Source document: https://docs-lawep.s3.us-east-2.amazonaws.com/1698078864099.pdf (Seychelles)
Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES Wednesday 16th March, 2022 The Assembly met at 9am National Anthem Moment of Reflection Mr Speaker in the Chair MR SPEAKER Bonzour tou Manm Onorab, nou staff ki dan Lasanble, lasal.

Bonzour telespektater, oditer.

touzour, mersi pou Parey zwenn nou pou sa lazournen travay.

Nou annan devan nou en Bill.

Tertiary Education (Amendment) Bill e mon a demann Madanm raporter pou apel Minis pou zwenn nou silvouple.
en zis Antretan lord dan pti notifikasyon pou bann Manm.

mon’n notifye bann Leaders ek Chief Whip, ki pou Bills.

Zis pou letan met en pe alokasyon.

Ki mon pou fer, mon pou donn premye dimoun ki koze 15 minit.

Sa akoz mon santi bann Caucus, kekfwa i bezwen en speech en pti pe pli long pou etal zot pwen lo en Bill e apre lezot Manm ki swiv i a ganny 10 minit.

So sa i ava standar from now on, thank you.

Mersi pou not sa pou mwan.

Bonzour Minis pou Ledikasyon.


Minis Justin Valentin e bonzour e byenveni osi Mr Jean-Michel Domingue, CEO Tertiary Education e Mrs Julia Jean, Legal Draftsperson dan AG’s Office ki pou avek nou pou Education Tertiary (Amendment) Bill, 2021.

Chief Whip mon sipoze ou ki pou - ki mannyer nou dir sa?

Ou ki pou manage sa Bill.

Please go ahead with Motion pou Second Reading.

HON SANDY ARISSOL Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker.
Bonzour Mr Speaker.

Bonzour Minis avek ou lekip, bonzour tou bann Manm Lasanble Nasyonal, tou bann dimoun ki pe ekoute laba deor.

Mr Speaker, parey labitid, anba Order 69(2) nou Standing Orders, mon oule move ki Bill Tertiary Education (Amendment) Bill, 2021 lir en i ganny Dezyenm Fwa.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Chief Whip e mon a ganny en segonnman pou sa Mosyon silvouple?

Onorab Monthy?

HON PHILIP MONTHY 1 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 Mersi Mr Speaker.
Bonzour a tous, Mosyon i ganny segonde Mr Speaker.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Minis nou ava ekout ou sa Bill lentrodiksyon silvouple.

lo MINISTER JUSTIN VALENTIN Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker.

Bonzour tou bann Tou bann Manm Onorab.

dimoun ki pe a lekout, bonzour.

Mr Speaker, Lalwa Ledikasyon Tersyer in an egzistans depi 2011.
Sa Lalwa in gouvern nou sistenm ledikasyon tersyer, e in anmenn nou dan en nouvo letab kot bann lenstitisyon pos- segonder in vin bann sant profesyonnel sakenn avek zot Charter.

Sa sanzman ti ariv an 2015 e depi sa, tou sa bann Lenstitisyon in annan en gran degre lotonomi akademik e administrative gouvernen par en Board.

in osi Sa Lalwa fer provizyon pou menm Liniversite annan en Charter e an 2017 UniSey in ganny pou li.

En Charter i en zouti ki spesifye dwa en lenstitisyon.
I etabli son striktir, e responsabilite son tim zesyon, gouvernans son staff e son bann etidyan.

pouvwar son etabli Lalwa ti osi fer provizyon pou en Komisyon Ledikasyon Tersyer ki dan Lalwa i rekomann Polisi ek plan pou fer sa sekter avanse.

An 2012 sa Komisyon ti ganny kree, me regretableman depi o komansman sa Komisyon in lalit pou ganny en serten lidantite.

Toudmenm sa Komisyon in kapab akonpli bokou tel koman devlop bann Charter pou bann lenstitisyon tersyer dan Sesel.
Fer sirveyans bann Lenstitisyon e menm si i ti napa sa pouvwar, sa Komisyon i fer sir ki bann Lenstitisyon Tersyer zot respekte Lalwa Ledikasyon Tersyer.

Depi komansman malgre sa Lalwa, sa laliny ki separ fonksyon TEC ek fonksyon Departman Ledikasyon pa’n kler.

Sa in fer ki in annan bokou lenstans mars lo lipye kanmarad.

Par egzanp TEC ti pe fer sirveyans sa sekter sirtou anba sistenm PMNE.

Me Departman Ledikasyon osi ti pe fer sa parey.

Parfwa zot ti menm pe servi bann menm endikater.


TEC ti pe fer resers lo sa sekter e Departman Ledikasyon osi pe fer sa.

SQA lo son par ti pe fer lasirans kalite.

Ki fer en sans akoz sa dan li menm, i dan son bann responsabilite e fer sir ki 2 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 Lalwa kalifikasyon i anliny avek bann Polisi.

Me TEC osi ti annan bann responsabilite lasirans kalite anba Lalwa.

fwa Gouvernman E serten Lartik ti donn menm dwa TEC ek SQA.
Pou fer sityasyon difisil i se ki dan bokou in demann TEC pou azir koman en regilater.

Me letan TEC in demann serten lenstitisyon pou respekte Lalwa, zot in dir klerman ki TEC napa drwa legalman pou dir zot sa.

Sa in fer ki in vreman afebli kapasite sa Komisyon pou fer sa ki i devret fer e osi bokou letan ler son body in aprouv en rezolisyon, in bezwen ganny en lot laprouvasyon sorti kot Departman Ledikasyon, pou ki sa rezolisyon i ganny respekte.
Dan li menm i montre ki TEC in pou en kantite fwa fini par fonksyonn plis koman en divizyon, Minister dan Ledikasyon ki koman en antite lo li menm.

Ti dan sa konteks ki o letan 2021 komansman re get ti pe Gouvernman tou bann fonksyonnman le bi pou Lazans, avek rasyonaliz striktir Gouvernman, ki staff ek Board TEC ek SQA ti ganny sans diskite si an se moman nou vreman bezwen en TEC ki i egziste ziska la mannyer konmela.
E osi si son bann fonksyon pa devret kapab fer par Departman ganny Ledikasyon e SQA ki anba Lalwa, zot annan sa bann manda.

Board ek staff le de Lazans ti konklir ki bann rol TEC i kapab ganny partaze ant Departman Ledikasyon, ek SQA e si sa i arive pou napa en lenpak signifikan ki pou anpes nou tersyer fonksyonnen, grand e devlope.

Annefe sa demars i pou kapab ed bann Lenstitisyon vin pli otononm par tir baryer ant ek Departman Lenstitisyon Minister Ledikasyon.
sistenm tir Dezyenmman, par parey fonksyon serten lanrezistreman Lenstitisyon ki Departman Ledikasyon ti pe donn TEC e pas sa avek SQA pou fer ki SQA i a ranforsi son stati koman en regilater bann lenstitisyon edikasyonnel dan Sesel.

Mr Speaker, sa bann largiman ti ganny mete devan mwan e Minister Ledikasyon e nou’n agree.
An Zen lannen pase, nou ti met en ka avek Gouvernman e Gouvernman ti aprouve ki TEC i ganny dizourd, e ki son bann fonksyon i ganny repartisyon ant Departman 3 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 Devlopman Sekter Ledikasyon e SQA.

Mr Speaker, a sa pwen mon ti a kontan fer remarke ki demars pou amann sa Lalwa ti’n deza komanse detrwa lannen apse.

E dan sa demars tou Lenstitisyon Ledikasyon Tersyer in enplike.

bann i devlope lokalman osi byen ki enternasyonalman.
Mr Speaker, parey zot in kapab tande an Zilyet lannen pase, mon ti lans en think tank pou tou bann lenstitisyon pou fer avanse sa lide pou fer ki ledikasyon tersyer dan Sesel i reste azour e relevan.

nou ki nou Gouvernman in pran en bezwen desizyon Lalwa moderniz Tersyer.

Ledikasyon Premyerman partaz serten responsabilite TEC ek SQA an Novanm lannen pase, letan Minis Zialor ti vin dan Lasanble pou reprezant mon.

nou’n Sa i Seksyon 16 ek 17 ki pou sorti dan sa Lalwa pou al kot SQA.
Ozordi nou pe propoze pou dizourd TEC e alors bann Seksyon ek Lartik relevan kot TEC i ganny mansyonnen, i ava ganny tire ouswa ganny amande.

Mon pe mazinen ki a lavenir nou pou annan ankor bann lamannman dan Lalwa Ledikasyon Tersyer ki nou pou lotonomi nou bann fer, ki Lenstitisyon i ava ranforsi e nou ava annan en Lalwa modern ki pou pran an kont nenport kalite lenstitisyon tersyer ki pou ganny kre e epou ganny ne.
E sa anmezir ki bann dinamiz dan ledikasyon tersyer Mr Speaker, an bref e anliny avek bi Gouvernman pou rasyonaliz striktir Gouvernman, nou pe anmenn en Prozedlwa ki fer ki bann definisyon dan sa Lalwa i ganny modernize e vin azour avek serten sanzman ki’n fini ganny fer ek Lalwa SQA e pou koriz serten mankman.

Bann term parey National Qualification Framework i vison parey SQA i deza definir.

Ti napa par egzanp en definisyon Council ki gouvern Liniversite e nou’n koriz sa.
Sa bann lenstitisyon a lafen Lalwa in ganny retire, akoz dezormen sa se SQA ki pou kit en tel rezis Lenstitisyon li.

e Seksyon 3 ek 4 se bann Seksyon ki donn TEC lavi.

Nou pe propoze pou retir sa bann Seksyon, an vi la ki nou fini fer antre sa bann fonksyon dan nouvo function manual Minister Ledikasyon.

Schedule pibliye Seksyon 16 ek 17, nou pe propoze pou retir zot anliny 4 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 avek bann revizyon Lalwa SQA.
Sa pou fer ki SQA in ganny tou le neseser pou louvraz lasirans kalite dan nou sistenm ledikasyon.

fer Tou bann referans dan Lalwa alo TEC in ganny retire, e kot nou i annan TEC prezan nou a vwar Minis.

An plis ki sa, nou pe propoze pou amenn Seksyon 29, pou fer ki sa parent Ministry i annan le pouvwar pou apwent Board lenstitisyon ki tonm anba li.

De la sa Minister ek sa Lenstitisyon i a pli lib pou swazir lekel ki zot pou met lo zot Board.
Avan sete Minis Ledikasyon ki ti apwent tou Board e Lalwa ti preskrir lekel ki ti devret lo Board.

Finalman sa Lalwa pe demande pou tir provizyon board ki annan responsabilite pou Gouvern TEC, pou transfer son bann staff ek son bann atou.

Parey nou’n dir oparavan, napa okenn staff TEC ki pe perdi louvraz ouswa pou ganny defavorize par zot transfer.

Annefe tou staff, enkli son CEO pe deza desarz bokou travay Minister pou Ledikasyon.
Mr Speaker, mon profite pou mwan senserman salye travay ki TEC malgre bann defi.

Mon’n vwar en lafors travayer egzanpler ki’n desarz zot responsabilite ki zot ti annan eksepsyonnelman byen.

E striktir Minister Ledikasyon.

in ganny aziste pou abzorb bann TEC staff enkondisyonelman.

Avek sa de mo Mr Speaker, mon re met sa nouvo Lalwa Minister Ledikasyon Tersyer avek Lasanble Nasyonal e mon ti a kontan demann Lasanble pou aprouv sa bann Mersi Mr lamannman.

Speaker.
Speaker.

pou Minis MR SPEAKER Mersi ou prezantasyon.

Nou a aprezan pran deba par bann Manm.

byen, lo sa kote.

Bon mon annan Hoareau, Onorab Esparon.

Non, Onorab Samynadin plito, sorry.

E lo kote isi mon annan Onorab Uranie.

Onorab Lekel konmsi ki lead speaker dan zot kote?

Anyone.

Onorab Hoareau.

HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis ek ou lekip.

Bonzour tou dimoun a lekout, bonzour tou Manm.


Mr Speaker, sa lamannman ki nou pe vwar ozordi i konsekans en travay kontinyel, ki’n ganny fer parey Minis in eksplike apartyen depi 5 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 le 01 Fevriye , 2021 ler Prezidan ti anonse ki i ti pe revwar striktir Gouvernman e pe re get fason ki i kapab streamline Gouvernman e retir diplikasyon dan bann bann lenstitisyon.
travay travay, faz sa E de la nou’n vwar poudir premye in komanse par get Lalwa SQA, e get Lalwa TEC pou met anliny serten keksoz e pou transfer serten pouvwar anba TEC pou met anba sa parey in ganny anonse.

Dezyenm faz sa travay se pou get en pti pe ki fason serten rol, serten travay i kapab ganny Departman mete Ledikasyon li menm, anba Minis Ledikasyon rather ki lo TEC akoz ti annan serten overlapping.

anba Mr Speaker, mon napa vreman bokou pou dir lo sa akoz i preski bann lamannman administrativ.
Me par kont nou konsern kot Bills Committee ti en pti pe plito lo Seksyon 16 sa lamannman lo Clause 16, kot vwar poudir Minis nou Ledikasyon li menm i kapab desid lo konpozisyon Board atraver en Charter, ki li i responsab pou mentenir, ki anba son purview.

Me an menm tan bann professional centres osi zot annan en parent Ministry.

Par egzanp si par egzanp Minister Touris lekol i annan son Tourism ki tonm anba son purview li osi.
Alors i osi annan sa prerogativ pou li kapab donn son konpozisyon bann Board, pou diriz bann plan stratezik sa bann lenstitisyon.

i pou ganny Alors nou ti pe vwar i annan en pti pe, si ou le en pti pe disansyon ant sa de.

Me selman nou ti’n ganny lasirans fer an ki kolaborasyon ek kanmarad, me non, nou still kontan vwar ki i annan en mekanizm legal ki kapab determin ki fason sa keksoz i ganny fer.
Mr Speaker, si par egzanp COVID in donn nou en leson, leson pli serye ki in donn nou se ki pou toultan annan en plan B si oule pou evantyalite ki kapab arive.
bokou Alors pandan sa bann letan ki COVID in tap nou, mon mazinen bann lenstitisyon tersyer ki pa ti an full akreditasyon avek SQA in bezwen met ansanm zot bann progranm, met ansanm zot bann provizyon pou zot kapab met zot annord avek lafason ki zot delivre zot travay, lafason ki zot delivre zot bann course, pou fer sir ki zot bann etidyan i pe ganny en course e ki ganny akredite fully avek SQA.
6 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 fer Alors mon mazinen osi ki dan sa letan, letan ki zot kapab osi re evalye zot bann stratezi ki zot marketing, pou atrakte bann pli bon zanfan, bann pli bon etidyan pou antre dan zot lenstitisyon, akoz nou’n vwar poudir lafason ki bann professional centres in operate dan le pase, pa toultan ki zot in kapab atrakte bann pli bon zanfan pou zot kapab ganny bann pli bon graduates pli tar ki pou antre dan lemonn travay.
Par egzanp ledikasyon in soufer en pti pe lo sa nivo.

Lenstitisyon Ners osi in soufer en pti pe lo sa nivo.

Ki souvandfwa zot in bezwen vwar zot pe fer desann zot bann entry requirements pou zot kapab pran bann zanfan.
sa mazinen ki Mon anpartyen bann restriktirasyon ki pe ganny fer anba sa Lalwa zot a kapab annan zot en pe plis lotonomi pou zot kapab pli byen desarz zot rol, e fer sir ki zot feed dan nou sistenm bann graduates, bann zanfan, bann zenn zanfan ki antre dan lemonn travay avek bann pli bon kalifikasyon.

Mr Speaker, mon mazinen ki osi i annan de ka kot bann institutes, tertiary education bann professional canters parey nou apel zot, zot pa’n annan sa bann resours neseser pou zot kapab desarz zot fonksyon.
E en metod ki nou’n toultan konstate, ki nou ’n Gouvernman i pa kapab donn tou, oubyen i napa sa resours pou li fer tou.

dir Alors anba sa Lalwa i pou etabli en serten lotonomi pou bann Lenstitisyon Tersyer pou ki zot a kapab petet revwar zot rol stratezik e get ki fason zot kapab anmenn en pe plis larzan dan zot lenstitisyon.
Dizon par egzanp ou’n vwar ki kot Maritim zot in kapab annan zot en hostel ki zot lwe e zot kapab annan serten reveni ki zot remet dan letid zanfan oubyen the running of the institution.

Ou konnen poudir i annan serten bann lezot professional centres ki’n sign bann MOUs avek bann lezot Departman Gouvernman.
Ki zot, zot anvoy zot bann etidyan travay dan sa bann lezot, al pran work experience dan sa bann lezot sekter gouvernmantal, ki apre petet i anmenn en serten reminerasyon pou sa etidyan, e pou osi pou sa lenstitisyon ki zot sorti ladan, ki fer ki zot kapab re zener serten larzan pou zot kapab provide sa service.

kot Sirtou par egzanp ler ou avek teknolozi get konstriksyon.

Nou vwar poudir laba nou annan potansyel pou 7 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 nou kapab fer bokou plis.
E anmenn plis nouvo masin, nouvo keksoz, pou kapab permet bann etidyan kapab ganny fer zot course pli byen e pou permet osi sa kalite devlopman ki zot annan.

I anliny devlopman teknolozi ki pe arive dan the real world.

avek Akoz souvandfwa annou vwar ki zot napa ase larzan pou aste bann nouvo keksoz.

Me nou’n nou pe demann zot anba sa nouvo frame Lalwa, sa nouvo Framework ki zot kapab expand e vwar fason pou zot kapab delivre pli byen zot bann travay.
Mr Speaker, avek sa mon pou siport sa Bill e mon krwar i pe en Bill ki pe al dan bon direksyon, sa bann lamannman pe anmenn bann bon keksoz pou ledikasyon Sesel.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Hoareau.

Nou a aprezan ekout Onorab Uranie.

HON ROCKY URANIE Mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis ek ou delegasyon, tou koleg Onorab e byensir zabitan zil pros a lekout.

Ledikasyon tersyer i tre enportan dan devlopman en pei.
I vre pa nou tou ki ganny sans, oubyen pa nou tou ki servi nou kapasite e lentelizans pou etidye lo sa nivo.

Sa ki servi son sans, sa ki swivi son kapasite, servi son konpetans oubyen lentelizans pou swiv staz ledikasyon teryer.

I en lafyerte e lakonplisman spesyal dan son devlopman personnel e pou pei.

tersyer Ledikasyon i annan son lenpak osyel, lenpak ekonomi e son rol spesyal ki i zwe dan sosyete sivil en pei.
Letid i montre ki ledikasyon tersyer i kontribye pozitivman pou ranforsi kalite lavi en dimoun e osi kontribye dan devlopman ekonomik.

skill, konnesans En legzanp ki pou montre ki mannyer letid tersyer i ede dan devlopman ekonomik e ki bann e leksperyans gannyen i ogmant prodiktivite dan travay.

