Source document: https://docs-lawep.s3.us-east-2.amazonaws.com/1698055285890.pdf (Georgia)
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტი მაგისტრატურა კურსი II სალომე ბადაგაძე ბიზნეს ადმინისტრირების სამაგისტრო პროგრამა მოდული-ფინანსები და საბანკო საქმე სამაგისტრო ნაშრომი თემაზე „სოციალური დაზღვევის დაფინანსების გამოწვევები საქართველოში“ ხელმძღვანელი: პროფესორი თეა კასრაძე თბილისი 2019 1 ანოტაცია მოცემულ ნაშრომში საუბარია სოციალური დაზღვევის დაფინანსების გამოწვევებზე საქართველოში, რისთვისაც გამოყენებულია როგორც სტატისტიკური ასევე თეორიული მასალა.
ნაშრომში გამოიკვეთა სოციალური დაზღვევის ძირითად პრობლემები და გადაჭრის გზები.სოციალური დაზღვევა განხილულია როგორც ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ბერკეტი სიღარიბის დასაძლევად და ეს ფაქტი დამტკიცებულია პირსონის წრფივი კორელაციით.

შრომითი უსაფრთხოების ახალი კანონის დამკვიდრება და ადგილობრივი აგროპროდუქტის ექსპორტის გაზრდა -გამოიკვეთა როგორც ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორი სიღარიბის შესამცირებლად.

ამასთანავე საუბარია რეპროდუქციულ ასაკში ემიგრაციის პრობლემაზე, როგორც დემოგრაფიული ზრდის ერთ-ერთ დამაბრკოლებელ ფაქტორზე.
ნაშრომში სოციალური დაზღვევის თითოეულ მიმართულებაზე განხილულია გაწეული ხარჯები და შეფასებულია მათი ეფექტურობა, სადაც გამოიკვეთა ჯანდაცვის მიმართ გაწეული ხარჯების არაეფექტური მართვა და სისტემის ორგანიზებული სტრუქტურის საჭიროება რათა თავიდან ავიცილოთ უმიზნო და არაეფექტური ხარჯვა.

ასევე ყურადღებაა გამახვილებულია ახალი დაგროვებითი პენსიის რეფორმაზე და მოცემულია დაგროვილი თანხის პროგნოზი,რომლის მიხედვითაც დადებითად არის შეფასებული ახალი რეფორმა მიუხედავად სავარაუდო მორალური რისკისა.
2 Abstract This paper deals with challenging social insurance funding in Georgia, for which statistical and theoretical material is used.

The paper emphasizes the main challenges that the state must overcome, including the one The main issues of social insurance have been identified and solutions.
Social insurance is considered as one of the important leverages to overcome poverty and this fact is confirmed by linear correlation of Karl Pirson The introduction of a new labor safety law and increasing the export of agribusiness was one of the most important factors in reducing poverty.

It is also about emigration problem as one of the problematic factors of demographic growth.
The cost of expenses incurred on each direction is estimated and their efficiency has been demonstrated in terms of handling expenditures on health care management which are ineffective and the organized system of the system is necessary to prevent unnecessary and ineffective spending.

Also here is analyzed new pension system with two phillar, and its estimated as positive reform for country despite of some of its disadvantages.
3 სარჩევი შესავალი .................................................................................................................. 5 თავი I სოციალური დაზღვევის საერთაშორისო გამოცდილება და კავშირი სიღარიბესთან ......................................................................................................... 9 თვიII სოციალური დაზღვევის სისტემა საქართველოში‐არსებული მდგომარეობა და სრულყოფის გზები ............................................................... 24 თავი III სახელმწიფოს როლი სოციალური დაზღვევის ხარჯების ოპტიმიზაციისთვის ............................................................................................. 66 დასკვნა ................................................................................................................... 76 რეკომენდაციები ................................................................................................... 77 გამოყენებული ლიტერატურა ............................................................................ 80 4 შესავალი ფართო გაგებით,სოციალურ დაცვაში მოიაზრებენ სახელმწიფოსა და სოციალური ინსტიტუტების საქმიანობას,რომელიც მიმართულია მოსახლეობის ნორმალური ცხოვრებისა და მოღვაწეობისაკენ.ვიწრო გაგებით, “სოციალური დაცვა” ‐ ეს არის სახელმწიფო სოციალური გარანტიების, სოციალური დაზღვევის და სოციალური დახმარების სისტემა.
კატეგორია “სოციალური დაცვა” ‐ მთელი რიგი საზოგადოებრივი და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა კვლევის ძირითადი ატრიბუტია.

მაგალითად, შრომის ეკონომიკა “სოციალური დაცვის კატეგორიას განიხილავს მუშაკისა და მისი ოჯახისწევრების საარსებო და უცილებელი მატერიალური სახსრებით უზრუნველყოფის პოზიციიდან.
აგრეთვე, სიღატაკის, გაჭირვების, სამუშაო ძალის ნაადრევად დაკარგვის თავიდან აცილების საშუალებას1 თემის აქტუალობა თანამედროვე სწრაფად მზარდ მსოფლიოში ცალკეული სახელმწიფოებისა და საერთაშორისო თანამეგობრობის დიდი ძალისხმევის მიუხედვად,ბევრი ქვეყანა,მათ შორის საქართველო კვალავაც დგას სიღარიბის პრობლემის წინაშე,რადგან საზოგადეობის უმეტეს ნაწილს არშეუძლია დაიკმაყოფილოს მინიმალური კვებითი მოთხოვნილებებიც კი.სოციალური უზრუნველყოფა კი ერთ ერთი მნიშვნელოვანი მექანიზმია მასთან საბრძოლველად.
გაეროს კლასიფიკაციით, უკიდურეს სიღარიბეში მცხოვრებად ითვლება ადამიანი, რომლის შემოსავალი დღეში 1.90 დოლარი ან ნაკლებია აღნიშნულ ნაშრომში საუბარია იმ მეთოდებსა და სტრატეგიებზე რომლის საშუალებითაც შესაძლებელია საქართველოში სიღარიბის მაჩვენებლის შემცირება.მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია სოციალური დაზღვევა რომელსაც დაწვრილებით ქვემოთ განვიხილავთ.ნაშრომი ემსახურება წარმოადგინოს სოცილაური დაზღვევის როლი სიღარიბის დაძლევაში რა რეფორმებს ატარებს სახელმწიფო,ასევე საუბარია სოციალური დაზღვევის დაფინანსების გამოწვევებზე ფუტკარაძე ლილითი-სოციალური დაზღვევის როლიმ ოსახლეობის სოციალური რისკებისაგან დაცვაში(2013 წ) 5 საქართველოში,შეფასებულია მისი ეფექტურობა და ის თუ რამდენად ცვლის ეს საზოგადოების კეთიილდღეობას.
მსოფლიო სიღარიბის პრობლემის წინაშე დგას რასაც ადასტრურებს მსოფლიო ბანკის კვლევები.კერძოდ მსოფლიო ბანკის მონაცემების მიხედვით სიღარიბის კოეფიციენტი 1.90 დოლარსა და ქვემოთ არის 10.5 რაც არის უკიდეურესი სიღარიბის ადამიანთა ხვედრი წილი მოსფლიო მსოახლეობის რაოდენობაში.
მართალია ეს კოეფიციენტი 1990-2018 წლის შუალედში შემცირდა 30.5 პროცენტიდან 10.5 პროცენტამდე თუმცა გაზრდილია ქონებრივი უთანასწორობა რაოდენობა კი უკიდურესი სიღარიბის ადამიანებში შემცირებულია 1.8670 მილიარდიდან 783 მილიონამდე.2მიუხედავად მსოფლიო სიღარიბის ასეთი ცვლილებისა საქართველოში მაინც შეიმჩნევა სიღარიბის ცვლილება.
მსოფლიო ბანკის ბოლო მონახცმებით სიღარიბე გაზრდილია 0.2 პროცენტით 4.0-4.2 3 მდე (უკიდურესი სიღარიბეში მცხოვრები მოსახლეობა) რაც ნიშნავს რომ 3.7 მილიონი ადამიანიდან 155400 ადამიანი არის უკიდურეს სიღარიბეში.კვლევის მიზანია არსებული შედეგის მიზზეზის კველვა, სოციალური დაზღვევის ეფექტის შეფასება და მისი სუსტი მხარეების განსაზღვრა ნაშრომის მიზანია სოციალური დაზღვევის როლის განსაზღვრა სიღარიბის დაძლევაში,ასევე ნათლად წარმოაჩინოს სახელმწიფო პოლიტიკა და პრიორიტეტები სიღარიბის დასაძლევად, რამდენად ეფექტურია გატარებული ღონისძიებები და რისი გაკეთებაა შესაძლებელია უფრო მეტი შედეგის მისაღწევად ,ასევე ნაშრომის მიზანია წარმოადგინოს სოცილაური დაზღვევის ძლიერი და სუსტი მხარეები, და დავადგინოთ თუ რა მიმართულებითაა პროგრამა გასაძლიერებელი,საერთაშორისო გამოცდილებისა და სტატისტიკურ მონაცემებზე დაყრდნობით ნათელი წარმოდგენა შეგვიქმნას, რამდენად ახაერხებს სახელმწიფო საზოგადოების კეთლდღეობის გაუმჯობესებას.
მიზნის რეალიზაციისთვის დასახულ იქნა შემდეგი ამოცანები 2The World Bank- poverty and equity data portal http://povertydata.worldbank.org/Poverty/Home 6  განსაზღვრულ იქნას ზოგადად სიღარიბის მნიშვნელობა,მის რიცხობრივ მაჩვენებლებზე დაყრდნობით;  შესწავლილ იქნას საზოგადოების(საქართველოს მოქალაქეების) დამოკიდებულება სიღარიბისა და მის მნიშვნელობასთან;  განისაზღვროს რამდენად დინამიურია სიღარიბე საქართველოში და რომელ წლებში შეიმჩნევა მნიშვნელოვანი ცვლილებები;  შესწავლილ იქნას საქართველში არსებული სოციალური სისტემა და მისი კავშირი სიღარიბესთან;  განსაზღვრულ იქნას რას მოიცავს სოციალურ სისტემა და რამედნად პირდაპირპრორპრციულია აქ გაწეული დანახარჯები სიღარიბის აბსოლიტური მაჩვენებლის ცვლილების;  სოციალური დაზღვევის განვითარების პრობლემის აღმოფხვრისა და განვითარების რეკომენდაციების შემუშავება.
ნაშრომის საგანს წარმოადგენს სოციალური დაზღვევის სისტემა საქართველოში თითოეულ პროგრამაზე გაწეული დანახარჯები და მათი დინამიკა,ასევე სოციალური დაზღვევის სისტემის ეფექტურობა, მისი ძლიერი და სუსტი მხარეები.სოციალური დაზღვევის როლის გაზრდის კანონზომიერებები და ფუნქციები.

ნაშრომის ობიექტს კი წარმოადგენს სიღარიბე,მისი მნიშვნელობა და ზეგავლენა საზოგადოების კეთილდღეობაზე, სიღარიბის დინამიკა საქართველოს ჭრილში,მასზე მოქმედი მნიშვნელოვანი ფაქტორები მასთან ბრძოლის ეფექტური მეთოდები.
ნაშრომში გამოყენებულ იქნა ისეთი მეთოდები როგორიცაა სტატისტიკური მონაცემების კვლევა და ანალიზი,ასევე მოვლენათა ფუნდამენტალური და მიზეზ- შედეგობრივი ანალიზი,საკვლევი პროცესების გრაფიკული ინტერპრეტაციები,რაოდენობრივი მეთოდები,ასევე ფაქტორული და შედარებითი ანალიზის მეთოდები,მათემატიკური მოდელირება პირსონის წრფივი კორელაციის საშუალებით.
7 ნაშრომის თეორიულ ბაზად გამოყენებულია ქართველი და უცხოელი მეცნიერების ფუნდამენტალლური ნაშრომები ,ასევე საერთაშორისო ორგანიზაციების კვლევითი ანგარიშები მათ შორის გაეროს ანგარიში განვითარების ათასწლეულის მიზნების შესახებ.
საინფორმაციო ბაზად გამოყენებულ იქნა საქართველოსკანონები: დაზღვევისშესახებ, შრომისკოდექსი, საგადასახადო კოდექსი, საქართველოს კანონი სავალდებულო სოციალური დაზღვევის შესახებ, არასახელმწიფო საპენსიო დაზღვევისა და უზრუნველყოფის შესახებ, საქართველოს კანონი კომპენსაციებისა და აკადემიური სტიპენდიის შესახებ,საქართველოს კანონი სოციალური დახმარების შესახებ,საქართველოს კანონი ახალი საპენსიო რეფორმის შესახებ,თემურ ვერულავას სახლემძღვანელო ჯანდაცვის და ეკონომიკური ზრდის შესაებ,ასევე ფინასნსთა სამინისტროს ბიუჯეტის შესრულების ანგარიშები სოციალური დაზღვევის მიმართულებითა და სოციალუი მომსახურების სააგენტოს სტატისტიკური კვლევები, გაწეული ხარჯების შესახებ ,რეგიონებისა და წლების მიხედვით, ამასთანავე სტატისტიკური მონაცემები მოსახლეობის დემოგრაფიული ზრდისა და ემიგრაციის რაოდენობის შესაებ, ნიტა რუდრას ნაშრომის ექსპორტისა და იმპორტის ზეგავლენა სოციალური დაცვს გადაფარვაზე.
8 თავი I სოციალური დაზღვევის საერთაშორისო გამოცდილება და კავშირი სიღარიბესთან მსოფლიოში, განსაკუთრებით მძიმეა სიღარიბე ბავშვებში, თუ მდიდარ ქვეყნებში ბავშვთა სიკვდილიაონა 1%ზე ნაკლებია 100 კაცზე, ღარიბ ქვეყნებში ეს მაჩვენებელი 30 პროცენტს სცდება ნაშრომში გამოყენებულია შემდეგი ტერმინები აბსოლუტური სიღარიბე4აფუძვნებს გადარჩენისთვის საჭირო მინიმალურ მოთხოვნებს.

ამის მიხედვით იგულისხმება, რომ არსებობს მინიმალური სტანდარტები, რომლის ქვემოთაც ხალხიხვდება „ღარიბთა” კატეგორიაში.
ერთ‐ერთი ყველაზე ხშირად გამოყენებული საზომი არის შემოსავლის დონე: როდესაც ადამიანის, ან ოჯახის შემოსავალი გარკვეული დონის, ნორმალური ცხოვრების სტანდარტისათვის მიჩნეული აუცილებელი მინიმუმის ქვემოთაა, ასეთი პიროვნება ან ოჯახი ღარიბად ითვლება.

შედარებითი სიღარიბის ქვეშ კონკრეტული ჯგუფის სტატუსი განისაზღვრება და იზომება სხვებთან შედარებით იგივე გარემოში, საზოგადოებაში ან ქვეყანაში.
შესაბამისად, მას, ვინც ღარიბად ითვლება განვითარებულ ქვეყანაში, შეიძლება ჰქონდეს უფრო მაღალი შემოსავალი ვიდრე ნაკლებად განვითარებულ ქვეყანაში შეძლებულად მიჩნეულ ადამიანს.

სიღარიბის მნიშვნელობა დამოკიდებულია მსოფლიოს თითოეული ქვეყნის ან რეგიონის ტრადიციებზე, სტანდარტებზე და ფასეულობებზე.

ამ თვალსაზრისით, ასევე არსებობსს იღარიბის კულტუროლოგიური განზომილება.

დღესდ ღეობით ბევრი აღიარებს, რომ სიღარიბე არ მცირდება აუცილებლად ქვეყნის ეკონომიკურ ზრდასთან ერთად.
ქვეყნებში, სადაც აღინიშნებაე კონომიკური ზრდა, სიღარიბე არა ღმოიფხვრა.

მაგალითად, პოლონეთმა მნიშვნელოვან წარმატებას მიაღწია ეკონომიკურ სფეროში, მაგრამ სიღარიბე მაინც იზრდება.

ფართოდ არის აღიარებული, რომ „სიღარიბე არისმრავალგანზომილებიანი ფენომენი, რომელიც შედგება მენტალური, 4აბაშიძე,აზმაიფარაშვილი-კომპასი (სახელმძღვანელო ადამიანის უფლებათა განათლების სფეროში ახალგაზრდების მონაწილეობით.2007 წ.)
9 პოლიტიკური, სოციალური და სხვა ასპექტებისაგან”, მატერიალურ განზომილებასთან ერთად (ჩვეულებრივ გამოისახება ფულად ერთეულებში).

