, Vidot, Gabriel, Cosgrow, Ghislain, Loze, Bastienne mon ‘n mank Onorab Uranie tre byen ok Uranie, Bastienne, Roucou, Labonte, Woodcock Hoareau, Naidu, Roucou Monthy Labrosse, Adelaide Porice, Romain Andre, William, Henrie, Arissol osi nou a Mondon.

Mersi komanse.

Onorab Gabriel.


a HON CONRAD GABRIEL Mersi Mr Chair.

Welcome panel e bonn apre midi tou PS.

dimoun Premyerman i annan bokou zenn dan mon distrik ki pe sey debourye.

Nou konnen nou teren ki mannyer i ete i annan ki’n fer laplikasyon en lekout.

Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 pe letan pou ganny en pti morso Providence – en pti bout pou kapab fer zot biznes.

I annan bokou pou nonmen.


Petet dan sa laliny mon a demann CEO ki bann plan pou lavenir pou bann zenn ki anvi etabli zot pou kontinyen fer progre dan biznes?

I annan ki serye telman sere, in fer visit parti vizit, so eske la zot ankor pe espere, mon ti a kontan ou dir nou ki plan ou annan egzakteman?

Vi ki ou nouvo ou osi.

Dezyenmman nou pe get dan ou security enforcement’ i annan R1.7million.
Zis don nou en pti pe detay exactly ki si sa e ki bann entities ki pe ganny proteze mon krwar en pti pe dan sa laliny?

Then mon a follow ek siplemanter si i annan.

Mersi.

pou MR SPEAKER Siplemanter zis i leksplikasyon e klarifikasyon Onorab en?

Wi Minis diriz ou delegasyon ki pou lekel reponn?

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Petet mon a zis donn en overview in regards kot proze.
Parey in ganny nonmen oparavan nou annan sa One District One Project ki sa encompass en kantite bann distrik e bann proze ki vize ver bann distrik.

An se moman nou napa nou napa sa finansman pou met an mars sa bann proze, me byensir nou pe regarde ki mannyer nou pou kapab fer bann partenarya avek bann dimoun prive pou nou kapab realiz la.

Parske later i la, later in ganny idantifye, me zis nou bezwen pe kapab konstri e pou kapab met a dispozisyon sa bann lespas.
Mon ava pas laparol avek CEO pou reponn en kestyon an se ki konsern security services.

Me si mon pa tronpe sa in relation to bann enterprise centres ki annan bann sekirite ki veye.

is I annan 4 enterprise centres if I am not mistaken, ki pe ganny sa servis an se moman.

Mersi.

MR SPEAKER Wi CEO?

CEO ROY COLLIE Zis pou elabore sa ki Minis in dir lo kote sekirite nou annan sekirite Anse Boileau kot Maison Simone.
Nou annan Plaisance, nou annan Union Vale e osi kot nou ‘Leve Debourye’ Providence kot Zone 18.

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Andre.

(laughter) Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 HON CLIFFORD ANDRE Mersi pou sa laplodisman ki zot donnen.

Bonn apre midi Mr Speaker, Minis avek ou delegasyon.
Avan mon komanse mon ti ava kontan felisit Mr Collie en manrmay Mont Fleuri me selman in emigre Au Cap parey mwan mon ‘n imigre Anse Aux Pins, i montre ki nou bann dimoun ki annan kapasite pou nou travay.

akoz bezwen En kestyon ki Mr Collie in dir dan capital projects ki ganny nou klarifikasyon dan dokiman capital projects i 36milyon e sa sif ki ou’n donn nou 19.9milyon Zone 20 e lot ou’n dir nou 11.7 i pa fer 36milyon.

I tonm 31.6, so si ou kapab eklersi mwan lo sa size?
Letan nou pe get bann revenue ki ou gannyen ou SMA Building Providence, ki in sorti pe mont i 3.3milyon 5.8milyon, e se sanmenm sa ki zot ti’n prozekte an 2020 dapre dokiman ki nou annan, zot’ in prozekte li letan zot in fer en revised budget zot ti’n ganny 3.3 me la zot in retourn li 5.8, zis dir nou akoz e ki kante batiman ki zot annan?

si ou Akoz annan batiman zot bezwen konnen konbyen ou pe lwe, e konbyen ou sipoze anmase par lannen.

Sa i 2enm.
Sa i 2enm.

3enm i annan long term lease land and building ki li i reste, i reste 12.1 milyon e si nou pe dir ki i annan n dimoun ki pa ti pe peye e ki zot pe demande pou vin pey bann arrears, akoz sa sif in reste parey i pa’n monte?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Minis wi?

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

An se ki konsern CAPEX projects e sa ki’n ganny pase dan Bidze, rezon akoz i diferan, set akoz kou proze i pa parey avek larzan ki pe ganny disburse by Finans sa lannen.
So sa i rezon akoz i annan disparity dan sa 2 figures.

CEO i a kapab donn ou egzakteman bann figures pou ou pou vwar.

Par egzanp … i son kou proze pe ariv 20milyon me solman nou’n ganny disburse 11milyon pou sa lannen si mon pa tronpe.

Petet avek mid-year review, nou a kapab ganny en revizyon an se ki konsern sa.
Kot ou pe regarde kot revenue not being collected, sa i akoz lafason ki sa statement, in ganny prepare, pandan lannen pase, ki mannyer - parski mwan osi mon’n demann sa kestyon, ki mannyer in ganny prepare se Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 ki mid-year zot fer en revizyon lo actual figures ki pe ganny kolekte, alor i revize sa budget for 2020.

E la zot in met sa figure in accordance to the actual collection ki zot ti pe vwar.

trend being This the is collected.


Me sa menm legzersis i paret mwan pa’n ganny fer pou in regards to the lease.

lease – E petet la zis mon a fer resorti poudir nou annan sa issue debt collection lo kote IEA ou pou remarke pou dir i annan serten departman kot petet zis 16poursan of total rent being collected ki pe aktyelman pe ganny kolekte.

Mon a pas laparol avek CEO zis pou … MR SPEAKER CEO oule azoute wi?
CEO ROY COLLIE Yes zis pou azoute parey Minis in dir an 2020 – nou ti’n prozekte pou anmas 3.3 sant milyon, pou bann antrepriz e nou’n anmas 3.4.

As regards to lease bann long term lease prozeksyon ti 12milyon e nou ‘n anmas zis 7.7milyon an 2020.

Sa i fer en total 11.2milyon.

Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Klarifikasyon Onorab?

Wi.

HON CLIFFORD ANDRE letan ou En pti klarifikasyon.

Minis ‘n reponn mwan ou’n dir poudir lafason ki bann travay pe ganny fer pou vwar ki mannyer bann koleksyon i ganny fer.
Dan sa konteks mont i a kontan demande si zot annan bann proze pou PPP - Public Private Partnership akoz mon krwar sa i enportan pou devlop menm ESA ki’n vini boner e avek sa ki la.

Pou CEO in dir ki zot in prozekte 3.3, me zot in anmas 3.4 ou konnen sa liv ki nou gannyen swa i annan keksoz ki pa tro, tro byen akoz prozeksyon pou 2020 se pa 3.3 me i 5.8.

E letan i dir nou poudir koleksyon ki zot in anmase i 3.3.
So se sa bann – ou konnen, akoz mon konnen ou nouvo – mon konnen ou nouvo CEO e kekfwa i la premyer fwa ki i pe donn sa e ou bezwen konnen lenformasyon ki ou gannyen, me i enportan ki nou ganny bann sif sirtou kot i konsern Bidze e larzan piblik, korek ki nou en osi nou kapab dediksyon lo la, e dimoun deor i kapab fer en dediksyon lo sa ki nou pe dir.

Mersi.

selman fer MR SPEAKER Mersi.

CEO wi?

CEO ROY COLLIE Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Mersi Onorab.
Ou konnen sa figure ki mon’n dir ou ti en revised budget.

Actual ti 5.8 wi apre i ti ganny revised to 3.3 apre pou lease ti 12 – ti reste menm parey.

So sa figure ki mon’n donn ou i korek.

Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Ok mersi.

Minis wi?

ki nou MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Annefe PPP i ale laliny spesyalman, an se moman ki annan sa konstrent finansyel kot Gouvernman pe napa finansman pou bann capital projects, so nou pou viz dan sa laliny.

Mersi.
Mersi.

pe MR SPEAKER Mersi.

Onorab Hoareau.

HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon oule sirtou fer en pti pledwari pou zabitan mon distrik ki pe lwe en pti plas – en pti biznes ki pe lwe en pti plas dan ‘Leve Debourye.’ An vi ki Gouvernman pe demann ban sekter prive ki zot lwe zot landrwa avek, pou fer desann zot rent par 25 poursan, eski zot osi zot pe konsidere an solidarite avek sa bann dimoun ki pe ganny en lavi an se moman?
Akoz zot pa pe vann naryen zot pa pe fer gran zafer pou zot osi fer desann zot rent 25poursan pou ed sa bann pti dimoun sa bann pti biznes plito dan zot batiman ‘Leve Debourye’ oubyen bann batiman ki ganny trouve Union Vale ensidswit?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Yes, mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Onorab nou konpran vreman zot sityasyon, me solman nou osi nou pe enplor zot pou konpran, nou sityasyon osi.
Dan sa building an se moman zis 16poursan rent ki pe ganny kolekte sa total 100poursan ki ti merit pe ganny kolekte.

So IEA osi i pe ganny en shortfall dan revenue collection terib, sibstansyel.

An se moman i annan en aryeraz apepre 10milyon ok ki outstanding ki pa ankor ganny peye.

So zot osi an term finans nou vreman tight.

Me mon take note of ou proposal annefe, mon panse ti annan en let ki ti’n ganny soumet avek lofis i anba diskisyon.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Gill.


Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 HON CHURCHILL GILL Mersi Mr Chair.

Bonn apre midi Minis ek ou delegasyon.


Mon premye kestyon donnen ki Eve Island son later i annan inland apre i annan obor delo sale, e vi ki tre byento bann tender pou al sorti, eski sa land use plan ki dan progranm pou finalize pou Eve Island pou ganny finalize avan tender, pou fer sir ki napa plot later ki ganny kit deryer, ki pa kapab ganny tender akoz ki i pa ankor finalize?
Mon 2enm kestyon dan sa alokasyon 15milyon ki kalite travay ki sa pou entail, vi ki Finans in allocate zot zis serten porsyon kou sa proze ki sipoze ganny fer?

E mon 3enm kestyon, konnyen letan zot ekspekte sa proze i pran pou konplete?

E eski sa travay i osi involve survey work oubyen si tou survey work in fini konplete?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis wi?

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Onorab.

Mersi pou ou bann kestyon.


Annefe i annan en travay ki letan nou’n antre dan lofis, e nou’n komans regard sa proze following, sa vizit se regard sa land use plan, alor ti annan en revizyon ki’n ganny fer ti annan en travay ki Minister Later ek Labita in fer lo sa.

Savedir mon panse ki by now sa bout - sa morso travay in fini ganny konplete.
So sa land use plans in ganny revize pou fer li en pti pe pli an a-kor avek en industrial Zone kot bann aktivite endistriyel ki en pti pe pli heavy i ganny mete en pti pe pli lwen avek akse larantre kot Eve Island e tou sa.

So sa i enn.

ou egzakteman An se ki konsern proze avek sa Bidze ki’n ganny allocated avek nou, an se moman la mon pa pou kapab dir ki poursantaz proze ki sa pou konplete?
Akoz ou konnen par ler dan proze i annan bann high value items ki - bann high valued works ki ganny fer en pti pe pli tar dan proze konpare avek lo komansman ki konsern site clearing, fer levelling semen ensidswit.

in Parski Me petet terms of survey nou konnen tou bann plots in fini survey petet la i ava en loportinite pou nou eksplik en pti pe defayans ki nou’n come across lo sa proze.

ou’n demann mwan timeframe osi kan i pou fini akoz sa posibleman afekte timeframe en pti pe.
Nou ti angaz en konsiltan pou ed mon lofis, avek revwar en pe sa bann proze, spesyalman vi ki mon en pe nouvo pou regarde evalye.

Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 for E i annan en bon pe konsern ki’n ganny souleve e akoz letan sa plan semen in ganny fer i pa’n fer provizyon pou kantite keksoz, so service instance akse corridor;- utilities;- savedir elektrisite delo pa ti’n ganny prevwar.
So i annan en louvraz ki bezwen al reganny fer, so sa plan pe reganny vwar en pti pe me kontrakter i ankor on site e zot pe kontinyen avek zot travay.

So timeframe i pou ganny drwa afekte en pti pe.

Me pa zis ki sa akoz ki sa road reserve ti’n fini ganny desinen, sa plot in fini ganny desinen se later ti’n fini ganny survey i annan bann later kot nou pou bezwen fer en easement.
Setadir nou pou bezwen mont en pti pe lo sa bann plots lo tou lede kote, pou fer sir ki i annan sa service corridor pou deservi sa bann laliny sewage line, delo, elektrisite e tou sa.

E i osi pou bezwen annan bann plots ki nou pou bezwen allocate spesifikman pou fer bann parey stasyon bann lifting stations substations, pou sewage.

En pti pe dan sa laliny.

E en pti pe pli tar si petet ou annan en lot kestyon, akoz en bon pe konsern ki’n ganny leve lo sa proze.
E ti ava bon ki petet nou kapab ganny en diskisyon pou met azour avek.

MR SPEAKER Wi Onorab.

HON CHURCHILL GILL Mersi Mr Chair.


Minis pou letan normalman dan en industrial estate avan ler later i ganny allocate normalman bann utilities i devret la li, me vi sa defayans i pa lo sa bann dimoun ki’n ganny lease later, en defayans ki’n vin lo sa Gouvernman Minister, eski ler ou pe evalye bann dimoun ki pa ankor peye, eski sa osi pou ganny pran an kont parsyelman akoz la zot napa bann utilities si i difisil pou zot kapab devlope.

Mersi.

atraver MR SPEAKER Mersi.

Minis.


MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Akoz nou pou bezwen antre an negosyasyon avek sa bann dimoun osi pou fer diskisyon lo sa easement parey ki mon’n koz avek ou lo la.

So i ava annan serten negosyasyon k i nou pou bezwen antre avek sa bann dimoun pou kapab sort sa out.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Bastienne.

HON DESHEILA BASTIENNE Mersi Mr Chair.

Bonn apre midi Mr Chair.


Bonn apre midi Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Minis avek ou delegation.

Mon kestyon i, eski Minis i kapab dir mwan, ki aksyon ki pou ganny pran konsernan bann later dan Perseverance pou arive met a dispozisyon bann pti biznes, preferableman bann zabitan Perseverance an premye?
Vi ki an se moman i annan bokou pti biznes ki pe ganny arive kot bann flat;- tel parey obor bann flat i annan garaz ki pe go on, i annan bann loto ki pe ganny penn lanmenm, ki pe ganny spray, welding fer, sarpantye e lezot ankor ki pe ganny fer dan kwen flat.

ganny pe Akoz zot pe dir ki zot pa pe ganny en landrwa pou zot fer zot pti biznes e sa pe koz bokou nwizans e problenm antre vwazen.

Ki desizyon ki zot pou fer pou tir san bann pti biznes lo flat silvouple?
Apre ‘strategic anba priorities’ bullet point 10 i annan sa bout kot nou kot in mete Review Industrial Estate Act and Lease Agreement.

Minis eski ou kapab dir ek sa Lasanble ki pou arive ek sa bann later da Perseverance ki ti anba lease, e parmi i annan ki’n ganny vann.

Eski in ganny vann avek Seselwa ou etranze?

E osi nou ti a kontan konnen si sa bann later ki’n ganny vann son lease term ek son peyman ti’n konplete?

Ti napa okenn arrears avan ki sa lavant ti ganny fer.
E apre mon ti a demann CEO, si posib mon ti ava byen apresye si ou ti a kapab fer mwan ganny kopi Tenant Ile Masters Perseverance.

Mersi.

pou List MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis ou a konmanse.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Onorab sa issue pou bann pti biznes i pa zis sorti kot ou distrik.

Mon panse i konsern bokou MNA akoz i en problenm ki arive dan bokou distrik.
Alor solisyon ki nou pe anvizaze viz ver parski ou konnen poudir later i limite, later i e resours limite.

E i domaz ki petet dan lepase lafason ki in ganny allocate i pa’n tro efikas.

E ki i annan de fwa ki ou ganny bann gro morso later e sa dimoun pa devlop li fully e i ti kapab ganny en pli pti morso.
So nou’n vwar ki petet en solisyon ki kapab deservi en pe plis dimoun se lo en morso later ou fer en striktir ki pou kapab accommodate detrwa dimoun, lo en sel porsyon;- bann espesyalman mekanisyen ki pe fer garaz zot ava annan zot en lespas avek parey Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 sa morso.