Zot ganny en pli o saler e antour kontribye pli o dan peyman tax parey i le ka ozordi dan nou pti pei Sesel.

Lenpak ledikasyon tersyer, bann graduate i vin pli aware lo lavi toulezour.
Zot sekirite konpran pli byen alimanter, mitigate pli byen bann lefe e konsekans zot aksyon, pli konsernen avek lasante e lanvironnman pou nonm enn de.

Dan sosyete sivil zot kree bann anmenn groupman, pou bann mouvman 8 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 lanmitye e lape e osi vin lavwa bann ki en pe pli feb. 43an Pandan nou in kree bann Gouvernman striktir, mekanizm e loportinite pou nou kapab fer letid tersyer.

I annan ki’n vin Dokter, enzenyer, pilot.


Tout avek diferan kalite nivo kalifikasyon.

Degre, Masters, eksetera.

liniversite Konmisyon ek Parey Ledikasyon Tersyer ti ganny etabli pou tersyer ledikasyon regilariz lekol parey profesyonnel.

lekol Biznes, lekol Maritim, SITE pou nonm enn de.

E tousala ti ganny nou Gouvernman, ziska ozordi zot pe fonksyonn tre byen e pe deservi nou bann zenn adilt.
kree par Sa Komisyon osi ti la pou asire ki standar ledikasyon i ganny mentenir, bann Polisi nasyonal i ganny enplimante e en kad regilasyon i ganny kree pou sekter tersyer.

Konmisyon Ledikasyon i osi donn proteksyon nou bann etidyan.

Zot protez zot lentere e enspir konfyans dimoun dan ledikasyon tersyer, ek bann lenstitisyon profesyonnel.
Dan sa Bill nou vwar bokou bann amannman e osi Seksyon ki’n ganny repeal, pli sirtou presizeman 17(3) ki mon santi etidyan ki’n komans en letid, Seksyon 17, ki’n kouver plizyer module e i pa’n termin letid, pa kler kote i antre dan nouvo striktir, e mon vwar zot pe ganny bokou difikilte ale, vini avan ki zot ganny serten dokiman ki pou prouv zot bokou lakonplisman.

Pou mwan, sa Komisyon kot ti pe debout i ti kapab vwar byen ki pe arive e travay endepandaman bann lenterferans Minis oubyen politik.
san Mr Speaker, si son rol ti pe mars en pti pe lo lipye sa ki SQA e Minister, petet nou ti kapab e revwar sa ek Minister anmenn donn komisyon plis pouvwar pou li fer son travay.

Lalwa ki A mon avi, Minister Ledikasyon i deza annan bokou pou li deal avek, sirtou kot i konsern resours parey mank sez, mank latab, mank liv e mankman mendev.

Eski la nou pa pe azout plis lo lasyet Minis?

Zot ti dir tir pouvwar dan Lanmen Minis, me la nou vwar ki tou pouvwar pe al dan lanmen Minis.
Eski Minis pou kapab pran bann desizyon ki met fer serten presyon, oubyen desizyon ki pa dan leter son Gouvernman, menm si i en desizyon ki kritik ki bezwen ganny pran?

Mon ava les zot avek sa kestyon.

Mersi Mr 9 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 Speaker.

Avek son mon termin mon lentervansyon.

MR SPEAKER Mersi Onorab Uranie.

Nou aprezan pas laparol Onorab Kelly Samynadin.

HON KELLY SAMYNADIN Mersi Mr Speaker.


Bonzour Minis avek ou delegasyon, tou mon bann koleg Onorab e tou bann dimoun a lekout.

Mr Speaker, parey Minis in fer resorti.

Konmisyon Ledikasyon Tersyer ti ganny entrodwi an 2011 avek misyon pou regilariz ledikasyon tersyer ek sekter training, pou ki lentere tou bann stakeholders i ganny sofgarde e ganny met de lavan e fer provizyon bann osi rekomandasyon lo levidans ki pou an retour asir krwasans e devlopman sak sekter spesifik.
baze donnen Zot ti osi annan manda fer rekomandasyon a bann Lotorite lo bann Charters relevan tersyer, non ki ledikasyon bann a ganny lenstitisyon edikasyonnel, krwasans e devlopman koeran osi ledikasyon regilasyon e ladmisyon bann kandida pou ledikasyon parmi plizyer.

tersyer e Parmi rol zot prensipal, sete pou asire ki bann bann ledikasyon i ganny mentenir lenstitisyon, dan bann enplimant en Polisi Nasyonal pou regulatory seksyon tersyer i ganny kree.

I fer ki zot ti annan en definitif 3 rol mazer.


Regilarize, rekomande e konseye.

framework e ki devlopman Malerezman, an vi son bann fonksyon parey Minis in dir, sa Komisyon in trouv li pe lipye dezormen mars dan Minister Ledikasyon e SQA kot ti annan bann tansyon an sa ki Polisi, konsern resers, sirveyans e evalyasyon.

E malgre ki dan zot manda ti’n spesifye klerman ki se zot ti annan sa Komisyon ki pouvwar regilariz pou ledikasyon tersyer, an realite sete Minister Ledikasyon ki ti pe egzers sa pouvwar.
Mr dizourd swivan Speaker, lanons Prezidan dan son ladres lo Leta Lanasyon, pou ki bann lorganizm legal e Parastatal i ganny restriktire, propozisyon pou Komisyon Ledikasyon Tersyer e konfye fonksyon son e lo Minister responsabilite Lotorite e Ledikasyon Kalifikasyon Sesel, i tre relevan.

retour i ava an landscape tersyer rasyonaliz dan pei e akord plis lotonomi bann Sa 10 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 anver nou bann lenstitisyon edikasyonnel.
Mr Speaker, an plis ki sa bann lenstitisyon ava devlop plis sans responsabilite e performans staff ek etidyan.

Zot ava osi angaz zot pli byen dan travay lekip e anver en pli bon kiltir lorganizasyon, an sa bann ki lenfrastriktir, byennet zot staff ek etidyan.

E pour kwa pa venture plis dan partenarya avek lenstitisyon enternasyonal vi ki zot pou pe fonksyonn anba zot parent Ministry.

konsern bann zot E byensir parey Onorab Hoareau in dir, zot pou osi kapab envestir finansyerman atraver zot lenstitisyon.
Mr Speaker, nou ava rapel ki sa de lenstitisyon i tou lede zwe rol regilatwar dan domenn parmi regilasyon.

fonksyonnman Minister Ledikasyon, se pou garanti en sistenm ledikasyon kot training i reflekte bann valer nasyonal e iniversel, ki ganny partaze.

E E SQA li ki fonksyonn dapre National Qualifications Framework ava a son tour ed bann fourniser ledikasyon ek training ,pou asire ki standar zot kalifikasyon lo bann standar rekomande e ki ava an retour ganny rekonnet isi lokalman ensi ki aletranze.
i Mr Speaker, pou konklir mon oule garanti mon sipor anver lamannman sa Bill akoz reflekte azanda nou i pe Gouvernman atraver nou manifesto, pou obtenir en o standar ledikasyon ki pou fer nou bann zenn vin bann partisipan konpetan dan en sistenm ekonomik modern, e pou zot osi vin bann sitwayen pli responsab.

Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mon aprezan pas laparol Onorab Sebastien Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker, bonzour.


E bonzour tou dimoun ki pe ekout nou e ki pe swiv deba Lasanble.

E mon asire ki bokou dimoun i enterese domenn avek ledikasyon pe osi swiv sa ki nou pe diskite bomaten.

Ou konnen koman en ansyen edikater ou souvandfwa ekout vizyon ki ou santi poudir leadership dan Minister en in anmennen e Ledikasyon souvandfwa ou bezwen konpar sa vizyon avek lanvironnman dan ki sa leadership pe operate e bann keksoz ki in ganny dir.
11 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 Entervenan avan mwan ki’n koze, ki’n fek koze la in fer en tre bon promosyon pou bann striktir dan ledikasyon.

Mon konnen zis akote li i asiz lezot, en dimoun ki mon espekte i pou entervenir, ki’n enterakte direk avek train e travay dan sa domenn parey mon menm mon’n ganny loportinite pou fer.

E mon bezwen dir ki ozordi prenon an kont striktir e prenon an kont keksoz ki’n pe ganny dir, mon pe dezapwente.
Mon dezapwente akoz i annan en dekoneksyon avek sa ki mon pe dan ganny rezondet e sa ki ti ganny dir oparavan.

bomaten en en dir pou provizyon Mon pou eksplike akoz mon en pe dezapwente.

Le 4 Zen, 2021 Mr Domingue ti donn en interview avek Nasyon, e dan sa interview avek Nasyon nou ti eksplike ki Lalwa SQA ti fail pou donn fer Komisyon ase pouvwar pou li fer son rol regilatwar.

Sa ti en statement ki ou ti fer ek Nasyon.


E an plis ki sa i ti dir ki son bann i pa fonksyon adequate e i fonksyonn koman en divizyon Minister.

Pou nenport dimoun ki’n travay dan en domenn ledikasyon, ler ou vwar en mankman dan en Policy area, se ou strengthen li.

Dan plas donn So, travay ki ti devret ganny fer se donn li alors son pouvwar ki i bezwen.

Se amann Lalwa pou donn li son pouvwar ki i bezwen.

Me sa pa’n ganny fer.


li sa pouvwar ki i bezwen, nou’n retir li konpletman e retourn tou son pouvwar dan lanmen Minis pou Ledikasyon ki li i en political appointee.

In ganny apwente anba en rol politik.

Ou ti kontinyen pou dir ki lontan i annan i annan deba lo Lalwa TEC, ki mon konnen e mon ti la dan Lasanble ler Lalwa TEC ti pase premye fwa.

E ou’n kontinyen pou dir ki pou annan bann lamannman ki pou vini.
E largiman ki ti ganny servi, se sa bann lamannman pou vin 3 mwan apre ki ou ti fer sa interview avek Nasyon N. Napa okenn lamannman ki’n vini 3 mwan apre.

Se almost en lannen pli tar ki nou pe retir sa.

Byen Lot keksoz ki enteresan.

enteresan se Minis li menm dan en lot interview avek zournal Nasyon ti dir ki li i oule ki bann sant profesyonnel i ganny run parey bann biznes.

Enteresan sa.
Enteresan sa.

Selman isi anndan i vin dir nou ki se Minis ki pou fer apwentman bann dimoun ki pou lo bann Konsey, me pou espekte zot run zot lekor parey 12 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 en biznes, selman zot anba kontrol Minister Ledikasyon.

Mon vwar sa en pti pe drol.

Ki mannyer sa pou arive, ki zot pou run koman bann biznes, kan ki zot pou anba kontrol Minister Ledikasyon?

Me sa pa etonan sa.
Me sa pa etonan sa.

Akoz menm Minister ozordi se li ki pou apwent bann dimoun ki pou al lo Konsey bann teachers ki sipoze deal ek bann problenm bann teachers.

I annan teachers la anndan ki’n deza lager kont Minister Ledikasyon.

Onorab Hoareau i konn sa tre byen.

E ler ou annan en konsey i ganny apwente par Minister Ledikasyon li menm, ou pa pou al okenn par.
So, mon konsern mwan, se akfer annan en konsolidasyon pouvwar, en konsolidasyon decision-making dan Minister Ledikasyon ki parey Onorab Uranie in deza dir i sitan annan kantite desizyon pou li fer.

Pou kwa ?

bann What is the logical reason pou fer li?

E dan tou pei kot ou annan professional centres, bann sant profesyonnel in kapab devlope, akoz zot in ganny serten lotonomi pou zot kapab fer li.

Nou tou ki la dan ledikasyon nou konn sa tre byen.

Pa kapab deny sa.
Pa kapab deny sa.

E ki dan bann sirkonstans kot bann sant profesyonnel in avanse.

reste anba kontrol en Minister Ledikasyon, zot in regrese dan plas Akoz i annan en inevitableman kantite politik ki ganny zwe kan i annan problenm.

Sa ki dalon ek Minis i ganny apwente, sa ki pa dalon ek Minis pa ganny apwente.

Zot a dir mwan in arive avan anba mon Gouvernman.

Probableman in arive akoz i annan dalon ki’n vin Direkter, ki’n vin sa.

Ki ozordi zot in vin lezot pozisyon dan Gouvernman LDS.

Mon’n vwar.
Mon’n vwar.

Mon bi ozordi kot mon asize, vi ki mon’n aprann sa leson.

Sey dir annou pa repet sa fot.

Annou pa refer parey.

E mon vwar li drol ki koman en Lasanble e mon konnen mon annan en dele letan pou koz lo la Mr Speaker, mon pa pou pli long.

Mon vwar li drol ki nou pa pe vwar sa.

Me pou mwan sa ki mon pa dakor avek, sa ki mon pli pa dakor avek se pa sey vin foud nou dan Lasanble.

Ler mon dir vin foud nou.

Akoz annou regard objects and reasons sa Lalwa.


Mon konnen i pa form parti sa Lalwa, me son objects and reasons i donn nou en nide akoz nou pe fer en desizyon lo en Lalwa.

Kan Minis i dir ek mwan la anndan ki i pe pran sa 13 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 desizyon dan lentere TEC, from en perspektiv ledikasyon.

E Minis i en dimoun entelizan.

I en dimoun ki’n dan ledikasyon, i dan annan ledikasyon.

konpetans reasons Me ozordi Minis pe sey, mon sorry pou dir, bat mon latet.
Akoz pa sa ki son objects and reasons in dir.

Son, objects i dir poudir and Prezidan dan son ladres to the Nation on 1st February, 2021 ti fer en lanons, pou restriktir tou bann statutory bodies e bann body parastatal.

pou E alors sa Lalwa pou donn lefe lanons ki Prezidan ti fer, nou pe aboli Komisyon e son nou donn responsabilite Minis pou Ledikasyon.

Sa ki Minis in dir nou i en mansonz devan Lasanble i pa anliny avek lobzektif ki zon Lalwa i vin avek.
E sa pou mwan i tantamount to misleading the assembly.

nou Akoz koman Lezislater nou bezwen baz nou lo bann lobzektif ki en Lalwa i vin devan nou e pou premye fwa.

Pa pou premye fwa, me pandan sa letan ki mon’n dan Lasanble mon’n vwar sa bann repeal.

Tou sa bann Minis ki’n vini subsequently in donn en rezon pou eksplik sa rezon ki zot pe repeal sa komisyon.

So, mon swete akoz mon osi mon annan zanfan ki pou end up dan bann sant profesyonnel.

Mon swete ki zot konnen ki zot pe fer.


Mon pa pou pa donn mon sipor kot mon bezwen donnen, akoz mon anvi vwar ledikasyon kontinyen avanse, ledikasyon i en keksoz ki mon met tre a ker.

Mon ti ava enplor Minis pou revwar sa striktir ki zot in Minister pou etablir Ledikasyon, si li menm li i oule akonpli sa ki in dir la anndan.
Akoz si Minis i onnet ek nou, i ava admet poudir i pe montre pa mal difikilte avek son prop striktir ki zot in etabli la e ki nou set out e met dimoun konpetan pou kapab run sa bann lenstitisyon.

Mr Speaker, an pasan, mon’n vwar en let anonim konsernen Maritime Training Center, mon asire Minis in gannyen akoz ou osi in mete, in copy ou sa let.

Speaker in ganny copy dan sa let, Leader Zafer Gouvernman in ganny copy dan sa let.

I pa blanm lo Gouvernman, me let i en anonim lo en lenstitisyon.
So, dan tousala ou Minis ou bezwen al deal ek sa bann keksoz osi ou.

Ki senserman mon krwar ou rol as the overseer of ledikasyon pa devret pe antre dan fonksyonnman 14 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 bann lenstitisyon kot ou pe anmenn ou lekor?

E mon santi poudir sa pa pou anmenn nou pli devan si nou pa regard dan revwar sa striktir ki nou pe vin avek.

Ceci dit Mr Speaker, sa i mon lopinyon, i mon fason vwar keksoz.
Mon swete ki bann dimoun ki pe travay dan bann professional centres, nou bann teachers, mon bann ansyen koleg, plizyer zot mon bann ansyen teach teacher ki’n mwan, ki’n ed mwan pou ariv kot mon ete ozordi, mon remersye zot tou.

E mon swete ki bann ki ankor pe donnen dan bann sant profesyonnel, mon konnen kantite ki ankor dan SITE.

Mon konn bann ki ankor kot Tourism Academy, mon konn bann ki ankor kot SIT, i annan ki ankor dan Liniversite Sesel.
kot mon santi en desizyon pe ganny pran ki pa dan lentere ledikasyon, mon pou koze, mon pou met li devan.

Si Lotorite i anvi pran sa ki mon dir i pran, si pa anvi pran i ava son swa.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab Pillay.

Nou a ekout Onorab Gervais Henrie.

zis HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Speaker.

Bonzour tou dimoun, sirtou bann dimoun dan distrik Mont Buxton.
Mr avan mon Speaker, komanse mon dir felisitasyon Mr Camille, ki yer swar nou’n vwar lo televizyon in ganny en rekognisyon avek Departman Tourism, pou ed 2 touris aze ki in bat avek dan Takamaka in desann laba, avek.

oule sa Dan glam, sant profesyonnel e lezot mon swet zot tou en tre bon parkour e mon ki Minister Ledikasyon i ava sansib.

Bann konsern ki zot pe eksprimen.


swete E i ava asire ki zot kapab dan tout lendepandans run zot lenstitisyon e achieve bann bann goals ki zot lenstitisyon i anvi achieve.

E mon garanti zot ki mon pou kontinyen donn mon sipor pou devlopman ledikasyon.

E i form E mon krwar i byen ki in fer, i en legzanp pou bokou bann dimoun dan nou distrik.

E sa transformasyon ki nou pe koz lo la dan nou sosyete ki ou ed enn ou ki nasyonalite, ki ou kouler lapo ki i ete, nou ede.
irespektiv parti frer, E zisteman koman nou pe transformasyon Mr lo koz sa Speaker, mon Prozedlwa ki devan nou ozordi sa bomaten, zisteman krwar se 15 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 i transformasyon ki sa nouvo ladministrasyon oule anmennen.

E lentervenan ki’n koz avan mwan i annan en tandans, ou Mr atraver Speaker, pou konfiz piblik avek serten keksoz ki’n kapab ganny dir, la bomaten dan Lasanble.

Minis in vini e eksplike poudir depi lontan in annan en refleksyon lo sa Prozedlwa.
E bann dimoun ki ti dan milye sa sa bann setadir deba, akademik, sa bann zofisye kot Minister, zot in vwar sa konfizyon ki ti pe annan dan rol TEC e Departman Ledikasyon.

fer E pou en pe letan zot pe reflesir ki mannyer zot kapab streamline, ki mannyer zot kapab keksoz mwen birokratik, pa mars lo lipye kanmarad e pa duplicate bann rol.

