Source document: https://docs-lawep.s3.us-east-2.amazonaws.com/1694422923576.pdf (Seychelles)
Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES Thursday 10th December, 2020 The Assembly met at 09am National Anthem Moment of Reflection Mr Speaker in the Chair tou MR SPEAKER Bonzour tou Manm Onorab.

tele spektater Bonzour piblik ki pe swiv nou.

Byenveni pou nou Sitting ozordi.

Mon ti a kontan komans avek en pti mesaz pou Lazournen Drwa Imen ozordi.
Drwa Lo non Lasanble Nasyonal Sesel mon ti a kontan eksprim sa mesaz a lokazyon Lazournen Drwa Imen ki ganny selebre ozordi le 10 Desanm atraver lemonn.

Sa lazournen i mark Deklarasyon laniverser Iniversel Imen proklanmen par Nasyon Zini an 1948.

Si sa lazournen, se pou afirm drwa sakre tou imen, ou laliberte, egalite San konsiderasyon diferans, ras, lopinyon larelizyon, kouler, politik, klas, nesans oubyen mwayen.

Nou Nasyon parey selebre respe.

nou e laplipar Nasyon dan lemonn i baze li sa prensip.
E parey lezot nasyon, en lobligasyon pou fer sir ki i vin la realite partou dan lemonn.

annan nou Batay pou Drwa Imen pa pou'n terminen ziska ler drwa tou imen san eksepsyon i ganny respekte.

Dan lemonn i annan ankor bokou pou fer pou asir drwa bann minorite, drwa madanm e zanfan e plizyer kategori ki vilnerab.

nou leson Dan nou pei nou'n tir bann bann nou'n mankman temwannyen dan nou listwar, e nou ganny apele ozordi pou tenir aker sa langazman pou rekonsilyasyon.
ki e zanfan, Nou osi bezwen konsyan sa ki nou ankor annan pou fer parey proteksyon konplet pour bann legalite loportinite pour tou enkli bann ki annan dezabilite.

Sa lannen, sa lazournen i ganny selebre anba “Tenm Refer Pli Byen”, an Angle Recover Better an referans avek pandemi COVID- 19.

Sa term i met drwa imen o sant bann zefor pou refer lasante, sistenm ekonomik e sosyal, bann popilasyon atraver lemonn.
I demande ki ler nou re batir sa ki'n andomaze oubyen sa ki'n afeblir, nou fer sir ki 1 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 drwa imen i ganny respekte pli byen.

Nou koman parlmanter, nou ki premye gardyen e defanser drwa imen.

Alor mon ti a kontan an loner sa lazournen re afirm nou fer relasyon kontinyel, pou avanse sa bann drwa, pour tou dan nou sosyete.

E ler nou annan lokazyon pou dimoun vilnerab dan landrwa lemonn.

lezot Annou reste premye dan laliny batay ou drwa imen.
Mersi bokou.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Nou a pran Prezantasyon Dokiman.

Madanm Deputy.

MADAM DEPUTY CLERK Mersi Mr Speaker.

Papye ki pe ganny prezante la bomaten se; on The FPAC Report Meetings Six Familiarization with Conducted Departments.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Chairman FPAC, Leader Lopozisyon.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Bonzour tou koleg Onorab e bonzour tou dimoun ki a lekout.

Mr Speaker FPAC i gard son langazman pou rol pou kontinyen gard piblik enformen lo bann travay ki i pe fer.
E avek en nouvo FPAC ki'n vini dan sa setyenm Lasanble, ti enportan pou nou fer serten miting avek nou bann partners kle, ki asir annan accountability, la transparans e bonn dan gouvernans Gouvernman.

Sa bann antite i enkli Lofis Oditer Zeneral, Public Enterprise Monitoring Commission, Government Audit Financial Committee, Intelligence Unit, Financial Crime Investigation Unit e Anti- Commission Corruption Seychelles.
FPAC ti fer en seri miting avek son bann antite e en rapor in ganny prodwi pou benefis Lasanble.

Sa rapor i donn detay lo bann diferan enakman legal ki kre sa bann diferan Antite pou fasilit konprenezon bann Manm lo ki rol sa bann diferan antite i annan.

serten Dan sa rapor nou'n osi met rekomandasyon baze lo bann keksoz ki nou'n vwar e ki nou rankontre ler sa bann dimoun in zwenn avek nou.

En premye size ki'n come up Mr Speaker sa size kapasite.
E la FPAC in koz avek tou sa bann antite e en keksoz ki nou'n remarke pou ki sa bann lenstitisyon kapab fer zot travay e deservi zot manda.

Zot 2 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Dezyenmman bezwen annan kapasite e annan the personnel required pou zot kapab delivre lo sa ki zot manda i demann zot pou fer.

i annan area enportan Sesel ki nou bezwen met lanfaz lo train bann profesyonnel.

E sa se dan sa forensic accounting e area forensic auditing.
3 antite an partikilye in koz lo nesesite pou annan sa bann dimoun avek konpetans koumsa;- sa se PMC, Public Enterprise Monitoring Commission e Anti-Corruption Commission Seychelles e The Financial Crime Investigation Unit.

Tou le 3, i tackle bann konsern ki amount to plizyer bilyon Roupi.
En trwazyenm rekomandasyon ki nou oule fer Mr Speaker atraver sa rapor se ki bann Law Enforcement koz Entities, pou ACCS, partikilyerman savedir Anti-Corruption e Seychelles Commission Financial Crime Investigation Unit, pe fer en lasezi lo plizyer propriyete ki zot atraver en travay ki zot fer.

la mon e Mr Speaker enn bann konsern ki sa bann antite in souleve, se lefe ki sa bann propriyete ler in ganny sezi i swa bezwen ganny maintain oubyen ganny store par en kou pou Gouvernman.
Lesansyel i reste ki nou bezwen trouv en modalite pou manage bann propriyete ki ganny sezi, e asire ki Leta apre ki i deside pou dispose of sa bann propriyete, i ganny en reveni oubyen i ganny valer sa i devret ban propriyete ki gannyen.

En katriyenm pwen enportan dan sa rapor Mr Speaker, se lefe ki bann public enterprises oubyen bann state- owed enterprises i enjoy sa ki nou apel en pozisyon finansyel tre enportan dan nou pei.
La mon pe koz lo bann public enterprise parey SEYPEC, PUC, i enkli lezot parey Air Seychelles, … e menm Société Seychelloise d'Investissement.

Mr Speaker Antite prensipal ki annan pou rol fer oversight lo sa bann enterprises se pour Public Enterprise Monitoring Commission.

I enportan pou nou vwar ki kalite Dividend Policy ki devret ganny etablir pour ki sa bann Antite i komans pey serten reveni Gouvernman.

Me en size konsern ki'n ganny souleve par PMC atraver bann miting ki nou'n fer avek zot.
Se lefe ki depans sa bann antite 3 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 vizavi zot pozisyon finansyel i osi o.

En E pour sa FPAC pou annan en rol pou li zwe pou asire ki sa bann antite i osi koup depans sirtou pandan en moman akoz nou pe pas dan bann difikilte ekonomik, pou vwar ki mannyer nou kapab pli byen zer pozisyon finansyel sa bann antite e ki zot ava benefisye lekonomi pei.
senkyenm pwen enportan Mr Speaker, se lefe ki FPAC i vwar ki i annan bann diferan legislative enactments, si oule bann stati legal ki bezwen ganny revwar pou nou siport rol ki bann Antite i zwe.

La i annan Antite parey FIU e PMC.

E menm ACCS kot nou bezwen ranforsi kad legal pour fer ki zot louvraz i ava vin pli solid dan sa rol ki zot annan pou zwe pou zot asir bonn gouvernans, accountability e latransparans dan sa ki Gouvernman i fer dan depans piblik e osi tackle sa size koripsyon.
Mr Speaker sa bann miting ki FPAC ti fer, i pa ti bann miting ki nou ti pas li live, akoz lentansyon sa bann miting sete pou ed bann Manm familyariz zot avek travay ki sa bann antite i fer.

Me mon oule anonse ki FPAC pou resume son bann live hearings as from Zanvye 2021, kot nou pe konsider rapor Oditer Zeneral pou 2019.

Mon swete ki piblik i ava reste angaze avek travay ki FPAC i fer.
E zot ava kontinyen fer zot bann komanter, swa atraver bann medya ki egziste, ouswa atraver ekrir FPAC direkteman pour ki nou ava konnen kwa ki pe pase dan bann diferan antite.

E osi pou nou kapab zwe nou rol enportan ki nou annan sa se asir oversight ek scrutiny lo depans Gouvernman.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Chairman.

Nou ava kontinyen avek Mosyon, e nou annan en Mosyon apar Leader of Government Business ki lo Supplementary Estimate.
E pour sa nou ava apel Minis Finans ek son delegasyon.

tous Bonzour Minis Finans Naadir Hassan.

Bonzour Sekreter Prensipal Mr Damien Thesee e Mrs Irene Croisee Kontroler Zeneral.

Nou a prosede avek Mosyon e mon ava apel Onorab Bernard Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker.

Bonzour Minis e 4 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 bonzour PS.

Bonzour tou bann Manm koleg Onorab, bonzour tou bann dimoun ki pe ekout nou dan Lakour.
Mr Speaker avan ki mon al pli devan les mwan remersye ou pou ou pti diskour bomaten lo Zournen Drwa Imen.

E permet mwan silvouple zis dir ki mannyer mon'n apresye lafason ki ou'n anmenn sa speech lo Drwa Imen, e pour asir tou dimoun ki nou dan sa Lasanble nou tou nou byen committed anver improve nou drwa imen dan sa pei.

Nou annan deza en zoli seri drwa dan nou Konstitisyon.

Nou’n improve en pe resaman avek Kod Sivil drwa bann madanm oubyen bann zanfan osi, an tiran sa distenksyon lezitim ilezitim.
Nou'n improve en pe drwa bann madanm ki pa'n marye, lo nivo propriyete.

Me nou ankor annan bokou pou fer, sirtou lo nivo bann dimoun ki pe viv touzour avek en dezabilite.

E osi bann dimoun ki tonm dan sa kategori dimoun ki LGBTIQ.

Alor nou travay zanmen in fini, me mon krwar mon kapab dir ki ziska prezan koman en pei nou pa'n mal debourye lo Drwa Imen dan sa bann detrwa dernyen lannen.
Mr Speaker Mosyon ki lir devan nou bomaten koumsa; i to approve estimate The National Assembly the resolves supplementary of Seychelles Rupees One billion, one hundred and thirty-nine million, seven hundred and four thirty-two ninety hundred (SCR1,139,732,490) for the year 2020 laid before the Assembly in accordance with Article 154(6)(b) of the Constitution.

thousand, and en bann Mr Speaker sa Mosyon parey li menm li i dir i vin isi anba Lartik 154(6)(b) nou Konstitisyon.
E sirtou pou leklersisman nouvo Manm, nou Lasanble oubyen Gouvernman i kapab lay devan nou Lasanble a nenport ki moman, supplementary estimate apre ki Lasanble in aprouv en Bidze pou en lannen.

E sa i arive neseserman akoz tou depans dan en pei i dinamik, e nou pa toultan kapab reste dan paramet en Bidze ki'n ganny pase.

Lartik 154 nou Konstitisyon i permet en Supplementary Appropriation ganny fer dan 2 sirkonstans.

Enn se ler Gouvernman pe antisip ki i pou bezwen depas Bidze ki Lasanble in aprouve.
E depans plis, alor i vin devan 5 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Lasanble, i demann permisyon anba 154(6)(a) pou li fer sa depans siplemanter.

E en lot se anba 154(6)(b) se ler in fin i depanse e i vin devan Lasanble, pou ratifye en depans ki in fer an plis ki Bidze ki Lasanble in allocate avek Gouvernman.

Nou ava rapel ki sa lannen ki nou ladan, i en lannen spesyal akoz COVID.
E premye keksoz ki ti arive apre ki Bidze ti arive a lafen 2019 pou lannen 2020, Minis ti vin devan nou Lasanble avek en amended budget, amended estimates pour li amann Bidze.

Sa ki'n arive an atandan se ki in annan plizyer lezot depans enprevi.

E se pour sa rezon ki Minis pe vin devan nou ozordi pou nou ratifye sa bann depans enprevi ki ti'n ganny fer par ladministrasyon sortan pou la pli gran parti.
E donk sa Bidze ki vin i ankor devan nou ozordi, apepre sonm, menm R1.1bilyon, pou depans ki'n ganny fer, depans siplemanter ki Gouvernman in fer, e ki i pe demann nou ozordi ratifye anba sa dezyenm provizyon setadir Lartik nou Konstitisyon.

154(6)(b) i i pa ti pou E sa ti en konteks ase spesyal akoz sa ki ti pe arive, se zis en ki ti pe supplementary ki anmenn devan nou.
Me se ki Minis ti pe fer se i ti pe demann avek Lasanble koup serten depans ki nou ti'n, ki Lasanble ti'n fini allocate pou kapab servi sa larzan dan lezot heads ki nou pa ti'n allocate.

E an plis ki sa, i ti pe rod en supplementation en pe plis larzan akoz COVID.
E zot ava rapel ki Lasanble ti aprouv en Bidze, en amended budget ki ti fer siplemanter apepre R1.2bilyon pou kapab fer fas a en kriz COVID ki pa ti'n ganny antisipe ler Lasanble ti'n aprouv Bidze an 2019. provizyon ki Budget Mr Speaker tou bann in ganny en bann Manm handouts, montre egzakteman anba ki heads sa pe Supplementary ganny anmennen ozordi.
E ankor enn fwa pou benefis bann Manm mon ti ava, etandonnen ki sa set en depans siplemanter zot ava vwar lo sa bann papye 3 paz ki nou annan devan nou, 2 kategori peyman.

Anfen 2 kategori larzan.

Enn se bann savings ki'n ganny fer, akoz in annan savings ki'n ganny fer.

E tousala se bann, tou sa bann sif i dan en bracket.

Savedir sa larzan in en savings.

Se tou sa bann figures ki pa dan bracket ki en depans siplemanter.
E se sa vreman ki 6 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 nou bezwen focus lo la ozordi.

E dan en fason tre zeneral, i annan 3 kategori peyman ki nou bezwen pe regarde ozordi.

Premye kategori se bann peyman COVID related e sa nou vwar li en pti pe partou, sirtou lo trwazyenm paz.

Kot in annan bokou larzan ki'n bezwen ganny depanse, oubyen ki'n ganny depanse.
E nou ozordi nou ava deside si i ti bezwen ganny depanse ou non, sa se fonksyon sa Lasanble, me ki'n ganny depanse an relasyon avek Par egzanp Social COVID.

Programs, Subventions to Public Enterprises, Benefits anba ASP eksetera.

i annan bann Donk trwazyenm paz se zeneralman COVID related, me selman nou ava vwar ki en pe partou lezot depans ki'n ganny fer akoz sa.
Dezyenm kategori peyman, sa se bann peyman - anfen bann depans ki'n bezwen ganny fer, akoz an relasyon avek COVID, avek problenm ekonomik ki nou'n bezwen fer fas avek, nou exchange rate in slip.

E parey nou konnen nou'n sorti R14 en Dolar pou nou tonm en pe plis ki R20.

E alor in annan en lefe.

Sirtou pou bann peyman ki ti bezwen ganny fer, ANHRD i enn sa bann gro sonm parey zot ava vwar.

E zis annan trwazyenmman se eleksyon.

Dan Bidze 2019 nou pa ti'n prevwar ki ti pou annan 2 eleksyon.
Nou ti'n prevwar ti pou eleksyon prezidansyel.

Epi ler Lasanble in ganny dizourd nou bezwen al ankor dan en dezyenm eleksyon alor in annan en dezyenm kategori, sorry eskiz mwan, in annan en surplus peyman ki i bezwen ganny fer.

Sa se sa 3 gran kategori ki nou pou vwar dan sa schedule ki devan nou ozordi.

Mr Speaker nou prosedir ki ganny swiv pou Bidze se ki pou sak Supplementary Budget i bezwen annan en Mosyon ki ganny anmennen.

E sa Mosyon i bezwen ganny aprouve par Lasanble.


E dan lannen ki swiv la probasyon sa Mosyon, i annan en Bill ki vin devan Lasanble pour put into effect sa Mosyon.

Sa se enn bann rar Mosyon ki binding lo Gouvernman.

Akoz parey nou konnen bann Mosyon zeneralman pa binding, en en Mosyon pou me i Supplementary binding lo Gouvernman.

Estimate E Gouvernman i bezwen swiv li avek en Bill ki pou met annefe sa Mosyon, ki Lasanble dapre in Konstitisyon Standing Orders sa i ganny fer dan aprouve.
ek E 7 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 lannen ki swiv.

E nou ava vwar ozordi oubyen demen nou pou ganny en Bill ki pe, ki vin devan nou lo en Mosyon ki nou ti'n pase lannen pase, pou depans siplemanter ki ti'n arive an 2019. ozordi devan Sa enn Mosyon pour depans siplemanter ki pe ganny fer an 2020 son Bill pour vin an 2021 depandan lo kisisa ki'n aprouve sa Lasanble.
Problenm avek sa prosedir Mr Speaker se ki Lasanble i ganny demande pou aprouv en Bidze lo en Mosyon, pou aprouv depans lo en Mosyon, san ki i annan sa Bill devan li.

E sa i en pti pe sa ki pe ganny fer se ki Lasanble pe ganny demande aprouv en sonm global e sa Bill pli tar i ava vin bann Lasanble pour nou diskit lo sa Bill, apre ki nou'n fini aprouv en Mosyon.

E dan Lasanble presedan, Lasanble in trouve ki sa se en pti pe met saret devan bef.
Ou devret aprouv en Mosyon el ou annan tou bann eleman devan ou e non, pa zis en deba lo en Mosyon dan son fason abstre.

E donk Lasanble presedan, in entrodwir en pratik pour ki olye esper Bill lannen prosenn pou nou debat lo li, apre ki nou'n aprouv en Mosyon pretty much blind, annou aprouv sa Mosyon apre ki nou'n ganny tou bann lenformasyon.

E se pour sa rezon ki Minis avek PS i la ozordi.


Pratik donk in ganny adopte se ki nou pou, koman en Lasanble nou pou pran nou letan nou pou kestyonn Minis avek PS, lo sa supplementary appropriation.

tou Nou leksplikasyon ki Lasanble i merite gannyen avan, ki nou vot pou aprouv Mosyon.

ganny pou E ki ler Bill i vini lannen prosenn pa pou annan deba lo Bill akoz deba pou'n fini ganny fer lo Mosyon.

E Bill dan en serten sans pou ganny aprouve, akoz Mosyon si i pase in fini pase depi avan.
Donk se sa pratik ki'n ganny adopte e se sa pratik Mr Speaker ki avek ou permisyon, nou pe swiv ozordi.

Alor lafason ki travay mon krwar pou prosede se ki Minis avek PS i la, Manm ava ganny Anfen, en premyerman Lasanble pou al dan en Staz Komite pou demann, pou permet Manm demann kestyon avek Minis ek PS, okenn leksplikasyon lo sa ki devan nou.

loportinite.
loportinite.

demann E enn fwa ki tou leksplikasyon in ganny donnen, si okenn Manm i anvi kontinyen okenn deba, anvi fer i 8 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 prezantasyon okenn largiman an faver ou kont, a sa moman la sa i ava ganny fer.

E enn fwa ki tousala in fini Lasanble, Komite ava retourn dan Staz, Lasanble ava retourn dan Staz Lasanble e en vot ava ganny pran lo sa Mosyon.
E vwala Mr Speaker avek a detrwa mo, mon move ki sa Mosyon ki devan nou ozordi i ganny aprouve par Lasanble.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Nou kapab ganny secondment sa Mosyon.

Onorab Henrie.

Bonzour Mr Speaker.

Mr Speaker mon oule zis en klarifikasyon pou etablir petet en lord dan lafason ki nou pou go on.
Akoz si nou pe ouver kestyon lo la, petet pou nou gete si nou pou al parey par bann heads, bann departman ouswa nou pou bezwen pe, sakenn pou pran son bout kestyon pou etablir en lord konmsi.

Si nou pou komanse, annou, par head si nou pou al par heads or lafason.

Petet Onorab Georges a donn nou en gidans lo la.

Mersi.

HON GERVAIS HENRIE Mr Speaker Mosyon i segonde.

Mersi.

MR SPEAKER Onorab Georges ki ou panse.

MR SPEAKER Mersi.

Nou a pas dan Staz Komite pou zot kestyon.

Mersi, nou a komanse.


Onorab Terence Mondon.

HON TERENCE MONDON Mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis.

MR SPEAKER Eskiz mon Onorab.

Wi, Onorab Aglae.

Ou’n gannyen mikro.

HON EGBERT AGLAE HON BERNARD GEORGES Mr Speaker i tou depan lo sa ki bann Manm i anvi fer, i en pti, i pa en gran legzersis i annan zis 3 paz.

Me si Manm i krwar ki i preferab pran head par head e demann kestyon, then so much the better.

Se ler Bill pou vini ki nou pou vot head by head.


La nou pou, i zis en Mosyon ki nou pou aprouve oubyen ki nou pa pou aprouve.

I am in the hands of you Mr Speaker.

I annan, mon prevwar ki i annan enn de keksoz, par egzanp bann COVID related 9 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 expenses ki en pti pe partou.

Me i pa anpes nou pran li seksyon par seksyon bomaten.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Petet nou a regarde ki Minis i panse lo la.

Wi, ou ankor.
Wi, ou ankor.

Eskiz mwan Onorab Leader Lopozisyon.

Ou oule dir keksoz avan Minis i koze.

Ale wi.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon krwar sa ki Onorab Aglae in propoze i baze lo bann leksperyans lepase.

Sa supplementary pa’n vin dan laform en Bill, in vin dan laform en latab kot i annan bann diferan areas ki nou konsidere.

i meyer pou nou konsider li by head.

Akoz then ou pou war ou dan en sityasyon kot Manm pou raise kestyon lo head apre ki Minis in fini kouver li.
E Ou menm ou, ou pou war difikilte kot ou pou annan repetisyon serten kestyon osi as well.

So i meyer parey nou pe regard premye head, nou poz nou bann kestyon.

I ava annan bann crosscutting issues ki nou pa pou kapab anpese.

Me selman i preferab ki nou go koumsa.

Apre i pli fasil pou Minis kapab donn bann leklersisman e Manm bann bann larepons lo bann size ki pou come up.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Minis ki ou lopinyon?

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Speaker.


Mon ok avek sa ki bann Onorab i propoze.

Nou ava aranze nou dapre sa ki zot war i mars pli byen pou zot.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Alor nou a komans.

Letan ou pe dir seksyon la, ou pe dir sa bann, mon annan o komansman Current Outlays: Wages and Salaries.

la.

So nou pran enn sa ziskan kot son total, ok. Me nou a komans avek Current Outlays: Wages and Salaries Departments.

Ministries Onorab Mondon ou pa ti lo sa seksyon ou?

Okenn kestyon lo sa seksyon?


HON TERENCE MONDON Mersi Mr Speaker.

Mon annan en kestyon lo la.

Mon vwar anba bann Wages, anba Regulatory Bodies pou Public Health Authority.

En sonm adisyonnel 2.1 milyon ki dir pe cater pou allowances COVID.

10 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Mon anvi konnen si tou bann allowance, e lekel sa bann dimoun ki’n ganny allowances anba COVID?

Akoz ti annan serten dan sizyenm Lasanble, eski i annan serten.
MR SPEAKER Mon pa pe swiv ou la Onorab Mondon, eskiz mwan.

Mon pa war li dan sa seksyon.

Eski.

HON TERENCE MONDON Mr Speaker nou pe koz Current Outlays: Salaries and Wages laba, anba sa i annan Ministries and Department.

Apre i annan bann Regulatory Bodies.

Eski nou pe pran tou le 2 ansanm?

Akoz ou lede i tonm anba Salaries, Wages and Salaries.

Nou pran zis Minister avan.

Ok. MR SPEAKER Wi nou a komans avek premye lalis anler.

HON TERENCE MONDON Ok. MR SPEAKER E apre nou a pas lo dezyenm.
HON TERENCE MONDON Ok Mr Speaker.

Mersi.

MR SPEAKER Wi Onorab Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mon a zis demann en kestyon zeneral lo, letan mon pe get sa kantite recruitment ki’n ganny freeze.

Parski nou anvi war Gouvernman en performan.

Mon anvi zis konnen ki mannyer sa i afekte loperasyon Gouvernman?

E si zanmen in thinking poudir annan en serten dimoun nou pe pey zot anba FA4JR ki’n perdi travay e ki probableman pe, non, pou pa perdi travay.
Me selman zot pe asize en pe napa louvraz toulezour kot zot ti’n kapab anmenn sa bann dimoun, e so zot annan en travay aktyelman pou fer.

So mon zis anvi konnen ki mannyer in annan sa bann refleksyon e ki mannyer sa bann freeze lo sa bann post recruitment in vreman afekte loperasyon Gouvernman e pou son effectiveness?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Speaker.

Zis mon pe tyeke, nou dan Komite ou dan?

MR SPEAKER Wi.
MR SPEAKER Wi.

11 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 MINISTER NAADIR HASSAN Ok. Mon pas avek PS pou reponn sa kestyon.

MR SPEAKER Mersi.

PS.

PS DAMIEN THESEE Morning Mr Speaker, tou Manm Onorab.

Mr Chair e tou Manm Onorab.

Parey nou ti vin avek lamannman Bidze 2020, stratezi ki ti ganny swazir sete pou safeguard lanplwa tou travayer ki deza in service.

Me nou ti napa resours pou kapab recruit nouvo dimoun.
Parkont mon ti donn serten leksepsyon pou bann Minister parey Lasante li menm, Ledikasyon, Lapolis, Public Health, DRDM.

zot kontinyen Sa ti ganny leksepsyon recruit pou dimoun anvi ki zot bann servis esansyel.

So nou napa sa pou resours malerezman kontinyen recruit dimoun.

Akoz nou pe fer en deficit.

Me wi par kont, nou’n bezwen rod sa R1.2 milyon pou safeguard saler private sector.
So dan plas recruit dimoun, Gouvernman sa Additional Fund R1.2milyon pou kapab bann dimoun ki dan private sector reste kot zot ete.

in donn Akoz inisyalman nou sispekte nou pou annan en, sa COVID ti pou afekte nou 3, 6 mwan.

So nou pa ti pe ekspekte ki sa sityasyon ti pou prolonze.

So sanmenm sa, sa bann temporary measures.

ou bezwen So i annan natirelman serten lefe lo servis bann lezot Minister ki pa’n kapab recruit.
So ler i annan bann keksoz koumsa zis kontinyen perform e enplimant ou bann existing Policy.

Ou pa kapab fer enn nouvo an plis.

Parey Minister Finans osi in afekte nou.

Ou bezwen zis met lo shelf en pe bann nouvo keksoz ki ou ti anvi fer e zis mentenir sa ki ou annan la.

E nou’n osi, nou’n tir bokou nou resours pou kapab enplimant FA4JR.

Ki’n vedir nou pa’n kapab petet delivre lo nou bann servis.

So i annan en lefe ki pou annan lo bann Minister.

Me selman mon pa pou kapab allow zot pou recruit more.
E deplis ek sa FA4JR i fer ki tou dimoun i reste kot i ete.

en challenge osi pou kapab attract dimoun.

Akoz tou dimoun kot i ete dan URS dan FA4JR anba SETS i laba li.

E ou annan en skills gap osi ki pa neseserman kapab allow nou pou recruit dimoun.

Mersi.

annan nou So 12 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 MR SPEAKER Mersi.

Onorab Esparon.

HON REGINA ESPARON Mersi Mr tou dimoun.

Speaker, Mr bonzour Speaker mon ti anvi en klarifikasyon anba sa head Department of Police.
Mon war zot lo recruitment la.

fer en savings in Mon kestyon, se ki pandan letan COVID ti annan bokou mirmirasyon par bann zofisye Lapolis, parske zot, zot ti en kategori travayer ki ti lo for front dan sa letan lockdown avek COVID.

in Anvi ki zot fre en savings sa, mon ti a zis oule klarifye si sa bann zofisye Lapolis ki ti lo forefront dan letan COVID ti ganny peye en allowance?

E si wi anba ki heads ki zot in ganny peye?

Mersi.

normal, sa bann allowance ti ganny tire.


So i annan allowance ki’n fini ganny peye pou zot.

E mon krwar zot ti annan savings si mon pa tronpe.

Nou ti fer bann Minister ki annan larzan dan Bidze, anvi ki nou pa ti koup Bidze Lapolis.

Whatever mezir kontrol ki nou ti’n mete lo zot bann goods, zot ti bezwen servi sa larzan avan, egzos li, pey zot bann depans COVID, ler i fini zot vin kot nou prezan pou pey additional anba Contingency.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi PS.

Onorab Bistoquet.


HON ROSIE BISTOQUET Mr Mersi Speaker.

Bonzour Mr Speaker, bonzour tou Onorab, bonzour Minis avek tou ou bann delegasyon, apre bonzour tou dimoun dan lakour.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Si mon pou apel korekteman bann landrwa parey Lapolis ti ganny peye mon krwar zis pou 1 mwan ki ti annan sa restriksyon.
So once everything went back to Mwan mon ti a kontan ganny en klarifikasyon Minis, anba Ministry of Education and Human Resources.

Letan mon get sa savings apepre en 4 milyon apepre.

Savings ankor i relye avek delay recruitment avek freezing.

Vi ki nou konnen nou nivo ledikasyon akademik nou bann zanfan, sirtou dan lekol 13 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 leta in desann en kantite.

Mon ti a kontan konnen konbyen ladan sa ki pa’n ganny recruit.
Konbyen teachers ladan ki pa’n ganny recruit anba sa Code?

MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS wi.

PS DAMIEN THESEE Mr Mersi Chair.

Aktyelman sa bann issue delay dan recruitment i pa zis sa lannen, in en keksoz ki’n arive tou bann lannen avan.

pou Mon napa lenformasyon kantite dimoun, kantite teachers egzakteman ki zot short.

Me nou ava rode e provide.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Gill.

HON CHURCHILL GILL Bonzour Mersi Mr Chair.

Bonzour Mr Chair, bonzour Minis ek ou tou delegasyon.

Manm.
Manm.

Mon kestyon se sa bann budget savings i, son lefe in komans byen boner dan lannen 2020. la nou Desanm.

E still loperasyon, tou loperasyon in kontinyen parey PS ou’n dir nou.

E Eski sa donnen sa difikilte pou budget 2021, eski zot annan lentansyon, vi ki zot in war, zot in fonksyonnen, sa ki’n ganny koupe la dan 2020 i pa ganny mete dan Budget 21?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Wi, as nou pe prepar Bidze 2021.


E parey mon’n mansyonnen oparavan, 2021 is going to be en tough year.

So nou bezwen Gouvernman vin pli efikas dan delivre servis.

bezwen pou E nou entansifye sa legzersis pou manage kou Gouvernman.

So as nou prepar Bidze 2021, emphasis i en kantite lo ki mannyer nou fer Gouvernman pli efektiv, koup wastage, labi.

So sa i en priyorite, wi.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab William.

HON WAVEN WILLIAM Mersi Mr Chairman.


Bonzour Minis avek PS e tou Mr dimoun ki a Chairman mon ti a kontan demann Minis.

Par lefe ki nou rol se fer oversight.

lekout.

E dan bann previous bann presentation, budget alokasyon bann MDAs, nou’n vwar ki bann, zot in toultan pe fer monte ki zot understaffed.

E 14 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 la nou vwar poudir nou annan en ta freeze lo bann post.
Eski i posib avan Bidze i ganny prezante pou nou kapab ganny en lalis sa bann diferan post par anba sa bann diferan heads.

Pou nou kapab vreman evalye, fer nou oversight pou vwar letan sa bann diferan lazans zot pe fer zot soumisyon.

Pou nou vreman konnen merit e nesesite sa bann post.

Akoz ki i arive la, nou pa pe vwar bann detay.

Me selman ou’n vwar dan lepase kot dan Bidze zot toultan pe dir, poudir zot bezwen dimoun pou vin efikas.
E parey Minis ou’n dir ou menm poudir, nou dan en letan difisil, nou bezwen sey tou fason pou nou kapab koupe.

Me i pou enportan pou nou, koman Lasanble, pou nou kapab ganny osi sa lalis sa bann post.

Akoz pou vwar, poudir be eski, si i annan bann Minister ki annan bann diferan layers ouswa i top heavy.

Me selman ou trouve poudir be i annan serten post ki ou bezwen.

So i pou enportan pou nou kapab ganny sa lalis.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.


Wi, nou ava provide zot avek sa lalis.

Me selman osi sa exact exercise pe arive dan bann Minister kot dan preparasyon Bidze 2021, tou Minister in ganny demande pou regard ki tou sa bann post e ki rol ki kritik.

Akoz menm kantmenm ou’n met en general freeze, i annan serten rol ki vreman kritik ki ou bezwen recruit.

So sa nou bezwen provide for.

So sa travay pe ganny fer a tou Minister.

Me nou a osi provide sa avek Lasanble.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.


Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon kestyon i rezwenn sa 2 kestyon presedan.

Sa size savings lo delay recruitment and freeze lo recruitment i pa en size ki fek vini.

Mon krwar i en legzersis ki Minister Finans in komans fer regarding bann Mid-Year Review across bann MDAs pou en pe letan.
So kestyon ki mwan mon annan pou demande se, eski ler bann Minister i prezant zot bann request, eski zot in fer, zot fer en disaggregation lo lekel bann post ki zot bezwen as urgent, oubyen zot zis anvoy en 15 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 i Sa total bann post, en serten kantite, and then dir ek Minister Finans mon oule ou fund sa bann post?

enn.

Apre dezyenmman.

Vizavi lafason ki ladministrasyon i fonksyonnen.

Ou kapab annan en post, me sa post pa funded.


So konmsi sey ed nou, sirtou dan sa prosesis Bidze ki nou pe al antre ladan pou nou konnen par egzanp.

Akoz ou pou tann dimoun dir ou, be mon’n al apply tel louvraz dan tel landrwa mon pa’n gannyen.

Apre sa Minister i dir li be sa post is not funded or sa MDA i dir sa post is not funded.

kapab So gannyen, kapab, sanmenm nou pe ganny sa.


Si pou posib pou provide nou, nou nominal roll, mon konnen i en gro dokiman, me i kapab ganny fer dan en fason lo en, en pendrive.

petet ki si nou Kot nou a kapab ganny en nide bann ki mannyer recruitment pe ganny fer across E bann diferan Minister.

zisteman i ava ed Minister Finans pou deside whether or not, mon pou fund sa kantite post, akoz lannen pase ou pa’n bezwen.
E an plis avek COVID bann legzersis ki pe fer, ou ava kapab redwir lakantite larzan ki pe ganny mete across bann MDAs pou zisteman fer en pe plis saving.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

An ki konsern alokasyon Bidze, parey nou konnen, tou Minister i ganny donnen en ceiling.

osi E se from sa ceiling ki i ganny break down into saler, oubyen servis e menm capital ganny i expenditure, kontrole.
Akoz enn nou bi, se lo saler osi, nou veye ki i pa depas en serten nivo nou GDP.

I pros 12poursan la, nou Wages Budget la, konpare avek nou GDP.

Ki relativman ase o. Akoz nou bezwen osi asire ki nou napa en civil service ki tro gro.

Akoz ler i gro savedir ou pe tir ou bann manpower from private sector e ou pe met tou dan sort of striktir administrativ ki pa bon.

So Bann Minister prezan ek sa ceiling li i fer son man power budgeting exercise.

I determinen ki son priyorite, i up to li.


E nou prezan nou travay avek DPA ki vreman vet sa bann request ki bann Minister i fer dapre zot nominal roll.

Si bann pozisyon ki’n ganny aprouve 16 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 dan zot nominal roll.

E osi nou travay avek ANHRD pou get bann returning graduates ki ti pe vini.

Nou annan bann priyorite ki nou fer sir tou kou i ganny funded parey Minister Lasante.

So bann lekol NIHSS i ganny finanse an totalite.


Me larepons osi i pou depan lo Minister si i annan bezwen pou sa bann post.

So nou gannyen enn ler sa bann issues ki bann Minister i dir avek bann aplikan, i napa larzan pou sa post.

Me selman sa it should not be the answer.

Nou bezwen gete eski i ti sa, en post, priyorite pou ou in the first place.

I pa vedir akoz i annan en returning graduate, ki ou oblize recruit li.

Returning graduate i free pou li travay even in private sector.
So nou pou touzour annan sa issue savings at the end of the year.

Akoz nou napa sa kantite manpower pou kapab fill the demand.

E menm si nou lafen donnen nou vwar ki lannen ler nou fer MDA dan mid-year i still annan sa savings ki vini.

E nou pa pe war sa pe go away anytime soon nou.

Nou’n diskit ek bann Minister dan letan Bidze pou gete ki zot bezwen.

Pou zot defann zot pozisyon.

So bokou fwa nou pe war i annan poaching pe go around.
So bann Minister pe recruit from lezot Minister oubyen pe sorti from parastatal to vin Minister.

E i fer en lot vid dan en lot landrwa.

So i en issue en pe konpleks.

Me solman nou osi bezwen ganny nou striktir, mon krwar sa i en priyorite osi, ganny striktir, striktir nou Gouvernman byen.

Ki nou asire ki nou pe maximize sa resours ki nou annan, atraver ki mannyer nou aranz nou bann manda fonksyon Gouvernman.

Mersi.

e MR SPEAKER Mersi PS.

Onorab Cosgrow.

HON WALLACE COSGROW Mersi Mr Chairman.


Bonzour Minis, bonzour PS.

Minis nou konnen poudir komansman lannen or letan nou pe prepar pou Bidze bann Minister i fer zot demann dapre sa ki zot santi zot pou bezwen pandan sa lannen, or dapre zot progranm.
Eski sa portre ki nou pe war in terms of budget cut dan Wages and Salaries, eski i posib ki i annan bann sityasyon kot, bann Minister pa pe ganny the right candidate or zot prosedir recruitment petet i annan en pti 17 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 pe delay.

Ki fer li ki ariv a en serten letan zot pa pou kapab fill sa bann post by lafen lannen?

Eski sa, sa picture ki nou pe war pou sa ki zot in supply avek nou silvouple?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.


Minis oubyen PS, zis sinyal mwan.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

I korek, nou annan delay dan process recruitment.

Akoz Bidze i ganny donnen from Zanvye.

So nou ki nou’n fer pou sort of redwir en pe sa bann ta savings.

Bokou fwa nou fund bann pozisyon komansman Fevriye, si nou konnen bann Minister i tarde avek son recruitment process an Zanvye.

Solman i annan ki on time, ki Zanvye sa bann travayer antre.
Si zot, kot bann i annan graduates ki pe antre la nou fund accordingly.

Solman i korek ou asonpsyon.

Mersi.

Energy and Climate Change, mon’n war en depans R125mil ki ti ganny omit pou bann Scheme of Service pou bann travayer Lanvironnman.

Mon ti a kontan demann Minis ki kategori travayer ki’n ganny afekte?

E konbyen travayer ki ti tonm anba sa depans silvouple?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Mon napa spesifikman lekel sa bann travayer.


Solman ti en Scheme of Service ki ti pe tous Minister Lanvironnman bann technical staff an zeneral.

Ti annan sa shortfall.

son Akoz ennler ler ou fer lenplimantasyon Scheme, prezan ki son real costing i vini.

Akoz nou fer provizyon.

Solman nou sa kapab lo sa lenformasyon spesifik bann travayer ki’n ganny afekte.

Mersi.

provide MR SPEAKER Mersi PS Onorab Clive Roucou.

MR SPEAKER Mersi PS.

Onorab Andre.

HON CLIVE ROUCOU Mr Mersi Speaker.


Bonzour Minis, bonzour tou koleg Onorab.

Mr Speaker anba Ministry of Environment HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon ti a kontan demann Minis, letan mon pe get savings ki in fer konsernan bann recruitment 18 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 dan Minister milyon.

i apepre R11 Eski i pa krwar, mon konnen nou pa ankor ariv li Benefits ek Approved Program.
Me selman letan mon pe get sa kantite ki nou’n depanse anba Benefits and Approved Program i 148 milyon.

Eski sa i pa’n en mannev ki nou’n freeze avek bann Minister lo en valer 11milyon se Epi nou’n, konmsi tou.

Gouvernman presedan in plito dir avek bann dimoun, ou ava al anba URS, ou ava al anba nenport ki progranm, nenk nou pe depanse.

Eski i annan lozik dan sa kalite, ou konnen, nou depan, nou save mwens me nou depans plis.
So plito nou ti les bann recruitment ganny fer dan bann Minister e ti ava annan bann pozisyon ki ganny okipe.

Mon konnen Onorab Cosgrow in demande si kalite recruitment dimoun oubyen process oubyen kalifikasyon ki zot annan, ki pa pe permet sa.

So pou mon i pa tro kler Minis.

Si ou kapab eksplik pep Sesel en pti pe sa kalite mannev silvouple.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Ler mon regard sa sityasyon mon get li dan son 2 kote en.
I byen nou fer serten savings in terms of cost cutting dan Gouvernman.

E a plizyer di tan sa i bann post en pe pli technical.

I pa menm nivo Me selman lo ou kote, lo kote ASP, bann social programs, Mon krwar mon’n mansyonnen avan ki i annan en urgent need to review this whole process.

travayer.

teknik Akoz ki odit preliminer pe montre, se ki i annan tro bokou diferan kalite Schemes.

Napa ase kontrol around bann diferan Scheme.


So si ou ti annan tousala, ou ti pou kapab redwir ou kou sosyal, kot kekfwa i annan serten nivo labi.

Me selman ou ti pou benefisye osi lo kote kou Bidze tou.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Michel Roucou.

HON MICHEL ROUCOU Mersi Mr Chair.

Bonzour Minis, PS, bonzour a tous.

Minis pou vi ki ou’n tous lo sa bout ASP la en.

I annan sa lo kote part rental li menm li, en.

E nou war.
E nou war.

MR SPEAKER 19 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Eskiz mwan, eski ou’n ariv anba oubyen nou ankor anler lo?

HON MICHEL ROUCOU Non, non, mon pe dir pou vi ki Minis in tous sa pti bout lo kote Social Protection la.

MR SPEAKER Ok, ale, demande.

Minis a reponn, selman annou sey gard lord.

HON MICHEL ROUCOU Ok, napa problenm Mr Chair.

MR SPEAKER Silvouple, ale kontinyen.


HON MICHEL ROUCOU Wi pou vi ki Minis in tous lo sa bout Social Protection, kot in dir i annan plizyer diferan bout ki zot pe revwar.

An term lo kote sa bout part rental li menm li, nou’n war poudir se letan ki, sirtou dan bann eleksyon li menm li, bokou dimoun in ganny anmennen lo la.

E zis en sel kou la, nou annan bokou dimoun kot zot pe zis ganny cutoff lo la, san petet zot, zot ganny apersevwar lo la.
E eski Gouvernman pou kontinyen ek sa progranm part rental li menm li?

Mersi.

Mersi Onorab.

Minis, wi.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair, mersi Onorab pou ou kestyon.

Mon pou reponn sa kestyon dan en fason en pe pli zeneral, en?

Parey mon’n mansyonnen, i annan en lodit ki pe arive kot ASP.

E i annan en travay pe ganny fer pou revwar nou whole striktir welfare.

So rather than get li pirman from en spesifik benefis, nou pe regard tou keksoz.
Ki nou pe war pou le moman se ki i annan tro bokou diferan kalite benefis.

I annan bokou duplication between sa ki i arive kot ASP e sa ki i arive kot Local Government.

E tousala nou bezwen met li dan en striktir pli annord.

Ki i prevent labi e pli efektiv.

E at the end of the day sa dimoun pli vilnerab ki sipoze ganny, ki ede, li ki pe ganny ede.

So sa i en louvraz ase konpreansiv ki pe ganny fer.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.


Si nou napa ankor kestyon lo premye seksyon nou a pas anba lo Regulatory Bodies.

Wi Onorab Zialor.

MR SPEAKER HON NADDY ZIALOR 20 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Mersi Speaker.

Mr Bonzour tou dimoun.

Anba Regulatory Bodies Minis, mon vwar and Reconciliation Commission zot in demann en supplementary R705.42mil.

Truth kot Mon ti a kontan petet ou donn en pe lesplikasyon lo la.
Whether si i pou en nouvo recruitment ouswa si en layoff ki sa Commission in fer?

Si ou permet mwan Mr Speaker, rezondet akoz mon pe demann sa, set akoz i annan en group dimoun ki’n fer resorti ki zot in ganny terminate.

Pou la senp rezon akoz zot ti pe partisip avek Electoral Commission dan letan eleksyon.

Ler Minister i fini reponn, mon annan supplementary question.

Mersi.

en MR SPEAKER Mersi Onorab.

Yes PS, wi.

PS DAMIEN THESEE Mr Chair, mersi.

Nou teknisyen pe tyek sa breakdown pou sa Wages.


Nou ava get back avek sa larepons apre.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Labrosse.

Onorab Richard HON RICHARD LABROSSE Bonzour Minis.

Mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis ek ou delegasyon, tou dimoun ki a lekout, bonzour bann Manm.

Minis, mon ti a kontan ou donn mon en pti lesplikasyon.

bonzour Mon pe get par egzanp lo FIU ki en lazans ki en pti pe enportan dan sa travay ki zot pe fer, sirtou lo sa nouvo.
Nou’n vwar ki zot osi zot in fer en savings dan recruitment of staff.

Mon ti a kontan ou donn nou en pti pe plis detay lo si sa saving nou pou vwar li dan sa next Bidze ouswa zis in cutoff koumsanmenm nou pa pou war ankor?

Apre lo kote Seychelles Maritime Safety Administration ki nou’n vwar la ki i annan R98 milyon mon krwar sa, ki’n cater pou, 190, wi ok. Ki’n cater pou CEO, Deputy CEO.

E nou ti a kontan si ti a donn lesplikasyon, si i annan nouvo dimoun ki’n pran, ki’n take up sa post.
Vi ki nou konnen ki sa lorganizasyon i ankor pe still dirize par son menm dimoun.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Pou SMSA, i R198mil.

I basically 21 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 avek son nouvo Act ki’n vini ki ti fer provizyon pou annan en CEO, Deputy CEO avek sa bann teknik, Registration 2 post Officer avek en enzenyer.

Ki nou’n bezwen donn li sonm adisyonnel.


E lo kote FIU, ankor ler nou fer revised MDA milye lannen, nou’n war sa akimilasyon savings ki’n vini, natirelman nou tire.

E 2021 pou Bidze natirelman i bezwen re come back again pou refer son soumisyon.

Gouvernman prezan ava gete lekel bann antite ki i gete koman priyorite.

E i ava fund accordingly.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Mersi PS.

Onorab Terence Mondon.

HON TERENCE MONDON Mersi Mr Speaker.

Mon oule demann Minis, anba Public Health Authority.
I annan en adisyonn, en siplemanter 2.