So sa i enn bann keksoz ki nou pe regard ladan.


An term Reviewing of the Industrial Estate Authorities Acts avek Lease Agreement, aktyelman parti sa louvraz ki nou pe antreprann an se moman se Review of the Lease Agreement.

Parski going forward nou pe nepli anvi pou dir sa bann practice kot en dimoun i kapab pran son lease e vann avek en lot dimoun.
E i kapab skip the queue kan en dimoun ki li i lo lalis pou en bon pe letan i ankor pe espere me sa dimoun li once i vann ek en lot dimoun, ki annan larzan i vini i aste so i skip the queue.

E Lease Agreement pe ganny reviewed pou fer sir ki tou sa bann loopholes i ganny fermen.

E sa legzersis in fini ganny undertaken depi ler ki mon’n pran lofis mon’n fer sir poudir sa pe ganny fer.
of Reviewing the Industrial Estate Authority Act i ava ganny fer pour ki i ava donn Estate Industrial Authority en pti pe plis ledan.

Zot sipoze en Lotorite, me selman si ou regard zot Lalwa zot napa vreman enforcement powers.

So i neseser ki sa i bezwen ganny adrese pour ki i donn zot sa pouvwar.

An se ki konsern sa later ki’n ganny vann ensidswit ki ou’n demande, aktyelman sa form parti sa pe lenvestigasyon ki nou pe fer.

Nou bezwen pe fer en konplet levanter lo later.


So se pou sa rezon lo sa tenant master list ki ou pe demande, an se moman la i pa posib pou ou gannyen parske i pa ankor konplet, parske nou bezwen konmans from scratch, build it up from rikord ki sorti from Rezistrar, epi konpar li ek rikord ki ti annan kot IEA e konpar li avek rikord ki ti kot Ministry of Land Use and Habitat back then.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Romain.

HON GEORGE ROMAIN Mersi Mr Chair.


Ankor enn fwa mon a – en pti felisitasyon pou Mr Collie.

Mon kestyon i mon pe get lo kote rental, batiman.

An vi ki zot menm pe lwe lezot batiman avek bann dimoun lo later konble, mon vwar en pti pe drol ki mannyer zot pa ti kapab met zot prop batiman pou zot abit ladan.

Zot ti kapab rent zot biro.

Akoz ler mon pe regarde mon vwar R2.2milyon.

Mon vwar li en pti pe bokou kan zot ti kapab annan zot prop batiman lo sa later.
Apre mon dezyenm kestyon anvi ki mon konnen Minis in tous en pti pe lo la bann pti biznes ki annan dan Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 distrik, mon krwar Minis in deza mansyonnen mon krwar premye fwa ki i ti vin dan Lasanble.

Mon pa tro asire selman mon’n tann Minis koz en pti pe lo la.

Kot ti mansyonnen parey tou bann dimoun ki fer garaz en konparezon pou met zot tou en sel landrwa, bann dimoun ki fer sarpantye parey.
i Alors mon ti a kontan demann Minis ki i pe mazin sa ki i ti pe mansyonnen si sa i pou materyalize dan le fitir?

Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Mersi.

Minis wi.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou de kestyon.

An se ki konsern rent nou pe fer serten demars pou ki dan le fitir nou pe kapab occupy enn bann buildings ki apartyen IEA.

Akoz an se moman wi nou rent i en pe o.

So nou pe fer le neseser pou ki sa i ava redwir definitivman.
An se ki konsern ou kestyon nimero 2, wi parey Onorab eksplik mon’n Bastienne, sa i definitivman laliny ki nou pe al ladan.

Sa bann striktir ki ava kapab accommodate detrwa apepre 5, 6 an menm tan, si pa plis ki dan plas donn 8 morso later, en morso later e ou ganny sa lespas ladan.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Loze.

HON JOHAN LOZE Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon oule welcome Mr Collie dan Lasanble.

En zanmi de long dat.


Nou’n lekol plizyer pandan ansanm lannen lekol Mont Fleuri dan primer e mon konnen ki i en dimoun tre kapab, tre abir ki pou nobou fer sa louvraz ki in ganny konfye pou fer.

E i annan tou mon sipor dan sa parkour ki devan li.

Mr Speaker mon premye kestyon, Minis ou kapab bear with me kestyon i pou ou.

Bear with me just a minute.

in Onorab Waven William annan en problenm dan son distrik li pandan en bon pe letan ki i pe sey konplent sa.
Labatwar pe vin kot li e Onorab William li in idantifye en problenm avek.

Now, nou Sesel nou get labatwar – labatwar i labatwar nou’n abitye ek li toultan.

Be si parkont ou pran son waste ki i prodwir e ou pran son lenerzi, son konsonmasyon bann flows energy otomatikman labatwar i ganny grade konman industrial li.

from Alors otomatikman that nou dedwir ki Onorab William i annan rezon ki sa i devret laba kot Mr Collie e pa sipoze Grand Anse kot li.
Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Minis Now, rezon ki mon’n al ki ladan environmental support systems pou heavy industry Sesel i en field ki non egzistan.

se kree konmans Mon pe met sa kestyon avek ou akoz mon konnen ou pou konpran egzakteman kot mon pe sey ale avek sa.
Eski ou santi ki i annan lespas pou nou sa direksyon e sirtou pa zis pou individual businesses me pou industrial estate an antye, kot nou pou kapab annan bann dimoun ki ava assess, ki a gete konsonmasyon lenerzi, waste i ganny prodwir, si i recycling annan lakantite slab ki annan.

metal Pops ki pe antre dan later.

En fason kot nou pa ava zis annan en industrial estate kot nou lager later lekel ki vann, lekel ki annan, kantite ki annan.
Be nou get son dirabilite, long term osi pou nou pep e pou nou dimoun ki pe travay laba pa zis mor ek kanser, san ki nou konnen akoz zot pe mor ek kanser.

Sa i mon premye kestyon Minis.

E ankor mon krwar ou konn mwan by now, si i annan plas petet pou NGOs sa bann zenn dimoun antre dan sa field, e nou konmans devlop dan sa direksyon.

Mon dezyenm kestyon mon’n tann fer mansyon ki nou al dan direksyon nou kree en batiman nou met bann, bann well mon symbiotic clusters ki pe travay parey under one roof.
sipoze heavy Eski Minis ouswa Mr Collie zot santi ki i kapab annan posibilite pou kree enn sa landrwa, sa batiman la pou bann manrmay ki graduate SIT, bann ki graduate dan industries bann elektronik, plumbing, feray, bann ki fer heavy machining.

Si i kapab annan en landrwa entermedyer pou met zot letan zot graduate ki zot kapab pratik oeuvre pandan en pe letan, until zot kapab zis pou ankouraz zot antre dan sa field zot menm ki zot in etidye pou fer?

So if such a thing is possible.


zot Mon dernyen kestyon mon pa asire si i pou fit vreman anba isi la.

Mon pou poz li kantmenm akoz mon santi i ed pei avanse.

Mr Collie mon anvi konnen si nou kapab Sesel annan nou en science park ouswa en university park, en techno park?

En landrwa ki ava atrakte konesans, ankouraz lapartaz konesans e atrakte lenvestisman teknolozik.

Pa neseserman heavy industrial me plito teknolozik?

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi.

konmanse?

Wi.


Minis ou pou Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Onorab mon byen kontan ou’n fer sorti ou konsern an se ki konsern Onorab Waven William.

Annefe pe labatwar anvizaze al kot lease so i napa tro bokou konsern pou li fatig li an se ki konsern sa.

pa An term ou pwen ki ou’n fer lo pwen lanvironnman fully take note of that.

Mersi bokou.
Mersi bokou.

E en lot keksoz osi ki petet i osi enportan it’s in regards to Providence Industrial Estate.

Or any other estate for that matter i annan health and safety assessment ki ganny fer lo la.

Ki an se moman ler ou regard Providence i vreman, vreman napa en bon nivo health and safety ki pe ganny antreprann anba la.

Savedir ki in short i pa safe.


Providence i pa safe pou le moman e i annan serten travay ki nou pe fer ki nou ava hopefully kapab mitigate en pe sa bann risk of bann lensidan ki pe repete.

Wi an se ki konsern batiman avek sa bann clusters ki pou al pou bann zenn ki fek Petet kekfwa graduate.
lafason ki nou ava fer li ki ava en pli bon nide, se ki sa bann dimoun letan nou pe fer sa bann alokasyon sa bann lespas, sa bann dimoun petet nou a kapab dir zot be si zot pare, in order pou zot ganny plis pwen pou zot kapab ganny sa lespas, se zot langazman pou zot train bann manrmay ki pe sorti dan sa bann Lenstitisyon.

Alor i kapab vin en cluster ki kapab vin sort of en training facilities.
Akoz sa lo bann konmansman zot pou napa sa finansman, pou zot lans dan sa travay espesyalman ou pe dir heavy machinery i pou koute.

manrmay So e pa zis sa akoz i bann keksoz ki petet again health and safety i en pe danzere.

I a pli byen si zot annan sa mentor.

I ava annan sa dimoun pou atrap zot lanmen pou ed zot.

So petet sa i ava compel sa bann dimoun ki pou vin pran sa bann lespas, sa bann biznes e i ava allow sa transfer of skills.

Ler ou regarde tou le de kote i benefisye.


E ou katriyenm pwen si ou kapab repet ou zis katriyenm kestyon pou mwan please?

HON JOHAN LOZE Minister mon ti pe enquire si i annan posibilite pou nou annan kreasyon en science park, en university park ouswa en techno park?

En keksoz ki ava atrakte lenvestisman.


Sa lenvestisman plito syantifik, Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 teknolozik e ede dan partaz konesans, transfer of skills avek lepe Seselwa whilst, a la menm enstan nou pe annan en nivo Lendistri pli avanse ki sa pure heavy industry ki nou pe diskite la an se moman.

Mersi Mr Speaker.

Mersi Mr Chair.

Bon apre midi Minis avek ou delegasyon.

Bon apre midi tou koleg Onorab.


Mr Speaker, Mr son Chair Minis lentrodiksyon lo moratoryonm lo transfer later, lodit ki’n ganny fer.

dan in koz MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi Minis.

ou MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou sa kestyon an fet pou kestyon.

repet Definitivman sa i en nide ki mon krwar apre ler ou pe regard nou pei zanmi Maurice sa i enn bann landrwa ki in envesti ladan.

In vreman fer sa sekter bouze.


Me selman nou bezwen pran kont ki i pa pou kapab ganny mete telman dan en landrwa endistriyel.

Plito nou pou bezwen rod en lot morso later.

So petet nou pou bezwen koz en plis avek Minister later pou regarde idantifye e fer land use plan ki ou met alokasyon, ou rezervasyon sa bann morso later pou sa bann aktivite parey.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Clive Roucou.


HON CLIVE ROUCOU fer Alors mon anvi demann Minis avek bann dimoun ki’n fer zot prosedir byen e ki zot in konplet zot deposit lo later, konbyen letan zot pou espere pou zot ganny zot bout later e zot re konmans devlopman?
E ‘current anba challenges’ kot i dir ‘’unable to meet demand for land and workshop spaces’’ mon anvi demann Minis si dan son in vwar investigation, zot konbyen oubyen dimoun biznes ki’n deza annan plis ki later enn ou de bout Providence ki’n re ganny ankor Perseverance?

E ankor dan sa dezord ki’n annan laba, si dan Bidze in fer okenn availability pou investigate bann morso later kot bann endividi in encroach lo en bout later, oubyen zot in menm bouz zot taso pou zot ganny en bout later pli gro?
Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

ahead.

Minis, go Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou bann kestyon, vreman Ok an se ki enteresan.

konsern moratorium e kan ki nou pou kapab relev li.

I annan en kantite, kantite louvraz ki bezwen ganny fer parske sa investigation pe reveal en kantite defayans.

Par egzanp later i enn me letan ou konsider lespas osi i en lot zafer.
Par egzanp dan diferan centres enterprise parey nou apel li, diferan grander lespas, diferan tenant pe ganny sarze diferan rates.

I pa konsistan.

So lafason ki sa bann rates in ganny kalkile nou pa pe kapab ganny en konpran.

E lafason ki dimoun in ganny allocated sa bann lespas osi nou pa pe ganny en konpran.

E plis ki sa, sa bann rates i vreman subsidise.

Ou ganny ou for instance Union Vale ou kapab ganny ou en lespas apepre 50 met kare ou pou pey apepre R2mil, R3mil ki vreman, vreman, vreman ba.
E tou sa letan napa okenn review of rent ki’n ganny antreprann lo sa bann lespas.

So i annan en kantite louvraz ki bezwen ganny fer.

E an se ki konsern later osi plis ankor.

Kestyon ki ou pe demande konbyen dimoun ki’n ganny bout plis ki en morso, sa bann practice?

letan zisteman Wi nou’n apersevwar letan nou pe regard dan file se akoz en dimoun in ganny allocated en morso apre i konnen en lot dimoun in ganny en morso, i kapab fer sa dimoun vann son shares avek li.
E finalman li ki vin owner of sa lease, li ki vin owner of sa later.

E sa bann practice ti pe ganny lese, ki i pa ditou akseptab parske ti annan en Polisi ki ti merit pe ganny swiv.

An se ki konsern – e osi parti ou lenvestigasyon ou’n demann en pe lo grander later, Providence an se moman i bezwen annan en legzersis konplet ki pe ganny fer, pou demarcate byen, pou refer en survey.

Survey i bezwen re ganny fer pou regarde bann dimoun ki posibleman zot in encroach lo later.
Parske i annan en kantite konplent osi ki vin kot lofis ki sa dimoun i antre lo mon later ensidswit.

Me i en lot legzersis ki bezwen ganny fer, wi.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

klarifikasyon Silvouple fer li vitman.

Ou annan Onorab?

HON CLIVE ROUCOU Mersi Mr Chair.


Mr Chair zis mon anvi demann Minis apre tou sa bann investigation ler ki i terminen, eski ou Minister Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 pou annan sa kouraz pou zot pran sa ki pa ti devret gannyen ler ou investigation i terminen silvouple?

MR SPEAKER Mersi.

Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Onorab le problenm se ki ti annan en Lagreman ki’n ganny fer.
E si sa Lagreman ouswa sa bann transfer in ganny fer e IEA in otorize.

Alors legalman posibleman mon pa en lawyer, petet mon bann zanmi dan domenn Legal i kapab advise nou en pti pe plis.

Me selman si sa in ganny fer Lotorite in allow then, nou pou napa nanryen ki nou pou kapab fer, parske transfer in ganny fer in accordance avek prosedir.

e So i pou annan bann ka kot nou pa pou kapab fer nanryen.
Me an se ki konsern bann later ki zot pa ankor devlope kas kondisyon, later ki zot sipoze pe pey zot rent lo la zot pa’n fer.

E zot pe kas kondisyon ankor e sa sertennman zot pe kas kondisyon lease agreement i kler.

Mersi.

zot pe e MR SPEAKER Mersi.

Onorab Poris.

HON DOYACE PORIS Mersi Chairman.

Minis konbyen i pe kout ou Minister pou sa proze semen e bann utilities, kot i konsern later endistriyel Ile Eve?
Konbyen morso later ou Minister in pran avek bann ki’n gannyen e pa’n devlope ouswa pa’n peye lo Ile Eve?

Parey nou konnen ki ti annan en kantite trik dan sa bann later.

Mersi.

MR SPEAKER Wi Minis.

semen MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou bann kestyon.

An se ki konsern proze e devlopman the initial contract ti ariv sum pou 15.6milyon.

Me apre avek to lenflasyon e bann keksoz ki’n monte e alors sa in ganny revised pou vin 20.3milyon.
Ile Eve Me selman ladan i annan 14milyon ki viz ver Kontrakter li menm.

Epi pou esey redwir nou kou nou’n donn en porsyon avek SLTA dan en zefor pou bes en pe nou kou an vi sa sityasyon finansyel ki nou pe pas atraver, difikilte.

An se ki konsern later lo Ile Eve ou’n demann mwan later ki pa’n ganny devlope e ki nou’n repran mon panse an se Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 out moman napa okenn later ki nou’n repran.
Me of selman lakantite later, out of 75 plot ki ti’n ganny allocated i annan 49 an se moman ki pa ankor i E sa ganny devlope.

demontre i plis ki 50poursan.

Mersi.

ou MR SPEAKER Wi Onorab.

HON DOYACE PORIS Minis mon enplor avek ou ki ler zot pe fer zot tranzaksyon tender please, get en pti pe nou bann biznesmenn lo Praslin.

Mersi.

MR SPEAKER Minis ou’n note?

Mersi.

Mersi.