Alor ki sa Lenstitisyon ouswa Departman Ledikasyon i vin pli efektiv dan son rol ki in ganny konfye.
E alors Minis in dir nou poudir an Zen 2020 i ti ganny bann rapor, bann konsiltasyon, bann analiz ki in annan.

Wi, 2021 akoz nou ti vin o pouvwar an Oktob 2020.

Donk in annan en pe Napa mansonz ki’n letan.

ganny rakonte la bomaten.

Napa misleading.

Minis in donn en kronolozi bann levennman.

E alors si Onorab ti pe swiv byen i ti ava konpran dan ki rezondet ki sa lamannman i pe ganny propoze.

E zisteman Minis in eksplik nou byen, poudir dezormen prezan, rol ki TEC ti pe zwe i ganny separe an 2.
I ganny partaze ant SQA, ki vedir Seychelles Qualification Authority avek Departman fer bann Ledikasyon pou keksoz parey resers, monitoring.

So, sa bann rol in ganny partaze.

pe E alors pou mwan sa transformasyon ki sa nouvo sey ladministrasyon anmennen se pou annan plis efikasite dan rol bann diferan antite.

I retir duplication, i retir konfizyon, i retir bann lenstans kot bann lenstitisyon pe mars lo lipye kanmarad, e alor i fer ki zot vin pli efektiv.
E Mr Speaker, mon krwar lenstitisyon poudir sa bann tersyer ki ofer ledikasyon pou bann adilt, setadir dimoun ki’n sot laz lekol;- ki swa lo nivo kolez ouswa lo nivo Liniversite, ouswa menm ofer bann kour vokasyonnel, zot annan en rol tre, tre enportan dan sa nouvo Sesel ki ansanm, ansanm nou oule kree e nou pe kree.
E ozordi i annan 12 sa bann professional centres ki letan mon regarde, mon vwar en kantite i ganny zere par Gouvernman e dan sa nouvo 16 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 Sesel mon ti ava swete vwar ki i annan bann lenstitisyon, prive osi i antre en pe ladan.

Par egzanp dan domenn teknolozi ouswa kominikasyon, Gouvernman pa ladan apart DICT.

Be what about en kolez ki kapab kontinyelman upgrade standar nou bann dimoun ki ladan?

This is where prive prezan i merit vin ansanm.


Bann gro lakonpannyen regarde, met zot lide ansanm e larzan e devlop sa bann lenstitisyon.

Donk Mr Speaker, mon krwar mwan lo mon kote mon’n konpran rezondet.

Letan zot in eksplik nou dan Bills Committee e bomaten ankor Minis in vini.

So, mon pare pou mwan aksepte e donn en sans sa nouvo striktir marse.
Me a sa moman nou pa pou kapab rat sa sans pou nou dir ok, si dezormen aprezan sa Lalwa pou ganny amande e sa 2 avek lenstitisyon, Departman Ledikasyon i ganny sa bann nouvo rol, prezan what is the way forward?

SQA Nou prezan bezwen dezormen think outside the box.

E se sa ki Minis, depi ou’n al vizit kot Ortikiltir laba, Grand Anse kot lekol primer i ete, apre ou’n zwenn avek tou bann dirizan dan bann professional centre, Board bann zot Chairperson e ou pe sey eksplik zot ou vizyon.
E mon dakor avek sa vizyon akoz dezormen ou pe dir avek zot poudir be regard zot Lenstitisyon avek en nouvo en pe en nouvo, lespri, business-minded.

Entervenan avan mwan in koz lo la, Onorab Hoareau osi in koz lo la.

Kot zot kapab from lotonomi sa bann lenstitisyon, kot divors en Minister pe zot rol avek Ledikasyon ki konmsi i kontrol tou keksoz.

Me la aprezan zot kapab pran bann nouvo lide.

Onorab Hoaraeu in koz lo adopte bann nouvo teknolozi dan fason fer keksoz.

Regard zot curriculum.


Depi disiplin bann zelev, depi amelyor rezilta.

Akoz tousala?

Parski zot oblize reponn bezwen lendistri ki zot servi e sa in enn souvan bann kritik lendistri sant profesyonnel Sesel ki nou annan.

bann lo Akoz letan nou get poursantaz travayer etranze ki dan nou pei, sirtou bann ki fer bann mason, sarpantye, nou pa pe ganny bann Seselwa well e trained, eksperyanse osi vitman ki nou anvi koman en pei.

Me se sa bann sant profesyonnel ki pou bezwen delivre lo sa target.
E alors zot, zot bezwen re get sa.

knowledgeable 17 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 Donk, letan bann Minis ki depan lo sa lendistri kot zot ete.

Par egzanp dizon nou pou pran sa bann professional enn centres la, STA, Seychelles Tourism Academy.

Donk Minis Touris, setadir Mr Radegonde, li i ava apwent Board.

Donk li i apwent Board akoz i ava konnen lekel bann best dimoun ki i kapab met lo sa Board, e pou fer sir ki sa centre la i delivre dapre s aki lendistri I ava i bezwen.
konsilte li avek lendistri, avek lasosyasyon bann otelye.

Me apre mon konpran poudir Minis Ledikasyon li i ava annan en input ase konsiderab lo Charter sa STA, pou asire ki i repann a legzizans kalite ledikasyon ki nou oule dan pei.

ou Be avek Minis Radegonde, zot asiz ansanm lo Cabinet.

Donk mon pe espekte ki poudir pou annan sa dyalog.

Pou annan sa konsiltasyon e pou annan en sinerzi dan zot fason panse.
Donk se sa ki mwan mon pe dir mon anvi donn, give a chance sa nouvo model ki zot pe reflesir lo la.

Les li vwar ki mannyer i marse.

Mon vwar ver i plito lanmwatye plen.

Donk mon pa vwar li koman en zwe politik.

Mon pa vwar li koman en konsolidasyon ki Lopozisyon depi bomaten pe sey pouvwar i senpleman fer nou krwar.

Me non, pou mwan en transformasyon dan sa nouvo fason ki nou oule fer serten keksoz dan Sesel.
E nou pe envit pli enportan, pli enportan se sa bann Board dezormen pou bezwen pran sa responsabilite pou asire ki rezilta ki pei pe espekte.

Akoz sa bann lenstitisyon zot still ganny Bidze ki nou, nou vote.

Donk larzan ki nou met dan zot, zot bezwen donn nou en rezilta ki ekivalan sa tax payers money.

tousala, So, nou pe al koz lo result- based management pe vini la.

So, responsabilite personnel.

E alor pou nou kapab ganny sa result ki nou anvi koman en pei.
E alors Mr Speaker, mon krwar poudir i en bon depar e koman en Lasanble serye, mon krwar nou merit konpran en pe rezondet e direksyon ki nou pe al ladan, e alor mon pare pou mwan donn mon sipor sa lamannman.

Mersi bokou.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mon ava envit Minis pou donn son repons lo deba silvouple.

18 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 MINISTER JUSTIN VALENTIN Mersi Mr Speaker.
Mersi tou bann Onorab ki’n fer en lentervansyon lo sa Prozedlwa ki nou pe anmenn devan Lasanble, pou ozordi fer en lamannman.

fer nou’n Mr Speaker, si mon ti pou re ekrir mon diskour, mon ti pou fer li dan laliny ki Deputy Speaker in fer.

E en bon pe - well, tou sa ki in dir i reflekte egzakteman nide e lobzektif sa Lalwa, sa proze, sa thinking ki ozordi dan Ledikasyon.
En keksoz ki mon pou dir e la ozordi CEO TEC i obor mwan, ki’n komanse en in ganny letan e bon pe momentum letan nou’n vin o pouvwar, dizon an Oktob 2020.

E apre sa 2021 nou’n pous devan sa bann largiman pou fer ki ozordi nou pe koz lo en realite ki neseser.

Mr Speaker, en dimoun ki pe lead sa diskisyon, i sa dimoun ki’n viv sa leksperyans TEC.

In viv sa leksperyans SQA, se nou CEO obor mwan, li menm ki pe donn en temwannyaz vre.

I pa pe dir konmsi i krwar.

Sa ki i pe dir ou laverite.


Sa temwannyaz depi 2011 tou dilon, 2015 ziska ozordi ki mannyer i santi bann keksoz anpaye, anmare.

E ki mannyer ozordi i pe dir nou koumsa, avek son lasazes ki i annan, i pe dir nou koumsa annan bouz dan sa direksyon.

Annou pran en lot model, annou bouz dan sa direksyon.

Mon pa kapab krwar akoz ki en dimoun ki pa’n zanmen viv sa leksperyans pou dir ou son leksperyans pa bon.

I konfiz mwan, i pli konfiz mwan ankor.

Mr Speaker, mon’n donn Mon’n donn bokou rezon.


bokou rezon akoz ki nou pe bouz dan sa direksyon.

E byensir sirtou Onorab i antre boner, lo pou komansman egzakteman ki bann nide, nou anvi fer pase dan mon diskour.

tann i So, mwan mon - Parey nou pe dir - Wi nou’n fer bokou vizit.

E mwan depi ler mon’n pran Minister Ledikasyon mon’n al vizit bann sant profesyonnel pou fer sir mon konpran ki pe arive.

Mon koz ek zot bann Direkter, avek zot Nou’n bann Board.
definitivman tonm dakor lo bann serten model ki nou bezwen bouze.

Me byensir i annan bokou ki ankor per pou bouz dan sa direksyon ki nou anvi bouze.

Me avek serten plis ledikasyon, serten plis training, serten plis deba lo sa bann size, i pou 19 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 permet zot konpran kot nou pe ale.

Serten largiman pe koz lo donn pouvwar Minis.

Si zot pou realize, dan sa Lalwa aktyel, Minis i annan pouvwar.

Nou pa konpran mannyer pe donn pouvwar Minis.


Kontrer la nou pe dir partaz sa pouvwar ki Minis i annan.

SQA i annan pou li, i ava ganny pou li.

E Minister Ledikasyon i ava ganny pou li byensir.

E en kestyon ki nou pe dir, se letan bann Board in etabli, pa akoz Board in etabli, in fini sa konsep ki ler si Minis ki etabli Board, se tou dimoun i bezwen follow sa ki Minis pe dir.

In fini sa konsep.

So, annou pa sey dimoun krwar sa konsep ankor egziste.

konsep.
konsep.

In fer i fini en (APPLAUSE) MINISTER JUSTIN VALENTIN Board ki nou apwente se bann dimoun ki pou kapab anmenn sa lenstitisyon.

Byensir dan lepase in annan bann Board ki’n amenn sa Lenstitisyon parey kot zot devret ale.

E la nou pe aforsi sa plis ankor.

Nou pe devlop osi en kiltir.

En kiltir kot bann Board letan i - ganny sa responsabilite byensir Minis i etabli, parey in ganny dir dan bann deba.

Ki wi, se larzan piblik e larzan piblik se mwan ki veye pour ledikasyon.
Mon pa kapab larg tou lanmen dan keksoz lenstitisyon.

E apre mon vin la dan Lasanble pou dir zot, pou rann kont.

I pa lozik.

Annou pa fer dimoun krwar keksoz ki pa lozik.

Mon bezwen annan en serten say.

Mon bezwen protez lazan piblik dan sa bann diskisyon.

Alors Minis pou bezwen annan serten rol pou zwe.

Eski nou anvi en Minis ki zis asize i get keksoz deroule?

Mon pa krwar sa i kalite Minis ki nou anvi.

Donk Mr Speaker, ganny plis Minis pa pe pouvwar.


Minis son rol dan sa zwe, se pou fer sir ki bann i lenstitisyon Board, bann reponn laspirasyon sa pei.

E sanmenm sa ki mon pe sa motto anmenn raising aspiration.

E sa i motto ledikasyon ki nou pe servi, Lev ‘’Raising aspiration.’’ laspirasyon e fer sir sa ki bann etidyan i aprann i vo lapenn e itil.

Donk Mr Speaker, sa lamannman ki nou pe fer, i en lamannman ki lozik, ki byen e ki mon krwar in ganny reflesir.
I pa en lamannman ki’n ganny 20 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 fer yer swar.

In ganny reflesir e sa refleksyon ki nou’n fer i anmenn nou dan sa direksyon.

E mon krwar poudir ankor, e la CEO pe dir mwan, byensir Lalwa pa fini la.

Akoz nou, nou bezwen fer sir ki ledikasyon reste relevan - i reste relevan a tou moman.

I reponn bann dinamiz ki pe arive lokalman osi byen ki enternasyonalman.
tersyer i E se pour sela ki dan Minister Ledikasyon, prezan nou lafors i nou striktir, ki nou’n kree sa devlopman sekter ledikasyon pou fer sir ki nou annan dimoun ki kontinyen get sa ki pe pase dan ledikasyon tersyer, pou fer sir ki i reponn bezwen pei, ki osi reponn bann bezwen enternasyonal.

Mersi Mr Speaker (APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Minis.

Mon a aprezan apel bann Manm pou vot lo general merit of the Bill pou Second Reading.

faver Manm ki an lev lanmen silvouple?


Byen, Manm ki kont lev lanmen silvouple?

Thank you.

Vot lo general merit the Tertiary Education of (Amendment) Bill, 2021, 22 Manm in vot pour, 0 kont e 8 abstansyon.

Alors sa Bill in pase lo general merit.

Mon a demann Madanm Clerk pou fer Second Reading.

MADAM CLERK Mersi Mr Speaker.

A Bill for an Act the Tertiary Education Act (Act 12 of 2011).

Mersi Mr Speaker.

to amend MR SPEAKER Mersi Madanm Clerk.

Nou a pas dan Committee Stage, Sergeant-at-Arms.


Lo kote Bills Committee, lekel ki pare pou lo amannman.

Onorab Hoareau.

lead HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, pare labitid nou’n annan en meeting avek bann sponsors sa Bill avek Biro Attorney Zeneral osi, reprezantan.

E nou’n dakor lo bann pti tipo.

Par egzanp lo bann commas ek bann semi- columns ensidswit.

Nou premye lamannman i ganny trouve lo dan Clause 6, (a)(2).
Apre sa mo ‘approved’ dan dezyenm laliny nou repeal sa de mo ‘and granted’.

Ok?

Apre dernyen laliny, sanmenm sa paragraf, nou retir sa pti ‘c’ nou ranplas li par en capital ‘C’ pou ‘Charter’, sa dernyen mo.

Answit amannman.

nou lot 21 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 MR SPEAKER Un instant.

Onorab Pillay.

ti donn HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman, mon oule demann en klarifikasyon avek panel.
Ler nou ti aprouv lamannman ki Seychelles Qualifications Authority en pe bann manda ki TEC i annan, enn bann largiman ki nou ti gannyen sa letan sete SQA i en, si ou le i the umbrella in term of oversight when it comes to bann kalifikasyon.

ganny E sa i enkli kalifikasyon ki par pou Minister Ledikasyon li menm atraver bann lenstitisyon anba Minister Ledikasyon.
provided Mon ti a kontan ganny en konpran dan perspektiv Polisi, mon pa’n oule propoz en lamannman akoz landscape pe sanz sitan vit, e mon pa oule kree en diskrepans ki kapab annan en lo bann lenpak lenstitisyon.

Me mon vwar li en pe drol ki se Minis li menm ki pe National Qualifications Framework, kan the National Qualifications Framework pou osi oversee son prop lenstitisyon.

aprouv the Eski mon kapab ganny en klarifikasyon from a policy perspective, akoz ki sa pe ganny sekreter aprouv fer?
Langleter par egzanp, Ofsted i pa for Education ki son qualifications framework.

Se li Ofsted as a body.

Akoz i annan dwa oversee sa ki Gouvernman pe provide.

Lanmerik it is the same thing e Laswed ki’n fer tre byen dan ledikasyon mon konnen i parey, ensi ki Sengapour.

So, petet sey donn mwan en leksplikasyon akoz ki nou, se Minis ki pe aprouv framework kalifikasyon ki son prop lenstitisyon pou al anba la.

Zis en klarifikasyon Mr Chairman, mon pa oule draw en deba, pou fer okenn sa.
Akoz mon krwar petet ti ava bon konsider lot al dan direksyon.

en MR SPEAKER Non, en klarifikasyon i ava annord.

Minis mon vwar CEO in lev lanmen.

Mon a donn li laparol.

CEO TERTIARY EDUCATION JEAN-MICHEL DOMINGUE Mersi Mr Speaker.

Bonzour tou dimoun.

Mersi pou ou kestyon.

Wi, mon panse i en keksoz enportan akoz en National Qualifications Framework i en S.I.

Actually sa enn ki egziste la in vin en S.I depi 2008 ouswa depi 2009.
I stand to be 22 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 corrected.

It was the end of one going to the other.

So, mon mazinen it’s normal practice pou Minis approve son S.I e i sinyen.

MR SPEAKER Wi Onorab Pillay, ou kapab klarifye si oule.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi pou sa posibilite.

I de diferan keksoz.

Mon pa pe kestyonn pouvwar Minis pou fer sa, akoz i bezwen Minis pou fer sa, i anba Lalwa.

Minis i a plibliy sa koman en S.I.


Me la ki nou pe dir anba Lalwa, se Minis ki pou aprouv sa framework.

I 2 diferan keksoz.

Ou konpran?

is Once the framework approved, Minis ti donn li legal effect akoz i met li dan en S.I e Minis ki pibliy sa S.I.

Mon konsern avek ou se akoz ki Minis ki bezwen aprouv en Framework?

Qualifications Mon krwar nou devret depart from Minister the Qualifications Framework.

E Qualifications Framework i ganny approved par sa body ki akredit kalifikasyon.
That is the practice in all countries ki annan en tertiary educational landscape.

Unless i bann pei ki en pti pe pli otokritik.

aprouv So, mon met sa devan.

If you don’t want to move on that, that is up to you.

MR SPEAKER Non, lo klarifikasyon i annord.

Zis nou pa a ganny bobbed down dan bann soz si napa amannman.

Ler in ganny en klarifikasyon nou a move on.

CEO ou ava adres son dernyen pwen silvouple.

CEO TERTIARY EDUCATION JEAN-MICHEL DOMINGUE Mersi Chair.
Wi, selman ki arive in practice se it’s the Board of SQA which really approves e recommends to the Minister, because e laplipar ditan in practice, the Board approves, if we want the NQF then to be legally approved by the Board, then we need to go back and change the SQA Act.

once MR SPEAKER Thank you, CEO.

Mon krwar nou’n ekout leksplikasyon e nou bezwen kontinyen avek sa.

Onorab Georges, ou ti annan en pwen lo la.

HON BERNARD GEORGES Wi, pa lo menm pwen Mr Chair avek ou permisyon, lo menm item.
Mon pe demann mon lekor akoz nou’n remove ‘and granted’.