149milyon pou kouver bann allowances pou COVID.

E anvi ki nou ti annan en budget line pou COVID pou allowances ler nou ti pas Bidze pli boner sa lannen.

Eski, kwa ki’n fer sa logmantasyon 2.14 milyon?

E eski i pou pe kouver bann kategori travayer, ou konnen dan sizyenm Lasanble nou ti pe point out ki i annan kategori travayer ki pa ti pe ganny kouver.

E si sa bann in ganny kategori kouver avek sa logmantasyon silvouple?

Mersi.

travayer MR SPEAKER Mersi Onorab.


Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Bann pou travayer ki kategori basically Minister Lasante determinen li menm, ti annan 3 kategori, high risk, medium risk e low risk.

E zot ganny peye sa bann to zot allowance according klasifikasyon.

Wi, pou Minister Health Lasante, Public fer zot plizoumwen, peyman zot menm.

ki’n E i pou depan lo pirman lo Public Health ki risk e lekel bann travayer ki pe travay, pa nenport ki.
Mon krwar ti annan demann ki bokou travayer ki ti pe turn up pou vin travay ti pe demann risk allowance.

Me selman bann travayer ki ekspoze to certain extent a risk, ki sa allowance.

Pa zis akoz ou’n vin travay ki to en allowance.

Mersi.

ganny peye i entitle MR SPEAKER 22 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Mersi.

Onorab Andre ou ti annan, ou ti’n lev lanmen ou?

HON CLIFFORD ANDRE Mon pe zis, mon kestyon in ganny demande par Onorab Mondon.

Mersi.

MR SPEAKER Ok, mersi bokou.


Onorab Gill.

Wi Onorab Gill.

HON CHURCHILL GILL Mersi Mr Chair.

Mwan mon, i pa vreman en kestyon, me selman i en konsern ki petet Minis i devret konsidere lo SRC.

Mon war i annan 1milyon ki’n i pou fer savings, recruitment.

Me selman mon ti a sizere pou 2021 nou pa tous SRC.

Akoz sa travay ki nou oule i fer dan sa sityasyon.

li osi Ti a bon petet nou konsider li, donn li son bann staff ki i bezwen, zisteman pou nou kapab fer sir nou kolekte maksimonm tax.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Me nou a kontinyen.

Wi adres sa Minis, wi.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

So ler i ariv kot SRC ki mon’n demann SRC, se en plan stratezi ki mannyer pou moderniz SRC e fer li pli efikas dan koleksyon reveni Gouvernman.

So i pa pou zis en eleman ganny plis tax, me osi en eleman teknolozi pou nou upgrade SRC.

So, be selman definitivman SRC i en landrwa kot i bezwen ganny sa resours i annan pou collection.

appropriate Mersi.

ensure ki tax MR SPEAKER Mersi.


Onorab Bistoquet.

HON ROSIE BISTOQUET Mersi Mr Speaker.

Mon pou, mon pe pran back lo Mon Health Care Agency.

kapab konpran, ok, petet i ava annan dan medical treatment, latizann ki’n ganny order.

ogmantasyon ti a Me selman mon kontan ganny en lesplikasyon lo sa bout hemodialysis ki’n depans 40milyon.

Vi ki nou konnen, nou konnen ki i annan en agency ki pe run sa contract out avek en agency apele AMSA, mon konn enn de bann pti saga ki’n arive ki mon’n tande dan Lasanble.
E an plis ki sa i napa en gran logmantasyon dan bann pasyan ki pe fer dyaliz.

Mersi Minis.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER 23 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Sorry.

Wi Onorab Bistoquet mon osi mon pa’n war kote, ki seksyon i ladan.

Me selman kekfwa Minis in swiv.

Alor mon a les li reponn.

Annou sey gard lo seksyon silvouple.

Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.


Lo sa issue dialysis ki mwan mon’n obzerve se sa kontra ki nou annan avek sa lakonpannyen, ler ou get son kou pou Gouvernman i pa en kou ki pou soutenab moving forward.

So i annan en diskisyon e negosyasyon ki pe arive lo sa the dialysis program.

issue Akoz pou le moman mon konpran poudir par sesyon i $200 par sesyon.

E en pasyan i bezwen li 3 sesyon par semenn.

Savedir i fer ou $600 par pasyan par semenn.


So si ou annan ou 200 pasyan, ou kapab zis mazin sa kou lo Bidze pou tret tou sa pasyan.

So i annan en travay pe ganny fer pou gete ki mannyer nou fer li vin soutenab lo Bidze.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker zis en pti pwen lo sa ki Minis fek dir.

I annan en rapor ki FPAC ti fer vizavi sa kontra e demann re negosyasyon sa kontra.
Sirtou menm osi asir kalite servis ki bann pasyan dyaliz pe gannyen.

Mon krwar i ava en travay ki Minister Lasante i bezwen kontinyen avek AMSA.

Pou asire ki nou ganny value for money regarding sa kontra.

Mwan mon annan detrwa pti kestyon regarding serten sa bann antite ki’n come up ankor avek sa savings lo recruitment.

Sirtou sa pwen, sa pwen Public Health Authority sa bann allowances ki pe ganny peye.
Mon konnen nou pe dir nou pe fer serten travay pou etablir lekel frontline sipoze eksetera, trou sa bann modalité ki sipoze ganny etablir.

ki Me selman mon krwar konsern ki mon annan, i kontinyen annan problenm internally ler i annan bann I peyman ki ganny bann annan kontinyen konsern.

fer.

Tanzantan ou war enn ki leve.


Swa ners pa gannyen, swa lot, eski zot in sey tighten sa sityasyon anndan laba, pou asire ki si nou pe donn sa Bidze pou sa ganny fer, sa bann 24 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 dimoun i actually gannyen sa bann allowances.

ki lizye zot pe regard lo kwa ki pe pase?

Mersi Mr Chairman.

pa Mon ki konnen in annan dan problenm ki lepase, si i annan en keksoz ki kapab ganny regle.
Apre lo sa size and National la, Reconciliation Commission Onorab avan ti dir pou annan en siplemanter vizavi sa bann recruitment.

Truth Nou’n vwar, mon pa kapab demann Minis pou koz lo en keksoz ki nou’n vwar pe sirkile lo rezo sosyal.

Menm nou’n vwar i sipoze annan en dimoun ki sipoze vin travay pou Komisyon, ki’n ganny recruit from somewhere overseas.

Mon pa konnen si Minister Finans pe port latansyon lo whether or not ki sipor sa Komisyon i bezwen, kote i ale pou sort sa sipor.
Oubyen i pe ganny lese ek sa Komisyon.

Sa mwan mon pa oule enterfer dan travay ki sa Komisyon i annan pou fer, or son abilite pou delivre lo son manda.

Me in annan serten in konsern eksprimen, kot zot in vwar menm en posting lo rezo sosyal, mon pa pou demann Minis pou konfirm en posting lo rezo sosyal byensir.

dimoun ki Kot en dimoun pe koz lo i bezwen vin rod en lakaz Sesel, i pe al travay avek Komisyon.

So MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE sa aktyelman Commission.


relye Mersi Mr Chair.

Mon a repran sa kestyon sa sonm adisyonnel pou Truth and Reconciliation I avek setyenm recruitment Komisyoner ki avan Komisyon ti dir nou zot pa pou fer.

So zot ti pran recruit technical staff, me apre nou’n lapwentman en Komisyoner.

Ki prezan nou bezwen provide sa sonm sa pou Komisyoner.

larzan pou recruit Mwan mon pa pou aware bann laranzman ki Truth and Reconciliation i fer konsernan zot zesyon travayer.
Mon pou napa en repons pou donn ou.

E sa i pou osi anvi defi sa bann Komisyon endepandan osi ki annan.

Zot pa swiv plizoumwen protokol DPA, oubyen PSO.

E sa i anmar en pe nou lanmen ler ou annan bann Komisyon endepandan, koumsa enn ler ki pa swiv sa bann sort of striktir.

So sa enn nou bann challenge ki nou annan.


Me an ki konsern bann allowance - risk allowance pou travayer 25 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Lasante, nou konnen at some point ti annan serten delay dan peyman sa bann allowance.

I annan bokou osi konplent ki nou osi nou’n gannyen bann travayer ki santi zot, zot entitle pou sa bann allowance.

konsernan E ler nou annan bann pti keksoz koumsa, nou aktyelman nou avek management Minister Lasante.

Plizoumwen Care Agency.


Health liaise back Me selman ankor nou, nou pa konnen lekel ki sipoze entitle oubyen non.

Akoz sa i pou depan lo alokasyon sa travayer atraver dan bann diferan duties.

Solman nou, nou provide larzan.

Bann lerer ki ti ganny fer, nou konnen Minister Lasante ti rektifye.

E so far nou plizoumwen napa konplent.

okenn Unless kekfwa enn ler ou travayer parey santi bann mon’n dir.

Ki vin travay me santi zot, santi zot entitled.


Me selman Minister Lasante i swiv son Polisi atraver sa ki’n etablir konsernan high risk, medium e low risk.

Mersi.

MR SPEAKER Ou ti annan en klarifikasyon Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Wi, mersi Mr Speaker.

2 pti klarifikasyon.

Mr Speaker PS, Mr Chairman, PS in koz lo bann antite ki nou kree, bann lenstitisyon.
Mwan koman Chairman FPAC mon apresye rol sa bann lenstitisyon, i enportan ki sa ban lenstitisyon i ganny sipor ki zot bezwen pou zot fer zot, pou zot travay.

Me i osi bezwen annan en fason ki Minister Finans, Gouvernman li dan larzan ki pe donnen i kapab asire ki sa larzan i al ver, asire ki sa travay ki sa bann lenstitisyon pe fer i ganny fer.

Pa konnen ki modalité ki zot pou etablir.

Me selman ti ava bon la ki nou pe al ganny Bidze 2021 ki pe vini, ki i annan en modalité ki ganny etablir.
Lo sa pwen bann travayer.

Eski PS, eski PS pe dir nou ki nou pa ankor etablir lalis bann dimoun ki ti sipoze tonm anba sa bann allowances?

Me la ki Bidze 2021 pe vini, e nou pou al diskit sa Bidze, nou pou al koz lo sa bann allowances.

Eski nou pa kapab demann sa bann antite pou fer en travay pou zot provide sa lalis avan Bidze 2021 i ganny anmennen.
Pou ki nou ava asire ki larzan ki nou pe bidzete pou bann allowances pou bann 26 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 dimoun ki swa frontline staff ouswa bann staff ki annan en rol pou zwe primondyal anver lager kont COVID, pe ganny zot reminerasyon ki zot devret pe gannyen.

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Petet mon a klarifye.


Nou a rapel ler ti fer lamannman Bidze 2020 ti annan sa kriter ki Minister Lasante ti met devan kwa ki high risk, kwa ki low risk, kwa ki medium risk.

So sa i la li.

Me Lasante solman Minister oubyen sa bann lazans ki pou fer son alokasyon travay.

Savedir li ki pou konnen lekel ki al dan Sant Karantenn, lekel ki al dan Sant Izolasyon, lekel ki pe fer screening at the entrance of the Health Centre oubyen Lopital.

sa bann Alor li prezan i fer peyman allowance staff accordingly.
E nou, nou pa neseserman antre ladan akoz sa i son zesyon.

So kriter i la, son bann lenplimantasyon i dan ki nou konnen i deza la.

i E natirelman si sa kontinyen provizyon 2021 Bidze pou bezwen ganny fer sa bann accordingly, pou landrwa ki high risk ziska low risk pou nou peye.

Me selman parey mon’n dir, sa i deza annord.

Sel konstrent ki nou gannyen, oubyen sel pti challenge ki nou gannyen, mon repete ankor, i bann travayer petet ki santi zot entitled to sa allowance enn ler.
ler nou klarifye avek Minister Lasante li i pou dir nou i annan son kriter ki in etablir.

E prezan i pou dir nou si wi ou non, i sipoze.

I annan de ka kot i annan bann omisyon ki’n ganny fer e in ganny korize.

Me solman Me selman si Minister Lasante i santi sa bann travayer pa a okenn risk, i pa sipoze ganny sa allowance, nou, nou pou siport Minister Lasante lo la.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi PS.

Roucou.

Onorab Clive HON CLIVE ROUCOU Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker ankor anba Public Health Authority sa depans 2.14 milyon.

Mon premye kestyon pou PS se eski sa bann allowance ki’n dir pou cater for COVID allowances?

Eski tou bann travayer etranze ki ti ganny recruit pou COVID i ganny kouver anba sa 27 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 allowance?

Epi zis en pti pwen pou PS.


Mon ti a demann PS pou fer sir ki zot verifye byen sa kriter ki Minister Lasante in donnen lo high risk, medium risk ek low risk.

Akoz mon krwar la ki annan problenm.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS, wi.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Sa ki mwan mon okouran sete bann travayer etranze ti deza annan serten allowance dan zot package ki ti’n ganny cater pou zot.

Nou ava provide Lasanble avek sa breakdown accordingly.
Lo ou dezyenm pwen, I supposed se selman en odit ki kapab vreman verifye pou konnen, lekel sa bann travayer ki pe travay, si vre zot tonm anba sa bann alokasyon.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Woodcock.

HON WAVEL WOODCOCK Mersi Mr Speaker.

Kot i konsern, Minis kot i konsern ANHRD i annan en sonm R42.4 milyon Bidze Siplemanter.

Mon kestyon i kot i konsern, ok, mon konpran poudir exchange rate in monte, alor zot bezwen en pe plis larzan sirtou pou allowance bann etidyan ki e etidye aletranze.
Mon kestyon i konsern sa sityasyon COVID in kree en sityasyon kot bokou nou bann etidyan ti bezwen ganny fer retourn Sesel.

E i annan menm bann paran osi ki ti depans larzan pou zot bann zanfan retourn Sesel.

Me la avek dan enn de pei ki’n reouver, bann etidyan pe retourn dan sa bann pei pou zot letid, zot pe kontinyen zot ganny demande pou pey en sonm pou karantenn dan sa bann pei.

Me mon’n aprann poudir ANHRD pa pe kouver sa kou pou karantenn.
Alor mon pe demande si dan sa lokasyon zot pou kouver kou pou sa bann etidyan ki pe retourn dan sa bann pei, pou sa kou ki zot bezwen pey pou karantenn?

Ki i annan, mon krwar Malaysia anviron R18mil.

Mon selman mon konnen lezot pei osi ki zot bezwen pey en serten sonm.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.


Si nou rapel, mon krwar ANHRD, son 28 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Polisi ler sa sityasyon COVID ti arive, desizyon ti ganny pran par Gouvernman ki i santi i pli, sa bann etidyan i pli an sekirite pou reste kot zot ete.

E natirelman ti annan serten etidyan ki ti tournen lo zot own cost.

So natirelman si sa bann etidyan in tournen lo zot own cost, ler pou zot ale zot bezwen bear it on zot own cost.
E ANHRD pa pou antre dan peyman zot airfares oubyen bann cost ki related avek karantenn ki bann pei pe demande.

Selman si i annan okenn evakyasyon ki ANHRD in fer ek bann etidyan, kekfwa bann landrwa ki then natirelman ler zot ale, sa bann etidyan zot cost karantenn pou ganny kouver.

ti kritik, Selman si sa bann etidyan ti al lo zot menm, mon krwar pa si pou ganny cater unless i annan en Polisi Gouvernman ki aprouv cost karantenn sa bann etidyan.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi PS.

Onorab Loizeau.


HON NORBERT LOIZEAU Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon anvi demann en kestyon relye avek kestyon Leader Lopozisyon lo Public Health mon kestyon pe vini pou bann allowance ki’n donnen.

Mon konnen Minis ou pa’n letan, ou pa’n ou la sa Gouvernman ki ti pe fer sa bann depans.

Se Gouvernman US sa letan.

Petet PS i a reponn mwan sa kestyon akoz li i ti ankor la sa letan.
Minis, PS, vi ki zot kot Finans, parey in dir sepa Public Health i anvoy zot lalis dimoun ki sipoze ganny sa allowance e zot, zot fer, zot, zot donn sa larzan epi.

Eski zot, zot ti annan en group ki pe fer oversight pou vwar si vreman sa lalis ki’n ganny anvoye, sa bann dimoun i merite gannyen.

Akoz i annan dimoun dapre ki mon konpran i zis asize dan biro kot Minister Lasante i pe ganny allowance COVID, i pa ni pe al lo site, ni nanryen.

Zis akoz zot anler laba lo top, zot pe gannyen, zis zot asize.
ti annan sa oversight pou vwar si avan zot donn sa larzan, si sa bann dimoun i merite.

Mersi.

Eski MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Wi nou okouran i annan serten staff 29 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 ganny management ki allowance COVID kantmenm zot pa bann technical staff.

ti Wi nou ti query.
ti Wi nou ti query.

Me selman dapre ki nou ti gannyen, sa bann management staff i ti plizoumwen form par en Komite High Level ki zot ti annan sa sort of Gold Command or whatever lezot kouler ankor ki zot annan.

Ki ti even dan restriksyon, zot ti pe ede plizoumwen kordin en pe bann loperasyon ki zot ti santi zot bezwen pey sa bann allowance.

E ti ganny aprouve by Departman Ladministrasyon Piblik osi.

So nou dek ki sa ki annan sa approval nou process.

Mersi.

MR SPEAKER Wi Minis.


MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Zis pou azoute, mon krwar i enportan ki mon fer sa pwen.

Ki ler i konsern serten labi, serten gaspiyaz la, Minister Finans there is only so much you can do.

Akoz ou annan en serten, en odit ek en Departman Finans ki pe get tou sa bann i antite Gouvernman.

i enportan ki sa sa komans bezwen Me legzersis dan Minister, dan sa menm.

lazans li Pou regarde, pou dir, be eski nou pe depans larzan dan en fason ki efektiv, ou konpran?
So nou pa kapab zis rely zis lo Finans pou met sa kontrol, i bezwen komans dan sa Minister li menm.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Mersi Minis.

Onorab Zialor.

HON NADDY ZIALOR Mersi Mr Speaker.


Baze lo larepons ki PS in donnen ek Minis, swivan mon kestyon en presedan, mon annan konsern si ou permet mwan Mr Speaker: Dan letan COVID paralel avek freeze bann post ki Gouvernman ti pran desizyon lo la, Gouvernman presedan, si mon pa tronpe ti osi annan en deklarasyon ki pou napa okenn nouvo recruitment foreigners, expatriate ki pou antre dan pei.
Lefe i reste ki si en dimoun, baze lo sa ki Onorab Lopozisyon in fer resorti, si en dimoun pe dir i pe vin Sesel Zanvye pou li travay dan en lorganizasyon, savedir recruitment in fini ganny fer.

Mon konsern i lo sa laspe, baze lo TRNUC, eski dan letan COVID, PS in dir i bezwen 30 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 resours, lenformasyon.
Me al rod selman eski dan letan COVID i ti neseser, oubyen i neseser pou nou fer recruitment expatriate dan letan kot nou pe dir pei i bezwen i bezwen larzan, e dan letan osi kot nou bann dimoun pe rod lanplwa?

E Minis, ou, ou nouvo, nou napa bokou letan depi ler nou’n dan Gouvernman.

I mon swe e i swe pep Seselwa ki nou osi adres sa sityasyon recruitment.

Petet taler nou ava koz en pti gin la, recruitment expatriate.

Parske dan mazorite de fwa, recruitment in fini ganny fer.
E apre ki advertisement i ganny fer pou post.

E sa i en keksoz ki nou bezwen fer tre atansyon.

Mersi Mr Speaker.

lo MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair, mersi ou kestyon.

Onorab pou Absoliman mon an agreman avek ou dan sa sityasyon ki nou ladan ler i vin recruitment of expat.

I en issue ki koman nou’n antre, nou pe regarde, nou’n fer en lalis tou expat ki dan sekter paraetatik.
E ansanm avek kot Lanplwa Minister Imigrasyon nou pe regarde ki sekter piblik, e mannyer nou kapab met Seselwa dan sa bann louvraz.

E osi moving forward ki only bann rol ki kritik e napa sa skillset Sesel ki ou pe donn ou GOP.

Me osi avek sa i bezwen annan en plan pou ranplas sa expat moving forward.

Mon krwar dan lepase toultan nou’n dir sa, me selman ler in vin son laplikasyon i pa’n neseserman ganny apply dan ki nou annan en succession plan pou en Seselwa takeover.
toultan So sa i en size priyorite pou Gouvernman espesyalman dan sa sityasyon ki nou vwar nou ladan.

Mersi.

MR SPEAKER Onorab Sandy Arissol ou ti oule en follow-up la.

HON SANDY ARISSOL avek Wi Mr Speaker.

Bonzour, bonzour Minis ou delegasyon.

Mon krwar pwen ki Onorab Zialor in fer resorti Minis avek sa ki mon’n dir mon krwar i enportan.

Parske letan nou pe mazin depans i larzan avek GOP annan en lot keksoz ki pe ganny arive ozordi, se bann lotel.
Bann lotel zot pe servi lezot web, parey nou dir online, pou zot advertise zot bann post ki zot annan.

31 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 laba E zot fer tou zot bann neseser lo web e sa dimoun li i apply i gannyen.

Apre ki zot fer senpleman, zot swiv Lalwa Lanplwa, zot met sa dan Nasyon e zot demann Sandy Arissol pou apply.

Letan Sandy Arissol i ale li zot, zot in fini ganny zot dimoun laba ki zot bezwen pe esper zis GOP pou fer desann.
Zis zot in swiv pattern Minister Lanplwa zot in advertise sa post.

E ler ou, ou vini ou met tou pou deboury, i dir ek ou, ou pa kalifye kan li in fini.

Mon krwar i enportan letan nou pe mazin COVID, pou nou kapab ede ki mannyer nou kapab soutenir nou Seselwa, en pti pe dan laliny ki Onorab Naddy Zialor.

Mr Speaker mon ti anvi fer sa pti kontribisyon.

Mersi.

tousala MR SPEAKER Mersi.

Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair, mersi Onorab.
Ou konnen, sa issue of GOP i en react ki mon santi i annan en kantite labi ladan.

E sanmenm sa ki i nesesit en travay ase profon pou nou regarde ki mannyer nou tir labi dan sa oversight.

Sorry dan sa GOP.

Me selman osi ki mon’n realize e se ki i annan en persepsyon osi ki’n ganny kree par bann expats, ki zis zot ki kapab fer sa louvraz.

ki E nou pa vwar sa linisyativ pou train en Seselwa pou pran louvraz eventually.

So sa vin zot se toultan endispansab.


Mon toultan mon’n believe kot nou bezwen annan en sistenm, kot wi nou napa en skill set, en expat i vini.

Me i bezwen train en pou Seselwa takeover eventually.

So sa mon krwar i en keksoz kritik pou nou dil avek.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Samynadin, eskiz mwan.

Mon war ou, ou lo lalis, mon krwar mon’n mank ou.

Fotespere ou kestyon i ankor valab.

Mersi.

HON KELLY SAMYNADIN Mersi Mr Chair.

Bonzour Minis avek PS e bonzour tou dimoun a lekout.
Mon kestyon i anba seksyon Public Officers Ethics Commission, kot in annan anviron R200mil ki’n ganny allocate pou cater for salary adjustments.

Mon kestyon i, pou konbyen dimoun oubyen post ki’n vreman annan azisteman dan zot saler e si i annan okenn rezon spesifik deryer sa?

Mersi.

32 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS wi.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Nou a verifye nou a reponn ou.


Me selman in the meantime Mr Chair, zis pou go baze to sa Scheme Minister anba Lanvironnman.

I plizoumwen bann staff anba Departman Climate Change ki pe ganny sa sonm pou kouver zot sonm adisyonnel.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Si napa ankor kestyon lo sa seksyon, nou a pran en pause la e nou a retournen 11er.

(BREAK) MR SPEAKER Kestyon, napa kestyon lo sa seksyon.

Nou a move on.
Nou a move on.

Ok nou a al anba nou a konmans lo Good and Services, sorry i annan Other Wages, Gratuities, Constitutional Appointees, en pti seksyon la.

Nou pase, napa kestyon nou ava al lo Goods and Services.

HON GERVAIS HENRIE Mr Speaker.

MR SPEAKER Sorry pe retourn lo.

HON GERVAIS HENRIE Wi lo gratuities.

MR SPEAKER Gratuities yes Onorab Henrie.


HON GERVAIS HENRIE Constitutional Appointees, wi Mr Speaker, san dout, san dout si flak i dan limazinasyon piblik ek ki’n fer pti pe kontrovers se sa sonm 6.3milyon.

E sa i sa ki dimoun deor pe apel Larzan Forgo.

I korek sa?

Non pa li.

Li menm sa non?

MR SPEAKER Eskize.


HON GERVAIS HENRIE So, shortfall under the Code result payment in need, so mon ti zis anvi en lesplikasyon lo la e baze lo lesplikasyon then lasal sertennman mon krwar i ava annan serten kestyon.

Mersi.

MR SPEAKER PS oubyen Minis.

Minis wi.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.


Mersi Onorab pou ou kestyon sa end-of-term dues, ki ou pe refer to i tonm anba Constitutional Appointees, laliny Constitutional Appointees e ladan dan sa 25 i sa 33 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 annan en konponan 5.109 milyon.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab wi.

HON GERVAIS HENRIE Ok wi.


Savedir sa ki Minis pe dir nou i then donn nou en leksplikasyon what is the 6.3, apre nou ava annan kestyon lo sa Constitutional Appointments.

Mersi.

HON GERVAIS HENRIE Ok mersi pou larepons.

So laliny prezan si nou pran Constitutional Appointments’.

Mon vwar poudir breakdown la i annan sonm dan bracket 21 milyon ki’n al pou MNA end-of- Apre 2015 term dues.

Ministerial Dues.

Pou MNA mon konpran byen i en pe plis lesplikasyon lo sa Ministerial Dues silvouple.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Wi PS.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Sa i bann peyman gratwite ki ganny peye anba DPA.

E rezon ki annan shortfall, i par egzanp i bann konpansasyon, bann gratwite.

I ti annan bann peyman ki ti lannen ki lafen due 2019 malerezman parey nou konnen i annan closedown ennler, oubyen bann processing pa ganny fer a tan, ki’n ganny peye dan Bidze 2020.
Ki fer prezan sa forecast ki ti’n fer pou zis peyman ki ti fall due for 2020 i short, sanmenm sa bezwen prezan re koup sa larzan ki ti ganny peye pou bann dues 2019.

Mersi.

MR SPEAKER Byen.

Wi Onorab Henrie.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Sa Ministerial i plizoumwen bann Dues peyman ki ti ganny due an 2015, an vi manda bann Minis sa letan ti fini, ki pa ti ganny peye.
Desizyon ti ganny fer pou lannen an fer peyman sa lo basically Septanm baze rekomandasyon ki nou ti gannyen avek Attorney Zeneral, ki ti basically dir nou ki sa bann peyman legalman nou bezwen fer li an vi ki i tonm anba bann Act.

Prezidan sa letan ti napa plizoumwen manda okenn oubyen Cabinet ti napa okenn manda pou li sispann peyman sa bann dues sa bann Minis.
Si ti annan okenn sispansyon ti ganny fer sa ti devret ganny fer 34 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 atraver lamannman sa bann Act.

Alor baze lo sa advice ki Attorney Zeneral ti donn nou, nou ti fer peyman sa bann dues ki ti oparavan ganny dir pou ganny forfeit.

Mersi.

MR SPEAKER Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon pa anvi fer en polemik zot ava konpran mwan.

E mon pa anvi osi port an kestyon advice ki Attorney Zeneral in donnen, i en koleg Avoka.
Me mon mazinen PS ou ava dakor avek mon ki nanryen pa anpes en dimoun ki entitle pou li ganny en benefis, pou li volonterman renons son benefis.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis wi.

bann MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

Wi absoliman nou’n vwar parey pou Constitutional Appointees, ki parey Prezidan in anonse ki kantmenm i legalman i devret ganny son end-of-year, me li in volonterman in forgo, i pa pe pran.
So mazinen mon kantmenm legalman wi, ou due me selman volonterman ou kapab forgo.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Loizeau.

lezot HON NORBERT LOIZEAU Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon anvi demann ek Minis vi ki an se moman la nou pe enplor avek bann Constitutional Appointees, pou an se moman COVID, pou zot forgo zot end-of- term or parey bann Ziz lot, lot.

Me si i arive ki zot dakor pou forgo, eski Attorney Zeneral pou dir sa i dan Lalwa fodre pey zot?

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis wi.


MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

Non mon mazinen ou pa kapab fors en dimoun pou pran en i dir ou be an larzan, si solidarite avek Lepep Seselwa li i pare pou forgo, so sa i son swa.

So ou pa kapab fors li pou pran.

Mersi.

MR SPEAKER Onorab Cosgrow.

HON WALLACE COSGROW Mersi Mr Speaker.

Mr speaker mon osi mon pa anvi trenn sa dan en deba.
Me zis pou met en pti pe avek Lasanble Nasyonal, Mr Speaker leklersisman 35 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 sa ki mon konpran en desizyon ti ganny pran par en serten dimoun e ti ganny anonse dan State of Nation Address.

Me endividyelman, MR SPEAKER Silvouple.

HON WALLACE COSGROW … endividyelman Mr Speaker mon pa okouran si okenn sa bann dimoun ti siny okenn papye aksepte pou forgo.

Sa ti en desizyon ki ti ganny pran par en serten dimoun.
E mon konpran sa serten dimoun li menm li in pran son end-of- term pou 2015.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Woodcock.

HON WAVEL WOODCOCK Mr Speaker mon annan dan mon posesyon la Cabinet resolution an Zanvye 2016, mon kapab fer ou ganny en kopi mon kapab fer Onorab Ex-Minis Cosgrow en kopi sa Cabinet resolution, ki i ti lo la li menm.

Kot zot ti pran en desizyon pou zot forgo zot end-of-term gratuity ki ti due on to them an Desanm 2015.

Zot ti forgo sa larzan.


En rezolisyon Cabinet ti ganny pase pou Cabinet of Ministers.

Ki ti enkli Honourable Ex- Minister Cosgrow lo sa Cabinet, zot ti pran en desizyon pou zot forgo sa larzan.

lo zot kote An 2019 ti vin en Bidze devan Lasanble Nasyonal kot tou Manm lo nou kote latab enkli si mon pa tronpe, ti annan 2 Manm latab e Onorab Waven William Onorab Basil Hoareau zot osi zot ti vot an faver, pou pa aprouv sa plis ki R5milyon, larzan ki ti ganny forgo an 2016.
Alor mon kestyon, menm si Attorney Zeneral pe dir poudir sa ki ganny fer i legal, eski akoz i pe dir legal, eski i byen pou en Cabinet of Ministers, enkli son Prezidan ek fer Vis-Prezidan, ki zot deklarasyon piblikman ki zot pe forgo en larzan, la pou zot an misouk apre ki Lasanble Nasyonal in dizourd pou zot vin rod pres R6milyon!

in Mr Speaker sa i mal, e mon pa krwar nou merit aprouv sa larzan forgo.

Mersi.

(Interruption) MR SPEAKER Zot a rann sa 6.


MR SPEAKER 36 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Ale, Minis eski ou bezwen adres sa pwen ou, oubyen nou a kontinyen?

Onorab Pillay.

en HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.
Mr Speaker petet si nou oule rezourd sa problenm, annou demann avek Minis pou propoze atraver Biro Attorney Zeneral, pou enkli en provizyon dan Lalwa e osi anmenn lamannman Konstitisyonnel kot i neseser, ki nou ava met en Clause ki i ava dir, “notwithstanding anything in this Act or any other Act, a person may by letter of consent,” nou a servi sa mo ‘forgo’ si nou le “forgo any due of gratuities due to the person in exceptional circumstances.” Koumsa nou ava aret koz lo la, e nou ava vreman pe fer solisyon en zistis rod en solisyon.
Si sa nou kapab fer then nou fer li nou ava ganny solisyon.

Nou ava aret anmennen avek sa, e prezan nou pa ava dir ou pa pran akoz sityasyon i koumsa.

Nou ava i annan en dir provizyon pou ou kapab servi pou ou pa pran, e Minis son problenm i ava rezourd.

legalman Akoz Minis li i bezwen kontinyen deal avek finans pei li.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mon Mersi Onorab Pillay.

konpran sansibilite politik lo sa size, me selman mon konpran tou le de kote in ganny sans fer zot pwen lo la.
E mon krwar i kler devan piblik Seselwa.

So annou pa met retar sa travay ki devan par en largiman prolong prolonze la nou kapab lo kontinyen.

ek Nou lo eski nou’n fini avek gratwite Constitutional Appointments?

Tre byen nou a pas anba lo Goods and Services.

Wi Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.


Mr Chair mon ti a kontan Minis i donn nou en pti detay, letan nou pe get Minister Finans i annan en depans R1.5milyon e sa depans in ganny zistifye, additional funds for acquisition of vehicles due to rupee devaluation.

Eski Minis i kapab dir nou ki kantite transpor ki ti involve avek sa depans?
Apre ler nou pe get Minister Transpor, Minister Youth, Sport and Culture avek Minister and Entrepreneurship Development, zot tou zot annan en increase, e sa increase i ganny zistifye par additional funds for Minister’s secretariat.

Industry Mon ti a kontan konnen ki Minis i donn nou en kan ki’n 37 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 annan sa?

Akoz nou okouran ki letan in annan Eleksyon i annan bann dimoun ki’n ganny drafte pou fer en pe travay.
Si sa i zis pandan sa Eleksyon ki zot in zot sekretarya in ganny beef up, akoz zot sekretarya ti ganny beef up properly, avan sa si zis pou konpanny avek eleksyon?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

I annan apepre 15enn loto ki ti ganny rode.

MR SPEAKER Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Nou annan apepre kenzenn loto ki ti ganny rode nou ava rapel, ki avan sa ti ganny mete anba the India Line of Credit.
Nou ti come back an Mars pou demande ki sa larzan i ganny transfer into domestic financing.

E by the time nou ti fer procurement procedures Roupi ti’n devalye, so nou ti bezwen kouver sa devalyasyon dan Roupi sa 15enn loto.

Sa larzan pou Departman Youth, Sport and Culture ek Lendistri Minister Lantreprenarya, sa i sa nouvo Akoz Cabinet plizoumwen.

avan sa nou ava rapel nou ti annan 8 Minis mon krwar, la nou annan 13 Minis.
i annan bann Ministers So secretariat ki ti napa funding, so sa 2 plizoumwen i sa nouvo ladministrasyon ki bann Minis ki napa larzan.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi PS.

Arissol.

Onorab Sandy HON SANDY ARISSOL Mersi Mr Speaker.

Mon ti anvi ganny en pti leklersisman PS oubyen Minis an relasyon avek Departman Prizon, mon vwar i annan en sonm kot Departman Prizon, pou donn nou en pti lesplikasyon.
Apre dezyenmman Mr Speaker, i annan pou Minister Labita, kot i annan en sonm ki’n dir ‘Additional fund for Minister’s Secretariat.

Eski i annan pou fer avek staff oubyen lezot keksoz?

Sa 2 pou lemoman.

Mersi bokou Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

An sa ki konsern Departman Prizon, li i plizoumwen son bann operating cost ki nou bezwen provide plis 38 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 larzan.
Nou pe vwar son bann consumption, plizoumwen dan son bann utilities, i pa pe kapab soutenir lafen lannen san ki nou donn li en increase.

E osi anba son security and enforcement, i annan sa bann expat prison guards osi anba la, avek devalyasyon Roupi i annan lenpak lo zot saler.

E osi lo Minister Labita, Lenfrastriktir li osi donn li adisyonnel an vi avek nouvo ladministrasyon ek laranzman.

MR SPEAKER Ou lo menm pwen Onorab Arissol?


HON SANDY ARISSOL Mr Speaker mon ti anvi zis retourn lo pwen ki PS in fer an relasyon avek prizon letan i pe dir ou i pa pe kapab soutenir zot bann utilities sirtou ziska lafen lannen.

si zot E mon ti a kontan demann Minis Finans ki Gouvernman mazin fer an relasyon avek sa?
annan Parske propozisyon pou Hypermarket par egzanp oubyen bann lezot Departman Gouvernman en legzanp an relasyon avek en fason pou nou redwir kou, parske nou pa kapab kontinyen en prizon ki pe annan fonksyonnen avek en kou elektrisite almost en milyon.

So mon krwar nou bezwen ansanm sey rode ki mannyer pou nou letan nou pe koz koup cost, an relasyon avek tou lezot Minister ki pe koup sa ki pou zot.

Mersi bokou Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.


Mersi Onorab pou ou kestyon.

Wi mon krwar dan sa legzersis Bidze 2021, sa i sa konversasyon ki pe arive avek tou sa bann departman ek Minister, ki bann mezir ki nou kapab met an plas pou redwir kou.

Obviously pou par egzanp pou elektrik, ou bezwen gete si ou kapab met en sistenm PV.

Pou met en sistenm PV ou bezwen gete son lenfrastriktir an plas pou mete.
So sa i bann konversasyon ki zot fer avek tou sa bann Minister, dan sa detrwa semenn pou etablir sa bann fee.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Chair.

Mon annan en kestyon dan sa kot nou ete la.

Minister Finans mon vwar poudir tou bann landrwa, li i fer 39 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 sorti en sirkiler tou bann lezot MDAs i abide by it, a leksepsyon Minister Finans li i pa ladan.
Mon ti ava kontan konnen akoz zot, zot pa’n koup en kou zot bann Goods and Services?

Sa i enn.

E dezyenmman mon vwar poudir i annan en sonm konsiderab la ki’n ganny save akoz Biometric passport project swa i ganny postpone ankor.

So mon anvi konnen ki basically ki stati sa proze eski nou pou fer, eski nou pa pou fer?

Se sa ki mon ti anvi konnen.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Yes PS.


PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair an sa ki konsern Minister Finans zis Departman Finans nou a rapel an Mars nou ti koup 8milyon dan nou Bidze goods.

So nou ti tir preski tou excess ki nou ti kapab.

E nou pa’n kapab la malerezman tir ankor.

E si nou pou get nou bann Bidze Goods over the years in plizoumwen reste stab.

Nou sel increase lo nou Bidze tou kou i annan pou fer avek saler.

Akoz nou annan recruitment staff e nou osi provide service to line ministries.
So nou’n fer tou sa ki nou’n kapab nou pou nou redwir.

Nou’n osi aplik sa bann mezir sirkiler ki nou’n issue lo nou.

So sa pe ganny fer.

MR SPEAKER Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Lo sa issue Biometric passport, mon krwar i annan en rezondet ase for pou nou bouz dan sa direksyon.

Nou bezwen moderniz nou paspor.

E nou pa oule vwar nou dan en sityasyon dan lefitir kot nou pa kapab antre dan serten pei, nou pa kapab ganny en visa akoz nou paspor pa up- to-date.
So definitivman i en proze ase kritik ki nou bezwen regarde, e regarde anba lanvlop 2021 si nou kapab met li ladan.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Aglae.

Enforcement HON EGBERT AGLAE Mersi Mr Chair.

Mr Chair, Minis swa PS mon pou retour lo prizon mon.

An vi ki i annan sa ki’n Security bezwen met en adisyon ladan.

Mon ti a kontan eklersi mon, eski sa bann sekirite etranze, zot vin travay lo en Kontra ki fixed?
Akoz vi ki ou pe demann logmantasyon pou 40 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 cater pou devalyasyon, eski zot in bezwen fer varyasyon dan zot kontra legally?

kot Dezyenmman i konsern sa Biometric passport eski ou pe dir nou vi ki zot in koupe, eski Gouvernman pou proceed avek sa proze?

Akoz i en rekomandasyon osi ki enternasyonalman pe egzize ki plis pei zot al ver sa Biometric passport system ki pli sekirite provide plis lenformasyon lo en endividi ler i pe bouze travel.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

Wi lo sa issue parey mon’n mansyonnen, mon dir pou sa Biometric passport i en proze ase kritik.

So definitivman ler nou pe regard lanvlop 2021, nou bezwen gete ki mannyer si nou kapab afford pou met enn.

Akoz ou mon’n mansyonnen, se ki nou pa le vwar nou dan en sityasyon kot demen nou pa kapab antre dan en pei, ouswa nou pa kapab ganny en VISA kot nou paspor pa up to standard.
Lo sa lo ou premye kestyon PS i ava reponn.

Mersi.

parey PS DAMIEN THESEE travayer Sa bann Mersi.

etranze anba Departman Prizon i ganny peye an Euro zot.

So natirelman sa Rupee component ki nou bezwen prezan i plis.

So i pirman devalyasyon.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi PS.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.


Mr Chairman mon ti a kontan demann Minis ek PS prenon kont ki sa bann cuts in ganny fer dan Bidze baze lo bann pri consumable oubyen bann goods bann lezot service ki ganny provided.

Eski Minister pe anvizaze prezan an se ki konsern par egzanp rents ki bann Minister pe peye, an se ki konsern bann provizyon bann akizisyon par egzanp, bann lekipman parey telefonn, laptops eksetera ki pri in monte, ki mannyer zot pe anvizaze pou zot fer en serten savings?
Par lefe ki si zot annan sa bann koupir sa lannen e bann pri i kot i ete, lannen prosenn ler pe provide Bidze bann pri pou’n ogmante, ki mannyer zot pe rekonsilye sa 2 keksoz, pou asire ki zot pa pe vwar sa bann savings ki nou pe fer dan en lannen and then lannen prosenn pou nou al sey al pros menm lapros nou pou 41 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 vwar poudir nou annan en increase dan bann keksoz ki’n nou pe acquire?

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Wi Minis.


MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

Lo sa issue of rent.

Ki nou’n obzerve se ki i annan bokou lazans or Minister kot zot baze, zot rent i ase egzorbitan.

E i annan en travay ki pe ganny fer pou regarde ki mannyer nou redwir rent ki bann diferan Lazans Gouvernman i peye.

Mon krwar a lonterm ou okouran ki i annan sa proze Government House osi sipoze ede pou redwir kou rent pou Gouvernman.
Me selman in the short term wi, i annan en legzersis ase konpreansiv pe ganny fer pou redwir nivo rent ki bann lazans i peye.

Me a long term solution i si nou kapab fer sa Government House.

Lo dezyenm bout ou kestyon PS.

MR SPEAKER Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

I enportan ki bann Minister i rod fason pou zot become more efficient.
Tre en resaman nou’n set-up seksyon pou asset management dan Minister, kot nou’n fer sir bann Minister i update zot bann Assets Registers, e nou fer bann lenspeksyon lo zot par egzanp pou gete ki mannyer zot servi zot bann asset.

E nou vwar i annan bokou landrwa ki nou annan bokou asset ki ganny aste ki pa neseser.

Par egzanp i annan landrwa ki nou’n vwar ou annan apepre karantenn pti pti bann pou printer, departman 50 dimoun.

all-in-one So nou bezwen rod fason ki nou become en pe pli efficient.
Dan plas annan pti printer, ou servi bann heavy duty printers, bann printers photocopiers, ki ede redwir sa nesesite pou ou annan sa bann ta lekipman dan biro.

Lo kote telefonn osi eski nou bezwen aste bann telefonn R25mil, sa osi i bann keksoz ki bann accounting officer i bezwen gete zot, ki mannyer ek sa Bidze zot gannyen zot become more efficient, avek sa resours ki nou annan.
Akoz zot pou touzour annan sa challenge ki la sirtou lannen prosenn nou issue i pa zis ki Bidze pe koupe, me nou napa sa reveni ki pe antre ki pe fors nou go out pou borrow plis pou nou kapab si nou pou tenir the same administration, ki nou 42 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 annan la, natirelman nou pou bezwen borrow plis.

So nou pou napa swa.


Natirelman nou pou bezwen as much as possible lannen prosen sey tenir sa kou loperasyon ki nou annan la, e bann Minister rod fason redwir lo printing par egzanp bann consumables.

Se pou kwa even nou ti plezir par egzanp bann dispensers ki ti pe ganny donnen partou, even kot nou Minister Finans nou ti vwar lo sak floor sak pti lofis i annan en dispenser, i vin en kou avek sa.
redwir zot So nou annan en responsabilite nou menm nou, pou gete ki mannyer nou zer nou bann asset ek nou bann resours.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi PS.

Wi ou le follow-up?

en HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.


So prenon kont larepons ki ou’n donn nou PS eski Minister Finans pe anvizaze al ver en lapros pou annan Centralized Monitoring System pou bann procurement of bann items par egzanp telefonn laptops ki nou pa i ava redwir sa sityasyon kot bann diferan antite pe lyez direkteman avek en supplier oubyen de supplier oubyen whoever zot pe liaise avek.

Zis pou zot annan en nide lo bann cost ki pe ganny incurred across bann diferan line ministries bann departman.
Mersi Mr Chairman.

ek MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair, mersi Onorab.

Ou konnen of procurement is a big problem ozordi dan bann Minister.

issue sa procurement E nou bezwen rod bann fason pli ki cost effective for government to procure.

Ou’n mansyonn of laptop.

Si sak Minister, sak lazans i al individually pou li negosye, obviously son kou pou pli o.

So nou bezwen regarde eski i fer sans pou nou go into Nou konnen bulk buying?
poudir standardize lekipman dan Gouvernman.

E si nou konnen dan en lannen antye Gouvernman pou bezwen li 200 laptop ou al negosye on a bulk basis.

nou So sa i bann keksoz ki nou bezwen regarde ki mannyer nou sistenm nou moderniz procurement, ki at the end of the day nou pou benefisye i pa vin sakenn pti landrwa pe fer pou li e napa standardisation e i kree 43 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 en kantite ineffectiveness dan Gouvernman.

Mersi.
Mersi.

donn sa bann nouvo Minis zot alokasyon plizoumwen.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Labrosse.

Onorab Richard HON RICHARD LABROSSE Thank you Mr Speaker.
Lo nou sa menm laliny ki nou pe koze, i annan en keksoz ki mon’n remarke dan sa rapor lo total wages lo sa laliny ki nou lo la, i konsernan sa bout kot mon vwar i bann Bidze i vin bann “additional fund for Minister secretariat.” Kekfwa PS mon vwar sa en pti pe drol akoz en Prezidan apre 5an, ki pe al fini son manda ki’n ki remarke ki i bezwen fer bann lazisteman dan son Minister.

Si ou ti kapab donn nou en pe plis detay lo sa bann additional fund for Minister secretariat.

Thank you.
Thank you.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Sa bann Minis sekretarya ki ou vwar la, i an rezilta ki avan ti annan 8 portfolyo, 8 Minis, la nou annan 13 portfolyo, 13 Minis.

So sanmenm sa ki nou bezwen MR SPEAKER Mersi PS.

Onorab Monthy.

HON PHILIP MONTHY Mersi Mr Speaker.

Bonzour.

Bonzour Mr Speaker.

Bonzour Minis e PS.


Mr Speaker mon kestyon in deza ganny kouver, selman mon a profite pou demann Minis, vi ki mon enn mon kestyon ti pou lo Ministry of Habitat, Lands, Infrastructure and Land Transport.