Ok nou a kontinyen, Onorab Ghislain.

In sorti.

Ok mon a pas Onorab Uranie.

HON ROCKY URANIE Mersi Mr Chair.


Bonn apre midi Minis ankor enn fwa.

Mr Collie e mon byen kontan pou vwar Barry Assary, nou’n lekol plis ki 12an ansanm.

So welcome Barry.

Minis mon vwar 20milyon pou Zone 20, mon vwar apepre 17milyon pou Eve Island.

Prezan mon pe demande be La Digue konmsi ki zot plan?

Eski pe ganny kit deryer dan sa bann demars la?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.


Onorab non nou pa pe kit La Digue deryer nou me selman ou konnen an vi sityasyon finansyel e tou sa.

Me letan ou regarde La Digue panse touzour Gouvernman.

dan i Premye gro proze ki Prezidan ti pe pouse sete sa lopital La Digue.

E alor non zot pa pe ganny kit deryer e Praslin osi mon panse zot in lanfaz ki vwar ki kantite Prezidan lo devlopman Praslin La Digue.
E sa santiman in ganny pase avek tou son bann Minis e nou okouran ki i enn bann priyorite pou fe sir ki sa de zil i progrese avek menm lanpler ki Mahe pe progrese.

Mersi.

pe mete MR SPEAKER Mersi.

Onorab Labonte.

HON ANDY LABONTE Mersi Mr Chair.

Bonn apre midi Minis avek panel.

Bon mon a dir byenveni e congratulation nou nouvo CEO Mr Collie.

Bon mon kestyon pou plizoumwen lo PSIP Zone 20.

Parey nou’n tande panel in dir nou i annan en 19.9milyon ki’n ganny mete pou pou infrastructure development.
lannen sa Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 So petet nou kapab ganny en leksplikasyon kwa vreman devlopman zot pe mazin fer?

Rezon ki mon pe demann sa akoz 2019 ti annan 6.4milyon ki ti ganny mete anba la.

Me selman i annan serten konplent par bann dimoun ki deza dan sa area ki dir napa access road vreman sirtou dan zalantour kot i annan PUC sewage avek kot Benoiton Construction, ki letan lapli i enkrwayab e zot pa kapab sirkile vreman pou zot fer zot bann zot annan pou zot fer.
tranzaksyon ki flooding ki i en E mon dezyenm kestyon i plizoumwen baze lo repons ki Minis in donnen konsernan sa proze One District One Project.

So sa mon krwar i en gro problenm akoz parey pe dir poudir vre gouvernman petet napa larzan pou vreman invest me i annan bann dimoun ki vreman pare pou invest ladan.

Me selman zot santi zot pa pe ganny sa loportinite.

Akoz mon pou dir sa?


Akoz i annan dimoun pou plis ki 40an zot in apply later anba IEA e zot pa’n zanmen … Zot in ganny menm bann fo promes e Mr CEO i konn sa tre byen akoz i annan en email ki mon’n anvoy li mon annan tou detay, kot i annan en parcel number V19221 ki ti ganny promet Hoareau.

avek Mr Hugh Me annefe ex-Prezidan Michel ti vin vizit li 3 zour avan eleksyon, me selman i pa’n zanmen ganny sa later.

E ou vwar poudir i annan bokou nou dimoun ki ankor pe espere e zot dezapwente.
Akoz zot pa pe santi poudir i annan rekour.

I montre ou kot i annan bann manboulouk ki pe deroule.

E la vi ki dan mon distrik i annan sa kare later – mon’n fer en fot.

Sa kare later ki zot ti propoz Mr Hugh Hoareau i V16976.

Me selman i paret mwan nou pa pe vwar li lo GIS.

Mon pa konnen si i vreman egziste ou i pa’n zanmen egziste akoz mon pa pe vwar.
Me selman sa enn RA ki annan la kot V19221 la i sipoze annan sa proze kot i sipoze annan en bout daycare kot nou, nou pe demande dan plas daycare nou ti a kontan lakaz.

Me solman sa bout ki nou pe donnen pou One District One Project vi ki nou annan biznesmenn dan distrik Rivière Anglaise ki’n pare pou sa nouvo invest, Gouvernman pe mazinen pou speed up sa prosesis, ki nou dan English River nou kapab demare?
so ki Akoz si pandan sa bann letan zot in napa en MNA ki’n debout pou zot e mwan mon Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 pe vin debout la pou zot.

So mon dernyen kestyon Mr Speaker i baze lo sekirite.

Vi ki sekirite … MR SEPAKER … Onorab, eski mwan.

Ou pe lev ou lavwa en pe tro bokou.

Koz en pe pli – mersi.

HON ANDY LABONTE Mr Chairman akoz mon eksite ler mon vwar poudir mon bann zabitan pe soufer.

MR SPEAKER Ale.

Posibleman CEO in kapab pick up lo bann ki kekfwa mon’n manke.
Alright, in regards to PSIP e sa Zone 20, larzan ki pe ganny allocated pou Zone 20 sa i esansyelman pou fer avek konstriksyon semen.

So mon krwar sa ou konsern i ava ganny adrese.

An se ki konsern One District One Project e ou pe dir dimoun en kantite letan pe espere demann later ensidswit ouswa lespas.

Ou konnen i annan en issue ki’n ganny fer resorti atraver sa lenvestigasyon ki sa waiting list pa ti pe ganny zere byen.
i annan HON ANDY LABONTE So ok, in terms of security en enforcement alokasyon R1.7million ki’n ganny mete parey CEO in eksplike.

Me selman i annan en antite ki ti vin la i dir ki zot in bouz avek Sensitive Security anba ki Gouvernman.

Eski zot, zot pa pe mazinen swiv menm larout ki a save nou sa larzan ki nou a kapab envestir en pe plis dan nou lekonomi?

Mersi.

sipoze tonm MR SPEAKER Mersi.

Minis fotespere ou’n tyonbo tousala.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou detrwa kestyon.


Mon’n sey mon mye pou note.

ti pe Alor i pa kler ki mannyer sa waiting list ti pe ganny ganny administre, maintain.

E i osi sa ki nou’n kapab refer sorti se ki application forms osi pa ti pe ganny servi ki fer li difisil, pou nou kapab vwar ki zistans lord laplikasyon ouswa ki laplikasyon ganny soumet.

ti pe E sa dimoun osi ki’n apply lamazorite letan i pe napa sa proof konmkwa in fer sa laplikasyon e kote IEA osi i pe napa.

I pe napa rikord.
I pe napa rikord.

Alor sa i en gro defayans ki nou pe bezwen travay lo la.

An se ki konsern later ki ou pe nonmen, later pa egziste annefe mwan osi kot mon lofis ti annan en query ki ti ganny met a mon latansyon.

Ti Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 tenant ki upon annan en enquiry ti pe fer sir poudir i azour avek son bann peyman.

Upon enquiry ti ganny enformen poudir i dwa en serten larzan e nou ti pe ganny dir poudir i annan 3 parcel ki tonm anba li.
Me apre ki mon’n enquire avek li ti annan en parcel ladan ki ti aktyelman baze Rochon ki definitivman ou vwar poudir i annan issue.

bann annan inconsistencies i annan la, bann fot, so posibleman sa issue sa ka ki ou pe dir mon ava les CEO Collie donn en pe detay lo son kote.

Sa ki mon pe dir ou la i mon leksperyans.

I An se ki konsern bann PPP savedir bann langazman avek bann Kontrakter prive, private sector pou zot kapab angaze avek Gouvernman.
Gouvernman provide later e zot fer lenfrastriktir, sa nou pou anvizaze fer as soon as possible.

Parey mon’n fer resorti yer i annan en Lalwa ki sipoze gouvern sa parske nou bezwen zer basically sa proze dan en fason ki responsab osi.

E alor en i lankadreman Legal ki otour sa.

bezwen annan E sa i bezwen ganny pare avan.

So petet nou ava pouse, nou ava pouse pou sa pour ki nou kapab bouz avek nou bann proze.

An se ki konsern security services mwan osi mon’n demann kestyon lo la.
Pou le moman mon pa ankor tro ganny en konpran akoz sa bann sekirite ti ganny swazir pou sa bann landrwa.

Me nou’n demande, mon’n demande pou ki e evalyasyon i ganny fer pou vwar si vreman nou bezwen sa bann sekirite kot sa bann batiman.

E si non nou fer en savings o mwen apepre plis ki 1 milyon.

1.3 ou 1.7milyon par an ki ti ava vreman ede, ti ava al lo kote rent IEA ki li osi i pe ganny rent tou le mwan ki vin en amount en pe significant a lafen lannen.

Mersi.

Mon a pas la parol avek CEO.

Mersi.


MR SPEAKER CEO wi azoute.

CEO ROY COLLIE Mersi Mersi Mr Chair.

Onorab.

An sa ki konsern Zone 20 lenfrastriktir sa i – in fact semen i konmans depi Zone 19 all along ziska Zone 20.

Asphalting in deza ganny fer.

Mon pa konn kot ou’n spesifye selman mon konnen depi konmansman larantre ziska lo bout as we speak asphalting in ganny fer.
E louvraz ki reste zis bann heavy duties par egzanp bann pump station i reste pou fer, electricity house, en pe Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 drenaz all along ziska Zone 19 reste pou fer.

E vwala ki sa Bidze ki la ki reste i sa bann louvraz ki reste pou fer.

Ou dezyenm kestyon wi e sa plot V19676 nou’n pran bokou letan pou nou rode, search GIS e parey ou’n dir wi sa later pa egziste.

Kantmenm ou’n ganny let wi mon konnen sa let selman i pa egziste.

Mersi Mr Chair.
Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Mersi.

Nou a pran en poz la e nou a rezwenn 4.15.

(BREAK) INDUSTRIAL AUTHORITY (cont) ESTATE MR SPEAKER Mersi.

Nou a repran.

Onorab Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mr Chair bonn apre midi tou dimoun mon annan de pwen.

i Premyerman annan en dezord lo Zone endistriyel partikilyerman Providence.
i evidan ki aprezan, E mon oule konnen lefet ki sirtou i annan en nouvo ki management mannyer zot pou met sa Bidze aplik sa Bidze pou kapab met en lord, asire ki bann aktivite ki laba i baze selon land use plan?

Dimoun pa pe reste, dimoun pa pe lwe landrwa, dimoun pa pe fer mansion dan Zone endistriyel.

Donk mon le konnen mannyer zot pou deal avek sa?

Mon 2enm kestyon Mr Chair i plito en pledwari avek panel.

Ou konnen sa zafer Zone endistriyel biznes in en pe en zouti politik dan lepase.
Mon dir sa akoz from 2018 an montan in annan bokou lanons ki’n ganny fer me ki i pa ti vreman annan senserite ladan.

pou kare Si mon donn detrwa legzanp, dan SONA 2018 ti annan en promes pou reklanm later 400mil met endistriyel asiste lendistri.

Apre ti annan sa ki zot ti apel en well planned allocation ki ti pou transparan.

Ti osi annan sa ki zot ti apel area lease management survey pou fer sir ki tou bann alokater la i pe servi sa landrwa selon zot permitted use.
Ti osi annan plan pou transform sa Lotorite dan en Lotorite otononm e byensir zot ti promet osi pou lamannman dan anmenn sa anmenn Lalwa lotonomi.

pou en E nou rapel ansyen CEO ti vin isi ti dir zot bezwen apepre R120milyon pou met tou lenfrastriktir neseser.

E bokou sa bann lanons ti ganny fer ant Mars 2020 a Zen 2020 sertennman.

bann Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 They were looking down pou eleksyon ki ti pe arive pli tar 2020.
So mon pledwari lo sa 2zyenm pwen se ki pa fer sa nouvo ladministrasyon pa bezwen fer sa.

Sa ki zot pou fer e zot kapab fer être fran avek Seselwa dir nou pou kapab fer sa dan tel dele letan, pa bezwen promet keksoz ki zot pa kapab fer.

Akoz mwan letan mon retourn dan mon distrik Mont Buxton 2020, mon anvi anmenn bann legzanp tanzib, bann sanzman reel ki zot in fer pou dimoun kapab fer mwan avek konfyans ladministrasyon State House an 2025.

Annou pa fer bann promes ki nou pa kapab garde.

Mersi Mr Chair.
Mersi Mr Chair.

ki MR SPEAKER Mersi.

Minis ou’n pare pou adres sa?

ou MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou bann kestyon e ou senserite.

Mon ava pas en pe lo kestyon.

bann Definitivman pou être fran wi nou bezwen plis larzan dan sa Bidze pou nou kapab fer sa ki nou fer avek Zone endistriyel.

Me ki mannyer keksoz i ete nou pa’n gannyen sa finansman.

Already in regards to sa de capital projects ki’n ganny met devan nou napa ase funds ladan pou konplent li.
E alor ki nou pe sey fer, se pou sa rezon ki nou pe fer maximum ki nou kapab avek sa nouvo management pou sey kolekte en pe sa bann larzan ki outstanding pou nou kapab ganny en fon, ki ava al anver sa bann proze kapital.

So i en travay kot nou bezwen nou osi fer nou bout parske ou blanm pa Gouvernman, akoz i pa’n donn sa finansman parske i annan larzan an deor.

So nou bezwen al reklanm sa larzan epi nou ava ganny plis bagaz pou nou vin demann plis ankor.
kapab tro afford So i annan sa louvraz nou annan sa korperasyon ki avek bezwen Gouvernman la.

Me mon donn ou mon langazman an se ki konsern resours imen vedir in terms of management mon langazman anver Minister, anver langazman mon Industrial Estate Authority.

Annefe letan mon’n pran lofis sa i en bann landrwa ki mon’n dedye en pe bokou mon letan pou kapab vwar ki sityasyon.

So lo kote human resource mon kapab garanti ki nou pe fer nou maximum, pou nou met resours lo sa kote.
Finansyerman mon’n eksplik ou ki nou problenm.

An se ki konsern sa bann louvraz ki ti’n sipoze ganny fer dapre lenformasyon ki mon’n Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 gannyen ti annan en survey ki ti’n ganny fer en lease area management survey ki ti’n sipoze ganny fer.

E ti annan en larzan ki ti ganny peye avek en konsiltan pou fer sa.

E mon krwar sa konsiltan i pa ti en Seselwa si mon ganny en konpran byen.

Me sa louvraz ki ti sorti from sa Kontra i pa ti li.
I pa ti pe serve son purpose e basically savedir sa konsiltan pa’n fer sa louvraz ki i ti sipoze pe fer.

So la ankor i met nou plis retar kot nou bezwen al fer sa louvraz ki pa’n ganny fer.

Me in regards ti lotonomi kot ou pe dir sa bann komitman ouswa sa bann propozisyon ti ganny fer mon pou pas laparol avek PS Thesee i ava donn ou en pti pe plis detay an se ki konsern sa.

Mersi.

MR SPEAKER Yes PS oule adrese?

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Lide pou fer lotonomi ti vin avan 2020 aktyelman.


Ti fer sa an 2019 akoz nou ti annan serten konstrent pou kapab finans bann demann, bann lenfrastriktir plizoumwen avek IEA.

So sete sa lide ki ti vini.

Selman ek COVID-19 in fer nou realize ki nou bezwen resanz fason ki nou fer, fason ki nou allocate resours avek Bidze kapital.

Parey nou dir tou kou nou’n tou kou donn priyorite bann Servis Sosyal par egzanp lakaz.
dan So ou touzour annan sa okenn challenge ladministrasyon, okenn pei ki mannyer ou balans finansman ant bann lenfrastriktir, kapital avek lenfrastriktir sosyal.

bann So sa ki gran challenge me mon krwar COVID-19 in ouver nou lizye ki nou bezwen konmans envestir plis ladan.

So nou ti fer diskisyon lannen pase avek Management IEA ki nou ti commit serten funding an 2020 pou zot akseler sa bann proze ki zot ti annan e ki nou pa pou move avek otonomi.
E si ou get Bidze 2021 i aktyelman R36.7milyon pou capital projects ki the highest allocation ever pou IEA.

In touzour tre, tre ba R5milyon, R6milyon dan bann lannen 2019-2020.

Me solman at the same time IEA in touzour annan limitasyon pou egzekit proze.

So even if ou ti pou donn li avan i pa ti pou zanmen fer.

Nou annan serten larzan osi ki pe asiz dan suspense account ek nou ki nou’n les li tenir sa larzan pou li kapab fer son bann proze.
So nou espere la vi ki nou annan nouvo management zot Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 kapab profite vi ki nou pe donn zot sa bann finansman pou servi li e exhaust sa bann fon ki dan zot capital project osi.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Mondon.

HON TERENCE MONDON Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Onorab Mondon atann nou en pti moman.