Mon konpran Minis 23 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 pou approve the Charter.

But who will actually grant the Charter?

Akoz en tertiary establishment, education institution i annan son Charter and the Charter is granted by somebody.

Larenn Langleter, whatever.

Who will grant the Charter here, si nou ti ‘and granted.’ Oubyen eski nou pe espekte ki it will be somebody else who will grant it and not the Minister?

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Thank you, Minis.

Ou ava reponn lo la.

CEO, CEO ki pou fer.

Ok, wi Minis.

MINISTER JUSTIN VALENTIN ti’n kit Annefe nou, nou granted.

E i bezwen annan en body ki grant.

E nou, nou ti pe dir, Minister ki pou grant.

Somebody has to grant the Charter.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

CEO premye, wi.

Ale CEO ou oule lo la.

CEO TERTIARY EDUCATION JEAN-MICHEL DOMINGUE Mersi.

Yes, mon konpran largiman Onorab Georges.


Wi, nou ti annan en deba lo sa issue e ti annan en feeling poudir it stops at approval.

Wi mon konpran, there needs to be granted.

Akoz Charter osi i sorti dan en serten - sa bann zafer i Charter, the annan son istorik.

institution se Rol universities are granted a Charter.

Mon panse letan nou ti’n met sa, that was the idea, me a serten staz the legal mind ti panse we do not need it.

But we stand to be guided.

MR SPEAKER Onorab Pillay.


HON SEBASTIEN PILLAY Yes Mr Chairman.

You see, pwen Onorab Georges i whilst i pa lo menm pwen ki mon’n fer, i relate.

Akoz nou pe koz menm structure la, ki konsern tertiary education.

education, E nou annan nou en sityasyon kot Minis li menm, i en dimoun ki pour provide akoz tertiary lenstitisyon se li ki pou oversee sa bann Lenstitisyon.

Minis li menm pa kapab vin the grantee of the Charters.

I pa kapab aprouv e grant li menm.

It does make sense.
It does make sense.

montre I bezwen annan en outside ki sa lorganizasyon i egziste as it say.

Sanmenm mon’n koz lo sa istorik.

It has to be.

Liniversite poudir 24 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 Lonn i pa egziste akoz sekreter Ledikasyon Langleter ki donn li sa.

I ganny aprouve koman en liniversite.

Son Charter i pou li menm, i reste an deor.

Me sa i vin menm parey avek en framework kalifikasyon.
sa Ou pa kapab dir mwan Board SQA ki aprouv en framework kalifikasyon me selman dan Lalwa Minis ki aprouv framework kalifikasyon.

Petet mon krwar sa ki zot ti devret mazinen e i pou difisil pou sanze, akoz mon konpran ou problenm prezan la ; ou problenm se ki mannyer sa bann keksoz in intertwine.

Somebody have to make the decision.

E zot in vwar li pli fasil pou met lo Minis.

E se sanmenm pwen ki nou ti pe fer lo sa konsolidasyon pouvwar.

So, nou pa pou gannyen solisyon pou kestyon Onorab Georges.
The only way ki nou pou bezwen les sa pase - zot pou bezwen les sa pase parey i ete and then sanz li down the line.

That’s it.

MR SPEAKER Mersi.

Si mon pe swiv zot byen.

Si ou re insert ‘granted’ i en senp amannman e Manm i kapab tonm dakor lo la vitman.

Si ou pou al met ‘granted by ‘another person’, another Authority’, la i vin en lot pli konplike, ki nou pa pou antre ladan akoz sa i en lamannman konplike.
So, mon pou zis demann Onorab Georges, si ou pe propoze ki gran sa ki ou’n dir i ganny re insert.

Si panel i dakor, si bann Manm pa obzekte, nou a kapab aksepte li.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Wi Mr Chair, sete egzakteman sa ki mon pe propoze.

Mon Onorab krwar Leader Lopozisyon ek mwan nou lo menm longer lond, lo who grants?

Me mon krwar ki for the time being mwan mon ti a propoze ki nou pa delete ‘and granted’.

Nou gard li koman i ti ete avan.


Les bann Lotorite pli tar deside whether the Minister will approve and somebody else like the President of the Republic or whatever ki pou grant the Charter, parey dan bokou ka.

to Langleter par egzanp mon konnen the Queen who its the grants the Charter University, or the Head of State or whatever.

Me nou pa bezwen al ladan pour lemoman.

Let’s leave it to the Minister and that subsequent a will amendment.

Mersi.
Mersi.

be 25 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 MR SPEAKER Thank you.

Panel i aksepte sa.

Minis.

MINISTER JUSTIN VALENTIN Nou aksepte.

MR SPEAKER Manm i anywhere.

Kontinyen onorab Hoareau.

oule Ok, challenge it’s done.

HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Chair.

Nou next amendment i ganny trouve, to Section 28, amendment Clause 15.

Kot la nou pe renumber.

1 i vin 1(a) apre dan plas 2 i vin 1(b) ok. E setou ki mon vwar i lamannman ki nou’n Bills Committee.

Mersi.
Mersi.

ganny from MR SPEAKER lezot Mersi.

klarifikasyon?

Onorab Monthy.

Okenn HON PHILIP MONTHY Mersi Mr Speaker.

Mon ti annan zis en kestyon pou Minis.

An vi ki TEC pe ganny dissolved e ki nou konnen Sekter Ledikasyon Tersyer i dinamik parey ou menm ou’n dir Minis.

I evolye dezour an zour.

Onorab Uranie in donn nou en leloz lo ledikasyon tersyer.
So, ti a bon ou donn nou bann legzanp konkret, ki mannyer Minister Ledikasyon in restriktir son lekor, ok, pou li kapab abzorb fonksyon TEC, fer sir ki sa Sekter pou Ledikasyon i pa ganny kit deryer, i kontinyen bouz devan.

Mersi Minis.

MR SPEAKER Mersi.

Minis ou a adres sa.

MINISTER JUSTIN VALENTIN Mersi Mr Speaker.

Mersi Onorab pou ou kestyon.


Zisteman Mr Speaker, Minister Ledikasyon i ti restriktir son lekor, akoz nou ti konnen pandan bann diskisyon ki ti pe arive letan nou ti pe re organiz Minister Ledikasyon.

Nou ti pe prevwar sa ki ti pe al ganny arive avek TEC.

Alors nou ti spesifikman, ler nou ti kree sa dezyenm Departman nou ti apel li Departman pou Devlopman Sekter Ledikasyon.

E sa li menm li, sa Departman ki gete dan tou bann sekter.

I swiv tou bann ledikasyon, par sekter dan egzanp depi Petite Enfance.
I komans depi Petite Enfance ziska tersyer.

I gete ki pe arive, sirtou par bann resers ki nou pou fer.

Sa i sa fonksyon, apard ki sa bann Lotorite sinyatir, bann laprouvasyon.

- sa ki mon pe dir la i sa rol prensipal ki 26 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 TEC ti annan, ki Minister Ledikasyon dan li menm pe abzorbe.

Se pou etabli bann Polisi, resers fer bann Polisi e osi pou konsey bann diferan, baze lo bann levidans ki nou annan.
Konsey bann diferan sant profesyonnel, bann diferan lenstitisyon tersyer ki pe ganny kree, advice zot ki mannyer zot pou progrese zot osi, pou fer sir zot azour avek larealite.

Donk, sanzman prensipal se sa Polisi e resers ki nou’n mete, pou kapab capture tou sa bann sanzman e bann dinamiz ki pe arive dan Sekter Ledikasyon Tersyer.

Mersi.

MR SPEAKER Thank you.

Wi CEO, si ou le komante.

annan CEO TERTIARY EDUCATION JEAN-MICHEL DOMINGUE Yes.

Mersi Chair.

Zis pou mwan add lo la.


Sa ki dan nouvo striktir, apart ki bann Departman 3 i Directorate.

E ladan i annan en directorate of legal regulatory affairs ki par egzanp pou deal ek bann keksoz which TEC was doing before;- bann Charters, son devlopman, son review, son monitoring from a legal sense, fer sir sa bann keksoz i ganny anmase.

I annan bann Coordinators dan Minister e for the first time la nou annan en Coordinator ki actually sorti dan TEC e pa al dan Minister.
En Coordinator for tertiary education.

So, nou’n anmase sa.

Me selman parey Minis in dir, laplipar bann fonksyon TEC, akoz TEC was advisory, sa bann fonksyon in pas dan research Policy Division of the Ministry.

Mersi.

Planning MR SPEAKER Onorab Pillay ou ti oule azout en pwen?

HON SEBASTIEN PILLAY Wi Mr Chairman.

Mon oule zis azoute ki sa pwen ki nou’n lo debate komansman.

Parey mon’n dir, mon ti la ler sa Lalwa ti ganny prezante premye fwa an 2011, si Minis pa konnen.
rol Minis e E mon realiz parkour ki Tersyer Ledikasyon Sekter Sesel in fer.

Ozordi nou menm annan en Liniversite, nou annan bann sant profesyonnel.

I annan en keksoz dan sa Lalwa ki pe met ou pou fer en kantite keksoz.

Par egzanp an sa ki konsern bann public professional centres sa i ou ki Minis.
koman etabli Striktirelman zot form parti en Minister Departman 27 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 Ledikasyon e zot bezwen ganny sipor adisyonnel, adekwat as en Departman Minister Ledikasyon.

Eski ou pe Pli ba anba seksyon 29 ou koz the Board of a professional fer centre.

distenksyon ant the Board of a professional centre ki public or ou pa pe fer distenksyon avek en professional centre ki pa piblik?

en Dan ou lamannman ou sant koze ki Board profesyonnel ganny apwente par Minis.
Mon pran sa poudir i pe mean zeneral oubyen i pe mean zis pou en public professional centre?

pou MR SPEAKER Thank you.

Minis ou a donn sa leksplikasyon.

CEO TERTIARY EDUCATION JEAN-MICHEL DOMINGUE Wi, mersi Onorab.

Mr Speaker, i pou public byensir.

Akoz definitivman wi i annan serten eleman regilasyon ki sistenm pou fer lo bann PCs.

Dizon bann PCs private ki arive.

Me selman kot i konsern bann PCs bann ouswa Ledikasyon Lenstitisyon Tersyer public, sa byensir Minis.
bann sant Par legzanp egzanp konkret se UniSey.

UniSey, son Board, son Charter i ganny kontrole par li, Minis i endorse son Charter.

Me selman son bann Board se sa lenstitisyon li menm ki fer.

MR SPEAKER Thank you.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Mr Chair, mon annan en lot pwen pou Committee Stage.

MR SPEAKER Silvouple wi, la i ou le moman.

avek HON BERNARD GRORGES lekor E mon adres mon prensipalman legal draftsperson ki la ozordi.
Mon vwar ki dan Clause 16, ki pe fer serten avek amannman Seksyon 29 of the principal Act, dan Clause 16 (c) i annan en amannman (c) ii.

pou repeal ‘and the Tertiary Education Commission’ ki byen, akoz sa i pe ganny repeal partou.

E la mon annan the principal Act avek mwan e mon vwar ki dan mon kopi principal Act i annan en 5 (l) osi, parey 5.

(f) i annan en 5(l) e ladan i annan Tertiary Educational Commission, me napa en amannman pou tir li.

And I wonder whether this is an oversight.


And if so mon 28 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 li krwar nou bezwen koriz unless ki mon versyon is not up- to-date.

Akoz mon vwar ki just afterwards dan 16(d) devan nou, i annan en subsection 6(l) me dan mon kopi of the principal Act ki sorti dan biro Attorney Zeneral napa 6(l).

Alors kekfwa in annan en subsequent amendment and if so, I may be talking out of turns.

Se pour sa rezon ki mon ti ava kontan en pe gidans silvouple.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Madanm draftsperson.

Yes, Madanm?

DRAFTSPERSON LEGAL JULIA JEAN Bonn apre midi Mr Chair.

I paret ki ler nou pe regarde ti annan en fot orizinal from the parent Act li menm.

So, sanmenm sa ki nou’n met sa 6(l) akoz mon kopi ki mon annan mwan, i annan 5 apre nou pa vwar 6, me nou vwar 7.

Yes.

So, i annan en fot orizinal from the parent Act li menm.

So, any for suggestion amendments, we are open to it.

MR SPEAKER Go ahead.


HON BERNARD GEORGES Kekfwa Leader Lopozisyon i oule met en laklerte.

MR SPEAKER Wi, in lev lanmen.

Yes.

Yes Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chair.

Mr Chairman avan mon provide en laklerte, mon pe regard Bills Committee, mon ti a kontan konnen si legal draftsperson pa krwar poudir i devret in the interest as an abundance of caution, ou met public ‘the Board professional centre’ ou klarifye dout.
Akoz pour lemoman ou pe dir poudir Minis, any professional centre en mannyer ou pe lir Lalwa la.

of a Akoz son original Act pa ti mansyonnen ki Minis i met li ki aprouv.

La nou’n met Minis ladan e mon largiman, i siport mon largiman anyway.

Me selman mon krwar i devret kler ki nou pe koz a centre.

public professional Parey Minis li menm in dir, i napa naryen pou al fer avek apwent Board UniSey li, sa i ganny apwente par - well dapre sa ki in dir, sa i ganny apwente par Charter UniSey.
So, ou pou bezwen met public la.

So mon pa konnen.

Bills Committee mon pa konnen si zot pa’n remark sa.

Me mon 29 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 krwar i neseser pou zot insert sa mo ‘public’, pou fer sir ki nou pa kree en konfizyon dan Lalwa, sa ki Lalwa i oule dir.

MR SPEAKER Ok, annou sey settle sa enn avan apre nou a retourn kot Onorab Georges.

DRAFTSPERSON LEGAL JULIA JEAN Nou napa okenn lobzeksyon.
Nou kapab met ‘public’ devan, i ok. MR SPEAKER Bills Committee oubyen lezot Manm pa challenge sa, non?

Ok, that’s done.

Onorab Georges, nou a retourn kot ou.

tre byen, HON BERNARD GEORGES Yes Mr Chair.

Mersi.

Mon pou assume ki i annan en section 6 (l) somewhere, alors mon pa pou move pou tir sa la.
Me mon ava move avek ou permisyon en amendment on the floor of the House ki anba Clause 16 dan nou amendment Act ki devan nou ozordi, Clause ‘d’ i vin ‘e’ ek ant ‘c’ avek e, nou insert en nouvo Clause d ki pou lir, in subsection 5 (l) by repealing the Tertiary words Education Commission’’ quote, unquote.

Ok, so that it becomes ‘’and the the same as c (2) for the moment.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Pwennvi panel premye.

Ok. Manm, lezot.

No objection?

Yes, Onorab Pillay.


property HON SEBASTIEN PILLAY I annan en 5 (l), e sa 5 (l) i koz lo en managing professional centre.

So, are we saying ki Minister ki pou fer sa li tousel, ouswa i pou fer li in consultation avek the Board of the centre?

of HON BERNARD GEORGES to is only The amendment remove the final words with the approval Tertiary Education Commission.

That has to go.
That has to go.

the of HON SEBASTIEN PILLAY Given ki sa ki Minis pe dir nou all along se ki i oule aprezan ki sa body i ganny empowered pou li fer sa keksoz.

So, 5 (l) i set out ki sa lenstitisyon pou annan annan propriyete manage.

finances Currently mannyer 5(l) is written, se ki i sa i ganny fer an konsiltasyon avek TEC and Minister.

So, then si TEC pe sa sorti, professional centre i bezwen antre dan zwe.
Akoz i bezwen e pou Board then pou 30 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 part of son process of managing son asset.

I pa kapab al an deor.

MR SPEAKER Yes, Onorab Gorges.

Board HON BERNARD GEORGES Mon krwar se sa ki pou ariv Mr Si ou regard son Chair.
chapeau, subject to the Charter, which ‘’the (l) professional centre shall regulate manage and the finances and investment of funds and the property of the professional centre including intellectual property.’’ of Mon krwar that’s what will actually happens.

MR SPEAKER Ok, thank you.

So, Manm napa lot pwen.

Mon pran ki Manm in aksepte sa wording.

Avek sa nou a termin Committee Stage e nou a retourn dan Staz Lasanble.

Onorab Sandy Arissol i ava anmenn Mosyon pou Third Reading of the Bill.
HON SANDY ARISSOL Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, anba Order 76(1) nou Standing Orders mon oule move ki Bill Tertiary Education (Amendment) Act as amended i ganny lir en Trwazyenm Fwa.

Mersi.

MR SPEAKER Mosyon i a ganny segonde silvouple.

Onorab Samynadin.

HON KELLY SAMYNADIN Mr Speaker, is seconded as amended.

Thank you.

the Motion MR SPEAKER Thank you.

Manm a vot lo Third Reading of the Bill please.

Manm ki an faver lev lanmen silvouple?

of lev Byen, okenn Manm ki kont lanmen silvouple?


Thank you.

Vot lo formal Third Reading Treasury (Amendment) Bill, 2021 as amended, 22 Manm in vot pour, 0 kont e 7 in abstain.

Bill in pase par Lasanble e Madanm Clerk a fer Third Reading.

the cited as MADAM CLERK Mersi Mr Speaker.

This Act may the Tertiary be Education (Amendment) Act, 2021, and shall be read and construed as one with the Tertiary Education Act, (Act 12 of 2011) which is hereinafter referred to as the “principal Act”.
Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER 31 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 Thank you, Bill in pase par Lasanble.

Onorab Pillay ou pa pe al lo Bill ankor, non.

HON SEBASTIEN PILLAY Non, mon pou zis dir ek Minis konmsi ki next time ler nou koze, tant pou sey ekout nou rather than be negative towards sa ki nou dir, akoz nou’n vwar ler nou pe propoz lamannman, rezondet sete zisteman pou ed ou lenstitisyon.

MR SPEAKER I ok, Onorab Pillay.


Mon krwar the debate has been well taken e mon apresye partisipasyon Minis e son delegasyon.

Avek sa nou a pran en poz la.

Mon swet Minis ek delegasyon bonn antre, bonn kontinyasyon.

Nou a re pran Lasanble pou en Mosyon e nou a retourn 11.10.

Mersi.

(BREAK) MR SPEAKER Thank you.

Lasanble pe pran Mosyon anmennen par Onorab John Hoareau.

Onorab, ou annan laparol.

HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Speaker.


Mosyon lir devan nou Lasanble pe koumsa: - fer Lazans Lotorite, annan pou Sa Lasanble pe demann bann e lorganizasyon gouvernmantal avek ki Lotorizasyon Plan, Lakaz e Lenerzi, pou met an plas en Polisi kot tou nouvo lakaz i ganny ankouraze pou en met pano fotovoltaik pou zener elektrisite ki zot bezwen pou servi.
Mr Speaker ant le 31 Oktob, ziska le 12 Novanm 2021, bann Leaders otour zwenn Glasgow lemonn en Konferans Lagos, dan organize anba l’auspice Nasyon Ini, pou diskit size sanzman klima.

ti E size ki konsern tou pei, gran koman pti, e tou Nasyon ki viv lo plannet later.