მისი გამომწვევი ფაქტორები შეიძლებაი ყოსეკონომიკური, სოციალური, პოლიტიკური ან ეკოლოგიური თავისებურებები.

სიღარიბეს აქვს ბევრისახე: ის შეიძლება იყოს ქალაქის ან სოფლის, მუდმივი ან დროებითი მდგომარეობა.

ზოგი ადამიანი შეიძლება ღარიბიიყოს მთელისიცოცხლის განმავლობაში, როცა სხვებმაშეიძლება თავი დააღწიონ მას.

სიღარიბე არ არის სტატიკური მდგომარეობა.
1.2 მსოფლიო ბანკის სიღარიბესთანბ რძოლის სტრატეგიები „ჩვენი ოცნებაა გავათავისულოთ მსოფლიო სიღარიბისგან“ 5 ასეთი ლოზუნგი აქვს მსოფლიო ბანკის გუნდს რომელიც იბრძვის სიღარიბის წინააღმდეგ.არსებული პროგრამა მუშოაბს მსოფლიო ბანკის პარტნიორ 145 ქვეყანაში მსოფლიო ბანკი ორიენტრირებულია შემდეგ 3 ფაქტორზე ესენია ზრდა დაზღვევა და ინვესტირება სიღარიბის პრობლემასთან ერთად მნიშვნელოვანია განვიხილოთ მოსფლიო ბანკის სიღარიბესთან ბრძლის სტრატგიები მათ შორისაა მოსახლეობის კეთილდღეობის ზრდა სოციალური დაზღვევა და ინვესტიციების გაზრდა.
5The world bank-understending poverty http://www.worldbank.org/en/topic/poverty/overview#1 10 ზრდა6  აგრონომიული პროექტები როგორიცაა პროექტი ნიგერიაში რომელიც მიზნად ისახავს ფერმერების,უმეტესწილად ქალი ფერმერების მოსავლიანობის ზრდა ბრინჯისა და სხვა მარცვლეულის მიმართულებით.
 რეფორმების სტრუქტურის ცვლილებაში დახმარება როგორიც იყო პროექტი ჩილეში რომელიც მოიცავდა ჩილეში ახალი საგადასახადო რეფორმის ეფექტის შეფასებას ქონებრივ თანასწორობაზე,ასევე ჩილეში ჯანმრთელობისა განათლების დონის ამაღლებას,და სოციალური დაცვის პროგრამის გაუმჯობესებას.

 მსოფლიო ბანკის მხარდაჭერის პროგრამა პანამაში სადაც დახმარება გაეწია სოციალურად დაუცველ 4600 ადამიანს რათა გაუმჯობესებულიყო და უფრო მარტივი ყოფილიყო აგრარული საქმიანობა.
ინვესტიციები  მსოფლიო ბანკმა დააფინანასა ცენტრალური ხიდი ავღანეთში რომელმაც დააკავშირა 150 ოჯახი ცენტრალურ ადგილს ქალაქ ნილის რომელმაც მნიშვნელოვნად შეამცირა ტრანსპორტირების დროითი და ფულადი დანახარჯები.

 ასევე მსოფლიო ბანკმა განახორციელა პროექტი რომელმაც ხელი შეუწყო საჰარაში ბავშვების რეალური პოტენციალის გამოვლენას რადგან გაირკვა რომ უფრო მეტი გავლენა ჰქონდათ მშობლების სტატუსს ვიდრე მათ პოტენციალს.სწავლება მოიცავდა 3 მიმართულებას .
 ასევე მსოფლიო ბანკის დაფინანსებით შეიქმნა პროგრამა რომელშიც ჩართულ მხარეებს შეუძლიათ განიხილონ სიღარიბის შემცირების სხვადასხვა ქეისები ეს არიოს ონლაინ პლატფროა სადაც მსოფლიო ბანკის საკუთარ გამოცდილებას უზიარებს აზიის 6The worls bank report -poverty context(2018) 11 განვითარების ბანკს კვებისა და სოფლის მეურნეობის ორგანზაციებს და სხვა სახის ორგანიზაციებს.
 სოციალური დაზღვევა მსოფლი ბანკის დაფინანსებით არგენტინამ გაზარდა სოციალურად დაუცველი ბავშვებისა და ოჯახების დაფინანსება და დღეისათვის პროგრამა აფინანსებს 78500 უმუშევარსა და და 2.5 მილიონზე მეტ ბავშვს.

ასევე მსოფლიო ბანკის ინიცატივით გროვდება ინფორმაცია აფრიკაში და ტაჯიკეთში მცხოვრებ სიღარიბის ზღვარს მიღმა მყოფი ადამიანების შესახებ რაც საშუალებას აძლევს მომავალ დონორებს დააფინანსონ და გაზარდონ სოციალურად დაუცველების კეთილდღეობა.
 სოციალური დაზღვევა როგორც საზოგადოების პრიორიტეტი გამოკითხვა ჩვენი სამყარო გახლავთ გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის მიერ ორგანიზებული კვლევა,რომლის მიზანიცაა მსოფლიო ლიდერებს გადასცენ აზრი ადამიანური განვითარების პრიორიტეტების შესახებ,რათა მათ გაითვალისწინონ ეს შეხედულებები გლობალიზაციის პოლიტიკის ჩამოყალიბებისას,საქართველოში აღნიშნული უნიკალური ეროვნული კონსულტაციის ორგანიზატორია გაეროს წარმომადგენლობა სამოქალაქო საზოგადოებასთან, აკადემიურ ინსტიტუტებთან და მთავრობასთან თანამშრომლობით.
კვლევა ჩატარდა 2013 წლის აგვისტოში სადაც გამოკითხულ იქნა 10000 მდე ადამიანი სხვადასვა ასკისა და პროფესიის მათ შორის იყვნენ მასწავლებლები,ქალები, მდიდრები, ღარიბები, უმუშევრები, დასაქმებულები, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონდე პირები, რელიგიური და სექსუალური უმცირესობები ,ყოფილი პატიმრები,პატიმრობაში მყოფნი, ნარკოდამიკიდებულნი, ქალაქში მცხოვრებნი, ასევე ქალაქგარეთ და მაღალმთიანი რეგიონის მოსახლეები.
12 კვლევის მზანი იყო გაერკვიათ მდგრადი განვითარების 16 მიზნიდან რომელი იყო ქართველი ხალხისთვის უფრო მეტად პრიორიტეტული,გამოკითხვიდან გამოიკვეთა 8 მნიშვნელოვანი პრიორიტეტი,როგორებიცაა:უკეთესი ჯანდაცვა და მეტი სამუშაო ადგილი,საკვები პროდუქტის ხელმისაწვდომობა, პასუხისმგებლიანი სახელმწიფო ,ფიზიკური და სოციალური დაცვა,ხარისხიანი განათლება სუფთა წყალი და ჰიგიენა.ასევე მნიშვნელოვანია აღვნიშნოთ რომ საზოგადოებას შორის მნიშვნელოვანი პრიორიტეტული განსხვავება იყო განათლებაში რადგან ახალგაზრდების უმეტესობისთვის განათლება იყო მეოთხე ადგილზე,ხოლო სოციალურად დაუცველთა უფრო მეტად ხანდაზმული რესპოდენტებისთვის განათლება იკავებდა მეშვიდე ადგილს.
კავშირი მსოფლო პრიორიტეტებთან უნდა აღინიშნოს რომ ქართველი ხალხის რამდენიმე პრიორიტეტი მსგავსია როგორც მოსლფიო მოსახლეობის პრიორიტეტები(იხ გრაფიკი1.2.1).ესენია -პასუხისმგებლიანი და სამართლიანი ხელისუფლება,უკეთესი ჯანდაცვა,უკეთესი განათლება და სამუშაოს ხელმისწავდომობა.თუმცა გამოიკვეთა სპეციფიური პრიორიტეტები ესენია უსაფრთხოება და იმ ადამიანთა დაცვა ვისაც არ შეუძლია შრომა.
13 გრაფიკი1.2.1 ათასწლეულის გამოწვევის მიზნები საქართველოსა და მსოფლიოში წყაროUNDP report- my world Georgia გასხვავება რეგიონებს შორის აღსანიშნავია ის ფაქტი რომ მნიშვნელოვანი განსხვავება იყო რეგიონებს შორის.დედაქალაქში უფრო მეტი პრობლემატური იყო უმუშევრობა ვიდრე რეგიონებში.მაგალითად აჭარაში საზოგადოებისთვის ყველაზე დიდ პრობლემას წარმოადგენდა გენდერული უთანასწორობა,გურიაში პრიორიტეტი იყო განათლლება და თავისუფლება დისკრიმინაციისგან,იმერეთსა და რაჭაში პოლიტიკური თავისუფლება,ქვემო ქართლში სუფთა წყალი და ა.შ.
მსგავსი მაგალითები შეფასებულია 5 14 ბალიანი 7 სისტემით და ქვემოთ მოყვანილია გრაფიკი ვიზუალიზაციისთვის.
(იხ ცხრილი1.2.1) ცხრილი1.2.1UNDP Georgia-ათასწლეულის განვითარების მიზნების პრიორიტეტულობა საქართველოში რეგიონების მიხედვით ა ჭ ა რ / ჯანდაცვა სამუშო ადგილი ჯანსაღი საკვები პასუხისმგებლიანი სახელმწიფო დაცვა კრიმინალისა და ძალადობისგან უმუშევართა დაცვა ხარისხიანი განათლება სუფთა წყალი და ჰიგიენა წყარო:UNDP report- my world georgia ი ლ თ რ ა ქ ა დ ი შ 1 3 4 2 5 6 ი მ უ ხ ჩ ე ლ - ი თ ე ნ ა ი თ მ - ა თ ე ხ ც მ ი ლ თ რ ა ქ ო მ ე ვ ქ ი თ ე ხ ა ვ ა ჯ - ე ხ ც მ ა ს / UNDP Georgia‐MY world Georgia 15 1.3 სოციალური დაზღვევის არსი და გამოწვევები ფართო გაგებით,სოციალურ დაცვაში მოიაზრებენ სახელმწიფოსა და სოციალური ინსტიტუტების საქმიანობას,რომელიც მიმართულია მოსახლეობის ნორმალური ცხოვრებისა და მოღვაწეობისაკენ.ვიწრო გაგებით, “სოციალური დაცვა” ‐ ეს არის სახელმწიფო სოციალური გარანტიების, სოციალური დაზღვევის და სოციალური დახმარების სისტემა.
კატეგორია “სოციალური დაცვა” ‐ მთელი რიგი საზოგადოებრივი და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა კვლევის ძირითადი ატრიბუტია.

მაგალითად, შრომის ეკონომიკა “სოციალური დაცვის კატეგორიას განიხილავს მუშაკისა და მისი ოჯახისწევრების საარსებო და უცილებელი მატერიალური სახსრებით უზრუნველყოფის პოზიციიდან.

აგრეთვე, სიღატაკის, გაჭირვების, სამუშაო ძალის ნაადრევად დაკარგვის თავიდან აცილების საშუალებას.
საქართველოში სოციალური დაზღვევის დნახარჯები ვარირებადია და ცვალებადი, ქვემოთ მოყვანილია გრაფიკი რომელიც საშუალებასიძლევა ერთმანეთ შეუდარდეს სოციალური დაზღვევის მიმართულებებზე გაწეული ხარჯები და აბოსლიტური სიღარიბის დინამიკა .

(გრაფიკი 1.3.1 და გრაფიკი 1.3.2) მიუხედვად იმისა რომ სოციალური დანახარჯები ეტაპობრივად იზრდება სიღარიბის მცირედი ცვლილება ფიქსირდება.
გამოდმიანრე იქიდან რომ კვლევით(ქორნიკული სიღარიბე და შემოსავლების უთანაბრობა საქართველოში) დასტურდება რომ რეალურად შეუძლია სოც დაზღვევას გააუმჯობესოს ადამიანების მდგომარეობა მაინც არის რიგი ფაქტორები რომლებიც ხელს უშლიან სიღარიბის შემცირებას.

16 გრაფიკი 1.3.1 სოციალური დაზღვევის მიმართულებებზე გაწეული ხარჯები 2014- 2018 წლებში.
სოციალური დაზღვევის ხარჯის დინამიკა 2014 2015 2016 2017 2018 ასაკით პენსია 1257072121 1257072121 1469008690 1579122662 1608263241 სოცუალური დაცვა 490292623,7 119478800,3 493200647,2 319532551,9 479660231,3 კომპენსაცია და სტიპენდიები 78327353,96 24428535,82 78861336,96 89529007,4 36414087,07 ჯანდაცვა 364684566,4 578018757,8 658684548,1 660023733 688379425 ასაკით პენსია სოცუალური დაცვა კომპენსაცია და სტიპენდიები ჯანდაცვა წყარო-სოციალური დაცვის სააგენტო თუ ასაკით პენსია იზრდება გარკვეული შემცირება ფიქსირდება სოციალური დაცვის მიმართულებიტ რაც თავისთავად იწვევე სიღარიბის მცირე და არასტაბილურ შემცირებას(იხ, გრაფიკი 1.3.2) 17 გრაფიკი 1.3.2. აბსოლიტური სიღარიბის დინამიკა 2014-2018 წლებში აბოსლიტური სიღარიბე 900000 850000 800000 750000 700000 650000 2014 2015 2016 2017 2018 წყარო-საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული ბიურო საერთაშორის სოციალური დაზღვევის ასოციაცია გვთავაზობს სწრედ იმ ფაქტორებს რომლების მნიშვნელოვანი ხელისშემშლელი ფაქტორებია სოციალური დაზღვევისთვის და ასევე ამ თავში საუბარი გვექნება თუ რა გამოწვეების წინაშე იქნება საქართველოს სოციალური დაზღვევის დაფინანსება და უნდა შეიცვალოს ან რაზე გაამუნდა გამახვლიდეს ყურადღება.
ISSA-ს(სოციალური კვლევებისა და ანალიზის ინსტიტუტი ჟენევის ჯანმრთელობის საერთაშრისო ასოციაცისს მიხედვით სიღარიბეზე მოქმედებს შემდეგი ძირითადი ფაქტორები: 8  შემოსავლების დონე ;  ეკონომიკური სტრუქტურა;  საზოგადოების ზრდა(ასაკი)/უმუშევრობა ახალგაზრდებში; 8Guy Carrin and Chris James(World Health Organization Geneva)‐Social health insurance: Key factors affecting the transition towards universal coverage 18  სახელმწიფოს შესაძლებლობა მართოს სოციალური დაზღვევის სისტემა;  სოლიდარობის მაჩვენებელი საქართველოში.
 შემოსავლების დონე საქართველოში სოციალური დაფინასნება ხორციელდება საშემოსავლო გადასახადების შენატანის საფუძლველზე, რაც თავის თავად მეტყველებს იმ ფაქტზე რომ რაც მეტი შეოსავალი იქნება ქვეყანაში მით უფრო მაღალი იქნება დაზღვევის თანხის რაოდენობა.

ამათანავე მნიშვნელოვანია მთლიანი შიდა პროდუქტი (მშპ) (ინგლ.

Gross Domestic Product - GDP), ასევე ერთობლივი შიდა პროდუქტი (ეშპ) 9— ერთი წლის განმავლობაში ქვეყნის საზღვრებში წარმოებული მთლიანი საბოლოო პროდუქციისა და მომსახურების საერთო ღირებულება.
მშპ ეროვნული შემოსავლებისა და წარმოების ზომის გამოთვლის ერთ-ერთი მეთოდია.

ის შეიძლება გამოყენებულ იქნას როგორც ქვეყნის ცხოვრების სტანდარტის ერთ- ერთი ინდიკატორი, თუმცა ამ მეთოდს გარკვეული ნაკლოვანებებიც აქვს.
ეკონომიკურ ფორმულებში მშპ-ს ხშირად აღნიშნავენ ლათინური Y.10 საქართველოში სოციალური დაზღვევის წყარი არს გადასახადები ხოლო ასაკით პენსია 2019 წლის იანვრამდე კი ფინანსდებოდა საშემოსავლო გადასახადით, შესაბამისად საშემოსავლო გადასახადით მიღებული შემოსავალი სოციალური დაზღვევის ბიუჯეტისთვის ერთ ერთი მნიშვნელოვანია, გრაფიკში 1.3.1 ში მოცემულია საშემოსავლო გადასახადის სტატისტიკა 2013-2018 წლებში და შედარებულია ამავე პერიოდის სოციალური დახმარების ხარჯებთან გრაფიკში 1.3.2.
9www.geoforexinfo.ge-gros domestic product 10კაკულია მერაბ,კაპანაძენოდარ,ქურხული ლალი‐ქრონიკული სიღარიბე და შემოსავლების უთანაბრობა საქართველოში(2017წ) 19 გრაფიკი 1.3.1საშემოსავლო გადასახადის სტატისტიკა 2013-2018 წლებში 4000 საშემოსავლო გადასახადი 2013‐2018 წლებში ი რ ა ლ .