Pou mwan demann Minis si i annan okenn konpansasyon ki ganny disburse pou bann zabitan Petit Paris ki’n ganny afekte avek asphalt plant.

Akoz ennler ler ou koz ek dimoun zot dir ou entel in ganny peye en tel in gannyen, be mon pa pe vwar ki’n ganny kouver la, anba la.
ki si non, konpansasyon i ganny anvizaze ganny fer, e lo ki kriter zot pou baze vi ki bann dimoun Petit Paris ti ganny donnen en let panda eleksyon ki bann kriter pou ganny revwar sa sonm pou ganny revize ok?

Mersi.

kan E MR SPEAKER Mersi Onorab, wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN 44 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Ler mon’n regard file pou konpansasyon Petit Paris i paret mwan ti’n annan for konpansasyon ki ti’n ganny fer.
Lagreman en Me selman a en pwen dan trwazyenm ka lannen sa issue ti ganny re ouver, pou regarde si i pou ganny plis konpansasyon ouswa plis dimoun pou ganny kouver.

E sa rezon ki in annan serten delay i paret mwan dan peyman konpansasyon.

E sa i pou laliny contingency anba Bidze.

tonm dan MR SPEAKER Mersi.

Onorab Bistoquet.

HON ROSIE BISTOQUET Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Lo sa pwen?

Onorab Bistoquet ale Onorab Pillay wi.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.


Mr Chairman mon ti pou al raise sa kestyon anba contingency, me lefe ki sa kestyon in ariv la i pa zis contingency ki ti sipoze kouver sa bann peyman, i ti sipoze annan en laliny osi ki konsern bann compensation bann diferan sa ki Gouvernman la safwasi Eski pe peye.

everything pou ganny met anba contingency pou kouver sa?

MR SPEAKER Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Aktyelman tou bann peyman konpansasyon tou kou i ganny mete anba contingency.
Nou pa ouver en laliny separe pou zot.

Mersi.

MR SPEAKER Onorab Bistoquet.

HON ROSIE BISTOQUET Mersi Mr Chair, pou benefis piblik mon pe retourn ankor kot prizon konsernen sa shortfall par egzanp nou pe gete elektrisite i en milyon, telefonn i 0.7 milyon, delo i 1.9milyon.

Ok mon a kit sa bout Security Enforcement.

Sa ki mon ti pe demande Minis eski nou en leklersisman ouswa en figure.

Konbyen prizonnyen i ti annan sa letan pandan sa peryod?

Apre konbyen staff an plis ki ti annan dan sa peryod?
kapab ganny E an plis ki sa petet si nou kapab balans li en pe letan nou get input versus output, eski sa sonm i konparab avek lopital ki dan menm sityasyon avek menm kantite lili ki’n ganny okipe?

Mersi.

45 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair, mon pou napa data lo popilasyon prizon.

Me selman nou kapab verifye avek Departman Prizon pou provide.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi, mersi PS.

Onorab Michel Roucou.


HON MICHEL ROUCOU Mersi Mr Chair.

Minis pourvi ki dan lepase nou’n vwar poudir ansyen Gouvernman e nou vwar li dan en batay lo bann departman, bann Minister ki pe bann staff pe ganny afekte avek fungus.

E nou konnen poudir sa i still leka la, sirtou nou annan bann Minister parey nou konnen kot i annan kot AG’s laba i annan sa problenm fungus, kot library, mon ganny enformen poudir sa problenm i ankor still la.
E osi kot SFA osi tou, mon krwar i annan sa problenm laba ki pou lemoman pa ankor ganny rezourd e nou pa anvi vwar ankor dan en sityasyon kot demen nou vwar bann staff pe ganny afekte zot lasante.

E ouswa kot Gouvernman kot zot pe demann vin zot pe en konpansasyon ki sa i pran avek plizyer negosyasyon.

Apre osi mon dezyenm pwen se ki lo sa bout prizon li menm li, mon pa’n vwar ki i annan kot Departman Prizon in met sa bout, an term bann travayer ki’n ganny promosyon.
Mon konnen, mon’n ganny enformen poudir se ki i annan bann travayer la, ki en pe fristre akoz zot in ganny promosyon selman an term saler pa’n ganny revwar.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS wi.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

An sa ki konsern Departman Kiltir actually zot tou staff in move out en pe partou, akoz sa issue fungus, ti annan konpansasyon osi ki’n ganny peye ek sa bann staff.

Nou okouran ti annan en problenm avek AG’s Office, ti annan figirasyon ki ti ganny fer a serten pwen.
Zot osi zot in sorti en pe staff sorti e zot pe extend.

E dan lofis mon krwar Unity House, i annan lofis dan Oliaji Trade Centre, e i dan plan Gouvernman osi pou annan sa biro Attorney General, Ile Du Port osi ki sipoze ganny konstri So pou zot obor Lakour.

46 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 tousala bann plan ki annan ki plizoumwen ki pou ede ler AG’s Office i sorti dan National House i kapab fer en proper renovation avek DPA.

Mersi.

MR SPEAKER Onorab Cosgrow.


Ou mikro silvouple Onorab Roucou.

Mersi.

lo HON WALLACE COSGROW Mersi Mr Speaker.

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker an vi ki nou sityasyon sa konpansasyon ki nou ti pe koz lo konpansasyon, e ki Minis in refer en pti pe lo sa issue Cascade asphalt plant, eski Minis i kapab dir nou si i pou annan konsiderasyon petet pou rekonsider e osi azout bann dimoun ki petet pa ti lo lalis pa ti pe ganny konsidere?
An vi ki zot pe revwar sa file e revwar petet quantum si i annan posibilite osi pou azout bann dimoun ki petet pa ti ganny konsidere oparavan?

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Ma zis pran sa kestyon Onorab avan ki mon’n manke staff promosyon, nou pa konnen prizon lo mon pa okouran si ti annan okenn issue avek promosyon pou prizon.

Nou kapab verifye avek Departman Prizon ki i annan ki challenge.
Me selman nou konnen sa bann landrwa disipliner, nou annan serten challenge ek zot, akoz nou pa konpran zot fason promosyon ki zot ganny fer laba.

Parey lezot landrwa ki i annan en striktir pou fer lafors promosyon ek bann disipliner, nou vwar sa i vin en pe random.

So sa i en keksoz osi ki nou bezwen aranze ki mannyer zot fer sa bann promosyon.

Selman nou konnen si natirelman si ou donn en staff en promosyon, ou bezwen donn li son larzan.

Selman nou pa’n ganny okenn request pou saler as is.
sa fer peyman ki Petit konsern sa An konpansasyon Paris, basically nou, nou responsab se pou Departman Transpor ek AG’s Office ki pe fer sa negosyasyon e nou, nou donn komikman pou donn larzan.

So nou pa konnen si i annan issue, me nou kapab Departman verifye Transpor pou gete ki issue ki annan.

Mersi.

avek MR SPEAKER 47 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Mersi PS.

Nou napa ankor entervenan lo sa seksyon, nou a pas lo enn anba Regulate Public Bodies.
Eskiz mon sorry mon krwar mon’n enn, Regulatory Bodies avan.

Wi Onorab Mondon.

sot ki vwar i pou HON TERENCE MONDON Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker annan mon logmantasyon Lazans Lagrikiltir R664.6mil, e sa osi i aplik pou Lazans Responsab pou Prevansyon Labi Drog.

1.8 milyon e lesplikasyon ki lo rikord la se pou Sekirite avek Enforcement, mon anvi konnen en akoz logmantasyon pou sekirite pou sa 2 lazans?

Se akoz sa ti’n devret pe ganny prevwar dan Bidze o komansman.

Mersi.
Mersi.

annan nou MR SPEAKER Mersi Onorab.

Non petet wi ok nou lo Regulatory Bodies, me selman nou a les Minis oubyen PS pran kestyon.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair, pou APDAR i annan pou fer ek sekirite, Medical Supplies, ek Board SAA.

Fees, Natirelman ler sa bann Kontra i renew se sa nouvo pa renew ler ou re tender plizoumwen sa i contract prezan price pou osi e natirelman most at the time i ganny revize.
E wi se zis pe confirm sa ki sa bann Kontra ler sak fwa ler nou renew i come out pli ser.

So nou fer provizyon based on the existing contract ki annan, me selman the bidder i sa ki bid i vin sa ki pli o. Mersi.

ler MR SPEAKER Onorab klarifikasyon?

Mondon oule HON TERENCE MONDON Mr Speaker en pti leklersisman.

PS in dir nou ki normalman bann Kontra ler i ganny renew, i annan en fer provizyon pou en logmantasyon.

Me ler mon get 1.8 milyon i en gro sonm pou en sekirite logmantasyon.
konman E mon ti a kontan kapab petet konpar li avek son sonm avan ek sa 1.8milyon an plis.

Mersi.

MR SPEAKER PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Nou ava rod breakdown nou ava provide pou APDAR.

Selman parey nou konnen APDAR i annan detrwa lokasyon, North East Point, Providence li menm e osi annan bann sekirite ki akonpanny sa 48 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 bann bis ki anmenn methadone ki ganny donnen dan bomaten.

MR SPEAKER Mersi.

Wi PS.


So i annan servis osi ki ogmante avek li.

Solman nou kapab donn son breakdown pou zot vwar.

Mersi.

MR SPEAKER Onorab Esparon.

zis rod ti pe HON REGINA ESPARON Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker en mon klarifikasyon kot SQA mon vwar annan 8,2300 ki zot in demande, an plis to cater for rental office building, la osi mon retourn lo sa lo sa ki Minis fek bann Departman dir, Gouvernman pou al dan Government House.
i Me pou bann MBAs osi, kekfwa nou devret annan en landrwa pli santralize ki a koup en pe lo cost rent.

Parski SQA ti laba kot Minister Ledikasyon, eski sa i vedir ki zot in move ki pa ti’n prevwar?

Epi dezyenmman pli ba lo sa latab i annan TRNUC ankor en milyon 59mil, to cater for Audiovisual contract.

IT Services avek rent shortfall.

En pti pe lesplikasyon eski sa rent shortfall i pou batiman, i pou transpor, i pou lekipman ki zot pe demann sa siplemanter?

En pti lesplikasyon silvouple.


PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

An se ki konsern SQA, SQA i bezwen move out akoz fungus.

So avek bi pou avoid sa bann issue konpansasyon sanmenm sa desizyon in ganny pran pou tir sa bann staff.

Me i annan en plan pou fer renovasyon osi Minister Headquarters Ledikasyon, akoz i vye i avarye e i annan sa bann issue fungus ki pe arive.

An sa ki konsernan Truth and Reconciliation Commission, li osi plizoumwen I annan sa kontra pou rikord zot bann Sitting ki’n ganny outsource.
So i annan en kontra ki pa ti dan son Bidze orizinalman sa ki nou bezwen cater.

E lo son rent li i plizoumwen ti en under budget son actual Kontra pou son lokasyon ki pa ti’n ganny fer byen ki nou’n bezwen korize la avek sa siplemanter.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi PS.

Arissol.

Onorab Sandy HON SANDY ARISSOL Mersi Mr Speaker.


Mon ti anvi zis retourn ankor en pti kou lo pwen ki Onorab Mondon in fer an relasyon avek SAA, PS 49 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 oubyen Minis, an relasyon avek sekirite.

Pou sekirite pou SAA se ki mon konpran se SAA ki li ki get en pe plizoumwen bann bazar ki nou annan.

Parey Sir Selwyn Clarke ki nou annan ki tonm dan distrik St Louis, i annan en pe sekirite an plis konpare avek avan sirtou pou COVID.
i selman Mwan mon ti a kontan an relasyon avek sa mon ti a kontan dir ek Minis pou letan zot al Cabinet, pou zot revwar avek bann lezot Minister, parske ki arive ozordi bazar ou bezwen met mask pou antre ki i normal.

Me bann bazardye, avek bann peser, zot ganny pouse dan bazar pou en serten ler.

Lontan bazar ti frenmen 5er, ozordi ferm bokou pli boner.
E mon mazinen letan ti napa bann mezir prekosyon, mon i krwar i enportan la ozordi zot pe ganny forse pou met mas menm bann peser, so pou revwar en pe ler bazar pou sirtou pou frenmen, parske bann peser sirtou zot gannyen pouse a en serten ler, zot vann zot pwason lo peron bazar, ki mon krwar i pa izyenik letan nou pe koz lasante pou met mas, me selman apre pwason pe vann lo peron bazar.
Konmsi pou zot letan zot fer bann konsiltasyon pe ansanm dan Cabinet pou revwar ki mannyer ansanm nou kapab fer tou dimoun happy letan nou pe koz larzan sekirite ki byen, ki mon pou vote lo la, parske sekirite i enportan.

An menm tan pou nou vwar bann dimoun ki servi sa bann fasilite, ki ganny en sekirite an menm tan pou fer sir ki tou keksoz pe mars byen.

Mersi bokou Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab, So mon ava pwen note.


anmenn sa devan Lotorite konsernen, e i a diskite ki sa mannyer pou amelyor sityasyon.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Cosgrow.

HON WALLACE COSGROW Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker an relasyon avek sa increase ki mon vwar dan Health Care Agency, an relasyon avek COVAX facility, $800,000 pou COVAX facility.
Eski sa i relye avek pardon, sorry eski sa i relye avek fasilite pou vaksen an vi ki nou ti’n tann Prezidan dir dan son speech Leta Lanasyon ki 50 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 vaksen pou ganny donnen par en donater prive?

Mersi Mr Speaker.

serten depans par Gouvernman Sesel pou osi purchase en kantite vaksen ler it become available?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab Zis en pou ou kestyon.


koreksyon sa sonm i pa $800,000 me $80,000.

Selman zis pou eksplike, sa ki Prezidan ti mansyonnen se en donasyon 100,000 doz.

E parey mon pa konnen si ou’n swiv Nouvel se ou bezwen pran 2 doz.

Savedir i kouver ou 50,000 dimoun ok?

Me i annan en osi en linisyativ par World Health Organisation, ki akoz i annan en problenm dan lemonn kot tou bann pei risk pe hoard bann vaksen.
So i annan en linisyativ par WHO ki fer bann pei ki pli difisil pou li akse vaksen, pou ganny sa.

Me selman i annan en sonm advance ki ou bezwen peye ki kapab kouver antye popilasyon.

MR SPEAKER Klarifikasyon?

HON WALLACE COSGROW Mersi Mr Speaker, mersi Minis pou ou lesplikasyon savedir ou pe dir nou ki poudir pou annan MR SPEAKER Wi Minis.

So MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Onorab nou bezwen met nou pare poudir i nou ganny tou vaksen ki nou i annan en bezwen.
posibilite ki eventually nou kapab ganny donasyon pou tou.

Me selman an ka nou pa gannyen nou bezwen fer provizyon, ki nou pa dernyen dan laliny ler vaksen i vini.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Bistoquet.

HON ROSIE BISTOQUET Mr Speaker an relasyon avek sa ki Onorab Mondon ti pe koz lo la konsernen APDAR, ki mon ti pe demande, eski nou ti a ganny en leklersisman dan la 4 kalite kategori travayer sirtou drivers, avek sekirite ki kantite ladan ki Seselwa ki kantite ki etranze?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.


MINISTER NAADIR HASSAN 51 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

Lenformasyon ki mon annan kot APDAR i annan 2 drayver ki etranze ok?

Pou lemoman mon napa lenformasyon lo sekirite me selman mon kapab rode e provide Lasanble avek.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mr Mersi Mr Chairman.


Chairman be pou zis sey rod en klarifikasyon PS pou sa lo sa pwen ki fek ganny raise APDAR pa i annan diferan lokasyon, alors eski i bezwen ase si sekirite across diferan lokasyon non?

I napa zis en lokasyon Petet ou kapab provide nou ek sa lenformasyon.
Akoz nou tou ler nou pase nou vwar poudir i annan bann dimoun pe pran methadone dan plizyer lokasyon, i annan plizyer aktivite kapab arive si ou pa ase sekirite, se sa bann dimoun ki pe pran methadone, oubyen zot menm zot sa bann dimoun pe pran methadone i kapab ariv serten problenm menm pou staff APDAR.

So petet sa Minis ti kapab rod bann lenformasyon eksplik nou lo la.
Mon le retourn anler kot nou ti sipoze ete lo sa pwen sa zafer rental la, mon vwar nou pey rent R823,000 dan Ibrahim Building, eski Minis pa krwar poudir sa sonm i en pe eleve vizavi en rent pou Seychelles Authority Qualifications konbyen staff ki nou pe koz lo la vizavi sa rent?

E mon dezyenm pwen regarding sa $80,000 pou COVAX, mon pa konnen si Minis pou kapab reponn.

Eski Minis pe dir nou poudir nou ki sa vaksen COVID pou vin mandatwar par lefe ki nou pe peye pou nou anmennen?
Konmsi petet pa ti ava meyer nou get en kou, ki arive ek bann ki pe pran sa vaksen pou lemoman ki bann side effect avan nou, nou bouze nou peye e apre nou pou vwar nou dan en sityasyon?

Mwan mon pe zis eksprim sa ki dimoun an deor pe dir.

Akoz se sa bann konsern ki dimoun pe eksprimen.

So petet si Minis ti kapab reponn lo sa size, si Gouvernman pe ale pe peye, eski en dimoun prezan pou annan en swa pou li pa pran sa vaksen oubyen vi ki nou’n peye nou pou dir nou fer li vin mandatwar?

Mersi Mr Chairman.
Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi.

Minis oule adres sa?

Silvouple.

MINISTER NAADIR HASSAN 52 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Mersi Mr Chair.

Sa provizyon dan Bidze i senpleman pou annan sa sonm, pou si en vaksen i vini.

Wi ki nou’n mete, mwan mon pa kapab komant lo sa, sa en issue Lasante en Polisi Lasante.

So mon krwar kekfwa sa kestyon i a reganny adrese at the right, ok, mersi.
Lo kote rent, mon krwar mon’n adres this issue of rent plizyer fwa kot mon’n dir ki i annan bann pri ase egzorbitan nou pei across bann government entities pou rent.

E nou bezwen kekfwa en pti pe pli careful ler nou negosye ki nou ganny the right deal, e nou pa zis sa ki ganny met devan nou, ler nou al rod en landrwa pou lwe nou peye, nou bezwen negosye byen.

Akoz I mean i annan plizyer legzanp pa zis rent Gouvernman, I mean mon annan legzanp parey Anse Royale kot lopital ti’n bouze.
Kot ler ou gete pa ti neseserman the right deal for government.

So nou bezwen be careful ler nou al negosye bann rent, e a lonterm nou bezwen bouze ki mon’n mansyonn Government House, sa i esansyel.

E osi bann ki pa ganny kouver ladan ki nou annan en mekanizm ki pou fer bann bon negosyasyon pou akomodasyon Gouvernman.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.


Prenon la vizavi kont sa enn ki Seychelles Qualifications Authority, eski nou kapab, vi ki nou pe al ganny Bidze ki pe vini, eski nou kapab ganny en langazman avek ou Minister ki sa enn osi, R823mil dan en building pou en lotorite, si i pa ava en keksoz ki nou bezwen re negosye?

Oubyen si sa lotorite pa kapab share sa building avek lezot.

Akoz sa rent i ase elve?

E mon le zis avek ou permisyon Mr Chairman, zis retourn lo en pwen.
Mon vwar nou pe cater for en shortfall dan Audiovisual contract ek men shortfall, eksetera.

Nou pe cater pou sa bann kontra.

Eski in annan re negosyasyon Kontra vizavi TRNUC an ski konsern contracts bann Audiovisual oubyen bann IT Services ki zot okouran?

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER PS wi.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Sa issue rent tou kou i monte.


I tou kou nou met devan ki i difisil pou ou vreman fors en landlord pou li 53 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 donn ou sa pri ki ou ti ava vreman anvi.

I osi i annan petet komitman lo sa bann buildings kekfwa in finans li atraver en loan.

E li i bezwen rekiper son larzan ki'n pran.

So nou'n fer negosyasyon as much ki nou kapab, pou ganny the best rate pou sa bann landrwa.
Parey mon'n dir i annan Accommodation Committee ki get sa bann alokasyon, e i negosye avek landlord pou redwir zot bann rates.

en i into tanporer, ki Ledikasyon E solman pou SQA i sipoze ler en mezir son Minister renovate, nou building lentansyon se ki SQA i tourn back the Ministry of Education Headquarters.

Ki i ava redwir sa rent lo nou Bidze.

An sa ki konsern TRNUC, nou konnen ti annan en issue procurement avek sa zafer audiovisual.

Ki nou, nou'n fer li rektifye avek procurements.


So zot in annan langazman avek procurement ki mannyer zot sa kontra.

sipoze Solman malerezman bann peryod kot zot ti napa approval, nou bezwen peye.

An vi ki zot in source en kontra.

Ou bezwen pey sa servis.

rektifye Solman zot, i ti'n sipoze fini negosye avek POU ki mannyer zot take forward sa nouvo Mersi.

kontra Odyovizyel.

MR SPEAKER Mersi.

Yes, Onorab Loizeau.

HON NORBERT LOIZEAU Mersi Mr Chair.

Mr Chair, mon pou tourn lo sa laspe sekirite.


Eski zot pe, vi ki parey Onorab Bistoquet in dir, mazorite sa bann sekirite se etranze ki'n ganny GOP pou travay isi ki pe fer sa louvraz.

Eski zot pe get dan posibilite revwar en pe lo kote nou menm lo kote sekirite pei defans?

Lontan mon rapel pou eskort larzan Sosyal, ou ti war en Gard Nasyonal or PSSW.

Eski zot pe venture en pe dan sa domenn, pou ki nou kapab servi solda, servi PSSW pou fer sa travay pou nou kapab cut cost?
Sa i mon pwen ki mon le demande.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS wi.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

An sa ki konsern sekirite, nou konnen pou Gouvernman nou annan sa ki nou apel sa Sensitive Security and Building Unit anba Lapolis, ki vey bann Biro Gouvernman.

Solman i selman bann biro stratezik.

54 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Nou ti pran desizyon par egzanp bann landrwa parey SAA, an vi ki i annan par egzanp sa Genetic Centre.

I pa neseserman en lofis li.


So bann landrwa koumsa nou tant pou outsource.

I ti annan difikilte osi pou Sensitive kapab par egzanp ed bazar.

kategori.

At least donn nou en breakdown pou nou war akoz i annan sa kantite.

Oubyen si PS i kapab dir nou si zis son bann Budget shortfall anba Health Care Agency ti zis en lendikasyon of en poor management practice ki ti pe arive o paravan?

Mersi.

dimoun Ti enn bann landrwa ki ti tre challenging.


Ki zot pa ti pe kapab donn sa servis akoz sa ti'n bann neseserman ganny train pou sa bann petet kalite aksyon petet ki arive dan bazar.

So sanmenm sa ki desizyon ti ganny pran pou outsource.

pa tou bann Solman as much as possible, lezot building Gouvernman i ganny zere anba sa Sensitive Security Building ek Departman Lapolis.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi PS.

Roucou.

Onorab Clive HON CLIVE ROUCOU Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker ankor pou Health Care Agency.


Mon war en depans plis ki 189 milyon.

Alor mon ti a kontan demann PS at en breakdown par egzanp pou drugs ki mon war 23.5milyon.

Lab supply plis ki 22milyon.

E lezot ki tonm anba sa bann least MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Pou Health Care Agency bokou son bann cost atraver vaccine, drugs i annan pou fer avek osi devalyasyon Roupi.

Ki'n afekte en pe son bann procurement.


Me solman at the same time nou le annan sa challenge tou lannen avek procurement sa bann items, ki monte despite le bann Bidze lannen avek supplementary pou sa bann resours koumsa.

inisyal.

Tou vin nou dir, So nou pa vreman annan si en ou kapab konfirmasyon ki problenm.

Akoz tou bann diskisyon ki nou fer avek Health Care Agency, i dir ou petet bann maladi ki pe kontinyelman arive.

Bann cost deor pou i kontinyen monte.


tret pasyan E solman nou konnen nou osi nou annan en challenge an 55 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 traver zesyon bann items laba.

Pou avoid pli ou mwen bann items ki ganny expire.

Nou osi konnen nou annan en challenge osi an vi ki nou size pei.

Ki nou ganny in procurement of sa bann items koumsa.

difikilte serten Anvi ki pa tou supplier ki vreman enterese pou supply bann pti, pti quality.

Bann pti, pti quantity of items pou nou.


So sa i bann keksoz ki dan nou dezavantaz.

Me solman nou ankor pe kontiny sa diskisyon avek Minister Lasante.

Ki mannyer nou asire ki as much as possible nou kapab zer en pe nou Bidze sa bann items en pe pli byen.

Solman parey mon'n dir, sa bann issue ki bann maladi.

Sirtou bann maladi kronik ki on the rise isi.

Nou pe war osi nou bann overseas medical treatment bill osi pe kontinyen monte.

Ou annan plis pasyan osi ki pe al deor pou trete.


So bann lannen ki vini sa en keksoz ki nou'n war en risk lo Bidze.

I pou kontinyelman monte.

Mersi.

MR SPEAKER Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mon ti a zis kontan met a latansyon sa R40 milyon lo Hemodialysis.

Akoz mon ti a met devan sa pwen se ki pou mon sa kontra i ase, ler mon'n regard son kou.

I ase alarman pou mon.

Parey mon'n mansyonnen boner, sa i en kontra ki kout $200 par pasyan, par sesyon.
tretman, E en rough calculation dapre kantite dimoun ki pe swiv sa i kapab kout Gouvernman R150milyon dan en lannen.

E ou pe koz ou en preski 15poursan ou budget Health.

E sanmenm sa ki mon'n mansyonnen ki sa Kontra i pa neseserman soutenab pou Bidze pei.

E i bezwen annan en travay ki ganny fer, pou regarde ki mannyer nou adres sa issue.

Sa i en issue ase alarman pou mwan.

Mersi.

napa MR SPEAKER Mersi.

Nou ankor entervenan lo sa seksyon.

Nou a bouz anba.

Public Bodies, Goods and Services.


Onorab Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mr Chair, mon oule konn en detay la.

Letan mon pe get par egzanp kot APDAR, prezan mon pe war sa bann shortfall.

Mon anvi ki Minister Finans i dir ek nou si zanmen i ariv bann lenstans kot inisyalman letan 56 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 bann MDAs pe negosye avek zot.

E ki zot inisyalman zot pa donn sa bann agencies larzan ki zot merite a sa moman.

Prezan kot zot fors bann MDAs fer variance anndan.


Sorti lo en sonm al lo lot.

E ki apre zot, zot bezwen korize.

So mon anvi konpran, konmsi pou nou konnen byen koman Lasanble si i annan sa bann lerer par fwa ki arive.

Zis par egzanp letan mon pe get pou Board Fees.

Mon pou war i drol ki en antite i li konbyen Board konnen Members i annan, konbyen mwan.

Akoz prezan ki i vin claim en larzan la?

Si lerer pe ariv laba, ouswa si inisyalman zot demande, be kot Finans ki pa donnen.
E ki aprezan la nou pe war sa bann koreksyon pe bezwen ganny fer.

Mon anvi konpran sa.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Nou osi annan serten lerer wi, ki arive ennler ler nou fer Bidze.

Si pe fer kalkilasyon, petet par egzanp sa i enn.

Dezyenmman osi, enn nou kontrent as Minister Finans, nou annan en, tou kou nou dir, gro relatively en ladministrasyon.

E nou bottom line tou kou se pou fer en sirplis a en serten sonm.
E nou war nou ennler kwense pou kapab meet tou sa bann demann ki vini, ki la.

So i annan bann desizyon ase drastik ki ganny pran ennler, pou fors bann Minister pou aziste zot menm lo sa lokasyon ki nou donn zot.

Avek lentansyon ki zot kapab fer bann savings dan bann vot ki vini, pou zot kapab cater serten depans.

Solman pa tou kou ki arive.

I annan bann Minister ki kapab reazir, aziste.

Me i annan petet son kou loperasyon as is, i napa swa.
Ler nou fer Mid-Year Review zot still come back to nou, e dir zot pa’n kapab.

So i en pe difisil ennler pou vreman kapab satisfer tou demann Minister ler ou annan en budget constrain.

Mersi.

MR SPEAKER Onorab Henrie.

HON GERVAIS HENRIE De pti follow-up lo touzour sa headings ki nou lo la.

Lo Goods and Services ankor mon war bann earmarked budget cut.

So mon anvi demann avek PS, si i i dan annan?


Ouswa si refleksyon, pou ki i annan en 57 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 clear Policy lo sa zafer Goods and Services?

Kot par egzanp menm si bann Minister, bann MDAs diferan groser.

Be solman i annan en Policy ki gid zot lo bann spending.

Bann keksoz koumsa and Services.


dan Goods enport E dezyenmman, en keksoz ki mon anvi zot latansyon, sa zafer Security and Enforcement, nou realize poudir aprezan i annan en lasosyasyon ki regroup bann Lakonpannyen Sekirite.

E la i annan en danze pou Gouvernman, akoz cartel pou devlope dan sekirite.

tou le an zot pri Sa bann boug i koz ek kanmarad zot.

E prezan se sa ki i kontinyelman monte.

I dir, mon ti ganny tan laba lannen pase sepaman kwa, zot aranze, zot koze antre zot.
E mwan mon krwar poudir Gouvernman i bezwen, akoz li ki the biggest client.

I pa bezwen fer pri kontrol li.

Solman li i bezwen annan en assessment ki konnen poudir pou sa servis this is the bottom line.

E sa pli o ki mon pe ale.

Si ou pa oule prezan ou demerd ou.

Be solman mon krwar poudir nou annan sa danze ki les ale, sa bann si nou Lakonpannyen Sekirite i annan risk ki zot devlop koman en cartel dan nou pei.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.


Mersi Onorab.

Absoliman mon dakor ek ou, i annan en risk reel sirtou ler ou annan en cartel ki kapab devlope.

Akoz zot collude lo prices.

So lanmenm ler kot nou bezwen re get nou sistenm Procurement ki, nou pa pou kapab san poursan anpes li.

Me selman kot ou kapab mitigate the possibility of cartel behavior pe drive up prices.

So mon absoliman dakor ek ou.

Lo lot bout ou kestyon mon a les PS reponn.

Mersi.

MR SPEAKER Wi PS.


PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Lo goods and services, at some point nou ti pe fer rekomandasyon pou nou annan sa ki nou apel en Central Procurement Unit.

Ki kapab pli ou mwen take charge of tou procurement bann items ki bann Minister i bezwen.

Bann consumable items, bann keksoz ki tou Minister i bezwen.

Papye, toners, whatnot.

58 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Me i ankor pli ou mwen pending.

Me solman osi ler ou annan en CPU osi, i annan en risk.
Akoz la prezan ou bezwen komans store bann items.

Annan en store.

Recruit dimoun pou kapab fer sa loperasyon.

E pli worse ankor, ou kapab pe met an plas risk pou annan mismanagement ler ou pe fer en Central Procurement Unit.

So nou bezwen careful ler nou remet sa devan, si nou war i pou neseserman marse.

Si nou pa ferm en kote, prezan nou ouver en lot landrwa kot ou ganny store, prezan nou donn bal ladan.

So i en balans ki mannyer nou fer li.


Solman pou lemoman the procurement process i sipoze sa fason ki nou ed bann Minister pou zer zot bann procurement.

I annan diferan threshold.

E sa bann threshold pli ou mwen ki pa bezwen laprouvasyon procurement, li sa landrwa ki open.

E petet napa sipervizyon lo la as such.

Akoz i ouver.

neseserman Me selman the same time, nou bezwen osi pa kapab anmar lanmen bann Minister pou li operate.
Akoz ler ou fer procurement i annan en bon dele letan osi ki al ladan pou kapab donn bann sans bann biznes pou kapab bid pou sa bann item.

So i ki mannyer nou balans sa.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman, pou swiv lo laliny sa kestyon, i annan sa size Asset Registers Asset Management.

Eski Minister Finans i satisfe poudir, sirtou nou pe koz la MDAs.

Nou pa pe koz bann lezot statutory bodies, mon pe koz plito MDAs.
and en Eski sa bann MDAs i annan effective Asset Management System?

Ki i ava fer ki a tou moman Minister i kapab pran en snapshot kwa ki pe ganny procured.

E i ava ede manage sa depans ki nou fer dan Goods and Services.

Sa i enn.

E dezyenmman, akoz ki Minister Finans pa propoz amann seksyon 34 of Public Finance Management Act.

Donn en pe plis pouvwar zot Government Audit Committee, pou li antre fer bann periodical audits.

I a zis act like koman en the capacity advisory Minister.
Me i kapab ale fer bann periodical audits dan bann keksoz ki pe pase across bann Minister bann departman.

to e 59 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Akoz si nou azout tou sa bann koupir dan Goods and Services, earmarked bann koupir.

Ki probableman nou pa ti'n bezwen bidzete in the first place.

I account to en savings konsiderab ki Gouvernman i kapab pe fer.

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi Onorab PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.


Petet pou klarifye lo bann budget cuts ki nou’n fer lo Goods and Services, sa i bann mezir ki nou’n met an plas pou restrikte spending.

I pa neseserman bann savings ki zot in fer sa bann Minister.

Nou ki'n met an plas avek sa sityasyon COVID pou ser en pe depans Gouvernman.

Nou'n koup en pe lo bann common items.

Lo bann stationeries, lo bann consumables, lo bann lekipman.

Nou'n fors Minister pou stay as is.

So sa i en mezir ki nou’n fer.


An sa ki konsern Asset Management, i napa sa gran lentere par bann Minister, pou vreman zer zot asset byen.

The Asset Registers, pa tou ki up- to- date.

Ki nou'n fer resaman, nou'n bezwen set up en Asset Management Unit dan Minister Finans.

Me solman i ganny zere par zis 2 staff, 2 staff pa ase pou get san antite ki nou annan lo Gouvernman.

So, detrwa lannen pase ki nou ti fer.


Nou ti fer bann, plizoumwen bann sispansyon lo spending avek bann Minister ki pa zot Asset Register annord.

La kot nou freeze zot Bidze pou zot bann minor capital items, zot napa drwa aste ni capital items until zot met zot Asset Register annord.

kot sorti E sa ou ganny bokou konplent bann Minister.

I dir i paraliz zot.

E la bokou lentervansyon osi ki vini pou larg Bidze.

ganny kot i Lo konsern Government Audit Committee, i pa vreman son rol pou li ale al odite.
Nou annan nou The Internal Audit Division dan Minister Finans, ki li son manda pli ou mwen i bann sipoze al ale lenspeksyon bann Minister.

dan fer Enn pou li get bann risk ki annan avek loperasyon.

E apre fer en operating audits, pou get son bann zesyon ki mannyer i pe depans son bann larzan.

Solman nou malerezman nou annan en challenge.

Nou napa ase internal auditors.

Even if nou recruit, nou pa gannyen lo marse.


Lannen pase nou ti komanse nou ti rod 2 60 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 expat pou vini pou ed nou avek nou bann travay ki nou annan.

E stratezi sete pou recruit at least two expat tou le lannen.

Me malerezman avek sityasyon COVID sa lannen, nou'n bezwen abandonn sa plan.

apel Nou annan osi en seksyon ki nou'n kree apepre 5an pase.
ki Accounts Public Management, ki plizoumwen li i la pou met an plas bann operating procedures dan bann Minister.

Ki mannyer zot sipoze operate.

Me malerezman nou ganny bann delay.

Akoz sak frod ki arive dan en lannen, tou nou bann internal audit plan i ganny abandonnen.

Tou nou resours i ale pou investigate sa bann frod ki annan.

arive ganny E ler nou gete on average, ou annan ou 1 a 2 major frauds dan ki Gouvernman tou le lannen.

E la i fini paraliz nou.

So pou nou kapab amelyor sa bann keksoz.


Nou bezwen double kantite dimoun ki nou annan dan internal audit.

Nou annan en 15enn la.

E sa 15enn i pa ase.

Mersi.

MR SPEAKER Wi Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman, baze lo sa ki PS pe dir nou.

I kler ki zot pou rankontre difikilte avek zot bann, etablir bann internal accountability mechanisms.

Ou Government Audit Committee i sipoze pe fer serten sa bann rol ki ou pe dir.
Be i annan en overlap ki egziste ant sa ki Public Account Management pe fer, avek sa ki Government Audit Committee pe fer.

Si ou ti streamline ou striktir, ti ava fer li pli fasil pou annan enn ki pe regard frod, e enn ki pe regard accountability dan Management bann resours.

Asir bann Asset Register, akoz ou pe rely lo Oditer Zeneral pou donn ou donn ou en snapshot externally.

Ki ler sa i vini apre, lanmenm ler kot nou vwar ki’n servi sepa konbyen larzan, kot i konsern telefonn.
roaming pou So, these are some of the issues ki internally nou devret komans pe tackle.

E mon krwar petet amann sa Lalwa, then i ava donn zot en pe plis provizyon legal pou dil avek.

E mon dernyen pwen i konsern sa, ankor enn fwa lo sa pwen rent la.

La mon war NISTI pe rent pou R747mil.

Si ou ti kapab donn nou en pti pe detay lo sa enn rent ki NISTI pe rent silvouple?
61 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 E apre zis reponn mon kestyon lo whether zot pou amann sa Public Finance Management, oubyen zot pou fer sorti regilasyon ki ava fer li pli fasil pou zot insure internal consistency dan management bann finans Gouvernman?

Mersi Mr Chairman.

role of Internal Audit Division.

Akoz Internal Audit Division ki ale pou gete, e osi manda Oditer Zeneral, si bann Minister pe operate dapre zesyon finans piblik, regilasyon.
Oubyen accounting manual ki nou annan an loperasyon.

dapre dapre MR SPEAKER Yes PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

An sa ki konsern Government Audit Committee, ler nou ti kree li, lentansyon sete bokou fwa ofer odit, me napa son follow-up.

So bi Government Audit Committee sete pli ou mwen sa lenstitisyon follow up bann audit ki recommendation oubyen bann findings, swa Oditer audit Zeneral.

Swa Internal Audit Division.


So li i pran tou sa bann rapor ki vin kot li from Oditer Zeneral oubyen Internal Audit Division, i al kot sa bann Minister i gete ki zot in fer.

Ki fer pou pran mezir zot in konsiderasyon bann sa ganny rekomandasyon ki’n donnen.

Oubyen fikse bann defayans ki zot annan.

Zot rol i pa enn pou odite.

Akoz si nou donn li sa rol la, savedir la nou pou duplicate the Public Accounts Management li, sa seksyon li, i responsab pou met an plas bann SOPs.
Akoz ler ou annan accounting manual apre ou annan Financial Regulations, sa i globalman ki mannyer ou sipoze zer ou bann finans.

Me sa lenstitisyon i diferan dan son loperasyon.

ou Loperasyon Minister Lasante i pou diferan avek loperasyon par egzanp kot Biro Standar Sesel.

Oubyen bann ki pli gro parey bann Departman Tourism.

Zot tou zot annan diferan requirement.

So nou bezwen prezan met an plas bann striktir kot sa bann Minister ki mannyer zot sipoze zer sa Bidze ki zot gannyen.
So sa bann rol i en pe diferan.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi PS.

Onorab Adelaide.

Minis i le adrese wi.

Minis Please.

MINISTER NAADIR HASSAN 62 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Mersi Mr Chair.

Lo kestyon lo NISTI.

Si mon a donn en pe detay lo la.

Se zot e rent kot La Fontaine Holiday Apartments.

I en sonm R150mil par mwan.

Pou apepre 780 met kare.

Annefe The Minister ki sa portfolyo NISTI i tonm anba, in anmenn devan mon latansyon.
E i annan en travay ki i pe fer pou regard sa issue.

E anmenn NISTI dan en pli akomodasyon abordab.

Mersi.

ase sa ki MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Adelaide.

HON FRANCOIS ADELAIDE Mersi Mr Chair.

Minis swa PS en pti keksoz en pe senp.

Ler mon pe get tou sa bann amount, ler nou pe add up lo son total.

Konmsi mon war figure pa pe tonm parey.

Konmsi i annan enn ki manke.

Eski i en fot ouswa i-?

Ou pe konpran ki mon pe dir ou?

Par egzanp kot nou pe dir sa bann Public Bodies la.
Ler nou pou add tou sa bann figures lo kote Approved Supplementary.

La mon pe gete i annan 4 sif la en.

I annan 747.63, 664.61, 42,471.86, 3,084.54 apre ler ou add li, mon war son total pa pe tonm parey.

Eski-?

Akoz menm apre lo Grand Total osi mon war i mank, mon war sif pa pe add up.

Mersi.

MR SPEAKER Minis mon a les ou sey adres sa.

Oubyen PS.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Si mon kapab klarifye Mr Chair.

Savedir anba Public Bodies sa 747, 664, 42.4 milyon e 3 Nou ganny 46.96 milyon.

milyon.
milyon.

Petet si Onorab ti kapab dir nou ki i gannyen?

Mersi.

figure MR SPEAKER Onorab petet ou ki'n fer en fot non?

HON FRANCOIS ADELAIDE Mr Speaker, petet mon papye ki pa bon.

Akoz mon pe gete, ler mon pe gete be ok si nou pran sa bann dernyen figure.

Nou pran 3, nou pran 1, i fer 4.

4 ek 6 i fer 10.

10 ek 4 i fer 14, savedir i bezwen annan 4.

Be la mon war i annan 3.

64.

Akoz menm lo total mon pe gete i mank en diferans.

MR SPEAKER Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.


Anyway, sa i annan pou fer avek son decimal 63 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 point e rounding off.

Natirelman si nou tir sa decimal point, nou donn li son full fledged figure, i pou sanze.

Akoz in round-off to .63.

Si ou donn li son full limero i pou sanze natirelman li.

Mersi.

MR SPEAKER Ok Onorab?

Onorab Woodcock.

HON WAVEL WOODCOCK Mersi Mr Speaker.

Minis vi ki ou’n koz bokou lo bann internal auditors.
Par lefe ki zot ki vey zesyon larzan Gouvernman dan diferan MDAs, Minister, bann diferan departman.

Me i annan serten konsern ki plizyer bann internal auditors in met devan mwan.

bann Plizyer, more than once.

In fact, la i annan zot ki pe kominik avek mwan la.

Zot dir koumsa ki dan lepase menm si zot in met devan plizyer bann ka, lo mismanagement of public funds, zot pa'n ganny ekoute.

E an plis zot dir poudir menm within bann internal auditors, annefe i annan en principal auditors.
I annan serten labi ki pe arive kot i konsern osi.

konsern Kekfwa Minis i kapab konfirm sa avek mwan.

Kot roaming en principal auditor in ariv apepre R200 ekek mil.

Nou fek war osi en CEO resaman lo roaming telefonn in ariv pres R100mil.

Alor si nou anvi war bon zesyon larzan piblik.

Eski i pa osi enportan ki bann auditors sirtou bann zenn ki fek antre, Zot ganny sa respe, zot ganny sa sipor ki zot bezwen.
E ki osi, akoz ti annan osi konsern poudir zot santi poudir bann staff pli ansyen pa pe donn zot sa loportinite pou zot bouze.

Pou zot devlope.

I pe ankouraz bann zenn auditors pou reste dan sa profesyon.

Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis wi.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Wi, sa i menm feedback ki mon’n gannyen.

Poudir ki bann oditer zot in, bann oditer in dir mwan poudir zot idantifye bann defayans, bann issues.
E menm i annan bann rapor ki’n ganny prepare, me selman zot pa war aksyon.

So sa i en keksoz ki nou bezwen sanze.

Akoz even mwan si mon ti en oditer mon pe fer mon louvraz, me mon pa pe war ki benefis i pe anmennen.

Mon pou demoralize, e mon pa pou kontinyen dan sa laliny.

Mon pou like, ‘be les li parey i ete’.

64 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Mon krwar sa issue of odit, i en issue ase enportan.
E mon'n mansyonnen dernyen fwa ki nou napa ase resours in terms of lodit ki nou bezwen fer.

E, at Minister Finans nou bezwen beef-up sa Seksyon Odit.

Ki nou kapab delivre lo sa manda.

Me, the issue of kontrol, the first line of defense toultan mon dir, it happens dan sa lazans, dan sa bann bann ministries.

E si zot, zot pe met sa kontrol lo sa premye line of defense, i redwir risk of bann frod or bann practice ki pa anliny ki Gouvernman i mete.

bann avek So i annan 2 eleman.


Nou at Minister Finans nou bezwen enhance nou Departman Odit, donn zot sa resours.

E osi parey ou’n dir ler zot anmenn keksoz devan, nou bezwen act lo la, ki zot pa demoralize.

Me dezyenm bout se bann line ministries osi i bezwen, sa kontrol i komans ek zot.

So sa i en keksoz ki mon pou toultan emphasize lo la.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Michel Roucou.

HON MICHEL ROUCOU Mersi Mr Chair.


Minis dir mwan, lo boner ou’n dir nou poudir se ki zot pe revwar en pti pe bann pti departman ki annan pou fer avek Social Protection.

Ki mon mazinen zot pe fer investigation pou gete ki mannyer bann larzan in ganny depanse.

E parey ou konnen poudir se ki bann letan eleksyon, i annan bokou bann larzan ki in mal ganny servi.

Sirtou dan mon distrik kot Corgate Estate parey nou ti war, Onorab Loze ti pe partaz larzan Corgate Estate.
(laughter) Eski nou pou al - nou pou al en pe ... (laughter) HON MICHEL ROUCOU Minis eski…… (laughter) MR SPEAKER Onorab Michel Roucou ou pe ekout mwan?

Mon krwar ou’n fer en alokasyon kont en lot Manm la, ki napa - ou pa kapab anmenn zistifikasyon la.

I reste en alegasyon.

Mon’n fer remark dan lepase, ki ler ou komans nonm en Manm, evidaman i 65 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 anmenn en diskisyon, en largiman across the table.

So, mon pe demann bann Manm pou evite fer li.


E mon konnen Onorab Loze pou le met son mo an defans si i bezwen.

Selman mon ti a dir Onorab Michel Roucou kontinyen avek ou kestyon si ou’n fini.

Si ou pa ankor fini, san referans avek Manm lot kote.

En pti moman Onorab Loze.

Ale fini ek ou kestyon.


HON MICHEL ROUCOU Wi Mr Speaker, mon ti pe gete avek Minis si se ki dan zot investigation, si pou annan en rapor ki zot pou anmenn kot Lasanble pou nou konnen, en pti pe ki mannyer bann larzan in ganny depanse dan sa bann letan?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Minis atann en pti moman silvouple.

Onorab Loze mon konnen ou pou le adres sa komanter.

Mon permet ou, wi.

HON JOHAN LOZE Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker, mon ti a kontan kategorikman deny sa mansonz ki Dezonorab Roucou i substantiate sa lalang ki in koze dan Lasanble Nasyonal ozordi.

Swa i retract son mansonz.

fer.

E swa in Akoz mwan mon pa larzan Bidze ki konnen ki Dezonorab Roucou in vwar mwan pe partaze.

Petet dan korbiyar ki li i ti pe savoye.

Mersi Mr Speaker.

(laughter) MR SPEAKER Onorab Roucou, mon ti a kontan ou retract sa alegasyon silvouple.