HON GERVAIS HENRIE Anfet Mr Chair mon ti annan en kestyon e sa enn kestyon ki mon ti annan pa’n ganny reponn.
Mon’n dir sa dezord ki annan right now par egzanp lo Perseverance ki mannyer zot pe al – sirtou the new management pou met en lord pou asire ki bann biznes ki’n allocate it’s the right use?

E an pasan zis pou klarifye Minis in mansyonn en kontra ki ti donnen.

Konbyen larzan ti peye ki sa dimoun pa’ donn sa – sa konsiltan pa’n donn sa travay alaoter?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Minis ou a repran oubyen?

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair, mersi Onorab pou ou kestyon.
Annefe sa Kontra ki mon ti pe koz lo la pou sa louvraz ti egzakteman pou fer sa.

Pou revwar Providence Industrial Estate pou regarde lekel sa bann dimoun ki pe occupy sa parcel, sa plot later, ki zot aktivite eski i anliny avek land use plan.

So sete sanmenm sa, sa louvraz ki ti merit pe ganny fer.

E la an plis i annan en lot louvraz ki konsern survey parey mon’n mansyonnen earlier, kot nou bezwen al re fer survey later pou fer sir pou remet taso ensidswit parske i annan bann encroachment.
So nou annan double louvraz pou fer.

An se ki konsern valer sa Kontra mon pou pas laparol avek Deputy CEO ki annan en pe plis lenformasyon lo la.

MR SPEAKER Yes Deputy ou kapab donnen?

Onorab.

CEO ROY COLLIE Mersi Anyway Deputy i dir mwan i napa sa figure avek li, me nou kapab fer Onorab reserse nou a semenn Henrie prosenn.

Mersi.

gannyen MR SPEAKER Wi Onorab Mondon.

HON TERENCE MONDON Mersi Mr Chair.


Mr Chair i lanvironnman dezord Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 lanvironnman zisteman en ideal kot nou vwar tou form koripsyon.

E pou mwan ler mon get sa alokasyon ki mon pwen.

Alokasyon later endistriyel i en kantite nou konnen dezord parey lezot Manm in fer resorti.

Mwan mon konsern Minister i donn early entry bann biznes e biznes in mobilize fer depans.
Epi ou war Minister i repran later e la mon annan en ka partikilye ki i dir pou annan en nouvo konblaz ki zot pou allocate.

anvi Mon konnen premyerman kote sa bann nouvo konblaz ou ganny fer.

E si Lotorite Industrial Estate i annan en input ladan?

Mon 2enm kestyon pou Minis, anvi ki ou ansarz sa portfolio biznes, ki kalite sipor ou kapab donn sa bann biznes ler ou gete zot in viktim move planifikasyon.
Akoz ler ou’n ganny en early entry ou’n la ou’n mobilize, ou’n konmans fer ou plan, ou’n fer en kantite depans.

Apre ou ganny repran sa later ou bezwen aprezan re- espere ankor ziska ler i donn ou en lot bout.

Mon ti a kontan konnen ki kalite sipor pou nou kapab kree – parey manda Industrial Estate i dir fasilit devlopman endistriyel be osi kree en lanvironnman biznes?

Mersi Mr Chair.

favorab pou MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.


An se ki konsern bann nouvo konblaz mon konnen kot Zone 18 i already annan en – ti annan en plan ki pou fer en extension kot Zone 18.

Sa i sa morso lo kote obor kot Leve Debourye sa building i ete.

So ti annan en plan an se ki konsern sa.

Lezot plan pou reklanm later nou ankor pe diskite me sa enn la ti’n fini annan en plan ase konkret.
An se ki konsern bann dimoun ki’n fini envestir zot larzan, anfen ankor la i ava vin detrwa bann ka ki petet ti a bon ki ou fer sa dimoun anvoy en kominikasyon ver nou lofis, nou ava fer sa envestigasyon an se ki konsern sa.

ki Me ki mon kapab dir ou dan se allocation procedures, posibleman ki nou bezwen fer pou sa bann dimoun ki zot in fini commit serten larzan, ki zot in fini pey en anver Gouvernman.
larzan sonm Then nou pou bezwen donn zot en pe plis priyorite pou regarde parske zot in fini ganny komitman depi avan e posibleman zot in ganny en Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 letter of offer osi ki nou bezwen regard ladan.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Lemiel.

avek HON SYLVANNE LEMIEL Mersi Mr Chair.

Bonn apre midi Minis ou delegasyon.


Enn zot bann current challenges zot in dir ki – ler mon get sa 2enm bullet ki zot in dir i mank zot bann trained staff pou zot kapab desarz byen zot fonksyon.

E dan sa laliny mon ti pou kontan konnen konbyen staff zot annan?

Apre pou zot kapab vin efikas parey zot ti ava anvi, ki bann post ki mank zot pou zot kapab desarz byen zot responsabilite?

An term kot i konsern bann dimoun ki hold en lease me ki pa ti pe peye.
Mon ti kontan konnen ziska ozordi konbyen larzan sa bann dimoun letan in tande pou dir zot in – nouvo Gouvernman in vini pe fer mannyer ki pe rode, tou sa ki pa pe peye pou vin peye.

Konbyen larzan ziska ozordi eski zot in anmase avek sa bann dimoun ki pa ti pe peye?

E eski zot in pey sa bann arrears, eski zot in pey sa bann arrears osi ki zot ti dwa?

An term kot i konsern antrepriz Enterprise bann bann konstrir oubyen Centres zot in dir ki zot in fini idantifye later dan preski tou distrik.
So mon ti a kontan si zot ti a kapab fer available lalis bann distrik, limero later avek Lasanble, pou nou konnen egzakteman kot sa bann later i ete, ki distrik ki annan ki distrik ki napa?

Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Mersi.

Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou bann kestyon.

An se ki konsern training staff, wi in ganny mete bann la.

Me selman challenges pe en sey mon’n konsiltasyon avek staff.
dan fer E i paret mwan osi lo la par management ti annan en mank komitman pou fer sir pou dir staff i ganny sa bann training ki zot bezwen.

Parske nou’n regard in terms of zot bann depans ki zot in fer.

Konmsi ti annan en mank komitman as well.

So sa i en pwen pou take note.

In regards to lakantite staff ki annan ki pe travay IEA an se moman i annan 14 ki konpri 2 staff ki ganny seconded from Ministry of Finance.
Pou zot kapab pli efficient dan zot loperasyon zot bezwen annan zot en Lease Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Management vreman bon.

Section ki Controller Alor a very good Lease Manager nou bezwen met li la.

E osi an term – akoz ou konnen zot pe zer larzan, zot pe zer en Bidze ki ase gro an term CAPEX osi.

So en bon Financial or someone ki annan sa – en Accountant ki annan sa very good knowledge, leksperyans pou manage zot debtors e an menm tan pou manage zot bann spendings.
So sa mon pe mazinen at the top of my head like i pou ed en kantite.

terms in of administrasyon bann staff administrasyon petet ki zot kapab fer se reservi pwiske zot annan staff ki petet pa pe ganny servi to the best of their potential.

So re-regarde ki mannyer nou pou servi sa bann staff e reassign bann nouvo task avek zot.

E Zot kapab etablir en pti Registry Section ki ava fer sir pou dir at all times i annan sa bann rikord ki pe ganny mentenir, swivi lo bann files, mouvman files.
E byensir nou bezwen move digital as well so sa osi i enportan.

So petet pou en peryod e lo en baz casual, nou pou bezwen en pe staff ki pou vini pou ede pou fer sa bann scanning, pou fer sir pou dir rikord i available online.

E apre ou’n demann mwan in regards tou bann leases ki pa’n ganny peye e kantite la nou’n anmase.

Sa CEO pou pran ou kestyon i ava donn ou sa figure.

avek provide An se ki konsern bann Enterprise Centres ou anvi resevwar sa lalis parcel nou ou kapab byensir.
Me selman mon kapab donn ou langazman ki nou’n fini dan sa break letan nou’n ale.

Nou’n kontakte Clerk pou li kapab aranz en meeting avek tou bann MNAs akoz nou vwar pou dir sa i en pwen konsern.

So nou pe angaz ase vitman lo la.

Mon ava prezan pas laparol avek CEO pou li reponn kestyon limero 3.

Mersi.

MR SPEAKER Yes CEO.

CEO ROY COLLIE Mersi Mr Chair.

In terms of figures ou’n demande konbyen bann dimoun i dwa.
To be nou’n honest with rekonmans bann rekonsilyasyon pou find out konbyen larzan nou annan pou anmase.

you E nou’n konplent almost 95 percent konplent pou bann sant lantrepriz.

Nou annan 8 sant lantrepriz e as we speak now total ki outstanding pou anmase i en R10.2milyon.

So bann dimoun pa’n peye e sa i Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 posib i al pou 1an, 2an, 3an pase.

E to be honest as regards lease sa process to bann rekonsilyasyon i ankor an process.
Mon pa pou kapab dir ou egzakteman, me nou’n konmans fer en serten travay lo la.

So probably i pou close to sa figure … or plis.

So si nou azout total i pou en pe gro.

As regards to konbyen larzan nou’n anmase so far depi ler mon’n vini mon ti fer sa interview lo SBC, mon’n anmas – well IEA in anmas R3.4milyon.

Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Labrosse.

HON RICHARD LABROSSE Bonn apre midi Msye Speaker, bonn apre midi tou Manm prezan.
Mr Speaker avan mon demann mon kestyon sa dernyen statement ki mon’n tande par CEO, i fer nou realize ki vre i ti bezwen en sanzman ler ou pe gete.

(APPLAUSE) HON RICHARD LABROSSE Sansan – anyway mon kestyon ki mon pou demann CEO direkteman pou li sa.

Sa i en kestyon personnel pou mon distrik ki mon ti demann Minis yer.

I ti anvoy pou ozordi vi ki ou ti pe vin dan Lasanble.
I konsernan sa bann micro enterprises ki dan bann distrik la mon pe spesifikman Plaisance, akoz sa landrwa i paret mwan depi ler ki in ganny met la, la i pa paret ki in ganny okipe, ki i annan bann maintenance ki’n ganny fer lo la.

So la mon ti a kontan konnen ki zot plan pou sa landrwa spesifik ki mon pe koz lo la Plaisance?

E apre mon 2enm kestyon osi mon ti le koz en pe lo sa menm laliny, lo bann landrwa ki zot lwe ek bann pti biznes.

Parey Onorab pou Perseverance in koz en pti pe lo la pli boner.
Mon oule zis met en pe lanfaz.

Ki bann dimoun dan mon distrik in met devan mwan Minis se ki i annan bann biznes dan lepase ki’n ganny bann landrwa pou fer biznes, me selman ki zot in fer sa bann dimoun zot in plito lwe sa landrwa pli ser ek lezot biznes.

So la mon ti a kontan konnen dan bann ka parey ki pou arive dan bann ka parey konmsi?

Eski zot pou al pran sa bann landrwa ek sa bann dimoun?
Ouswa eski zot pou fer sa bann dimoun re-pey en larzan akoz zot pe fer en pe larzan lo Gouvernman osi lo sa kote, kot deor nou annan en ta biznes ki ankor pe espere lo lalis?

Mersi.

Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 MR SPEAKER Mersi.

Lekel ki konmanse Minis?

CEO wi.

In regards CEO ROY COLLIE Mersi Mr Mersi Onorab.

Chair.

to maintenance lo Plaisance i vre.

Me avek sa pti resours Bidze ki nou’n gannyen nou ava sey nou mye pou nou kapab antreprann sa bann proze.
Akoz zanmen nou’n ganny Bidze pou nou fer en very good maintenance lo sa bann (mec) So mon pa promet ou be avek sa pti resours la ki ou pe donn nou, nou ava seye pas en kou regarde bann major maintenance ki annan pou fer, nou a kapab attend to.

As regards to 2enm kestyon sorry mon pa’n – repet sa 2zyenm kestyon si ou pa mind Onorab.

Mersi.

MR SPEAKER Yes Onorab.

HON RICHARD LABROSSE Mon ava fer li kourt CEO.


Mon pe get bann dimoun ki par egzanp ki dan lepase in ganny bann landrwa pou zot fer biznes ladan.

Parey sa enn ki ou’n nonmen en legzanp selman pa Plaisance en.

I en legzanp se ki i annan zot ki zot pa pe neseserman servi sa bann fasilite me zot pe lwe li ek en third party parey nou dir.

So la lo sa laliny eski dan ou nouvo plan la, eski ou annan en plan pou ou fer en survey lo sa bann keksoz parey?
E si ou ganny bann larepons parey nou pe rode, eski bann lapros ki ou pe al pran la, eski ou pou fer sa bann dimoun re bours sa larzan?

Eski ouswa ou pou re- landrwa.

tender sa bann Mersi.

MR SPEAKER Yes Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Ok an se ki sa bann biznes konsern premyerman zot ti annan en agreement avek IEA.

Alor si zot pa’n peye zot in breach of zot lagreman.

Me sa ki ou pe dir se ki i annan dimoun ki lease to a third party.
Now as regards to zot lagreman mon pa krwar zot fer en annan drwa pou sublease.

Alor zot ti an kontravansyon.

Me selman sa ki ou pe dir i en keksoz ki ti pe go on en pe souvan parske as part of legzersis ki nou pe fer lalis idantifye bann pou dimoun ki pa ankor pey zot aryeraz, zot rent.
Nou’n vwar pou dir i annan de fwa i annan dimoun ki nou, nou pe panse dapre Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 inisyal ti sipoze sa rikord dimoun, me ler ou al vizit sa landrwa pou regarde i pa ditou sa dimoun ki la.

Parske li in pas lakle avek en lot dimoun.

Me selman sa dimoun avan i ankor pe dwa larzan.

So sa i bann sityasyon ki nou pe fer fas avek ki nou bezwen al rod fason pou nou rezourd.
nou Byensir nou bezwen konsiltasyon legal pou regarde ki mannyer pou antreprann sa bann travay.

Me sertennman si ou drwa ou pou bezwen peye, ou ti siny en lagreman ou bezwen honour ou lagreman.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Sandy Arrisol.

avek HON SANDY ARRISOL Mersi Mr Chair.

Bonn apre midi Minis ou delegasyon.

Msye Speaker mwan letan mon pe ekout Minis mon plizoumwen ganny en depresyon.
Mon ganny en depresyon parske larepons ki Minis i rann nou se ki ti napa latransparans accountability, e vye ladministrasyon.

rann kont anba Eski Minis ou pe konfirm avek nou Lasanble ozordi le 24 Mars 2021 4:40 apre midi, ki Providence in egziste pandan tou sa letan e nou napa en rezis konplet ki konfirmen lekel Seselwa ki annan biznes laba oubyen etranze, ki kalite biznes zot annan, lekel sa bann dimoun, si zot pe peye oubyen zot pa pe peye?

Eski Minis ou kapab konfirm sa pou nou ozordi apre midi?
Dezyenmman mon ti a kontan demann Minis sa building Leve Debourye ki mon tann tou dimoun pe koz lo la la.

Lekel ki ti konstrir sa building?

Lekel ki pe lwe sa building?

Lekel ki pe anmas larzan ek sa building Leve Debourye la?

Sa mon 2enm kestyon.

nou Mon 3enm kestyon ki mon ti a kontan demann Minis.
Kan eski ou Minister avek ou Gouvernman pou donn nou en rapor konplent,, an relasyon avek sa bann biznes annan ki espesyalman Providence, bann dimoun ki annan 2 morso, 3 morso bann ki’n ganny pa peye, bann ki drwa Gouvernman e apre lot kote zot koz nou lasyet manze.

Kan ozordi R10milyon anba zot Gouvernman ganny anmase?

pa’n Eski Minis ou kapab donn nou en konfirmasyon kan eski nou kapab ganny sa lenformasyon swivan bann pou Lepep Seselwa, ki pe ekout deor konnen kote son larzan in ale?

Mersi bokou.
Mersi bokou.

MR SPEAKER Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair, mersi Onorab pou ou bann kestyon.

An se moman la at this point in time mon kapab konfirmen pou dir sa lalis i pa konplent.

E nou pe antreprann louvraz.

Parey mon’n dir bomaten e nou’n bezwen start from scratch parske an alan sa bann lenformasyon ki ti annan ki – ti annan en pe lenformasyon ki pa ti konplent, me an menm tan pa ti accurate.

La nou annan de issue la.


pe rely So ki nou bezwen fer start from scratch parske nou pa lo kapab lenformasyon.

E in ariv nou en pwen kot nou bezwen konpar lenformasyon pre sources, e regard dan file an menm tan pou regarde lekel ki byen and work from there.

from So sa i en louvraz ki nou pe fer e nou pe servi resours within Ministry, bann staff dan Minister li menm, nou’n ganny en pe casual as well, pou ed nou avek sa louvraz.