ნ ლ მ 3000 2000 1000 0 2013 2014 2015 თარიღი 2016 2017 2018 წყარო.
www.mof.ge გრაფიკი 1.3.2 სოციალური დაზღვევის ხარჯების დინამიკა 2013-2018 წლებში წყარო:www.ssa.gov.ge როგორც გრაფიკიდან ირკვევა 2013-2018 წლებში საშემსოავლო გდასახადების ზრდა დაფიქსირდა შესაბამისად პროპორციულად იზრდება სოცილაური დაზღვევის თანხაც, თუმცა როგორც ვხედავთნ 2016 წელს საშემოსავლო გადასახადის შემცირების მიუხედავად კვლავ გაგრძელდა სოციალური დაზღვევის თანხის ზრდა რაც რა თქმა უნდა დიდი ზიანს 20 მოუტანდა ეკონომიკას, თუმცა როგორც ვხედავთ საშემოსავლო გადასახდის შემცირება არ იწვევს სოციალური დაზღვევის გაცემის შემცირებას,თუმცა სიღარიბის მაჩვენებელი 2015- 2016 წლებში კვლავ იზრდება.
აქ შესაძლოა სოციალური დაზღვევის არასრულყოფილად მუშაობის კიდევ ერთი ფაქტორი გამოვიყენოთ პარადოქსის ასახსნელად.

ეს არის ეკონომიკური სტრუქტურა.

 ეკონომიკური სტრუქტურა IMF-ის გამოთვლით საქართველოს მშპ-ში “ჩრდილოვანი ეკონომიკის” წილი დაახლოებით 10%-ის ფარგლებშია,11 - აღნიშნული მონაცემები არ მოიცავს ქვეყანაში ე.წ.

არაფორმალური ეკონომიკის წილს.


სწორედ არაფორმალურ ეკონომიკას უკავშირებს IMF მათ ვებ-გვერდზე გამოქვეყნებული კვლევის შედეგებს, რომლის მიხედვითაც საქართველოში ჩრდილოვანი ეკონომიკის წილი მსოფლიოში ერთ- ერთი ყველაზე მაღალია.
საქართველო, სამწუხაროდ აკმაყოფილებს არაფორმალური დასაქმების მაღალი რისკისადმი მოწყვლადობის კრიტერიუმს, საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდგომ გამოწვეულმა ეკონომიკურმა ტრანსფორმაციამ არაფორმალური დასაქმების საკმაოდ მაღალი მაჩვენებელი მოგვცა, რაც უკანასკნელი ორი ათწლეულის განმავლობაში არ შემცირებულა.
უნდა აღინიშნოს, რომ ეს მონაცემები არაფორმალურ დასაქმებას ითვლის არაფორმალური სექტორის მიხედვით, სადაც მოაზრებულია თვითდასაქმებულები სოფლის მეურნეობაში მომუშავეთა ჩათვლით; ხოლო ფორმალურ სექტორში დამალული სამუშაო ძალის რაოდენობის შესახებ რაიმე ტიპის მონაცემი ან შესაბამისი კვლევები, ჩვენთან, სამწუხაროდ, არ არსებობს.

ვარდების რევოლუციის შემდეგ, ქვეყანაში მნიშვნელოვანი რეფორმები გატარდა, რამაც ფუნდამენტურად შეცვალა ყველა სფერო.
ერთ-ერთი ასეთი რეფორმა იყო ახალი საგადასახადო პოლიტიკის შემუშავება, რომელმაც მანამდე არსებული 21 11 www.forbes.ge 21 გადასახადი 6-მდე შეამცირა.

დარეგულირდა პროცედურული საკითხები და გაიზარდა გადასახადების გადამხდელთა ბაზა.
ხელისუფლების გაცხადებული პოლიტიკის მიხედვით, დაბალი გადასახადები ხელს შეუწყობდა ეკონომიკურ ზრდას, თუმცა სახელმწიფო პოლიტიკის სხვა დარგები ფისკალური ინსტრუმენტების ზემოქმედების გარეშე დარჩა, რამაც ახალი საგადასახადო სისტემა უუნარო გახადა შეექმნა ახალი სამუშაო ადგილები ცალკეულ სექტორებსა და რეგიონებში.
ამან სოფლიდან ქალაქად მოსახლეობის გადინების უწყვეტი ტენდენცია გამოიწვია, მაქსიმალური დერეგულაციისა და სახელმწიფოს ეკონომიკის სტრუქტურაში ჩაურევლობისა და მხოლოდ ზრდაზე ორიენტირებული ეკონომიკური პოლიტიკის შედეგად კი განვითარდა და გაიზარდა არაპროდუქტიული სექტორები, რომლებიც მუდმივად ქმნიან ახალ სამუშაო ადგილებს ძირითადად დედაქალაქსა და სხვა დიდ ქალაქებში და ასაქმებენ ყველაზე მეტ ადამიანს,12 თუმცა ეს სამუშაო ადგილები არ ამცირებს უმუშევრობის დონეს13და თვითდასაქმებულთა რაოდენობას, რადგან ძირითადად მოიცავს არასტაბილურ, მოკლევადიან, ხშირად არაფორმალურ და დაბანალაზღაურებად სამუშაო ადგილებს და ხასიათდება შრომითი კანონმდებლობის უხეში დარღვევებით.14 შრომის პირობები და უსაფრთხოება საქართველოს სამშენებლო სექტორში ფორმალური და არაფორმალური დასაქმების პირობებში 12 შრომის ჯანდაცვისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო, შრომის ბაზრის მოთხოვნის კომპონენტის კვლევა;2015 წ 131998 წელს, სამუშაო ძალის კვლევის მიხედვით უმუშევრობის დონე იყო 12%; 2017 წელს, საქსტატის მონაცემებით უმუშევრობის დონე 11 %-ია.
14მომსახურების სფერო და ღირსეული შრომა, სოლიდარობის ქსელი - მშრომელთა ცენტრი, 2017 22 გრაფიკი 1.3.3 ჩრდილოვანი ეკონომიკის დინამიკა 2002-2016 წლებში საქართველოში IMF-ის მონაცემების მიხედვით ჩრდილოვანი ეკონომიკა მშპ‐ს მიხედვით 80 60 40 20 წყარო:www.IMF.org/Georgia რაც შეეხება სოლდარობის მაჩვენებელს საქართველოში დღეისათვის რეგისტრირებულია 160 საქველმოქმედო ორგანიზაცია საქართველოში რომლებიც ორიენტირებულნი არიან სოციალურად დაუცველებსა და მათი მდგომარეობის შემსუბუქებაზე.
23 თვიII სოციალური დაზღვევის სისტემა საქართველოში‐არსებული მდგომარეობა და სრულყოფის გზები სოციალურმა დაზღვევამ მნიშვნელოვანი და მრავაფეროვანი ცვლილებები განიცადა, მუდამ იხვეწებოდა და ვითარდებოდა განსაკუთრებით კი ეს ცვლილებები შეიმჩნეოდა ასაკით პენსიის დაფინანსების მიმართულებით დაწყებული 1993 წლიდან დღემდე, თავიდან პენსია ფინანსდებოდა ერთიანი შენატანებიდან, მოგიანებით კი საშემოსავლო გადასახადს მიება, ამასთანავე ცვლილებები განიცადა ჯანდაცვის პროგრამამ უნივერსალური ჯანდაცვის სისტემიდან მხოლოდ მიზნობრივ დაფინანსებამდე.
მოცემულ თავში დეტალურადაა განხილული სოციალური დაზღვევის სისტემაზე, მაში შემავალ მიმართულებებსა და ეფექტურობაზე რისთვისაც გამოყენებულია პირსონის წრფივი კორელაცია.

2.1სოციალური დაზღვევის სისტემა საქართველოში საკანონმდებლო ბაზა, რომელიც არეგულირებს როგორც სოციალური დაზღვევის ინდივილდუალურ საკითხებს, ასვე მთლიანობაში სოციალური დაზღვევის სისტემის ფუნქციონირებას მოიცავს: საქართველოს კონსტიტუციას.
კანონს „სავალდებულო სადაზღვევო პენსიების შესახებ“, კანონს „დასაქმების შესახებ“,კანონს „სავალდებულო სოციალური დაზღვევის სფეროში ინდივიდუალური (პერსონიფიცირებული) აღრიცხვისა და პირადი ანგარიშების შემოღების შესახებ“ საქართველოს კანონებისაგან,15სხვა საკანონმდებლო და მათ საფუძველზე მიღებული კანონქვემდებარე აქტებისაგან.16 სავალდებულო სოციალური დაზღვევის შესახებ კანონის მიხედვით სავალდებულო სოციალური დაზღვევის სადაზღვევო შემთხვევებია:17 15სოციალური მომსახურების სააგენტო-საარსებო შემწეობის მიმღებთა სტატისტიკა წლების მიხედვით 16საქართველოს კანონი სავალდებულო სოციალური დაზღვევის შესახებ.
17სავალდებულო სოციალური დაზღვევის შესახებ კანონი 24 1. ასაკით პენსია 2. სოციალური დახმარება  შშმ პირები  მარჩენალდაკარგულები  პოლიტიკურად რეპრესირებულნი  ომის მონაწილეები  სახელმწიფო სუბსიდია  საარსებო შემწეობა  დემოგრაფიული მდგომარეობის გაუმჯობესების ხელშეწყობის მიზნობრივი სახელმწიფო პროგრამა 3. სახელმწიფო კომპენსაცია და აკადემიური სტიპენდია 4. ჯანმრთელობის დაზღვევა ცხრილში 2.1.1 მოცემულია მყოფი მოსახლეობის რაოდენობა და სოციალუ დაზღვევაზე გაწეული ხარჯები 2013-2018 წლებში,რაც იძლევა სოციალური დანხარჯების დინამიკის ვიზუალიზაციის საშუალებას ცხრილი 2.1.1-სოციალური დაზღვევაზე გაწეული ხარჯები 2013-2018 წლებში აბოსლიტური სიღარიბე ასაკით პენსია კომპენსაცია საარსებო შემწეობა სახელმიწფო სუბსიდია სოციალური დახმარება საყოველთაო ჯანდაცვა წყარო.
www.ssa.gov.ge 25 მნიშვნელოვანია თითოეულ მიმართულებაზე გაწეული ხარჯები და მათი კავშირის სიღარიბესთან.
ამისათვის კი ნაშრომში გამოყენებულია პირსონის წრფივი კორელაციის კოეფიციენტის 18 შემდეგი ფორმულის მიხედვით, გამოთვლიოს შედეგი კი ნაჩვენებია ცხრილში 2.1.2 სოციალურ დაზღვევაზე გაწეული ხარჯების ეფექტურობა ცხრილი 2.1.2 კორელაციის შედეგები სოციალურიდაცვისსახეები ასაკით პენსია კომპენსაცია საარსებო შემწეობა სახელმიწფო სუბსიდია სოციალური დახმარება საყოველთაო ჯანდაცვა კორელაციააბოსლიტურსირარიბესთა ნ ‐0,948957885 ‐0,039600891 ‐0,311306476 0,291502458 ‐0,20459123 ‐0,722098666 თუ მიღებული მნიშვნელობა ახლოს არის +1 თთან მაშინ არსებულ ცვლადებს შორის არსებობს პირდაპირპროპორციული კავშირი რაც ნიშნავს რომ ერთ ცვლადის ზრდა იწვევს მეორის ზრდას და პირიქთ ერთი ცვლადის შემიცრება იწვევს მეორეს ზრდას.
მოცემულ შემთხვევაში ასაკით პენსიას კომპენსაციასა და სტიპენდიებს, საარსებო შემწეობას ,სოციალ 18Pirson’s correation coefficient- karl pirson (1857-1936) 26 შემწეობას და ჯანდაცვას აქვს უკუ ეფექტი სიღარიბესთან რაც ნიშნავს რომ თუ რომელიმე ცვლადზე გავზრდით თანხების რაოდენობას სიღარიბეს შევამცირებთ, ეს რიცხვები ასევე გვეუბნება რომ რაც მეტი თანხაა დახარჯული სოციალურ დაცვაზე მით მეტად შემცირდება სიღარიბე.

ამასთანავე,სახელმწიფოს მიერ გაცემული სუბსიდიები არაეფქტური ან არასაკმარისია.
მიღებული შედეგები გვაძლევს საშუალებას უკვე თამამდ ვიმსჯელოთ სოციალური დაზღვევის ეფექტურობაზე რისთვისაც გნახილულია დაზღვევის თითოეული მიმართულება.

2.2 ასაკით პენსია 2018 წლის 1 იანვრამდე საქართველოში მოქმედებდა 1 სვეტიანი საპენსიო სისტემა რაც პირდაპირ დაფინანსებას გულისხმობს სოციალური დაზღვევის საშემოსავლო გადასახადიდან.გრაფიკში 2.2.1 მოცემულია 65 წლისა დაუფროსი ასაკის მოსახლეობის წილი (%) მთელმოსახლეობაში წლების მიზედვით.

ცხრილში 2.2.2 ში კი დასამქებულთა დინამიკა 2012-2018 წლებში.
27 გრაფიკი 2.2.1 65 წლისა დაუფროსი ასაკის მოსახლეობის წილი (%) მთელმ ოსახლეობაში 2005-2019 წლებში19 15,0 14,8 14,6 14,4 14,2 14,0 13,8 13,6 13,4 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 წყარო:www.geostat.ge 2015-2017 წლებში გაიზარდა პენსიონერთა რიცხვონება ხოლო დასმქებულთა რაოდენობა შემცირდრდა რამაც გამოიწვია სიღარიბის შემცირება.
19www.geostat.ge 28 გრაფიკი 2.2.2 დასამქებულთა დინამიკა 2012-2018 წლებში დასაქმებული, ათასი კაცი 1750,00 1700,00 1650,00 1600,00 1550,00 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 წყარო:www.geostat.ge დასაქმებული, ათასი კაცი გრაფიკებიდან იკვეთება უმუშევართა პროცენტული წილი რამდენად დიდ ზიანს აყენებს მოსახლეობას, რადგან მათი საშემოსავლოდან ფინანსდება ასაკით პენსია შესაბამისად თუ გაიზრდება პენსიონერთა წილი და ახალგაზრდებში შემცირდება დასაქმება ეს ძალიან მძიმედ აისახება ქვეყნის ეკონომიკაზე.
2.2.1არსებული საპენსიო სისტემა და მისი ევოლუცია  არსებული საპენსიო სისტემის გავლენა სიღარიბეზე თუ გამოვიყენებთ კორელაციას დავინახავთ რომ საკამაოდ დიდი კავშირი არსებობს ასაკობრივ პენსიასა და სიღარიბის მაჩვენებელს შორის კერძდ ეს კოეფიციენტია -0,94 რაც გულისმხობს რომ პენსიოის ერთი ერთეულით ზრდა იწვევს სიღარიბის 0,94 ერთეულით შემცირებას 1 ადამიანზე.

გამოთვლები კი შემდეგნაირია 29 სადაც x-არის აბსოლიტური სიღარიბის მაჩვენებელი დროის N პერიოდში ხოლო Y-არის სოციალური პენსიის მაჩვენებელი დროის N პერიოდში.
ცხრილში მოცემულია აღნიშული ცვლადების მონაცემები ცხრილი 2.2.1.1ასაკით პენსიის გავლენა აბსოლიტური სიღარიბის მაჩვენებელზე აბოსლიტური სიღარიბე ასაკით პენსია კორელაცია 2013 975426 2014 874905 2015 878628 2016 819060 2017 815337 2018 745344,6 109479227 5 125707212 1 125707212 1 ‐0,94 146900869 0 157912266 2 160826324 1 თუ გამოვიყენებთ მითითებულ რიცხვებს კორეალცია საპენსიო თანხას და სიღარიბეს შორის იქნება ‐0,94 2.2.2 საქართველოს საპენსიო სისტემის ისტორია დამოუკიდებელი საქართველოს არსებობის მთელი პერიოდის განმავლობაში, სოციალური პოლიტიკის შემუშავებასა დ აგატარებას ს სერიოზული ყურადღება აარასოდეს ექცეოდა, რასაც განაპირობებდა რიგი ობიექტური გარემოებებისა, კერძოდ: შეიარაღებული კონფლიქტები და მათი სავალალო შედეგები; პოლიტიკური და ეკონომიკური კრიზისი, კვალიფიციური სოციალური კადრების არარსებობა და სხვა.
30 არსებობს: 1) დამოუკიდებელი სპეციალური კომპანია „მერსერი“ (Melbourne Mercer Global Pension Index 20 ,) და 2) გაეროსთან არსებული ორგანიზაცია „ჰელფეიჯი“ 21 (The HelpAge International), რომლებიც ყოველწლიურად წარმოადგენენ მსოფლიოს ქვეყნების საპენსიო სისტემების ანალიზსა და შეფასებას.