Fodre fer remarke, ki sanzman klima i kapab arive natirelman.

Apre tou listwar legzistans lemonn in montre plizyer ice ages.
Savedir bann peryod kot laglas in formen lo trwa kar sirfas later, e ki'n detri plizyer lespes ki ti vivan a sa tan.

Me sa ki efreyan e evidan se pandan sa dernyen santenn lannen, lemonn in eksperyans en revolisyon endistriyel, ki ti koman an Langleter dan bann 1760.

E rapidman propoz dan bann lezot pei Eropeen.

Mr Speaker, sa in fer ki in lenerzi pou demann 32 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 ogmante.
An vi ki sarbondter e pli tar petrol apre sa gran dekouvert par Edwin Drake an 1859, an Pennsylvania Leta Ini, sa de materyo in vin sours prensipal, pou zener lenerzi pou fer marse lizin.

Petrol, oubyen lor nwanr parey nou souvandfwa pel li, in larises pou anmenn bokou serten pei, sirtou bann pei nor ek dezer Sahara.

Bann pei Oriyant Mwayen Baltik, Lanmerik Latin, E Leta Ini.

Me in an menm tan anmenn en malediksyon pou limanite.

Parske pli popilasyon lemonn in ogmante, pli imen in vin pli materyalistik.
E pli nou'n vin bann gran konsonmater lenerzi.

Mr Speaker, sa fason iresponsab i met an kestyon soustenabilite nou leksplwatasyon nou resours global.

E si nou pa re-egzamin konsekans sa tandans, nou pou vitman plonz nou plannet later ver anilasyon.

Problenm i vin pli grav, ler ou get lakantite pye dibwa ki kontinyelman, ganny koupe partou otour lemonn.

A o to 15.3bilyon, par lannen.

Pou bann rezon parey pou fer plas pou pou konstriksyon, leksplwatasyon dibwa li menm.
Pou lendistri papye, pou fer plas pou devlopman lagrikiltir.

Sa in fer ki lakantite tonn, dyoksik carbon ki ganny large dan latmosfer, pa pe ganny abzorbe parey avan.

Ansanm avek gaz methane ki ganny prodwi, an rezilta elevaz bef, in dezekilibre sa balans natirel, dan greenhouse latmosfer.

gases, i latmosfer Sa dezekilib fer ki tanperatir pe ogmante.

Fodre fer remarke ki dyoksid carbon e methane i anpes lasaler soley ki frap lo sirfas later, reflekte e retourn dan lespas.
A i resofe, sanzman klima i akselere.

Mr Speaker, nou zenerasyon ki pe viv lo plannet later, i annan en responsabilite moral ver nou desandans ki pou vin apre nou.

E anver nou kreater, pour kit sa plannet pli byen ki nou'n zwenn li.

lafen later E pou servi resours dan en fason soutenab, i bezwen annan en balans ant sa ki nou prodwir koman dese avek sa ki nou plannet i kapab re-abzorbe, oubyen dezentegre natirelman.
Mr Speaker, ler Prezidan Ramkalawan sa Konferans COP26, i ti dir mon quote “the is time to act I ti kontinyen yesterday.

” poudir “what I experienced in my beautiful islands that most visitors describe as paradise, is adres ti 33 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 our of destruction the environment and livelihood.
This, I am sure is what we all see in the various parts of the world we come from; be it flooding, forest fires, extreme rainy temperatures, delayed seasons, erosions, coastal destruction of wildlife, cutting down of forests, fewer and smaller fish and many more.” unquote.

Prezidan ti kontinyen pou predir ki si bann gran pei emeter pa fer en zefor pou redwir prodiksyon greenhouse gases, nou larsipel 115 zil, pou redwir e vin zis 50 zil.
Mr Speaker si tanperatir lemonn i ogmante, par lao 1.5 degre, i kler ki sanzman klima pou ekonomik menas agrikiltirel e manze pou omwen 150milyon otour lemonn.

dimoun aktivite Isi nou legzistans koman en pti Nasyon pou ganny menase.

Bokou nou reveni, osi nou siperfisi nou teritwar avek lespes ki viv lo la.

E plis sagrinan, nou patrimwann mondyal Aldabra, en laboratwar vivan, pou vin zis en sapit dan listwar, ki nou zanfan e pti zanfan pou konn atraver liv oubyen portre.
ki Parey premye Minis Langleter Boris Johnson ti fer remarke ler i ti fer konparezon ek en film James Bond, i ti dir ki ozordi zour nou parey James Bond ki pe sey rode ki difil pou koupe.

Si enn rouz, oubyen si enn ver, pou anpes en bonm kataklizmik pete, ki pou kapab detri limanite.

An menm tan ki en pti revey pe kont segonn.

I ti kontinyen e terminen poudir, ki nou pe fouy nou prop lafous.

Sa film fiksyon in vin en realite toulezour, pou plis 150milyon zabitan bann Pti Leta Zil lo nou plannet.
lo bann Mr Speaker, nou pa pou zanmen kapab frenm tou sa laseminen, lizin Lanmerik, Lerop e Lazi.

Ki pe larg dyoksik carbon.

Nou pa pou zanmen kapab anpes, Brazil, Leta Ini, La France, Langleter, L’Argentine, sonny gran kantite bef ki prodwi gaz methane.

Me nou kapab kontribye, pou akonplir carbon neutrality menm avan 2050, parey laplipar pei in fer sa komitman.

Fodre dir, ki carbon neutrality i ganny vizyonnen koman en corporate and state social responsibility.

Nou deza pe fer bokou.


Par egzanp proteksyon nou lespas, e biodiversite marin ki zwe en rol koman en carbon sink.

Menm si nou napa gran lafore parey Amazon dan Brazil.

34 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 Proteksyon nou bann fore tropikal, e osi aplikasyon bann e domestikasyon plizyer bann lo mitigasyon Konvansyon sanzman klima.

E bokou lezot linisyativ ankor nou pe fer.


Atraver sa Mosyon, mon oule osi partaz mon rev, pou vwar en Sesel pli meyer ki yer, e en zenerasyon politisyen ki'n ede pou anmenn plis desizyon drakonnyer lo size sanzman klima.

lezot Lazans Mon rev annan pou i pa enn ki idealist.

Me plito enn ki pragmatique.


Se demen Lotorite Seksyon Planning, ansanm avek e lorganizasyon gouvernmantal, ki avek konstriksyon lakaz e lenerzi, i met zefor pou anmenn en Polisi kot tou nouvo lakaz i ganny lankourazman neseser pou met pano fotovoltaik lo en parti zot twa, i pou anmenn bann benefis swivan.

fer Benefis direk, lenerzi soley i gratwit.

Pou en fanmir ki konpri 4 dimoun, e ki pe depans anviron 1000 a R1800, lo elektrisite par mwan, sa i ariv zot 12mil a R21mil, par lannen ki zot pey PUC.
Si sa larzan, ti potansyelman kapab reste dan zot pos, si zot ti pran desizyon pou servi lenerzi soley.

Sa pou anmenn en lefe direk, lo fer desann pri lavi.

Sa desizyon i kapab fer sak fanmir zwir en pe pli o nivo lavi avek plis disposable income.

E menm opsyon, pou konsonm en pe plis elektrisite, pou zot konfor, dizon pou servi klimatizater, oubyen en fan ler i fer so.

Ki avan ou ti bezwen, pa servi pangar ou bil elektrik ti a mont tro bokou.

Kot lavi pou vin pli agreab.


Benefis endirek aprezan, an vi ki PUC i zener elektrisite atraver fossil fuel, e sa i ganny enporte a en kou tre eleve, pei pou lo depans mwens lenportasyon sa prodwi.

An se moman, PUC pe depans ant 0.05 ek 0.18 Dolar, pou prodwi 1 kilowatter.

E sa i reprezant 6550milyon lo heavy fuel, e 130milyon lo light fuel oil, ki an tou fer R780milyon, par lannen.
i sekter, domestik Konsonmasyon elektrisite an par elektrisite ek konparezon endistriyel, i reprezant 1-1.7 ki fer ki apre, ki fer apepre R290milyon par lannen zis pou domestik.

Zis mazinen ki kantite savings pei ti kapab fer.

Pei pou servi mwens deviz pou prodiksyon elektrisite dezyenmman.

Alor sa deviz i i kapab reste dan kapab sekter prodiktiv, ou sekter komers.
benefisye labank, 35 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 Trwazyenmman deviz dan labank, i vedir mwens deviz dan labank, i vedir mwens presyon lo deviz.

Alor to lesanz i vin pli favorab.

Pli enportan, nou pou prodwi plizyer mil ton dyoksik carbon an mwens.

E sa pou ed ver nou demars pou vin carbon neutral.

Sa i anmenn mwens lenpak lo lanvironnman sanzman klima.

Kalite ler ki nou pe respire, pou vin pli prop.


e Finalman Mr Speaker, nou pou ede kit sa lemonn pli meyer ki nou'n zwenn li.

Mr Speaker bokou dimoun pou demande, avek tel Polisi si PUC pa pou perdi reveni.

Larepons i tre lozik, wi i pou perdi serten reveni.

Me sa ki nou bezwen fokaliz lo la, se ki lavantaz en tel Polisi pou anmennen pou nou fanmir ordiner, e nou pei an zeneral.

E nou swe pou en klima mondyal pli stab.


Dezyenmman, e petet kestyon trez enportan se ki lenpak finansyel, sa pou mete lo pri konstriksyon en lakaz ki deza ase ser?

Mon krwar premyerman si demann pou PV pri i lenstalasyon desann dramatikman.

An se moman i kout apepre, R25mil par kilowatt pou enstal PV.

ogmante, bann pou Alor pou en fanmir ki pey ant 800 a R1500, par mwan.

Si i enstal en sistenm PV, pou zener 5 kilowatt i pou kout li R125mil.
Apre sa i pa pou zanmen bezwen pey elektrik, toultan ki sa sistenm i ankor fonksyonnel.

i anba Si sa endividi, fer laplikasyon SEEREP Scheme, Seychelles Energy and Renewable Energy Program.

Gouvernman pou sibvansyonn e pey son lentere, si i pran en loan.

Tandis ki sa kliyan li i pou pey zis 5 poursan lo son loan, i osi pa bezwen fer kontribisyon premye personnel, avek R75mil.

demokratizasyon PV, mon sir ki sa pou tonbe.


ziska Me Me a sa pwen Mr Speaker, mon le fer remake ki sa Scheme SEEREP i pa'n marse parey i ti’n konsevwar, i pa'n vin en sikse.

Se pou se la nou pou bezwen, en nouvo Polisi.

Scheme SEEREP ti'n ganny konsevwar avek target pou enpakte, lo 6000 household.

in Me ant 2014-2020 selman annan 187 aplikan.

Ladan en bon nonm bann aplikan, bann aplikasyon pa'n ganny aprouve akoz ki sa kliyan napa en bon credit rating avek son labank.
Anviron zis 30 ki'n kapab, met PV a en to R1.1milyon.

En 36 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 parey bon nonm, aplikan ti osi pe rod aste bann energy efficient equipment fridge, washing machine, eksetera.

Menm serten labank parey Credit Union e Baroda in sorti dan sa MOU avek Energy Commission.

La sirtou avek, pandemik COVID.

Laplipar labank pe fer retournen zot kliyan.

Akoz i kler ki en lot model finansyel, pou bezwen ranplas sa enn.
Fodre fer resorti, ki anviron, i annan environ 637 enstalasyon PV an total isi Sesel, ki enkli domestik e endistriyel.

Sa pe zer 6387.3 kilowatt ziska aprezan.

Dezyenmman, i devret Gouvernman i devret get lo size konsesyon tax, pou sekter prive, ki pe enstal sa bann pano.

Si tax i retire lo pano li menm, e lo bann installing fer companies, sa desann ankor, sa prodwi.

Trwazyenmman mon krwar ki bann loans HFC ek labank pou konstriksyon lakaz.

I devret factor in, sa kou pou enstal PV.


Rezon se ki i annan en benefis lonterm, e anliny avek demars pou amelyor lavi nou bann zabitan, e redwir sanzman klima.

donnen i Katriyenmman larzan ki bokou gran pei, emeter i pledge koman pou donnen konpansasyon pou mitilasyon lenpak sanzman klima Green Fund.

I ganny servi pou sibvansyonn, okenn Scheme ki Minister Finans i a mont avek lo sa size.
Senkyenmman, fodre ki PUC i ganny resours neseser pou li angaz li lo lenstalasyon centralized battery system, pou anpes enstabilite lo son grid, si lakantite PV i ogmante.

I bezwen osi ganny lenvestisman, pou aste nouvo teknolozi enkli nouvo three-phase, pou anpes annan overload lo son sistenm.

transpor Ranforsi trading e capacity building pou son bann travayer, pou etablir en o nivo sekirite.

Mon konsyan ki sa pa pou kout en sou.

Me kot i annan volonte, i osi annan en fason fer.


Where there’s a will there’s a way.

Mr Speaker nou bezwen en nouvo Lezislasyon pou prodiksyon lenerzi pou ranplas Seychelles Energy Act 2012.

I bezwen akomod bann nouvo devlopman lo sa size.

Tel koman, fairness lo tarif, ler ou zener elektrik, plis ki ou konsonmen, pou met li, at par avek tarif PUC.

E pou osi pran kont lezot modalite prodiksyon lenerzi renouvlab ki pa soler.
Mr an konklizyon, mon le fer remarke ki annan enn de pei ki'n osi fer Speaker 37 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 gran zefor, pou redwir lemisyon dyoksik carbon, dan latmosfer, oubyen lakantite balans lezot mwayen emisyon par abzorbsyon sa gas.

Par egzanp, Saudi Arabia, i les proze NEOM kot en lavil an antye pou ganny konpletman off the national grid.

Bhutan i i carbon negative, Suriname carbon negative depi 2014, Panama ganny sertifye sa lannen par UNFCC.
Nou kapab fer li, Prezidan in dir “the is yesterday”.

Annou aret gaspiy letan pou swazir ki difil pou koupe, pou anpes sa bonm pete parey dan film James Bond.

eksepte to act time i Mr Speaker avek sa mon prezant pou sa Mosyon Lasanble analize, e debat lo en donn en pe plis kontribisyon pou nou kapab vwar en pei ki siport sanzman klima, e siport nou bann dimoun.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mon a ganny segonnman pou sa Mosyon.

Onorab Mondon.

HON TERENCE MONDON Mersi Mr Speaker.


Mon segonn sa Mosyon.

E permisyon pou mwan entervenir mersi.

MR SPEAKER Ou kapab kontinyen Onorab Mondon, wi.

lenerzi renouvlab HON TERENCE MONDON Mr Speaker i pa premye fwa ki sa size i isi dan sa ganny diskite, Lasanble.

A diferan lenstans nou bann lentervansyon, nou'n met lanfaz lo nesesite ranforsi renouvlab adopsyon lenerzi lenerzi koman redwir nou alternativ pou depandans lo fossil fuel.
sours sa Soutenabilite dan devlopman nou pti pei, e proteksyon nou lanvironnman natirel kont sanzman klima, i size ki devret preokip nou tou.

I devret preokip nou bann leaders, e tou nou bann akter dan pei.

E tou zanfan Sesel.

Mon mazinen se sa, ki'n pous Onorab Hoareau pou anmenn sa Mosyon ki devan nou Lasanble ozordi.

Loter Mosyon in propoz en solisyon lenstalasyon pou ankouraz, pano fotovoltaik dan bann lakour.
Dan mon lentervansyon, mon oule met lanfaz lo sa nesesite pou revwar nou target, akoz mon senserman krwar ki nou Gouvernman i kapab fer bokou plis pou Sekter Lenerzi Renouvlab.

Nou bezwen fer plis, akoz nou zanfan ozordi i pe kont lo 38 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 nou pou fer sa diferans.

Plizyer lesey in ganny fer, e serten target in ganny definir.

Dapre i Komisyon Lenerzi, Sesel ekspekte 15poursan realiz lenerzi renouvlab dan 2030.
Me ler nou regard otour nou, mon vwar ki plizyer lezot pei pe donn sa azanda lenerzi renouvlab tou son splander neseser.

E plizyer in kapab fer bokou, progre dan en pti lespas letan.

Par egzanp La Suède pe anvizaze vin san poursan renouvlab an 2040.

E zot target se pou elimin fossil fuel, par envestir dan bann sistenm soler e lezot.

E serten lezot sours lenerzi.

Costa Rica pe target san poursan lenerzi renouvlab, dan prodiksyon elektrisite an 2030.
Nicaragua osi pe prodwi elektrisite an itilizan, plizyer sours lenerzi.

E i pe anvizaze ariv lenerzi 90poursan renouvlab, dan sa deseni.

Tandis ki Uruguay, pe ariv 100poursan lenerzi renouvlab lo demann elektrisite e in arive fer en gran progre dan en mwens ki 10an.

Onivo Lerop, nou vwar La Suède pe target, 2040 pou vin 100poursan renouvlab.

L’Allemagne kot bann, kot napa bokou soley, i demontre son determinasyon, avek en target 65poursan demann elektrisite.
Pou ganny prodwir atraver lenerzi renouvlab, anviron dan 2030. vin Tandis ki Denmark pe anvizaze 100poursan, depandan lo lenerzi renouvlab an 2050.

O nivo Lafrik Kenya, in redwir son depandans lo fosil fuel, pou elektrisite pou vin 50poursan.

selman 13poursan 10an pase.

Sorti Menm La Chine, ki ganny konsidere koman pli emeter carbon dan lemonn, i osi, i ozordi sa pei ki'n enstal bokou plis fotovoltaik soler.
Sa pei i met en target pou transform 35 prodiksyon poursan elektrisite lenerzi atraver renouvlab, an 2030. son Mr Speaker, malgre zefor sorti kot plizyer antite piblik, e prive napa progre remarkab dan sa sekter.

Mon santi ki target ki'n ganny mete pa ase anbisye, e nou bezwen desizyon lankadreman pli odasye e regilatwar ki siport sa desizyon.

santi ki annan lespas, pou kree en partenarya pli for e solid ant sekter prive, ek sekter piblik, pou devlopman sa sekter lenerzi.
Mon Pou enn pti pei avek resours soler an abondans, nou I bezwen kapab enportan pou Gouvernman, fer plis.

39 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 donn sa sekter en pli gran priyorite Nasyonal.

i Lakonpannyen PUC, kapab fer bokou plis e zot bezwen pe remet zot manda anliny, avek legzizans bann lezot sekter nou lekonomi.