Akoz nou realize ki nou bezwen fer sa louvraz en pe vitman.
konstrir An se ki konsern Leve Debourye sa i en building ki ti par ganny Gouvernman si mon pa tronpe avek larzan Welfare, Welfare Protection Agency, which was the Social Security Fund.

E sa building i ganny zere par IEA.

Alor rent i sipoze ganny kolekte par IEA.

Lespas ti ganny donnen par IEA alor rent i sipoze ganny kolekte par IEA.

E i sa menm building ki mon’n koz lo la bomaten ki i annan en aryeraz apepre R5.8milyon lo la.
I vedir ki nou ti pe kolekte apepre zis 16poursan of the rent on a yearly basis.

So i vreman petet en pti pe neglizans la.

An se ki konsern sa rapor ou ava apresye ki pli mon diskit avek zot, pli mon pe esey donn i annan bann issues ki pe crop up over and over again.

lenformasyon zot Be sa louvraz i enn ki entans pou mwan kapab donn ou en dat egzakt i pou en pti pe difisil.

Parske ler mon krwar mon pe bouz devan epi mon retourn de pa par deryer.

So mon pa pou kapab konfirm lo en dat egzakt.


Sa ki mon kapab donn ou an se moman se ki i annan sa rapor preliminer ki’n fini ganny fer, ki en louvraz ki nou’n fer konzwentman avek departman dan Minister mon lofis ek departman ansanm avek IEA.

sa kot Nou’n fer en preliminary report bann lenformasyon ki mon pe pase avek zot ozordi ou pou kapab ganny li ladan.

So sa mon kapab fer available avek ou.


Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Me an se ki konsern sa bann detay lekel ki annan de morso later sa nou pou bezwen pe fini sa master list byen avan.

E fer bann physical inspections osi lo bann site.

So sa i pou en legzersis ki pou en pti pe plito continuous.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Ghislain.

HON CHANTAL GHISLAIN Mersi Mr Chair.

Bonn apre midi tou dimonn.


Mr Chair fasilite mazer Sesel plizyer enkli nou landrwa endistriyel, semen, airport, batiman estate, housing Lakour e menm nou Lasanble Nasyonal in ganny konstrir lo later konble.

lavil, Malgre ki konblaz in sibir bokou latak asarnen par SNP kont konblaz.

Ozordi Sesel in reisir anmenn sa kantite devlopman lo sa bann later konble ensi ki bann reveni bokou ki ale pou pei.

se E enn dan sa bann landrwa sa landrwa endistriyel Providence.

Apre ki in vin Ile Eve lo Praslin.


Mon kestyon CEO a plizyer repriz nou’n antann re dir ki bann dimoun ki’n ganny later lo en Industrial Estate zot pa ankor devlop sa bann later sirtou Industrial Estate lo Mahe mon pe koze.

Taler Minis in donn en pe osi lo Ile Eve.

Mwan mon kestyon mon ti anvi konnen ki kantite sa bann kare later isi lo Mahe ki’n ganny allocate e ki kantite ki pa ankor ganny devlope?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

CEO ROY COLLIE Mersi Onorab pou ou kestyon, mersi Chair.
Ok mon annan later;- parey bann detay Providence an tou nou annan nou 379 kare later e ladan ki i anviron en pa’n devlope swasantenn ki pa ankor ganny devlope.

As to Perseverance total bout later nou annan 57 e 45 pa ankor ganny devlope.

As regards to Zil Eve nou annan nou 75 kare later e 49 pa ankor ganny devlope.

regards So an total 511 kare later ki nou’n donnen.

E nou pou bezwen fer en survey en letid pou konnen why sa bann kare later pa ankor ganny devlope.

Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Mersi CEO.


Onorab Monthy.

HON PHILIP MONTHY Mersi Mr Chair.

Bonn apre midi e bonn apre midi delegasyon sorti IEA.

Minis ler mon pe ekout tou sa bann mon kapab dir manboulouk ki’n arive.

Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 2 get and salary’ Ler mon anba programme Estate Management mon vwar ki zot in ‘wages ogmante.
Eski sa i vedir ki zot pe recruit plis travayer pou zisteman ede pou enforce regilasyon pou fer sir ki i annan monitoring ki sa bann labi pa repet ankor ki’n arive?

Eski sa i leka e si ou kapab donn nou en pti detay en pe ki bann nouvo post ki zot pe anvizaze rekrite.

Apre dan Department of Lands and zot major Housing achievements an 2019-2020, in fer resorti ki zot in allocate 18 plot later avek IEA pou konstriksyon light Industrial Complex dan bann distrik across Mahe e Praslin.
Donk eski ou kapab donn mwan en pti gin ou lenformasyon lo la e si mon distrik Cascade in benefisye avek sa proze?

bann dan fer E zis finalman mon pou fer en pti statement dan menm laliny ki Onorab Desheila pou in Bastienne Perseverance, e ki Onorab Doyace Poris fer pou Praslin.

Silvouple Minis sey ed mwan bann pti businessmen dan Cascade ki pe soufer pandan plizyer lannen pe rod en bout later.

in Zot bann businessman ki serye.


Zot pa bezwen de bout later, ni en gran bout zot en pti bout pou etablir zot biznes.

Zot in ganny met a lekar tou sa lannen swa akoz zot lopinyon politik oubyen mon pa konnen pou ki rezon ankor.

Ok. Alor ki ou war lezot ansyen politisyen i akimil enn oubyen lo Zone de 3 bout endistriyel.

Silvouple fer sir ki sa i arete enn fwa pou tou.

Mersi.

later MR SPEAKER Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair, mersi Onorab pou ou bann kestyon.
An se ki konsern recruitment of staff wi sa logmantasyon i reprezant staff nou recruitment of recruit en Lease anvizaze Manager, Project Manager as well.

ganny E nou’n en komitman avek Finans ki nou pou ganny en Accountant.

Pou le moman nou’n de ki from Ministry of seconded Finance.

So nou pe bouze avek sa.

Sa 18 morso later ki ou’n mansyonnen mon prezimen nou pe fer referans avek sa One District One Project e Cascade i tonm dan sa lalis later.
Aktyelman i annan 3 ki’n ganny idantifye pou Cascade ki tonm dan Zone Providence.

So ou pa bezwen tro worry in regards to sa.

Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 E keksoz ki nou’n apersevwar osi an se ki konsern alokasyon later, se ki parfwa sa bann later ki sa bann plot ki zot tire, i en pe larz.

Ennler ou kapab ganny 1000 met kare, 1200 met kare e sa pe al ek en dimoun ki i pa ni menm fini devlop sa later.
So nou pe regard dan posibilite revwar groser sa bann parcel, subdivide pour ki i ava kapab plis dimoun benefisye.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab William.

HON WAVEN WILLIAM Mersi Mr Chairman.

Mon ti a kontan demann sa bann kestyon swivan.

Premyerman mon ti anvi tous lo bullet point 4 lo major 7 avek achievements.

Mon vwar pou dir Cabinet the Land Allocation Industrial Policy.

The land reclamation private Policy individuals’ under Seychelles One District Project.
aprouv in Mon anvi demann avek Minis par lefe ki Grand Anse Mahe nou annan en sit i annan plis ki 16an, nou pe esper en building pou bann micro enterprise project.

Me dan Bidze 2020 Vis-Prezidan ti dir ki sa pou ganny fer.

Mwan mon anvi konnen si sa lenformasyon i ankor still lo rikord ouswa parey labitid letan i sanz bann endividi bann file i perdi?

Dezyenmman mon vwar osi ki lo bann strategic priorities mon anvi demande lo pwen 10, ki bann amannman ki zot anvi fer avek sa Industrial Estate Act?
Epi bann lease agreement pou nou kapab konpran en pti pe ki bann problenm ti ete e ki bann amelyorasyon avek sa nouvo lapros dan konteks more proactivity avek effectiveness?

Mersi.

MR SPEAKER Wi Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou bann kestyon.

An se ki konsern sa approval of sa land allocation Policy ki pe ganny referred to dan sa dokiman.

Sa the ti ganny approved by previous Cabinet e i ti en travay si mon pa tronpe an 2018.
So i date back en pti pe letan e alor – eskiz mwan si ou kapab zis repet en pti git sa premye kestyon.

HON WAVEN WILLIAM Wi, vi ki sa travay in ganny fer petet pour presize.

Ki bann Distrik ki zot in idantifye pou al sa bann sant.

Eski Gran Anse i figire ladan?

Akoz parey mon dir i annan plis ki 16an Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 nou pe espere, e nou pa ankor vreman vwar keksoz.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Minis.

pour MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Onorab sa klarifikasyon.
Ok so in regards to Land Allocation Policy mon’n lo sa.

Dapre fini klarifye lenformasyon ki mon’n gannyen pour Grans Anse ti annan en redevelopment of en existing building, me non pa en construction of en actual infrastructure.

Definitivman nou ava regard dan rikord pour vwar sa komitman ki in fer in regards to sa.

Sertennman la an se moman sa Funds pa la avek nou.

Petet Minister Finans i kapab konfirmen si sa Funds ti’n ganny allocated vreman, e si i ankor available.

Me mon pa kapab konfirm sa.


An se ki konsern ou 3zyenm kestyon.

Revision of the Industrial Estate Authority Act.

Ok Premyer keksoz anba sa Act si mon pa tronpe anba Seksyon 5 i annan sa Seksyon ki koz the Authority.

E ladan i mete pou dir IEA i annan pouvwar pour li administer later avek lespas.

Me realite se ki sa bann later i ankor lo Gouvernman Sesel.

On Government of Seychelles, so i pa lo non IEA.

So ler ou pe regard li sa lalwa lo Powers of i pa korek an son term.
So keksoz ki nou pe regarde selman en possible solisyon se, fer en head list.

Issue en head list, Gouvernman i avan issue avek IEA e prezan IEA son bann pouvwar i ava in line avek realite esansyelman.

Lot gro keksoz ki nou bezwen travay lo la anba sa Act, se in regards to enforcement powers.

So i sipoze en Lotorite alor i sipoze annan pouvwar pou li kapab egzers en serten nivo.

I sipoze kapab pran serten aksyon an se ki konsern bann later avek bann lespas ki i pe zere.
E sa i pa vreman ganny resorti ladan, an se moman nou bezwen refer to the AG’s Office.

E sa i pran en pe letan parfwa.

So si nou pou kapab fer sa then nou pou kapab act en pe pli vitman lo sa bann keksoz.

kapab achieve E keksoz ki nou pou osi fer provizyon ladan se pour nou sa enforcement powers ki’n ganny mete anba Act, se inspection.

The right to inspect.

So nou pou bezwen donn bann sa kot Lenspekter pouvwar pou zot kapab fer serten keksoz dan limedya.

IEA So sa i en pti pe bann issues.


Sertennman tou sa bann propozisyon pou ganny mete avek AG’s Office, ki ava donn nou gidans korek.

Egzakteman ki mannyer nou Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 fer bann Lamannman pou baze lo lobzektif ki nou anvi achieve pour IEA.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Cosgrow.

HON WALLACE COSGROW Mersi Chair.

Bonn apre midi bann Zofisye IEA.

Mr Chair mon annan 3 kestyon.

Premye an relasyon avek Zone 18 Reclamation.


Eski in annan en konversasyon ki’n ganny avek Energy Commission konsernan sa konblaz.

resan fer Akoz mon konnen sa konblaz i en pe letan in the making.

Me i osi annan en proze Nasyonal ki letan Energy Commission ti vini zot ti diskit lo la, se the Floating Solar PV Project.

Eski sa de aktivite pa pou an konfrontasyon avek kanmarad?

lo Dezyenm Mr Chair konsernan, in annan bokou diskisyon Lease Agreements, e kot Lease Agreements in sanz lanmen.
I enportan ki nou kler lo la, mon ti a kontan ki Minis ouswa CEO i sorti kler lo la.

Akoz i annan en kantite Biznes petet zot pa sitan kler.

Zot pe ganny lenpresyon ki pou annan bann repossession of Lease Agreements.

Dan serten ka biznes i annan dwa vann.

E ler ou vann Biznes souvandfwa i annan i annan assets ki asiz lo en later ki pa neseserman pour ou me later Gouvernman ki ganny lease avek ou.
So ler ou vann ou Biznes ou vann ou assets, e dan en fason ou lot, bann dimoun legal i a koriz mwan, ou transfer osi sa – akoz sa asset i pa movable li, i la lo sa later.

So ou transfer sa.

Pour bann dimoun ki’n fer zot bann zafer byen prop, i enportan ki nou donn zot lasirans ozordi ki pou dir zot pa pe ganny met an kestyon zot.

Zot fer zot bann tranzaksyon byen normal, e zot bezwen kapab kontiny zot Biznes dan lape.
in Trwazyenm Mr Chair i konsernan bann dimoun ki ozordi nou konnen i annan en kantite dimoun ki dwa rent over years.

Be i annan bann dimoun ki petet zot rent or zot lease, zot in dwa akoz petet difikilte lannen, dernyen dernyen 1an, dernyen 2an ki petet zot in arrears.

Sirtou avek sa sityasyon COVID-19, eski i annan okenn konsiderasyon ki IEA pe pran pou kapab met lespri sa bann businessman anpe, ki zot pa pou ganny difikilte pour zot ganny met deor?
Ouswa repossession of their lease, zis akoz zot in war zot Biznes dan difikilte?

Mersi Mr Chair.

Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 MR SPEAKER Mersi.

Minis ou pou adrese, wi.

MINISTER DEVIKA VIDOT Ok mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pour ou bann kestyon an ki konsern Zone 18 reclamation.

Dapre lenformasyon se ki wi ti annan en konsiltasyon ki ti ganny fer.

Me size reklanmasyon i pa ankor re pas of Ministers.

So nou pa pe kapab okenn pran deklarasyon lo la, plis ki sa.
Cabinet selman okenn, devan fer sa Dezyenm kestyon an ki konsern Lease Agreement e sa ki’n sanz lanmen.

Bomaten mon ti eksplik en pti pe lot kote latab.

Si sa bann transfer in ganny fer an konformite avek sa Lagreman, si in ganny fer avek konsantman IEA, in ganny fer byen dapre prosedir ki IEA in allow li, then zot in fer zot keksoz byen, IEA osi i okouran.

Me mon pwen ki mon ti pe fer resorti se ki, sa sans pour zot fer sa sanzman se sa ki ti merit ganny revwar.
E akoz lafason ki i ganny fer la, se ki IEA – e i ti okouran.

Akoz i annan de trwa sanzman ki’n ganny fer, ki wi IEA i okouran.

E fini kot sa dimoun i ekrir IEA, i dir prezan aret kopi sa dimoun dan bann kominikasyon.

Kopi zis mwan, I’m the only contact point from hereon ….

Nou problenm se ki lafason ki sa i ganny fer i ede ki en dimoun ki annan plis larzan, ki annan mwayen, i al kot en dimoun ki annan sa lease, kot annan en lease already, e alor i aste shares avek sa dimoun.
E li i become the owner of sa lease, e alor i ganny sans skip the queue.

E i annan lezot dimoun ki lo waiting list, en kantite dimoun ki lo waiting list.

So sa practice ki la ti merit ganny revwar parske in kree bann sityasyon kot i annan endividi ki’n ganny plis ki en morso later.

So zot in ganny en morso later anba IEA, the proper process.

Apre zot ale zot servi sa lot prosedir, sa back door.

E zot kapab aste plis morso.


Ou trwazyenm kestyon an se ki konsern bann dimoun ki pa’n kapab pey zot rent pour sa dernyen 1an, 2an.

Silvouple zis dir zot apros IEA, have a word avek Msye Collie.

Zot ava annan en koze, zot ava kapab sort out en plan peyman si i neseser.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Nou apel Onorab Michel Roucou.

HON MICHEL ROUCOU Mersi Mr Chair.

Bonn apre le dir midi panel.


Mon Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 congratulation Mr Collie, en zabitan Fleuri Mont Hermitage.

Mr Chair mwan mon kestyon mon pou aforsi en pti pe ki Onorab Arissol in tous en pti pe lo la.

i annan An term ki nou’n war poudir sa R10.2milyon ki zot pa pe kapab kolekte oubyen zot pe fer laranzman pou zot kolekte ek sa bann dimoun.

Minis si ou kapab dir nou, si ou annan sa lenformasyon ek ou.

Si ou napa ou ava donn apre.


Si ou kapab dir nou konbyen bout later ki IEA in allocate depi ler i egziste ?

konbyen Si sa bann bout later, lekel ki lo la?

Eski in ganny allocate, ki’n gannyen?

Konbyen Seselwa ki annan e lekel sa bann dimoun ki pa pe pey zot rent, zot bann aryeraz ?

Lekel zot?