Akoz napa.

Yes.

HON MICHEL ROUCOU Mersi Mr Chair.


Mr Chair, mon retract.

Selman nou zabitan Mont Fleuri nou konnen poudir sa ti pe arive.

Mersi.

MR SPEAKER Ok ou’n retract.

Mersi.

Minis toudmenm Onorab Roucou in poz en kestyon.

Si ou pa ti kapab adrese.

Mersi.

arive.

Me MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou kestyon.


Parey mon’n mansyonnen o paravan, kot ASP i annan en odit pe fer lo sa frod ki'n osi lentansyon se pou expand the scope of sa odit, pou regard si i annan plizyer lezot labi at ASP.

Me diskisyon preliminer ki mon'n fer avek Minis responsab pou kot Sosyal.

Se ki pou lemoman kot ASP i en landrwa 66 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 ki ase, si mon kapab servi sa mo, i en pe an dezord.

Ok?

Napa bann kontrol an plas.


E i annan tro bokou bann diferan Scheme, diferan duplication at ASP.

E ler ou get en lanvironnman kot napa sa kontrol neseser, i fer fasil pou annan labi.

So pou lemoman sa ki mon kapab mansyonnen.

Me as odit i ganny fer, ou a ganny plis lenformasyon.

Zis mon ava azoute ki i annan osi en nouvo CEO ki'n ganny met an plas pou sey anmenn en pe lord dan ASP tou.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Nou napa ankor entervenan lo sa seksyon.

Alor a se pwen nou a pran en poz.


E nou repran 2er.

Mersi.

(BREAK) MR SPEAKER Mersi bokou.

Nou a kontinyen avek bann kestyon dan Staz Komite selman permet mwan en pti komanter.

Mon war en kantite kestyon ki leve oubyen komanter, lo ki Minis pou fer dan tel kas si i pe konsider isi, si i pe konsider laba.

Si ou permet mwan i byen ki Minis i donn leklersisman lo tou size.
Me annou silvouple sey reste lo leksplikasyon lo Bidze Siplemanter e nou a ganny loportinite en lot ler pou kestyonn Minis pou lezot keksoz.

Nou a pas lo sa pti seksyon lo Goods and Services anba, okenn kestyon lo sa seksyon.

Wi Onorab Esparon.

HON REGINA ESPARON Mersi Mr Chairman.

Bonn apre midi tou dimoun a lekout.

Mr Chairman mon ti a kontan en leklersisman cleaning services.

Mon war en sonm 5 471milyon pe demande pou ganny aprouve siplemanter.

Sa i shortfall under Cleaners salaries.


lo Klarifikasyon ki mon ti a lontan; eski sa i enkli bann cleaning agencies, oubyen zot pe koze lo Korperativ?

Parske mon konnen i annan serten lakonpannyen ki'n sanze e i annan travayer ki ti pe esper zot konpansasyon avek lakonpannyen ki'n ale ki pa ankor ganny peye.

E i annan ka ki devan lanplwa, en pti pe leklersisman silvouple Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr chair.

Sa shortfall i pirman pou Cleaners Corporative.


Mersi.

67 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 MR SPEAKER Onorab Bistoquet.

HON ROSIE BISTOQUET Mersi Mr Speaker.

En follow- up.

MR SPEAKER Wi Onorab Esparon, si oule en leklersisman.

HON REGINA ESPARON En pti leklersisman, mersi Mr Chairman.

Lo salaries eski sa i lanplwa ki'n ganny nouvo kouver anba la, oubyen bann URS ki'n ganny plase dan bann landrwa anba Korperativ?

En pti elaborasyon silvouple.


plis pe PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

I pirman son existing workforce ki annan sa shortfall.

Akoz li osi i annan en issue avek son alokasyon Bidze ki nou'n fors li pou tighten.

E i annan bokou demann par bann egzanp pou Minister par provide support cleaners ennler.

adisyonnel Oubyen bann overtime ki ganny fer ki nou pa'n vreman donn bann alokasyon ek bann Cleaners Corporative.
E osi ler i annan cleaners ki al lo konze i annan serten landrwa i ganny serten disripsyon, akoz napa cleaners ki ase basically available pou provide servis avan ki staff par egzanp i vin travay bomaten.

So i annan letan ki zot pa bezwen rod casual.

Oubyen zot bezwen pey overtime staff apre ler pou zot kapab clean bann biro ki ler travayer i vin travay lannmen bomaten sa bann biro i prop.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Bistoquet, eski ou ankor lo lalis?

HON ROSIE BISTOQUET Wi.


Mersi Mr Chair zis pour adisyonnen avek ki Onorab Esparon in komanse.

Konbyen travayer sa fulltime Korperativ i annan ki in tonm anba sa deficit la?

ki Apre konbyen ki part time ki'n ganny kouver anba sa Lazans silvouple?

Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

egzakt PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Mon napa sonm son payroll number Cleaners Corporative selman last count was apepre over 500 cleaners, apepre 530 ki osi kouver bann cleaners anba Minister Lasante.

Mersi.
Mersi.

68 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 MR SPEAKER Mersi PS.

Napa lot kestyon lo sa seksyon?

Nou a pas lo seksyon swivan, nou'n ariv lo Capital Projects.

Ok nou a komans avek bann and ministries departments.

Onorab Deshiela Bastienne.

HON DESHEILA BASTIENNE Mersi Mr Chair.

Bonn apre midi Mr Chair.

Bonn apre midi Minis, e bonn apre midi tou Manm prezan.
Mr Chair mon pe la anba Capital obzerve ki pou Minister Project Lenfrastriktir ek Labita pe demann nou pou aprouv en 9, Bidze 96.1milyon.

Siplemanter E mon pe osi obzerve Mr Chair ki dan sa 96.1milyon i annan 68milyon depans pou condominium Perseverance.

Si mon byen rapel, sa bann condominium en proze Pension Fund.

Mon kestyon Mr Chair, eski Gouvernman in aste sa proze avek Pension Fund pour sa 68.5milyon ki mon pe vwar la?

ti osi pou Mon pe obzerve 23.7milyon Batiman Independent House Annex.
Eski sa ki mon pe demande eski sa ki pe demande adisyonnelman pou rent Independence House Annex sa?

Mon ti a kontan Minis oubyen PS eklersi mwan lo sa 2 pwen silvouple.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi PS.

Chair.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Pou condominium Perseverance, wi i ti ganny fer par Pension Fund.

E Gouvernman nou ava rapel pou Bidze 2020 ti annan lentansyon en bond 200milyon issue atraver PMC, pou nou kapab aste sa bann propriyete e fer bann lezot proze finansman pou HFC.
Malerezman sa bond ler nou ti launch li, nou ti ganny zis R12milyon subscription dan sa 200milyon.

So nou ti bezwen deside pou nou kapab pran larzan, from, Bidze pou nou kapab aste sa propriyete avek le bi ki nou asire ki bann first time owners, plizoumwen ki ganny sa sans.

E partikilyerman bann graduates ki ganny s bann apartman.

kapab Akoz si ti al lo market ek Pension Fund, sete anyone ki ti pou annan larzan basically ki ti sa.
pour sa Dezyenmman Independence House Annex, sa i sa lease ki nou pe peye avek GICC pour sa building ki i ti fer renovasyon.

afford anba 69 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 E rezon ki nou'n retourn li lo Bidze, sete avan nou ti annan lentansyon met li anba nou loan.

Me selman anvi ki pou fer monte nou loan to GDP ki ti deza 101poursan.

Nou'n deside retourn li koman en recurrent expenditure e servi li anba capital budget basically.

Mersi.

MR SPEAKER En leklersisman Onorab?


Sa HON DESHEILA BASTIENNE Wi Mr Speaker mon annan en bann leklersisman.

condominium mon'n aprann ki son striktir, son fason fer i annan bokou bann graduates, oubyen bann dimoun ki ti'n met zot komann pou aste prezan in retire.

I bezwen annan en defo oubyen son pri, ki mon ti aprann ti 1.2milyon ti pe vann ek son grander i pa, bokou sa bann dimoun pa pe dakor avek.

Zot in retir zot aplikasyon.


Me ler mon pe gete si Gouvernman in aste li p[ou 68.5milyon e sa bann dimoun zot menm zot, zot pe komans dezapwente avek son striktir.

Mon pe mazinen akoz sa larzan plito envestir Dan social housing ki i ankor annan pa mal demann dan Perseverance?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Natirelman, anyway Minister Later, Labita petet pou annan petet plis lenformasyon ki mwan.
Me solman natirelman ler bann dimoun ki met zot laplikasyon pou leter ek lakaz zot ganny ofer propriyete.

Savedir bann dimoun ki'n basically ti lo lalis priyorite, zot in ganny ofer sa propriyete.

I toutafe normal pour en dimoun turn down en keksoz si i pa santi i meet son satisfaksyon.

i son, E la natirelman prezan Minister i bezwen go back lo son lalis, pou refer bann dimoun ki ankor lo lalis ki pe atann en lakaz e zot ava fer zot desizyon si zot anvi pran sa propriyete.

So i toutafe normal.


Akoz tou dimoun i annan son lekspektasyon lo kantite lakaz i anvi oubyen non.

E dan sa bann propriyete i annan bann 2 lasanm ki pe vann e i annan bann 1 lasanm ki pe lwe osi, avek serten bann plizoumwen dan travayer bann Gouvernman ki sorti lo bann zil pros.

Akoz ti annan serten kontrent avek sa bann travayer travay Mahe, ki pou zot 70 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 lasistans pe donn zot.

So plizoumwen sa i leksplikasyon ki mon annan.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Aglae.

HON EGBERT AGLAE Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi.

Minis ouswa PS lo kote Police Department i annan sa Foreign Grant la ki pou alokasyon pou konstriksyon nouvo kordgard.

Si ou kapab don nou en leksplikasyon, an vi ki i annan sa koupir e an vi ki i annan sa konponan Foreign Grant.
Si in deza annan en negosyasyon an vi retar avek Gouvernman L’Inde osi pou sa konponan finansyel, an vi ki zot rin deza siny en MOU lo sa, so ki mannyer sa pou marse pou kapab enplimant li a lavenir?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab poi ou kestyon.

Sa Grant pou the new Police Headquarters i ankor la, i an Grant offered by the Government of India.

Me i le neseser pa'n paret mon ganny fer lo nou kote pour bouz devan ek sa proze.
Me selman mon fek ganny en diskisyon avek Minister for Internal Affairs e ansanm avek Foreign Affairs nou pe reinitiate e lekspektasyon i sa proze pou komanse lannen prosen.

Mersi.

MR SPEAKER Leklersisman.

Wi Onorab.

HON EGBERT AGLAE Minis mersi pou ou larepons.

Minis eski zot pe pran kont osi, vi ki i paret mwan sa larzan pa ankor antre dan kof li.

Sa foreign component la.

An vi ki sityasyon COVID, devalyasyon, to lesanz, eski zot pe pran kont tousala?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.


MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mannyer Grant i marse i pa antre dan kof Gouvernman li, zot finans sa proze lo zot menm.

So, in view li menm son ki sa proze konponan, son kou foreign exchange.

exchange.

So Sa Grant li menm i an son foreign konponan foreign exchange pa monte li, so be selman ler pou annan preparasyon pou sa proze tousala i a bezwen ganny met dan sa analiz ki ganny fer lo kou sa proze.
71 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Be selman son konponan foreign currency sa proze, pa ganny enpakte akoz sa Grant pe vin in foreign currency li menm.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Chair.

Mon annan 2 kestyon lo sa headings ki nou lo la.

Dabor i annan sa sonm Departman Defans.

4.3milyon pou upgrading of Ile Du Swet facility, mon pe panse krwar ki sa i annan keksoz pou fer avek Sant Izolasyon COVID.
Ki sa ki mwan mon'n aprann lenformasyon ki dan domenn piblik IDC ouswa GICC ti involve pou swa renovate.

So eksplik nou ki mannyer prezan sa in ariv, sa sonm in ariv kot pe Pou Defans?

lenformasyon.

en E dezyenmman pwen ki Onorab Bastienne in souleve pour sa 68.5milyon ki'n aste condominium avek.

Parski mon anvi konpran ki mannyer sa bann keksoz i marse dan Gouvernman.
An 2017 Fon Pansyon in fer lanons, ki i pou al fer condominium pou li elarzi son investment portfolyo pou asire ki investment son bann Manm i secure.

E real estate i en bon landrwa pou zot envestir.

Apre la nou tande 2020 dan diskour Leta Lanasyon Prezidan Faure, ki Gouvernman pou aste sa bann condominium.

So mon anvi konnen ki mannyer sa i marse?

Lekel ki pran sa ban desizyon?

Parske pou mwan ler mon regarde i pa'n fer en diferans dan stok lakaz ki nou annan lo nivo Nasyonal.
I zis konmsi Fon Pansyon in tir son fardo, i anvoy lo Gouvernman kan li ki ti merit pe, li ki'n deside 2017 pou li fer condominium.

son demars, swa pou vann, swa pou lwe, pa met sa fardo lo tax payers Seselwa!

fer Li So mon anvi konpran lo dezyenm pwen ki mannyer sa bann lo i Gouvernman, e lekel ki pran sa bann desizyon?

deside zafer ou Parski nou vwar ki dan fon pansyon ganny bann dimoun ki lo zot bann Board swa Lenvestisman swa zot enplike dan Gouvernman.
Mon war i annan en konfli lentere ant Fon Pansyon ek Gouvernman, ki trakas mwan.

Mersi Mr Chair.

zot osi MR SPEAKER Mersi Onorab.

Yes, wi.

PS DAMIEN THESEE 72 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Mersi Mr Chair.

An sa ki konsern Ile Du Swet.

Avek devlopman COVID-19 sete fer Minister Lasante ki demann ki i bezwen bann sant adisyonnel pou kapab si i annan okenn outbreak avek COVID-19.

ti Bon, nou bann fasilite i available swa karantenn, swa izolasyon.
Pou met bann dimoun ladan e anvi ti napa bann fasilite, plizoumwen ti ganny deside ansanm avek Berjaya par egzanp pour servi Ile Du Swet pou plizoumwen ogmant kapasite.

E se pour sa rezon ki Bidze anba donnen ganny in Departman La Defans, ki sa bann asset i apartyen a li pou renouvle sa bann lenfrastriktir e met a dispozisyon Minister lasante in the event zot bezwen servi.
E so far zot servi Ile Du Swet, si Berjaya i basically plen, e statistik ki nou annan zot in met apepre 60 dimoun ladan, pandan sa bann peryod letan ki sa renovasyon in konplet e sa in ed zot en pe.

An sa ki konsern Pension Fund, parey ou'n dir natirelman wi, sa osi i nou Polisi.

Akoz nou'n gannyen demann dan lepase, pou bann private sector ki vini ek zot ban proze flat ki E nou zot met a Gouvernman pou aste pour basically redistribye.
nou, pa neseserman dakor avek sa, pou aste private property pour re allocate.

Akoz parey ou'n dir i pa fer okenn kontribisyon dan stok lakaz.

Me leksepsyon ti ganny pran avek Pension Fund an vi parey pou konnen bokou fwa konnen, Gouvernman in servi Pension Fund pour fer bann proze ki in aste oubyen in pey son market price.

parey ou Akoz Pension Fund li i bezwen a lafen dizour, asire ki i pe kapab ganny en return lo son investment.

Ki i pa pe subsidize naryen lo la akoz i sipoze al lo sa members fund.
So se pour kwa nou ti deside aste sa propriyete dan en sityasyon eksepsyonnel e ki ti ede pou sort of asiste bann graduates ki ti lo lalis, ki i ti annan demann.

An vi ki apard bann poze 24/24/24 ki ti annan ti napa okenn proze ki ti pe target bann graduates ki ti pe vini.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mon krwar Onorab ou'n lev en pwen ase valab.


Ki mon osi ler mon'n war 73 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 tranzaksyon, mon oule konpran akoz ki Pension Fund ki'n fer apre pou al ek Gouvernman kan Gouvernman limen li i annan through MLUH en manda pou konstrir?

Me mon krwar nou bezwen, e sa i en diskisyon ki pou bezwen ganny fer avek Minister pour land use se ki, ki manda sak Lazans?
Mwan mon pwennvi personnel, mon pa krwar poudir ki i manda Pension Fund pou fer lakaz, pou vann ek i Gouvernman.

Gouvernman annan en fonksyon pou sa.

E si resours finansyer i la, mon allocate li to the right fonksyon dan Gouvernman pou delivre lo sa manda.

E akoz ler ou annan sa bann kalite laranzman kot ou mansyonnen i annan potential for conflict of interest.

Si tou dimoun pe fer sa ki i devret pe fer, sa conflict of interest i redwir ok.
So sa i en keksoz ki mon krwar nou bezwen asize regarde ki si nou konnen nou pou bezwen fer lakaz pour graduate e manda i ganny donnen with the right antity e i fer.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Zialor.

HON NADDY ZIALOR Mersi Mr Speaker.

Avek ou permisyon.

Minis swivan kestyon ki Onorab Bastienne in demande, dan sa 96milyon nou vwar en 10milyon ki'n al dan en project anba en Grant financing.

Ex-Desaubin, ex-ION e Khashoggi.


Mon pe zis demande si sa i en nouvo proze, ouswa si i en proze ki ti annan en serten amannman pou fer.

Ouswa si sa ki inisye?

Gouvernman Mersi.

24/24/24 ti pe poze MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS, wi.

i donnen, PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Parey son right i en Grant up financing.

E natirelman i annan pou fer avek azisteman avek sa proze, e osi avek devalyasyon Roupi.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Loze.

HON JOHAN LOZE Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker letan mon ti pe get pou Minister Labita, ti annan bann kestyon re-roofing pour bann Housing Estates.

I annan in komanse e i annan parey Karyol Anse Aux Pins ki li in ganny kite pe koule, e nou ti'n deza ganny dir ti napa 74 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 ase larzan.

Prezan mon pa vwar li la sa bann proze re-roofing.

Me mon pe wonder parske parey sa enn Karyol Anse Aux Pins i aktyelman en lirzans li.

Thank you Mr Speaker.


MR SPEAKER Mersi.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Mon pou napa status sa bann proze as is la, me selman nou kapab note pou donn Lasanble along ek zot bann lenformasyon ki zot in demande.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Hoareau.

HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon pe refer avek larzan ki ti'n ganny donnen pou Minister of Environment and Climate Change.
E Beau Vallon nou ti'n fer en request pou fer en miray, pou anpes erozyon ki ti'n arive avek vann nor lannen pase.

Energy Nou ti'n ganny promet poudir sa poze ti pou ganny fer, me la mon war i annan en larzan ki'n ganny tire.

Me selman mon pa ankor war miray in ganny fer Beau Vallon.

Mon ti a kontan konnen sa larzan, pour kwa 1.06milyon?

Mersi.

sa MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi, PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Sa 1milyon i i annan en son net akoz 8milyon, 8.6milyon ki pe ganny donnen.
Apre fer en rediksyon 7.6milyon pou bann proze ki pa pou materyalize.

Natirelman an vi ki nou pe al Desanm la, i pa pou servi.

i pe So dan sa 8milyon i annan sa 2.7milyon pour Anse Kerlan.

Ti annan sa ka lerozyon, e apre i annan 3 milyon pou bann proze ki ti plizoumwen relye avek filling ki outstanding, bann proze dezas.

E ladiferans i sa 2.3 ki i annan diferan lezot proze plizoumwen proteksyon bann kont lenfrastriktir lerozyon.
So mon pa pou konn spesifikman ler ou pou demann Beau Vallon, nou kapab gete ek Minister Lanvironnman e donn zot apre.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi PS.

Onorab William.

HON WAVEN WILLIAM Mersi Mr Chairman.

Bonn apre midi Minis avek PS.

Minis mon 75 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 pa konnen si sa i en pratik ki pou kontinyen dan lavenir.

Ler mon pe refer ankor avek sa heading Ministry of Infrastructures, Habitat and letan mon pe regard sa konponan Grant la, zot nonm detrwa proze.
Me solman zot donn en lump sum ki fer ki pou oversight, e latransparans nou pa konnen vreman konbyen ki sa k sa bann proze larzan in ganny depanse.

anvi So mwan mon konnen si, akoz mon vwar sa en pti pe dan bann lezot landrwa, ki ou trouv in annan serten bann diferan proze.

Me i donn en lump sum, me nou koman Lasanble nou pa ganny ase detay pou vwar poudir par egzanp la ou pe koz 10.ekek milyon.
I nonm detrwa proze ki enkli ex-ION Grand Anse Mahe, par egzanp si mwan mon ti a kontan konnen poudir be ok be Grand Anse Mahe, konbyen ou'n depanse?

So mon pa konnen si sa i pou en pratik ki pou kontinyen oubyen nou pou sanz fason fer.

Akoz mon vwar poudir sa bann sif zot pa donn nou ase detay, e rol Parlman se pou fer oversight.

E nou pe koz lo latransparans, e mon krwar i enportan ki dan lavenir nou sanz en pti pe sa pratik.
Mersi bokou akoz i donn ou en pti pe serten dout parfwa, si vreman sa kantite larzan in ganny depanse vizavi sa bann spesifik proze.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

Wi en pwen valid.

Nou a fer le neseser ki ler i annan sa bann lump sum ki'n bulk up nou a into bann li disaggregate individual project.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Gill.

HON CHURCHILL GILL Mersi Mr Chair.

Mon kestyon ti lo sa 8milyon pou Ministry of Environment.
PS in dir nou poudir Desanm in arive alors sa bann proze basically pa pe ganny materyalize.

E Anse La Blague Praslin li osi i ti dan sa bann, ti annan commitment pou osi aranz laba akoz lerozyon.

Kestyon, se eski prezan san Bidze 2021, vi ki sa pa pe kapab ganny fer dan 2020, eski i pou dan Bidze 2021 pou sa bann proze kapab ganny fer?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi Minis.

76 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.
Mersi Onorab.

Mon konnen poudir sa issue of lerozyon lakot i enn ase grav, e kritik pou adrese.

So within lanvlop Bidze 2021, ler nou fer sa diskisyon avek Minister relevan pou Climate Change.

Mon krwar ki sa request pou vin kot zot e nou, nou fer a diskisyon terms of ki mannyer nou priyoritiz bann depans.

in Ki nou kapab adres within konstrent finansyer ki annan, ki nou kapab adres bann issue akoz i obvious pou tou dimoun ki coastal erosion is a major issue en.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.


Onorab Romain.

HON GEORGES ROMAIN Mersi Mr Chairman.

Bonn apre midi Minis.

Mon kestyon i retourn ankor lo Minis lo kote Abita.

Ler mon war sa 23.7milyon kote sa bout “Payment of lease Independent House Annex.” Mon ti a voudre si ou PS i kapab eksplik ankor en pti pe pli byen, akoz mon en pe konfize lo la sa 23.7milyon, i pe kouver pou en serten kantite mwan?

Oubyen laranzman ki'n ganny fer, oubyen si ou ti kapab dir ou par mwan konbyen pe peye sa batiman?
Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Nou ti annan en omisyon dan Bidze 2020 inisyal sa peyman lease.

Ler nou ti vin avek amannman Bidze 2020 an Mars, nou pa ti ankor met son appropriation.

Akoz lentansyon sete pou met li dan nou anba Debt.

dan li Savedir nou ti service li koman en loan, dan plas en outright payment dan nou Goods and Services.

Selman nou'n war apre from Mars ki nou stok, det ler nou GDP osi pe in sorti apepre tonbe.
E lo ti sipoze 57poursan ki prozeksyon 2020 pou ariv 101poursan.

Se pour kwa prezan nou'n deside pou remet sa repeyman sa Independence House Annex dan Bidze Minister Labita pou li kontinyen servis li as en lease payment.

Instead of a servicing of a loan ti i pou al anba debt repayment.

So, in komans avek en omisyon from Bidze 2020 li.

Mersi.

77 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 MR SPEAKER Mersi PS.

Onorab Vidot.

HON ANDREY VIDOT Mersi Mr Chair.


Bonn apre midi Minis ek ou delegasyon.

tou Tou Manm Onorab e dimoun ki a lekout.

PS eski i posib pou fer nou Lasanble ganny lalis petet bann proze ki ek referans avek savings.

Petet bann proze ki pa’n kapab fer parey Onorab Gill in dir, pou Ministry of Environment, Energy and Climate Change, pou nou konn bann distrik, at least priyorite bann proze ki sa Minister kapab enplimante.
pa’n Akoz i annan distrik, parey mon get Roche Caiman nou annan landrwa kot lanmar, i annan serten lerozyon kot bann miray pe grennen e i annan lakaz pe komans crack.

So, i enportan ki nou konnen lekel sa bann proze ki priyorite pou asire ki letan Minister, pou revwar zot Bidze pou fer sa bann proze nou a konnen lekel ki priyorite.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Note, nou ava provide.

Thank you.

MR SPEAKER Mersi, lafen nou’n entervenan pou sa seksyon.
Onorab Pillay ou le, ale.

ariv HON SEBASTIEN PILLAY Mr Mersi Mr Chairman.

Chairman, de pti kestyon byen vit.

Anba sa provizyon pou sa sa Climate provizyon pou change adaptation la ki nou annan sa bann koupir pou Minister Lanvironnman.

Eski i kapab dir nou si Minis Departman Lanvironnman limen li in angaz zot pou vwar.

Par egzanp la avek sezon lapli ki’n vini, i annan bann distrik ki’n ganny afekte en kantite, nou’n vwar resaman Point Larue in ganny lenpak lo li.
E Cascade nou annan bann fanmir ki reste obor lakot.

Paulin, Bann oubyen Lesperance, Gappy.

Apre nou’n vwar lakaz lafanmir Matatiken kot delo in antre ladan antye.

lafanmir Larue So, eski in annan bann proze spesifik, ki nou konnen Desanm pe vini me ki bezwen annan serten latansyon.

E ki mon konnen MNA Cascade osi pou raise sa issue, ki bezwen ganny dealt avek.

Eski ou Minister pe met serten lanfaz lo vwar sa bann priyorite ?
And then mon dernyen pti pwen, very briefly, ler mon pe 78 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 get sa bann Grant.

I annan ki al pou serten Minister ki mon en pe enkyet zot kapasite pou zot kapab delivre.

Eski ou Minister pe propoz regard modalite ki mannyer sa bann Grant pou ganny delivre ?

Par egzanp mon vwar 23 milyon anba Minister Lafanmir.

20 milyon anba Kiltir.

Akoz zisteman, se sa ki fer ki apre nou annan serten retar lo enplimantasyon Grants.
Zis petet very briefly ou kapab adres sa.

Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis, wi.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

Wi lo sa issue par egzanp Point Larue, dan sa rezyon la i annan en diskisyon ki Minis pour kot MLUH ki nou’n fer, e along the lines of ki mannyer nou kapab deblok sa delo ki fer flooding la.

So, i en issue ki mon konnen sa Minister pe ladan.

Kekfwa zot ava annan plis detay lo teknikalite ki zot pe fer.
Me selman zot ti’n apros nou pou possible financing e mon krwar lo la i kritik, akoz i en danze pou dimoun dan larezyon e tou dimoun ki pas dan sa landrwa.

So, me selman mon krwar Minister kot MLUH i kapab donn plis detay.

Me selman i regard annan serten diskisyon ki’n arive lo la.

Ok, parey mon dir ti a pli bon Minister kot MLUH i get sa akoz issue lenfrastriktir.

Me nou Minister Finans nou konnen poudir sa i bann issues ase kritik.

So, nou a gete ki mannyer financing i marse.


i bann Lo kote Grants, bann proze.

Mon krwar i annan en defayans dan sa landrwa.

E nou vwar bokou proze pa ganny fer e menm nou ganny Grants, nou pa kapab make use of those Grants akoz nou pa repare pou nou make use of it, in terms of bann proze.

Mon krwar i annan en nesesite pou gete, sirtou lo kote lenfrastriktir ki mannyer nou kapab coordinate sa bann Grants.
E up to the point ki ou prepar pou sa proze, ou fer sa proze, monitoring, project management of it.

I annan en louvraz ase konpreansiv ki devret ganny fer lo sa issue.

Akoz i annan en gran defayans la pour lemoman.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Nou annan Regulatory Bodies avek Public Bodies.

Tou lede i sanble ase, napa bokou item ladan.

Nou a pas lo la.

Onorab Monthy.

HON PHILIP MONTHY 79 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Mr Mersi Mr Chairman.
Chairman, ler mon pe get ou public bodies Minis.

Mon vwar 900mil, for to cater fund expected shortfall under the construction of Anse Royale Fire Station.

Ou pran tou lede ansanm?

MR SPEAKER Wi regulatory bodies ek public bodies.

expansion HON PHILIP MONTHY Apre mon vwar preski 3 milyon pou of Elderly Homes.

Ok, mon kestyon i eski nou pa pe revwar en repetisyon Music Stadium avek sa 2 proze ki mon pe vwar la.

Kot i komans lo en sonm ba e apre gradyelman i monte.
Mon ti a voudre en leksplikasyon Minis.

Mersi.

MR SPEAKER Meri.

Wi Minis.

en defayans MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

i Prey mon’n mansyonnen annan ase konsernan ler i ariv lo project implementation.

Mazorite proze i annan overruns e dan sa 1 mwan ki mon’n la, mon’n sey konpran akoz sa.

E i paret mwan i en issue ki annan plizyer aspect to it.

From kot sa proze i originate, the tender i ganny fer e the approval for sa tender e monitoring of the project.
So, i annan en defayans across the board lo proze.

ek en fer travay E sanmenm sa ki mon anvi ase konpreansiv lo Government Procurement.

li Mon pran ansanm Government Procurement pou regard ler en proze i ganny soumet, se ki tou keksoz in ganny mete ladan, ok ?

Ki i pa apre ou dir be i annan additional cost ki vin avek, i annan isi, pa ti dan sa kou.

Ki i ganny ler proze prepare, nou bezwen konnen si nou pe fer en Fire and Rescue Services, nou bezwen konmkwa ki a dan Fire and Rescues Services.
Pa apre pli tar, 12 months down the line, be sa pa ti’n ganny mete, sa pa ti’n ganny mete prezan i vin additional cost.

en defayans Senmen sa mon dir i annan ase alarman, kot sa proze i ganny prepare, all the way to the approval and monitoring and implementation of this projects.

E mon krwar nou bezwen ganny bann project managers ki kapab manage sa proze.

Lo kote project management i annan en gro defayans.

Mersi.

80 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 MR SPEAKER Mersi Minis.
Onorab Lemiel.

HON SYLVANNE LEMIEL Mersi Mr Speaker.

Bonn apre Minis avek ou delegasyon.

Bonn apre midi tou ban Manm Onorab, tou dimoun ki pe swiv.

Mr Chair, mon kestyon i vin alongside sa Fire Station Anse Royale menm.

Mon ti a kontan Minis petet i donn nou en sa R900mil.

leksplikasyon Akoz larzan in ganny bidzete aparaman.

Sepa konbyen milyon ti’n ganny bidzete pou kapab fini sa stasyon petet by lannen prosenn.
So, sa R900mil ki mon vwar zot pe donnen, zot in aprouve la, eski i pou fini li antye oubyen i ankor annan en bout larzan.

Sa i zis pou cater pou sa shortfall la sa lannen ki pete zot ti pe mazin pa fini bann travay ki ti’n plan pou fer sa lannen.

Or si sa 900mil i pou konplet travay antye ki annan pou fer lo sa stasyon e ki i ava apre lannen prosenn.

Dezyenmman, National Council for the Elderly, R2.9 milyon, in dir ki annan bann expansions dan bann elderly homes projects ki pe fer.
Mon rapel dan dernyen diskisyon Bidze, Anse Royal ti en home ki ti sipoze benefisye avek serten expansion of serten travay ki ti pou’n ganny fer laba.

So, mon ti a kontan konnen petet kote sa bann expansion dan bann homes ki ankor ongoing, ki bor ki pe ganny fer sa?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS.

Minis.

Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

Pou the Fire and Rescue Service, sa 900mil i pou konplet sa proze konpletman.

i Sa lenformasyon ki mon annan.


Lo kote the Council for the Elderly, PS i dir mwan i a rod sa lenformasyon i a provide.

I napa ek lemoman.

li pour Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Woodcock, ou ti’n lev lanmen ou.

HON WAVEL WOODCOCK Mersi Mr Speaker.

Minis mon kestyon i kot i konsern IEA, Industrial Estate Authority.

Ti annan en issue lo komansman, well lafen 2019 ler nou ti pe debat lo Bidze pou sa Lotorite pou 2020.
Si mon pa tronpe ti annan en freeze lo sa sonm mon krwar 5milyon, akoz ti annan en sort of ultimatum ki ti ganny donnen avek IEA pou kolekte bann arrears lo bann 81 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 lease.

Akoz ti annan en issue avek koleksyon bann lease an labar IEA.

Koleksyon bann lease ki bokou bann i drwa IEA.

I en zoli sonm larzan e la mon vwar in retournen.

Mon pa konnen si sa larzan ki’n ganny unfreeze ouswa i en nouvo Bidze.
sonm ankor sa an sa parey An menm tan depas pou met bann lenfrastriktir an plas Ile Eve i pou kout plis ki R30 milyon ekek.

E akoz retar pou bann met plas lenfrastriktir bann utilities, delo ek elektrisite, drenaz ek lezot semen ankor, i pe fer ki i annan apepre 40 bout later ki nou pa pe kapab debloke pou allocate avek bann biznes, dan devlopman enkli sa bann pti Bidze ki nou pe gannyen, 5 milyon.

Olye ki nou pe ganny en sonm ase signifikan pou nou kapab fini sa bann, sa proze enn fwa pour tou.

Mersi.
Mersi.

retar akoz MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Sa alokasyon ki nou pe mete pou Ile Eve, i zis pou li kapab fini sa bann depans ki i annan pou 2020.

Nou’n fer en langazman avek IEA ki nou pe donn li en pe plis priyorite pou sa bann proze.

I annan lezot zone osi tou ki lo Mahe ki bezwen donn li finansman.

Savedir Bidze 2021 prezan pou bezwen annan kontinyasyon sa bann proze ki i kontinyen.

Mersi.

MR SPEAKER Leklersisman, wi.


HON WAVEL WOODCOCK Wi, sa bout kot i konsern sa ki desizyon ki Lasanble ti’n pran at one point, kot nou ti pe rod.

Akoz ti annan en kantite larzan ki IEA pa ti pe kolekte.

I annan bokou bann biznes ki pa pe pey zot lease e i ti en sonm ase o, ki pa’n zanmen gannyen anmase.

Alors kekfwa Minis osi i kapab donn en pe detay lo lafason pou zot re anmas sa bann larzan.

Mersi.

MR SPEAKER Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.
Mersi Onorab.

Mon krwar ankor mon a servi sa mo, i annan en dezord kot record keeping.

Kot IEA.

E ti annan en desizyon Cabinet annefe ki ti sispann bann transfer ler sa later, ziska dezord i ganny met annord.

Akoz pour lemoman ledikasyon ki mon’n gannyen se ki pa kler lekel ki annan lease, konbyen 82 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 lease i ete, lekel ki pe peye.

Ok.
Ok.

So, i annan, anba Minis relevan, Minis Vidot ki pe fer sa louvraz pou sey met en lord kot IEA e until rikord i ganny met annord, i pou difisil pou konpran egzakteman lekel ki pe peye, lekel ki pa pe peye.

Me selman i en sityasyon ase dezord kot sa agency.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Gill.

HON CHURCHILL GILL Mersi Mr Chair.

Kestyon i lo IEA.
Kestyon i lo IEA.

Zis pou fer Lasanble konpran, IEA i annan plis ki 20an lenfrastriktir pa ankor ganny fer laba e bann dimoun, bann biznesmenn, bann zenn antreprener ki ti a kontan lans dan zot biznes, zot ankor pe espere tou sa letan.

E mon’n tann PS dir ki pou annan serten priyorite lo bann industrial estate.

Me selman mon ti a kontan ou pran sa an kont, ki pou Eve Island i annan 20an depi ler bann dimoun pe esper pou zot kapab antre, bann ki tou zot keksoz i annord.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.


Minis sa pa bezwen repons, non.

Nou a kontinyen.

Wi, ale si oule adres.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Non, zis en koreksyon lo sa kestyon ki ou’n demande regarding 900mil.

Sa 900mil pou Fire Station i zis pou 2020.

I annan en sonm additional pou 2021.

Mersi.

MR SPEAKER Ok. Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.

Mr Chair, mon ti a kontan demann Minis.


Letan nou pe get lo heads public bodies nou vwar Agency for Prevention of Drug Abuse and Rehabilitation, i annan 1.5 milyon e sa kategori ki dir sa.

Leksplikasyon ki donnen Fund of 1.5 million required to cater for the renovation of ex-CID Budget.

Mon oule zis demann Minis si sa shortfall ki annan la i pa en keksoz ki pou ganny repete?
shortfall under E si finalman avek sa 1.5 milyon, sa renovasyon pou ganny konplete, pou ki sa landrwa i a kapab ganny servi pou sa purpose ki i pe ganny earmarked.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

An global bann problenm bann additional fund ki pe demande oubyen 83 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 anba Capital Project, nou pou touzour annan an vi fason ki plizoumwen son zesyon pe ganny fer.
Akoz la, basically dan Bidze nou pe donn zis en provizyon.

Tou sa bann proze ler nou met dan Bidze, nou annan zis en internal estimate ki sa Minister i provide nou baze lo nesesite fer sa proze.

Si i neseser fer son bann drawing, son bann costing.

I annan son internal estimate.

i From there apre, sa bann proze i go out, i ganny tender.

So, bokou fwa prezan ou pou annan en diferans natirelman ant the tender avek son internal Akoz sa estimate.
internal estimate i donn ou at least en lendikasyon konbyen sa proze i sipoze koute.

I pa definir or set in stone.

Si par kont bann proze ti’n fini tender apre i vin demann nou Bidze, then ti pou en pe pli kler, ou ti pou met sa sonm ki’n ganny tender dan Bidze.

So, nou pou annan sa defayans tou kou.

E dan zesyon Capital Project i annan sa leeway ladan tou kou pou fer adjustment.

I en son konponan sa, from son staz konsepsyon ziska son staz service delivery.

I annan en staz ki nou apel sa adjustment.


Kot la ou gete si i annan bann defayans par egzanp lo sa proze ki’n ganny vwar.

Si ou teren i difisil, si i annan serten sanzman ki ou pe fer, ki bezwen aziste.

Mon pe donn leskiz pou bann proze ki arive enn ler ki pa neseserman ganny byen cost oubyen i al overrun dapre son lentansyon.

Me selman i annan bann lenstans koumsa.

E lo sa ka ki nou annan la pou CID, sa i sa demann ki’n ganny demann ek nou, ki nou pe cater.

Mersi.

MR SPEAKER Wi, ale Onorab Andre.


demann HON CLIFFORD ANDRE Zis en pti klarifikasyon.

Mwan mon pe demann PS oubyen Minis pou dir nou si sa 1.5 ki pe ganny demande la, i pou konplet sa bann renovasyon ki’n ganny dir.

E apre mon ti a kontan PS, definitivman Minis i ava la.

ti Bann ganny fer.

Eski i ganny fer par bann dimoun ki annan sa konpetans pou zot fer sa?

Akoz si nou annan en enzenyer, mon mazinen tou enzenyer pou apepre lo menm laliny.

Kekfwa i annan en R2 diferans, R10 diferans.


internal estimates Pa nou fer estimates, apre letan i al kot deor i vin bokou, bokou pli o ki nou pa kapab 84 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 oubyen nou bezwen vwar nou pe retourn ankor kot Lasanble pou demann larzan.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

Wi, sa sonm 1.5 i sipoze pou konplet proze.

Lo sa issue of evalyasyon.


Again, mon go back poudir i annan en defayans, e ki ou vwar i annan sityasyon kot kekfwa estimates inisyal ki ganny fer i way bellow en lot estimate.

I annan en gran dekalaz dan estimasyon ki ganny fer.

E sa i raise plizyer kestyon akoz i annan sa bann dekalaz.

Mon krwar nou bezwen met an plas en mekaniz e la kot mon’n mansyonn kekfwa i annan en need pou en Infrastructural Departman lo Komite ki monitor tousala.
e ou bezwen regarde ki mannyer ou kapab ganny bann enzenyer or bann QS ki ase obzektif, endepandan ki pou zot evalye sa bann kou proze.

Akoz i annan en gran dekalaz between sa ki ganny estimate e apre the real cost of the project.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Vidot.

HON ANDREY VIDOT Mersi Mr Chair.

Minis letan ou’n dir poudir zot pe al adres en pti pe sa bann defayans ki annan referans ek bann proze ki sa, ou ariv kontinyen repet akoz sa problenm pa fini baze lo Bidze ki’n gannyen.
Petet mon ti ava sizere ki osi regar en pti pe bann kontrakter, ki parfwa zot angaz zot dan bokou proze, me apre zot annan serten delivery.

Zot pa alaoter.

nou zot kontinyelman petet pe ganny ankor proze.

Ti ava byen ki letan zot vwar i annan sa bann defayans i annan en travay ki ganny fer dan sa laliny pou asire ki pa toultan ki ou vwar poudir sa kontrakter menm i kontinyen benefisye menm, si i pa pe delivre.

Mersi.

vwar E MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.


Note lo sa li an Nou a met pwen.

konsiderasyon.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Mondon.

HON TERENCE MONDON 85 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Mr Speaker, mon kestyon i lo lot item, i pa lo sa.

I lo Social Programs.

MR SPEAKER Ok, nou a kontinyen.

Onorab Aglae.

HON EGBERT AGLAE Mersi Mr Chair.


Minis ouswa PS, lo size APDAR, mon anvi ganny en leklersisman ;- kot i konsern sa Drug Rehabilitation Project ki en pe lannen i annan en pe larzan ki pe ganny mete toulezan.

Si mon pa tronpe mon krwar 2019 ti annan en sonm apepre 10milyon.

Mon ti a kontan konnen akoz i ti sipoze osi mars ansanm avek sa Youth Home Village ki ti pou fer Cap Ternay tou lede, me apre in annan bann sanzman.
E baze lo sa i annan osi en konponan Foreign Grant ki atase ek sa proze.

Premyerman eski sa larzan i ankor la li.

Sa i Foreign Grant, kondisyon ankor la.

Mon krwar apepre $4 milyon or something.

Si i ankor la e osi eski zot pe mazin fer serten revizyon an term bidzeter pou sa proze, an vi ki proze inisyal ki ti pou ganny fer Cap Ternay prezan pe bouz laba Montanny Posée laba.

Eski zot pe revwar sa.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Yes, wi.

lentansyon PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.


Sa 2 proze i annan still fer.

Selman parey nou’n vwar i ganny finanse par en Grant e sipoze avek UAE Government.

Me selman i pa’n materyalize dan 2020, nou natirelman bezwen tir li.

E lentansyon Gouvernman se pou still carry on avek sa 2 proze.

Savedir nou pou still met li dan Bidze 2021. enn Selman nou challenge avek sa bann Grant project.

Idealman si nou ti annan sa kontra oubyen sa lagreman ki ti’n ganny sinyen ti pou fasilit nou.
Akoz nou ti kapab montre sa agreement e dir vwar la, defini.

Me selman bokou fwa i bann diskisyon ki ganny fer ant bann Head of State e apre bann diskisyon i bezwen kontinyen.

So sanmenm sa ou vwar pou bokou lannen nou mete, nou tire, nou mete, nou tire.

So posibleman ziska ler nou ganny sa lagreman nou pou met li ankor dan Bidze 2021.

Selman nou ava atann pou nou vwar si i materyalize.

Mersi.

MR SPEAKER Wi Onorab.

86 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 HON EGBERT AGLAE Mersi PS.
PS sa ki mwan mon anvi konnen la, vi ki in annan bann sanzman lokasyon osi, vi ki teren pa pou parey sa 2 landrwa.

lo plan Baze enzenyer, plan arsitek parey ti pe ganny dir pou été, eski pou annan sanzman?

Akoz i pou annan son kou adisyonnel osi, e petet Minis Finans ou pou bezwen fer en review osi baze lo sa.

Eski zot pe etal tousala ater pou vwar avan ki zot al laba avek Gouvernman UAE pou al re demann ankor, pou re negosye oubyen pre activate sa MOU li menm?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

PS.


PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

I suppose zis Minister Labita ek Lakaz ki pou kapab reponn sa kestyon.

Nou ava query ek li e nou ava provide larepons.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Bistoquet.

HON ROSIE BISTOQUET Mersi Mr Chair.

Mwan mon pou tourn ankor en pti kou lo sa Council.

National Council for the Elderly.

Sa preski 3 milyon ki’n ganny depanse.

And mon ti pe regarde avek Minis, ki in ganny mannyer sa kontra in ganny, kontra fer pou konstriksyon.
Apre mon lot konsern se ki mon konnen, nou konnen vi ki annan en Social Program anba PMC pou housing loans for the elderlies.

PMC ouswa HFC.

Akoz anba Council for the Elderly zot in ganny sa manda la, pou fer sa proze.

Eski sa i pa pe kree en duplication ki fer li difisil pour monitor?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS wi.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

As much ki mon konnen, sa bann Elderly Home i sa bann ki Gouvernman i provide bann dimoun aze avek.
So i annan fasilite ki bann dimoun ki napa landrwa i fer en pti gannyen e zot kontribisyon le mwan towards zot utilities.

E pou nou, sa aktyelman i pli transparan konpare avek bann proze ki ganny fer dan bann distrik, pou zis en lakaz pou en dimoun elderly.

tou Akoz ou konnen demen ler en dimoun i pass away, at least en lot dimoun i kapab vini.

E bann lezot proze ki annan avek vulnerable home repair.
Sa i spesifikman tous tou dimoun ki swadizan i sipoze ganny means 87 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 test avek ASP pou get zot abilite, pou kapab pran en loan oubyen leta zot bann lakaz si zot bezwen lasistans.

So i en pe diferan.

Mersi.

MR SPEAKER Wi Onorab, si oule eklersi.

2 annan larepons.

HON ROSIE BISTOQUET Mon kestyon siplemanter lo sa ki mon’n Konbyen ganny distrik ki’n benefisye atraver sa bann proze?

Konbyen dimoun dan sak distrik in benefisye?


E apre konbyen sonm in depase pou sak sa bann lakaz?

Mersi.

MR SPEAKER Bokou detay.

PS ou’n nobou sezi sa.

PS DAMIEN THESEE Wi, mon pe pran li i anvi konn.

ou Onorab demande konbyen sa bann Elderly Homes i annan.

Si ou kapab spesifye, spesifikman.

pe konbyen HON ROSIE BISTOQUET Konbyen distrik ki’n benefisye anba sa proze?

Well distrik.

dimoun Apre endividyel apre pou sa Elderly Homes.


Apre konbyen sonm pou sak sa bann diferan distrik, ki’n arive dan sa bann distrik.

Mersi.

PS DAMIEN THESEE Mr Speaker, si mon kapab klarifye.

So, nou pe koz sa bann ki Gouvernman i fer.