შეფასება ხდება ძალიან ბევრი ფაქტორის მიხედვით.

მათ შორის:  საპენსიო ფონდის მოცულობა;  პენსიონერთა რაოდენობა;  საპენსიო სისტემის სიმყარე;  საპენსიო გადასახადისა და რეალური ხარჯების შეფარდება;  ბაჟის ოდენობა და ა.შ.
2017 წლის შეფასების შედეგად გამოჩნდა, რომ ბოლო 10 წელია საუკეთესო საპენსიო სისტემა მოქმედებს ნიდერლანდსა და დანიაში, მიუხედავად იმისა, რომ ნიდერლანდში მოსახლეობის 5,5% სიღარიბის ზღვარს ქვევით ცხოვრობს და პენსიის საშუალო ოდენობითაც ყველაზე დიდი პენსია არ აქვთ მსოფლიოში (მაგალითად, აშშ-ში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი პენსიაა, მაგრამ საპენსიოს სისტემების რეიტინგით ქვეყნების ოცეულის ბოლოსაა).22 ნიდერლანდის საპენსიო სისტემა აღიარებულია საუკეთესოდ, რადგანაც:  საშუალო პენსიის ოდენობა შეადგენს ბოლო ხელფასის 70 %-ს;  საბაჟო გადასახადის ოდენობა შემოსავლიდან 17,9 %;  საპენსიო ასაკი 65 წელია;  საუკეთესო თანაფარდობაა პენსიისა და რეალურ ხარჯს შორის.
20 https://www.mercer.com/ 21 https://www.helpage.org/ 22იხ.

რეიტინგი შემდეგ ბმულზე: https://www.globalpensionindex.com/ 31 აღმოსავლეთ ევროპის ზოგიერთ ქვეყანაში მოქმედი საპენსიო მოდელები23 ასე გამოიყურება: o ბულგარეთი - სავალდებულოა 42 წლამდე მოქალაქეთათვის, დასაქმებულები ფონდში საკუთარი ხელფასის 5%-ს რიცხავენ.

o ხორვატია - სავალდებულოა 40 წლამდე მოქალაქეთათვის, დასაქმებულები ფონდში ხელფასის 5%-ს რიცხავენ.
o 24ესტონეთი - სავალდებულოა ახალი თაობის სამუშაო ძალისთვის, დასაქმებულები ფონდში ხელფასის 6%-ს რიცხავენ.

o უნგრეთი - სავალდებულოა ყველასთვის, დასაქმებულები ფონდში ხელფასის 6%-ს რიცხავენ.

o ლატვია - სავალდებულოა 30 წლამდე, დასაქმებულები ფონდში ხელფასის 8%-ს რიცხავენ.

o 25ლიტვა -სრულად ნებაყოფლობითია, დასაქმებულები ფონდში ხელფასის 6%-ს რიცხავენ.

o პოლონეთი - სავალდებულოა 30 წლამდე , დასაქმებულები ფონდში ხელფასის 7.3%-ს რიცხავენ.
o რუმინეთი - სავალდებულოა 35 წლამდე, დასაქმებულები ფონდში ხელფასის 3%- ს რიცხავენ.

მართალია ეს კანონიც რიგ რისკებთანაა დაავშირებული თუმცა თუ შემდეგ ფაქტორებს გავითვალისწინებთ უნდა ითქვას რომ აღნიშნულ კანოს ექნება გაკრვეული ეფექტი სიღარიბის დაძლევაში ეს ფაქტორებია.
23ჟურნალი ტაბულა‐რამდენი ლარი შეიძლება დააგროვოთ ახალი საპენსიო სისტემით (2019 წ) 24 Rejevska olga,university of Latvia‐Funded Pillars in the Pension Systems of Estonia, Latvia and Lithuania(2017) 25 National Social Report 2017 ‐Lithuania 32 თუმცა გარდა წარმატებული პრაქტიკისა არსებოობს წარუმატებელია მაგალითებია ახალი სამსვეტიანი საპენსიო სისტემის შემოღებასთან დაკავშირებით.
მაგალითად , მიუხედავად იმისა რომ ჩილე ერთ-ერთი პირველი ქვეყანა იყო რომელმაც მსგავსი სისტემა დანერგა მათ თანხების მართვა გადააბარა სხვა კომპანიას, ასე ვთქვათ აუთსორსზე გაუტანა საპესნიო სისტემის სააგენტოს მმართვლობა, რამაც მას ძალიან გაუზარდა ადმინისტრაციული დანახარჯები.

ანმასთანავე უნგრეთსა და პოლონეთში მოხვდა ინციდენტი, სადაც სახელმწიფომ აიძულა მსოახლეება საკუთარი საპენსიო დანაზოგები გადეტანათ ასხელმწიფო საპენსიო ფონდში რამაც დიდი დანაკარგი მისცა საზოგოადოებას.
იმის კვალობაზე რომ საქართველოში მოსახლეობის 16 % პრიორიტეტი არის საიმედო მთავრობა, მათდამი ნდობის რისკი და მორალური რისკიც მაღალი, რომ არ მოხვდეს საპენსიო თანხების სახელმწიფო ობლიგაცეიებში აკუმულირება ამისათვის საჭიროა მაღალი კონტროლი და ზედამხედველობის გაუმჯობესება.
 6 თვიანი პერიოდის გაუქმება რეფორმის საწყის ეტაპზე და სისტემაში ნებაყოფლობითი მოდელის შემოღება, ნაცვლად ნახევრად სავალდებულო მოდელისა;  გამჭვირვალე პროცესის წარმოება ქვეყანაში საპენსიო ფონდების, აქტივების მმართველი კომპანიების შექმნისა და საქმიანობის, მათი მკაცრი ზედამხვედველობისა და რისკების მინიმიზაციისათვის.

 საპენსიო აქტივების ინვესტირების მიმართულების გამოკვეთა, იმის ხაზგასმით, რომ საქართველოს საფონდო ბაზარი კვლავაც ჩანასახის მდგომარეობაშია.
 საპენსიო შენატანების დაზღვევის ამოქმედება და წახალისების ფორმების შემუშავება;მთლიანი დარიცხული (და არა ის, რასაც ხელზე იღებს) ხელფასის 6% დაიზოგება.
33 2.2.3 მოქმედი საპენსიოსი სტემის ნაკლოვანებები როგორც საქართველოს მთავრობის მიერ გამოცემული საპენსი ორეფორმის შეფასებაში ვკითხულობთ საპენსიო სისტემის ეფექტიანობა შესაძლოა სამი კუთხით განვიხილოთ ეს არის  სამართლიანობა  ეფექტიანობა  ფისკლაური მდგრადობა ასვეე მსოფლიო ბანკი ასახელებს შემდეგ კრიტერიუმებს26  ხელმისაწვდომობა  ადეკვატურობა  პროგნოზირებადობა  მტკიცე ამ ოთხ კრიტერიუმს აკმაყოფილებს საქართველოს საპენსიო სისტემა თუცა სამართლიანობის პრინციპი დარღვეულია სამართლიანობის პრინციპი გულისხმობს ღირსეულ ჩანაცვლების კოეფიციენტს თუმცა საქართველოში ეს გაცილებით დაბალია ვიდრე ევროკავშირის ქვეყნებში.
2019 წლამდე პენსიაში გასულ ადამიანს თვიური შემოსავალი თითქმის 5 ჯერ უმცირდება ქვეყანაში დღეისათვის არსებული ჩანაცვლების კოეფიციენტი შეადგენს 19,1 პროცენტს, რაც მნიშვნელოვნად ჩამოუვარდება სხვა ქვეყნებში არსებულ აღნიშნულ მაჩვენებელს.

ჩანაცვლებისკოეფიციენტის საშუალო მაჩვენებელი რეგიონში შეადგენს 40 პროცენტს, ეკონომიკური თანამშრომლობისა დ აგანვითარების ქვეყნებში (OECD) ‐ 63 პროცენტს, ხოლოე ვროკავშირის ქვეყნებში ‐ 78 პროცენტს.
მეორეს მხრივ კი საპესნიო სისტემა უსამართლოა იმ ადამიანიებისთვის რომლებსაც შედარებით დიდი წვლილი შეაქვთ საქართველოს ეკონომიკაში, მათი 26CPIA criteria 2017-world ban (2017) 34 ჩანაცველბის კოეფიციენტი შედარებით დაბალია ვიდრე დაბალშემოსავლიანი ადამიანებისთვის.გრაფიკი 2.2.3.1 გვიჩვენებს უთანასწორობას მთლიანი შემოსავლების მიხედვით და შესამჩნევია რომ 2017 წლიდან 2018 წლამდე საგრძნობლად არის შემცირებული უთანასწორობა საზოგადოებაში.

გრაფიკი 2.2.3.1 უთანასწორობა მთლიანი შემოსავლების მიხედვით 2013-2018 წლებში წყარო.
www.geostat.ge  ეფექტიანობა სურათის უფრო ნათლად დასანახად საკმარისია გადავხედოთ პენსიის დინამიკას.

მიუხედავად იმისა, რომ ყოველთვიური პენსია ბოლო 11 წლის განმავლობაში 3.2-ჯერ გაიზარდა, პენსია კვლავ დაბალია და მხოლოდ 2016 წელს გადასცდა საარსებო მინიმუმს.

გასულ წლებში პენსია საარსებო მინიმუმს მნიშვნელოვნად ჩამორჩებოდა, რაც ქვეყანაში კიდევ უფრო მძიმე სოციალურ ფონს ქმნიდა.
35 2.2.3.2 საარსებო მინიმუმისა და სოციალური პენსიის ცვლილება წყარო .www.geostat.ge  ფისკალური მდგრადობა თუ მხედველობაში მივიღებთ იმ ფაქტს რომ საქართელოში შეიმჩნევა დემოგრაფიული დაბარება რაც გულისხმობს იმას რომ პირდაპირი გადასასხადები უკვე ვეღრ შეძლებს დაფაროს საპენსიო ხარჯები.რასაც ადასტურებს ქვემოთ მოცემული დიაგრამა.
დიაგრამაში მოცემულია სქესობრივ ასაკობრივი პირამიდა 2018 წლის 1 იანვრის მონაცემებით 36 გრაფიკი 2.2.3.3 სქესობრივ ასაკობრივი პირამიდა 2018 წლის 1 იანვრის მონაცემებით წყარო .www.geostat.ge 2.2.3.4 მოსახლეობის ასაკობრივი სტრუქტურის პროგნოზი 37 2.2.4 ახალი საპენსიო რეფორმა მთავრობამ 2019 წლის იანვრიდან ქვეყანაში ნაწილობრივ სავალდებულო დაგროვებითი საპენსიო რეფორმა აამოქმედა.
შესაბამისი თუ სისტემა ამოქმედდა, მოქალაქეების მიერ დაზოგილ თანხას სპეციალური საპენსიო ფონდი განკარგავს, აღნიშნულ ფულს გარკვეულ საპროცენტო განაკვეთს დაარიცხავს და მოქალაქეებს ამ თანხას პენსიაზე გასვლის შემდეგ დაუბრუნებს.

რეფორმა მოსახლეობის საპენსიო უზრუნველყოფის ტვირთის ბიუჯეტიდან მოქალაქეებზე გადატანას ისახავს მიზნად და ის საკმაოდ გრძელვადიან პერიოდს (40 წელი და მეტი) ეხება.

 რეფორმის სქემა: საპენსიო სქემაში ავტომატურად ჩაერთვება ყველა მოქალაქე, ვინც ანაზღაურებას გაფორმებული კონტრაქტის შედეგად იღებს.
სისტემა ნაწილობრივ სავალდებულო პრინციპით მოქმედებს.

40 წელზე უფროსებს არჩევანი ექნებათ, გაწევრიანდნენ თუ არა სისტემაში, 40 წლამდე პირებს კი, დაზოგვის ვალდებულება გაუჩნდებათ.

საპენსიო სქემა ეხება დასაქმებულს, დამსაქმებელსა და სახელმწიფოს.მათი თანამონაწილეობა გამოისახება შემდეგი ფორმულით: o o o დასაქმებული ფონდში რიცხავს ყოველთვიური ხელფასის 2%-ს.

დამსაქმებელი ფონდში რიცხავს დასაქმებულის ხელფასის 2%-ს.

სახელმწიფო დასაქმებულის საშემოსავლო გადასახადიდან იღებს 2%-ს და მას საპენსიო ფონდში რიცხავს.
მივიღეთ ფორმულა 2%+2%+2%, რაც იმას ნიშნავს, რომ ყოველთვიურად დასაქმებულის მთლიანი დარიცხული (და არა ის, რასაც ხელზე იღებს) ხელფასის 6% დაიზოგება.

თუმცა არის გარკვეული დაშვებები თვითდასაქმებულის მიერ შემოსავლის სახით მიღებულ 24 000 ლარს, ან 1 პროცენტს, თუ მონაწილის მიერ ხელფასის სახით ან/და 38 თვითდასაქმებულის მიერ შემოსავლის სახით მიღებული თანხა 24 000ლარიდან 60 000 ლარამდეა.
სახელმწიფო საპენსიო შენატანს მას შემდეგ განახორციელებს, რაც საპენსიო სააგენტოს შეტყობინებით დადასტურდება, რომ მონაწილის ინდივიდუალურ საპენსიოშენატანები (შენატანი).