Sa i mon premye kestyon.

Mon dezyenm kestyon i en pti pe koumsa.

Mon pa konnen si mon distrik Mont Fleuri in tonm anba sa proze One District One Project.
Be selman byento Mont Fleuri nou pou benefisye avek en pti bout later, i pa tro en gran bout.

Petet mon ava envit ou avek CEO pour zot fer en pti vizit ansanm avek nou.

Pour zot war ki mannyer ou kapab ed bann pti biznes dan nou distrik, li menm li.

Apre mon trwazyenm kestyon i en pti pe – Minis bokou bann pti Kontrakter konmela zot pe reste dan bann Housing Estate dan bann block flat.

Mon pe gete pour vi ki parey Onorab Bastienne in dir.
Se ki i annan bokou sa bann dimoun ki pe fer garaz, ki pe fer bann lezot keksoz ki an defo avek zot Lagreman ki zot annan ek PMC.

Mon pe gete si zot pa kapab antre dan en Lagreman avek Housing pou gete obor bann Housing Estate si napa en landrwa ki petet zot kapab ler zot konstri sa bann Housing Estate, petet fer en ward kot i annan bann store.

Ki petet sa bann pti kontrakter avek en lagreman ek PMC, zot kapab store zot bann lekipman.

Mersi.

MR SPEAKER Wi Minis go ahead.


MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pour ou bann kestyon.

CEO Collie mansyonnen oparavan i annan 511 morso later ki anba purview IEA an se moman.

in An se ki konsern sa bann dimoun ki owner sa bann later, sa legzersis i ongoing.

Nou pe fer le neseser pour nou kapab poudir ascertain lenformasyon ki dan sa lalis ki nou pe mete i accurate.
An se ki konsern later ki’n ganny donnen avek Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 etranze pou le moman sa mon pa okouran.

Me si sa in ganny fer zot ti merit pe rod en sanksyon, parske etranze pa annan drwa aste later san ganny sanksyon.

An se ki later Mont Fleuri, konsern napa en morso later ki’n ganny idantifye pou lemoman anba sa One District One Project Plan.
Me selman si an ka ou’n kapab idantifye en morso later dan ou Distrik, ti a byen si ou ti kapab les nou konnen nou ava antre an kominikasyon avek Minister later ki nou ava regarde si sa later pa kapab ganny rezerve pou IEA.

E ou 3enm kestyon kot ou’n adres konsern bann dimoun ki dan flat, me selman ki pe sey travay.

Ankor enn fwa si i annan posibilite ou idantifye later ti ava pli fasil.

Ti ava pli fasil pou ed nou.

Alor ou ti ava les nou i annan konnen petet si posibilite.
Parske nou annan en existing – ki mannyer mon pou dir sa.

Nou servi container pour nou kapab servi konman lespas.

containers.

So i annan Enterprise Centres ki ganny formen a labaz So posibleman sa i ava kapab en keksoz ki nou pou venture ladan.

Me silvouple pran kontak avek lofis, avek IEA presizeman.

Mersi MR SPEAKER Mersi.

Onorab Naidu.

HON SATHYA NAIDU Bonn apre midi Mr Chair Minis ek ou delegasyon.

Laplipar bann pwen ki mon ti’n annan fini ganny in adrese.
lenvestigasyon Me selman mon swe se ki lo kote i enportan ki zot etablir en dele letan pou dir kan ki eski sa lenvestigasyon pou konplent.

Akoz byensir i annan en moratorium osi.

ler Mon prezimen ki lenvestigasyon in fini se la kot moratorium osi pou ale.

Pour bann dimoun ki’n atann pour plizyer lannen, nou’n ganny dir ki i annan e waiting list.

Zot dir osi pe compile en waiting list lo zot kote.

Eski i annan en demars ki zot, zot pou fer pou demann bann dimoun ki annan zot dokimantasyon.
Parey Onorab Labonte in fer resorti enn son zabitan, in fer le neseser be finalman napa later.

Alor sa i en keksoz ki pou bezwen ganny adrese.

Lo kote DRDM ler zot ti’n vin isi, Providence Industrial Estate ti’n ganny diskite, e i kler ki i en ticking time bomb.

Avan ki en keksoz ekskreman grav i arive, kwa ki Industrial Estate Authority i anvizaze fer?

E lo kote dezord ki Onorab Henry ti’n tous en pe Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 lo la mon pou zis tous bann zafer ki tre senp.
Dimoun i pran container zot met kot zot oule mete.

I annan transpor – napa okenn lord ditou.

Alor kwa ki zot anvizaze fer pou sey elimin sa bann problenm?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pour ou bann kestyon.

An se ki konsern sa lenvestigasyon wi i pou bezwen annan en dele letan definitivman, parske i en keksoz ki nou bezwen kapab etablir li o pli vit posib.
lo Me moratorium, louvraz ki nou pe target fini pour nou kapab lift sa moratorium se sa review of sa Lease Agreement pou fer sir pou dir i a zour.

Napa loopholes, in ganny revamped.

E once sa i ok i annan sa Allocation Policy osi ki nou bezwen re revwar, e ki nou pe fer.

E tousala i bann louvraz ki nou’n fini fer.

An se ki konsern Lease Agreement nou’n recruit en legal counsel prive, parske nou konnen pou dir i annan en kantite louvraz ki Attorney General ti pe bezwen pe fer.
E alor la noun resevwar, nou pe bezwen fer sirkile pou ganny feedback.

Pou fer sir poudir i anliny avek Attorney General Office’s as well.

Policy Minister, Allocation Departman Lantreprenarya avek mon lofis nou’n fer en travay konzwent.

Nou’n travay lo Allocation Policy.

Sa osi sa legal counsel pe review pou fer sir pou dir i a zour avek bann norm.

E lo kote waiting list sa osi nou’n fini devise en prosedir lo ki mannyer nou pou tackle sa ki mon’n bann mansyonnen.
E going forward ki mannyer waiting i bezwen pe ganny trete.

Ti osi annan en priority list ki ti pe ganny maintain kot IEA, me kriter pour ou met sa bann dimoun lo sa priority list pa ti kler.

Sa osi i bann keksoz.

issues list So i annan sa 3, 4 keksoz dan limedya ki nou pe travay lo la vitman ki sa nou a kapab – i ava permet nou pour nou lift sa moratorium menm avan ki leres travay pe ganny fer.

ki se An konsern Providence Industrial Estate e Health and Safety.
Annefe nou an konsiltasyon avek en Konsiltan pour Health and Safety ki vreman kalifye.

li en E sa msye li nou pe angaz risk fer li pour assessment Providence of Industrial Estate.

E mon konpran pou dir DRDM osi i annan serten travay ki in fer lo sa kote.

So alor once nou ganny langazman avek Konsiltan e Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 nou review sa ki DRDM in fer nou pou kapab vreman regarde kwa ki manke pour nou kapab liaise direkteman ek Konsiltan.
E byensir posibleman letan nou pou tourn dan Lasanble sa Supplementation – Sorry for the mid-year review, mon pou vin kot zot pou vin demann funding pour sa proze.

pour Parske parey ou’n dir Providence i parey en disaster waiting to happen.

Health and Safety i vreman en keksoz ki nou bezwen met top priority, parske i annan ammonia ki ganny stored lo sa estate.

E i annan leksploziv ki ganny stored as well.

E i annan serten bann aktivite endistriyel ki servi flammable materials.

So i vreman en konsern.


An se ki konsern en pe lord ki pou ganny mete dan IEA.

Mon pou pas laparol avek CEO Collie, akoz li i laba toulezour.

Mersi.

MR SPEAKER Wi CEO.

CEO ROY COLLIE Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

Yes ou annan rezon its obvious ki i annan en kantite dezord, kantite illegal dumping.

Si ou fer ne letour Providence bout feray partou kote obor semen, obor nou bann pavement kot nou ti sipoze annan parking dimoun in illegally met zot ta feray.
Vye transpor pa koz lo la, partou dan kwen semen.

So alor parey monn fer pour anmas Reveni bann dimoun ki pan peye.

Mon pe lans en lapel pou san bann dimoun ki annan illegal dumping pa esper mwan vin kot zot.

Konmans as from now, konmans netwaye.

bann zot Akoz petet ler mon pou ariv kot zot pou mwan … notice i pou en pti pe tro tar, e mon pou konmans aplik bann mezir ki pou en pti pe sever.

I pa pou tro bon pour zot.

So mon pe dir bann tenant Providence, menm i partou.
Perseverance tou annan, konmans tir zot bann Si salte en i Providence problenm trafik se posibilite osi ki nou napa ase parking.

semen.

annan obor E bann parking in ganny pran par illegal dumping.

Nou bezwen sa bann landrwa pour nou fer nou bann parking, akoz sa bann buffer i pour IEA.

So lapel i senp, silvouple tir zot bann salte.

An se moman nou pe koup pye dibwa.

Mon pa konnen si zot in pase, nou pe koup tou sa bann pye dibwa nou pe fer li zoli.
Konman nou fini ek sa mon pou vin ver sa bann dimoun ki an defo.

Mersi Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 bokou Onorab.

Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Mersi CEO.

Onorab Vidot.

HON AUDREY VIDOT Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon ti le profite pour mwan dir avek Minis.

Minis mon kontan letan ou’n reponn kestyon Onorab Henrie an referans pou fer sir ki ou met lord dan bann dezord ki annan.

E asire ki ou pa promet keksoz ki ou pa pou kapab delivre.

Mon pou siport sa mon osi.


Akoz nouvo Gouvernman in promet en kantite keksoz me i pa ankor ganny sans delivre.

Mon ti a swete ki ou, ou kapab delivre an term pou fer sir ki avan lafen lannen nou kapab ganny sa lalis.

Akoz nou osi lo sa kote latab nou anvi vwar laklerte, nou anvi vwar lekel bann ki pe fer labi.

Akoz lot kote nonm zot 2 later.

MR SPEAKER Eskiz mwan.

Bann Onorab zot kapab ekoute silvouple.

HON AUDREY VIDOT Lot kote in koz lo 2 bout, me zot pa’n koz lo bann ki annan 4 bout.
E mon pou siport CEO letan i dir met lord lo sa bann ki’n met zot ta feray dezord.

Akoz i enportan zot tande.

Sa i enn.

in mansyonnen ki lot Dezyenmman mon pwen se ou’n mansyonnen – CEO i annan 60 bout kare later Providence ki pa pe ganny servi.

Onorab Roucou, Michel Roucou pa’n tande pli boner.

pe So mwan mon demande dan sa 60 bout eski ou kapab asir nou ki letan zot fini fer sa legzersis sa bann ki’n benefisye la, zot pa gannyen dan sa 60 zot.
Donn en pe nou bann distrik, nou bann dimoun ki lontan i pe espere pour li kapab ganny en pti morso kare son pour devlopman.

fer li Akoz parey lot kote nou osi nou siport pou vwar lekel sa bann dimoun ki’n benefisye sa bann kare later.

Mersi.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi Minis.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair, Mersi Onorab pour ou de kestyon.

Mersi pour partaz menm vizyon avek nou, mersi pour partaz nou konsern.
Mon kapab garanti ou pou dir sa Odit i bezwen ganny konplete li osi, parske nou bezwen bouz an avan.

E alor nou bezwen konnen nou osi egzakteman ki pe pase.

Parske a lafen dizour osi an menm tan nou bezwen Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 etablir pou dir sa lalis debtors ki nou annan i reflekte byen parey sa master list ki nou pou annan.

So sa osi, akoz i tie in avek kanmarad.

So nou bezwen fer sir sa louvraz i ganny konplete as soon as possible.

E ou annan mon langazman lo la.


E mon i en keksoz pa krwar sa enposib, nou pou kapab fer li.

Parske sa kantite louvraz nou’n kapab fer dan sa pti git letan i bokou, so mon pa pe vwar akoz ki nou pa pou kapab – pa arive fer li.

Eksepte petet i annan bann konstrent parey ki nou pe fer fas avek kot Registrar of Companies.

Kot kekfwa i annan bann file ki nou pa pe vwar Lease Agreement, swa in ganny misplaced.

So petet i dan en lot seksyon.


Pou lemoman rapor ki mon’n gannyen se ki zot pa pe tro kapab locate.

So nou pe regarde.

In regards to sa bann later Providence, sa 60.

Sa 60 i aktyelman plots ki’n ganny allocated me selman i pan ganny devlope.

Alor nou bezwen fer sa legzersis kot nou re pran sa bann later, si in breach of zot Kontra.
An se ki konsern fer sir pou dir dimoun ki already annan en plot pa ganny lot plot, esansyelman sa i pou form parti kriter sa nouvo Land Allocation Policy ki nou pe vin avek, akoz sa i pa en keksoz ki ganny konsidere lo konmansman.

So nou pou fer sir pou dir sa i ganny met an pratik.

Mersi.

ti pe MR SPEAKER Wi Onorab si oule eklersi.

HON AUDREY VIDOT Yes zis en leklersisman.


Minis eski zot bann lenformasyon petet ki zot dir zot pe rode an term lease, rezistrar pa pe kapab ed zot pour zot ganny sa bann lenformasyon vitman?

MINISTER DEVIKA VIDOT Aktyelman kot Rezistrar ki nou pe rode.

Ki nou pe rod sa – i annan serten dokiman ki file.

So petet manke dan kekfwa i kot lot seksyon.

Me nou’n bezwen re al kot sours lenformasyon i ganny garde.
So kote ki Lease Agreement in ganny registered, an vi ki nou pa pe kapab rely lo bann lenformasyon ki zis dan file kot MHILT avek kot IEA li menm.

So nou bezwen start from scratch.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Woodcock.

Minis.

Onorab HON WAVEL WOODCOCK Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon bezwen konmans avek sa Statement.

Konblaz in ganny fer avek tax payers money.

Pa Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 akoz en Gouvernman in fer proze konblaz ki i bezwen abiz e donn al dan later letan.
Sa later i pou lepep Seselwa, i pa pour okenn Parti Politik.

Ni pour SPPF, ni pour US, ni pour whatever zot bann non ki zot pou apele byento.

Mr Speaker mon premye kestyon i kot i konsern i annan en issue ki’n deroule pour plizyer lannen.

bann konsern Mwan mon en dimoun ki mon’n fatige koz lo sa size dan 6enm Lasanble Nasyonal.

Kot gro i Lakonpannyen ki sorti Mae ki zot ti’n ganny allocate bann zoli kopo later ler zot ti pe fer bann Praslin.

Parey zot ti pe fer basen naze, zot ti pe fer lekol Primer.
devlopman Be apre ki nou’n war, sa bann lakonpannyen pa’n rann sa bann later.

I annan Vijay Construction ki lo en kare later 5mil met kare, ki Gouvernman i sipoze repran subdivide sa bann later e donn bann Biznes Praslin.

Mon kestyon i eski la vi ki Gouvernman in sanze, nou annan en nouvo tim ki pe head sa IEA, eski zot pou get ladan e repran sa bann later avek gro lakonpannyen?

Nou bann pti Biznes Praslin i ava benefisye ek sa bann later.
bann sa Mon 2enm kestyon, i annan plis ki en santenn pti Biznes Praslin ki pe espere pou ganny en bout later, Mr Chair.

Me le problenm ki pe arive se ki la mon’n tande pou dir byento sa bann later pe al ganny met lo tender.

Me mon annan en pe konsern e pa zis mwan ki pe eksprim sa konsern, me en bann pti businessman lo Praslin.

Se ki i annan bann lalis ki tou lede Manm lo kote latab dan 6enm Lasanble nou ti gannyen.

I bann annan Businessman ki’n espere pou plis ki 12an.
E mon santi ki zot pou ganny defavorize.

Akoz la mon pe mazin Mr Cupidon ki annan Biznes Delwil Koko, Dile Koko.

Mon mazin Mr Languilla ki annan Biznes ki fer sliding window.

Sa bann dimoun en bann lannen zot pe espere.

sliding door, E mwan mon krwar priyorite i merit pour sa bann dimoun.

Eski sa bann dimoun pou ganny konsidere ler zot pe fer sa alokasyon sa bann pre 75 bout later?

Finalman Mr Speaker, bokou labi in arive dan later Industrial Estate e Ile Eve i pa’n ganny eparnye.
I annan dimoun ki’n ganny lease later R30mil, R40mil.

Apre zot in revann zot lease pour milyon.

Mon’n deza anvoy levidans laprev dan lepase kot bann dimoun ki mon konnen in revann zot lease pour en kantite larzan.

Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Me nanryen pa’n ganny fer.

Me ki nou’n vwar Mr Speaker dan lepase?

I annan bann later ki labi ti sitan bokou, ki menm i annan bann Manm Lasanble Nasyonal ki’n abize, ki’n ganny later ki zot pa’n devlope.
Onorab I annan bann ki ti Leader lo lot kote latab dan 6enm Lasanble.