Sa bann Regional Homes la.

Akoz i pa nouvo sa.

Mon kapab donn ou bann nouvo ki pou ganny fer la.

Elderly Home HON ROSIE BISTOQUET Eskiz mwan, akoz Point Larue mon pa’n vwar naryen ki’n ganny fer.

Sanmenm sa mon pe demande.

Mersi.


MR SPEAKER Ok. PS adres li lo Point Larue silvouple.

PS DAMIEN THESEE Si mon kapab presize Mr Speaker.

Mon krwar nou bezwen en pe presizyon la, pou nou konnen si nou pe koz lo sa bann Elderly Homes ki anba the Council for the Elderly oubyen si nou pe koz anba sa bann Vulnerable Home Repair?

Elderly Home, ok.

So i deza annan en serten stok lakaz avek sa bann Elderly Homes.
So nou ti donn en Bidze adisyonnel pou repare e osi bann landrwa ki ti neseser ler pou fer bann nouvo units.

So pou mon’n demande pou provide non sa konpran ou, 88 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 bann distrik e kantite nouvo units ki’n ganny fer.

Mersi.

MR SPEAKER Savedir ou ava donn li sa bann detay apre PS.

Mersi.

Ok, Onorab Woodcock.

ganny HON WAVEL WOODCOCK Mersi Mr Speaker.

Minis mon kestyon i kot i konsern DBS Small Business Support Fund.

I annan en sonm R30milyon.


Zis pou mwan en klarifikasyon.

Akoz ti annan bann Seed Capital ki ti pe ganny donnen.

Sirtou la ti’n akseler pandan letan eleksyon.

Kot menm bann dimoun ki pa ti bann antreprener ti pe ganny sa larzan, e i ti amount up to menm Alors mon R100mil ekek.

kestyon i annan en i si monitoring ouswa en audit ki’n ganny fer avek sa bann larzan ki’n ganny allocate pou bann micro and small enterprises, si sa larzan in ganny servi dan en fason ki byen.
(Interruption) MR SPEAKER Ale, silvouple.

Trankil kontinyen.

Trankil silvouple.

Efektivman Onorab Woodcock lot seksyon.

in pas Kontinyen.

Ou’n fini?

lo en HON WAVEL WOODCOCK Mr Speaker, mon kapab kontinyen menm si mon’n al lo la - MR SPEAKER Kontinyen ek ou kestyon wi.

HON WAVEL WOODCOCK Well, si Minis i kapab donn nou en pti pe detay lo si en audit in ganny fer pou sa 30 ekek milyon.

Si vreman sa larzan in al pou bann micro and small enterprises.
Si vreman bann entrepreneur ki’n benefisye avek larzan.

Ouswa i annan serten labi, ouswa sa larzan pa’n vreman ariv e ganny zere dan lafason ki i sipoze ganny zere.

Mersi bokou.

MR SPEAKER Wi PS.

Business PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Sa fasilite Financing Small Supports Fund i pe ganny zere by DBS.

Sa i en ekstenksyon sa fasilite ki Labank Santral pe donnen.

Pou bann large and small businesses.


Son diferans sete bann micro businesses ti pe ganny difikilte pou al ek bann Labank Komersyal pou ganny lasistans loan, an vi ki bann Labank Komersyal pou demann ou en collateral.

E bokou sa 89 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 bann pti biznes i plizoumwen annan zot prop propriyete ki an risk, pou zot met en garanti.

Se pou kwa ki Gouvernman an konsiltasyon avek sekter prive, nou ti fer diskisyon avek SCCI e osi avek Labank Santral.
Ki son diferan sa i kouver fasilite selman bann biznes avek en annual turnover below 2 milyon.

So, i annan en komite ki vet laplikasyon e anba DBS ou bezwen kapab demontre ki ou kapab re pey sa loan.

So, DBS pe still servi bann mezir laplikasyon, ki asire ki sa larzan at least i kapab ganny peye menm si i napa okenn garanti avek.

So nou pa pou kapab fer en odit la akoz i annan en moratorium 1an lo sa bann loan ki’n ganny donnen.
Savedir si loan in donnen mete Septanm 2020, se nek Septanm 2021 ki sa bann first repayment pou ganny fer.

E la ler sa bann repayment period i komans arive la, se la ki nou pou kapab konnen kantite dimoun ki pa pe come forward pou komans fer zot repayment e zot annan 3an pou zot kapab fini re pey sa loan.

Savedir 4an an total.

from Savedir 2022 onwards ki nou kapab donn en in arive avek bilan kote repeyman sa bann loan.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.


Onorab Arissol eski ou le retourn deryer, akoz nou’n ariv anba lo Social Program la.

Ok. Wi, sorry.

Minis i oule azout keksoz lo la.

Mersi.

ambit MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Onorab, osi pou DBS, DBS i tonm anba Labank regulatory Santral li.

So Labank Santral ler i fer son sipervizyon bann Institutions, mon Financial mazinen li osi i pou reget sa Scheme.
Akoz kekfwa i annan diferan Scheme e pou regarde si DBS in enplimant sa scheme dapre the terms and condition ki’n ganny met an plas.

So, mon mazinen i ava en legzersis ki pou arive a longer ditan.

Mersi.

MR SPEAKER Onorab Arissol.

fwa zisteman HON SANDY ARISSOL Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi ankor enn tou dimoun.

Mr Speaker, mon ti a kontan retournen ankor en pti kou lo sanmenm sa pwen ki Onorab Woodcock in demande, anba Social Program DBS.
Mon pe demann avek Minis, si i posib pou nou koman Lasanble parey PS in dir, kekfwa pa neseserman konn 90 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 bann detay.

Me selman at least pou nou ganny en lalis bann dimoun ki’n ganny asiste anba sa Small Business Support Fund.

Pou nou konnen lekel.


Ou konnen, parfwa parski in i annan plizyer dimoun ganny promet i pou ganny asiste, e parfwa larzan, Sandy in ganny dir i pou gannyen, me apre larzan ekivalan Sandy i la dan Bidze, in ganny donnen, pa’n me gannyen.

i enportan.

Sa i mon premye kestyon.

Sandy Mon krwar selman Mon dezyenm kestyon i an relasyon avek SETS.

21 milyon the new operation cost of company.

Taler zot ti dir avek nou poudir Korperativ pe i annan demann 50milyon, anviron 5milyon.

5 milyon.
5 milyon.

Li i annan anviron 500 ekek travayer, pe la pou sa enn pou SETS la, konbyen travayer i annan li?

I pe demann.

Li i 21milyon.

annan Konbyen travayer i annan li pou operation accost of the new company.

Silvouple, mersi Mr Speaker.

anviron MR SPEAKER Mersi.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Anba SETS i annan 516 dimoun anba li e li ki’n ganny nou ava rapel SETS son manda sete plizoumwen absorb bann dimoun fer redundant e i pe pey zot sa saler ki zot ti pe gannyen avan.
S, sa i plizoumwen en provizyon ki’n ganny fer.

I ti pe demann pli bokou ki sa.

Selman nou’n restrikte li baze lo son intake ki nou’n vwar e si i pa fini servi sa, natirelman i pa depanse.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.

Mr Chair, savedir SETS i pa son operating cost.

I son saler ki i pe pey dimoun?

Akoz letan in met operating cost, nou, nou pe krwar son loperasyon ki pe kout sa kantite larzan.
pe Mon lot kestyon se letan get nou Youth i Entrepreneurship Scheme R900mil en annan logmantasyon.

Mon ti a kontan konnen ki kantite dimoun an plis ki pe gannyen e kan sa bann logmantasyon in arive.

Si zis letan kanpanny eleksyon, pou nou fer sir.

E letan nou pe get sa 25poursan HFC/PMC nou konpran.

I mean, nou vwar sa.

I annan 10, 557milyon pou HFC apre i annan 4 milyon pou PMC.

Ki kantite dimoun anba 91 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 la ki pe vreman benefisye?

Mersi.
Mersi.

Wi Minis.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Wi Onorab.

Sa SETS i enkli son kou loperasyon e osi sa bann allowance ki pe ganny donnen a sa bann dimoun anba li.

Nou ava provide sa bann lalis proze ki’n ganny aprouve anba YES Scheme osi.

E anba HFC, sa 25 poursan Relief Scheme, i annan 5,028 dimoun.

Sanmenm ki ariv R10.5milyon.

E anba PMC nou annan 872 dimoun.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Henrie.

Ou le kalifikasyon?

Wi ale.

Onorab Andre, wi.


HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.

Mr Chair, mon pe sey konpran SETS.

En dimoun i sorti dan landrwa travay, SETS i donn li son saler.

Akoz ou pa ti peye anba FA4JR, sa lakonpannyen ti a kontinyen servis a dimoun pou sa travay?

Konmsi nou pa pe zwe avek larzan piblik, konmsi ki par ler piblik menm pa pe konpare kote son larzan pe ale?

Mersi.

MR SPEAKER lanplwa an MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.
Mersi Onorab.

Lo sa issue of SETS, nou pe regarde tousala.

Mon pa krwar nou kapab get FA4JR, SETS, GOP, izolasyon.

Nou bezwen get tou sa leman ansanm.

E pou mwan e dan next few days nou pe al komans en konsiltasyon avek sekter prive e tou lezot stakeholders.

Me selman ki nou bezwen realize se ki, eski i fer en sans pou pey en dimoun anba FA4JR, ki pa pe prodiktiv.

I pe asize la, napa louvraz?

Me lo louvraz lot kote prodiktiv ki sa dimoun i kapab bouz ladan.
i annan So nou bezwen get ki mannyer nou kapab ankouraz dimoun pou bouz dan sekter prodiktiv, away from sekter ki zis Gouvernman i bezwen pey en saler.

So sanmenm sa ki mon dir i enportan pou get FA4JR, SETS, issue of GOP, issue Unemployment Benefits, tousala ansanm.

of vwar E lo kote SETS, mon pwennvi lo la se ou konnen en nou annandler problenm, nou kontan kree keksoz.

Kree striktir pou solve en problenm.

Ki ler mwan mon regarde, striktir ti egziste li.


Ou anba ti reskilling annan 92 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Me Departman Lanplwa.

selman ou kree en lot striktir, i vin ek en operational cost e annan de ler sa bann striktir si ou pa vey li i vin permanan tou li.

I rete la forever.
I rete la forever.

So, sa reform ki nou pe fer i look at the issue of SETS, FA4JR, tousala ansanm e sa konsiltasyon pou komanse byento avek sekter prive, tou bann lezot stakeholder, me i along the lines of sa ki mon pe mansyonnen la.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Chair.

Dan Social Programs of Government, mon vwar i annan 5 ou 6 headings ki a mon avi i relye tre pres, si pa direk avek eleksyon ki nou’n fek pas ladan.
Menm par egzanp pansyon, menm si ti anonse dan en Diskour State of the Nation, apre ti pou dir pou pran lefe apartir Zen.

I ti’n bann desizyon ki ti’n byen kalkile sa.

E sa Diskour SONA kot sa bann prononsman in ganny fer in vin zis apre en Bidze, nou, nou ti’n aprouve.

Sa bann rediksyon dan loan 25 poursan pou HFC, 25poursan pou PMC i fer nou rapel eleksyon Prezidansyel 2001, letan ti annan en menm zafer ki ti arive avek bann lakaz Roche Caiman.

So, i tre kalkile pou sa Mon ladministrasyon aste.


repete, aste eleksyon.

Prenon an kont ki apre i kit en fardo lo taxpayers ki nou ozordi nou pe bezwen al pas en Bidze Siplemanter.

So mon kestyon, mon anvi demann panel, se ki letan sa bann desizyon i ganny pran, eski politisyen zis i met presyon lo nou?

Mon pe demann zot sa akoz mon pa anvi demen mon vwar sa bann zafer i kontinyen dan Sesel.

Kot bann teknisyen i kapab eksplik zot byen ki son konsekans.

Si pei i kapab soutenir sa bann zafer.


Ki fardo zot kite lo nou e ki alor pou nou kapab tonm dakor poudir wi, vreman i fer en sans ki nou pran sa bann desizyon.

Mon anvi konnen konmsi ki mannyer sa bann desizyon i ki ganny pran, e lekel ki fors lanmen lekel?

Pou ki ozordi in ariv devan, lo en papye devan nou.

Mersi bokou Mr Chair.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

Wi.

MINISTER NAADIR HASSEN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Mon’n deza en teknisyen, so previously mon ti en teknisyen.
E i annan de 93 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 fason ki desizyon i ganny pran.

I annan desizyon ki ganny pran ki ou fer analiz, ou met devan e i kapab ganny met akote ouswa i kapab ganny aksepte.

I annan sirkonstans kot desizyon i ganny pran par lao teknisyen, e teknisyen li ler desizyon in ganny pran i bezwen zis cost it.

How much it is going to cost.

So, lo sa issue partikilye at that time mon pa ti part of the decision- making process.

Mon pa ti konnen.
Mon pa ti konnen.

Me selman mon pou donn ou from leksperyans ki mannyer keksoz i kapab marse.

Ok. Ler mwan mon regard bann mezir ki’n ganny pran, ti annan en nesesite pou pran serten mezir pou ed dimoun ki pli vilnerab.

Me mon krwar mon’n mansyonnen oparavan ki se ki, mwan mon krwar ki ti devret pli bann mezir targeted.

Ok, e la ou vwar bann mezir ki ase broad.

So whether en dimoun ti bezwen sa lasistans ou non, in ganny asiste.

Kekfwa i ti kapab survive without the assistance.


Me mannyer sa bann mezir in ganny pran i broad e son total lanvlop pou li, obviously i pli o, ki si ou ti’n pandan en sistenm ki targeted dan ou lasistans.

Mersi.

ti pli MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, ler mon get sa bann mezir ki’n ganny entrodwir, tou sa bann mezir in benefisye mon bann frer ek mon bann ser Seselwa.
Mon vwar poudir SETS ti ganny kree pou ed bann dimoun ki’n ganny fer redundant, en pti pe diferan avek FA4JR.

Akoz FA4JR ti pe regard Wage Grant.

Sak Gouvernman pou vin ek son priyorite.

Fotespere ler Onorab in koz avan mwan, nou ava monitor li pandan sa 4an ki vini e nou ava vwar si ler li osi son Gouvernman i propoz en koupir loan i pa ava vot an faver.

Nou ava gete, nou ava vwar nou.

MR SPEAKER Onorab Leader Lopozisyon.

Annou al lo sa Bidze silvouple.

La nou pe antre dan en polemic.


HON SEBASTIEN PILLAY Mon vini Mr Speaker.

Pa per ou, mon pe vini mwan.

MR SPEAKER Mersi.

HON SEBASTIEN PILLAY Ok ou, zis relax ou.

Ok, mon premye kestyon i konsern sa payment.

Special pensions 94 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Nou’n vwar en shortfall to cater for the R500 for people who are not receiving any pensions.

Eski an relasyon avek bann pansyon e la mon pe koz tou dimoun ki’n travay, bann ki’n travay pre 1977, 1976 dan PWD eksetera.
Bann ki’n travay apre.

Eski Minister finans i dan en pozisyon poudir nou si nou’n fini rezourd tou bann anomaly pansyon ki ti egziste?

zot Akoz i annan plizyer dimoun ki’n travay e ki mon’n rankontre detrwa zot ki pe dir mwan zot santi poudir pansyon ki pa neseserman fair.

La mon pe koz ou bann dimoun ki’n travay dan Gouvernman menm letan nou ti annakor en Koloni Britanik.

Sa i mon premye kestyon.

gannyen pe E si sa pe zis adres serten mankman ki ti annan dan pansyon resaman.
An sa ki konsern sa 2 Scheme HFC avek PMC.

Sa larzan Gouvernman pe pey avek HFC si mon konpran oubyen HFC pou al pey avek labank.

Either way pou annan en keksoz ki pou arive.

Eski sa sonm pe reste plizoumwen parey, oubyen zot pe prevwar en rediksyon ler lannen pe vini, zot pou revwar serten konponan.

Zis pou nou kapab ganny en nide ki kantite ki pou kontinyen mete anba sa progranm.
E prezan an relasyon avek sa Wages Grant COVID 19, ki sa pli gro sonm 183milyon la, Minis ou’n koz ek nou lo bann reazisteman ki zot pe fer regarding sa Wage Grant.

Sa i pou kouver nou ziska Desanm 2020.

Savedir sa larzan ki pou al ganny depanse ankor going forward.

Ler ou dir nou i annan bann azisteman, eski ou annan okenn keksoz ki ou kapab share ek Lasanble, lo ki bann azisteman zot pe anvizaze fer vizavi Wage Grant.

Akoz ou koz pous sa bann dimoun ver bann landrwa prodiktiv.
So ki bann azisteman ki ou pou fer zis pou nou reasir tou Seselwa la deor ki petet i dan en pozisyon ki i pa pe ganny en saler, ki ti pe ganny en sipor, ki i pou annan en sipor ziska lafen Desanm 2020.

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi.

Minis.

MINISTER NAADIR HASSEN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

Lo kote the Wage Grant wi, sa komitman in ganny fer ziska lafen Desanm.

So pou napa sanzman dan FA4JR up to the end of the year.

So bann aplikab pou sanzman komansman Zanvye.


E osi la, nou realize poudir ki between 95 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 the time nou fer en lanons e Zanvye i en peryod ki ase short e nou pa kapab kree uncertainty parmi biznes, parmi travayer ki ou sanzman signifikan over a short period of time.

annan en pou avek So any sanzman i pou fazed e basically from ou komansman lasistans lannen e dousman ou phased down ou lasistans.
E sa osi i a nou byen marye lekspektasyon ki avek en vaksen ki pe rollout, lekonomi a komans bouze e as lekonomi i bouze, lasistans osi i a redwir.

So, tousala pe ganny prenon an konsiderasyon.

Me selman pou 2020 napa naryen ki pe sanse.

Sanzman pou pran lefe le 01 Zanvye.

Me selman bear in mind ki i pa pou significant enough, ki i kree serten disruption e pou donn dimoun letan pou aziste.

Sa ki bezwen rod nouvo lanplwa, nou annan en sistenm ansanm avek Biro Minister Lanplwa, kot ASP.
Ki tou sa bann lebra Gouvernman i pare pou step in pou fer sir ki tou dimoun lasyet i annan en manze lo zot latab.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

PS ou annan en keksoz pou azoute.

avek PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

An sa ki konsern Special Pension sa shortfall i plizoumwen pou sa R500pansyon ki ti pe ganny donnen pou bann dimoun ki pa ti pe ganny okenn benefis.

E plizoumwen lanons minimonm pension ki’n vin R3,000 la, i fer ki tou dimoun prezan pe ganny kouver avek en pansyon.
E osi avek en sonm minimonm ki at least i kapab allow zot plizoumwen pou vin en pe pli konfortab ler ou azout avek zot peyman social security contributions.

Ki avan sa bann sonm ti varye e from Zanvye to Zen ti R1,000 e apre from Zen an montan in ganny monte pou R3,000.

Mersi.

MR SPEAKER Onorab Georges, ou’n pare.

HON BERNARD GEORGES Yes, Mr Speaker.

Annefe mon ti pe antisipe Mr Speaker.

Mon kestyon i pou en pe pli tar.

Eskiz mwan mon ava demande taler.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Zialor.


HON NADDY ZIALOR Mersi Mr Speaker.

Besikman Onorab Gervais Henrie in kouver en pti git sa ki mon ti pe 96 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 al koz lo la.

Parkont zis en pti remark anpasan.

Sa ki enportan note la dan sa bann in progranm, benefis se ki ganny fer zis apre ki Lasanble in ganny dizourd e zis avan eleksyon.
E Minis avek ou permisyon, sirtou sa reduction of 24 percent lo kote PMC, eski PMC avan ler ki i donn sa rediksyon, eski in annan en odit, en regar pou regarde eski sa bann dimoun vreman vreman zot pa kapab peye, ouswa tou dimoun in ganny enkli ladan, across the board?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

Mon understanding se ki i en mezir across the board ki’n ganny pran.
Napa okenn assessment lo get bann diferan endividi separeman, lekel ki bezwen Mon lasistans.

understanding se it was across the board desizyon ki’n ganny pran e-.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Cosgrow.

HON WALLACE COSGROW Mersi Mr Speaker.

Kestyon pou PS petet vi ki PS in la letan sa bann mezir ti pe ganny pran e Minis pa ti ankor vini.
PS eski sa bann mezir, a leksepsyon petet laliny nimero 1 ek nimero 2, konsernan pansyon, eski sa bann mezir ti ganny pran an mazinen, an relasyon avek lefe ki COVID in annan lo bann lafanmir vilnerab Sesel?

E dezyenm eski i annan bann prosedir ki ganny met an plas, par egzanp mon asire, Minis in koz lo oversight Central Bank, lo DBS.
Eski i annan bann mezir or bann kriter ki ganny met an plas par egzanp Business Support Fund, Wage Grant COVID, SETS eksetera, avan en dimoun i nobou akse lasistans avek sa bann diferan Scheme.

Akoz lenpresyon ki nou pe gannyen, keksoz zis i ganny donnen me napa bann kriter ki vin avek.

So, PS eksplik nou en pti pe ki mannyer i ete silvouple.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.


An sa ki konsern sa bann sibvansyon 25 poursan lo loan ek rent, sa i swivan ki Gouvernman ti annan e bann sort of feedback ki ti pe come out avek lapopilasyon.

Zis parey ti konsiltasyon 97 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 annan the same avek bann Sekter Biznes.

E dan tou Polisi ki ou fer ou annan ou 2 opsyon.

Swa ou apply en Polisi ki kouver tou dimoun, oubyen parey Minis in dir en Polisi ki target serten spesifik.
E dan sa ka spesifik in donn tou bann tenants HFC ek PMC.

An sa ki konsern bann lezot Scheme.

Nou annan SETS, Nou annan SBSF, nou annan the Wage Grant.

Tousala i annan son bann kriter e sa bann kriter mon krwar in deza ganny pibliye.

I available a tou dimoun.

Lekel ki merit ganny anba la oubyen non.

Mersi.

ankor Epi Minis, sa bann lezot Scheme avan ki larzan in ale, avan ki nou pe donn lezot parey YES larzan Scheme.

Eski in antre sa bann larzan?


I annan dimoun in fiberglass, pran pou aste selman ni en lelis i napa ozordi!

I annan in pran pou fer biznes netwayaz, ni en balye i napa!

Sa bann larzan in antre, FBFA, avan mon vwar sa ta lezot Scheme ankor, donn mwan en kontrandi lo ki pe arive.

Si vreman larzan in antre e sa bann Scheme osi si ou santi i fezab pou annan tou sa ta.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi PS.

Onorab Loizeau.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

HON NORBERT LOIZEAU Mersi Mr Chair.


Mr Chair, mwan mon anvi demann Minis.

Mon pe get mon vwar sa ta Scheme la ki pe donn larzan pou ti biznes.

Mon vwar Youth Enterprise Scheme, DBS i annan en Support Fund, ESA osi mon vwar lo televizyon tou lazournen pe fer en nespes zafer sorti SENPA, in vin ESA, pe - pti biznes menm.

Minis eski tou sa bann Scheme la.

Eksplik mwan en pe mannyer i fonksyonnen zot.

Eski ou pa panse ti ava annan enn.

Ouswa i ok pou annan tousala.


MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Mon krwar mon’n deza pronons mon lekor lo sa issue of kantite striktir ki annan dan Gouvernman.

E mon’n vwar plizyer striktir, plizyer Scheme e sa i anmenn plizyer problenm osi.

E pli ou annan plis striktir, ou annan plis kou operational.

E pou ou monitor tousala i vin a en kou, e pli ou annan plis sa bann diferan ou’n mansyonnen kot ASP, i annan sa bann lezot Scheme loan.
So, i kree en difikilte pou monitor Scheme ki 98 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 tousala.

E ler ou ganny sa difikilte pou monitor, lanmen ler i kree loportinite pou labi arive.

So, mon krwar moving forward, nou bezwen gete ki mannyer streamline nou tousala, ki nou annan en striktir ki ase lean e nou avoided duplication dan bann diferan Scheme ki egziste.

Akoz sansan si ou pa fer sa, toultan i pou vin difisil pou ou monitor tousala.

Mersi.

database.
Mersi.

database.

Parey nou konnen the database pa konplet, file pa konplet, so nou bezwen donn li en peryod letan pou li re build sa bann client files, pou li kapab annan en database of kliyan.

So i pe apros tou bann kliyan pou basically met zot kont azour.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi PS.

Nou a pas lo lot.

Onorab Romain.

MR SPEAKER Wi, en leklersisman.

HON NORBERT LOIZEAU Wi en pti leklersisman.

Lo kote sa bann Scheme avan la ki ti annan en ta problenm ek SBFA, YES Scheme, lo kote anmase.
Zot in reisi kapab anmase sa bann larzan ki’n donnen la ?

Mon krwar in transfer anba DBS.

Eski in anmase sa?

HON GEORGES ROMAIN Mersi Mr Chair.

Lo sa 183 milyon Minis oubyen PS.

Ki nou pe koze, ki pe ede pey saler ziska lafen desanm.

Mon ti a kontan konnen si sa 183 milyon, kan in komanse pou Bidze peyman Siplemanter?

Eski i zis pou mwan Desanm, oubyen plizyer mwan involve ladan.

Mon ti a kontan ganny en pti pe detay ladan.

Mersi Mr Speaker.

dan sa MR SPEAKER Mersi Onorab.


Minis ou annan en repons, oubyen PS.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Si nou pran ka SBFA, nou tou nou konnen san nou al into detay challenge ki nou ti annan ek SBFA ki’n ganny met anba DBS.

I pa’n kapab prodwi son rapor li, DBS.

An vi ki i ankor still pe build the MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab, sa 183milyon i pou kouver Novanm ek Desanm.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Loze.


99 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 HON JOHAN LOZE Mersi Mr Speaker.

Minister an plizyer repriz depi ki ou’n vin la mon tann ou pe koz bokou lo targeted subsides.

Premye fwa ki mwan mon ti tann sa se an 2008, tar 2007 komansman 2008 e back then ti en keksoz ki Onorab Afif, Vis-Prezidan Afif ozordi i ti peddle vreman bokou.

Mon kestyon pou ou, nou pei in vin fas a en kriz an Mars si mon pa tronpe, sa lannen 2008.
E depi Mars ziska ozordi nou’n dan milye en evolving, en fast evolving crisis e ti annan - Now, eski ou rekonnet poudir ti annan nesesite pou asiste sa ki pli vilnerab dan nou pei?

E vizavi sa nesesite, eski ou krwar ti annan the luxury of time pou vreman asize sort the wheat from the chaff, pou gete lekel ki nou pou targete pou asiste, ouswa si nou asiste tou dimoun ki nou santi i bezwen ganny asiste dan nou pei.

Akoz bann ensinyasyon ki nou pe tande la, se ki larzan in gaspiye.
Letan ou nonm pey saler dimoun ki’n perdi travay, zot koz gaspiyaz.

Ou nonm asiste rental, ou tann gaspiyaz.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi.

Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

Wi, mon krwar ti annan en nesesite pou asiste bann ki pli vilnerab.

E by virtue mon pe dir pli vilnerab, i mean ki mon lopinyon se ki lasistans ti devret targeted, akoz si ou pa pe focus lo pli vilnerab ou pe donn across the board subsidies, ou pa pe targeted lo welfare.
E i annan plizyer legzanp kot welfare pa targeted, i broad.

Mon a donn ou en legzanp.

pa Kekfwa relate i direkteman lo sa issue COVID.

Me annou pran sa legzanp Child Care.

Ozordi tou dimoun, irrespective of ou income ou ganny lasistans Child Care.

So, en dimoun ki annan saler basic 5800 otomatikman Child Care i ganny peye.

En dimoun ki lo saler R100mil, Child Care i ganny peye.

E pou mwan sa i pa fer en sans.

E sanmenm sa ki mon focus se targeted assistance.

Ok?
Ok?

Akoz si ou pa fer li targeted, ou lanvlop i vin pli o. Ou pe enzekte plis Roupi dan sistenm.

Presyon lo exchange rate i ogmante e ler ou balanse ou’n fer en pe plis dimal ki ou ti’n kapab avoid.

So mwan mon lopinyon ankor se ki wi ti annan en nesesite pou lasistans, me en lasistans ki pli targeted e i ti bann kree mwens ava 100 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 unintended consequences ki nou kapab pe obzerve.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Ghislain.


HON CHANTAL GHISLAIN Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, letan nou pe koz lo bann lasistans sirtou kot housing la en, eski ou Minister in fer okenn analiz lo dizon lo band saler ki’n pli ganny afekte avek COVID?

E eski ou Minister li osi i lo diferans ant lekel bann group ki’n, gender ki’n ganny afekte plis.

Si plis bann madanm oubyen bann msye.


lenformasyon annan E eski osi ou’n fer, ou Minister in pran an kont osi lakantite bann Manman tousel ki annan, ki zot osi dizon bann dimoun ki ti pe travay dan lotelri.

Ki zot, zot ti pe ganny zot, menm si zot ti pe ganny zot en saler, me selman zot osi zot ti ganny bann lezot allowances ki ti al avek and letan COVID in vini sa in koupe vreman.

Eski ou annan en set ouswa bann analiz ki zot in deza fer lo pwennvi sa bann keksoz koumsa?

Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis wi.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

Larepons i senp lo sa kestyon.

Vi ki bann lasistans ti across the board, sa lanaliz pa’n zanmen ganny fer, i pa’n ganny fer akoz senpleman ti en across the board lasistans.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Ok, avek sa nou’n ariv lo lalis sa seksyon.

Mon krwar nou a pran en poz la e nou a repran 4er.

Mersi.

entervenan pou (BREAK) MR SPEAKER Public Subventions Okenn Enterprises.

entervansyon?
entervansyon?

Onorab Mondon wi.

to get, HON TERENCE MONDON Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker lasistans ler mon 31.8milyon pou IDC, mon anvi konnen lo ki baz IDC i kalifye, par koman en lakonpannyen ki fer profi.

E ki kategori travayer IDC ki pe ganny sa lasistans?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Lekel PS?

PS DAMIEN THESEE 101 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Mersi Mr Chair.
IDC enkli tou sa bann lezot parastatal zot bann request ti ganny evalye par PEMC Public Enterprise Monitoring Commission.

E pou IDC i zis bann travayer.

Par egzanp nou konnen i annan bann travayer lo bann zil ki zot bann fonksyon i relate avek tourism.

So, an vi ki i pa ti pe ganny okenn vizite sa bann peryod letan, natirelman son bottom line ti ganny afekte, me i pa enkli subvention pou GICC akoz GICC li i construction-related, so nou pa'n donn li lasistans pou GICC.
So i pirman bann staff administrativ oubyen bann staff ki relye avek tourism.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.

Mr Chair taler Onorab Romain ti’n demann Minis, kan ki sa Bidze Siplemanter pe pran lefe?

E nou ti ganny dir Novanm/ Desanm.

Me selman letan nou pe get kot i annan subvention la nou pe vwar ki, mon ava zis donn en legzanp.

Parey nou pe get kot IDC li menm i met Wage Assistance April to December.

Lot Guy Morel Institute i met April to December.


(Interruption) MR SPEAKER Eskiz mwan, en pti moman.

Minis eski ou kapab eklersi sa komanter, si Bidze i ganny, i pou Novanm/ lefe pran Desanm?

Wi?

wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Nou annan de keksoz la.

MR SPEAKER Wi Onorab, esper en pti moman les nou ava les PS eklersi sa.

PS DAMIEN THESEE Nou annan de keksoz la.


Nou annan sa Wage Assistance la ki nou ava rapel ti annan sa 1.2, e dan sa 1.2 ti annan en sonm ki ti ganny tire pou Air Seychelles ladan.

Savedir apepre 1.09 bilyon ti pou wage assistance.

So nou bezwen redonn li sa R183milyon, pou re top-up sa larzan.

Akoz inisyalman sa wage assistance sete zis pou trwa mwan.

Nou ava rapel ler nou ti vini nou ti demann 1.2 akoz payroll private sector ti apepre 400milyon.

Me apre extend dan E on to Desanm.


facility average si nou get depans 102 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 anba, dan wage assistance i apepre, i varye dan180milyon par mwan oubyen apepre in desann dan 160milyon par mwan.

So, laplipar sa 183 i pou kouver Desanm solman pou annan serten shortfall osi dan Novanm.

Mersi.

Me parkont sa bann ki pe donnen pou Subvention to Public Enterprise, li nou pa ti vreman donn larzan.
Nou ti ekspekte, nou pa ti ekspekte an Mars ki sa bann antrepriz pou ganny afekte sa kantite.

ankor dan nou Akoz assumption Bidze lamannman, sete nou pou ganny afekte trwa mwan, petet sis mwan maksimonm.

Me nou'n war ki bokou nou bezwen ale ziske Desanm, i annan parkont i sorti lo la.

Par egzanp Nasyon, NISA sa i sorti lo la tre boner, even L’Union Estate i sorti lo la tre boner.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab Andre.

Eski ou annan lot kestyon lo la?


HON CLIFFORD ANDRE Non, annefe in reponn sa ki mon ti pe al demande.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi bokou.

Onorab John Hoareau.

HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mwan mon ti oule en pti leksplikasyon lo Seychelles Fishing Authority, ki i annan en montan 16milyon pou fuel, tax, arrears.
Pandan sa letan COVID in annan en nou konnen diminisyon dan aktivite lapes, e o kontrer la mon war en logmantasyon dan larzan pou donn fuel subsidies, eski Minis i kapab eksplik nou ki'n koz sa sitan sa hike in fuel subsidies?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair aktyelman sa i pa subvention pou SFA, nou ava rapel sa in sorti lo Bidze i pe prezan operate lo li menm.
Sa i as a result of odit ki ti ganny fer, ki vwar ki ler SFA ti ankor lo Bidze, sa bann fuel ki i ti pe pran sete Gouvernman ki sipoze a pey sa bann tax lo la.

SEYPEC avek Akoz i ganny vann tax free avek fisherman.

So nou ti vwar ti annan sa larzan an aryeraz ki sipoze So sanmenm sa ki nou pe kouver sa bann aryeraz taxes ki dapre sa odit ki'n ganny fer.

Mersi.

ganny peye.

103 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 MR SPEAKER Mersi PS.

Onorab William.
Onorab William.

HON WAVEN WILLIAM Mersi Mr Chairman, Mr Chairman mon ti anvi ki PS i eklersi piblik Seselwa la deor avek sa Lasanble.

Ex Minister of Finance ki dir si i fer keksoz mal dimoun pou mayos li, ouswa i pou exit.

Ki piblik, ki mon krwar Seselwa in reponn sa lapel.

(laughter) HON WAVEN WILLIAM Mr Speaker, mon anvi ganny eklersi akoz letan ex Minister ti vin isi, si mon byen rapel.
Koriz mwan si mon mal i ti dir sa 1.2 bilyon, ki’n prezant devan Lasanble ler i konsernan saler i ti dir sa osi in ganny konsidere pou extend ziska Desanm.

dizourd, So disi letan Lasanble ti aprouv sa 1.2 bilyon, Lasanble i ganny kwa egzakteman ki'n arive?

Akoz mon santi poudir i annan serten keksoz i pa tro kler, ouswa lesplikasyon pa'n ganny byen donnen, ki fer ou krwar ki poudir i annan serten mangouy ki'n arive.
So, mon ti ava kontan ganny en pti leklersisman lo la akoz i pa paret en pti byen sa bann leksplikasyon, ozordi la.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS wi.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Speaker.

Parey mon’n dir, nou ti vin avek sa R1.2 bilyon ki ti osi annan pou kouver pou Air ladan.

Ti apepre Seychelles R109 milyon dan sa 1.2. larzan E ler nou ti vini nou assumption sa letan, sete nou ti ekspekte pour basically annan restriksyon pou trwa mwan.
sityasyon Solman nou'n met pou sa 1.2 milyon a lekspektasyon ki petet i ava extend to 6 mwan.

E nou ti pe ekspekte recovery nou pou komans kick start dan Septanm ki natirelman from Oktob, Novanm, Desanm nou bann son trazektwar komans monte.

sipoze touris larive Me parey nou'n war i pa leka ditou pou komans monte, i preske menm sityasyon avek depi ler nou'n ouver pei an Out, ki an average nou pe ganny nou 2000 viziter par mwan.
So si nou get par egzanp fer anba depans ki ganny FA4GR, an Avril nou'n pey nou An May R166milyon.

104 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 182milyon, an Zen 175milyon Zilyet Out 135milyon, 114milyon savedir on average apepre pe nou 125milyon lo la.

depans lo dernyen So, ler nou pran tousala e baze payroll sanmenm sa ki nou pe war nou bezwen sa 180milyon ankor pou nou kapab re top up, pou nou kapab pey sa bann peyman i annan pou fer pou Desanm.

Mersi.

MR SPEAKER Wi, ale Onorab.

Wi.


HON WAVEN WILLIAM Be, PS si sa i leka mon pe demann mon anvi demande akoz ki avan Lasanble i dizourd nou ti pe demann lenformasyon lo trwa mwan, bann expenses in ganny fer anba FA4GR, ki Minis avek son lekip ti vwar li difisil pou donn nou, menm si nou ti demann pou en mwan, pa ti fasil pou gannyen ziska ler Lasanble i dizourd.

So eski sa bann lenformasyon ti available ouswa non?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.


Ziska la nou ankor still pe konplet rapor.

Akoz petet ki nou pa pe apresye laplikasyon ler nou ti annan sa sete sityasyon, nou ti napa en set up ki ti’n ganny met an plas pou kapab zer FA4GR.

E apre in basically overpower nou.

So nou pa ti dan en pozisyon pou nou donn en rapor, parey ti pe ganny demande pou nou kapab donnen.
Ki kantite laplikasyon i annan, ki kantite travayer dapre lakonpannyen oubyen bann self-employed ki pe donnen, ziska prezan rapor in sipoze preske konplete pou nou soumet avan lafen lannen.

Si tou keksoz i mars dapre plan.

So nou pa ti dan en pozisyon back then pou nou donn sa rapor.

Mersi.

sak MR SPEAKER Mersi PS.

Onorab Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Chair.

Mon kestyon i lo anba Subvention to Public konsern Air Enterprise Seychelles.
i E dan remarks la mon vwar Etihad Agreement 36.7 milyon e mwan mon pe zis anvi konnen avek panel, poudir ki, kan ki bann lotorite konsern pou annan en konversasyon fran, avek piblik Seselwa lo sitasyon Air Seychelles.

Akoz menm mwan si mon’n sey keep up mon lekor 105 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 avek i bann up-to-date devlopman, me en pe depressing pou mwan.

E mon le konnen la letan nou pe koze ziska ki tan?

Ziska ki tan nou pou peye?

Ki mannyer nou'n ariv dan sa sityasyon?


Kwa ki reste ankor pou nou peye?

E si i posib, sa ki pli enportan, si i posib pou nou kontinyen dan fason ki keksoz i ete?
Mon konnen poudir nou annan Management Agreement avek Etihad par egzanp, ki inisyalman ti sinyen an 2012 ki fer ki si ti 5an, vedir 2017 koumsa in renew i ava ale ziska kan, 2021, 2022. en So, kan ki nou pou annan en konversasyon fran pou ki pep Seselwa i konpran sityasyon kot nou ladan e pou li konnen si nou pou kapab kontinyen dan fason ki nou ete?

Mersi.

taxpayers MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair, mersi Onorab pou ou kestyon.
The issue of Air Seychelles, i ase konpleks.

At one point total det Air Seychelles ti’n ariv $146 milyon ki apepre R3.2 bilyon.

i So bann negosyasyon ki'n ganny fer e i annan de konponan sa det.

I annan annan en det avek Etihad menm, ek en det avek bann bond holders.

So det ek Etihad in ganny negosye pou le moman i $15.7 milyon outstanding e i annan en lot bout det bond holders ki apepre ki 72milyon.

So an total ou annan ou en det apepre $86/87milyon Air Seychelles.
pou So, mon krwar sa bann sif i ase efreyan lo li menm e i pa en sif ki nou kapab soutenir dan Bidze.

So, pou le moman i annan bann negosyasyon ki pe arive pour ki mannyer nou kapab deal avek sa issue det.

Me selman i en issue ki ase konpleks.

Mersi.

MR SPEAKER Se tou Minis, Mersi.

Onorab Woodcock.

HON WAVEL WOODCOCK Lo menm laliny, kestyon ki Onorab Henrie in demande.

Dan sa Etihad Agreement $36.7 milyon ki tonm anviron ok let’s say exchange rate i R20.

R734milyon, sa Lagreman avek Etihad Airways.


ki konmsi Mon anvi zis ganny en pe detay, kalite Lagreman ki zot in fer?

E si i en Lagreman ki vreman nou pe benefisye ouswa, eski nou ganny nou en fair deal?

106 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 E ki fason ki nou pe pey, ki nou pe mannyer ou dir sa, meet the term of sa Lagreman avek Etihad Airways e si nou pe kapab sustain sa?

Mersi.

MR SPEAKER Wi PS, oubyen Minis.

Sa ki pare.

Sa ki pare.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.


Mersi Onorab.

I paret mwan bann det ki'n ganny akimile lo kote akoz parey mon’n dir i annan de kote sa det.

I annan bond holders apre i annan Etihad li menm.

Bann det Etihad i paret i mwan i bann servis ki Etihad in provide Air Seychelles over the years, me selman Air Seychelles pa'n pey Etihad pou sa bann servis.

Lo kestyon, si i soutenab mon krwar sa bann sif, zot war zot menm ki ase efreyan so larepons i kler, i bann figures ki nou Bidze pa pe kapab abzorb.
Mersi.

MR SPEAKER Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair, mon le zis fer en koreksyon e avek en vin klarifikasyon.

Nou pe demann zis R22.3milyon.

A dernyen moman nou'n retire sa R36.7 milyon ki nou'n met dan narratives.

Nou pa'n amann sa narratives e nou pe zis demann sa, basically shortfall ki nou bezwen pou donn lasistans Air Seychelles saler tou le mwan.
Li osi pe ale ziska Desanm e osi nou ti annan sa vye Lagreman ki nou ti donn li en quarterly disbursement tou le mwan parey bann mezir avan, ki exchange rate variation in monte, sanmenm sa ki pe fer sa R22milyon.

Nou pou come back avek sa issue Etihad Agreement dan Bidze 2021.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi PS.

Onorab Pillay.


sa bann HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman, Mr Chairman PEs according to PEMC i annan en consolidated position of around R12billion, valer be zot bann expenses ek zot bann det i osi very high.

Ki Minister pe fer avek PEMC pou kapab redwir serten bann kou ki sa bann PEs in incur?

Baze lo lenformasyon ki nou'n gannyen ki FPAC ti gannyen avek PEMC, pozisyon konsolide sa bann PEMC ler pou pran zot ansanm i around R12bilyon.
107 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 E ler ou regard zot bann expenses, lion share of ladan i Air Seychelles byensir in terms of bann depans ki annan pou fer.

Me ki Minister pe fer pou li regard en pti pe sa bann PEs pou streamline en pe zot bann depans.

E dan sa laliny par egzanp an sa ki konsern SPTC, nou konnen poudir Gouvernman i subsidize kou, kou bis pou tou dimoun.

Eski Gouvernman pou al dan en lapros pou li aret subsidize kou bis?

Pou ki Gouvernman i aret absorb sa cost?


Akoz nou pe regard operational shortfall R9milyon, pou le moman.

In Air regards Seychelles eski i annan bann i annan en legzersis ki'n fer pou vwar si Air Seychelles pe aktivman fer en cost cutting exercise internally?

to Pou li kapab redwir bann kou, par egzanp lo sa bann software e mon konnen i annan sa e-ticketing software cyber ki zot servi ki i annan bann License Agreements ki zot oule sanze, pou zot pran en lot.
So eski i annan bann keksoz ki zot pe fer pou zot kapab redwir bann cost within bann lorganizasyon?

And then mon note ki IDC pe demann wage assistance, me in fek donn en avyon pou nanryen, me pa reponn sa enn Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS wi.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

As it is, nou realize ki bann SOEs dan sa sityasyon ki nou ladan, zot annan en risk tre gro risk lo Bidze.
Anvi premyerman bann ki depan lo tourizm par egzanp nou annan Marine Park Authority, ki li son loperasyon plizoumwen in standstill as it is la.

Ou annan IDC to certain extend, ou annan L’Union Estate e larestan par egzanp SCAA si nou get kantmenm i pa la.

Lannen prosenn li osi anvi ki i pa pou ganny the same sort of passenger service fees i osi i pou an serten, annan serten de stres nou kapab dir.

So pou le moman PEMC pe travay ek zot sa bann SOEs pe soumet zot Bidze lannen prosenn avek PEMC.
Ki PEMC i kapab servi zot analiz neseser, e la ler nou vwar nou ava war extent, si mon kapab met li sa term problenm.

Nou pou bezwen annan desizyon ki nou ganny fer avek sa bann SOEs .

Tou bann mezir ki'n ganny anonse pou bann Minister osi 108 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 the same measures had been extended avek PEMC, avek bann SOEs.

PEMC in issue sirkiler ek sa bann SOEs pou zot osi, kot i neseser, kot bann pos pa kle zot pa recruit.
Pou zot revwar bann mezir cost cutting, ki zot kapab met an plas.

Me solman bokou sa bann SOEs zot kou loperasyon e zot bann workforce i quite high.

Savedir pou bezwen annan serten, travay ki pou bezwen ganny fer ki pe deside ki mannyer, extend kontinyen Gouvernman soutenir sa ban SOEs.

ki i E pou lannen 2020 natirelman bokou dividends expectation ki sipoze annan avek sa bann SOEs pa pou materyalize.

Nou’n fini tire dan Bidze ki pou kapab allow sa bann SOEs plizoumwen pou soutyen sa ki zot annan la.
So, sa travay i ongoing e nou pou kapab get back avek dan Bidze 2021, ki stratezi Gouvernman pou fer avek sa bann SOEs.

MR SPEAKER Wi, Onorab.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman, Mr Chairman, PS ou'n nonm eski dividend Gouvernman pe al etabli en expectation, Dividend Policy oubyen en regilasyon an sa ki konsern dividends?

Kot par egzanp bann SOEs nou ava ganny Lasanble Nasyonal i ava kapab ganny oversight lo ki dividend bann SOEs i ava pe pey Gouvernman.
Par egzanp la enn which comes to mind, mon konnen i pa'n ganny mansyonnen se SEYPEC.

la SEYPEC Konbyen diferan lakonpannyen i annan?

E how ki SEYPEC i kapab ed nou kontribye dan sityasyon ekonomik ki nou ladan, akoz nou konnen par egzanp, bann tankers zot menm zot form en konpannyen dan li menm, ouswa sak tanker i en konpannyen mannyer mon pe ganny eksplike.
So pou nou kapab ganny klarite, dan bann assets ki Leta i annan e ki mannyer sa bann assets i kapab kontribye pou ed avek sa shortfall ki nou annan dan Bidze?

Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis wi.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

en Cabinet Ownership Policy e en Dividend Policy ki pou diriz loperasyon bann SOEs.
So sa i sipoze donn approve in 109 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 plis klarite, plis objectivité ki mannyer the issue of ownership dan bann SOEs i marse.

E ki mannyer dividends i ganny dan fason pli en transparan.

So sa mon ed both mazinen Gouvernman e Lezislatif osi pou fer sa oversight.

ava i Lo kote SEYPEC, wi nou understanding i annan diferan striktir anba SEYPEC.
Me again it goes back to the Ownership Policy ki Gouvernman i met an plas ki ankor mon ava servi sa mo met en pe lord dan ki mannyer keksoz i ete.

E sa i ava anmenn dan lankadreman ki transparan, ki ava fer son oversight pli fasil.

Mersi.

tousala MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Terence Mondon.

HON TERENCE MONDON Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker Air Seychelles i en size ki pe trakas tou dimoun, la kantite travayer ki annan, e ki kantite ki Seselwa a sa pwen pe peye pou sey soutenir sa airline.
Eski Minis i kapab dir nou si Gouvernman pe eksplor sa posibilite pou liquidate Air Seychelles e rekonmans a en nouvo airline, retir en pe sa Avek nouvo nouvo liability ki annan lo airline si ou rekonmans en nouvo company.

travayer, kondisyon, avek eksetera.

E sa i en opsyon ki kapab eski Gouvernman a sa pwen pe mazin sa koman en opsyon?
ganny fer, Parey pe arive dan lemonn tou sa bann gran, gran airline ozordi parey Lufthansa, Air Canada bann airline ki pe run byen, me selman si Gouvernman pa bailout, plizyer bilyon US Dolar sa bann airline pou bezwen e bann expert in prevwar ki by June lannen prosenn, kantite sa bann airlines pou, al dan financial difficulties zot pou bezwen, zot bezwen fermen.

i krwar Nou kot nou ete ozordi i bezwen pran en desizyon osi vit.
Mon enportan Gouvernman i pran en desizyon vit, akoz pli nou trennen, pli i annan en kou ki pep Seselwa pou bezwen kontinyen peye.

Mon ti ava kontan ganny en pti pe pwennvi Minis lo la.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.


Ki mon kapab dir pou le moman se ki i annan en diskisyon avek bann relevant 110 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 parties, pou regarde ki mannyer nou kapab redwir sa det osi regarde ki model Air Seychelles ki i soutenab dan lonterm.

Pou le moman mon pa kapab dir plis ki sa akoz i annan bann diskisyon, bann negosyasyon ki pe arive lo la.

Me at the right time, Government i ava vini i ava met sa issue devan lepep.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.


Mon napa ankor entervenan lo sa seksyon nou ava pas anba.

Benefits Program of Lazans Proteksyon Sosyal.

Wi, nou ava komans avek Onorab Esparon.

HON REGINA ESPARON Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon pe regard la anba head, Home Carers Scheme.

Pe demande sonm pou 10,845milyon e dan column i mete the amount is to cater for the expected shortfall based on current payroll.

aprouv en Savedir napa nouvo lanplwa ki'n ganny, napa nouvo carers ki'n ganny anploye pandan sa letan la.
Mon ti ava zis kontan en leksplikasyon ki mannyer larzan carer in ganny depanse, e akoz nou pe demann sa sonm 10milyon additional anba sa Bidze Siplemanter?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi, PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair, ler nou ti fer Bidze Home Carer, ti ganny fer lo en assumption ki i annan 3675 carer e la si nou get payroll Novanm i annan 3924 carer ki konpri full time ek part time.
Savedir from Zanvye kot nou ti annan apepre 2955 full time carer e 690 part time carer an Novanm nou annan nou 3209 full time e 715 part time carer ki'n ogmante.

Mersi.

MR SPEAKER Wi Onorab.

HON REGINA ESPARON Mersi Mr Chair.

Mr Chair baze lo larepons ki PS in donn mwan i vedir ki ant Zilyet avek Novanm in annan nouvo carer ki'n ganny mete dan sistenm.

E parski letan nou ti komanse ou menm ou'n dir 2955 Janvier e along the line letan nou’n desann ou’n progrese e la nou’n end up avek 3675 carer.
Ki mwan ki sa bann nouvo carer in antre?

Parse letan mon pe regarde si nou'n komans avek 2955 Zanvye e nou’n end up la Novanm avek 3675, i vedir 111 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 ki in annan lanplwa pou nouvo homecare.

E mwan mon mazinen poudir sa in baze avek sa kanpanny eleksyon, sa in ganny servi koman en zouti pou fer kanpanny eleksyon, kot nou'n enzekte nouvo dimoun dan-.

I pa enportan si nou’n gannyen.


zis Nou'n gannyen wi, me selman nou bezwen gete kote zot in fer manrmoun.

E sa in ganny enzekte dan sistenm.

Swa zot bann fantonm, ki pa pe ki sak fwa i bann fantonm ki la dan sistenm ki pa egziste dan realite, swa i bann dimoun ki'n ganny mete dan sistenm pou rezon kanpanny.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS oubyen Minis.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.


Annefe from Zanvye to Fevriye, Mars an desandan, nou notice i annan in carer, so in sa increase komanse from Zanvye to Fevriye an desandan Mersi.

MR SPEAKER Mersi, Onorab Bistoquet.

HON ROSIE BISTOQUET Mersi Mr Chair.

I paret mwan i annan sa en pe difikilte pou nou kapab konpran konbyen home carer.

Mon still ankor lo sa zafer home carer ki madam Onorab in leve.

Be an tou letan mon regarde parey PS in dir ti annan 2955 depi Zanvye.
Desanm, Novanm in ariv 3675.

Alor ler nou kalkil sa i fer 720 carer an plis.

So, sa 720 within a very short period ki selman la i pa’n, napa new employment kote i sorti.

Be selman mon pou donn zot en pti pe mon legzanp Pointe Larue mon ti, nou ti pas ladan pandan letan eleksyon, ki mon krwar in pas ladan.

Ti annan bann aktivis lo kote ki ti anmenn bann vye dimoun, swadizan bann home carers zot pa ti full time zot, zot zis anploye sa zour.

E sak zot ti ganny demande pou anmenn 2.


E dan sa de, mon annan laprev en, mon annan form ki mon'n anmase, ki nou'n anmase.

Dan sa de ki zot anmennen zot ti ganny zot R5000 sakenn.

Apre bann resipyan zot, zot ti al fer zot bann canvassing resipyan ti ganny R500.

E sa ki nou ti obzerve pandan sa letan, se ki bann la ti pe larger ek kanmarad pou anmennen be selman zot ti 112 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 bezwen anmenn zis de, pa plis ki sa.
Menm ti annan kliyan ki ti tonm sek anndan zot ti bezwen RED CROSS ti vin tire.

(laughter) MR SPEAKER Ok, Onorab les Minis ouswa PS adres ou kestyon prezan.

Mersi.

HON ROSIE BISTOQUET Kestyon se ki mwan ki mon pe demande, se ki nou bezwen Minis ek ou delegasyon dir nou vreman kote sa larzan in ale?

Lekel sa bann dimoun ki'n ganny peye?

Donn nou en lalis.

Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Lekel ki ava reponn PS, oubyen Minis.

PS ok ale.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.


Zis pou met son statistik an zwe.

Mon’n dir i annan 2955 full time carer e 690 part time.

Ki fer li 3645 carer an tou an Zanvye, e an Novanm la i 3924 ki fer en logmantasyon 279 carer to Novanm.

from Zanvye E son bann increase i gradyel pandan bann mwan.

E nou ava rod payroll carer e nou ava soumet avek Lasanble Nasyonal.
Selman nou Minister Finans sa ki mon konnen i annan en Board ki gete lekel bann dimoun ki entitle avek en carer e apre sa ASP i sipoze fer serten means testing pou gete lekel ki eligible ganny en carer peye par Leta.

zis get Nou konnen osi petet nou’n dir i bezwen annan en revi lo sa Polisi.

Parske sa Polisi i immediate household, i pa gete ou bann fanmir otour ou.

So i pou bezwen en Policy discussion ki nou gete ki mannyer nou revwar zesyon carer.

Mersi.

ou MR SPEAKER Mersi.

Onorab Andre.


HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.

Mr Chair ler nou pe get lo sa heads nou war Subvention to Public Enterprise.

kontan demann, sorry.

Nou pe koz Benefits of Approved Program of ASP.

Mon ava ti Anba URS i annan en, i pe demann apepre R40milyon, mon ti ava kontan konnen kan ki'n annan sa increase dan recruitment of dimoun anba URS?
E lekel ki'n rekomann URS akoz kot nou Anse aux Pins, 113 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 kandida ti refer avek bann departman anba URS e ki mannyer mon'n ganny fer konpran osi.

Napa dokiman pou peyman URS, so ki mannyer sa bann keksoz in marse?

ti pou'n Akoz si nou tou nou ti kapab refer dimoun pou URS, definitivman nou ganny plis dan eleksyon.
Me selman zot ki ti pe kapab refer e zot ti zis al kot ASP, debout dan en laliny Zedi, dernyen Zedi lafen dimwan, e ganny peye napa okenn dokiman.

siny okenn dokiman, ni okenn slip donn zot pou dir ou'n ganny peye tan larzan.

So ki mannyer vreman, vreman i marse?

Akoz sa larzan ki'n depanse, R40milyon se larzan pep Seselwa sa.

Mersi Mr Chair.

zot Ni MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.


Nou prosedir ki nou konnen lanplwa i kapab donn Minister Lanplwa i kapab donn zot plis detay lo la.

Se ki ou bezwen al kot Departman Lanplwa pou anrezistre.

Avek sityasyon COVID sa rate ki ti pe ganny donnen ti ogmante pou lasistans.

Ti annan en rate apepre R8000 pou bann profesyonnel e semi- profesyonnel.

E en rate apepre R6000 a R7000 pou bann semi-skilled oubyen non skilled worker.

E sa ti ganny basically met an plas avek sityasyon COVID.
Avek bann dimoun ki pa ti pe kapab kapab neseserman ganny en lanplwa.

I annan bokou par egzanp returning graduates ki lo sa Scheme.

So, sa ki nou aware prosedir is ou bezwen al kot Minister Lanplwa e otomatikman ou kalifye pou URS, ganny en lanplwa pa ganny en lanplwa ou ganny met lo waiting list.

E ASP li zis i fer baze sa lo laprouvasyon Departman Lanplwa.

Mersi.

peyman MR SPEAKER Wi Minis.

en MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

I think la kot i annan ki, otomatikman ou ti ganny mete lo URS.
E reform nou pe gete se en dimoun i bezwen pe aktivman rod en lanplwa.

problenm So, kot Departman Lanplwa sipoze met en dimoun ki unemployed dan en louvraz.

E si i pa kapab ganny en louvraz la i annan en dele letan, ki i al lo en progranm pou met 114 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 dan en louvraz.

Me ki nou’n war sa lannen se ki otomatikman ou ti pe al lo progranm.

E dernyen figure ki mon annan se ki i annan apepre 8700 dimoun lo URS.
E sa i bann reform ki nou bezwen, nou bezwen get ladan ase urgent.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon kestyon natirelman i konsern fek annan en lefe ki nou eleksyon sa lannen, e nou konnen ki Gouvernman ki fek sorti O Pouvwar i fer sak fwa ki annan en eleksyon.

Alor dan sa konteks mon ti ava kontan Minis ek PS si zot ti kapab ed mwan avek de keksoz.

E mon realize ki zot pa pou kapab fer li egzakteman, me donn nou en lendikasyon.
anba Premyerman sa head Benefits and Approved Program of ASP, konbyen eski zot krwar ki sa depans in arive dan peryod ant disolisyon Lasanble komansman Out ek eleksyon a lafen Oktob?

Ki son poursantaz ki sa head in increase pandan sa peryod letan generally?

E dezyenmman eksplik mwan, Minis ki si sa anfet eksplik nou “expected shortfall based on current payroll” akoz mon pa konpran ki mannyer dan en sistenm Bidze ou kapab annan e si ou konn current payroll, ki mannyer ou kapab annan en expected shortfall?
Lo en kote.

E dezyenmman, eski i lendikasyon, ki annan en relevans sa depans i annan pandan sa peryod against menm peryod 2019?

E, eski 2020 ti pli o oubyen pli ba ki 2019?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Figures ki mon annan se ki, i annan en logmantasyon incremental over the months en.

Mon ava donn ou en legzanp.


So pou Zilyet annou ti 5.9milyon, pran Zilyet Septanm in ogmant 8.3milyon, Oktob in ogmant 10.3milyon, increase 11.4 Novanm milyon.

in So, nou war en figure ki annefe ler nou get komansman lannen Zanvye i ti 1.7milyon so in kontinyelman, annefe i ti desann 1.2 an Fevriye.

Apre in tenir ase stab 1.2 ziska Me, Zen 2.5, Zilyet 3.7, Out 5.9, 115 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Septanm 8.3, Oktob 10.3, Novanm 11.4.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Ou kestyon in ganny reponn oubyen?

HON BERNARD GEORGES Mr Chair, plis ki mon ti pe ekspekte.

Me i annan de lezot konponan e sa se balans ant sa lannen ek lannen pase.

Me mon ki larepons i kler.

Nou konnen, nou kapab lir ant bann lalis ki Minis in donn nou egzakteman ki larepons i ete.

Mersi.

krwar MR SPEAKER So nou ava kontinyen wi.

Eskiz mwan, Onorab Henrie.


HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Chair Benefits and Approved Program of ASP, depi ler nou ti lo sa kote latab laba, i sagrin nou en kantite sa bann sif.

Pa ki nou pa krwar dan Social Safety Net non konpran tre byen akoz nou viv dan kominote e nou war.

Me solman nou konpran poudir pe anmenn en lemorazi finansyel lo nou pti pei.

Alor premye remark mon le fer.

Met en challenge devan FPAC, pou zot depouy byen sa bann sif en fer rapor avek Lasanble.

Sa i mon premye rekomandasyon.


Dezyenm pwen ki mon oule fer Vulnerable Home Repair Scheme.

Mon ti ava envit panel pou fer neseser pou soumet en rapor lo sa Scheme avek Lasanble Nasyonal, parske, mwan koman en Manm elekte mon napa lenformasyon mwan.

Kote ki pe fer dan mon distrik i annan me probableman solman.

I annan in peye manke pa'n menm fer ouswa i annan ki'n fer, be eski sa larzan i vo ki'n peye.
So pou nou kapab fer nou travay oversight tou lede kote latab e pou ede anpes en pe sa lemorazi finansyel.

SPTC Lot pwen Mr Speaker i konsern Travel Concession.

E mon'n al fer en vire lo website ASP, i konfirmen poudir sa i konsern bann zanfan primer, segonder pos- segonder, dimoun aze avek bann dimoun avek dezabilite.

E ankor zot servi bann kart ki mon krwar i ti ava neseser fer en lodit dan sa Scheme la pou vwar vreman si its value for money.

Sa i mon trwazyenm pwen.


E katriyenm e dernyen pwen i konsern ASP li menm mon pe get son website.

ASP Mr Chair, alors en zour i ti annan en website kot ou ti kapab ale mwan, par mwan ou ti war son bann depans.

Mwan 116 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 par mwan i ti en PDF document e ou ti kapab fer konparezon.

ti koman E en pe letan pase nou ti, en letan mon zournalis mon ti ekrir en lartik lo Memorial Fund la.
Zafer larme ki zot pey larzan koudeta e zis apre sa website ti ganny pull down.

is nothing Akoz this is where we got la information from.

Be the ozordi mon pe get lo zot website e pou there latransparans, rann kont mon krwar i ti pou byen ki go back to how it was.

Akoz menm bann endividi dan sosyete i kapab kit en lizye lo ki pe pase dan ASP, pou kler en tors e kriy lasasen vizavi sa lemorazi finansyel ki pe annan.

Me pli enportan mon demann mon lekor ki son Board of Directors pe fer.
Ki son Chairman i SS Mrs Marie Pierre Lloyd.

Be Board of Directors pa war sa ki pe arive zis sa sonm pe mushroomed?

E zot pa kriy lasasen?

Be i responsabilite lekel sa?

Zot ki merit pe fer sa travay e met a latansyon lotorite konsernen, poudir pe annan en issue e ki mannyer zot pou tackle.
So, mon pe envit panel pou get tou sa bann zafer, son internal audit osi tou, pour ki mwan mon ava dir li koumsa pa pou al rezourd problenm met en netwayaz, blok tou sa bann lemorazi finansyel, parski nou fatige diskit menm zafer lannen ale, lannen vini.

Depi ler nou’n retourn dan Lasanble, sizyenm Lasanble, i annan tro bokou poudir lemorazi finansyel ki pe arive an gran parti nou pei akoz ASP!

Mersi.

(laughter) MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.


Mersi Onorab zis avan mon al go back to en statistik of in Government demande.

2019 total URS cost ti 15.9 total, 2020 i en pti pe par lao 66milyon.

So … Leader Business ki Lo kote Home Carer Scheme ou le en pe ti lenformasyon so, nou ava fer le neseser avek ASP ek Minister Lanplwa pou provide sa bann lenformasyon.

Note lo kote the SPTC Travel Concession odit.


Parey mon'n mansyonnen, tou sa bann Scheme dan ASP nou bezwen regete son rasyonal, son rezondet e whether it’s for money, si napa value duplication.

117 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 So, nou pa pe al get zis the SPTC travel one, two mon krwar i annan apepre 30 diferan Scheme ki ler ou konpar ek en pei parey L'Angleterre i annan apepre 15 diferan Scheme benefis.

So nou bezwen gete ki mannyer nou pou rationalize sa.
Lo kote website mon absoliman agree avek ou.

Pou kree latransparans, met tou i ava donn en figures ki lendikasyon ki pe arive.

So mon ava koz avek ASP, ki sa i ganny fer.

E lo kote gouvernans this is exactly sa louvraz pe ganny fer la.

Se ki mannyer nou kapab enhance, gouvernans ASP, ki travay dan en fason obzektif baze lo en manda ki'n gannyen, so sa nou ava improve son gouvernans.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Aglae.

HON EGBERT AGLAE Mersi Mr Chair.


Minis mon konnen bokou milyon pe ganny depanse anba Benefits Approved Program anba ASP.

Minis eski ou kapab dir nou akoz bann diferan det, ki nou ariv lo sa nivo ozordi, mon krwar poudir bann ki ti la sizyenm Lasanble, ti annan sa issue 40poursan lapovrete ki bokou nou ti kriy leloz lo la.

pou E Gouvernman, zot ti fors pran Gouvernman desizyon, e bann desizyon sete pou anmenn bann lasistans neseser.
Eski Minis baze lo sa bann progranm la, parey Onorab Henrie in fer resorti dan son lentervansyon atraver ou Mr Speaker.

Eski ou kapab vin avek en lalis, byen detaye, par distrik.

Mon konnen pou en pe travay pou zot fer, me ki ler Bidze i ava vini lannen prosen, pou kapab konnen sa bann benefis kot in ale, si vre i annan larzan ki'n ganny disparet.

larealite E nou ti ava kontan li par distrik, ki mannyer nou ava konnen osi vi ki annan i dir i pa konnen ki pase.
E la si i annan louvraz pou FPAC fer, i ava antre i ava fer.

En mannyer ki nou konnen pou si larzan ti pe ganny servi byen.

Eski sa i posib Minis?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

Mon ava regard avek ASP ki zot ava fer sa louvraz.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Zialor.

118 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 HON NADDY ZIALOR Mersi Mr Speaker.

Mon oule retourn lo Unemployment Relief Scheme Minis.
Par lefe ki ou'n dir ki i annan, nou konpran rasyonal, par lefe ki ou'n dir i annan 8600 dimoun ki lo sa progranm.

Kestyon se ki eski sa 8600 i 8600 ki aktiv?

E ant sinerzi, oubyen ant Minister Lanplwa avek Departman ASP, ki kantite resipyan ki li Departman Lanplwa i anvoy kot ASP pou fer peyman?

E from payroll ASP final, ki kantite total dimoun, oubyen resipyan ki lo sa payroll?

Epi eski i annan lezot antite baze lo lenformasyon ki ou annan ki pe ganny peye anba URS?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab.


MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

Sa bann kestyon spesifik se Departman Lanplwa ek ASP menm ki pou annan, so mon'n not sa bann queries mon ava pas ek zot, pou compile sa bann lenformasyon e submit avek Lasanble.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Michel Roucou.

HON MICHEL ROUCOU Mersi Mr Chair.

Mr Chair petet avan mon demann Minis mon kestyon.


Mon oule zis dir ki mon tir mon sapo avek sa group travayer Air Seychelles ki zot pe fer en sakrifis kot zot in pran en salary cut 45 or 50poursan lo zot saler.

Mon kestyon i Minis eski ou kapab dir nou en carer ki travay half day avek enn ki travay full day ki zot saler silvouple?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

PS wi.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon pa pou rapel egzakteman sa sonm spesifik.

Me nou ava rode nou ava donnen.


Me selman i diferan.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Labonte.

HON ANDY LABONTE Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman mwan mon pe koz lo sa heading Vulnerable Repair Scheme.

Mon en pe konsernen lo la.

Vi ki i 24,500 milyon e, pou mwan mon dir mon konsernan akoz zis letan ki mon'n al lunch, mon'n al fer en vizit dan mon distrik.
119 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 E i annan bokou sa bann lakaz ki mon menm mwan mon idantifye dan mon distrik, ki mon konnen i bezwen lasistans.

Me nou koman en nouvo Gouvernman, ek en nouvo fason fer, ki nou anvi anmenn sa vre latransparans, e tous vreman bann dimoun ki dan bezwen, mon pe zis, en bout mon kestyon in ganny demande par Onorab Henrie, me petet lo kote Minister Finans zot ki donn larzan, lo sa bann proze parey.
Petet i annan en fason pli byen pou zot kapab monitor, pou fer sir ki sa larzan i ariv kot sa bann dimoun ki vreman bezwen.

E petet swa en odit or mon pa konnen dan ki fason ki zot kapab fer li, mon konnen petet i en pe bokou travay pou zot.

E an menm tan akoz ler mon pe gete son rezon ki zot in demann sa extra 24,500 milyon i dir ou shortfall to cater for ongoing project.

E petet en fot osi se bann kontrakter ler zot bid pou zot ganny sa kontra.
Zot bid li ba apre finalman, zot war poudir i ou konnen i pa sa vreman.

Sa ki sa dimoun i oule or petet zot war petet zot pa kapab konplet sa louvraz.

So mon kestyon se ki vreman i demande en lodit, e en sistenm monitoring pou fer sir petet ki sa bann dimoun i ganny Mersi Mr Chairman.

touse.

MR SPEAKER Wi Minis, Mersi Onorab.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair, Mersi Onorab.

Diskisyon ki mon'n fer avek Minis kot Sosyal ek Lanplwa se ki i annan serten konsern lo sa Scheme Vulnerable Home Repair.
E i pe fer en travay pou regarde ki egzakteman mannyer sa pe, marse, ki sa bann issues e mon mazinen sa i en kestyon ki ti ava pli apropriye ganny lenformasyon pli detaye, ler zot ava avek Minis Francourt.

diskit pou li i provide the Scheme Akoz the Scheme li menm se finans the financing, is managed by ASP.

Ok, e lo ou lot kestyon regarding the bann bid.

Wi, lo plizyer proze ki nou pe war the procurement process i annan en tandans ki bann bid i vin ba e apre i annan bann additional cost ki vini apre.
So sa i en tandans ki nou’n obzerve.

Me selman lo the Vulnerable Homes sa Minis i ava plis lenformasyon lo la.

Mersi.

donn en pe 120 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 MR SPEAKER Minis Mersi.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman i paret ler nou pe get sa heads, la ki sa head antye la in ganny design pou en eleksyon.

E lefe nou ki ti dan Gouvernman ki'n aparaman incur tou sa bann depans.

Nou ti’n devret ganny eleksyon, si nou ti'n depans sa kantite.
So petet mon ava demann Minis koman en premye kestyon si i konn afilyasyon politik tou sa bann dimoun ki'n ganny bann benefis anba, sa bann diferan Scheme ki la, akoz i paret poudir nou'n bezwen pe siport zis en group dimoun anba sa Scheme.

E mon ti ava kontan fer kler ki pandan sa 6 mwan ki pe vini la, oubyen trwa mwan ki pou vini.

I bon kontinyen blanm nou pou tou keksoz zot, be ler pou arive ler pou zot komans fer nou ava gete.

Nou ava gete lekel ki zot pou blanmen, ler zot pou bezwen fer.
Mon tann Onorab Henrie pe demann mwan kestyon mon welcome lefe ki'n demann mwan koman Chair FPAC pou regard sa bann depans.

E mon kontan Onorab Henrie i koz lo latransparans, mon ti ava kontan osi, ler i koz lo latransparans koman Chair Standing Order Committee i ava les mon PNQ trankil.

Akoz sa osi i ede pou anmenn lo latransparans travay Lasanble.

Parey in dir ler ti ekrir sa lartik ki'n ekrir.


Zot tou zot in koze ler zot in demann zot kestyon, prezan mon trou mon ava koz en kou avan ki mon demann mon kestyon.

So, zot kapab ankoler si zot oule.

Tou piblik Seselwa in ekoute so, mon tour demann So mon bann kestyon.

premyerman.

MR SPEAKER Onorab Pillay, poz ou kestyon silvouple.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Mon ti krwar i annan en dimoun in koze lot kote ki'n demann kestyon.

Napa personn.
Napa personn.

MR SPEAKER Wi, poz ou kestyon e annou pa tro fer bokou letour avan nou ariv lo kestyon.

Mersi.

HON SEBASTIEN PILLAY Be pou mwan sa mon problenm.

Mon problenm se ki 121 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 ou, ou les tou dimoun fer tou kantite letour ki zot oule lot kote, (Interruption) HON SEBASTIEN PILLAY … apre ler i ariv lo mon kote.

Mr Speaker mon krwar nou’n etablir en rapor travay nou de.
Si next time ou deside pou koup mon micro apre ki lezot Manm in ganny drwa fer tou zot leloz, mon krwar nou pou annan, nou pou annan en problenm.

So, mon ava demann mon kestyon Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi.

HON SEBASTIEN PILLAY Premyerman Mr Speaker, Minis e mon ti ava kontan ou pa konservativ avek lenformasyon ki ou annan akoz i paret pou serten kestyon ou annan lenformasyon, pou serten ou napa lenformasyon.
Premyerman kestyon ki mon anvi demann ou anba Disability Benefits konbyen dimoun ki pe ganny Benefis Dezabilite?

Konbyen dimoun ti pe gannyen?

E konbyen average peyman ki nou pe fer anba Benefis Akoz i bezwen Benefis Dezabilite Dezabilite?

ganny aprouve par en Board ki sipoze enkli bann dokter lo la.

E ki ni mwan, ni personn lo sa kote latab pa asiz lo sa Board.

Sa i mon premye kestyon.

Dezyenm kestyon an sa ki konsern Home Carers Scheme.
Mwan mon'n rankontre plizyer dimoun ki'n menm vin vwar mwan zot in ganny difikilte pou zot ganny aksepte koman carer pou en dimoun ki evidaman pa kapab cater pou son lekor.

So, mon pe vwar li en pti pe drol, ki ler mon pe ganny dir poudir mon bann dimoun, mwan parti, oubyen mon Gouvernman i annan dimoun ki nou pran nou anmenn zot ganny carer.
So, eksplik mwan ki mannyer sa sistenm i marse, e si Minister Finans zot pou fer en lodit dan sa sistenm, oubyen si Minister Finans pa kapab mwan koman FPAC mon ava regard sa sistenm ki mannyer i marse.

Pou nou vwar si vreman i pe mars alaoter ki i sipoze pe marse.

An konsern Unemployment Relief Scheme eski ou kapab dir nou konbyen dimoun ki ti annan an 2019 lo Unemployment Relief Scheme?
E konbyen dimoun 2020 i annan lo Unemployment Relief Scheme e COVID apre sa ki 122 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 ki An konbyen saler sa bann dimoun pe gannyen lo sa Scheme?

sa konsern Vulnerable Repair Scheme, eski ou kapab dir nou Lasanble si ou Minister i annan plan fer serten repriyoritizasyon bann proze ki tonm anba sa Scheme?

Akoz i annan plizyer lakour dan bann distrik, ki bezwen serten led anba sa Scheme.
Me ki pa ankor kapab ganny akse ek sa Scheme akoz swa i annan vizit ki pa ankor ganny fer ouswa i annan bann travay ki pa ankor komanse.

E finalman mon dernyen kestyon lo sa Social Safety Net, ti ava Mr Chairman mon kontan demann Minis, mwan mon krwar si Lasanble i dakor annou dir tre senp.

Annou pas en Lalwa, annou amann sa Lalwa vizavi Social Safety Net e annou met quantum lo Social Safety Net en ceiling ki pa devret depase.
Annou met en ceiling ki pa devret depase zot ava aret koz lo Gouvernman fer labi, e poudir nou klerman prezan depans i reste within sa ceiling.

Mersi Mr Chairman.

konnen ava MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair, Mersi Onorab.

Lo kote URS, mon napa nimero me selman ki mon annan devan mwan se bann sif amount total ki mon ti'n mansyonnen avan 2019, 15.9 e 2020 66milyon.

Lo kote Disability Benefits ki kantite dimoun ki ti pou benefisye.
An Zanvye ti 1695, Fevriye1701, Mars 1757, Avril 1773, Me 1833, Zen 1839, Zilyet 1903, Out 1904, Septanm 1930, Oktob 1608, in Novanm 1912.

So increase from 1695 an Zanvye pou 1912 an Novanm.

So, lo Home Carer Scheme mon krwar mon'n mansyonnen ki i annan en louvraz pe ganny fer.

Mon mazinen FPAC i annan pouvwar pou fer son prop travay, me lo kote ASP i annan en louvraz ki pe ganny fer.

I lo kote sorry, Social Safety Net ki ti ou kestyon mon pa'n capture sa.
HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Minis, Mersi Mr Chairman.

Minister petet pou you mwan lenportans pou mwan ganny sa figure pou URS.

Si nou pe dir impress upon 123 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 poudir 2019 nou ti depans R15milyon pou URS.

E 2020 nou pe depans ou'n sir 60milyon, 66milyon e ler Onorab Zialor in demann sa kestyon mon in demann sa kestyon vizavi lezot antite ki pe ganny peye under URS.
konnen Se pour sa rezon ki enportan pou Lasanble kapab ganny sa sif e pou nou kapab etabli en average ki nou pe depanse dan URS.

Akoz sa sonm ki dan sa Supplementary Budget i pa zis sonm ki pou, ki’n fini ganny depanse, i son ki pou anmenn sa depans ziska Desanm.

So, i annan en bout depans ki pa ankor fini ganny fer.

So se pou sa rezon ki ti ava, ti ava enportan ki nou ti annan sa figure pou nou konpare.
Ki kantite dimoun ki'n antre lo URS depi 2019 ziska 2020 e whether or not i viable pou nou kit sa bann dimoun lo URS oubyen zisteman parey ou dir met zot dan bann Sekter pli prodiktiv lekonomi dan plas depan lo sistenm URS.

Sa i mon premye pwen.

An sa ki konsern Social Safety Net, nou varye input dan Social Safety Net.

Nou varye li, nou lo Budget varye assumption ki nou fer.
Akoz then nou pa pran, nou pa bite li baze the bullet e dir ok annou met en figure, this is our figure for Social Safety Net sa lannen.

Nou pa kapab depas li nou pa kapab sa.

And then i ava ed nou pou nou annan sa targeted subsidy.

So why aren’t we, akoz ki ou pe dir nou pe koz targeted subsidy sa i pa en lapros ki nou pe pran?

Sa ti mon kestyon.

Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair, Mersi Onorab.

Lo kote URS salary mon krwar i annan de grad en.


Lo kote saler i annan bann with qualification ki zot ganny 8550, e bann with no qualification i ganny 7056 ok.

Lo sa lenformasyon mon napa, me selman mon ava regarde avek ASP to provide the numbers.

numbers kote Lo kote Policy Welfare mon mazinen mon pa sa Minis apropriye pou koz lo Policy Welfare, so wi Minister Finans i ganny i get financing en louvraz ki ganny fer an kolaborasyon avek Minister kot Sosyal.
So mon krwar sa i en kestyon apropriye pou Minis ki ansarz pou Sosyal.

Mersi.

MR SPEAKER 124 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Mersi mon annan ankor 6 dimoun ki'n lev lanmen pou poz kestyon.

Mon krwar nou pou bezwen ale ziska en pe tar eski i neseser nou pran en break oubyen nou zis kontinyen?

Nou kontinyen?

Mersi.

Onorab Arissol.

i fer diskisyon HON SANDY ARISSOL Mr Speaker, mersi.
Lo parey nou tou nou konnen depi nou lo sa pti pe seksyon ki la parey in ganny dir sa seksyon Minis labitid toultan letan nou get Bidze.

I seksyon eleksyon sa, i sa bout ki nou apel li seksyon eleksyon.

Parske se la kot i annan parey nou servi sa, se la kot en bal i ganny donnen.

Mwan mon anvi vin lo URS ou konnen URS i en keksoz ki nou bezwen mwan mon anvi ki Gouvernman i evalye byen sa progranm URS parske i annan kantite labi dan URS.
I annan plizyer dimoun in ganny mete URS pe zis clock son kart bomaten epi pandan lazournen i disparet.

Nou pa vwar li, dan tou distrik i annan sa.

Mon krwar i enportan pou Gouvernman get URS.

I annan dimoun ki serye i ava kontinyen soulaz selman i annan en pe osi ki pe zwe.

Mon krwar i pou enportan pou Gouvernman evalye parske pou sa sonm ki nou pe donnen i pou enportan pou annan en swivi ek sa progranm URS.
Me letan nou lo la, taler Onorab Aglae in demann en kestyon enportan letan nou ti dan Lopozisyon, toultan nou ti get lot kote parske Gouvernman e nou ki'n met profesyon lo Gouvernman ki Gouvernman i fer sir ki i annan en safety net pou anmas tou bann dimoun.

pou Be i annan en keksoz ki mon anvi demann avek Minis, pour met devan Gouvernman, Prezidan, avan ti annan en CEO ki ti la CEO in ganny tire, nou annan enn nouvo la.

Be ki Gouvernman pe fer?

Napa okenn envestigasyon?


Napa en evalyasyon ki pe fer, pou donn nou en kontrandi pou ki Lepep Seselwa konnen.

Si dan mon distrik i annan en dimoun i kapab kondannen pou en rezim bannann, oubyen pou en lanir.

Be nou bezwen gete parske nou pe koz, nou bezwen konnen.

anviron Parski la zis letan nou azout tou sa bann sif ki la i tonm 148milyon.

Konmsi pou enportan pou Gouvernman dir avek Lepep Seselwa oubyen ki'n arive, eski tou bann dimoun i zis ganny sorti, transfer, sakenn i ale i napa swivi lo la?
Konmsi i enportan pou nou balans byen, 125 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 pou nou konnen ki pe arive dan nou pei.

Akoz nou pe koz larzan Lepep Seselwa.

E letan mon pe koz benefis Mr Speaker an relasyon avek bann, Benefis Dezabilite, ou konnen i annan en kantite dimoun dan distrik ki parfwa letan i fer son aplikasyon Minis sa osi i enportan pou nou gete letan nou pe vot lo sa head.
I annan plizyer dimoun i pa gannyen medikalman asiste, me parfwa i annan en kantite dimoun pe ganny asiste.

I annan menm dimoun ki ganny letan phone eleksyon, ki pa ni ti'n fer okenn aplikasyon pou li desann, pou li vin sers en larzan.

Tousala nou annan.

pandan call Sanmenm sa ki mo pe dir i enportan letan mon pe vot lo sa head Mr Speaker.

Pou Minis kapab konpran tou sa ki pe pase e fer sir ki Gouvernman i annan en evalyasyon kler.
Parske mon krwar lanmenm la kot larzan ti pe, ti pran pou al donnen Corgat Estate mon krwar dan sa 48milyon.

Mersi bokou.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab lo size URS in the next few weeks pou annan bann lanons ki pe ganny fer as nou komans sa diskisyon lo lasistans.

So pou annan bann sanzman dan laliny pou tir labi dan URS, so zot ava ganny sa lenformasyon byento.

lo FA4GR, Lo kote frod ki ti arive alleged fraud ki'n arive kot ASP.
I annan bann Lazans Law Enforcement ki pe fer son lenvestigasyon.

E mon ti ava swete ki zot zwe zot rol, ki zot devret sa bann law enforcement e ki i pa parey dan lepase kot en frod i arive e apre ou pa tann naryen.

i sa rol So sa Minister Finans li fer son initial lenvestigasyon.

I rekomande ki bann mezir pou met an plas pou strengthen bann kontrol.

Me son kote kriminalite, sa i annan bann law enforcement ou annan ACCS, ou annan lapolis ki zot bezwen zwe zot rol dan sa whole process.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Cosgrow.

HON WALLACE COSGROW Mersi Mr Chairman sorry.

Minis ler mon get sa head konsernan Approved Program pou ASP.

Mon konmsi i en pti pe pre avek mon leker akoz pou 2an mon lavi mon dan sekter laba.

piblik mon'n travay 126 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Mon’n CEO laba, e mon konpran tre byen louvraz ki sa lazans i fer.

Boner PS in eksplik en pti pe ki ASP i plizoumwen payment agency.

Mon pe dir sa akoz mon anvi etablir serten sekans.


ASP i en payment agency e i annan bann lezot lazans;- par egzanp Departman Lanplwa, annan Departman Lasante or Health Care Agency dan ka Home carer.

nou Nou annan bann lezot antite ankor ki deal avek ASP.

Minis, ler mon pe dir sa la akoz mon dir sa, se ki nou bezwen konpran poudir ASP i peye, me Polisi pou sa bann sak progranm i ganny fer dan sa bann antite.

Alors par egzanp URS ki nou pe koz bokou lo la.


Eski URS i annan en, i annan e papye ki'n ganny anmennen ki'n devlop URS e ki ozordi nou war URS i en progranm Gouvernman e ASP li i pe enplimant sa peyman?

Eski i annan link ant Departman Lanplwa avek ASP pou fer bann peyman?

Eski i annan bann checks and balance ki ganny fer tou le mwan?

Eski Minis, dir nou lekel bann dimoun ki ganny akse avek URS?
Akoz i bezwen ganny etabli sa, ler nou dir nou pou peye, nou bezwen pey x, y, z. Lekel bann dimoun ki ganny akse ek URS?

Apre zis pou fer en pti pe referans avek larepons Minis taler, an relasyon avek kestyon Sa Georges.

Onorab logmantasyon dan URS.

Minis mwan mon en santi en logmantasyon baze sanzman Polisi.

Mon ava dir ou akoz.

Ler Gouvernman ti dir nou bezwen, nou kapab allow bann fer redundancy ti tonm an Zilyet Sanmenm sa mon'n sa.

demann ou lekel bann dimoun ki kalifye pou ganny URS.
lakonpannyen i lo e So ti tonm an Zilyet.

E se sa ki ou war an Zilyet, Out, Septanm lakantite dimoun ki'n vin lo sa Scheme in monte, in monte posibleman, posibleman, non?

Posibleman e mwan mon atribye li avek en sanzman dan Gouvernman, kot Gouvernman in allow bann biznes ki ti pe ganny afekte ek COVID, pou zot kapab fer redundancy.

Polisi E se la kot Gouvernman in anmas sa bann dimoun e in fer sir ki bann fanmir Seselwa i ganny en manze lo zot latab.
Minis si ou kapab reponn sa de pti kestyon ki mon demann ou silvouple.

Mersi.

MR SPEAKER 127 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Mersi Onorab.

Minis.

the issue MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair dapre mon konpran of redundancy ti annan de keksoz en.

Ti annan bann travayer ti pe ganny peye anba FA4GR e ti annan osi SETS ki ti pran bann travayer osi.

So sa de Scheme lo li menm i sipoze redwir kantite dimoun lo URS.

So, sa i mon lenterpretasyon lo sa ki ou'n dir.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Eskiz mwan, ou santi ou kestyon pa'n ganny reponn.

Silvouple remet li kler akoz ou'n koz en kantite me ou kestyon in perdi dan tou sa ki ou'n dir.

Mersi.

(laughter) HON WALLACE COSGROW Ok, ok. Mon konpran Mr Speaker, lo sa bout Scheme in reponn mwan.

Zis mon ti pe demann li si i annan en link between ASP avek sa bann antite Gouvernman par egzanp Lanplwa, par egzanp Health Care, pare egzanp Home care komans dan Lasante.

I annan en bartel ki ganny fer.

Ou konpran, so.


Minis i kapab reponn mwan.

MR SPEAKER Ok, les Minis reponn.

Mersi.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi pou ou kestyon.

Zis pou klarifye mon pa Minis pou Lanplwa ek Sosyal.

Me selman ki mon kapab dir lir lo issue of bann diferan Scheme e sa mon mansyonnen avan se ki, diferan Scheme i annan diferan Polisi, e sa bann Polisi i annan sa bann kriter, son bann kontrol tou keksoz met an plas.
E sa mon krwar ki nou bezwen fer sir poudir nou annan en Polisi, i kler ki son kriter, ki son rezondet sa Polisi e ki sa control mechanism ki vin avek sak Polisi.

Ki prezan sa i kree en sistenm ki anpes labi avek.

E, i fer li pli transparan.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Loze.

HON JOHAN LOZE Mersi Mr Speaker.

Minis mon pou met en legzanp devan ou bann keksoz ki ou pe dir ozordi kot ou pe kree en danze pou ou lekor, akoz ou pe tonm dan latrap parti LDS.
E ou koman reprezantan Gouvernman LDS ou'n asize la, an repons enn ou Manm ou'n 128 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 dir koumsa poudir URS i ganny mete otomatik.

ti Pa ti devret ganny met ganny mete otomatik, otomatik.

Minis ler ou dir sa la lenpresyon ki sa ou donn li, e dimoun pe asize se somehow par kek i laverti ganny mete otomatik lo URS.

Sa Now, sa ki mon oule ou reponn mwan.


zafer otomatik ki ou pe dir la, eski ou pe koz lo en dimoun ki'n al rod serten lasistans, swa kot ASP, swa dan Gouvernman.

kekpar dot Prezan sa lazans kot li in fer monte son non ale, i URS, kot otomatikman natirelman pou tir li lo lasistans sosyal, pou tir li lo lasistans lo anvoy welfare, Unemployment Relief Scheme.

Son ou otomatikman laba kot Lanplwa.

E Lanplwa laba letan in met letan in met li lo sa progranm sipoze plas li, dan lanplwa.
sa i mon premye kestyon pou ou Minis.

i montre non li Minis mon lot issue ki mon annan ek lafason ki ou pe conduct ozordi, larepons Minister lenpresyon ki bann Manm LDS pe donnen ozordi, se ki Gouvernman LDS napa plas pou sa ki napa dan sa pei.

E zot pe pous ou dan en direksyon kot ou pou ganny gete koman Minis pli voras dan sa pei.

I annan bann term ki pe ganny servi la anndan, nou servi zoli mo nou politisyen nou.
Me “ça se dit, que ça se dit” letan en Onorab i asiz la i koz lo liquidation of Air Seychelles, i pa'n ni dir liquidation li by the way in dir” lidiquation.” Letan i pe koz lo liquidation of Air Seychelles nou tou staff Air bezwen dir Seychelles, poudir sa la pe koz ferm zot la konpannyen, pous zot e fou zot a la port!

Sa ki nou pe koz lo la.

Se sa ki Manm LDS pe koz la.


Apre son konpatriyot i antre par deryer i dir koumsa “ah mon felisit tou bann kot Air Seychelles ki'n fer sakrifis”, selman lot pe koz lo sepa liquidation lidiquation parey li in dir.

lo Letan lot laba i asize i koz ou hemorrhaging of sepa kwa, sa hemorrhaging of sepa kwa ki i pe dir la, nou pe koz lo progranm lasistans pou sa ki napa.

Nou pe koz lo sa ki pli feb, nou pe koz lo sa ki pli vilnerab.

(Interruption) MR SPEAKER Onorab Loze.


HON JOHAN LOZE 129 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 eski zot Lenpresyon, Gouvernman LDS, i anvi pyetin lo sa ki pli feb, i anvi tir tou lasistans pou sa ki pli feb!

(Interruption) MR SPEAKER Onorab Loze.

HON JOHAN LOZE Kasyet deryer eleksyon.

Eski (Interruption) MR SPEAKER Ok, met en pe lord silvouple.

Les mon ava sey, Onorab Loze ou kapab ekout mwan en pti kou.

Les mon ava sey eksplik lekor.


Mwan totalman mon konpran ki Lasanble i en landrwa fer politik.

Me selman en prosesis ler nou leklersisman en Bidze, ou pe poz en kestyon, si ou fer en statement avek mon aksepte.

lo Me selman sa statement i sipoze kourt e abouti dan en kestyon.

Nou pou annan deba, nou pou annan deba, lo sa Mosyon e mon krwar se sa diferans ant deba avek kestyon.

Ler i annan kestyon, fer si oule entrodwir ou kestyon avek en pwen politik, i ok. Me selman annou al lo kestyon.
Mersi, e sa mannyer mon war li.

Eskiz mwan Minis mon ava les ou adres kestyon.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Si mon'n konpran byen ou'n demann mwan si sa issue of otomatik, diskisyon ki mon'n fer avek kot Lanplwa ek kot Sosyal, i wi i otomatik.

Lo kote Air Seychelles mon'n ganny demande en kestyon, senp lo sityasyon Air Seychelles.
E lenformasyon ki mon'n donnen se ki det Air Seychelles ti'n ariv $146milyon e sa i senpleman mon larepons ki mon'n donnen, mon pa'n fer okenn statement lo sa issue, i zis en fact ki mon'n ganny demande e mon'n answer.

E poudir lo kote Sosyal mon fwa mon'n krwar plizyer prononse ki Gouvernman i believe ki, sa ki pli vilnerab i bezwen lasistans.

Sel keksoz ki mon’n mansyonnen se ki nou pa kapab annan en sistenm across dan board, kot i kree potansyel pou labi.
So, i annan en gran diferans between sa ki mon’n dir, avek sa ki ou pe donn lenpresyon ki mon'n dir.

Mersi.

(APPLAUSE) MR SPEAKER 130 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Ale, order please.

Minis ou'n fini lo la.

Mersi mon ava pas lo lot Onorab Adelaide.

Onorab sorti, Onorab Adelaide Waven William.

in HON WAVEN WILLIAM Mersi Mr Chairman, Mr Chairman.

Mon anvi en pti leklersisman avek ou, avan ler ki mon demann kestyon.
Eski a lafen pou annan general remarks, ouswa nou kapab fer li?

Akoz.

MR SPEAKER Mon krwar la nou lo prosedir leklersisman sa Bidze, apre nou sipoze annan en staz deba.

So, si nou kapab stick lo kestyon.

HON WAVEN WILLIAM Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman mon de pwen i lo enn Vulnerable Repair Scheme.