სახელმწიფო არ განახორციელებს საპენსიო შენატანს დასაქმებულის დასაბეგრი წლიური ხელფასის ან/და თვითდასაქმებულის შემოსავლის იმ მოცულობაზე, რომელიც აღემატება 60 000 ლარს.
თუ გავაკეთებთ საპენსიო ფონდში აკუმულირებული თანხების პროგნოზს მივიღებთ შემდეგი სახის დიაგრამას სადაც აკუმულირებული თანხა 313 მილიონიდან 14 მილიარდამდე გაიზრდება ხოლო სახელმწიფოს დანახარჯები ამ კონრეტულ მიმართულებაში 3 მილიონდან 29 მილიონამდე გაიზრდება.
გრაფიკი 2.2.4.1 გვიჩვენებს საპენსიო ფონდში აკუმლირებული თანხების პროგნოზს გრაფიკი 2.2.4.1 საპენსიო ფონდში აკუმლირებული თანხების პროგნოზი 39 2.2.5 საპენსიო ფონდის მართვის სტრუქტურა საპენსიო სააგენტოს სტრუქტურა, უფლებამოსილება, საქმიანობის წესი და სხვა ორგანიზაციული საკითხები განისაზღვრება საპენსიო სააგენტოს დებულებით, რომელსაც ამტკიცებს საქართველოს მთავრობა.საპენსიო სააგენტოს სტრუქტურა გამოიყურება შემდეგნაირად გრაფიკი 2.2.5.1 საპენსიო სააგენტოს სტრუქტურა წყარო www.pension‐watch.net 40 2.2.6 საპენსიო სააგენტოს საქმიანობის ზედამხედველობა საპენსიო სააგენტოს ზედამხედველობის საკითხი განსაზღვრულია საქართველოს მთავრობის დადგენილებით №421 − საპენსიო სააგენტოს დებულების დამტკიცების შესახებ27სამეთვაყურეო საქმიანობას ახორციელებს სამეთვალყურეო საბჭო აქვე მნიშვნელოვანია საინვესტიციო საბჭოს მნიშვნელობის განსაზღვრაც 1. სამეთვალყურეო საბჭო ახორციელებს საპენსიო სააგენტოს საქმიანობის ზედამხედველობას, გარდა საინვესტიციო საქმიანობისა.
2. ეროვნული ბანკი ახორციელებს საპენსიო სააგენტოს საინვესტიციო საქმიანობის რეგულირებას საპენსიო სააგენტოს მართვის ორგანოები და სტრუქტურა 1. საპენსიო სააგენტო თავის უფლებამოსილებებს ახორციელებს: ა) სამეთვალყურეო საბჭოს მეშვეობით, რომელიც ახორციელებს საპენსიო სააგენტოს საქმიანობის ზედამხედველობას, გარდა საინვესტიციო საქმიანობისა; ბ) საინვესტიციო საბჭოს მეშვეობით; გ) სააგენტოს დირექტორის მეშვეობით; დ) უფროსი საინვესტიციო ოფიცრის მეშვეობით; ე) სტრუქტურული ქვედანაყოფებისა და ამ ქვედანაყოფებში შემავალი სტრუქტურული ერთეულების მეშვეობით.
2. საპენსიო სააგენტოს ორგანიზაციული სტრუქტურა შედგება შემდეგი ქვედანაყოფებისაგან: ა) დირექტორის აპარატი, რომლის მოვალეობებში შედის დირექტორის ადმინისტრაციული 27საქართველოს მთავრობისდადგენილება №421- საჯარო სამართლის იურიდიული პირის − საპენსიო სააგენტოს დებულების დამტკიცებისშესახებ 41 მხარდაჭერა მის მიერ „დაგროვებითი პენსიის შესახებ“ კანონითა და ამ დებულებით გათვალისწინებული უფლება-მოვალეობების აღსასრულებლად, ასევე სამეთვალყურეო და საინვესტიციო საბჭოების სამდივნოს ფუნქციების შესრულება და ორგანიზაციულ- ტექნიკური მხარდაჭერა; ბ) საინვესტიციო სამსახური, რომლის მიზანია საპენსიო აქტივების საინვესტიციო პოლიტიკის დოკუმენტის შესაბამისად ინვესტირება და რომლის სტრუქტურასაც საინვესტიციო საბჭოსთან შეთანხმებით შეიმუშავებს უფროსი საინვესტიციო ოფიცერი და დასამტკიცებლად წარუდგენს სააგენტოს დირექტორს; გ) შიდა აუდიტის სამსახური; დ) ადმინისტრაციული დეპარტამენტი; ე) საოპერაციო დეპარტამენტი, რომლის მოვალეობებში შედის შენატანების ადმინისტრირება და მასთან დაკავშირებული ურთიერთობების მართვა, ინდივიდუალური ანგარიშების მართვა, პენსიის გამოთვლა და გადახდა.
ასევე საპენსიო შენატანების ადმინისტრირებასთან დაკავშირებული პროგრამული უზრუნველყოფის მხარდაჭერა, პენსიების მოცულობების სიმულირებისა და გამოთვლის პროგრამული უზრუნველყოფის შემუშავება, პენსიებთან დაკავშირებული ფართო გამოყენების პროგრამული და სხვა საინფორმაციო ტექნოლოგიური საშუალებების შემუშავება; ვ) იურიდიული დეპარტამენტი; ზ) საზოგადოებასთან ურთიერთობის დეპარტამენტი; თ) სამეთვალყურეო საბჭოს სამართლებრივი აქტით განსაზღვრული სხვა სტრუქტურული 42 ქვედანაყოფ(ებ)ი.
3. საპენსიო სააგენტოს დირექტორი შეიმუშავებს, ხოლო სამეთვალყურეო საბჭო ამტკიცებს საპენსიო სააგენტოს შინაგანაწესს, ასევე სტრუქტურული ქვედანაყოფების წესდებას, რომელიც დეტალურად განსაზღვრავს საპენსიო სააგენტოს სტრუქტურული ერთეულების უფლებებსა და მოვალეობებს.
სააგენტოს სამეთვალყურეო საბჭო 1. სააგენტოს სამეთვალყურეო საბჭო შედგება შემდეგ იოთხი (4) წევრისგან: ა) საქართველოს ფინანსთა მინისტრი; ბ) საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრი; გ) საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიები დან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისადა სოციალურიდაცვისმინისტრი; დ) საინვესტიციო საბჭოს თავმჯდომარე.

2. სამეთვალყურეო საბჭო საკუთარი შემადგენლობიდან ორი (2) წლის ვადით ირჩევ სსამეთვალყურეო საბჭოსთ ავმჯდომარეს.
საინვესტიციო საბჭოს თავმჯდომარე არ შეიძლება იყოს სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე.

სამეთვალყურეოსაბჭოსთავმჯდომარისარჩევისასდაუშვებელია ✓ საინვესტიციო საბჭო საპენსიო აქტივების მართვის მიზნით საინვესტიციო საბჭოს (საინვესტიციო კომიტეტის) შექმნა ასევე გავრცელებული საერთაშორისო პრაქტიკაა.

იგი ითვალისწინებს აქტივების მართვის სფეროში საერთაშორისო გამოცდილების სპეციალისტებით დაკომპლექტებული საინვესტიციო საბჭოს შექმნას.

იგი 43 განსაზღვრავს საპენსიო აქტივების საინვესტიციო პოლიტიკას.
საბჭო არ იქნება მუდმივმოქმედი ორგანო.

იგი შეიკრიბება პერიოდულად, რათა მიიღოს ძირითადი ჩარჩო გადაწყვეტილებები.
აღნიშნული პროცესი გულისხმობს ა) საინვესტიციო პოლიტიკის დოკუმენტის შემუშავებას, რომელიც განსაზღვრავს საინვესტიციო სტრატეგიას და პრინციპებს, რომლის ფაგლებშიც ხდება საინვესტიციო გადაწყვეტილების მიღება და ბ) აქტივების განთავსების სტრატეგიის შემუშავებას, რომელიც მოიცავს საინვესტიციო პორტფელში სხვადასხვა კლასის აქტივების განთავსების იმ მიზნობრივ მაჩვენებლებს, მაჩვენებლების განსაზღვრის საფუძველს და მიზნობრივი მაჩვენებლებიდან გადახრის დაშვებულ ნორმებს.
საინვესტიციო საბჭო თავისი საქმიანობის პროცესში, ასევე იღებს გადაწყვეტილებებს აქტივების მმართველების დაშვების შესახებ.

საინვესტიციო საბჭოს აქვს საშუალება, თავად განახორციელოს პირდაპირი ინვესტირება და ასევე, აქტივების მმართველ კომპანიას გადასცეს საპენსიო აქტივები სამართავად.

თანხების განთავსებასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებები კი ხორციელდება ადგილობრივი ორგანოს მიერ.

საინვესტიციო საბჭო ამავდროულად თავად განსაზღვრავს ადგილობრივი ორგანოს დისკრეციის ხარისხს.
მართვის აღნიშნული ფორმა მიზანშეწონილია, როდესაც ქვეყანაში კაპიტალის ბაზარი მწირია და საინვესტიციო გადაწყვეტილებების ცვლილებების განხორციელება ყოველდღიურ რეჟიმში არ ხორციელდება.

ამასთან, მნიშვნელოვანია ისიც, რომ საფინანსო ბაზრის განვითარებასთან ერთად, მეტი თანხები მიიმართებოდეს არაპირდაპირი ინვესტირების გზით ანუ აქტივების მმართველი კომპანიების მიერ.
დადებითი მხარეები:  აქტივების მართვის აღნიშნული მეთოდი მნიშვნელოვნად უფრო 44  ხარჯეფექტურია მწირი კაპიტალის ბაზრის პირობებში;  იგი აქტივების მართვის უფრო იაფი სისტემაა.
საერთაშორისო ანალოგებზე დაყრდნობით, აღნიშნული პროცესის ხარჯი შეადგენს საშუალოდ 20-30 საბაზისო პუნქტს;  საბჭოს შემადგენლობაში მაღალკვალიფიციური საერთაშორისო სპეციალისტების არსებობა უზრუნველყოფს სანდოობის მაღალ ხარისხს;  საინვესტიციო საბჭო თავად ახორციელებს აქტივების მმართველი კომპანიის შერჩევას და არა სახელმწიფო სტრუქტურები;  აქტივების მმართველების მონაწილეობის ზრდა ეტაპობრივად განხორციელდება და დამოკიდებული იქნება კაპიტალის ბაზრის განვითარების დინამიკაზე;  აღნიშნული მექანიზმი იძლევა საპენსიო აქტივების მართვის პროცესში ადგილობრივი აქტივების მმართველი კომპანიების ჩართვას პროცესში მათი განვითარების პარალელურად.
უარყოფითი მხარეები: ● აქტივების მმართველი კომპანიების პროცესში დაშვების დაგვიანება შეამცირებს სისტემის ეფექტურობას და ხელ შეუშლის აღნიშნული დარგის განვითარებას საქართველოში.

✓ სახელმწიფო ფონდი სახელმწიფო ფონდის შემთხვევაში სახელმწიფო ინსტიტუტები ერევიან საინვესტიციო გადაწყვეტილებების მიღებაში.

ამ შემთხვევაში ზოგადად უფრო მაღალია საპენსიო აქტივების დივერსიფიცირების და შესაბამისად რეალური ამონაგების შემცირების რისკი.
45 უარყოფითი მხარეები: ● საპენსიო აქტივების სახელმწიფო ფონდში განთავსებამ შესაძლოა გამოიწვიოს თანხების განკარგვა პოლიტიკური მიზნებისთვის და ყოველთვის არ მოხდეს თანხების განკარგვა ოპტიმალურად; ● აქტივების მართვის ეს ალტერნატივა გულისხმობს მომგებიანობის დაბალ დონეს;  დაშვებულისაინვესტიციოინსტრუმენტები ✓საპენსიოაქტივებიშეიძლებაინვესტირებულიქნესშემდეგისახისფინანსურ ინსტრუმენტებში: ა) ფულადისახსრები; ბ) სახელმწიფოს, ადგილობრივითვითმმართველიერთეულისანსახელმწიფო სააგენტოსმიერგამოშვებულიფასიანიქაღალდი, თუისსათანადოდარის გარანტირებულიშესაბამისისახელმწიფოსმიერ; დ) საწარმოთასავალოფასიანიქაღალდები, რომლებიცრეგისტრირებულია შესაბამისიმარეგულირებლისმიერ; ე) საწარმოთააქციები, რომლებიცრეგისტრირებულიაშესაბამისიმარეგულირებლის მიერ; ვ) ღიასაფონდოინსტრუმენტები.
✓საპენსიოაქტივებისინვესტირებააკრძალულია: ა) აქტივებში, რომელთაგასხვისებაცშეუძლებელიაკანონით; ბ) ოფციონებში, ფიუჩერსულ, ფორვარდულხელშეკრულებებში, გარდა ინსტრუმენტებისა, რომლებიცემსახურებარისკებისშემცირებასდაღიასავალუტო პოზიციისშემცირებას; 46 გ) უძრავქონებაშიანფიზიკურაქტივებში; დ) აფილირებულპირებთანდაკავშირებულფინანსურინსტრუმენტებში; ✓დაუშვებელიასაპენსიოაქტივებისხუთპროცენტზემეტისინვესტირებაერთი ემიტენტისმიერგამოშვებულფასიანქაღალდებში (არმოიცავსფულადსახსრებსადა საბანკოდეპოზიტებს) ანერთიემიტენტისმიმოქცევაშიარსებულიფასიანი ქაღალდებისათპროცენტზემეტისფლობა.
რისკების ანალიზი შემოთავაზებული რეფორმის მიზანია, საპენსიო ასაკში მყოფი მოქალაქეებისათვის სამართლიანობის და ეფექტიანობის მაქსიმალური უზრუნველყოფა, ასევე დანაზოგებისა და ეკონომიკისთვის მყარი სტიმულებისშ ექმნის ხელშეწყობა.

დაგროვებითიმოდელის მიხედვით, პენსია დამოკიდებულია საპენსიო შენატანის სიდიდესა და საპენსიო ფონდის მიერ განხორციელებულ საინვესტიციო პოლიტიკაზე.
მიუხედავად ამისა, დაგროვებით პრინციპზე დამყარებულ საპენსიო მოდელსა ქვს დამახასიათებელი რისკებიც.სისტემაში ჩართულთა დაბალი მაჩვენებელი როგორც უკვე აღვნიშნეთ, დაგროვებითი საპენსიოსისტემა, ხელს უწყობს დანაზოგების შექმნას, ხოლო დანაზოგების წილისზრდა პირდა კირავშირშია სისტემაში ჩართულთა რაოდენობაზე.
გამომდინარეი ქიდან, რომ შემოთავაზებული რეფორმა არ ითვალის წინებს საქართველოში ყველა ასაკის შრომისუნარიანი მოსახლეობის სავალდებულო დაგროვებით სისტემაში ჩართვისპრინციპს, მოსალოდნელია რეფორმის საწყის ეტაპზე დაბალი ჩართულობისკოეფიციენტის დაფიქსირება.

საქართველოში საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელ პირთა რაოდენობა მცირეა, კერძოდ, 2018 წლისათვის საქართველოში უმუსევართა პროცენტული წილი 12.1 პროცენტამდე შემცირდა.
ჩართულობის დაბალი მაჩვენებელი რისკის ქვეშ და აყენებს რეფორმის მთავარიმიზნების, ღირსეული პენსიის და ადეკვატურიჩ ანაცვლებისკოეფიციენტის უზრუნველყოფას; ასევე 47 ჩანაცვლებისკოეფიციენტისგამოთანაბრებას.

გარდა ამისა, აკუმულირებული თანხების დაბალი დონე ვერ უზრუნველყოფს ხარჯ-ეფექტიანობას და რაც ასევე ძალიან მნიშვნელოვანია, ვერ შექმნის ეკონომიკის განვითარებისათვის ხელსაყრელ საფუძველს.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დაგროვებით საპენსიო სქემაში დაბალშემოსავლიანი მოსახლეობის ჩართვა, რათა ადგილი არ ჰქონდეს უთანაბრობის ზრდას და მათ ისარგებლონიმ დამატებითი სარგებლით, რასაც მათ სახელმწიფო სთავაზობს მაღალ შემოსავლიანი მოსახლეობისაგან განსხვავებით.

ამისათვის მნიშვნელოვანია ფართომასშტაბიანი კამპანიის ჩატარება, რათამოსახლეობის მიერ სრულად იქნას აღქმული რეფორმი სსარგებელი.

შემოთავაზებული რეფორმა მაქსიმალურად ითვალისწინებს საპენსიო აქტივების დაცულობას საკანონმდებლო დონეზე.
საინვესტიციო საქმიანობა სრულად არის განცალკევებული და დამოუკიდებელია.

შენატანები, რომლებიც გროვდება საპენსიო სქემის მონაწილის ინდივიდუალურ საპენსიო ანგარიშზე განისაზღვრება როგორც საპენსიო აქტივიდა წარმოადგენს მონაწილის ხელშეუხებელ საკუთრებას.

მონაწილის საკუთრებრივი უფლებებიმის საპენსიო აქტივებზე არ შეიძლება დაგირავდეს, უფლებრივად დაიტვირთოს, მასზე საკუთრების უფლებაგადაეცესმ ესამე პირს ან სხვაგვარად გასხვისდეს მონაწილის მიმართ არსებული რაიმე მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან უზრუნველსაყოფად.
მონაწილის ინდივიდუალურ საპენსიო ანგარიშზე დარიცხული საპენსიო აქტივები არექვემდებარება აღსრულებას, ვერი ქნება შეტანილი მონაწილის ან საპენსიო სააგენტოსგაკოტრების მასაში და მასზე არ იმოქმედებს რაიმე სახის ანგარიშსწორების პროცედურა.