De Commarmond ek Onorab Simon Gill.

E Audrey pe rode lekel bann dimoun ki’n benefisye?

Be Onorab Churchill Gill osi obor li i annan en gro bout later Marie Jeanne Estate.

Ki ti ganny sezi avek la fanmir Grandcourt, ki ti devan TRNUC.

(Interruption) MR SPEAKER Onorab!

HON WAVEL WOODCOCK Tousala i bann labi ki’n arive, e zot annan lodas ozordi pour zot vin koz bann keksoz koumsa, kan zot in abize lo later Lepep Seselwa !
43an zot in abiz lo later Lepep Seselwa.

(APPLAUSE) (Interruption) HON WAVEL WOODCOCK Mr Speaker, mon a fini.

Alor mon kestyon Msye Speaker, i annan en lot zafer ki pe arive Minis mon bezwen met dan ou latansyon.

La zot in evolye, zot in malen prezan.

Lease pa ganny vann li.

Ou konnen ki zot fer aprezan Mr Speaker, Minis?

Zot fer partnership.

Mwan mon annan en bout later mon pa’n devlope, mon antre dan partnership ek en boug mon pey li en sonm larzan.
Li prezan i vini i fer en building lo la, e sa i en lot fason ki zot pou er land speculation, Ki Minis ou bezwen get ladan pou anpes sa bann move pratik kontinyen dan nou pei.

En lot keksoz, ler mon pe koz lalis tou sa bann dimoun ki’n apply pour plizyer lannen.

Laba ti en kales kase.

I annan bokou Biznes Mr Speaker Ki’n apply later … MR SPEAKER Onorab ou pe al bokou long.

Silvouple konklir.

HON WAVEL WOODCOCK Ma shorten mon dernyen bout.

Pou apply en bout later i dir ou anvoy en email.


Email i perdi, i annan dimoun plizyer lannen in apply en bout later napa rikord.

Akoz ou bezwen apply atraver email.

Napa ni en form, napa ni en standar.

Ou konnen ti en nespes sa parey kase kales Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Gouvernman avan ti en kales kase.

Silvouple Minis met en lord dan Industrial Estate Authority !

Mersi Bokou.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab ti en long statement.


Minis MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair, mersi Onorab pour ou bann kestyon ou bann pwen konsern.

An se ki konsern later Vijay nou pe fer le neseser.

Ou 2enm kestyon an se ki konsern tender, sa lanons ki nou pe dir nou pou fer tender e konsiderasyon ki i annan sa bann dimoun ki’n lo lalis pour en pe letan.

Nou bezwen al regard sa lalis.

Definitivman i ava en keksoz ki nou pou bezwen an konsiderasyon.
pran Trwazyenmman an se ki konsern sa bann dimoun ki’n ganny lease apre ki’n vann pour en kantite larzan, pour milyon.

Again mon problenm i pour fer mwan tourn back to konsern mon ti pe eksprim avek Onorab Cosgrow, avek Onorab Loizeau bomaten.

Sorry earlier apre midi, pa bomaten - Se ki si – problenm si ki si IEA in donn konsantman pour sa bann transfer ganny efekte, alor nou pa pe kapab fer nanryen ladan, so sa ki i problenm.
Me parkont si ti ganny laprouvasyon pa donnen pour zot fer sa bann transfer la i pou diferan.

Going forward as part of bann reform ki nou pe al mete, se ki lease ou pa pou kapab transfer li.

Ki ou pou bezwen fer, ou pou bezwen remet li avek Gouvernman.

Mon’n en pe bliye in legal terms ki mannyer i apele.

Me selman Gouvernman i a vin the first Person ki ou pou bezwen kapab re vann sa lease avek si ou pa pe kapab fer nanryen avek.
E from there i ava asire poudir sa later la i pou bezwen kot Gouvernman retourn premye avan ki i al kot en lot dimoun.

So nou pe met sa bann – nou pe fer sa bann provizyon nouvo Lagreman.

dan An se ki konsern bann dimoun, lafason zot fer zot al dan partnership avek lezot dimoun.

Wi nou okouran sa bann practice e se pour sa rezon ki as part of Land Allocation Policy osi ki nou pe fer, nou pou fer sir pou dir sa bann dimoun i soumet zot Plan Biznes kan zot fer zot laplikasyon.
E zot pou ganny dele letan dan ki zot pou bezwen soumet zot plan.

So zot pou ganny zot dealine ki zot pou bezwen soumet avek Planning Authority.

E zot pou ganny zot Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 dele letan pour zot fer zot konstriksyon.

serten An plis ki sa i bezwen komitman annan Finansyel ki zot pou bezwen montre IEA.

Demontre poudir wi mon annan sa resours, mon annan sa kapasite pour mwan ganny sa finansman.
Akoz ki nou’n vwar poudir en kantite dimoun i anvi later, letan zot ganny allocated later zot pa kapab devlope.

Akoz petet zot pa pe pran konsiderasyon valer sa devlopman.

E alor nou pe pran mezir pou fer sir poudir sa bann fer en dimoun kan laplikasyon later e kan zot pe fer sa komitman pour sa Lease Agreement i pou bezwen bann komitman ki serye.

zot ki se An konsern application form, dimoun letan i soumet request pou ganny later by email ouswa through the form of en let.
Sa i bann means en pe pli common ki monn vwar.

I vre ki – parey mon’n fer resorti pli boner, application form pa ti e ganny servi.

E ankor sa i en keksoz ki en pti pe dan limedya nou pe entrodwir, akoz sa i en keksoz fasil.

Zot ti merit pe servi en application form zot ti pou kapab rikord bann dat ki laplikasyon i ganny soumet.

i Anba ki non aplikasyon ganny soumet, e detay sa bann dimoun.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Wi Onorab Pillay i ou tour.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.


Mr Chairman avan mon konmans mon long lentervansyon parey Onorab Woodcock in ganny sans fer, mon oule met en keksoz devan ou e mon pa konnen ziskan ki tan mon pou bezwen raise point of order ziskan ki ou Mr Speaker ou deside ki ler en Manm i al an deor Standing Orders ou penaliz li!

Mon pa konnen ziskan ki tan mon pou bezwen fer li.

MR SPEAKER Dan ki sans in al an deor Standing Order?

HON SEBASTIEN PILLAY Dan ki sans Mr Speaker?


Si ou pa realize dan ki sans in al an deor Standing Orders Mr Speaker then ou pa konn ou Standing Order.

MR SPEAKER Dir mwan.

(Interruption) HON SEBASTIEN PILLAY Ou pa konnen Mr Speaker.

Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 MR SPEAKER Onorab Pillay.

En enstan silvouple.

Mon obzekte avek sa statement ki ou’n fer.

Mon krwar i mank respe pour Speaker e ou pa devret fer li.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Ou annan laparol pou fer ou statement.
Si ou pe koz lo longer Onorab Woodcock in koze, mon konnen in long e mon’n dir li in al en pe long.

Me selman mon pa’n aret li akoz i ti pe fer en statement, i ti pe fer son 3 pwen an menm tan.

Silvouple Onorab mon pou demann ou pou reviz sa statement ki ou’n fer e apre prosede.

Mersi.

reviz HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mwan mon napa okenn problenm sa dan statement.

Mon pou fer sa statement lo Standing Order pou ki nou kler lo la.
Ou konnen Standing Order i kler lot imputation kont en lo Manm.

Dan son statement ki i pe fer li, in er en kantite alegasyon.

And then in trenn non en Manm lo mon kote latab dan son statement.

Ok. Sa i mal e ou ti devret aret li le moman ki i fer.

MR SPEAKER Wi.

HON SEBASTIEN PILLAY tyonbo en kou Mr Non Speaker.

Tyonbo en pti moman, akoz i paret pou dir sak fwa lot kote latab i lev lavwa mwan mon bezwen swiv Standing Order e lot kote pa bezwen swiv.
Mon pa’n enteronp Minis ler i pe koze tou son akoz Minis dan larepons ki sa Minis pe donnen depi bomaten dan sa Lasanble, sa Minis in donn nou larepons kler, concise.

E in donn nou tou lenformasyon lo kestyon ki nou’n demann li, e mon annan gran respe pour sa.

Me selman Mr Speaker mon bezwen met sa devan ou la akoz i pa premye fwa i arive.

Sa i ava en desizyon ki ou ek mwan nou kapab take up apre.

Mon pe al kontinyen lo la, lo mon kestyon.

MR SPEAKER Aret en moman silvouple.


Mon’n deza dir pou dir bann Manm pa devret fer alegasyon kont lezot Manm.

Sa i dan Standing Order ou pa devret impute improper motives.

Selman fransman mon pa’n sezi okenn pwen kot – si mon’n manke, mon’n manke e nou a kontinyen.

Me mon pa’n sezi okenn pwen kot Onorab Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Woodcock in fer en – in impute improper motives.

Mon santi in dir sa ki’n arive, sa ki i santi in arive dan lepase, e sa i en lopinyon politik.
Onorab Pillay eski nou kapab move on ?

HON SEBASTIEN PILLAY Mr Speaker mwan mon rol dan Lasanble se ki si mon vwar en keksoz ki mal mon pou dir li, mon pou dir ou, mon pou dir nenport ki.

Me ou pou realize ki dan mon bann komanter zanmen mon servi ni non Prezidan, non en Manm, non en Minis, ou non, dan okenn komanter ki mon fer dan en lentervansyon.

Akoz zisteman mon respe ki mon lenstitisyon sa reprezante.
So mon ti ava enplor ou Mr Speaker pour nou vin azour avek sa ki lalwa e lord dan nou Lasanble i demann nou pou fer.

E ki tou Manm san leksepsyon ki ou LDS, ki ou US i ganny menm tretman sa ekitab Lasanble !

Mersi Mr Speaker lo sa pwen.

dan MR SPEAKER Mersi nou’n deal avek sa Standing Order, silvouple proceed la.

HON SEBASTIEN PILLAY Ou realize Mr Speaker?

Ou realize ki pe arive dan Lasanble, ou realize en mank respe ki sa Manm i annan?

Mank respe ki en Manm i annan dan… ?

Mank respe pour Lasanble ?


MR SPEAKER Onorab kontinyen silvouple.

HON SEBASTIEN PILLAY E sa ki mal Mr Speaker ou Leader son parti pe mank respe pour ou.

MR SPEAKER Kontinyen.

HON SEBASTIEN PILLAY Mr Speaker mon’n asize la e monn ekout plizyer komanter ganny fer lo sa size IEA, e mon le retourn Minis e bann dimoun ki la an 2019.
Mr Speaker avan mon kontinyen mon ti a kontan ki Onorab ki’n leve i tender en apology to the Chair pou sa ki’n arive, sa aksyon ki’n fer ki tou Manm laba anba in tande ki in fer ekspre avan mon kontinyen.

Si ou pa’n tande Mr Chairman in pran son telefonn in met on.

in fer son telefonn sonnen ok?

HON SEBASTIEN PILLAY Mon lot pwen ki mon oule fer Mr Speaker i konsern bann keksoz ki’n ganny … MR SPEAKER Onorab Pillay pa pou dir mwan ki ler pou dir en Manm apologies.
Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 (APPLAUSE) MR SPEAKER Mwan mon a deside.

Silvouple kontinyen si oule koze.

Manm eski mon kapab ganny en pe lord silvouple !

Silvouple mon ti a demann bann Manm kote LDS pou reste trankil, gard silans e permet sa Manm koze.

Mersi.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker pou aplik Lalwa.

Mr Speaker mon oule retourn nou en pti pe letan dan lepase, kot nou’n deza annan menm problenm avek Bidze IEA.
E sa ti an relasyon avek Desanm, 2018 kot R2.5 milyon ti ganny frozen dan Bidze IEA.

Pou bann ki pa rapel dan 6zyenm Lasanble, akoz ti annan problenm lo koleksyon bann debts ki pa ti ganny kolekte.

E sa ti amount to zot ti sipoze kolekte at least R5 letan sete milyon, e sa Prezidan Ramkalawan ki ti Chairman FPAC ki ti freeze sa larzan.

Ok?

IEA ti retournen e ti montre nou, ti eksplike poudir sa List of Debtors ki ti ganny quoted ti R13milyon, ti mal.
Ti annan en koleksyon R7.7 milyon ki ti ganny fer an 2019, lo en revi total R7.9 milyon, e ti ganny sertifye par sa Minister Finans.

Ziska sa letan i ti’n fini kolekte R3milyon dan bann past debts, ki bann debts ki ti’n arrears parey Mr Collie in koz lo la.

E sa bann det in arrears pa la, fek ariv la, in ariv in arrears depi plizyer lannen, 10an pase eksetera.

Prezan FPAC sa letan ti deside pou unfreeze sa Bidze.
I ti deside unfreeze sa Bidze atraver son Chairman byensir e son Vis Chairman ki ozordi i Vis- Prezidan, akoz zisteman zot ti’n vwar zefor ki IEA ti’n fer.

So, premye kestyon ki mon bezwen demann IEA se, i bezwen annan lenformasyon ki ti ganny servi pou donn FPAC sa bann lenformasyon sa letan pou li unfreeze sa So kote sa bann Bidze.

lenformasyon in ale?


Akoz ler mon regard rapor le de Oditer Zeneral pou lannen 2018 – 2019, i kler ki i annan ki lenformasyon malgre Minis in donn nou serten lenformasyon ki ankor la.

Ki bezwen ganny met ansanm avan ki nou ganny en portre konplet lo IEA.

tann sa Akoz nou’n annan lenterpretasyon ki manboulouk isi, manboulouk laba.
Me i paret poudir i kantite en annan lenformasyon ki nou bezwen met ansanm, pou kapab Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 ganny en portre konplet lo sa ki IEA pe fer.

E ki mon pa krwar in napa en zefor ki’n ganny fer, pou annan sa lenformasyon konkret.

Akoz sa pou vedir ki 6zyenm Lasanble osi in fail dan son latas anver IEA.

Akoz nou’n fer en kantite travay lo IEA, nou’n pas plizyer letan pou nou diskit, enn son rapor an relasyon ek rapor Oditer Zeneral lo FPAC.
E apre dan Lasanble ler nou’n pran son Bidze.

So mon krwar ler nou, nou pe dir sa ki nou pe dir nou pe actually fer en travay, ki nou’n fer dan 6zyenm Lasanble vin irelevan.

E sa i pa akseptab koman en Lasanble.

Nou bezwen regard kwa ki nou’n kapab fer pou ariv ziska la, e prezan ki nou bezwen fer an relasyon avek sityasyon ki pe ganny prezante devan nou.

So sa i mon premye kestyon, kote sa bann lenformasyon i ete?
Mon 2enm kestyon Mr Speaker, ou konnen sa size konblaz, konble later pou donn dimoun pou mwan i en keksoz tris.

I tris akoz ozordi prezan en kote i anvoy labou lo lot kote, e lot kote i reponn pou dir be pa zis nou ki’n gannyen, zot ki’n gannyen eksetera.

Be en keksoz ki nou, tou lede kote latab dan Lasanble i bezwen admet, e si nou pa admet sa nou pou toultan dan labou problenm.

Se ki i paret i annan en group dimoun, en group dimoun ki zot ler nou, lo nou pe anvoy kanmarad.
Zot pe byen pase dan Insdustrial Estate zot, e zot pa ni care si zot siport LDS.

Zot pa ni care si zot siport US, as long ki zot lentere personnel i ganny satisfer.

E nou, nou pas letan anvoy labou lo kanmarad, e sa ki nou bezwen targete.

Akoz mon dir i tris?

Akoz ler nou ti donn en dimoun en bout later, ler sa letan mon pa dir nou, mon dir ler Gouvernman sa letan ti donn en boug en bout later.
I pa ti donn li pou li al vann, me sa boug in ale in al vann, e se sa ki ou vwar i annan dimoun i annan plizyer.

Akoz sa enn ki’n kapab aste ti annan larzan pou li aste, akoz i ti kapab vann, e se sa kot problenm in vini.

Nou pa kapab kontinyen blanm enn, blanm lot, nou osi nou kapab dir i annan dimoun, i annan sa enn ki ti fer bann biznes feray la.

Sa boug in pran en ta feray in kit partou, apre bann dimoun ki’n ganny later pa ti kapab antre lo sa later, akoz sipoze netway later.
R250 mil pou sa bann dimoun netway later, sa osi ti en problenm.

Me i pou irelevan pou nou kontinyen al dan en mud slinging contest, pour nou Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 labou kontinyen lo kontinyen anvoy kanmarad pou nou pa adres vre sityasyon.