PUC i bezwen donn plis sipor, pou ankouraz lenvestisman dan sa sekter lenerzi renouvlab.
Pou Sesel i bezwen set en target lenerzi 100pousan renouvlab, dan prodiksyon e konsonmasyon lenerzi atraver tou sekter, nou lekonomi.

Nou bezwen kapab fer plis avek sa ki nou annan.

E sa i nesesit en obligasyon politik, determinen.

ankouraz kapab lenvestisman prive, e piblik i esansyel ki nou kree plis konfidans dan sa Sekter Lenerzi Renouvlab.

I annan osi en nesesite, plis awareness parmi nou sitwayen, lo lenportans e benefis ki lenerzi renouvlab i anmennen lo baz endividyel.
E pli enportan, pou nou pei.

kree pou I osi neseser pou kree striktir sipor, pou angaz nou pep dan sa demars.

Lo sa pwen i enportan pou priyoritiz pano fotovoltaik pou kapab zwenn fitir demann pou lenerzi.

Pou vin 100 poursan renouvlab, i enportan pou nou gard demann pou stokaz ba, e gard sekirite fournisman lenerzi pli o posib.

Sesel i annan en gran potansyel pou devlop sistenm fotovoltaik.

Mon rekonnet ki i annan progre enportan lo nou bann zil, lo serten nou bann zil.

Atraver pano soler.
Atraver pano soler.

lenstalasyon E i enportan pou met en target spesifik, pou tou bann zil piblik e prive.

Nou devret kapab transform nou bann zil a san poursan lenerzi renouvlab an 2030.

En lot laspe enportan ki nou bezwen pran kont pou transform bann lakour e lezot lenerzi atraver biznes renouvlab, se sa ki nou apel feed-in tariff.

Sa Tarif Scheme i ganny entrodwir koman en incentive, pou devlopman en sistenm lenerzi desantralize.
Kestyon ki mon demande, eski sa sistenm tarif ki'n ganny formile, pe zwe en gran rol pou ankouraz lenstalasyon sistenm soler dan E permet bann lakour?

selman dimoun, me non konsonmater me vin prodikter lenerzi.

osi ki Normalman, en sistenm tarif prodikter donn elektrisite akse avek grid, lo en pri fix, pou sak erdtan kilowatt pou letan determinen.

peryod en Alor eski sa pri ki'n ganny fikse i anmenn sa return lo lenvestisman?
I enportan pou 40 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 nou kapab fer sa analiz, e retras the way forward.

Mr Speaker ranforsisman kapasite stokaz i en lot eleman, ki bezwen ganny pran an kont, pou stok lenerzi an plis ki i ganny prodwir.

Sa opsyon stokaz, i bezwen enn ki ekonomikman varyab pour sa fourniser e sa lakour.

Serten pei, i servi en poursantaz kolekte atraver sa feed-in tariff, pou reenvestir dan stokaz.
I annan pei ki entrodwir serten Scheme, kot bann diferan letablisman, i ganny sibvansyonn swa par en loan, oubyen atraver lezot incentive.

reveni I pou neseser eksplor diferan mekanizm finansman pou devlop lenerzi renouvlab.

Pou terminen Mr Speaker, mon apresye ki sa size lenerzi renouvlab in vin devan nou Lasanble.

E donn mwan sa loportinite pou demann avek Gouvernman, pou donn sekter lenerzi tou latansyon posib.

Nou kapab fer bokou plis pou Sesel.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.


Mon pas laparol Onorab Egbert Aglae.

HON EGBERT AGLAE Mersi Mr Speaker.

Mon dir bonzour tou dimoun e tou lakaz, manm a lekout.

Mr Speaker Mosyon ki devan nou, son lobzektif se pou met bann Polisi an plas pou ankouraz bann nouvo pou met fotovoltaik pou zer elektrisite.

E Mr Speaker mon’n ekout loter Mosyon, e menm entervenan avan mwan.

Mon santi ki nou merit al en pti pe pli devan kot i konsern sa size.
I vre ki pei Sesel e lemonn i angaze ozordi, pou ou kapab redwir sa ki nou apel carbon footprint ki ozordi on average i apepre 4 tonn.

E si nou pou met li lo en scale endividyel, i apepre 16 tonn par endividi.

Ki i annan en lobligasyon bann lorganizasyon enternasyonal, parey Nasyon Ini, an menm tan avek bann Konvansyon ki menm Sesel nou form par ladan.
atraver E resaman nou’n annan COP e osi nou annan bann deklarasyon ki Sesel in form par parey dan Malabo ki bann size lenerzi e osi bann size E ozordi sanzman klima.

lemonn pe dir nou poudir nou bezwen anpese ki lesofman later i ogmante par 2 degre.

serten E si sa i arive, i pou annan kalamite mondyal.
Me defi ki atase avek sa prensip ki zot pe met en dat pou kapab attend sa lobzektif, 41 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 sa i 2050, se ki nou kapab redwir, sorti 4 tonn pou vin 2 tonn.

E osi sa i ava anpese ki i ava annan en rediksyon dan resofman later.

Me pou mwan Mr Speaker, bokou koze, bokou lagreman in ganny sinyen, lo papye an nwanr e blan, par bokou bann pei.
Menm si Sesel nou en pti kontribiter kot i konsern resofman klima, mon santi i annan bokou lipokrizi ki atase, akoz bokou in ganny sinyen an nwanr ek blan lo papye.

Me pe aksyon ki ganny swiv.

E ler mon pou met nou dan retourn dan konteks Sesel Mr Speaker, i byen nou’n komanse, i byen nou pe adhere parey Angle in dir.

Mon santi poudir i annan serten mankman kordinasyon ant bann Minister, Departman ouswa Lazans parastatal ki lye direkteman.
Premyerman kot i konsern Polisi, regilasyon e apre lenplimantasyon.

En pwen kle ki pe demande se Planning pou antre pou fer ki i pou vin en fason dan zot Polisi.

Mandatwar, ki ler ou fer soumisyon en plan, ou pe enkorpor sa eleman fotovoltaik pou ou kapab zer elektrisite.

Mon napa problenm ek sa, i fantastik.

Mr Speaker, me selman pou nou kapab realize fer sa vin en realite, i annan detrwa konponan enportan mon krwar ki nou bezwen pran kont.
Premyerman, i annan sa konponan finansyel ki vin avek, pou endividi ki li i pe mazin fer son son devlopman, pou li kapab enkorpor sa ladan.

lozman ouswa E la ler mon pe koz bann lenstitisyon finansyel Mr Speaker, nou annan nou bann tradisyonnel parey HFC, apre ek nou bann Labank Komersyal ki pret larzan, ki mon krwar i bezwen annan sa lantant avek sa Departman Ministeryel.

bann Pou fer ki i ava en konponan ki pou bezwen petet konponan antre finansyel, ler i pe pran sa dimoun ki pe pran son loan.
Sa i enn.

dan sa PUC Dezyenmman, nou annan avek Energy Commission ki 2 akter kle ki pe reglemant lenerzi isi dan pei.

Wi in annan bann Scheme atraver a PUC ki’n dispozisyon anba Komisyon Lenerzi, pou donn dimoun akse pou bann ki anvi kapab enstal sa bann fotovoltaik lo zot lakaz.

ganny met Mwan pou sa Mr Speaker mon santi nou pa’n al ase lwen, menm si ti annan en volonte anba ladministrasyon avan, me 42 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 ti mank en volonte pou nou al pli devan.
Rezon akoz mon pou dir sa Mr Speaker, se mon krwar keksoz in tro santralize, e sa prodwir pa’n vann dan en fason desantralize pou al ver bann kliyan.

E ler nou’n get statistic, nou’n vwar poudir Bidze ti vini pou Energy Commission, i ti nonm nou en sonm anviron R2 mon krwar a R4milyon ki ti ganny sa Scheme.

depanse anba Me ler ou gete, ozordi Sesel nou annan nou plis ki 25 mil lakaz, statistic in donnen.

E nou annan ankor bann plis, plizyer milye laplikasyon ki pe ganny, ki pe vini zour a zour.
Mon vwar poudir an term poursantaz dimoun ki pe benefisye ouswa ki’n vin devan pou Grant, pou akse sa servis, i vreman en pti poursantaz below 25 percent mon kapab dir.

Alors, eski napa zefor an plis ki kapab ganny fer pou fer ki legzizans i pa kapab vin zis lotorite sa ki aprouv plan, pou fer ki sa i antre.

Me i bezwen annan sa mayon.

Lot eleman ladan se PUC Mr Speaker.


Mon krwar i enportan pou nou konnen e pei antye, ki direksyon nou anvi ale kot i konsern lenerzi renouvlab e ki nou lobzektif an term poursantaz nou anvi attend ankor dan 10an 15an.

Sa i en eleman enportan akoz i annan bann deklarasyon.

Parey mon’n dir, 2050, i annan bann deklarasyon ki nou, nou pe form par, nou pe sinyen.

Be nou Sesel, kote ki nou, nou anvi sitye nou kot i konsern sa 25 mil e plis lakaz?
Ti annan en konversasyon ki en fwa dan en meeting mon ti met devan, mon ti pran bann egzanp senp mwan.

Kot nou kapab komans fer serten lavansman.

Nou annan nou de Inner Island prensipal, sa i Praslin ek La Digue.

E nou pran La Digue li menm li, en pti popilasyon ki napa en gran kantite lakaz, ti ava enn sa bann proze pilot ki ti Lenerzi kapab anba li, Commission antreprann, pou gete how efficient sa i pou efektiv.

li menm Annou komans lo enn sa bann zil.

Nou dir donn sa bann dimoun akse.


Fer zot - avek zot kontribisyon, e la i a vin koman en proze pilot.

I pa difisil.

Praslin osi i the same thing.

Me selman mon pou retourn lo eleman enportan, se fas a sa ki pe donn lenerzi ozordi, sa se PUC.

So si nou pou konpare pou nou ariv lo sa misyon, pou 43 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 lobzektif ki nou attend sa Mosyon pe demande, PUC osi i bezwen annan en rol ki i bezwen zwe.
Si tou le lannen i pe vin avek bann gro, gro proze ekspansyon, bann gro, gro proze dan lenerzi ki pe kontinyen servi sa bann heavy fuel, byensir nou pa pou arive attend sa lobzektif.

So, nou bezwen vwar Minister konsernen, sa i pou bezwen Finans li menm li pou zwe en rol ladan.

Nou ava annan Minister ki ansarz Lenerzi Sanzman Klima sa Komisyon.

Asiz ansanm e tonm dakor lo ki fason PUC i pou kontinyen loperasyon.
Eski i pou kontinyen expand, ouswa i pou bezwen pe kontinyen dan en fason komans re grese lo son proze kapital pou fer lespas antre bann proze lenerzi renouvlab.

Me ler nou pe regard liv Bidze, sa kantite larzan ki PUC in borrow, i fer ki si demen dan 5an nou dir nou pou antre full dan lenerzi renouvlab, PUC pou war li dan en problenm finansyel, akoz sa kantite i dwa investment e capital Labank, i dwa Gouvernman, i dwa bann lenstitisyon pou li kapab rann sa larzan.
So i fer ki i pou bezwen annan en balans, kalkilasyon kot sa bann bout i bezwen zwenn pou nou ariv lo sa bann set target Mr Speaker.

Sa i enn.

Lot kote ki mon santi ki petet nou bezwen met en pe lanfaz lo la ankor, se bann lenstitisyon ki pret larzan pou fer devlopman.

La mon pa pe zis koz bann devlopman lakaz, nenport batiman building ki ou pe fer, mon krwar i enportan, ki zot osi zot form parti sa mayon pou kapab fer sa lobzektif arive.
E la mon krwar ler Polisi i a ganny revize, i ava annan bann guideline ki ava antre.

i ava vin en legzizans kot sa bout lenerzi konponan renouvlab, bann lekipman i ava antre pou sa envestiser li menm montre ki direksyon ki li i pou ale avek son devlopman.
klima, finansman, E la i ava fer sans, pou dir be wi, ou a ganny en konponan en porsyon sa Bidze, sa loan ki ou pou gannyen, i merit al ver sa bann sityasyon parey pou lenerzi, prodiksyon elektrisite, lekipman pli efikas ki i annan en rediksyon dan nou carbon footprint.

So Mr Speaker, mon krwar i annan en kantite pou nou fer.
En kantite pou nou ale pou nou kapab reisi fer Sesel vin sa pei ki carbon neutral, parey loter Mosyon in nonm 44 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 detrwa pei, me volonte, sa volonte.

E la mon pou dir mon pou vin ek en volonte finansyel, e an menm tan en volonte politik pou nou fer sa arive.

So avek sa 2 mo Mr Speaker, mon totalman an faver ki nou annan nou en fason fer ki pou ed limanite e an menm tan fitir zenerasyon apresye sa lemonn ki nou pe viv ladan, ki ava pli an bonn sante.
So Mr Speaker mon pou termin lanmenm.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mon a pas Georges Onorab laparol Romain.

HON GEORGE ROMAIN Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker.

Bonzour tou koleg Onorab e tou dimoun ki a lekout.

Mr Speaker mon sa Mosyon pou Onorab anmennen Hoareau, akoz i enn ki pe vin dan en moman kot lemonn pe reflesir lo alternativ pou kapab prodwir ganny lenerzi ki konsonmen.
siport par Nou konnen ki Gouvernman i pe zwe son rol deza, pou sansibiliz piblik lo sa size, e sa nou devret kontinyen ankouraze.

E sa nou koman en pti pei ki konsernan ek sanzman klima, i osi enportan ki nou zwe nou rol pou redwir depandans lo karbiran.

Sa i a ede pou redwir polisyon dan lanvironnman, e i a osi ede pou redwir kou ki konsonmater i peye lo zot bil elektrisite.
Mr Speaker ler nou lemonn ozordi, regard dan karbiran in vin en komodite vreman enportan, ki nou koman en pei nou bezwen depan, nou bezwen depan lo son lenportasyon.

I en komodite ki son pri i monte desann e i kapab afekte pri lavi en sel kou.

Sirtou ler nou pe regard sa ki pe arive dan lemonn ozordi.

E alors Mr Speaker, i enportan ki nou gradyelman komans mazin, mazin bann lezot fason pou nou prodwir nou prop lenerzi.

Nou depandans lo karbiran pa pou fasil pou redwir net.
E nou pou toultan pe depan lo la.

Me sa ki enportan se ki nou kapab fer progre pou sey prodwir en pe plis lenerzi an servant bann resours natirel.

Alors sa propozisyon i enn ki pou annan en benefis endividyel lo bann depans ki en lakour i fer, e osi lo bann depans ki en pei i fer pou aste karbiran.
45 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 Mr Speaker pou mwan sa proze fotovoltaik, i enn ki pou bezwen ganny sipor Sekter Prive, anvi ki son lenvestisman i annan kou, ki petet bokou dimoun pou vwar sa difikilte tel proze.

pou siport en Espesyalman dan sa letan ki nou pei pe pas ladan.

Mr Speaker alors i pou enportan pou Gouvernman revwar bann Scheme ki kapab fer desann sa kou lenvestisman i ganny met an plas, pou fer li pli atiran pou manm piblik ganny akse ek en tel proze kot zot lakour.
Mr Speaker, me petet o nivo nasyonal pli spesifikman lo nivo lendistri ek biznes, sa bann proze i devret ganny enkorpore dan zot plan ki zot soumet kot Planning.

E en pe parey kot nou pe ankouraz bann nouvo building, ki pe ganny konstri pou annan zot prop parking fasilite parking.

- Mr Speaker sa Mosyon anmennen par Onorab John Hoareau, i pou enn ki pou anmenn bokou benefis pou nou pei e pou, e mon pou definitivman donn li tou mon sipor.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Lemiel.


HON SYLVANNE LEMIEL Mersi Mr Speaker.

Bonzour tou dimoun a lekout.

tou nou Mr Speaker nou konnen ki elektrisite i en litilite tre enportan ki en lakour i bezwen annan.

pou elektrisite Akoz ozordi tou keksoz i servi zot fonksyonnman.

Alors i tre enportan ki sak lakour i asire ki zot toultan pey zot bil.

E servi kouran byen pou ki zot bil pa mont tro o. Ozordi bokou fanmir pe ganny difikilte pou zot kapab pey zot bil elektrisite.
Dapre dernyen statistik date le 15 Mars 2022, sa ti yer, sorti kot Lazans Proteksyon Sosyal, i annan anviron 108 dimoun ki’n ganny asiste pou pey zot bil elektrik.

I annan ankor bokou ki pe fer aplikasyon pou rod en tel lasistans.

Nou konstate ki latmosfer pe ganny detri avek bann diferan gaz danzere, koze par bann lafimen ki sorti kot bann stasyon elektrisite, ki ankor pe servi heavy fuel.
Sistenm fotovoltaik, oubyen enstalasyon pano soler, i en fason ki pou kapab ed dimoun pou annan en bil elektrik ki ba, e bokou pli abordab.

Dan konteks ozordi, kot lemonn pe evolye e modernize, i 46 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 enportan pou nou get dan bann fason pli meyer an term lenerzi renouvlab.

Akoz sa pou osi amelyor sa problenm resofman later.
Avek en tel sistenm ki servi lenerzi soley, ki nou isi Sesel nou annan an abondans pou zener elektrisite pou ed nou annan en latmosfer pli sen e sof.

Mr Speaker, letan nou pe diskit sa size ki la devan nou, petet pou annan serten dimoun ki pe ekout nou ozordi pou demann zot lekor, ki sa bann depans sa pou an plis anmennen letan pou konstri zot lakaz?
Akoz kou konstriksyon li menm i de zour an zour pe monte e la propozisyon i, ki bann diferan lotorite, lazans e lorganizasyon gouvernmantal avek annan pou ki fer lotorizasyon plan lakaz, e lenerzi pou met an plas en Polisi kot tou nouvo lakaz i ganny ankouraze pou met pano soler, pou zener elektrisite, ki zot bezwen pou servi.

kot I byen note, ki i pa ozordi, i pa demen, me kot sa monn pe nouvo ale, devlopman pe ganny realize, plis target prezervasyon lanvironnman e redwir depans.
bokou lanfaz pe Nou isi Sesel nou pa en leksepsyon.

Pandan bokou lannen, nou pe bezwen vwar nou pran bann desizyon.

An sa ki konsern lenerzi renouvlab e pli presi sa size enstalasyon sistenm fotovoltaik lo sak lakaz, ki pou ganny konstri dan lavenir.

Alor, mon ti a propoze ki dan sa Polisi ki pe ganny sizere, i annan bann stratezi pou fer ki lenstalasyon en tel sistenm i vin pli abordab.

A mon avi i pa pou byen pou enpoz det lo endividi, sirtou bann ki gannyen saler vreman ba.
Letan nou an diskisyon sa Mosyon, mon ti a osi kontan fer sorti serten konsern, ki ankor mon pou dir outstanding dan mon distrik.