3.სოციალური შემწეობა ხვადასხვა ქვეყნებში სოციალური შემწეობა ფინანსდება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან შენატანების საფუძლევზზე, სოციალურ შემწეობას ირებენ სოციალური სტატუსის მქონდე მოქალაქეები რომლებნიც რეგისტრირდებიან სოციალურ ბაზაში.
მსგავასდ საქართველოსი სოციალური დაზღვევა სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ფინანსდება ისეთ ქვეყნებში როგორიცაა: გერმანია,ბულგარეთი,დიდი ბრიტნაეთი ,ლატვია, ხოლო მაგალიტად ესტონეთში 48 სოციალური დაცვა ეფინანსდება მოქლაქეების შენატანებით.ქვემოტ დეტალურადაა განხილულ ისოციალური დაზღვევა და მისი დაფინანსების დინამიკა.
3.1 სოციალური შემწეობა საქართველოში  შესაძლებლობის შეზღუდვის დადგომა;  მარჩენლის დაკარგვა;  დროებითი შრომისუუნარობა  ბავშვის მოვლასთან და აღზრდასთან დაკავშირებული სოციალური დაზღვევა რა შემთხვევაში ინიშნება ფულადი სოციალური დახმარება?
მოქმედი მეთოდოლოგიით შეფასებულ (შესწავლილ) ოჯახებზე გათვალისწინებულია საარსებო შემწეობის შემდეგი ოდენობები:28  ოჯახი, რომლის სარეიტინგო ქულაც 30 001-ზე ნაკლებია - საარსებო შემწეობა განისაზღვრება 60 ლარით ოჯახის ყველა წევრზე,  ოჯახი, რომლის სარეიტინგო ქულაა 30 001 და მეტი, მაგრამ ნაკლებია 57 001 ქულაზე - საარსებო შემწეობა განისაზღვრება 50 ლარით ოჯახის ყველა წევრზე,  ოჯახი, რომლის სარეიტინგო ქულაა 57 001 და მეტი, მაგრამ ნაკლებია 60 001 ქულაზე - საარსებო შემწეობა განისაზღვრება 40 ლარით ოჯახის ყველა წევრზე,  ოჯახი, რომლის სარეიტინგო ქულაა 60 001 და მეტი, მაგრამ ნაკლებია 65 001 ქულაზე - საარსებო შემწეობა განისაზღვრება 30 ლარით ოჯახის ყველა წევრზე,  ოჯახი, რომლის სარეიტინგო ქულაც 100 001-ზე ნაკლებია - საარსებო შემწეობა განისაზღვრება 10 ლარით ოჯახის თითოეულ 16 წლამდე ასაკის წევრზე.
28სოციალური მომსახურების სააგენტო- ფულადი სოციალური დახმარება(საარსებო შემწეობა) 49 საქართველოში საარსებო შემწეობის მიმღებ ოჯახთა შემდეგი სტატისტიკა ფიქსირდება რეგიონების მიხედვთ (2018 წლის დეკემბრის მონაცემებით)29  თბილისის რეგიონი 98596 მთლიანი მოსახლეობის 8.8 %,  გურია 17854 სულ მოსახლეობის 16%  რაჭა -ლეჩხუმი ქვემო სვანეთი 12756 სუ მოსახლეობის 40,1 %  კახეთი 52103 სულ მოსახლეობის 16 %  იმერეთი 66722 სულ მოსახლეობის 12,5 %  მცხეთა მთიანეთი 16066 სულ მოსახლეობის 17 %  სამეგრელო-ზემო სვანეთი 49562 სულ მოსახეობის 15 %  მცხე-ჯავახეთი 11616 სუ ლ მოსახლეობის 7,2%  ქვემო ქართლი 43575 სულ მოსახლეობის 10,3%  შიდა ქართლი 48519 სულ მოსახლეობის 18,3 %  აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა 38444 სულ მოსახლეობის 11,4%  სულ 455813 ადამიანი რომელიც შეადგენს საქართველოს მთლიანი მოსახლეობის12,2 29სოციალური მომსახურების სააგენტო- სტატისტიკური მონაცემები სოციალური შემწეობის მიმღებთათვის რეგიონების მიხედვით 50 გრაფიკი 3.1.1 საარსებო შემწეობის მიმღებ ოჯახთა სტატისტიკა რეგიონების მიხედვით წყარო www.ssa.gov.
ზემოაღნიშნული სტატისტიკა არც თუ ისე კარგ შედეგეზე მეტყველებს თუმცა მნიშვნელოვანია იმის გასაანალიზებლად თუ რამდენს ხარჯავს სახელმწიფო საარსებო შემწეობაზე განვხილოთ სტატისტიკა რეგიონების მიხედვით საარსებო შემწეობაზე 2017 წლის დეკემბრის მონაცემებით სულ გაცემულია 21 222 277 ლარის ოდენობის თანხმა რომელთაგან 11 206 305 გაცემულია სოფლად ხოლო 10 015 972 ქალაქის მოსახლეობაზე.30(იხ გრაფიკი 3.1.2)  თბილის 5 110 213  გურია750 997 30სოციალური მომსახურების სააგენტო-სტატისტიკური მონაცემები სოციალური შემწეობის მიმღებთათვის წლების მიხედვით 51  რაჭა-ლეჩხუმიდაქვემოსვანეთი674 632  კახეთი2 346 448  იმერეთი 2 795 386  მცხეთა-მთიანეთი785 320  სამეგრელო-ზემოსვანეთი 2 486 859  სამცხე-ჯავახეთ 519 324  ქვემოქართლი2 030 070  შიდაქართლი2 186 508  აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა 1 536 520 გრაფიკი 3.1.2 საარსებო შემწეობის მიმრებთა თანხობრივი მაჩვენებელი რეგიონებში წყარო:ssa.gov.ge თუმცა არც თუ ისე სავალალო სტატისტიკა შეიმჩნევა იმ პირთა რაოდენობაში რომელთა სარეიტინგო ქულა საარსებო შემწეობისთვის არსებულ ზღვრულ ქულას არ აღემატება 52 მთლიანად მათი რაოდენობა შეადგენს 45020 კაცს რაც დაახლოებით თუ წინა მაჩვენებლებს გამოვიყენებთ იქნება 2097932 ლარი(45020*45.6)(დეკემბრის მონაცემებით) ასევე მნიშვნელოვანია შრომითი მოვალეობების დროს დაზარალებულთა დახმარება რომელსაც დეტალუირად ამავე ნაშრომის მესამე თავში განვიხილავთ.
პრობლემა:მოცემული დიაგრამებიდან ნათლად იკვეთება ის ფაქტი რომ მიუხედავად იმისა რომ რაჭა-ლეჩხუმში ცხოვრობს სოციალურად დაუცველთა ყველაზე დიდი რაოდენობა თითქმის ყველაზე მცირე დაფინანსება მოდის ამ რეგიონზე.

4.სახელმწიფო კომპენსაცია და აკადემიური სტიპენდია სახელმწიფო კომპენსაცია და სახელმწიფო აკადემიური სტიპენდია არის ყოველთვიური სახელმწიფო გასაცემელი, რომელსაც ღებულობს საქართველოს მოქალაქეთა გარკვეული კატეგორია, კანონით განსაზღვრული შესაბამისისაფუძვლების არსებობის შემთხვევაში.
სახელმწიფო კომპენსაცია და აკადემიური სტიპენდია ენიშნებათ შემდეგ პირებს 1. საქართველოს პარლამენტის წევრებს; 2. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს წევრებს; 3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეებს; საქართველოს საერთო სასამართლოების მოსამართლეებს; 4. გენერალურ აუდიტორსა და მის მოადგილეს ; გრაფიკში 4.1 მოცემულია გაცემული კომპენსაციებისა და სტიპენდიების მიმართულებით გაცემული თანხების დინამიკა.
უნდა აღინიშნოს რომ ამ მიმართულებით ბოლო წლებია სახელმწიფოს საკმაოდ დიდი რაოდენობის თანხები აქვს დახარჯული 2013-2018 წლის მონაცემები კი ასე გამოიყურება.

53 გრაფიკი 4.1გაცემული კომპენსაციებისა და სტიპენდიების მიმართულებით გაცემული თანხების დინამიკა.
100000000 90000000 80000000 70000000 60000000 50000000 40000000 30000000 20000000 10000000 0 კომპენსაცია; 2014; 78327353,96 კომპენსაცია; 2017; 89529007,4 კომპენსაცია; 2016; 78861336,96 კომპენსაცია; 2013; 54425769,06 კომპენსაცია; 2015; 24428535,82 კომპენსაცია; 2018; 36414087,07 2013 2014 2015 2016 2017 2018 განსაკუთრებით შეინიშნება კომპენსაციების ზრდა 2016 წელს მაშინ როდესაც დაინიშნა საპარლამენტო არჩვენები რასაც კვლავ მივყავართ ეკონომიკურ სტრუქტურასთან და ხარჯების არაეფექტურ მარვასთან.
ასევე თითოეული ხარჯის ზრდა ემთხვევა კონკრეტული არჩევნების თარიღს იქნება ეს საპარლამენტო, თვითმმართველი ორგანობის თუ საპრეზიდენტო.

5. ჯანდაცვა საქართველოში და მისი დაფინანსების მეთოდები მსოფლიო პრაქტიკაში გამოიკვეტა ჯანდაცვის ორი მოდელი ეს არის ბისმარკის მოდელი და ბევერიჯის მოდელი საქარტველო ახლოს არის ბევერიჯის მოდელთან თუმცა მისი ჯანდაცვის პროგრამა მაინც დასახვეწია.

განვიხილოთ ეს ორი მიმართულება ცალ ცალკე.


ბისმარკის მოდელი გერმანული სამედიცინო დაზღვევის სისტემის კონკურენტული მოდელი გულისხმობს ჯანდაცვის სისტემაში საბაზრო რეგულატორების, ერთიანი სახელმწიფო ფონდის ნაცვლად სამედიცინო დაზღვევის კონკურენციაზე დაფუძნებული სისტემის განვითარებას, სადაც 54 მზღვეველის სახით მოქმედებს მრავალი სადაზღვევო ორგანიზაცია, რაც ხელს უწყობს სამედიცინო მომსახურების ხარისხის ამაღლებას და რესურსების ეფექტურად გამოყენებას.
საჯარო ლექცია გაიმართა “თავისუფლების კლუბის” ორგანიზებით თავისუფალ უნივერსიტეტში.

8 ნოემბერი.

2012 წ უნივერსალური მოცვა მსოფლიოში ყველაზე პირველად გერმანიაში ჩამოყალიბდა კანცლერის ოტოფონ ბისმარკის მიერ (1815‐1898).

დამსაქმებელი ვალდებული იყოდაქირავებულები გაეწევრიანებინა სადაზღვევო ფონდში.

სადაზღვევო შენატანი დამოკიდებული იყოსახელფასო შემოსავლებზე.

1883 წელს მიღებული სადაზღვევო კანონის ძალით სოციალური დაზღვევა სავალდებულო გახდა გარკვეული კატეგორიის მუშაკებისთვის.
ბისმარკის სოციალური კანონმდებლობის მთავარი პუნქტები მიმართული იყო სოციალისტური მოძრაობების საწინააღმდეგოდ, რომლებიც ცდილობდნენ მუშაკებისათვის სოციალური დაცვის ფართო პაკეტის შეთავაზებას.

სამრეწველო მუშები პროფკავშირებთან ერთად წარმოადგენდნენ სოციალური დემოკრატიული განწყობის ყველაზე გავლენიან ჯგუფს.

აქვე აღსანიშნავია, რომ დასაქმებულ მუშაკებისგან სადაზღვევო შენატანების შეგროვება შედარებით ადვილი იყო.

1883 წელს მიღებულმა კანონმა ხელიშეუწყო სადაზღვევო დაფარვის შემდგომგ აფართოებას.
პროფკავშირები ტრადიციულად სთავაზობდნენ მოწყვლადი ჯგუფების დაკრძალვის, საკვების და საცხოვრებელი ხარჯების დაფინანსებას.

დამსაქმებლებს ეკისრებოდათ იურიდიული პასუხისმგებლობა დასაქმებულთა უბედური შემთხვევების ხარჯებზე, თუმცა ასეთი ვალდებულება ხშირად მძიმე ტვირთა დააწვა მცირე საწარმოებს.

შესაბამისად, აღებული ვალდებულებები ხშირად არ სრულდებოდა.

თავდაპირველად სადაზღვევო კანონით დაფარული იყო ლურჯსაყელოიანი დაქირავებულების და ახლოებით 26%, მოსახლეობის დაახლოებით 10%.
საჯარო მოხელეების მოცვა დაიწყო 1914 წლიდან, უმუშევართა მოცვა ‐ 1918 წელს, ხოლო სოფლის მეურნეობაში თვითდასაქმებული მუშაკების ‐ 1972 წელს, სტუდენტების ‐ 1975 წელს.

დღეისათვის მოსახლეობის 0,1%‐ზენაკლებია დარჩენილიმოცვისგარეშე.

2007 წლის კანონმდებლობის ძალით მოცვა სავალდებულოა მთელიმოსახლეობისათვის, როგორც კერძო, ასევე სოციალური დაზღვევისმეშვეობით.

55 სოციალურიდაზღვევისმთავარიპრინციპიასოლიდარობამდიდრებსადაღარიბებსშორის.
გერმანიისშემდეგ, სოციალურიდაზღვევისსისტემაგანვითარდაავსტრიაში (1888),უნგრეთში (1891), საფრანგეთში.

შვეიცარიაშიუნივერსალურიმოცვისკანონმდებლობამიღებულიქნადიდიხნისშემდეგ, 1996 წელს31 ბისმარკის მოდელის სტრუქტურა32 მარტივად შესაძლოა ასე ჩამოყალიბდეს სადაზღვეო შენატანების ბევერიჯისმოდელი33 უნივერსალური მოცვის ალტერნატიულიმ ექანიზმია, სადაზღვევო შენატანებისაგან განსხვავებით, მოქალაქეობის სტატუსისმ ქონეადამიანების 100%‐ით მოცვა.
მეორე მსოფლიო ომი სშემდეგ ლორდ ბევერიჯმა შეიმუშავა აღნიშნული სისტემა და მას ბევერიჯის მოდელიეწოდა.

ბევერიჯის მოდელამდე ბრიტანული სისტემა გერმანული 31რეცენზირებადისამეცნიეროჟურნალი ჯანდაცვისპოლიტიკა, ეკონომიკადასოციოლოგია-ჯანდაცვის პოლიტიკა, ეკონომიკა და სოციოლოგია 32ბისმარკის კონკურენტული სადაზღვეო მოდელი-მედიცინის აკადემიური დოქტორი თენგიზ ვერულავა (2012) 33ჯანდაცვის ბევერიჯის მოდელი-თენგიზ ვერულავა (2012) 56 სისტემის მსგავსი იყო.
საუკუნის სოციალური პოლიტიკა ძირითადად მიმართული იყო ღატაკი მუშების ხელშეწყობაზე.

შუა საუკუნეებიდან მოყოლებული ადამიანებს ჰქონდათ პასუხისმგებლობა დახმარებოდნენ ღარიბებს, რაც შემდგომ, 1834 წელს აისახა ღარიბთა კანონში.

ამ მხრივ, გათვალისწინებული იყო ის ფაქტი, რომ ინფექციური დაავადებები უმთავრესად ვრცელდებოდა მოსახლეობის ღარიბ ფენებში, რაც მოითხოვდა საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ღონისძიებებისგანხორციელებას.
მეოცე საუკუნის დასაწყისში საზოგადოებრივი ჯანდაცვის დაფინანსება უმთავრესად სახელმწიფოს ვალდებულებას წარმოადგენდა.

მდიდრები სამედიცინომომსახურების საფასურს იხდიდნენ როგორცნებაყოფლობითი დაზღვევის, ასევე საკუთარი ჯიბიდან გადახდებით.

დაბალშემოსავლიანი პირებისათვი სარსებო და სპეციალური საზოგადოებრივი დას აქველმოქმედო საავადმყოფოები, სადაც ექიმები ხშირად საექიმოპ რაქტიკას ეწეოდნენ უსასყიდლოდ.

მუშებისათვისმეგობრულმა საზოგადოებებმა დააარსეს საქველმოქმედო ფონდები ჯანდაცვისა და გარდაცვალების ხარჯებისათვის.
თუმცა, მეცხრამეტე საუკუნის ბოლოს აღნიშნული ფონდები განიცდიდნენ ფინანსურ პრობლემებს, რადგან დანახარჯებმა გადააჭარბა შემოსავლებს.

უნივერსალური მოცვა ასევე შემოღებულ იქნა ახალზელანდიაში (1939 წ.

), შვედეთში (1953), ნორვეგიაში (1956 წ.

), ფინეთში (1963 წ.

), დანიაში (1971წ.

), ისლანდიაში(1972 წ.

), კანადაში (1966 წ.

), ავსტრალიაში(1974 წ.