Par lefe ki dan remark i mete ki shortfall to cater for ongoing projects.
Home Mon ti a kontan demann Minis ouswa PS, si zot annan en lefe mon lenformasyon, par konnen pti pe ki fason bann demann i ganny fer, pou si zot annan lenformasyon pou donn nou.

Ki kantite proze ki ongoing, ki ti nesesit sa kantite larzan?

Par rapor avek bann lalis ki'n ganny soumet, pou lannen 2020, pou nou kapab ganny sa apresyasyon.

E mon dezyenm pwen i lo the Social Safety Net.

Minis par lefe ki nou konnen pou dir ti annan bann lasistans, STC card.

Anba ki sa bann heading sa i tonbe silvouple?


E konbyen larzan?

Akoz nou konnen ti annan, me i napa okenn mansyon, ouswa detay sonm larzan ki asosye avek, menm dan remark pou STC.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

PS wi.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair, an sa ki konsern SPTC travel concession fer avek i annan osi pou transportasyon bann etidyan pos-segonder.

Anr STC card.

Ou kapab repoz ou kestyon.

Mersi.

HON WAVEN WILLIAM Mr Chairman.


Mr Chairman mon kestyon i lo STC petet mon'n al dir STC card, STC voucher pa SPTC card en.

ti STC voucher, akoz annan dimoun ti pe ganny lasistans, me letan ou pe regard detay anba Supplementary Budget la, napa okenn detay ki a proporsyon en sonm larzan avek pou nou kapab apresye lo en baz latransparans, kantite 131 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 larzan ki sa bann voucher ziska prezan pe kout nou.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Wi Minis.


MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Sa Scheme li i tonm anba laliny Social Safety Net.

Avek nou napa the exact figure pou the STC.

Me nou ava query avek ASP, nou ava ganny sa nou ava anvoy kot Lasanble Mersi.

MR SPEAKER Wi.

Mersi.

Ou annan leklersisman.

Wi.

lot HON WAVEN WILLIAM Kot i konsern The Vulnerable Home Repair Scheme zot annan sa mon'n demande, ouswa napa Minis?

lenformasyon MR SPEAKER Minis.


Mr MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Sa lenformasyon osi nou ava provide ansanm ek sa lot.

Mersi.

Chair.

MR SPEAKER Ok, Mersi Minis.

Onorab Ghislain.

HON CHANTAL GHISLAIN Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon kestyon i annan pou fer anba Social Safety Net.
E eski Minister Ledikasyon ouswa menm Minister Lafanmir in fer, i annan kek progranm ki zot in fer pou cater pou bann zanfan, bann zanfan lekol ki ava ed nou bann zanfan pou adapte pli byen avek bann sanzman swa sosyal ouswa ekonomik, ki sa pandemik pe anmennen.

i bann progranm ki zot in devlope, pou ki osi kapab ganny kouver anba Safety Net.

Mersi Mr Speaker.

annan Eski MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis oubyen PS wi.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair, aktyelman sa ti komanse depi ler sa pandemik komanse.
Anba 2019 Dedicated Fund, desizyon ti ganny pran even ler ti annan restriksyon, ti napa lekol.

ti Bann zanfan ki ti pe benefisye anba sa Dedicated Fund, ti still kapab ganny lasistans anba la even if zot ti dan lakour.

So, sa dernyen sort of Polisi ki nou konnen ti annan.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Wi Onorab.

132 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 HON CHANTAL GHISLAIN La lefe ki nou pe al antre dan vakans, eski sa i pou kontinyen ouswa i pou arete, i pou koupe la?

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER PS.

PS DAMIEN THESEE Mon pa pe prezimen i pou kontinyen anvi ki i vakans i ti normal.

Ava sa nou ti pe fer li anvi ki sipoze annan letan lekol.

So, dan letan lekol sa bann lekol etidyan konpare dan lakour, sanmenm sa ti fer sa Polisi.

i sipoze dan So as of la pou vakans la mon krwar pa. Me nou kapab verifye ek Minister Ledikasyon pou konnen si vre i annan en nesesite.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi PS.

Mersi Onorab.

Onorab Vidot.

HON AUDREY VIDOT Mersi Mr Chair.


Minis mon'n ekout byen ou bann repons ki ou'n donn bann koleg Onorab lo tou lede kote latab.

Eski ou pe dir nou Lasanble ek tou manm piblik ki pe swiv nou, ki sa bann proze ki tonm anba progranm Poverty Alleviation e Vulnerable Home Repair Scheme anba ASP, ou koman en Minis, ou pa pou kontribye pou met konsern, tou sa Manm Onorab ki'n koze, e vwar ki sa progranm i annan en lenportans pou group Seselwa ki nou konsider vilnerab?
en latab, eski Mon dezyenm kestyon, e si vre Sesel i pou tou son zanfan e ou vreman valoriz pwennvi tou lede kote letan Gouvernman pe etablir en sistenm pou priyoritiz tou bann tel proze anba ASP dapre serten kriter, ki ava fer ki kantmenm pa tou sa bann proze ki ganny fer, o mwen serten i ava kapab benefisye.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Merci Mr Chair, Mersi Onorab pou ou kestyon.
Mon go back to mon statement ki mon’n fer se ki, Gouvernman i believe pou asiste bann ki pli vilnerab dan lasosyete.

So, sa ki bezwen led pou bezwen led.

sistenm Ki mwan mon'n dir se ki, kot i annan potential pou labi dan sosyal, nou bezwen adrese.

Me sa ki bezwen lasistans ganny lasistans.

Mersi.

devret i MR SPEAKER 133 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Mersi, la mon'n ariv lafen lalis entervenan lo sa seksyon.

Nou ava al anba, Net Lending.

Napa kestyon lo la.


Nou ava plas pli devan, Development Grants to Public Enterprise.

Sorry ou ti lo Net Lending.

HON GERVAIS HENRIE Net Landing.

Me si zis panel ti kapab zis dir nou kisisa sa egzakteman.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Sa de fasilite ki nou ti donn DBS avek IDC.

DBS li ti annan en loan ki ti fall due sa lannen 150milyon.

kapab ti finans 100milyon atraver en loan li menm ki ti pran avek Nouvobanq.
Me i pa ti pou kapab ganny lezot labank ki ti pou donn li plis larzan.

I i So nou ti extend li en fasilite ki nou’n pret li larzan e i pe re-pey nou tou le mwan pou en peryod 3an edmi a en to zero lentere.

E pou IDC osi i parey.

Ti en liquidity sort of challenge ki IDC i annan so nou to bezwen donn li sa fasilite ankor at zero lentere ki bezwen re-pey nou a 3an edmi pou ed li ek son liquidity.

Mersi.

MR SPEAKER Wi Onorab.

HON GERVAIS HENRIE En quick follow up Mr Chair.


Lefe ki PS in dir nou ki DBS pou rann sa larzan a en to zero lentere.

Parski nou pou vote pou asire ki i gannyen.

Prezan DBS i annan en issue li, ki i napa nanryen pou fer avek sa, ki nou pe diskite la be selman nou bezwen lasirans.

I annan sa issue lot zour kot zot computer dimoun antre, bann dokiman prezan virtually in disparet.

E ti’n dir poudir apre pou retourn, zot ti donn en press conference apre sa nou pa'n tann nanryen.
E mwan letan mon pe koz ek ou la, mon reste persyade at the back of my mind poudir sa issue pa ankor sort out.

E ki konmsi tou dimoun in fer konmsi zot in bliye.

But this is serious, e nou bezwen asire ki DBS i kapab son sistenm i go back, marse retrouv tou bann larzan lekel ki drwa li, konbyen zot pe rann li, pou ki prezan i kapab rann Gouvernman sa 50milyon la ki zot pe donn li a en to zero lentere.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.


134 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

Lo sa issue DBS, annefe ler mon ti ankor pe travay Labank Santral nou ti travay lo en cyber security framework pou tou bann lenstitisyon.

Akoz nou ti war kot danze pe vini e difikilte se ki, pou ganny tou bann lenstitisyon pou fer sir ki zot IT lenfrastriktir i lo en serten standar.
Mon mazinen sa i issue akoz ki DBS in ganny enpakte ki son framework lo kote cyber security pa ti lo sa standar.

Me mon mazinen, Central Bank as the regulator pe fer louvraz neseser pou ensure poudir, ki sa issue li menm li in ganny rezourd.

Me osi moving forward, the necessary steps pe ganny pran pou fer sir ki i pa ariv ankor.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman, byen vit.


Lo sa size ki'n ganny raise la, Minister yer ler Vis-Prezidan ti dan Lasanble mon ti raise sa menm kestyon avek PS pou Departman Lenformasyon.

E akoz kestyon ti ti annan en demann pe Gouvernman move towards en sistenm peyman lo en sistenm peyman enformatik.

So ki Minister Finans pou fer prezan par lefe ki zot annan en lyen avek Labank Santral pou zot asire sa bann antite ki be it, HFC/ PMC.

Tou bann antite ki annan bann tranzaksyon ki fer.


Menm DBS ki zot annan en sistenm en network an plas ki secure, ki protez zot.

E mon konnen ou konpran akoz mon pe demann sa the vulnerability, apre lot kestyon ki mon ti annan.

kestyon given Mon vwar sa IDC on lending la, e prezan nou'n vwar pli anler kot deza donn IDC sipor pou son wage support.
Minister ki zistans ki avek nou'n arive, konsiderasyon ki i osi revwar en pe son business model, akoz la i basically en more of a utilities provider i provide transpor.

IDC E letan sa bann zil pa pe fonksyonnen napa touris i pa i pa generate pe generate, preski ditou income.

E i pou end up dan serten difikilte parey ou'n dir napa touris so nou bezwen siport li.

So ki zistans nou’n arive avek sa e eski sa i en keksoz ki ou pou anmenn dan Cabinet pou ou kapab vwar?
Akoz 135 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 bann, koman state-owned enterprises zot poz en risk pou Gouvernman dan lonterm.

Mersi Mr Chair.

ongoing, ki nou bezwen gete dapre Polisi Nasyonal ki nou pe met an plas ki rol sak antite i bezwen zwe.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MR SPEAKER Mersi.

Minis Onorab Aglae.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.
Mersi Onorab.

Lo sa issue cybersecurity, ler mon ti Labank Santral nou ti travay cybersecurity framework pou labank ok. lo en E nou osi ti komans en diskisyon akoz sa en issue Nasyonal sa, kot DICT ti komans en lo en national cybersecurity deal.

louvraz En national cyber security framework.

Mon mazin dan mon lopinyon sa legzersis in en pti pe tro dousman given sa risk imedya ki nou war.
E as nou move towards sa ki nou apel en e-Government e en digital ekonomi i kritik ki nou annan dan pei sa National Cybersecurity Law.

E son framework osi lenplimantasyon ki ensure ki tou antite Gouvernman i annan sa proteksyon when it comes the cyber world.

Lo dezyenm issue IDC, mon mazinen, well ki pe arive as en nouvo ladministrasyon i antre.

I reget ki manda diferan antite e sa i en legzersis ki HON EGBERT AGLAE Mersi Mr Chair.
Minis mwan mon annan en leksplikasyon kot i konsern PUC sa 1milyon kot i met shortfall under project.

Akoz nou konnen PUC i antreprann en ta proze li.

Ok. (Interruption) MR SPEAKER So, ou'n fini bouz anba.

OK, carry on nou ava kontinyen avek anba.

Wi mersi.

HON EGBERT AGLAE Minis, eski ou kapab donn nou en leklersisman ki proze ki sa ki zot pe koze la ki annan sa shortfall?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis oubyen PS.

lo Nou'n ariv anba Development Grants.

Mersi.


PS DAMIEN THESEE Mersi, nou ava come back lo kestyon apre Mr Speaker.

Mersi.

136 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 MR SPEAKER Pardon, ou oule lezot kestyon?

Wi ok, Onorab Arissol.

Sandy.

HON SANDY ARISSOL Mr Speaker Mersi.

Mon osi mon ti a kontan lo menm laliny parey Onorab Aglae.
Ki mon krwar i enportan ki letan nou pe donn PUC en pti mwenza, mon krwar i pou enportan Minis avek PS, letan nou pe koz konsiderasyon kriz ekonomik dan pei kot partou pe koupe.

Lasanble Nasyonal in koupe an relasyon avek Finans.

Mon krwar i pou enportan pou PUC i osi revwar en pe son lekor letan i pe demann en pti larzan.

Enkli Parske letan PUC i annan bann bil telefonn ki ariv R20 mil, R40mil, R60mil, ziska R80 mil par mwan pou bann i expatriate.

enportan pou PUC revwar son lekor.


Mon krwar Minis, letan, atraver ou Mr Speaker, letan ou annan bann etranze dan PUC ki kontinyen ganny bann kontra 15an, 10an ziska 20an.

Konmsi in ler pou nou revwar en pe.

PUC in ler pou revwar en pe son lekor an relasyon avek sa.

Letan PUC pe lwe en store lo Zone 20, R60mil par mwan pou li store aluminium sulfate e tousala in gate pa pe kapab servi.
Konmsi i pou enportan pou nou dan sa lespri partaze byen egalman pou ki tou dimoun i ganny en pti bout, i enportan pou nou kapab osi koz ek PUC pou li balans en pe bann etranze ki i annan konpar ek bann Seselwa ki la ki pe fer en travay ekselan.

Letan annan en ou manager ki lwe en lakaz lo Mahe, ler i al Praslin zot bezwen lwe en lot lakaz pou li.

Akoz li i pa enterese pou monte desann lo Praslin parey lezot travayer Seselwa i fer.
Mon krwar letan nou pe donn li en pti larzan, i enportan pou Gouvernman koz en kou ek PUC tou.

Sa ti mon komanter Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi.

PS oubyen Minis zot oule adres sa 2 pwen?

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

Ler Gouvernman li i pe redwir son kou nou pa kapab get zis Gouvernman.

Nou bezwen get tou bann SOEs, tou bann lezot Lazans lazans, Gouvernman.

E sa i en louvraz ki PS pe fer pou create sa mindset.

Poudir it’s not business as usual, i annan, nou dan en kriz.
E tou entities, Gouvernman, be it bann ki anba central 137 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 bann ki e Government parastatal, i bezwen annan sa realizasyon, poudir ki nou tou nou bezwen koup nou depans.

E sa i en mesaz ki’n ganny pase avek tou bann line ministry ki sa bann lazans i tonm anba la.

E osi ek sa bann lazans lo zot menm.

E la osi kot PMC i annan en rol kritik, ki nou bezwen fer sir ki PMC i annan sa ledan.
Akoz dan lepase i annan sityasyon kot i annan serten antite pa fatig li avek PMC, i fer sa ki i anvi.

So sa osi nou bezwen, sa i bezwen arete sa, ok. E nou tou nou bezwen realize nou dan en menm bato, menm problenm, e tou dimoun i bezwen fer sa sakrifis.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Aglae.

Ou oule repran?

HON EGBERT AGLAE Yes.

Mersi Mr Speaker.

Mon annan en siplemanter.

Minis sa ki ou pe dir mon aksepte.

Mon santi poudir Gouvernman atraver Minis Finans i bezwen al pli devan ki sa.
Eski ladan zot pe mazin osi fer performans e premyerman.

lodit, Ek en lodit finansyel kot i konsern sa bann lakonpannyen parastatal PUC, SEYPEC, STC, IDC, tou.

Fer en lodit finansyel ek performans, pou vwar si i annan landrwa kot nou kapab fer savings koupe e osi anmenn plis efikasite pou Gouvernman ganny plis reveni.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab pou ou kestyon.


Sa kote odit ler i ariv kot bann SOEs se PMC ki annan sa manda pou fer odit.

E PMC in continuously over the years fer bann odit.

Me i pa neseserman sa odit in translate into action on the ground, ki mezir.

Ler zot war bann labi or bann pratik ki pa neseserman anliny avek manda, i pa’n vreman ganny akt lo la.

poudir Sanmenm sa ler mon’n mansyonnen nou bezwen donn PMC, valoriz li sa louvraz ki i pe fer e donn li sa sipor ki i kapab engage ladan.
Me selman i annan en kantite, i annan en kantite bann state- owned enterprise.

E PMC avek son resours i pa pou kapab fer odit tousala.

E annan lenportans ki tou sa bann la kot i 138 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 pran sa zot landrwa responsabilite.

Pa bezwen dimoun i vini i tay deryer ou pou dir ou depans ou larzan byen.

Tou sa bann entity pran zot responsabilite.

Nou tou parey mon dir nou dan menm bato.

So PMC a fer sa louvraz, sa lodit.


Me sa entity, son management, son Board, i annan en responsabilite e Board i ganny apwente par Gouvernman.

li osi E Gouvernman i bezwen osi fer sir ki bann Board Members i realize poudir ki zot responsab sa performans zot entities.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman mon kontan sa ki Minis in dir dernyenrer.
Akoz apre ler zot pa performen zot move performans i tonm lo ledo lezot dimoun, dan plas zot ganny blanmen pou zot move performans.

So i enportan ki koman Minister Finans ek PMC ou regard en pe pros ladan, atraver the whole spectrum of sa bann Boards ki i annan.

Prezan an relasyon avek PUC mon oule azout en pti pwen lo la.

Mon fek ganny en lenformasyon la, ki an se ki konsern par egzanp reparasyon bann zenerater.

PUC pe propoze pou al rod en konpannyen etranze pou travay lo la.
en Kan mon krwar Seselwa i annan ki kapab fer sa travay.

rod en Zot pe konpannyen ki apel RASTECH en si mon konpannyen Endyen.

tronpe, pa So petet Minister Finans regard ladan.

Akoz lesansyel ki nou oule asire se ki nou try as far as possible pou nou pa bezwen anchor bann depans ki pa neseser.

Akoz nou pou fer konpannyen vini, nou pou bezwen lwe lakaz, bann keksoz koumsa, so zis pou nou kapab ed sa.

Mon dernyen pwen lo sa size Mr Chairman se vizavi nou domestic financing pou sa bann Grants.
Mon vwar la finalman i aparet pou SPTC, nou, mon konnen pou SBC osi mon krwar i annan son pti konponan ki nou bezwen mete.

Across sa bann Grants i annan bann financing ki nou domestic bezwen mete.

Minis, eski Bidze pei vizavi nou local financing component, en nou pozisyon, si nou kapab bouze, si pei i kapab bouze pou li pran sa bann Grants.
dan 139 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Nou pou dan en pozisyon finansyel pou nou kapab kontribye nou local component dan sa bann Grant pou nou realiz sa bann proze.

Akoz i annan plizyer proze ki nou’n nonmen, ki nou’n put on hold akoz Grants, nou, well, bann mankman enstitisyonnel.

Be bann lezot, lo en lot kote si nou realiz, nou overcome sa bann mankman, eski nou pou annan sa konponan finansyel lokal pou nou met atraver sa bann proze?

Mersi Mr Chairman.
Mersi Mr Chairman.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.

Normalman sa local currency component i bann taxes ki due ok.

So again I go back, nou bezwen gete ki priyorite.

So i annan serten proze ki by son natir i kritik.

So nou pou bezwen priorities, wi.

Sa, pou 2021 sa i nou lanvlop Bidze ki nou kapab afford.

E baze lo sa lanvlop nou bezwen priorities lekel ki kritik.
So sa i an gro ki mannyer nou pou apros the issue of, sirtou bann CAPEX expenditure for 2021.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

E avek sa.

Wi PS ou anvi azoute.

PS DAMIEN THESEE Mersi.

Mon pe come back lo sa R1milyon pou PUC.

Basically nou donn PUC R60 milyon tou le lannen koman son li Development Grant pou plizoumwen top-up son bann capital expenditure ki i annan.

E i napa en lalis ki zot met ek nou, i dapre son Bidze.
Me pou sa lannen, sa amount i relye avek konpansasyon ki nou bezwen pey Sinohydro pou proze danm La Gogue pou sa bann pick up hirers ki nou ti bezwen fer.

Anvi nou ava rapel ti forse pou pran sa bann local hirers, ti annan dele letan dan proze.

E natirelman prezan ou bezwen pey konpansasyon Sinohydro.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Nou a regard next item Contingency.

Wi Onorab Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.


Mr Chair letan nou pe get Contingency 81 milyon, e son lesplikasyon i dir shortfall based on current trend.

Mon ti a kontan konnen ki sa current trend, akoz sa i en Bidze 140 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Siplemanter ki nou, annefe nou Desanm.

So in bezwen konnen pou kwa sa bann depans.

E i reste zis en pti bout pou Desanm.

So eksplik nou what is the 81, million for?

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.


Nou Bidze Contingency pou 2020 ti komans selman 45 milyon, nou ti demann 60 milyon dan lamannman Bidze e la nou pe demann ankor 85. avek La mazorite Bidze inisyal ti pou peyman konpansasyon La Misère, sa premye 50 poursan, apepre 37milyon dan sa 45milyon.

E sa in kit tre pti lezot lespas pou lo konpansasyon Gouvernman.
bann ki vini Par egzanp bann diferan court case ki i annan, oubyen bann konpansasyon atraver bann Minister, Lapolis, oubyen Minister Lasante ki nou bezwen peye.

Apre in vin ek COVID ankor, nou’n bezwen extend sa bann peyman ki ti annan.

Par egzanp nou annan Beau Vallon Bay, sant karantenn.

Nou annan pou Minister Lasante Anse Royale, akomodasyon ler in sorti dan son Health Centre, nou’n bezwen peye.

Bann peyman ki relye ankor avek karantenn pou provide manze.
Detrwa landrwa ki nou pou allowance provide karantenn ki pa’n cater dan sa bann Bidze spesifik.

Sekirite otour karantenn e bann lezot depans apepre 28milyon ki relye ek bann ka dezas ki nou gannyen.

Si nou annan bann lenfrastriktir ki andomaze ek lapli, nou ki peye anba Contingency sa.

So basically sa i en bilan.

Thank you.

MR SPEAKER Wi Onorab.

Mersi PS.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Chair.

Kekfwa si Minis i kapab donn nou anba Contingency bann detay lo sa bann peyman.
Pou nou kapab fer sir, parske i annan ler mwan dan mon distrik i annan ki’n ariv sityasyon dezas ki pa ankor ganny taken care of.

So kekfwa mon a gete si in ganny peye, me selman pa’n ganny taken care of.

Nou ava kapab vwar, mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

141 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Wi natirelman nou ava provide sa breakdown.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Lemiel.

HON SYLVANNE LEMIEL Mersi Mr Chair.


Minister mon ti a kontan petet konnen anba sa Contingency, mon konnen Anse Royale nou annan detrwa case, bann dimoun sirtou ki ti’n fini ganny dir poudir apre disaster parey ti’n ganny dir, ki zot bann proze li menm pe al komanse.

Ki nou war apre nanryen pa ankor ganny fer, ankor pending ziska la.

Petet ki pou arive, mon pe mazinen si i a ganny kouver lannen prosen ouswa si i ganny kouver anba sa enn Bidze ki la?
Dezyenmman nou annan Arc Building Anse Royale ki Lopital ti ladan.

I annan en kontra ki Minister Lasante in sinyen avek Arc Building.

So mon pe mazinen, ki i arive la dan sa ka, kontra in ganny kase?

Nou kontan nou’n reganny nou servis dan Lopital Anse Royale.

Me selman what happens now?

Eski Bidze Contingency, akoz sa desizyon fek ganny pran la.

So nou pa sa konnen ki diskisyon ki’n ganny pran ant Arc Building owner and Minister Lasante.
Me selman nou pe panse osi ki ladan i pou annan serten konponan, konpansasyon or en larzan ki pou bezwen ganny peye pou kouver sa bann letan ki zot ti’n siny sa kontra.

So eski sa Contingency ki’n donnen la, mon pa konnen si pou kouver serten sa bann keksoz ouswa si zot pou bezwen met li dan bann Bidze lavenir.

Mersi Mr Chair.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi Minis.

MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

Mersi Onorab.
Mersi Onorab.

Wi i annan bann notice Clause anba sa kontra ki ase long konpare avek bann kontra, mon dir ou kontra normal, en.

E sa i problematik.

Mon mazinen i bezwen annan en diskisyon between Gouvernman e sa landlord, dan obviously dan lentere pei ki nou kapab ganny en solisyon ase rezonnab lo sa kontra.

Me selman i enportan ki ler nou siny sa bann kontra, ki nou pa anpay nou, ki si ou oule sorti dan en kontra, i vin difisil.
E sa i such a contract ki ler mon’n regarde, ki si mwan ki ti 142 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 pe sinyen, mon ti pou annan en kantite rezervasyon lo la.

Akoz i vreman difisil pou sorti ladan.

Mersi.

So lo dezyenm kestyon, PS a pran sa dezyenm kestyon.

Mersi.

MR SPEAKER Wi, PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Lo bann proze dezas i annan serten travay ki pe ganny fer par MLUH pou tender serten proze.

So mon pa pou konnen dan ki distrik or ki proze.


E dan son Bidze 2021 ki i pou vin negosye ek nou dan bann semenn ki vini, nou pou bezwen gete ki mannyer prezan nou finans en pe sa bann proze ki outstanding.

Akoz i annan bokou letan i pe go on.

So sa i pou bezwen en priyorite ki mannyer nou clear bann old projects mon kapab dir.

Mersi.

MR SPEAKER Onorab Pillay ou lanmen.

ti’n lev HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman petet mon ti oule ganny detrwa leklersisman.
Pli boner ti annan en issue ki ti ganny raise par Onorab Monthy Cascade from regarding konpansasyon peyman bann dimoun ki’n ganny afekte ek masin koltar.

E mon konnen i osi annan size Baie Ste Anne size Praslin, konpansasyon.

Eski Minis i kapab dir nou, si nou pou size okenn kouver konpansasyon?

bann bann Mon pa konnen si La Misère i ankor ladan as well.

Vizavi sa enn Bidze Contingency oubyen Gouvernman pe tant pou regard son portfey, son lanvlop e pous bann lezot konpansasyon ki reste for next year?
Apre mon ti a kontan ki Minis i klarifye.

Prenon kont ki i annan konsern ki pe ganny eksprimen lo size Avani in plen, i annan difikilte, i annan bann issues ki’n souleve, eski anba sa Contingency.

Akoz mon konnen Minister Lasante pe fer en travay enorm.

Zot pe sey fer tou zot mye pou kit pei as safe as possible.

Si Minister Lasante i bezwen sipor adisyonnel pou ed li avek sa sityasyon, ki anba sa Contingency nou ava kapab fer li.
Pou ki nou kapab dil ek sityasyon ki kapab kontinyen devlope as we approach the end Mersi Mr of Chairman.

the year.

143 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Nou annan R1.8 milyon ki nou’n cater pou Petit Paris.

I annan serten claim ki Departman Transpor in anvoy kot nou la sa semenn pou process.

E savedir nou pou komans fer peyman dan bann semenn ki vini la.
Lo kote Baie Ste Praslin nou pa ankor ganny nanryen so far konsernan sa.

So i supposed kot in ariv e la ganny i pou bezwen konsiderasyon Bidze 2021.

Me selman pa ti ankor finalize si Gouvernman osi ki pou pey sa i oubyen si PUC responsab son pou konpansasyon.

li menm fer Sa pa ankor ganny etablir.

Lo bann sant karanteen, nou konnen nou’n osi renovate Ile Du Swet, parey Berjaya ler ti, ler bann dimoun ti ganny mete laba.
Nou assume vi ki nou’n donn larzan pou renovate sa fasilite, nou ganny servi si Avani i plen.

Nou annan osi nou konnen Maison de Football osi ki’n ganny prezerve.

Nou annan Perseverance osi son lopital ki purely ganny servi pou bann ka ki i annan.

Me si zot bezwen lasistans kot case i monte.

Natirelman mon pou napa swa mon pou bezwen reazir, pou gete kote nou kapab provide lasistans Minister Lasante pou pey bann lezot akomodasyon.
Si nou pa pe kapab negosye lezot avek bann landrwa, pou donn nou bann bon term parey Avani in donn nou.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Minis.

Wi Onorab.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Mon pa pou long zis en pti presizyon.

Mersi pou ou larepons vizavi bann size konpansasyon lo kote Cascade, Baie Ste Anne.

Mon krwar bann dimoun konsernen pe koute, mon krwar i ava annan lizye, Manm pou Baie Ste Anne osi i ava anmenn lezot konsern devan.

Me sa ki mon ti a kontan klarifye osi avek PS.


PS ti annan sa size ki ti pe konsern bann zofisye Lapolis ki ti board sa dav ki ti eksploze, ou pran dife.

E issue ti annan en konpansasyon ki ti ganny raise vizavi sa bann zofisye Lapolis.

Eski sa i en size ki’n ganny rezourd, oubyen eski sa i en 144 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 size ki pou recur sa enn Contingency?

Sorry, Mr Chairman mon’n ganny enformen ki sa i subjudice, so mon ava retir mon kestyon.

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab William.

HON WAVEN WILLIAM Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman lefe ki nou lo sa size Contingency.

E par lefe ki Leader Lopozisyon in tous lo sa size konpansasyon La Misère.

Mon anvi demann Minis ouswa PS.

Si anba sa alokasyon peyman pou Contingency premye porsyon larzan La Misère, si tou larzan in ganny peye?

E baze lo komitman ki Gouvernman ki’n ale ti fer, mon konnen annan ekspektasyon deor la.
poudir i Mon ti a kontan ki nouvo Minis Finans, zot kapab letan pe prezant Bidze donn en pozisyon vizavi kwa ki sa bann dimoun i pou ekspekte pou arive a lavenir vizavi sa peyman konpansasyon ki ti ganny dir pou ganny fer an 2021/22?

Me selman parski, selman la sa ki enportan la, se ki mwan mon ti a kontan konnen, menm sa bann pe ekspekte fini ganny peye pou sa lannen.

Eski larzan la i ankor annan pou fini pey sa bann dimoun ki komitman ti’n ganny donnen pou fer pou sa lannen?

Mersi.
Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi PS.

PS DAMIEN THESEE sa Mr Mersi Chair.

Komitman ti ganny donnen pou 50poursan pey konpansasyon pou tou bann rezidan La Misère.

As long ki bann claim i ganny soumet, nou, nou settle tou keksoz ki nou annan sa lannen.

Si i annan retar dan soumisyon bann nouvo ka ki ganny mete, nou met li dan Bidze 2021 pou peye.

As long ki i form par sa first trend ki sipoze ganny peye.

Komitman inisyalman ti ganny donnen ki nou met sa bann second trend dan bann Bidze lavenir.
So bann zour ki pe vini la, nou pou komans annan bann So anvi first draft Bidze.

sityasyon osi in sanze, nou konnen sityasyon in agrave.

Nou’n war en gro defisit fiskal.

Sa size prezan pou bezwen ganny mete devan Gouvernman pou dir li sa komitman ti ganny fer ek sa bann dimoun.

Eski peyman nou pran pou 145 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 konpansasyon La Misère sa bout ki reste as en priyorite.

E la nou ava come out lo la.

Mersi.

MR SPEAKER Wi Minis.


MINISTER NAADIR HASSAN Mersi Mr Chair.

So parey PS in dir, given sirkonstans finansyel Gouvernman, ler nou pe fer sa Bidze 2021, sa issue a ganny prezante avek Cabinet.

E en desizyon a ganny pran si nou kontinyen, pou nou peye parey komitman in ganny fer.

Ouswa nou pou bezwen delay li, sa i en desizyon ki ava ganny anonse once ki Gouvernman i pran en desizyon lo la.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Ankor.

Wi.

Onorab.


HON WAVEN WILLIAM Mr Speaker mon premye bout kestyon pa’n ganny reponn.

Mon anvi konnen mwan.

Akoz ex Minister Finance, avan eleksyon ti arive i ti fer en statement lo televizyon pou dir preski sa larzan ti’n fini ganny donnen pou sa lannen.

So mwan mon anvi konnen avek ou, si tou larzan ki ti ganny donnen pou pey konpansasyon sa lannen, in fini ouswa i annan bout ki’n ganny freeze?

Eski i annan la?
Eski i annan la?

Akoz i annan dimoun pa ankor gannyen, zot anvi konnen si zot pou gannyen.

Koumsa ki nou pa ava vin met presyon anba lo Minister Finans.

So mwan mon anvi konnen lo sa alokasyon, si touy fini ganny in depanse, ouswa in ganny freeze pou sa lannen?

Mersi.

larzan MR SPEAKER Mersi.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Napa okenn freeze ki’n ganny mete lo peyman konpansasyon.
Ek COVID nou ti arete peye at some point akoz ti annan kontak ant bann rezidan La Misère ek staff, ki ti dir we need to be careful avek, ki nou ti aret fer peyman.

Me nou ti resume peyman at some point ler keksoz ti amelyore.

E nou ankor pe process bann konpansasyon ki i annan.

So nou ava provide ou avek en updated list, konbyen nou’n peye an term bann rezidan.
tou Akoz la dan sa sonm 81 milyon ki nou pe demande, i annan 3.8 milyon ki nou’n mete koman bann sonm ki pa ti ase dan sa Bidze 105milyon inisyalman, pou fini clear tou sa bann peyman ki nou, nou 146 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 annan Mersi.

lo nou latab 2020.

Mersi Onorab.

Minis oubyen PS, wi.

MR SPEAKER Mersi PS.

Onorab Monthy.

HON PHILIP MONTHY Mersi Mr Chairman.

Vi ki nou lo sa size konpansasyon, mon pa oule tro drag lo la.
Me selman i annan zis enn de pti leklersisman mon oule fer.

Anvi ki mon’n remark nouvo Leader lentere Lopozisyon dan mon distrik lately.

Ou welcome pou vizit anytime.

Minis sa konpansasyon koltar pou bann zabitan Petit Paris, eski ou’n nonm mwan 1.8.

Eski i baze lo sa sonm inisyal?

Oubyen, anvi ki ti annan en let ki ti ganny donnen ki ti dir pou ganny revwar, ok. Donk sa sonm, eski i baze lo sa sonm inisyal, oubyen en nouvo?
Ok. Oubyen en nouvo laranzman ki’n ganny fer base lo let ki bann zabitan ti ganny donnen pandan eleksyon?

Ok, sa i enn.

Dezyenm, eski dan sa Contingency pou annan larzan pou bann dimoun ki’n ganny afekte avek fungus kot Registry, Minister Ledikasyon epi kot Library.

MR SPEAKER PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.

Parey Minis in dir lo komansman, at some point sa bann peyman pou Petit Paris nou ti ganny arete, akoz swadizan ti sipoze go back pou refer negosyasyon.
Me apre desizyon in ganny pran, ki pou mentenir menm negosyasyon ki ti ganny fer.

Alor nou pe proceed lo sa menm, sort of diskisyon.

sa E se sa sonm inisyal 1.8 milyon ki nou pe cater pou sa.

Si i annan okenn overage, natirelman nou kouver, pou fer sir ki tou son bann dimoun i ganny peye.

Nou napa okenn revi ladan.

E an sa ki konsern konpansasyon National Library, sa son premye staz ti fini ganny fer.

Si mon rapel byen, ti pey bann travayer ki ti la from 2010 ziskan ler sa konpansasyon ti ganny fer.
Apre ti sipoze annan rediksyon pou gete bann travayer ki ti la avan 2010, mon krwar pou komans 2005/ 2010.

La pou fer en seri negosyasyon, en seri travay lo sa bann travayer ki ti’n petet fini kite, or ki ti la dan sa peryod letan zot konpansasyon.

pou pey osi 147 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 So sa travay pa ankor konplete.

Solman nou annan en sonm inisyal, mon krwar avek apepre Departman Kiltir ki ti sipoze ariv sa.
36 milyon So sa ankor pou ganny mete devan Cabinet ler nou fer bann Budget discussion avek bann Minister, pou gete what is the priority.

Mersi.

MR SPEAKER Wi Onorab.

HON PHILIP MONTHY Mersi Mr Speaker.

Donk PS sa ki ou pe dir mon se ki, akoz mon annan detrwa zabitan ki pe kestyonn mon, ki zot pa ankor ganny konpansasyon fungus.

Savedir zot annan en lespwar ki zot pou ganny lo bann compensate, based negosyasyon ki pou ganny antreprann.
Anyway mon napa detay zot spesifisite e ki lannen zot ti pe travay, ki zot in kite.

Me selman mon annan serten zabitan ki pe apros mwan, ki’n travay kot Library e kot Registry, kot Ledikasyon.

E zis en pti remark an pasan, baze lo sa sonm 1.8 milyon ki zot in stick avek pou konpansasyon bann zabitan Petit Paris pou koltar.

I vedir ki sa let ki zot ti ganny donnen pandan peryod eleksyon ti zis en bat latet.
Ki akoz eleksyon ti pe vini, pe fer zot krwar zot pou ganny plis Me inisyalman nou’n reste lo sa inisyal ki ti’n ganny sonm dakor.

Mersi.

larzan.

(laughter) MR SPEAKER Mersi Onorab.

Minis oubyen PS adres sa.

PS DAMIEN THESEE Wi Mersi Mr Chair.

Onorab.

Savedir bann travayer Departman Kiltir ki ti pe travay dan sa bann peryod letan, si zot i annan pa’n gannyen, wi komitman pou pey zot.

Selman parey mon’n dir, i kan ki nou fer sa peyman li menm.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Labonte.


HON ANDY LABONTE Mersi Mr Chairman.

Bon annefe mon krwar PS in reponn sa kestyon.

Me selman mon ti a zis kontan en spesifikasyon vre ki La Bastille osi i tonm anba Kiltir.

E mon osi mon annan en group dimoun ki La Bastille pe dir regarding fungus, zot pa ankor ganny zot peyman.

148 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Savedir mon sipoze zot osi zot tonm ladan.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

PS DAMIEN THESEE Mersi Mr Chair.


Nou pe ganny bokou sa bann sort of demann oubyen komanter ki konmela partou tou landrwa i dir ou i sipoze ganny en peyman konpansasyon akoz fungus dan bokou biro Gouvernman.

So lo Larsiv, nou napa nanryen so far ki nou’n ganny kominike, ki sipoze annan peyman konpansasyon.

So nou avek pou bezwen Departman Kiltir.

Mersi.

verifye MR SPEAKER Wi Onorab.

HON ANDY LABONTE Zis Mersi.

en pti siplemanter.

Me baze lo sa larepons ki ou’n rann mwan.


Annefe mon annan en seri dokiman, petet mon a forward kot, mon pa konnen si kot ou lofis.

Me selman case ti kot AG, i deza konnen lo la.

Dan sa ka mon kapab forward kot zot, akoz in konfirmen poudir zot sipoze gannyen kot La Bastille.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Nou’n ariv a lafen kestyon dan Committee Stage.

Nou a pas dan Lasanble e nou a kontinyen avek Mosyon.

Ou pare pou ou kontinyen.

Nou a pas dan Lasanble, dan Staz Lasanble - Sarge.


Onorab Georges eski ou la, pou komans avek deba oubyen ou pou fer apre?

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker i depan, deba i ouver.

Mwan fini koze.

Mon sel mon'n dimoun ki napa drwa koz ankor apard a lafen si okenn keksoz Manm i koze.

Me efektivman wi, si i annan okenn dimoun ki anvi fer sa enn Mosyon, swa nou fer li la swa nou fer li apre.

lentervansyon lo SAVRINA MR SPEAKER Wi, Onorab Vidot.

HON AUDREY VIDOT Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker e tou Manm Onorab, zabitan Roche Caiman e tou dimoun mi ou a ek lekout, Minis delegasyon ankor enn fwa bonswar.

Mr Speaker kwa ki fer tonbe lekonomi tou pei, ki'n fer 149 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 tonbe lekonomi tou pei?

Akoz en sel kou plizyer milyon dimoun o monn in perdi lanplwa?

Akoz ki plizyer lakonpannyen e biznes in frenmen?


COVID-19 pe touy dimoun partou dan lemonn, plis ki en milyon in fini mor, e otour lemonn plizyer dimoun i ankor malad, e Sesel pa’n ganny eparnye ek sa pandemik.

Nou ankor mazin tre byen kler, ler ka ki ti senm lafreyer dan kominote e byensir fors Lotorite enpoz restriksyon lo mouvman.

E nou'n vwar kot biznes ek sekter tourizm ki enkli lotel, restoran, car hire, taksi e lezot ankor pa'n travay, e zot biznes in ganny bokou afekte.
spesyal E en kantite sa bann biznes in dan gran risk pou Erezman, atraver frenmen.

progranm ki ladministrasyon Prezidan Faure in entervenir pou aport sipor dan letan COVID.

E bokou sa bann biznes in kapab repran travay e pey zot det avek mwens traka.

E ozordi deba lo Bidze Siplemanter, i zisteman montre ki Gouvernman pe vin regilariz sa bann depans an plis.
E parmi sa bann depans in annan pou fer avek bokou sipor bann progranm tel ki Youth Entrepreneurship Scheme, HFC, PMC, 25poursan Housing Repayment Relief Scheme.

Pou siport bann ki'n dan difikilte kapab finansyel benefisye avek en rediksyon dan repeyman zot loan lakaz dan mwan Septanm ziska Desanm 2020.

E dan mon distrik Roche Caiman in annan plizyer dimoun ki'n vwar zot benefisye atraver sa Scheme.
E atraver ou Mr Speaker mon oule dir avek Onorab Henrie ki dan letan kot COVID-19 in afekte lekonomi Sesel, plizyer manman tousel dan sa pei ki'n perdi zot pti part time job.

E sa larzan an plis ti permet zot fer de bout zwenn zisteman pou zot pey zot bann loan lakaz.

E siport zot fanmir, rezon akoz in profite lo sa Scheme 25poursan rediksyon, menm si ou pa'n vwar li sitan enportan.
E kot i konsern zabitan Roche Caiman ki’n benefisye lo Scheme bann Gouvernman avan, i bann ki'n toultan konsistan avan, anver son repeyman lakaz.

lozman I zis malere ki i annan serten ki pa'n kapab benefisye akoz in toultan annan serten aryeraz e menm pou pran en loan ek HFC zot pa'n kapab 150 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 pran ziska ki zot kapab montre avek PMC ki zot konsistan avek zot repeyman lakaz.
E pa bliye ki ler zot ti asiz lo sa kote latab ki zot in dir anver bann dimoun ki pa pey zot lakaz.

Mr Speaker komanter Onorab Henrie lo sa size rediksyon loan lakaz pa'n fer okenn lazistis, pou sa bann dimoun ki'n vwar zot bann biznes ganny afekte.

Akoz bann mezir pou kontrol COVID-19.

E zot ti bezwen sipor pou redwir zot loan dan sa mwan Septanm ziska Desanm, pour zot kapab re pey zot loan biznes, e depans ki zot fer dan zot lakour.
ki Alors si sa sipor ki'n osi benefisye dimoun Mont Buxton, mon krwar Onorab i bezwen lefitir regard pli lwen ki sa avan fer okenn komanter.

Seychelles Employee Transition Scheme - SETS, in en lakonpannyen Prezidan Faure ti etablir pou asire ki okenn travayer ki ganny fer arete son lorganizasyon akoz pe redwir travayer, sa travayer i ganny loportinite pou idantifye e devlop son bann skills pou permet li kapab ganny plase dan en lot lanplwa.
E sa i fer ki plizyer Seselwa i asir en lanplwa e garanti en saler dan sa moman difisil ki pei pe fer fas avek dan letan COVID-19 e travay par anmenn manze lo latab son fanmir.

E Small Business Support Fund i osi permet DBS siport bann mwayen, e pti biznes Seselwa osi sirviv dan sa moman difisil ki pei pe pas ladan, akoz sityasyon COVID- 19. sa Si sa bann dimoun ki pe ekout nou depi bomaten zot kapab vwar pou zot menm, lekel bann ki ti vreman annan zot aker.
Mr Speaker dan sa Bidze Siplemanter i montre depans kontinite dan serten proze tel parey;- lagrandisman bann proze rezyonal nou bann dimoun aze.

Parkont Bidze Siplemanter dan vot Lazans Proteksyon Sosyal R14.5milyon i al anver bann proze Vulnerable Home Repair Scheme.

E avek sityasyon COVID-19, e lefe ki Gouvernman pe propoze pou fer bann bidzeter.

Atraver ou Mr Speaker mon oule demann Minis, pou diskit avek son bann koleg Minis.
Pou asire ki bann proze ki tonm anba Poverty Alleviation e Repair Vulnerable Scheme anba ASP, i kontinyen valoriz tou pwennvi, lo tou le de kote ganny anmennen depi bomaten parey zot dir, Sesel i pour tou son zanfan.

azisteman Home latab ki'n 151 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 E ki Gouvernman i etablir en sistenm pou priyoritiz ankor sa bann proze, dapre serten kriter ki ava fer ki kantmenm pa tou sa bann poze i ganny fer.

Me serten a kapab vreman benefisye.


Parey ou'n dir Minis bann ki vreman dan bezwen.

Mr Speaker sa Bidze pe osi kouver depans an plis pou nou bann dimoun ki ganny benefis dezabilite.

Nou bann dimoun aze anver sipor carer e nou bann sa progranm Employment Relief Scheme URS, ki deza pe angaz zot dan en lanplwa antretan ki Gouvernman i donn zot sa sipor finansyel.

dimoun anba Me mon oule profite pou ankouraz avek zabitan Roche Caiman ki dan sa progranm URS.
Pou osi kontinyen sers en lanplwa kot zot anploye pour ki zot kapab pli byen zwir bann lezot benefis ki garanti anba Lalwa Lanplwa.

Mr Speaker pour konklir, mon oule zis remind Minis, PS pou fer Lasanble ganny lalis bann proze kapital ki tous Minister Lanvironnman, Lenerzi e Sanzman Klima.

Pou asire ki tou distrik i konn bann proze ki Gouvernman pe konsider en priyorite pou asire, pou adrese.

E kot tou distrik i kapab pou latansyon a met Gouvernman bann lezot proze ki pa ankor ganny evalye.
Akoz zabitan Roche Caiman ki son propriyete i balizaz avek distrik Plaisance/Les Mamelles pe ganny avek andomaze degradasyon later e miray.

E zot propriyete i obor lanmar osi byen ki bann ki reste Brillant ki'n ganny afekte avek lavalas delo koze par movetan semenn pase.

Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab in pran 9minit pou fer son speech.

Eski mon kapab sizere ki nou gard bann lo 10 minit?

ladres Onorab Sandy Arissol.

HON SANDY ARISSOL Mersi Mr Speaker.


Mon ava respekte sa ki ou'n dir.

Mon krwar lo sa ki nou fek pas lo la i enportan, e mon krwar li letan nou ekout tou lede kote latab enkli bann repons ki Minis avek PS in donn nou.

Se mon krwar lenportans se pou koup en pe gaspiyaz, ki mon krwar i reflekte.

Mon krwar i enportan pou nou koup en pe gaspiyaz.

Parey nou'n dir, e nou tou nou'n tonm dakor ki i annan en kantite dimoun Sesel ki bezwen lasistans.
152 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Lenportans se nou bezwen donn dimoun ki bezwen lasistans.