Kot dimoun serten vilnerab ti pou benefisye avek sistenm pano lenstalasyon soler lo zot lakaz.

Sa nou pe koz apepre 4an pase.

Me tou sa letan in pase, pano soler pa ankor ganny enstale.

Me non sa bann dimoun i sipoze ankor lo en lalis, ki nou pa konnen sa lalis kote i ete.

Sa legzersis ti ganny fer avek Lazans Proteksyon Sosyal.
I ti sirtou bann dimoun ki ti pe ganny lasistans welfare pou pey zot bil elektrisite.

So petet bann Lazans e Lotorite konsernen ki pe ekout 47 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 nou la, i kapab donn nou en update lo sa size e konsider enstalasyon sa sistenm lo sa bann lakaz konsernen.
Mon ti a sizere osi, ki petet ler Gouvernman i konstri bann fitir lakaz sosyal dan bann distrik, pou osi konsider enstalasyon en pe sa sistenm lo sa bann lakaz sosyal, ki sa bann fanmir ki pou vin reste ladan a kapab ganny en lo kote zot bil soulazman elektrisite.
An terminan Mr Speaker, mon krwar ki okenn mezir ki anmenn, ki anmenn nou pli perver nou goal, pou nou annan en Sesel e en lemonn ki kapab pli byen fer fas avek sanzman klima, e realiz nou rev pou annan lenerzi abordab, prop, e kot nou viv dan bann kominote pli soutenab, i bon pou zabitan Ane Royale.

E i bon pou Sesel.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Loizeau.

HON NORBERT LOIZEAU Mersi Mr Speaker.

Bonzour tou Manm, bonzour tou dimoun a lekout.


Mr Speaker pou komanse mon anvi felisit Onorab Hoareau pou en prezantasyon byen detaye ki in fer son Mosyon.

Felisitasyon mon frer.

E menm pou apre ou prezantasyon, mon’n menm mazinen si mon pou koze lo sa Mosyon, apre sa ta detay ki ou’n donnen.

Mr Speaker, vi ki Sesel nou en Pti Leta Zil, ptipti dan losean parey nou’n dir.
Ki malgre parfwa nou ganny bokou lapli, lapli toransyel, me preski trwa kar part, trwa kar nou letan, nou sezon pandan lannen i soley.

Alors pou mwan, mon panse alor ki pano soler i en keksoz ki nou merit venture ladan.

Avek sanzman klima ki pe arive Mr Speaker, parey nou’n vwar Vandredi pase, kot gro delo in desann, e tousala pe arive atraver bann emission ki pe al dan lezer, ki pe sanz en pe nou klima.
Kot ozordi Sesel, ou pa kapab leve bomaten dir, ou pou al lo lans Beau Vallon, en touris ki’n vini, ki pou annan soley.

I kapab annan lapli desito.

Malgre mon pe siport, mon pe siport sa Mosyon Onorab, anmennen par Onorab John Hoareau, i annan serten kestyon ki nou bezwen koz lo la, ki mon anvi poze mwan.

Mon anvi demande, avek lenstalasyon pano soler, lo tou lakaz dan Sesel par egzanp Mr Speaker, ki lefe pou anmennen lo PUC pou li kapab egziste koman en konpannyen?
48 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 Malgre ki avek pano soler ki’n met lo lakaz, i osi ganny en pe keksoz avek, sa ki reste i pran, i vann bon marse, selman i pey nou mwens Mr Speaker.

pano Dapre konpran i pran, me selman still mon panse, avek partou legzistans PUC pou an kestyon.

Mr Speaker, sa i en refleksyon ki mwan mon pe met devan pou nou fer.

soler E la Mr Speaker mon anvi lo sa Scheme, SEEREP, al Onorab menm SEEREP Hoareau?

Mon byen?
Mon byen?

Mr Speaker mon sa Scheme, dan en konversasyon avek Onorab Henrie, Onorab Henrie i rapel ki nou ti pe koz lo la.

Mon pa ti tro, tro azour avek Mr Speaker.

E si mwan mon pa ti azour avek sa Scheme, be bann dimoun deor, eski zot ti konnen pe annan sa Scheme.

E nou ti vwar Mr Speaker, CEO Energy Commission ti vini ti dir, mon ti demann li en kestyon lo la, i ti dir ki napa bokou dimoun ki’n antre dan sa Scheme, dimoun pa konnen, zis en Scheme in ganny mete la, lenformasyon pa pe selman pase.
E nanryen Mr Speaker, pa’n marse.

E la i fer mon mazin en backyard farming, ti en Scheme ki ti mete.

E nou, Backyard nou Gouvernman fodre pa nou fer sa fot.

Nou bezwen monitor sa bann Scheme, fer sir i marse.

farming Perseverance, i annan backyard farming Perseverance?

Pa fer premye fwa mon koz lo la.

Ki mon war Perseverance ek larzan backyard farming mwan Mr Speaker, sliding door, gro sofa, zoli rido e menm i annan ki’n fer parti partou.
E ozordi sa menm sa ki ti promot sa bann dimoun ki ti pe donnen, i an kestyon Ankour.

Mr Speaker mon pa pou al lo la, pangar ou dir mon i subjudice.

E water harvesting, ki’n arive ek water harvesting.

Tousala se bann keksoz ki nou ti anvoy ater sa.

Eski i pe met, i annan ki pe marse an parti?


Lekol Bel Eau ti annan en Scheme, ti annan sa zafer fer water pou met, pou harvesting Mr Speaker, tou basen ti mete pandan lannen, ler mon pe gete akoz ki i pa pe marse Mr Speaker, basen in mete, selman napa dalo ;- napa dalo ek lekol pou delo desann pou ranpli basen.

Selman proze in fer.

Mr Speaker, tousala nou bezwen Nou revwar.

Gouvernman nou, annou pa repet menm fot, nou bezwen monitor sa bann keksoz.
49 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 Nou annan lelis la nou, sa bann gro lelis ki la deor la, ti dir pou anmenn 17 sepa 25 poursan elektrisite, oli?

Napa nanryen.

Dernyen fwa mon ti demann kestyon CEO Energy Commission, enn mon zanmi, Mr Imaduwa, zanmi Onorab Cosgrow tou, son dalon lekol, nou dalon.

I ti dir Mr Speaker, ou konnen ki i ti dir mon, lelis pa fezab pou nou akoz nou napa sa kalite divan, nou napa divan pou fer sa kalite proze.

Mr Speaker, i ti dir la.


Mr Speaker be avan nou ti al lo sa proze lelis, mon pa konnen kwa ki zot in gannyen dan sa proze lelis avek sa bann lenvestiser ki ti anvi met sa bann gro lelis.

Be nou pa gete nou Mr Speaker?

Nou, nou annan divan nou, CEO in dir napa divan.

CEO in dir napa divan, lelis in mete.

Lo Ile Du Port laba lelis, reste anler Mr kot mon Speaker, sa lelis i barely vire.

Mon gete mwan anler Mr Speaker.

Mon pa en eksper dan lanvironnman, me selman mon vwar sa bann keksoz.
Vreman Mr Speaker, sa proze i pou anmenn, i pou anmennen serten benefis lonterm, wi.

Nou’n war kot Lasanble Nasyonal, atraver ki isi nou’n met pano soler, dapre konpran nou bil elektrisite in koup anviron mon krwar 50 a 60 poursan, kekfwa Madanm Clerk a eklersi mon si mon pe koz manti.

Non apepre.

Sa nou ki’n mete.

E nou ler nou mete nou met li byen, nou pa fer parey zot.

Nou met byen e nou rekolte son fri avek Mr Speaker.
Aprezan letan, letan ki ou ganny drwa pou ou met sa pano soler lo ou lakaz, ler ou fek konstri dapre konpran ou pa annan drwa met pano soler deswit.

lakaz, ou Ou sipoze apre 3 mwan or 6 mwan, ou bezwen servi en pe kouran PUC, apre la pou a mete, ler ou a fini mete, li i a ganny en pe, i ava’n bon marse, i a pey ou mwens.

Koumsa mon krwar i ete sa.

Tousala se bann keksoz ki bezwen sanze.

Mwan mon pe fer mon lakaz, mon anvi met mon pano soler mwan.
I annan ti mete anler Machabée, i annan en msye ti vini ti dir i annan zis en semiz, sa semiz ki pou li, selman i annan pano soler ti pe mete.

I annan pano soler, ti pe mete lo mon lakaz.

I pa ti pran 3 mwan.

Mr Speaker tou sa bann keksoz nou Gouvernman i bezwen gete.

50 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 I bezwen annan lord, i bezwen annan Lalwa pou tou dimoun.

Swa nou tir sa 3 mwan, pou anpes bann annan kontak mete avan 3 mwan.
Mr Speaker dan tousala, mon ankor annan en konsern mwan.

Nou’n al COP, sepa COP, bannla pe dir pe donn isi pou nou, pou lanvironnman, pou promot lenerzi renouvlab.

Zot pe lager delwil zot.

LNG sepa LNG.

Zot pe lager delwil zot Mr Speaker.

E nou, akoz nou Sesel nou ptipti, nou mizer, alors nou, nou bezwen follow tou sa patern.

Me selman sa ki byen Mr Speaker, pou nou, akoz zot, zot fer tou zot gasi, apre nou ki anmas lefe.
Nou pou nou ki annan soley i byen ki nou antre dan sa demars pou nou kapab met pano soler.

MR SPEAKER Ou’n sot 10 minit Onorab.

HON NORBERT LOIZEAU Mon okouran sa Mr Speaker.

MR SPEAKER Ou a pas lo konklizyon.

HON NORBERT LOIZEAU Mon pou al terminen.

Pou nou met pano soler, ki petet ti a benefisye tou dimoun.

Me Mr Speaker en keksoz i merit pran kont, bezwen pran kont son kou maintenance.

i en Son enstalasyon fardo.


I koute son lenstalasyon, nou bezwen mazin osi son kou maintenance ki pou vin avek malgre son benefis i lonterm.

Mr Speaker, mon anvi, an terminan mon anvi siport Mosyon Onorab Hoareau, akoz mon santi ki Sesel i bezwen vin en legzanp.

Annou pa zis koze, Sesel i bezwen vin en legzanp.

Si nou dir nou pou fer sa, nou vini nou fer.


Nou pa fer parey serten pei Lafrik, en fwa en dimoun ki ti pe al lo PAP ti pe akont nou, zot pe koz lo deforestation, selman ler ou pase lo Airport, pli gran plantasyon dibwa kot zot pe ganny koupe.

Selman ler zot dan sa bann Konferans zot ki pe anmenn sa mesaz, nou pou fer sa, me selman nou pa fer.

Nou koman en Manm kontinan Lafrik, nou bezwen stand firm on desizyon.
Si nou dir nou pou fer en keksoz, nou bouze lo sa domenn, e fodre napa lipokrizi dan sa bann keksoz.

Nou fer, e fodre ki nou Gouvernman i annan swivi lo sa bann keksoz.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER 51 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 Mersi Onorab.

Onorab Uranie.

HON ROCKY URANIE Mersi Mr Speaker.

Ankor enn fwa bonzour tou koleg Onorab e tou zabitan Zil Pros.
Mr Speaker lenerzi renouvlab pou mon pti pei ki enportan vi ki nou lo lenportasyon fuel ki kout nou pei bokou, e souvandfwa bann kou i retonm lo nou zabitan e fer kou lavi vin pli o. bokou depan Kot nou sitye lo planet later, i fer ki nou ganny bokou soley preski en lannen antye.

Bondye in donn nou sa kado e mon krwar nou bezwen servi li.

Avek plis demann pou lenerzi, i enportan ki nou bouz dan modernite e servi par nou soler pou prodwi lenerzi, sirtou lo mon zil La Digue.
Avek bokou konstriksyon e bokou letablisman touristik, sa i tre enportan ki nou bouz dan sa direksyon pou servi fer lenerzi lenstalasyon fotovoltaik lo bann lakaz.

soler par Mr Speaker, i vre ki a longer ditan, bann dimoun ki servi pano soler pou vwar zot benefis, par vwar plis larzan reste dan zot pos.

E osi sa i anmenn benefis pou pei ki pa pou santi sa presyon pou supply lenerzi elektrisite e gard deviz etranzer dan nou pei.
Mr Speaker lenstalasyon fotovoltaik pou met bokou presyon pou li demare avek son lakaz, akoz i pou bezwen plis larzan sirtou lo komansman.

E la mon pe mazin mon zoli zil La Digue.

Avek kou konstriksyon ki tre o, Gouvernman pou bezwen ante dan diskisyon avek bann labank pour ki zot vin avek bann nouvo sistenm loan, pou ankouraz dimoun al dan sa direksyon.

Mr Speaker nou pou osi vwar sanzman dan larsitektir twatir bann lakaz, pou fer ki lenstalasyon fotovoltaik i kapab byen ganny enstale.
Mr Speaker where there’s a will there’s a way.

Mon krwar tou Seselwa i bezwen vin pli konsyans zot lanvironnman lenerzi renouvlab.

e Mon senserman krwar nou bezwen sa direksyon, e mon pou donn mon sipor sa Mosyon.

Mersi Mr Speaker.

al dan MR SPEAKER Mersi Esparon.

Onorab.

Onorab HON REGINA ESPARON Mersi Mr Speaker.

Bonzour tou dimoun a lekout.


Mr Speaker dan some COP 26 lo Sanzman Klima, ki mon ti ganny sans 52 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 asiste an Novanm 2021, enn bann pwen fokal sete ki lemonn i devret pe met lo prezervasyon lanvironnman, e litilizasyon lenerzi renouvlab, pou prodwi green energy, e sov nou planet.

lanfaz E ki mannyer aksyon bann gran pei, devlope i afekte bann Pti Leta Zil, avek bann gas ki zot large dan latmosfer.
Sa Mosyon ki devan nou i enn ki mon pou donn tou mon sipor, parski sa ki Mosyon pe demande i pou benefisye la fanmir Seselwa an antye.

E i pou ede pou koup depans lo bil elektrisite.

Avek en tel sizesyon parey Mosyon pe demande, le moman ki en fanmir in envestir dann enn sa bann pano fotovoltaik, i pou anmenn en benefis a lonterm, parski sa lenerzi ki i pou pe zenere atraver sa pano, i pou ed fanmir redwir lo son bil elektrisite ki i konsonmen.
tou Manm Par kont, malgre ki Mosyon pe demande ki tou nouvo lakaz i ganny ankouraze pou met pano soler, mon pou osi demande ki ozordi, nou osi fason, pou bezwen rod en ankouraz bann dimoun ki'n deza konstri pou zot osi, sa ki lenerzi kapab, envesti dan renouvlab oubyen green energy parey i annan dimoun i apel li, pou fer li.

ki Mr Speaker dan sa nouvo transformasyon, Gouvernman i anvizaze fer, i pou enportan ki nou rod mwayen, pou ki tou dimoun i benefisye.
E mon osi krwar ki nou nou sansibiliz bezwen lo benefis ki popilasyon, sistenm i kapab fotovoltaik anmennen pou zot Bidze.

Pou zot ganny sa lanvi, al ver bann tel envestisman, parski si zot pa ganny edike lo son benefis, zot pou reste deryer.

E la mon lans en lapel ek nou bann media, pou zot osi donn en koudmen kit nou popilasyon enformen.

Pa zis lo benefis lafanmir, me osi pou nou lanvironnman.

Sirtou la dan sa moman kot nou pe koz sustainable energy resources, ek sanzman klima.
E ozordi bokou dimoun ki'n envesti da sa bann tel proze, i kapab vin legzanp pou lezot.

E Lasanble in kapab vin en model pou lezot lenstitisyon.

Parski depi ki i ti inogir sa pano soler lo rooftop, an Zilyet 2019, i pe lo so bil elektrisite.

E DG ti konfirm sa ler i ti prezant Bidze Lasanble tar lannen pase.

fer savings 53 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 E Mr Speaker parey granmoun i dir, mon krwar ki lasarite i komans dan lakour, e Gouvernman i devret pe donn sa legzanp.
E komans mazin envestir dan pano soler lo zot batiman, pou ede redwir kou elektrisite, ki zot servi.

Ozordi nou war en kantite dimoun pe envestir dan bann pti lalimyer solar, swa pou zarden, swa pou peron ou menm lo bann balkon lavarang kot lakour, koman e lot mwayen laklerte, ki bon marse.

dan ozordi Mr Speaker dan bann letan ki ou ti teach, 30 an pase ti annan mont ek Calculator Casio ki ti servi sistenm soler e ti mars byen.
E sa transformasyon, nou anvizaze foster sa kalite lenerzi lo en pli gro lanpler, e se sa ki sa Mosyon pe demande, pou nou itiliz plis lenerzi renouvlab.

Ler i pe demande bann Lotorite, Lazans e lorganizasyon gouvernmantal pou met an plas en Polisi kot tou nouvo i ganny ankouraze pou met pano fotovoltaik, pou zener elektrisite ki zot bezwen servi.
lakaz Se sa ki Mosyon in dir e annou pa oubliye ki nou dan en zil tropikal, kot sa resours i a nou dispozisyon, annabondans, 12 erdtan par zour e nou kapab konsonm lannen.

li 365 zour par Mr Speaker an dizan sa, nou bezwen osi note ki i annan bann letablisman prive ki'n deza viz ver prodiksyon lenerzi renouvlab.

E la si nou rapel, boner lannen pase kot Prezidan ti inogir fotovoltaik, plant lo Desroches Island.
Dan mon distrik i annan bann fanmir ki'n deza fini, envestir dan fotovoltaik, e mon felisit zot.

Me mon bezwen osi dir ki i malere ki bann zabitan lo vilaz North East Point, ki ti ganny bann flat avek pano solar ki ti’n fini enstale lo la, kot zot ti ganny sarze ler zot ti ganny donnen valer son lakaz.

Me a en serten moman, ler fer renovasyon twatir ti pe malerezman, tou sa bann pano ti ganny retire, kit ater pou abimen, e apre ti disparet.
Kantmenm nou'n rode e fer tapaz nou pa'n zanmen konnen kote ti ale e ki kontrakter ti fer avek.

Sa E byensir sa ti anba ladministrasyon avan, kot ler ou vol dan ta 50 i transfer ou dan ta 100 e zot get away with ki it.

malerezman bann zabitan anler lo vilaz North East Point in sibir son konsekans, ki ozordi zot ti pou'n kapab, fer en bon savings lo zot bil elektrisite.
pratik bann 54 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 E plis ankor, avek sitan bokou resours nou ti pou kapab ede stabiliz pri, sirtou la dan bann moman lensertitid avek COVID e lager ki pe arive pa tro lwen avek nou.

Alors annou envestir dan nou fitir pou benefis nou pep.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Cosgrow.

Onorab.

Onorab HON WALLACE COSGROW Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker.