), პორტუგალიაში(1978), ესპანეთში (1978) დაიტალიაში (1980) ბევერიჯის მოდელის სტრუქტურა მარტივად ასე შეიძლება დახასიათდეს 57 5.1 საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამა საქართველოში საყოველთაო ჯანდცვა შემოღებულია 2013 წლიდან თუმცა მას ჰქონდა რიგი უარყოფითი მხარეებიც თუმცა უნდა აღინიშნოს რომ მას მნიშვნელოვანი გავლენა აქვს სიღარიბეზე, კორელაცია ჯანდაცვის სირარიბესთან არის -0,72 რაც ნიშნავს რომ ჯანდცვაზე ხარჯების ზრდა ამცირებს სიღარიბეს.
გრაფიკი 5.1.1 გვიჩვენებს საყოველთაო ჯანდაცვის მიმართულებით გაწეული ხარჯების დინამიკას 2014-2018 წლებში გრაფიკი 5.1.1- საყოველთაო ჯანდაცვის მიმართულებით გაწეული ხარჯების დინამიკა 2014-2018 წლებში საყოველთაო ჯანდაცვა; 2016; 658684548,1 საყოველთაო ჯანდაცვა; 2017; 660023733 საყოველთაო ჯანდაცვა; 2018; 688379425 საყოველთაო ჯანდაცვა; 2015; 578018757,8 საყოველთაო ჯანდაცვა; 2014; 364684566,4 წყარო:www.ssa.gov.ge 58 თუმცა უნდა აღინიშნო რომ გამოიკვეთა ჯანდაცვის მიმართულებით ხარჯების არაეფექტური მართვა, რდგან როგორც სტატისტიკიდან ჩანს რეალურად გეგმიური დანახარჯებს გადააჭარბა გაწეულმა დანახარჯებმა ჯანდაცვის მიმართულებით.
გრაფიკში 5.1.2 კი მოცემულია გეგმიურ და ფაქტობრივ ხარჯს შორის სხვაობა საყოველთაო ჯანდაცვის მიმართუებით დინამიკაში გრაფიკი 5.1.2 კი ა გეგმიურ და ფაქტობრივ ხარჯს შორის სხვაობა საყოველთაო ჯანდაცვის მიმართუებით დინამიკაში (2014-2017 წლებში)34 წყარო:ჟურნალი-Forbes Georgia 34ჟურნალი Forbes Georgia-საყოველთაო ჯანდაცვა არ არის საყოველთაო(2018) 59 5.2 ჯანდაცვა- მშობიარობისა და დეკრეტული შვებულების დაფინანსება ასევე მნიშვნელოვანია ჯანდაცვის ერთ ერთი მიმართულების დაფინანსება როგორიც არის მშობიარობისა და დეკრეტული შვებულების დაფინანსება რომლის მტავარი მზიანიცაა შობადობის ზრდა საქართველოში თუმცა თუ შევედავთ სტატისტიკას უნდა აღინიშნოს რომ ამ მიმართულებაზე გაწეული დანახარჯები ან არასაკმარისია ან არაეფექტური.
გრაფიკი 5.2.
1კომპენსაცია ბავშვთა მოვლასა და მშობიარობაზე წყარო:www.geostat.ge გრაფიკი 5.2.2 ცოცხლად დაბადებულ ბავშვთა სტატისტიკა 2013-2018 წლებში წყარო:www.geostat.ge 60 გრაფიკი 5.2.3 დაბადებულთა რიცხოვნობა დაბადების რიგითობის მიხედვით წყარო: www.geostat.ge მოცემულ გრაფიკში ნაჩვენებია 2017 2018წლებში დაბადებულთა რიცხოვნობა და მართალია პირველ ბავშვებს შორის დაბაბდეულთა რიცხოვნობა მცირდება თუმცა გაზრილია მესამე ბავშვის დაბაბდეის რიცხოვნობა, რაც გულისხმობს მესამე ბავშვზე შემწეობის გაცემასა და დამატებით ხარჯებს სოციალური დაზღვევის მიმართულებით, აქედან გამომდინარე მნიშვნელოვანია რომ წახალისდეს პირველი ბავშვის შობადობა.
61 გრაფიკი5.2.4 და გრაფიკი5.5.5 დან აშკარად ჩანს რომ რეგიონებში განსაკუთრებით კი მაღალმთიან რეგიონებში მცირეა ბავშვთა შობადობა ეს გამოწვეულია პირველ რიგში რეპროდუქციული ასაკის ახალგაზრდების სიცმირით(სამუშაო ადგილის არ არსებობა, დასაქმების ნაკები პერსპექტივა, განათლების ხელმიუწვდომლობა და ა.შ) მართალია მაღალმთიან რეგიონებს აქვსთ წამახალისებელი ფულადი დანამატებია და გასაცემლები მაღალმთიან რეგიონებში თუმცა როგორც ჩანს არასაკმარისია.
გრაფიკი.5.2.4 დაბადებულთა რიცხოვნობა დედის ასაკის მიხედვით წყარო:www.geostat.ge 62 გრაფიკი 5.2.5 ბუნებრივი მატება რეგიონების მიხედვით წყარო:www.geostat.ge როგორც გრაფიკიდან ჩანს ბუნებრივი მატება დაფიქისირებულია ქვემო ქართშში ხოლო ყველაზე მცირე შობადობა ფიქსირდება რაჭა ლეჩხუმში 5.3 ემიგრაცის შემცირება როგორც დემოგრაფიული პრობლემის გამოსავალი როგორც ჩანს თავიდან ნამდვილად სტიუმული იყო ახალი რეფორმა თუმცა შემდგომ გაჯერდა და მნიშვნელოვან ცვლილებას შობადობაში ვეღარ გძალევს, გამოდინარე იქიდან რომ შემცირებულია შობადობა საქართველოში მნიშვნელოვან მიზეზად ვთვლი ემიგრაციას თუ ვნახავთ სტატისტიკას შევამჩნევთ რომ ქალთა ემიგრაცია გაზრდილია.
(გრაფიკი 5.3.1) გრაფიკი 5.3.1 მოსახლეობის ემგირაცია სქესის მიხედვით წყარო:www.geostat.ge 63 საქართველო ხასიათდება ემიგრაციის დეფიციტით რაც საკმაოდ ცუდ მაჩვენებს მიუთითებს, გარდა იმისა რომ სახელმწიფო გასცემს კომპენსაციებს ამასტანავე ან ხელი უნდა შეუწყოს იმიგრაციას და რაც შეიძლება მეტ ქართვეს გაუჩნდეს უკან დაბუნების სურვილ;ის რისთვისაც სესაბამისი „ნიადაგის“ მომზადებაა საჭირო.
6 შრომასთან დაკავშირებული სოციალური დაზღვევა შრომისა და დასაქმების დეპარტამენტის ძირითადი ამოცანები და კომპეტენციაა: o კანონმდებლობაში ცვლილებების შეტანის მიზნით წინადადებების შემუშავება და შესაბამისი ნორმატიული აქტების პროექტების მომზადება; o შრომის სფეროში მოქმედი ნორმების საერთაშორისო სტანდარტებთან შესაბამისობის უზრუნველსაყოფად წინადადებების შემუშავება; o შრომის სფეროში სოციალური დიალოგისა და სოციალური პარტნიორობის მხარდაჭერა; o კოლექტიური შრომითი დავების რეგულირებისთვის, სოციალურ პარტნიორებთან ერთად, მედიატორის ფუნქციების შესრულება, შრომისა და დასაქმების სფეროში საერთაშორისო კონვენციების, რეკომენდაციების, შეთანხმებების შესრულების მონიტორინგი; სახელმწიფოს მხრიდან აღებულ ვალდებულებათა შესრულების თაობაზე პერიოდული ანგარიშების მომზადება/წარდგენა; o შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციასთან და ამ სფეროში მოქმედ სხვა საერთაშორისო და სამთავრობო უწყებებთან თანამშრომლობა; o დასაქმების სახელმწიფო პოლიტიკის სფეროში წინადადებების შემუშავება; შესაბამისი ნორმატიული აქტების პროექტების მომზადება; o შრომის ბაზრის კვლევა და ანალიზი; 64 o შრომის ბაზრის ინფრასტრუქტურის (პროფორიენტაცია, პროფკონსულტირება, დასაქმებაში დახმარება) განვითარების მხარდაჭერა; o სამუშაოს მაძიებლების (მ.შ.
უმუშევრების) რეგისტრაციისა და აღრიცხვის მეთოდური მასალების შემუშავება; o დასაქმების პროგრამების შემუშავება და მათი განხორციელების ხელშეწყობა; o დასაქმების ხელშეწყობის განმახორციელებელი სამინისტროს სისტემის ერთეულების საქმიანობის კოორდინაცია და მონიტორინგი; o დასაქმების ფორუმების ორგანიზება; o შრომითი მიგრაციის (შიდა და გარე) რეგულირებისათვის წინადადებების შემუშავება; შესაბამისი ნორმატიული აქტების პროექტების მომზადება; o დასაქმების კერძო სააგენტოების სახელმწიფო რეესტრის წარმოება; o არასამხედრო, ალტერნატიულშრომითსამსახურშიგაწვევისსახელმწიფოკომისიის გადაწყვეტილების საფუძველზე არასამხედრო, ალტერნატიულ შრომით სამსახურში წვევამდელთა გაწვევის განხორციელება და მათი დასაქმების ორგანიზება; o დეპარტამენტის კომპეტენციას მიკუთვნებულ სფეროში სამინისტროს მიერ დასადები საერთაშორისო ხელშეკრულებების პროექტების მომზადება; o დეპარტამენტში შემოსული მოქალაქეთა წერილების განხილვა და შესაბამისი რეაგირება.
65 თავი III სახელმწიფოს როლი სოციალური დაზღვევის ხარჯების ოპტიმიზაციისთვის ამ თავში განხილული იქნება სახელმწიფოს არაფინანსური ეფექტი სოციალურ დაზღვევაზე რისთვისაც განვიხილავთ შემდეგ ფაქტორებს   შრომითი უსაფრთხოების კანონმდებლობის დანიშვნა სოციალურად დაცუველთა დასქმების უზრუნველყოფა სოციალური დაზღვევის შეუწყვეტლად  ექსპორტის განვითარება 3.1 შრომითი უსაფრთხოების ახალი რეგულაცია 2019 წლიდან მოქმედებს კანონი შრომით უსაფრთხოებასთან დაკავშირებით35მოვალეობების შემცირებისას, ამ კანონის ამოქმედებიდან უნდა აღინიშნოს რომ ნამდვილად არის შემცირებული უბიედური შემთხვევების რადენობა და შესაბამისად მათ ანაზღაურებაზე გადარიცხული თანხები, თუმცა ეს ცვლილება ჯერ ჯერობით არასაკმარისია თუმცა ვიმედოვნებ რომ ცვლილება პროპორციულად გაიზრდება და გვექნება არსებითი ცვლილება ამ მიმართულებით.
(გრაფიკი 3.1.1) 35საქართველოს ორგანული კანონი შრომითი უსაფრთხოების შესახებ 66 გრაფიკი 3.1.1შრომითი მოვალეობების შესრულებისას დაზარალებულეზე გადარიცხული თანხა 2013-2018 წლებში წყარო:ssa.gov.ge თუმცა თუ შევადარებთ 2019 წლის 2 კვარტლის მონაცემებსა და 2018 წლის ორი კვარტლის მონაცემებს ვნახავთ რომ ახალი კანონის ამოქმედების შემდეგ დაზოგილია 65622 ლარი ოლო დაზარალებულთა რაოდენობა შემცირებულია 498 ადამიანით.

ეს რის დაახლოებით 10 პროცენტიანი კლება.
ცხრილი 3.1.1 დაზარალებულთა სედარებითი მაჩვენებელი 2018 -2019 წლებში დაზარალებულთა მაჩვენებელი 2018 (ივნისის ჩათვლით) 2019(ივნისის ჩათვლით) სხვაობა წყარო:www.ssa.gov.ge რაოდენობა თანხა 5798 5300 498 747907 682285 65622 თუ სახელმწიფო მინიმუმ ამ 10 პროცენტიან კლებას შეინარჩუნებს მას შეეძლება დაზოგოს შემდეგი თანხები წლების მიხედვით(გრაფიკი 3.1.2) 67 გრაფიკი 3.1.2 დაზეოგილი თანხების პროგნოზი(2019-2025 წლები) არსებული დანაზოგის აკუმულირება კი შესაძლებელია გაკეთდეს სოციალურ შემწეობაში რომელიც დიდი ცვლილებას ვერ აძლევს სღარიბის შესამცირებლად თუ არსებულ დანაზოგს დავუმატებთ სოციალურ შემწეობას თავისთავად კორელაციაც შეიცვლება უმცა პრგონოზის გაკეთება რთულია რადგან არ ვიცი სამომავოდ სიღარიბის დონის მაჩვენებელი რა იქნება.
3.2 ახალი ინიციატივა იგეგმება კანონპროექტი რომლის მიხედვითაც სოციალური შემწეობის მიმღებნი დასამების შემთხვევაში ერთი წლის განმავლობაში კვლავ მიიღებენ ფულად დახმარებას ხოლო მეორე წელს კი მხოლოდ გარკვეულ შეღავათებს, უნდა იტქვას რომ ეს გარკვეულ წილად კარი ინიციატივაა თუმცა რელაურად მისი ეფექტის შეფასება რთულია გვაქსვ მორალური რისკი რაც გულისხმობს რომ არ არის გამორიცხული რომ სოციალურად აუცველებმა უარი თქვან დასაქმებაზ რადგან მათთვის სესაძლოა“საკარისი“ 68 იყოს ის ფულადი ჯილდო რომელსაც იღებენ სახელმწიფოსგან როდესაც რეალურად არანაირ ეერგიას რ ხარჯავენ ამ შემსოავლის მისაღებად.
მერე მიზეზი კი არის აღრიცხვიანობის პრობლემა.

საქართველოში არსებობს პრაქტიკა ე.წ გაუფორმებლად არაფორმალირად დასაქმებულების, ამას სწორედ წაროადგენენ სოციალურად დაცცველებო რომლებიც არ ფორმდებიან სამხურში და შემოსავალს იღებენ ხელზე, შესაბამისად შეუძლებელია აღვრიცხოტ რამდენი ადამიანია დასაქმებული ვინც იღებს სოციალურ შემწეობას, და ზოგადა რა ეფექტს მოგვცეს ახალი კანონმდებლობა.
3.2.1 ეკლესიის როგორც სოციალური ინსტიტუტის როლი სიღარიბის დაძლევაში სოციალურ ინსტიტუტებში მოიაზრება დაწესებულებები რომელთაც შეუძლიათ საზოგადოების ქმედებების ორგანიზებ.
პირველ რიგში მნიშვნელ;ოვანი აღვნიშნო რომ მართალაც მნიშვნელოვანი ზეგავენა აქვს ეკლესიას საქართველოში საზოგადოების ქცევასა და წეს ჩვეულებებზე, თუცმა საინტეერსო ფაქტი არის ის რომ ეკლესიას დაზოგადა რელიგიას შეუძლია წაახალისოს ადამიანების სოლიდარობისკენ და გაზიარებისკენ როგორც ამას წერს საკუთარ ნაშრომში იაკო ბაიერსი ნაშრომში რელიგიის გავლენა სირარიბეზე36,იგი საუბრობს რომ რელიგია აყალიბებს არა მხოლოდ სულიერ სიშივიდესა და კეთილდღეობას, იგი უბიძგებს ადამიანებს სიღარიბის შემცირებისკენ არგუმენტად კი მოყავს ისეთი მიმდევრობები რომლებიც ადამიანებს მოუწოდებს გაზიარებისკენ ,თუნცად ბუდიზმი რომელიც ამბობს რომ თუ შენთვის გაქვს საკამრისი რაოდენობის საკვები გაუზიარე იგი სხვებს, ამასთანავე რელიგიები ცდილობენ შეამცირონ კლასოვრივი დიფერენციაცია,როგორიცაა ისეთი გამონათქვამები რომ არავინ არ უნდა უყუროს ღატაკს ზევიდა,რელიგი მოიწოდებს ადამიანებს თანასწორობისა და თანადგომისკენ.
36 https://www.researchgate.net/publication/271313839_The_effect_of_religion_on_poverty 69 ამასთანავე მას საკმაოდ დიდი ძალაუფლება აქვს რომ მართოს საზოგადოება.
მოცემულ თავში განხილულია საქართველოს საპატრიარქოს მიერ მიღებული ერთ ერთი მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილება,რომელმა მნიშვნელოვნად გაზარდა მესამე ბავშვის დაბადების რაოდენობის ზრდა საქართველოში.საქართველოს კათალიკოს პატრიარქმა ილია II-მ 2007 წელს განაცხადა რომ ყოველ დაბადებულ მესამე ბავშვის ნათლია იქნებოდა , რამაც მოგვცა შემდეგნაირი სტატისტიკა გრაფიკი 3.2.1 ცოცლად დაბადებულ ბავშვთა სტატისტიკა რიგიითობის მიხედვით ცოცხლად დაბადებულთა რაოდენობა რიგითობის მიხედვით 35 000 30 000 25 000 20 000 15 000 10 000 5 000 0 1998 2000 2002 2004 2006 2008 2010 2012 2014 2016 2018 2020 Series1 Series2 Series3 Linear (Series3) წყარო:www.geostat.ge 2007 წლის ინიციატივით ვხედავთ რომ 2008 წლიდან იმატებს მესამე ბავშვის დაბადების რიცხოვნება, საბოლოო შედეგი კი ასეთია  2007 წელან შედარებით 2018 წელს პირველი ბავშვის დაბადება შემცირდა 33 %-ით  2007 წელთა შედარებით 2018 წელს მეორე ბავშვის დაბადება გაიზარდა 39 %-ით  2007 წელთან შედარებით 2018 წელს მესამე ბავშვის დაბადება გაიზარდა 130%-ით 70 თუ ჩვენ შევაფასებთ ამ ინიციატივას ფნანსურად შეგვიძლია მარტივი გამოთვლით შევაფასოთ ინიციატივის ღირებულება,ანუ რა დანაზოგი მისცა გადაწყვეტილებმა სახელმწიფოს ბიუჯეტს.
თუ გავითვალისწინებთ ფაქტს რომ 2014 წლიდან საშუალოდ სახელმწიფო ყოველ მესამე ბავშვზე წამახალისებლად იხდის 155 ლარს შეგვიძლია შევაფასოთ კათალიკოს პატრიარქის ილია მეორის ინიციატვის შედეგად მიღებული დანაზოგი.