E vre sityasyon i se ki, antretan ki le de parti pe batonn kanmarad, i annan en group dimoun ki benefisye.
E si nou pa admet sa nou konman en Lasanble nou kontinyen fer sa, sa bann menm non ki dimoun pe nonmen tou lazournen, pou kontinyen monte.

E nou, e zot pa pou kapab fer naryen pou sa bann dimoun anpes lo sa kontinyen benefisye lager, ki nou pe lager.

So mon kestyon i senp Minis, dan sa lalis ki ou pou provide.

Eski ou kapab provide nou avek lalis tou i bann endividi, ki ozordi owner en propriyete anba IEA ?

Donn nou sa lalis.
Donn nou sa lalis.

Akoz mon asire pou dir ladan, ler ou pou gete ou pa pou kapab tag ni enn, ladan pa pou 100poursan US, i pa pou 100poursan LDS.

Me ladan i annan pou 100poursan pou son lekor.

Sa i en keksoz ki zot bezwen gete, premyerman sa i enn.

Mon 3enm pwen Mr Chairman i pou kontroversyel, e mon konnen i annan dimoun pa pou kontan.

Mwan koman en Politisyen mon viv by en prensip, e bokou mon bann koleg i konnen.

Mon Prensip se ki koman en politisyen mon i pa antre dan biznes.
Akoz ler ou antre dan biznes ou bezwen rod later pou fer biznes, ou bezwen rod isi, e si ou al dan sa domenn apre i vin en problenm pou ou.

Pou vin en problenm pou ou, si ou ti avan annan ou keksoz avan ou antre dan politik sa i ou zafer pou ou.

Mon pa kapab dir tou dimoun viv par menm prensip.

Eski dorenn avan moving forward nou pa kapab etablir serten sistenm, pou akoz diskriminatwar mon konnen i pou en problenm.

Kot ou pa pou kapab dir ou pa pou donn politisyen - en politisyen en bout later.
Ou pa pou kapab dir ou pa pou donn sa enn en bout later.

Me i bezwen annan en fason, ki nou fer en kriter en lead must test, en admissibility requirement i ganny met an plas, pou ki nou pa gannyen sa bann deba ki nou pe gannyen.

Sel fason pou nou kapab rezourd li, akoz size annan later konble i en bon keksoz pou nou pei.

Ti neseser annan later konble pou nou pei, PNJ ozordi i lo later konble.

Bann lezot biznes i lo later konble, e zot provide en servis pou popilasyon ki nou tou nou bezwen.
tou sa bann So eski dimoun ki lo sa later konble i siport en parti, ouswa i siport Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 fer en lot parti ?

Ou pa pou zanmen konnen, kapab kekfwa i annan i montre, be i annan ou pa pou konnen.

Mwan mon pa kapab dir ou, demen probableman si ou fer eleksyon Providence mon pa pe koz lot landrwa.

Ou eleksyon probableman Providence mwan mon pou perdi, mon parti pou perdi e zot ki pou gannyen.

Egzakteman, so ou pa kapab dir, servi sa largiman.


Mon pwen ki mon pe fer avek Minis se ki i bezwen annan en kriter admissibilité ki nou servi, pou donn sa bann propriyete.

E en dernyen pwen ki mon annan Mr Chairman ki mon krwar mon’n swiv largiman Onorab Woodcock.

I annan en keksoz ki ou’n dir ki danzere.

Si nou tou nou retournen prezan ozordi nou komans lobby nou’n donn sa Minis en manda.

Nou’n donn sa nouvo lorganizasyon en manda, nou tou nou komans lobby.
Me sa enn ti annan plis letan ti pe espere, sa enn ti annan plis letan ti pe espere e nou pa les zot fer en determinasyon.

Nou pe menm manboulouk, ki nou oule tire.

Sorry, be i koumsa.

So eski zot pe met sa sityasyon devan Gouvernman pou ki zot annan en fason, pour ki wi, be i annan en kree en fairness ki ganny etablir lo, si sa boug ki pe rod sa later 15an, i meet son kriter, i bezwen dan sa lalis, i pa kapab pa dan sa lalis.

Pou li al dan sa tender, pou li ganny propriyete.

Mersi Mr ou lendilzans.


Chairman pou MR SPEAKER Mersi pou ou bann pwen.

Sa long statement osi Onorab Pillay, mersi.

Nou ava pas la parol avek Minis.

in en akoz MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair, mersi Onorab pou ou bann kestyon.

I enteresan ou premye pwen i vreman enteresan an sa ki konsern zefor ki IEA in fer, e sa bann sif ki ou’n mansyonnen.

Ou konnen i enteresan?

Se akoz letan mon’n antre dan lofis mon’n ganny donnen en lalis debtors, ki ti ariv 15milyon.
En pti pe plis ki 15milyon, e ladan letan mon pe zwenn avek dimoun, letan mon pe zwenn avek piblik.

mon’n Parey i annan en mansyonnen kantite konplent ki’n ganny fer an sa ki konsern IEA.

Dan en bomaten ki mon pe zwenn dimoun, si mon pe zwenn 7 dimoun, 5 ladan i an relasyon avek IEA.

Alor lo sa figure, ti annan bann dimoun ki mon ti konn Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 fer i pe la, ki zot personnelman.

E mon’n apros zot mon’n demann zot, be akoz be ou pa pe vin pey ou det?
E for instances, i annan ki ti pe dwa R300mil.

E sa dimoun i dir non mon’n fini peye.

E alor ler mon al fer checks mon al regarde, sa dimoun in fini peye.

So i montre ou pou dir sa lalis Debtors i pa ti accurate to begin with.

E prezan kot ki vin enteresan se ki louvraz ki CEO Collie in antreprann letan in antre dan lofis in regards to, la nou pe koz zis Micro Enterprise Centers.

Akoz pou le moman nou pe tackle sa enn premye akoz i pli fasil.
I demontre poudir i annan ki outstanding zis avek Micro i Enterprise Centres.

So montre ou poudir klerman i annan en de balansman.

E alor sa bann keksoz ki mon’n dir, sa bann figures ki mon’n pronons lo la sa i bann keksoz ki nou’n apersevwar dan sa bann louvraz ki nou pe fer.

E se pou sa rezon ki nou bezwen travay konpreansiv, pou ki once and for all nou ava ganny rikord ki kler, ki egzakt, ki accurate.

Akoz tro bokou konfizyon.


An sa ki konsern bann rekomandasyon ki AG’s office R10.2milyon i annan fer sa dapre rapor ki’n ganny fer, dapre rapor ki even Minister Finans following sa freeze, Minister Finans ti antre kot IEA, ti fer serten travay, ti fer rekomandasyon.

E anba tou le de ka rekomandasyon ki ti ganny met devan, me in pa’n neseserman ganny adopte par IEA, aktyelman i pa’n ganny adopte.

Espesyalman an sa ki konsern maintenance of zot Master List, akoz zot ti even ganny donnen en template.
E ozordi zot pa’n maintain li dan sa fason, e i pa’n konplet, i pa accurate.

So sa osi nou bezwen pran konsiderasyon.

E dan sa rapor preliminer i fer resorti tou sa bann keksoz, baze lo levidans ki nou’n anmase dan sa travay ki nou’n fer.

Dan sa ki konsern Allocation Policy ki sipoze annan la transparans sa i definitivman.

So lavenir ki nou pe anvizaze se sa Allocation Policy i pou enn ki transparan, ki fer ki i kapab ganny pibliye osi.
Ki piblik i avar ganny akse avek, kriter pou ou kapab ganny allocate later.

Ou a kapab ganny akse avek pou ki ou a konnen, ki bann steps ki ou bezwen pran si demen ou anvi ganny en morso later.

Ou ava konnen ki ou bezwen fer pou ou ariv lo sa pwen.

So mon kapab asir ou, ki Policy ki nou pe travay lo la fairness, sa Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 i zisteman fairness e quality i form parti son baz.

Mon krwar mon’n reponn tou ou kestyon.

I annan en katriyenm?


MR SPEAKER I annan kestyon ki pa’n ganny reponn Onorab Pillay?

MINISTER DEVIKA VIDOT Regardan Politisyen that is the last question.

Ok, so an sa ki konsern sa osi, en Politisyen parey ou’n dir i annan posibilite pou li al dan en biznes, napa problenm.

Me selman i annan en nouvo keksoz, en nouvo set kriter ki nou pe al anvizaze fer, met an aplikasyon kot IEA avek bann nouvo reform.

E sa se sa prosedir due diligence ki nou pe al ranforsi li la.
Koman en Politisyen ou ganny klasifye koman en politically exposed person en PEP.

So i pa pou neseserman donn ou plis lavantaz, so i pou donn ou en dezavantaz lezot dimoun.

So i pa pou defann sa dimoun pou li apply, me selman son sans pou li ganny allocated i pou redwir baze lo sa bann kriter.

Mersi Mr Chairman.

otour sa MR SPEAKER Wi, Onorab ou kapab fer li kourt silvouple sa voyaz, akoz ou’n gannyen bokou letan pou sa statement.

Mersi.

pe en fer HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.


Mwan sa ki mon ti a kontan query about, in annan en transfer ki’n ganny fer from MLUH an 2017.

E mon krwar this is where en kantite problenm i stand from, se ler sa transfer in ganny fer.

Ler ou pe get bann rapor e ou tabulate ti annan ou en letan apepre R6 milyon, ki pa ti ankor ganny rekonsilye pou antre dan liv.

E ki pa ti aparet me selman ti’n fini ganny peye.

So savedir eski ou pe fer tou le de travay an menm tan.
Ou travay rekonsilyasyon bann peyman, e ou pe fer en travay pou fer en lodit bann propriyete.

Lekel ki annan bann propriyete avek Rezistrar.


E zis en pwen final i pa en kestyon Mr Chairman, be selman mon maintain ki si nou koman en Lasanble, nou pou achieve en keksoz avek fer asire ki sa bann later whatever proze ki Gouvernman i fer bann later, pou nou kapab fer li marse, the only way ki nou pou kapab achieve li se par zot ki pou bezwen fer li, i pa nou ki pou bezwen fer li me i Lasanble ki bezwen li ansanm.
E dan sa konteks nou bezwen tonn ansanm, e tonm fer Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 i kapab dakor ki the only way forward se pa get okenn endividi, ouswa okenn lentere.

Me konsantre lo asire ki sa bann antite fonksyonn byen.

E si zot annan zot bann sistenm an plas, tou dimoun i avar pas atraver menm sistenm, e a benefisye parey.

Mon krwar se sa ki nou, nou pe rode, e lentansyon sete sa all along.

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis ou’n note, oubyen oule adrese?


MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair, mon oule zis konfirm avek Onorab pou dir wi, nou pe fer en three way reconciliation.

So nou pe met sa morso Ministry of Land Use as well lo sa lalis ki nou’n resevwar.

E mon’n note ou 2enm pwen.

Mersi.

MR SPEAKER Wi, Onorab Georges ou ti’n lev lanmen taler.

HON BERNARD GEORGES Mr Mersi Mr Chairman.

Chairman mersi pou ou donn mwan laparol, e mon pran laparol koman Manm ki’n servi sa Lasanble pli kontan parmi nou tou isi la.
fer sa pour E mon remersye Minis avek son panel pou zot letan apre midi.

Me Minis ou 2zour ki ou’n pase avek nou, pe donn nou bokou lesplikasyon ki mon krwar nou, e osi bann dimoun deor ti byen bezwen.

Donk mersi bokou.

Mon ti a osi kontan pran sa lokazyon pou eksprim nou regre pou annan de fwa, bann pti derapaz ki ariv dan Lasanble.

Mon konnen ki ou konpran nou, nou bann Politisyen e nou pa parey tou dimoun.
Me PS Thesee li i abitye avek nou, in vwar pir ankor me mon krwar nou merit en leskiz annan de fwa ler nou pa behave parey nou devret.

E si lo nou kote si i annan okenn mank respe pou ou Mr Chair, sa i ava ganny dil avek nou Chief Whip i la.

E mon konnen ki i mark sa bann keksoz, e dan nou Caucus nou pran sa bann keksoz tre serye.

E si in annan okenn mank respe apre midi pou okenn dimoun, mon profite pou eskiz mwan lo la par nou Caucus.
Mon annan en lot keksoz ki mon ti a kontan dir apre midi, e sa se sa kestyon point of order ki’n ganny leve en pe pli boner.

Mon krwar mon devret fer le pwen Mr Chair, ki ler en Manm, si en Manm i ganny targeted par en lot Manm, se sa Manm ki’n ganny targeted ki annan drwa lev en point of order, e non pa nenport lezot Manm ki swa en Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Leader ou non.

Akoz se pa li ki’n ganny afekte, se sa dimoun ki swadizan in ganny mansyonnen.
E donk apre midi i ti ava Onorab Gill if anybody ki ti annan drwa raise a point of order.

Me si Onorab Gill pa’n fer li, i annan son rezon.

E enn bann rezon mon mazinen se ki nou Politisyen, e nou lapo i red, nou abitye avek sa bann barb, e nou pa reazir.

Nou menm nou lo sa kote latab 2 fwa par enn menm manm, sa semenn nou’n ganny akize voler, e nou’n ganny akize ki nou’n pran later en Madanm, e nou’n vann avek Endyen.

Nou ti’n kapab fer, i pa en kestyon non, i en alegasyon.
MR SPEAKER Onorab Pillay ou kapab ekoute silvouple ou osi?

HON BERNARD GEORGE I en alegasyon ki’n ganny fer lo en coccus an antye, lo en kote latab an antye.

Donk i pa zis enn, me i burn tou dimoun.

Me ou konnen Mr Speaker, Mr Chair parey mon’n dir nou, nou Politisyen e nou konnen ki sa bann keksoz i arive.

Nou bezwen ekspekte ki sa bann keksoz i arive, akoz nou lapo nou i red.

E la rezon ki nou pa’n reazir lo sa kote latab, se ki nou annan en Prensip.
E sa Prensip i sorti dan en vye proverb Arab ki dir ‘le chien la cavarane passe’.

aboie Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER tou, Se Onorab?

oule kontinyen HON BERNARD GEORGE Non, se tou mon ti anvi zis dir sa.

MR SPEAKER Mersi.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Onorab vreman ou pa’n sinyal mwan ki ou pe aret koze, ki ou pe fini, alor mon ti krwar ou pe kontinyen.

Mersi bann Manm, eski Minis i oule en dernyen remark.

Mon krwar i napa kestyon direk ki’n ganny poze, i annan serten remark si oule.

Non, Minis.

Mersi.
Non, Minis.

Mersi.

MINISTER DEVIKA VIDOT Mersi Mr Chair.

Petet dernyen remark mon ti ava zis kontan pou, mon ti ava remersye zot tou pou zot partisipasyon vreman aktiv la apre midi.

Letan in pas sitan vitman, nou pa’n ni menm realize.

Mon ti avar swete ki zot tou, zot vot an faver sa Bidze, sa fwa si i enn ki en pti pe Nou pa’n ganny minim.

i allocate bokou resours, Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 24th March, 2021 Creole enterese avek.
E mon ava dir pou dir demen, lo nou Schedule i annan biro Mer Institute, Lavil, Departman Kiltir e National Arts Council.

Me sa i touzour posib annan revize, konplikasyon bann delegasyon.

Alor mon ava dir zot mersi bokou, e nou al re pas dan staz Lasanble pou nou adjourn.

E nou a re pran travay demen bomaten 9er.

Mersi, nou adjourn.

nou avek si (ADJOURNMENT) annan en kantite pou fer.

Nou pou esey fer nou mye avek sa pti git ki nou’n gannyen.
Me mon promet zot ki nou pou sey nou mye, e nou anvizaze vin kot zot.

E nou kont lo zot sipor pou ki nou kapab ganny allocated en pe plis resours dan le fitir, pou nou kapab fer plis.

Parey zot konnen i annan en kantite demann ki’n ganny mete anver IEA.

E alor nou ti a voudre fer keksoz marse, e ki al ver zot tou, e tou dimoun dan zot distrik pou kontan.

Mersi.

R47milyon MR SPEAKER Mersi.

Nou avar vot lo Bidze Industrial Estate Authority ki lo paz 593 ziska 598, pou en total 486mil.
Manm ki an faver i ava lev lanmen silvouple?

Manm ki vot kont?

Bidze pou Industrial Estate Authority lo paz 593 ziska 598 pou en total R47milyon 486mil in ganny 32 vot pour, 0 vot kont, e 0 abstansyon.

Alor Bidze in aprouve par Lasanble.

Avek sa mon ava dir Minis avek son delegasyon mersi bokou, e nou apresye zot prezans parmi nou.

Zis avan nou adjourn, mon’n ganny en remark ki piblik i apresye konnen lekel Bidze ki pe vini son lannmen.

Koumsa zot kapab fer en in si zot zefor pou tune