Bonzour tou Manm, tou koleg Manm, tou dimoun ki pe ekoute.
Mr Speaker sa Mosyon in ganny anmennen ozordi par Onorab Hoareau, dan mon pwennvi i en Mosyon ki bon.

I en Mosyon ki bon pou Sesel, i bon pou nou tou.

En Mosyon ki viz ver le fitir, en fitir pou Sesel kot nou pran ka ek nou lanvironnman.

Dabor mon ti oule fer resorti ki nou lanvironnman Sesel, i enn ki nou tou nou kontan.

Mon ti fer resorti dan mon speech lo Leta Lanasyon ki nou pei i enn ki ganny respekte par bokou.

E nou Sesel nou en sanpyon lanvironnman.


So sa Mosyon i en Mosyon ki anmenn nou ver sa laliny.

ladres Mr Speaker, nou tou nou konnen in ganny koz lo la bomaten ki nou komitman, ki nou komitman anver sanzman klimatik.

E nou komitman anver the wider commitment ki lemonn pe fer.

Pou ki nou limit resofman later pou anba 2 degre.

E si i posib se sa target ki nou anvi achieve.

Sirtou bann Pti Leta Zil akoz en target 1.5 degre celsius.
I en target ki pou permet nou bann Pti Leta Zil reste vivan, reste par lao lanmer sirtou dan bann zil elwanye.

Mr Speaker Sesel an konparezon avek bann lezot pei, lezot gran pei nou bann konsonmasyon fossil fuel e nou kontribisyon anver sa sanzman klimatik, i enn parey nou dir an Angle negligible e sa i en fe.

Sa ki nou pe fer nou Sesel se en zes ki plito senbolik e koman sanpyon en lanvironnman, i enn ki parey mon’n dir i neseser ki nou fer.

lead lemonn anver sa bann keksoz.


E sa osi i enn bann fason ki nou montre ki mannyer nou en sanpyon lanvironnman.

touzour Nou’n Me solman Mr Speaker, nou Sesel nou bezwen fer atansyon ler nou koz lo lenerzi renouvlab.

Vre ki nou annan bokou soley.

Me soley pou bann ki konpran sa domenn, soley i 55 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 lenerzi ki nou apel en en intermittent energy source.

Savedir nou ganny soley pandan en serten kantite letan, apre aswar napa soley.
So basically, i en sours lenerzi ki pa fixed konpare avek divan, konpare avek thermal energy, konpare avek lenerzi ki nou zwenn avek delo.

Se pour sa rezon ki bomaten parey mon’n tann enn ou de Manm in koz lo la, Onorab Mondon si mon pa tronpe in koz lo bann pei ki pe achieve bann gro target.

Par egzanp Costa Rica, zot pa depan lo lenerzi soler, akoz zot depan lo bann lenerzi, sours lenerzi ki pli reliable ki 24 lo 24.

Malgre ou pe dormi ou pe kontinyen zener lenerzi.


So me solman sa i pa devret anpes nou Sesel aim bokou pli o ki nou ete ozordi.

An se moman, parey nou konnen nou’n ganny mansyonnen.

An se moman lokalman nou target Sesel se 15poursan lenerzi renouvlab par 2030.

Eski i en target ki reel ki achievable?

Dan mon pwennvi wi i achievable.

Eski i en target ki nou kapab fer pli byen?

Posibleman nou kapab fer pli byen.


Akoz nou'n war pandan ban lannen ki'n pase, bann lavansman dan bann teknolozi lenerzi renouvlab in ogmant konsiderableman.

E bann pri dan bann lenerzi osi desann renouvlab konsiderableman.

teknolozi in Ki fer ki ozordi bokou dimoun i kapab afford.

Lontan sa bann keksoz ti afford par bann gro, gro lakonpannyen.

E ozordi se bann teknolozi ki kapab ganny anmenn lo scale dan bann private household at an affordable rate.
So eski sa ankor enn fwa eski sa target pou Sesel i enn ki realizab?

Wi i realizab me petet nou kapab fer bokou plis.

Lenerzi Nou bezwen osi rekonnet bann travay ki'n deza ganny fer par Komisyon e Gouvernman oparavan.

Par egzanp mon okouran, mon konnen ki Komisyon Lenerzi i deza an diskisyon avek bann Lotorite konsernen par egzanp Planning Authority, en building Code.

Ki pou enkorpor egzakteman sa ki sa Mosyon pe dir.

lo pou enkorpor Ki lenerzi absorbsyon renouvlab dan sistenm.
E osi son lot kouzen ki mars ek li se energy efficiency.

plis zis koz Nou bezwen, nou pa kapab lenerzi renouvlab.

Ler nou'n ganny lenerzi renouvlab apre nou komans servi an brit an bran lo 56 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 mannyer nou ganny bezwen.

E nou napa sa energy efficiency kot nou war nou apre nou pri dan en sityasyon.

Lo sa menm laliny Mr Speaker osi, mon koleg Onorab Uranie in koz osi lo en keksoz ki bokou dimoun pa koz lo la.
Me ki osi, osi enportan ;- vreman enportan ler nou pe koz lo absorbsyon lenerzi renouvlab.

E sa se nou larsitektir kreol.

Sa bann pano soler normalman nou met lo nou twa lakaz.

Me dan bokou ka isi Sesel, nou bann twa lakaz larsitektir Kreol i fer ki nou bann twa i pwent.

E i napa sa, ki mannyer ou dir sa ?

sa pitch, sa slope ki ideal pou kapab met pano fotovoltaik, pano soler lo sa bann twa.

E ler - e i posib mete me solman ou pa pe ganny sa maksimonm benefis avek sa pano soler, ki lo ou lakaz.
So petet ler nou pe dir nou pe ankouraz Gouvernman atraver sa Mosyon, kapab enkorpor plis lenerzi renouvlab dan nou sistenm, nou bezwen osi revwar en pti pe nou bann larsitektir.

pou Ki mannyer nou build nou bann lakaz.

Ki mannyer nou build nou bann roof.

Pou kapab fer li pli fasil pou dimoun kapab antre dan sa domenn lenerzi renouvlab.

In osi annan dan lepase anver sa target 15poursan par 2030, in annan keksoz ki'n ganny fer, dabor in ganny koz lo SEEREP Scheme.
Son benefis avek son bann keksoz ki pa'n sitan benefisyab.

Mon pou osi koz par egzanp lo India Grant - ki'n ganny fer resorti taler la ki Lasanble Nasyonal in met son prop roof.

Son prop pano soler lo roof.

lao Annefe sa ki par Lasanble Nasyonal i form parti Grant ki Gouvernman Lenn ti donn Sesel, pou met lo son bann building Gouvernman.

E i an en proze pou met lo bann building Gouvernman.

So deza i an en komitman oparavan pou fer sir ki pou met pano soler lo bann building Gouvernman.
Ki bann building Gouvernman osi i vin pli efisyan.

Pano soler ti ganny met lo State House.

Pano soler ti ganny met Lasanble Nasyonal e ti sipoze annan lo Palais de Justice.

Me solman son roof pa'n promet ki i gannyen.

lo In annan osi lenvestisman par egzanp lo sa 2 Zil lenvestisman, 1 par PUC.

PUC li menm in envesti dan 5megawat Romainville.

57 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 elektrisite pano soler.

E i annan en megawat ki dabor bokou zot petet si lyez ek zot bann DA.
Zot pou konnen poudir la PUC pe dir anvoy lalis bann dimoun ki pou benefisye avek sa rebate ki PUC pe donnen.

So basically, sa pano soler pa pou lo zot lakaz.

Sa pano soler i laba lo Ile de Romainville.

E PUC i allocate 200 kilowatt?

Anyway en pti pe dan sa laliny.

Me solman PUC i allocate sa avek zot.

basically, So prosesis lenerzi renouvlab.

sa demokratizasyon se i So parey mon'n dir i annan bokou ki'n ganny fer Mr Speaker.
E enn bann benefis tousala apard bann benefis lanvironnmantal, se en benefis direk ki devret petet anmennen lo kou lavi en pti pe.

Ankor mon trenn ankor sa issue kou lavi dan deba, akoz i enportan.

Nou pa zis met la anler pou fer zoli.

Me i bezwen annan en benefis pou sa fanmir osi ki pe met sa lo son lakaz.

E kou lavi i devret kapab ganny enpakte lo sa ki nou pe fer ozordi.
Mon leksperyans Mr Speaker tousala i montre ki sa bann proze lenvestisman, i osi anmenn bokou soulazman pou bann fanmir parey mon’n dir.

Me solman i neseser ki ler nou pe get tousala, i neseser ki nou get bann lenstitisyon ki pou zer sa transformasyon.

Ouswa sa revolisyon ki nou oule vwar dan sekter lenerzi renouvlab.

E la lenstitisyon kle se lenstitisyon regilater lenerzi.

Sa se Energy Commission.

E zot, zot santral, zot kle pou asir sa migrasyon ki nou anvi achieve.
E pou mwan i ti enn mon bann keksoz ki mon’n koz lo la boner pandan bann letan ki mon'n antre dan Lasanble.

Ler ki Gouvernman ti pe dir zot pou ferm Komisyon Lenerzi.

E pou fer son fonksyon vin anba Minister.

Mwan mon en dimoun ki pa krwar sa i devret koumsa.

E mon krwar si nou anvi annan en Sekter Lenerzi Renouvlab ki vibran e pou asir sa migrasyon, nou bezwen annan en Komisyon Lenerzi ki pou regulate tou sa bann players, ki pou antre dan zwe ler ki nou pe bouze pou increase kantite lenerzi renouvlab.
So pou mwan ankor i en pledwari ki mon fer ozordi.

Pour ki Gouvernman pa pouse sa.

Malgre zot in dir zot pa ankor fer.

Nou pa ankor war Lalwa vin devan nou.

Me mon swete ki zot pa fer.

Ki zot kit Komisyon Lenerzi parey i ete, pou ki i ava kapab 58 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 asir sa migrasyon a lavenir ki pe vini.

i zwe Nou bezwen koz osi Mr Speaker lo PUC.

PUC i annan en li.
PUC i annan en li.

rol santral ki Apard sa depans direk lo fuel ki'n ganny dir par Onorab Hoareau ekek milyon, PUC i osi bezwen envestir dan lenfrastriktir pou kapab realiz tousala.

taler R600 Bokou dimoun i krwar zis nou vini nou met en PV lo lakaz e nou komans donn kouran dan grid.

E pa realize sa enstabilite parey Onorab Hoareau in koz lo la.

Sa enstabilite ki si i annan tro bokou partou ki kapab kree dan grid.

Si nou napa en sistenm grid ki kapab cater pou tousala.
So i bezwen annan en lenvestisman konsiderab dan bann lenfrastriktir PUC.

Pou nou kapab achieve sa ki nou anvi achieve.

Alors nou bezwen war ki model nou servi pou kapab donn PUC sa loportinite pou fer sa bann enfrastriktir vin en realite.

MR SPEAKER Ou'n zot 10 minit Onorab.

HON WALLACE COSGROW Mon pou terminen Mr Speaker.

Mon pe al terminen.

Donn mon 2 minit.

Mr Speaker parey mon'n dir nou'n koz en pti pe lo energy efficiency.
I enportan ki nou osi nou pa kit energy efficiency deryer an mezir ki nou koz lo lenerzi renouvlab.

Apre mon ti a kontan zis antre en pti bout Mr Speaker.

loan HFC.

Mon Konsernan krwar i pou en pti pe difisil.

Par egzanp sirtou pou bann dimoun ki ganny lower income.

Nou konnen apepre 54 poursan bann travayer pe ganny par anba R8555 ekek.

Sa i en fe.

E pou zot antre dan en Loan Agreement ki pou al increase zot loan.
Deza zot pe ganny difikilte pou kapab ganny en loan ek HFC pou ganny en kantite larzan pou fer zot lakaz.

La ou pe dir zot pran pano soler, i fer li vin en pe pli difisil.

Mwan mon krwar i devret annan en lot mekanizm atraver Gouvernman, atraver en fon ki sa i a kapab ganny fasilite.

Ankor Mr Speaker pou terminen, i annan sa Mosyon parey mon pe dir ki Onorab Hoareau in anmennen.

I en Mosyon ki tre bon.

I en Mosyon ki get pou le fitir.

E mon krwar nou devret, i devret annan benefis pou nou pep.
E Prezidan ti dir pa tro lontan pase la, ler i ti devan nou en Lasanble.

komitman, i ti dir ki poudir nou devret antre dan sa laliny e ki ti donn I 59 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 nou devret par egzanp enn bann keksoz ki nou devret pe fer, se met pano soler lo building STC.

Ziska aprezan mon pa ankor war naryen lo building STC ti sipoze met pano soler lo building STC pou fer desann kou lavi, mon pa ankor war ziska prezan.
Mon kestyon en pti pe senserite Gouvernman - pa sa Mosyon.

Me senserite senserite Gouvernman pou bouz de lavan.

So ziske ki nou war sa pano soler lo STC pou redwir kou lavi nou ava kapab dir ok Gouvernman i senser.

Me pou le moman nou pa pe war sa senserite.

Me selman sa Mosyon i en Mosyon ki mon krwar i dan en step dan en right direction.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab John Hoareau ou ou ava summing-up lo Mosyon.

fer HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker, premyerman mon le remersi tou bann entervenan ki'n koz lo sa Mosyon.

Onorab Mondon in koz en pti pe lo en target ki pa ase kote lo anbisye Gouvernman li menm.

Pou fer sir ki nou kapab achieve nou carbon neutrality.

So in koz osi en pti pe lo bann zil piblik ek prive, pou fer sir ki dan bann zil nou entrodwir fotovoltaik.

Ki i pou ede osi lo kote transportasyon fuel pou al lo sa bann zil.
I pou ede lo kou sa petrol li menm ki ou bezwen aste pou anmenn laba, pou fer marse sa bann zenerater ensidswit.

E pou nou bann pti zil elwanye sirtou, sa i en keksoz ki pou ed en kantite.

Onorab Aglae in koz en pti pe lo sa lipokrizi ki bokou koze i ganny fer.

fer.

Me selman napa ase aksyon ki ganny E zisteman la nou pe demann Gouvernman pou fer bann aksyon, pou fer sa kordinasyon ant bann diferan lenstitisyon gouvernmantal, pou fer sir ki nou come up avek en Polisi.
Avek bann keksoz ki reel ki kapab translate into action.

Onorab Aglae osi in koz en pti pe lo konponan finansyel ek labank en pti pe.

Fason ki sa i kapab ganny regle.

Lo kote PUC li menm pou fer sir ki i revwar son kapab accommodate pou sa bann sanzman.

E parey mon osi mon'n kapab konstate mon'n fer dan mon deliberasyon.

Lalwa pou Onorab Romain in koz en lo pti pe nou depandans 60 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 karbiran.

E in met li an konteks avek sa Mosyon.


Onorab Lemiel in koz en pti pe lo kou pou bann fanmir ki vilnerab.

Ki nou rod en solisyon pou sa.

E ki nou anmenn en stratezi ki fer li vin pli abordab pou sa bann dimoun ki si ou le lo lower income bracket.

Onorab Loizeau in koz en pti pe lo lefe ki nou klima i ideal, pou nou kapab servi maximum fotovoltaik.

bann E lenfrastriktir PUC ki bezwen ganny amelyore pou kapab cope avek sa bann sanzman.
osi Mon fyer ki Onorab Uranie, in profit sa lokazyon pou sanpyonn en pti pe lo kote La Digue.

Sa bann devlopman touristik ki zot pe fer ki osi fotovoltaik pou kapab servi redwir depandans fuel.

lo Ensidswit.

Hon Esparon in koz en pti pe lo lefe lonterm sa proze.

In koz en pti pe lo lenvestisman Gouvernman lo fotovoltaik lo bann buildings.

Onorab Cosgrow in finalman koz en pti pe nou pozisyon nou pei koman en sanpyon lanvironnman.

Ki nou bezwen lead by examples.


E pou nou parey in dir, ki fer bokou sans.

Nou pa kapab fer bokou an term lakantite.

Be selman nou kapab, pti ki nou été, nou kapab fer bann keksoz ki signifikan ki pou kapab ed lemonn pou pran legzanp lo nou.

In koz osi en pti pe lo lenvestisman ki PUC in fer E Romainville.

demokratizasyon fotovoltaik.

E enn de bann lezot Manm osi in koz lo sa donasyon ki Lenn in fer.

E bann fanmir vilnerab ki pano fer zot pey ganny sipoze fotovoltaik pou mwens elektrisite.
en So, an zeneral mon krwar poudir nou’n pret sa size avek bokou prekosyon.

E pwen final se ki nou bezwen bouz dan sa direksyon.

Nou bezwen thread consciously akoz nou annan osi bann fanmir vilnerab ki nou bezwen sofgard zot a tou nivo.

A tou pri.

E fer sir ki si i annan bann benefis lo kote elektrik, lo kote fuel, se laplipar bann dimoun vilnerab ki bezwen ganny gete avan.

Anfen Mr Speaker.
Anfen Mr Speaker.

Nou pou dir pou dir poudir nou tret sa Mosyon osi avek bokou lentere ki nou’n mete lo PUC avek Energy Commission.

Ki sa 2 lorganizasyon i vwar ansanm.

E si fodre met lezot lezot konponan bann Minister ansanm pou kapab vin avek en solisyon.

61 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 16th March, 2022 Oubyen avek en target ki pli anbisye pou fer nou ariv lo en carbon neutrality.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Hoareau.


(APPLAUSE) MR SPEAKER Aprezan mon ava envit bann Manm pou vot lo sa Mosyon.

sans respire avan nou bezwen repran.

Antretan mon ava swet lezot Manm bonn kontinyasyon dan zot travay ki annan reste dan lasemenn.

E osi travay ki zot ava fer dan zot distrik.

Lasanble pou rezwenn Mardi prosen 9er.

Nou adjourn.

(ADJOURNMENT) Manm ki an lev lanmen silvouple?

Mersi mon krwar tou Manm in vote.


faver Vot lo Mosyon ki sa Lasanble pe demann bann Lotorite, Lazans, lorganizasyon gouvernman ki annan pou fer avek plan, lakaz e lenerzi pou met an plas en Polisi kot tou i ganny nou nouvo ankouraze pou met pano voltaik pou elektrisite, 29 Manm in vot pour, 0 kont e 0 abstansyon.

lakaz Alors sa Mosyon in aprouve par Lasanble avek inanimite.

Felisitasyon e mersi Onorab Hoareau pou ou travay.

Avek sa nou’n ariv a lafen bann items lo nou Order Paper.
Alor Lasanble pou adjourn pou ozordi.

Mon konnen nou annan bann travay Komite e les lo kote Assembly Business Committee, mon ava avans sa pou fer 1.30.

Koumsa bann Manm ava ganny 62