საერთო ჯამში ინიციატივის შედეგად 2007 წლიდან მოინათლა 37600 ბავშვი თუ სახელმწიფო თითო შობადობაზე გადაიხდიდა 155 ლარს მისი ხარჯი იქნებოდა 5828000 ლარი, რაც თავისთავად კარგი დანაზოგია ეკონომიკისთვის.
3.3 იმპორტისა და ექსპორტის არაპირდაპირი ეფექტი სოციალურ დახმარებაზე პოლიტიკური ეკონომიკის ევროპულ ჟურნალში გამოქვეყნდა საკმაოდ საინტერესო ნაშრომი რომლის ავტორი გახლდათ ნიტა რუდრა,37 ეს იყო კვლევა(116 ქვეყანა) რომელიც ჩატარდა მსოფლიო ინსტიტუტის ეკონომიკური კვლევების(UNU-WIDER) პროექტის“ეკონომიკა და პოლიტიკა გადასახადებისა და სოციალური დაცვის“ ფარგლებში.კველევაში საკმაოდ ხაზგასმით არის ნაჩვენები რომ ეხპორტს საკმაოდ დიდი მნიშვნელობა აქვს სოციალური დაზღვეასა და მის გადაფარვაში საზოგადოების მასშტაბით.
ეს არ არის პირველი ნაშრომი ასეთი მიმართულებით, ამ მიმართულებაზე არაერთი კვლევაა გაკეთებული ისეთი მეცნიერების მიერ ,როგორებიც არიან (Cameron, 1978; Ruggie, 1982; Rodrik, 1998; Garrett, 2001; Kaufman and Segura-Ubiergo, 2001; Mosley, 2003; Wibbels and Arce, 2003; Scheve and Slaughter, 2004; Hays et al., 2005; Wibbels, 2006;) ნიტა რურამ კი ყურადღება გაამახვილა კონრეტულად გროპროდუქტის ეხპორტისა და საწარმების მიერ გამოშვებული პრდუქციის ექსპორტისა და იმპორტის მნიშვნელობაზე 37European Journal of Political Economy-Trade, poverty, and social protection in developing countries Raj M. Desai , Nita Rudra(2019) 71 სოციალურ დაზღვევაში.იგი საკუტარ ნაშრომში გამოყოფს ექპორტისა და იმპორტის ორ ძირითად მნშვნელობას სოციალურ დაცვაში, პირველი ეს არის კვებითი პროდუქტის ფასები, თუ გავითვალისწინებთ იმ ფაქტს რომ კვებითი პროდუქტის მაღალი ფასები იწვევს სოციალურ არეულობას38(Berazneva and Lee, 2013; Bellemare, 2015)თავისთავად მნიშვნელოვანა რომ სახელმწიფომ შეინარჩუნოს საკვების დაბალ ფასი,რა საკვირველია იმ შემთხვევაში თუ იგი მოახერხბს და ჯანსაღ საკვებ პროდუქტს მიირებს დაბალ ფასში.
მეორეს მხრივკი თუ მთავრობა გაძლიერებს ეხპორტს აგროპროდუქტის იგი ავისთავად გააძლიერებს მის მწარმოებლებსაც და სწორედ ასეთი ადამიანები არის სიღარიბის ზღვარზე ან მის მიღმაც, თუ ავიღებთ საქართველოს მაგალითს სწორდ ანალოგიურ შედეგს ვნახავთსოფელში მცხოვრებთა შემოსავლები ბევრად დაბალია ვიდრე ქალაქში მცხოვრები მოსახლეობის, და მოგეხსენებათ ძირითადი შემოსავლის წყარო სოფლად მცხოვრებთათვის არის აგრობიზნესი გრაფიკი 3.3.1 საარსებო მინიმუმი წყარო:www.geostat.ge 38Rising Food Prices, Food Price Volatility, and Social Unrest-Berazneva and Lee, 2013; 72 გარდა ამისა არსებობს მოსაზრება რომ არაფორმალურად დასაქმებამ(სოციალურად დაუცვლების) შესაძლოა ფირმები წაახალისოს არაფორმალური დასაქმებისგან, რომლებსაც ის გადაუხდის ნაკლებ ხელფასს.
მოგეხსენებატ სოციალური დაზმარების უმეტესობა ფინანსდება ფირმების გადასახადებისგან, ფირმები ამასთანავე ასაქმებენ კადრს რომელსაც უხდიან ხდელფასს, ხოლო ის კომპანიები რომლებიც ხასიათდებიან გლობალიზაციით ასევე ხასიათდებიან მაღალი ხელფასებით,თუმცა ამ უკანასკნელებს არ აქვთ წვდომა სოციალურ დახმარებასთან გამომუშავებიდან გამომდინარე, ამასთანავე სოციალური შენატანები ხორციელდება კომანიების დაბეგვრის შედეგად, და თუ გავითვალისწინებთ ლევის 2008 წელს გამოშვებულ ნაშომს ვნახავთ რომ ასეთი მიდგომა არის წახალისება კომპანიებისთვის დაასაქმოს ადამიანები არაფორმალურად რათა ემდოგმ თავიდა აირიდოს გადასახადები, რაც თავისთავად არღვევს მთლიანად სოციალურ სისტემას.
ამისათვსი კი მთავრობა მნიშვნელოვან პრიორიტეტად უნდა დაისახოს მაღაკვალიფიციური კადრის ჩამოყალიბება.
კვლევის მთავრი მიზანი იყო რომ დაედგინათ რამდენად დიდი ეფექტი აქვს წმინდა ექსპორტსა და წმინდა იმპორტს სოციალური დაცვის დაფარვაზე, რისთვსად გამოყენებულია მსოფლიო ბანკის სოციალური დაზღვევის ატლასი(ASPIRE) ასევე მონაცემები აღებულია მსოფლიოოს დაახლოებით 200 ქვეყნიდან მათი იმპორტისა და ექსპორტის შესახებ, საერთო ჯაში კვლევა ეყრდნობა შემდეგ ფორმულას  სადაც X და M წარმოადგენს მთლიან ექსპორტსა და მთლიან იმპორტს  Y-არის ამ ქყვყნების მთლიანი შიდა პროდუქტი  P-მთლიანი მოსახლეობა  R-შინამეურნებების მოხმარების მაჩვენებელი  C-კი წარმოადგენს კონკრეტულ ინდიკატორს სადაც C=1 ნიშნავს რომ მიმდინარე ანგარიში არის ღია ხოლო 0-ის შემთხვევაში სხვა დანარჩენი.
73 მონაცემები გამოთვლილია 5 წლიანი პერიოდის განმავლობაში საერთო ჯამში მნიშვნელოვანია რომ მიღებულია აგროპროდუქტის უარყოფითი კორელაცია სოციალური დაზღვევის დაფარვასთან, რაც ნიშნავს იმას რომ რაც მეტად გაიზრდება მათი ექსპორტი მით უფრო მეტად ეფექტური იქნება სახელმწიფო სოციალური პოლიტიკა.
მოცემულ ფორმულაზე დაყრდნობითა და რეგრესიული ანალიზით ვიღებთ ასეთ გრაფიკს(გრაფიკი 3.3.2 ) რომელიც გვიჩვენებს აგრობიზნესისის როლს სოციალური დაზღვევის მოცვაში მთლიან მოსახლეობასა და უკუდიურესად ღატაკიი მოსახლეობაში და ასევე საწარმოების მიერ შექმნილი პროდუქციის ექსპორტიას და იმპორტის როლს საზოგადოებასა და ღატაკი მსოახლეობისთვის გრაფიკის 3.3.2სოციალური დაცვის გადაფარვის მაჩვენებელი მოსახლეობის სიმჭიდროვის მიხედვით წყარო: European Journal of Political Economy 74 ამ მონაცემებითაც ჩანს რომ რაც მეტად არის აგრობიზნესი გაძლიერებული მით უფრო ეფექტურია სოციალური დაცვაა.
KDI მეთოდით კი დათვლილია სოციალური დაცვის გადაფარვის მაჩვენებელი მოსახლეობის სიმჭიდროვის მიხედვით დეტალურად რიცხვები მოცემულია ცხრილში 3.3.1 3.3.1 რეგრესიული ანალიზის საბოლო შედეგები-ფაქტორთა გავლენა სოციალურ გადაფარვაზე 75 დასკვნა ზემოთ განხილული იყო ყველა ის გამოწვევა და პრობლემები რაც თან ახლავს სოციალურ დაზღვევას.
სიღარიბე ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პრობლემაა არა მხოლოდ საქართველოსთვის არამედ მთლიანად მსოფლიოსთვის,მისი რეგულირების მნიშვნელოვანი ბერკეტია სოციალური დაზღვევა რასაც ადასტურებს უარყოფითი კორელაცია სიღარიბესა და სოციალურ დაზღვევას შორის.
უნდა ითქვას რომ საქართველო განვითარებადი ქვეყანაა და იგი საკუთარი პოლიტიკით ნამდვილად სწორ გზას ადგას რაც დასტურდება ახალი საპენსიო რეფორმით რადგან მოსახლებოს დაბერების კვალობაზე ეკონომიკა რეალურად ვეღარ შეძლებდა დაეფინანსებინა საპენსიო ასაკის მოსახლეობა, თუმა აქვე უნდა აღინიშნოს რომ საჭიროა საპენსიო ფონდსი სწორი მართვა იმის ფონზე რომ მოსახლებისთვის UndP-ს კვლევის თანხმათ ყველაფერზე პრიორიტეტული არის სახემწიფოს საიმედოობა, რაც თავისთავად აღძრავს მორალურ რისკს და უნდობლობას ახალი რეფორმის წინაშე.
ამასთანავე გარდა ფულადი დახმარებებისა სახელმწიფომ უნდა შექმნას დამატებითი რეგულიციები, როგორიც არის შრომითი უსაფრთხოების ახალი კანონი რომელიც 2019 წლის იანვრიდან ამოქმედდა და საკმაოდ დიდი ეფექტი მოგვცა შრომითი მოვალეობების შესრულებისას დაზარალებულებში.

ასევე უნდა დაინერგოს კანონპროექტი რომელიც გულისხმობს სოციალური შემწეობის შენარჩუენბას სოციალურად დაუცველების დასაქმების შემთხვევაშიც კი.
ასევე გარდა დემოგრაფიული ზრდის მასტიმულირებელი ფინანსური დახმარებებისა, ყურადღება უნდა გამახვილდეს ემიგრაციის შემცირებაზე,რადგან კვლევით გამოიკვეთ რომ უმეტესობა ემიგრირებული ადამიანების არიან სწორედ რეპროდუქციული ასაკის მქონე მოქალაქეები.

ნაშრომში დავამტკიცეთ რომ აგროპროდუქტის ექსპორტი უნდა გაძლიერდეს რადგან სოციალურად დაუცვლეთა უმეტესობა სწორად სოფლად მცხოვრები მოსახლეობაა და 76 მნიშვნეოვანია მათი გაძლიერება რაც საბოლო ჯამში მოგვცემს საერთო დადებით შედეგს რასაც ჰქვია სიღარიბის მაჩვენებლის შემცირება.
რეკომენდაციები ზემოთ განხილული იყო კონკრეტული პრობლემები რასაც ადგილი აქვს სოციალური დაზღვევის დაფინანსების პროცესში.

კვლევებმა აჩვენა რომ გარდა სოციალური შემწეობისა შედარებით ეფექტურია სახელმწიფოს არაფინანსური,მარეგულირებელი პოლიტიკა, თუმცა პირველ რიგში რთულია მხოლოდ სახელმწიფო შემოსავლებიდან მათი დაფინანსება.
გამოდინარე იქიდან რომ შეინიშნება მოსახლების დაბერება, აუცილებელია რომ დამატებითი სახსრები მოეპოვებინათ დამატებითი ბეგარის შემოტანით რისთვისაც კარგი გადაწყვეტლება იყო მეორე სვეტის დაგროვებითი საპენისო რეფორმა.
გარდა ამისა სწორი, ჩამოყალიბებული ხარჯების მართვის სტრუქტურაც მნიშვნელოვანია,რაც გულისხმობს ხარჯების ეფექტურ გადანაწილებას,ასევე მნიშვნელოვანია რომ არ მოხდეს გეგმიური ხარჯების გადაჭარბება,რაც გამოიკვეთა საყოველთაო ჯანდაცვის დაფინანსებისას, ყოველ წელს ხებოდა გეგმიურზე მაღალი ფაქტობრივი დანახარჯების გაწევა რაც თავისთავად აზიანებს ეკონომიკასა და მის სტრუქტურას.
ამასთანავე ფულადი შენატანების გარდა სახელმწიფოს აქვს საშუალება არაფინანსურად გახადოს ეფექტური სოციალური დაზღვევა, ამისთვის კი ძალიან კარგი საშუალებაა რეგულაციები, როგორიცაა შრომითი უსაფრთხოების კანონმდებლობა, შეღავათების შენარჩუნება დასაქმებულ სოციალურად დაუცველებისთვის და აგრობიზნესის ექსპორტის გაძლიერება.

77 1.გამოყენებული ლიტერატურა 1. აბაშიძე,აზმაიფარაშვილი-კომპასი (სახელმძღვანელო ადამიანის უფლებათა განათლების სფეროში ახალგაზრდების მონაწილეობით.2007 წ.)
2. ვერულავა თენგიზ-ბისმარკის კონკურენტული სადაზღვეო მოდელი-მედიცინის (2012წ) 3. კაკულია მერაბ,კაპანაძე ნოდარ,ქურხული ლალი-ქრონიკული სიღარიბე და შემოსავლების უთანაბრობა საქართველოში(2017წ) 4. ჟურნალი Forbes Georgia-საყოველთაო ჯანდაცვა არ არის საყოველთაო(2018) 5. ფუტკარაძე ლილითი სოციალური დაზღვევის როლი მოსახლეობის სოციალური რისკებისაგან დაცვაში 2013 წ 6. სავალდებულო სოციალური დაზღვევის შესახებ კანონი 7. საქართველოს კანონი დაგროვებითი პენსიის შესახებ 8. საქართველოს კანონი სავალდებულო სოციალური დაზღვევის შესახებ 9. ჯანდაცვის ბევერიჯის მოდელი-თენგიზ ვერულავა (2012) 10.
Beyers jaco (university of pretonia) the effect of religion on poverty (2014) 11.

European Journal of Political Economy-Trade, poverty, and social protection in developing countries Raj M. Desai, Nita Rudra (2019) 12.

Berazneva and Lee-Rising Food Prices, Food Price Volatility, and Social Unrest (2013) 13.

Guy Carrin and Chris James (World Health Organization Geneva) ‐ Social health insurance: Key factors affecting the transition towards universal coverage 14.
Lavinia Netoiu, Silviu Cârstina‐Analysis of the correlation between minimum wage levels in the country, indicators of social protection and poverty threshold (2017) 15.

National Social Report - Lithuania(2017) 16.

Nordic council of minister’s immigration and social insurance design 17.

Pirson’s correation coefficient- karl pirson (1857-1936) 18.

Rejevska olga, university of Latvia-Funded Pillars in the Pension Systems of Estonia, Latvia and Lithuania (2017) 19.
UNDP Georgia‐MY world Georgia(2017) 78 გამოყენებული ელექტორნული ბაზები 1. www.sciencedirect.com 2. www.jstor.com 3. www.mof.ge 4. www.ssa.gov.ge 5. www.geostat.ge 6. www.matsne.ge 7.

The World Bank- poverty and equity data portal http://povertydata.worldbank.org/Poverty/Home 8.

The world bank-understending poverty http://www.worldbank.org/en/topic/poverty/overview#1 9.

The world bank-understending poverty http://www.worldbank.org/en/topic/poverty/overview#1 10.
The worls bank report-poverty context http://www.worldbank.org/en/topic/poverty/overview#3 11. https://www.mercer.com/ 12. https://www.helpage.org/ 79