Me selman letan nou, nou gete, letan nou, nou pas dan nou distrik nou tou nou avoue ozordi poudir i annan plizyer dimoun ki pe ganny lasistans ki pa devret ganny lasistans.

son Dan distrik Bel Ombre i en legzanp Mr Speaker, kot mon annan en gran fanmir manman, i ganny zanfan tou lasistans sosyal.
Me tou le weekend zot party, zot donn en bal parey nou dir, zot al partou, zot Amusement Centre, zot al show, ok?

Sa i montre poudir bann dimoun ki gran, zot for, zot kapab leve, debourye parey nou tou nou fer pou zot osi kapab kontribye dan lasosyete.

Pour ki sa pi larzan tax ki zot kontribye, sa i fer nou a ed en dimoun avek en dezabilite, ki li i pa kapab leve pour li al debourye.

Sa i mon premye pwen.


Mon dezyenm pwen Mr Speaker, mon krwar in plis ki ler pou Gouvernman revwar e pti pe lasistans, letan nou'n koz Home Carers, mon krwar i pou enportan pou Gouvernman revwar lasistans ki nou donn bann manman ek bann papa, ki zot annan zanfan ki en E sirtou bann dezabilite.

zanfan ki bedridden ki reste lo lili ki pa kapab bouze Mr Speaker.

Parske sa manman i pa kapab ganny konsidere oubyen sa papa, oubyen sa paran, i pa kapab ganny konsidere koman en carer normal.
Parske li i bezwen son zanfan.

I pa kapab voyaze, parfwa i pa kapab al lanmes.

I pa kapab fer lezot keksoz ki nou, koman en imen normal nou fer.

lesklav avek Oubyen sa dimoun ki li i pe ganny en carer, parfwa i al bazar, me selman i kontan i annan en carer ki okip son manze.

Be sa paran ki annan en zanfan avek dezabilite si son zanfan i annan en dezabilite son spesyal, mon lasistans ki sa paran i gannyen i bezwen spesyal, parey son zanfan pa kapab kontinyen mars parey.
krwar Mwan mon pe enplor Gouvernman letan nou pe koup en pe partou, partou, letan nou pe koup en pe lo bann URS i pa neseser, letan nou pe koup en pe lo bann labi ki pa neseser.

Mwan mon pe demann Minis, pou anmenn devan Gouvernman ki nou re vwar lasistans ki nou donn bann paran, ki annan en zanfan ki reste lo lili, e ki pa kapab al okenn par.
153 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Mon trwazyenm pwen Mr Speaker ki mon ti a kontan ki Gouvernman i mazin lo la, letan nou pe koz bann lasistans.

Set osi bann lasistans.

Ou konnen parfwa letan ou vizit bann distrik ou vwar bann madanm aze pe okip son msye aze.

Oubyen ou vwar sa msye li ki carer ek son aze se madanm parske zot dir ek ou ozordi i annan lafreyer zot pa kapab anmenn nenport ki dimoun dan zot lakour koman 2 dimoun aze.
Parfwa zot ganny vole, parfwa sa carer i bat zot.

I annan en kantite keksoz ki pase, alor sa madanm aze li i kontan pou li okip son msye zis parey sa msye ki ankor kapab i okip son madanm.

Mon krwar tousala i bann keksoz ki nou bezwen balanse, pou gete ansanm ki mannyer nou kapab asiste sa bann dimoun ki pe prodwir, ki pe fer en keksoz pozitiv Mr Speaker.

i remaniman Mon krwar dan tou sa bann ava enportan letan nou pe get en pe globalman nasyonalman kote nou kapab anmas en pti larzan.
Be selman i pou enportan pou nou fer sir, dimoun ki pe ganny asiste dan nou pei i dimoun ki devret ganny asiste.

Nou zis kontinyen avek en baz ozordi kapab pa Sandy Arissol pa anvi travay alor i al kot Welfare Agency dan son distrik i ganny sipor son DA oubyen sipor son MNA.

Son file i ganny anvoy anba kot Sosyal, e li a lafen dizour i ganny R4995.

I rezouir lo la pou en mwan, then apre i deside si i anvi al travay oubyen non.

Mon krwar nou bezwen annan en striktir kler, nou bezwen annan en Polisi kler.
Pour ki parey Prezidan in dir tou dimoun ki kapab travay.

I bezwen leve pou li al travay.

Mon ava aret lo sa pwen Mr Speaker.

Mersi bokou.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Clifford Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker en Bidze Siplemanter ki devan nou kot nou pe koz R1, 140bilyon, i signifikan.

Dan sa klima kot nou ete, kot nou pe demann tou dimoun pou fer sakrifis.

E nou pe menm demann ban dimoun ki anba konstitisyonnel, lapwentman pou zot osi konsider fer sakrifis.
Sa i demann bokou, bokou analiz.

Nou'n poz kestyon avek Minis dan bokou ka.

Nou'n 154 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 ganny en repons avek PS, nou'n ganny en repons avek Minis ki mwan mon tre ankouraze.

Akoz Minis in dir nou ki i pou bezwen al revwar tou sa bann Scheme.

In donn nou en legzanp, pei parey L’Angleterre ki gran.

I annan 60milyon dimoun, plis ki 60milyon dimoun kot i annan li 15 Scheme bann Social Schemes ki safety net ki protez bann dimoun.
apepre Mr Speaker en keksoz ki letan nou ti pe demann kestyon mon ti'n lev mon lanmen, apre ki Minis ti'n reponn mon kestyon.

Me kekfwa ti'n esap nou pou permet mwan.

Mon ti a kontan ki Lotorite e Minis nou gete.

En dimoun ki ganny en approval pou li travay anba URS.

I pa kapab pe travay dan en biro politik apre, i pa posib sa!

Akoz larzan Leta pe pey en dimoun pou li al fer en travay i pa kapab sa dimoun pe fer en louvraz dan letan kanpanny, dan en biro kandida politik pou eleksyon.

Pa posib sa!
Pa posib sa!

Sa i apel labi dan son first degree mon met li mwan.

So nou bezwen fer sir ki fer i tou keksoz ki nou accountable.

larzan Akoz Lepep.

Akoz Prezidan in dir en keksoz ki tre, trez enportan, in dir ki Gouvernman pou met bann striktir an plas.

Kot napa desizyon Polisi ki pou ganny fer 3 mwan avan en eleksyon akoz sa Policy decision i vin en desizyon ki pe enfliyans voter.

Mr Speaker letan nou get HFC, PMC i annan en rediksyon 25poursan dan bann loan ki'n ganny donnen.
E nou war bann sif i gro.

10milyon ek 4milyon i bokou.

Onorab Vidot in dir ki sa bann keksoz, se pour pran konsiderasyon bann dimoun ki vilnerab.

Me i annan en keksoz ki ou bezwen dir ozordi, e Minis ti vin dir nou sa lotrozour.

in En desizyon difisil bezwen ganny pran apropo Trezyenm Mwan Saler.

Me sa desizyon difisil in ganny pran akoz?

Akoz labi ki'n ganny fer dan kof Gouvernman!

Nou'n ganny dir ki menm kof pa la!

E i ou war Mr Speaker sa enportan, akoz si ou'n pran kof tou ou'n al avek.
Prezan oule nou donn Trezyenm Mwan Saler, i enportan ki nou analiz s bann sityasyon.

E nou fer nou pep konpran ki poudir nou, nou ti anvi donn zot sa ki zot merite me selman, Lonorab Loze la i pe fer en komanter ki pa apropriye ki Mr Speaker, mon ti pou demann en, ki i retract oubyen ki i donn en apology akoz sa ki i pe dir i pa korek.

155 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 E si i dir ankor enn fwa mon pou fer sa, akoz in dir 2 fwa.
Akoz mon osi mon ti kapab met serten komanter lo li, ki mon pa pou fer akoz mwan mon krwar mon en pti pe pli sarz en pti pe pli entelizan ki li.

(laughter) HON CLIFFORD ANDRE Mon pa pou fer sa Mr Speaker.

Me selman mon pou dir ki sa Bidze Siplemanter, i enn ki mon pou donn lanmen aprouve.

Me selman mon pou demann Lotorite to be cautious next time.

Annou fer keksoz byen akoz nou pe koz PS Thesee i la, li i responsab kof Gouvernman ki aparaman dir mwan zot demann li si i ankor la.
Me selman mon konnen i la me selman i vid, epi i responsab pou nou fer nou depans byen.

Mon konnen Minis in dir par egzanp, i annan teknisyen ki ganny lord, en Policy decision i sorti anler.

E li i bezwen zis rod, fer mannev pov dyab fer dan term Lalwa nou, nou dir legal gymnastics ki mwan mon fer akoz mon en avoka ki kalifye ki annan mon papye, e li kekfwa i bezwen fer bann ekonomik gymnastics.
So mon konpran, me selman ki mon pe dir i sagrinan pou nou aprouv en Bidze a sa staz, kot nou ete pou nou dir ki fer sakrifis.

Me selman i annan ki pa'n fer sakrifis e in abiz lo larzan Lepep.

E nou'n vwar mannev politik in ganny fer pou permet serten labi.

Lasanble ganny dizourd, akoz enn bann keksoz ki Lasanble ti pou fer ti pou kriy Minis pou demande, be ki mannyer ou pe fer sa depans, kote i gannyen sa larzan?

Nou, nou pe dakor ek sa depans ki ou pe fer.


in E sa ti pour bann kestyon ki ti pou ganny mete devan Minis ki ti pou la sa letan, e Lasanble ti ava ganny sa repons ki neseser.

So avek sa detrwa mo Mr Speaker mon oule donn Minis mon reasirans, ki menm si sa ki in anmenn devan nou, i pa la ladministrasyon ki i pa Prezidan ladministrasyon Ramkalawan ki'n fer.

koman en Me responsab ki Gouvernman Prezidan Ramkalawan pe head, nou pou fer sir ki bann depans ki'n ganny fer i ganny regilarize.
Epi nou, nou ava gete ki mannyer nou pou travay lo si i neseser.

Mr Speaker mwan mon dir letan nou fer ban investigation Minis ti neseser nou fer sa ki fodre rann serten larzan, i vin rann serten larzan e si i pa vin 156 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 rann.

Aksyon i bezwen ganny pran avek li, pour fer sir ki demen personn pa anvoy lanmen dan kof pep Seselwa!

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Aglae.

HON EGBERT AGLAE Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker mon kontribisyon lo sa Bidze i enn ki osi Siplemanter enportan ki nou pa zis koz lo sif.

Me osi nou regard en pe la realite lavi deor, fas a sa bann sif ki devan nou.

Gouvernman Mr Speaker depi Mars letan nou'n ganny sityasyon COVID, ti'n bezwen war li pran bann desizyon ase difisil.

Pour kapab met pep li menm li avan, e fer ki sey rod tou fason posib pou soutenir lekonomi pei.

E sa ki en Gouvernman responsab i fer.


E si en Gouvernman ki ti pour iresponsab, i ti a vo mye kit tou larzan dan kof.

E les son faid pep ouswa son biznes ouswa, son pep mor lafen, me pa sa ki Gouvernman ti fer.

Gouvernman ti vin avek en Bidze pou kapab ede soulaz tou sa ki pou tonm dan sa bann kar inabilite, depi son Sekter Tourizm, depi son bann lezot departman prive, biznes prive.
E se sa ki fer ki ozordi nou pe war nou ek en Bidze Siplemanter, kapab rekouver en pe bann depans e menm osi kouver en pe sa bann shortfall ki'n arive.

pou Me Mr Speaker mwan sa ki mwan mon anvi met devan se keksoz ti nouvo, nou ti napa leksperyans dan tel sityasyon ki'n vin en sel kou.

E nou'n war poudir kestyon napa leksperyans, Mr Speaker i en keksoz ki nouvo.

E ler i nouvo byensir napa leksperyans akoz ou pa'n pas atraver sa.
pou ou pa E baze lo sa Mr Speaker bann desizyon in ganny pran e bokou keksoz ki’n ganny fer, petet dan en fason ou en lot i pa'n analiz en fason ler ou ariv en zistans.

E petet Minister Finans li menm li mon kapab dir sa, zot in tro okipe akoz zot osi ti annan bann presyon avek bann politisyen isi dan sa Lasanble.

Ed isi, ed laba, fer isi, fer laba ki fer ki ti napa en letan pou zot koze, pou zot reflesir menm pou get serten keksoz ouswa serten defayans.
E sa i fer ki keksoz in kontinyen in kontinyen, e nou ti war pep deor ankor pe demande.

E pep ti pe viv dan lensertitid.

Mr Speaker, Speaker si desizyon pa ti ganny pran parey i ete ozordi 157 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 avek sa Bidze Siplemanter kantmenm zot pou riye, plizyer biznes ti pou fermen ozordi.

E plizyer 1000 dimoun ki ti pou perdi lanplwa enkli zot bann Manm fanmir ki la anndan.
E vwala Mr Speaker rezon akoz ki FA4JR ti ganny kree, nou'n war kreasyon URS, SETS pou ede contain sityasyon, i bann bon lentansyon.

Me selman sa ki mwan mon konsernen petet, se ki fason nou ti devret annan bann break.

Kot nou ti kapab kree serten oversight pour re assess sityasyon e re aziste nou pou fer ki sa ki gannyen, sa ki merite.

E pa zis sa ki pou vini left, right and center akoz lo dan sa sekter ki li i merit ganny asiste.

E mwan pour mwan sa mon santi petet i annan en pe lacking ladan.
Ki fer ki i annan dimoun petet ouswa biznes ki'n ganny asiste ki'n zwe napa, e ozordi nou war pour zot osi zot pe fer serten aktivite ekonomik ki dan sityasyon aktyel ki nou ete pe mazin Gouvernman li menm, e sa pep.

Kot zot pe fer bann lezot aktivite pe servi zot larzan dan bann lezot kalite.

E sa pour mwan Mr Speaker i fer ki i annan pe ladan annou pa iresponsab blanm zis Gouvernman.

ki'n azir zot pa en Mr Speaker ler nou pe assess sityasyon osi, nou pa pou kapab mazin zis saler dimoun osi.
Me selman nou bezwen mazin an term en ekonomi tou sa bann sekter ki ede koman en mayon.

Nou koz bokou lo FA4JR nou koz lo SETS nou koz lo URS, sa i Bidze ki Minister Finans li menm li i provide.

Me lo en lot kote i annan en lot group ki pe soufer, e zot ankor pe demann sipor Mr Speaker ki nou pa pe koz lo la ditou akoz li i pa sorti anba son Bidze Gouvernman direk me selman i annan en kontrol atraver Labank Santral.
Mr Speaker ozordi bokou bann retail sectors bann pti komersan pe soufer, akoz zot napa akse avek kredi.

Menm si Gouvernman atraver Labank Santral ti dir mon pou met R500milyon pou donn bann loan pou bann biznes, rescue them, met zot likou par lao delo.

Problenm ki pe arive ozordi depi ler sa lanons, forse 11poursan sa larzan ki'n kapab I annan en ganny asiste.

problenm e Minister Finans ou bezwen al get ladan ki pe arive.
Akoz ki sa i ankor pe bann biznes ganny plennyen, lasistans, kan larzan i annan pou asiste zot.

somewhere, pa pe 158 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Eski labank pe azir dan en fason fleksib?

Eski zot pe azir dan en fason dezonnet, ouswa zot pa anvi donnen?

Ouswa i annan en lenstriksyon ki'n ganny donnen pou pa donnen.

Sa nou bezwen eklersi, akoz sa bann biznes ler in dan lockdown zot in sibir, zot in kontinyen pey zot rent, pey zot bann utilities, pey serten zot bann travayer.
E ki zot in war zot ozordi annan bann det ki zot ti a kontan osi soulaze atraver en loan e reschedule zot bann peyman zot bann det ki zot annan.

Alors sa i bezwen ganny e get ladan.

Mr Speaker osi en pledwari ki nou bezwen ganny fer ozordi petet si nou anvi Gouvernman li menm li atraver Minister Finans, revwar serten bann rol parey in ganny dir, bann public enterprise.

Mon krwar i enportan e mon pou met lanfaz lo la, akoz mon firmly believe ladan.
Akoz zot kapab zwe en rol dan donn nou Gouvernman ankor en pe plis reveni, ki zot kapab fer.

E ki mon santi i annan serten mayon ladan, ouswa serten zwe ki pe ganny deroule ki bezwen ganny dil avek ladan.

E sa se sa bann public enterprise i bezwen parey mon'n dir mwan en lodit i bezwen ganny fer ki serye.

Si PMC napa travay.

E ledan, rod ledan donn li fer li fer son la bann lenvestisman, akoz sa i larzan piblik i bann larzan taxpayers money ki'n envestir dan sa bann lakonpannyen.
Nou ava kapab war kote larzan i ale, kote nou kapab koupe, kote nou kapab ganny reveni adisyonnel.

Pour fer ki Trezyenm Mwan Saler si lannen prosenn sa bann larzan i antre la, napa personn nou kriye i pa pou gannyen e zot ava gannyen atraver larzan ki ava antre.

Mr Speaker pou konklir, nou koz bokou lo ASP bokou keksoz in ganny dir lo la larzan in ganny donnen e bokou lanfaz in ganny mete lo la akoz nou ti dan en lannen eleksyon.
Me selman mwan mon santi be si nou, nou'n donn larzan sa kantite be akoz nou'n perdi, kot nou'n al mal?

(laughter) HON EGBERT AGLAE Sa en kestyon mon ti a demande.

Si LDS in ganny eleksyon zot ki'n savedir benefisye avek sa larzan ASP pa nou lo kote US.

I enportan met sa devan.


Mr Speaker i enportan ki ASP sa safety net ki ganny mete la, la, i bezwen kontinyen ganny son funding neseser san get kouler politik 159 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 ouswa parti ouswa larelizyon ki ou ete.

Gouverner Labank Santral i monte preski tou le semenn, i vin dir nou poudir keksoz pa pe vin pli roz an roz keksoz i difisil.

E nou, nou bezwen worry about sa koman en politisyen akoz dimoun ler i lafen, dimoun ler i dan problenm i tap nou laport li.
I vin dir nou met son konsern devan.

E nou bezwen rekonnet sa.

E si sa safety net pa egziste kote ki zot pou al rann rekour akoz bokou parey bann MNA in dir atraver ou Mr Speaker, Onorab Henrie li menm li in deza dir ki li i pa en ATM li.

Alors kote rekour pli ale si napa sa safety net sansan i pou bezwen tonm dan semen i pou mor lafen, i pou mandyan, i pou war dan Lari Bazar pe dormi, nou pou war laba pe mandyan.

isi So nou, nou en pei kot nou'n arive nou pa oule sa i arive nou.
So ASP i bezwen ganny son larzan pou li kapab kontinyen soutenir.

Me selman dan en fason egal zis e fair.

Sa i bezwen ganny fer.

E pour nou kontinyen kapab fer sa, Mr Speaker serten defayans ki sa Lazans i annan Mr Speaker, sirtou kot i konsern oversight an relasyon avek sa bann entities ki kree Polisi pou li kapab finanse, zot bezwen kapab fer zot travay e pour zot fer zot travay zot bezwen annan resours imen.
E sa mon annan en pledwari avek Minis Finans dan son remaniman, son bann lodit ki ou pou fer, i enportan pou ou fer si ki sa striktir i la i egziste, akoz lannen prosenn ler ou pou vin ek en Bidze nou pou bezwen kestyonn ou ankor, eski sa ki nou, nou'n diskite la anndan i pran kont, pour fer ki keksoz marse, ouswa nou pe kontinyen lo menm nivo ki fer ki keksoz pa pou amelyore demen.
E demen nou menm nou komen politisyen, nou pou dir larzan in mal ganny servi me selman ler nou demann pou met en striktir an plas oversight i ava ganny fer.

E avek sa Mr Speaker mwan, mon pou donn mon sipor sa Bidze Siplemanter mwan akoz i annan keksoz ki bon ladan.

MR SPEAKER Ou'n ariv 10 minit Onorab, ou a konklir.

Mersi.

HON EGBERT AGLAE Mon pe konklir Mr Speaker.

Mon pe dir poudir mon pou siport sa Bidze.


Akoz in vin avek en bon lentansyon kreasyon FA4JR depi an Mars avek son 160 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 bidzeter SETS avek sa bann lezot konponan in anmennen, in sov lavi bokou dimoun ki in anpese ki zot tonm dan lapovrete ekstrenm.

ki E ki i fer ki bokou nou ozordi Seselwa malgre nou ti siport Lopozisyon oubyen nou siport US, zot ankor annan en lanplwa ouswa zot in ganny plase dan en travay.
Sa mon dir mersi pou sa ki ti la, mersi pou Gouvernman avan e nou rekonnet ki nou menm nou osi nou ti kontinyen ganny en saler la anndan.

Avek sa Mr Speaker mon terminen.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Cosgrow.

Onorab.

Onorab HON WALLACE COSGROW Mersi Mr Speaker pou donn mon laparol.

Mr Speaker malgre i tar e nou'n annan en long lazournen travay ozordi.

Mon krwar i enportan ki mon aport mon kontribisyon lo sa pti deba aswar la.
Nou'n fer nou en zournen deba lo en Supplementary Budget ki kouver en seri heads kot bann teknisyen Minister Finans diferan Minister ek Lazans in travay dir pou rod bann landrwa kot nou kapab koupe fer savings, pou re bann ek aziste pour ki nou kapab priyoritiz Bidze pou met kot ti vreman merite.

2 otour Mr Speaker malerezman mazorite deba ek kestyon in tourn heads plizoumwen Social Programs of Government.

E bann Benefits e Approved Program of ASP.


I malere Mr Speaker ki mazorite lentervansyon ki sorti lot kote latab i pa neseserman pozitiv lo sa 2 head.

E zot pe fer pep krwar ki sa bann lasistans pa ti vreman neseser.

Mr Speaker les mwan zis nonm enn de sa bann pwen ki'n sorti pandan lazournen ozordi.

Nou'n koz lo sa Housing Loan Relief Scheme par HFC ek PMC.
Sa Loan Relief Scheme in permet bann dimoun ki annan zot loan ek sa 2 peyman loan avek peyman lakaz avek sa 2 lenstitisyon pou zot re aziste zot Bidze.

Re aziste zot Bidze dan en letan kot pri pe monte, e zot Bidze lakour pe ganny en pti morso pou fer lezot keksoz avek.

Eski sa i pa'n ed pep Seselwa pandan sa bann letan COVID?

E nou ankor dan letan COVID Mr Speaker.

SETS;- SETS in pran bann travayer dan sekter prive ki nou war zot dan problenm letan ki laport in fermen dan bann lorganizasyon.
161 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 profesyonnel, SETS in pran zot, i annan bann bann dimoun dan reskilling dan training.

Vin ed zot, reskill zot, retrain zot, met zot pare.

Ler lekonomi i reouver proper sa bann dimoun i annan pou'n pare.

Zot pou’n ganny reskill zot kapab ganny anvoye dan bann diferan landrwa travay.

Zot a kapab apply zot bann landrwa travay zot menm lorganizasyon ki e diferan ozordi zot pe dir bann productive sectors parey Minis pe dir i ava kapab pran zot.
E nou ava kapab petet redwir en pe lo kantite expatriate ki nou annan dan pei.

Mr Speaker nou annan bokou koze lo home carer.

Ozordi si nou être fran ek nou lekor, e nou konnen bann dimoun ki annan distrik zot konnen PS i konnen Minis i konnen.

Nou annan nou apepre 11mil pansyoner Sesel.

En pti pe plis ki 11mil pansyoner ki lo payroll social security.

Parkont nou apepre 3900 home carer, konmsi nou pe dir si ti annan vreman labi dan sa Scheme i annan 11mil pansyoner, si dimoun in ariv sa serten laz.
E ki petet serten zot i merit ganny en home carer.

Eski nou pe dir sa Scheme Home Carer i annan en problenm?

Kot en vye dimoun letan in ariv dan son laz retret si i annan en sityasyon medikal; li osi i bezwen en led, li osi i bezwen en koudmen?

In annan bokou koze Mr Speaker osi lo URS.

Mon'n eksplike taler Mr Speaker ler ti annan en desizyon Polisi ti ganny pran.

Kot bokou bann biznes prive parkont ti pe konplent, ti pe dir get sa nou pa kapab kontinyen kit, pa zis saler ki en kou lo biznes.
I annan lezot kou lo biznes, so nou pa kapab menm lasistans si nou ganny sa finansyel, FA4JR nou annan lezot kou ki vini.

Alors i nan serten ka nou pa kapab kit travayer.

So i annan dimoun ki ti bezwen ganny fer redundant.

I annan bann dimoun ki ti pe travay casual ki zot pa ti pe kapab reste dan sa bann landrwa kot lezot ti pe travay.

Or sa bann dimoun ki ti pe pran zot ti napa sa larzan pou kapab pey zot en casual allowance.
So Unemployment Relief Scheme in anmas zot, in anmas zot, in annan bann graduate ki bann landrwa pa ti pe pran dimoun pou travay.

In anmas zot pou zot kapab soutenir zot fanmir, pou zot kapab ganny en pti income zot osi pandan sa letan difisil ki nou'n pas ladan.

Nou'n koz lo 162 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 SPTC travel concession.

Sa mon krwar i koz pou li menm akoz i pou mazorite bann zanfan ki al lekol.

E mon krwar i en led pou paran osi.


Social safety net i annan bokou koze lo la, in annan preferans ki'n ganny fer avek par egzanp STC voucher.

Mwan mon pe get li koman en voucher i en STC card, e mon a pran en pti pe letan pou eksplike.

Sa kart i ganny donnen an relasyon avek en peyman welfare.

En peyman welfare, fer laplikasyon dan distrik e anvoy santral.

bezwen ou E santral i assess si sa dimoun i kalifye, i ganny li en serten sonm larzan.
E sa sonm larzan, Lazans i deside eski nou pou par egzanp dizon en dimoun i kalifye R3000.

Eski ou pou pey li R3000, ouswa nou pey li 1500 nou met 1500 lo en Scheme, lo en kart?

Koumsa i marse Onorab.

Mr Speaker i annan tou sa bann keksoz ki'n ganny dir ozordi dan Lasanble, si ti napa tou sa bann Scheme ki ti ganny met par ladministrasyon, avan dirize par Prezidan Faure, bokou nou bann fanmir pandan sa bann letan ti pou war zot dan difikilte.
plas an Bokou, bokou ou bann fanmir ti pou afekte bann zanfan ti pou afekte bann fanmir.

Pa tou ki'n parfe, petet in annan serten pti lerer isi laba, me an gro lide par deryer tousala, se pou anpes, anpes nou kou sosyete vilnerab, tonm anba.

Mazorite zot in nobou ganny en serten income pou zot soutenir zot fanmir mon repete.

Alors Mr Speaker mwan mon konvenki ki sa bann lasistans in ganny donnen.

Malgre in kout nou en pti pe larzan nou a travay, nou a refer, pei a refer.

Me i ti enportan.
Me i ti enportan.

I ti en mayo dan sa lasenn pour fer sir lekonomi Sesel i kontinyen vire, malgre dan ba letan kot pei pa ti neseserman annan biznes ki pe marse, touris ki pe vini ti annan serten mouvman dan lekonomi Sesel.

So Mr Speaker avek sa 2 mo mon pa pou al plis ki sa mon pou aport mon sipor pou sa Bidze Siplemanter.

Akoz mon konnen ki lefe in fer lo fanmir Seselwa, lo bann fanmir ki en parti pe pli vilnerab ki nou isi dan Lasanble.

So Mr Speaker avek sa 2 mo.


Mersi, e mon pou aport mon sipor pou sa Bidze.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Wi, mon annan 4 non, lo mon lalis la.

I annan 2 kote isi, 2 kote isi.

So, mon pou 163 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 ferm lalis la akoz apepre mon pou bezwen donn laparol mon osi LGB pou sum-up.

So nou a kontinyen koumsa.

Wi, LGB.

fer ki asiz HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon konnen ki Minis avek PS zot napa keksoz pli enportan pou la.
E zot antouzyazme avek nivo nou deba.

Me nou pa vreman bezwen zot si zot annan lezot keksoz pou fer mon krwar nou kapab eskiz zot.

MR SPEAKER Annefe wi, Minis ek PS nou a remersi zot pou letan ki zot in pase avek nou.

En long lazournen parey bann Manm in dir, mersi bokou.

(MINISTER HASSAN AND HIS DELEGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE) MR SPEAKER Nou a kontinyen avek Onorab Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Speaker.

Bonswar tou dimoun.
Bonswar tou dimoun.

Mr Speaker sa deba ki nou ti pe lo sa Bidze fer Siplemanter mon ti pou panse krwar ki i ti pour annan en pwennvi kolektiv tou lede kote latab fas a sa sonm bidzeter ki devan nou.

Mon dir sa akoz nou pa ankor dekouver delwil Sesel, eskize si i annan dimoun ki krwar nou ti'n dekouver delwil.

Nou delwil ki nou annan se tourizm, e tourizm ozordi pe fer fas avek en tirbilan.
E tan ki nou pa ankor prouve 100poursan poudir sa vaksen ki vini kote syantifik pe travay nwit o zour, pour met an mars, nou sityasyon i kapab pran bokou plis letan pou redrese.

I annan dimoun pe dir ziska 3 a 5an.

Alor Mon pa anvi être osi negativ about sa sityasyon, me i ne realite ki nou bezwen fer fas nou avek.

koman ganny bann politisyen ki lenformasyon, ki war bann sif.

Nou bezwen an menm tan ki nou al devan laport dimoun pou rod en vot pou zwe bon boug.

Nou bezwen dir dimoun la realite keksoz.


Parey en mo ki mon ti servi lot zour, koman en paran ki bezwen asiz ek son zanfan koz ek li kalmeman dan en langaz ki i konpran.

Pou li kapab apresye la realite, e larealite se ki; eski nou annan respir kapab pou kontinyelman depanse?

sa pa amelyore nou pou bezwen tap into nou rezerv, i dir nou i sityasyon nou Si 164 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 kapab ale ziska ant 17 a 18 mwan.
Be apre i pour fini, alor ozordi letan nou pe koze dan tout konversasyon ki mon'n fer, mon'n pran lapros ki nou bezwen byen kalkile.

Bann dimoun ki'n ganny konfye, bann responsabilite pour pran bann aksyon, i bezwen pran li baze lo bann fe, e i bezwen tir tou lemosyon.

E fer keksoz dan en fason ki drwat ki zis, ki transparan e ki nou kapab rann kont.

Be tro souvan ladministrasyon ki ti la avan, li i pa'n operate koumsa li.

So in sanz tou bann keksoz baze lo kritik ki dimoun in fer.
E FA4JR nou'n war poudir in kontinyen mushroomed akoz i annan bann kritik.

Zot in fer lanons si dimoun in kritike zot dir non, pa ti dir koumsa se vwala ki’n arive.

E si nou rapel par egzanp an Me 2019 Prezidan Larepiblik in fer en diskour, in fer serten lanons ki ti pou annan en konsekans bidzeter.

An Me pou ladres Labor Day.

COVID pa ti ankor vini e li i ti konnen li poudir i ri pe al dan eleksyon.

I ti pe pran bann desizyon ki ti pour sey ogmant son popilarite.
Seselwa in pran zot larzan apre i pa'n vote pou zot!

(APPLAUSE) HON GERVAIS HENRIE Sa ki'n arive Onorab Aglae ti pe demande ki'n arive.

Donk, mwan letan mon'n koz avek Minis Finans taler, mon'n dir ek li poudir koman en MNA aprezan kote Gouvernman, mon pa anvi vwar Wavel ladministrasyon Ramkalawan Prezidan Larepiblik, pran bann desizyon parey ki United Seychelles in fer.

dan ki Mon'n dir ki fodre bann desizyon nou kapab defann.

E alor se sa ki nou, nou oule war.


Letan nou koz lo bann desizyon ki Fon Pansyon in fer, pour li prezan zis vin larg son fardo, son condominium ki in fer lo Gouvernman.

I pa byen sa.

Letan nou vwar poudir difikilte ki nou Air Seychelles, akoz bann move desizyon ki'n ganny pran dan lepase, kot in met nou.

Letan nou'n vwar ki mannyer bann alokasyon dan ASP in kontinyen ogmante, nou'n santi poudir i pa byen.
annan E nou koman bann Manm Lasanble nou sa responsabilite moral e etik, pou nou kapab get sa bann size fran e koz avek tou fransiz lo la, pour ki alor nou eparny nou popilasyon okenn soufrans dan 5an letan nou fini nou manda.

Nou bezwen konsyan sa.


165 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 E mon ti don legzanp Roche Caiman ki Onorab Sanders, Vidot sa letan i ti letan ansyen annan 14an Prezidan Rene ti pran sa desizyon, pou zot donn en discount lo tou bann lakaz ki ti'n fer Roche Caiman.

E zot krwar poudir i ti fer li akoz i ti en bon boug?

Akoz i ti anvi eleksyon prezidansyel an 2001 e zot ti anvi eleksyon Lasanble an 2002!
war nou zot E kontinyelman fer sa bann keksoz, e dan en moman, dan en moman kot nou’n ganny dir poudir dimoun ki'n ganny lakaz avek Gouvernman, 2 lannen konsekitiv, en lannen 80milyon an aryeraz pa'n peye, son lannen answit 85milyon.

E nou ki mannyer nou kapab asiz dan Lasanble pou dir avek Seselwa sa i ok?

Ou'n ganny lakaz ou pa peye, solman dimoun ki ankor pe espere deor lo point system li i pe peye?
Be nou, nou bezwen anvoy en mesaz kler avek Seselwa poudir menm si nou apresye pou ou, nou kontan pou ou.

Be ou bezwen peye, akoz nou pei i bezwen tou sa resours finansyel ki i kapab ranmase.

Menm zafer la mon'n tande dan rapor Oditer Zeneral poudir ekivalan 35milyon dan bann peyman ki annan i Gouvernman pa'n kolekte depi an 2018.
Manm Ki mannyer nou koman Lasanble bann responsab nou pa kapab anvoy mesaz deor avek nou bann dimoun, dan kominote biznes pou dir get sa, frer ou bezwen fer ou fair contribution.

E mon anvi ki nou koman Manm Lasanble nou koz koumsa avek nou pep.

Fer lapel avek zot, fer zot reflesir, fer zot vin konsyan ki difikilte ki nou ladan, fer zot angaze dan en deba pou nou kapab trouv bann solisyon ansanm.

E sirtou nou koman bann Manm Lasanble en desizyon ban pwennvi kolektiv ki nou kapab anmenn pei de lavan.
Ler nou'n koz lo sa zafer ‘forgo’, akoz nou oule ki nou bann dirizan ki'n ganny konfye bann responsabilite enportan dan nou pei zot pratik sa ki zot dir.

Zot annan en valer, en ethical leadership.

Ou pa kapab a 3 repriz sey pran en keksoz ki ou dir ou pa ti pou pran.

En keksoz ki ou ti'n promet ou pa pou pran, be ki mannyer i apele?

Be i en vol!
Be i en vol!

Nou bezwen konnen lekel ki'n sinyen, nou bezwen dir anmenn sa bann dokiman pou nou konnen lekel ki'n sinyen, lekel ki ti ordonnen 166 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 sa desizyon?

Nou bezwen konnen.

E letan mwan mon get bann keksoz ki pase mwan mon konvenki, mon konvenki poudir ti annan en fran dekalaz dan fason ki bann teknisyen ti pe fason ki war keksoz avek politisyen.
E mon reste persyade ki ler ti annan sa ki apel Economic Forum ki PS Thesee ti ladan, SS Payet, Gouverner Abel, zot ti mont State House tanzantan.

E mwan mon asire poudir ler bannla in monte ler zot in desann zot in tann en lot desizyon ki'n pran par deryer zot ledo.

E si nou demande ki bann Minutes Meeting, sa bann miting i ganny fer piblik nou pou war poudir ki mannyer politisyen in get away, almost with murder.
E ki mannyer nou koman en Lasanble ki sipoze annan en oversight role lo Egzekitiv nou kapab les sa bann keksoz kontinyelman arive.

Mr Speaker mon dernyen pwen pou nou kapab asire poudir nou pei i pran bann desizyon ki drwat, ki etik, ki transparan ki nou kapab rann kont.

Mon dernyen lapel i pour bann public servant.

Bann public servant i ganny konfye bezwen responsabilite, zot konfye zot bann responsabilite drwat.
toultan En dimoun i remind mwan, i dir ou war dan sa pei si tou dimoun ti fer sa ki zot ti bezwen fer ki zot rol, nou ti pou ok nou.

Be ou war poudir dan ASP demann i kontinyen ogmante.

I annan en management ki le politisyen zis vir li isi, vir li laba.

Air Seychelles bann dimoun ki dan bann gro pozisyon pe ganny peye an forex, pe ganny lakaz lwe sepa mwan ki bor.

Zot kontinyen les lakonpannyen Aeryen nou trennen dan bann ganny sityasyon, but you have to speak up, and you have to man up.
Sa ki nou pe demande.

Pour ki Sesel alor i kapab pa sibir sa move konsekans ekonomik ki lemonn pe fer fas avek.

So mon pledwari alor pou mwan se ki Manm Lasanble, public servant, pep Seselwa, nou bezwen annan en pwennvi kolektiv lo sityasyon i nou ladan ozordi.

Nou konpran poudir i annan bann dimoun ki pli vilnerab, ki nou bezwen pran swen avek zot, be nou bezwen osi aksepte ki nou pa kapab annan labi, i pa kapab annan dimoun ki li i pa pull son weight, i pa kapab annan dimoun ki kale.
167 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Prezidan in dir ek nou, nou tou nou bezwen travay, travay, travay aret get lo mont, aret get Lorloz e ki alor nou kapab tir nou pei dan sa sityasyon i nou ladan.

Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Uranie.

ki HON ROCKY URANIE Mersi Mr Speaker.

Tou Onorab e Digwa a lekout.

Mr Speaker nenport Gouvernman responsab ki annan son pep aker i pran bann desizyon pou ede soulaz son pep.
Nou'n vwar mot bokou dimoun in ganny ede sirtou La Digue ki depan bokou lo tourizm.

E la mon oule asir ou Mr Speaker tou dimoun ti ganny ede san prenon kont ki parti politik zot ti siporte.

I osi vre ki nou annan en irzans ek presyon pou COVID-19, ek Gouvernman in kapab overlook serten keksoz.

dil Me an zeneral Mr Speaker tou progranm ki Gouvernman ti met an plas ti annan pir lentansyon pou ede soutenir son pep malgre tou politik ki'n ganny fer.
Mr Speaker mon pa pou fer long, mon konklir tou Digwa ki'n ganny ede anba bann diferan Scheme zot vreman apresye, zot ankor pe ekspekte en ganny lensertitid kot COVID-19 in kree.

E alors mwan Mr Speaker mon pou siport sa Bidze Siplemanter.

Mersi.

ede.

E donn (APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Labonte.

HON ANDY LABONTE Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon pa pou tro long akoz Onorab Henrie mon krwar in dir tou sa ki ti merit dir.
Me selman zis petet a la lezer, parey onorab Aglae in demande kot zot in al mal, be i senp larepons i la i kler akoz in annan tro bokou labi.

Ok ler zot in larg, zot in annan labi lo kote larzan in menm annan gaspiyaz, menm annan larzan ki'n ganny vole parey in ganny dir.

Alors se pour sela rezon ki ozordi zot war poudir zot minorite dan sa Lasanble.

Akoz i senp, i straight forward.

E Onorab Vidot in dir poudir COVID pe touy dimoun, i vre.

COVID i real la deor e COVID pe touy dimoun.


Me i pa pe touy zis dimoun, in touy parti US osi.

168 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 E se pour sela rezon ki prezan ki lizye Seselwa in ouver e ki ozordi Seselwa in pran en en desizyon Gouvernman la ki i konnen i pou travay dan zot lentere.

E fer sir ki zot larzan in ganny byen zere.

met in Bon, parey zot pe koz konsernan voucher.

Mon pou dir zot fransman in annan labi nou bezwen onnet, ok nou bezwen onnet avek sa pep.
Bann in annan lockdown, en travayer, en zabitan La Rivière Anglaise ki deza i lo welfare.

letan ki I ganny en call, i pa ni ti’n demande, en msye ki sipoze anploye ek SPTC i pe asize dan Biro Brans i call li.

I dir li vin dan biro i annan en konmisyon pou li.

Ler i vini i donn li 3 voucher.

3 voucher mon annan portre lo la mon kapab montre ou.

(Interruption) MR SPEAKER Silvouple!

HON ANDY LABONTE Mersi mon a kapab kontinyen silvouple?
Savedir i malgre ou pirman ki sa bann dimoun in pran, e annou admet poudir in annan labi.

Si vreman nou oule onnet avek sa pep nou anvi ki keksoz i bouz devan.

Herminie pa nonmen ankor, e se pour sela rezon ki ozordi in al anba tapi depi li, la prezan in annan 2 zot i annan son senior pe lager.

Be nou a gete kote i pou devenir prezan.

Anyway.

So mon pou kontinyen.

Ler ou pe get menm lo kote LWMA sa bann dimoun zot pe fer en bon travay en.

Bon kontra la in fer ganny donnen.


Avan sa ti annan en legzersis ki an fer ti kolaborasyon avek Mer Lavil Victoria.

ganny avek, So nou ti pe netway lavil, ler nou ti ale pou nou netwaye, nou ti war poudir sa bann kontrakter pa pe onor zot Ki ou war responsabilite.

poudir ankor enn fwa ki mannyer larzan sa pep in ganny gate.

E ler ou gete malerezman i nana manrmay ki ou war i lo URS ki vreman sa bann manrmay i doue, e zot travay zot donnen.
E mwan mon tir en sapo avek zot, akoz i annan dan La Rivière Anglaise ki travay.

E mwan mon ti a kontan ki i ganny byen gete, ki nou pa aboli sa URS.

Me selman nou gete lekel manrmay ki merit vreman i pe travay.

169 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 dan Menm bann ladministrasyon distrik i annan en madanm ki pe travay dan lofis anba sa progranm SETS i fer ekstreman byen.

So mon pou bezwen siport sa bann lankadreman parey.
dan poudir Alors i pou montre ou pirman sa ladministrasyon avan, in annan labi.

Alor nou bezwen onnet, annou être fran.

Annou pa zis dir nou en Onorab, ler nou en Onorab la, nou bezwen annan respe, ok?

Parey nou dir, nou kontan servi sa term Sesel pour tou son zanfan, wi nou Prezidan ki'n vin ek sa MOTO akoz i vre i pour tou son zanfan.
E sa larzan, larzan pep Seselwa i osi pour tou son zanfan, alor nou pa kapab fer gaspiyaz zis serten i pou benefisye ok, apre bann move zanfan, ki nou pou fer avek bann move zanfan?

(laughter) HON ANDY LABONTE Alors Mr Speaker ler ou pe gete i kler poudir nou pou bezwen siport sa Bidze.

Akoz malerezman ki fot in arive, be selman nou'n fini pardonn zot, fini akoz Lepep Seselwa pardonn zot, akoz i konnen pour sa Gouvernman ki la pe in vin travay pour zot.
Alor se pour sela rezon ki mon pou dir mon pou siport sa Bidze.

Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Pillay.

E sa HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, politik Sesel i en politik vreman enteresan.

Kot premye fwa dan Lasanble mon vwar 2 kote ki pe siport en Bidze, anmenn 2 largiman diferan ki sipoze end up pe siport menm Bidze.

E pou mwan enn ler mon krwar sa ki pli fatig mwan se ki, ki mannyer l’homme dan lopilans i i bliy son nesans.

enteresan.
enteresan.

I enteresan pou vwar Mr Speaker, akoz apre ki bann ekout mon’n entervansyon ki mon’n tande sorti lo sa kote latab e lot kote latab, e mon felisit Onorab Uranie pou son lentervansyon kourt, me en lentervansyon ki’n dirize ver son dimoun La Digue, akoz i konnen ki soufrans dimoun La Digue i pas ladan.

lo zil e Akoz everything lo La Digue, tou keksoz lo La Digue i kout pli ser.
lefe ki zot Me sa ki pli enteresan ankor Mr Speaker, se lefe ki, ki 170 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 i pozisyon mannyer osi politik ler i donn nou anmenn larogans avek.

I anmenn en serten larogans kot nou bliye ki avan sa nou ti zanmi, nou ti kapab koze, konverse e lafason ki nou koz ek dimoun i sanze osi.

Mr Speaker, pandan sa dernyen 4an, si i annan en Gouvernman ki’n soufer plis avek kritik, avek latak i sa Prezidan Gouvernman Danny Faure ti dirize.
E tou mezir ki in anmennen in ganny atake, in ganny kritike.

sa Prezidan ki E taler mon kontan mon’n tann entervenan atraver ou Mr Speaker, lo lot kote latab koz lo en Gouvernman ki’n bezwen reakte ek tou kritik.

Me in bezwen reakte ek kritik akoz ou menm ou, ou’n aksepte ki dan Lasanble ou’n anmar son lipye!

Ou menm ou dan Lasanble ou’n aksepte ki poudir ou pa ti pou donn li son Minis ki i pe rode.

Akoz i fonksyonnen.
Akoz i fonksyonnen.

ou pa anvi ti E prezan ou vini ou dir ek li koumsa be ou’n fail, ou’n fail Lepep Seselwa, kan ou menm ou, ou’n en kontribiter direk pou anmenn sa failure pou sa Gouvernman ki’n la !

Me Lepep Seselwa in ekout zot.

Lepep Seselwa in ekout sa ki zot, zot in anmennen.

In ekout zot manifesto, in ekout zot bann speech e Lepep Seselwa i komans vwar.

Ozordi se zot ki pou bezwen gard Gouvernman in check.
Ozordi se zot avek nou pou pran parol enn nou bann Onorab pli eksperyanse, e mon koleg lo lot kote latab Onorab Leader Zafer Gouvernman, Leader Zafer Gouvernman, wi.

Mon pran son parol kot i dir i pa nou, i pa zot me i Lasanble ansanm ki bezwen fer sa.

lonnekte e Rezon akoz mon pran sa lapros Mr Speaker, set akoz i kler ki poudir travay ki nou annan pou fer nou pou bezwen fer li dan en fason avek en serten i annan serten diskour ki nou bezwen aret fer apre en serten letan.
E mwan mon dir zot sa akoz pandan sa premye 5mwan la, zot pou napa swa e zot pou napa lezot opsyon me blanm nou.

Blanm nou kote latab pou tou keksoz.

Lapli pou tonbe, blanm US!

Semen pou kase, blanm US!

Delo i monte, blanm US!

(laughter) HON SEBSATIEN PILLAY Rapidman selman apre 1an kot sa soulye ki dan zot lipye pou komans mord zot en pti git e kot 171 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Seselwa pou komans kritike.

Seselwa pou komans remind zot lo zot bann promes ki zot ti fer.
Kan dayer zot ti dir poudir par egzanp, lo plizyer keksoz ki zot in koz lo la ozordi, ki mon’n tann zot koz lo la, e ki Onorab Henrie atraver ou Mr Speaker, in tap son lestoman for lo la.

In koz lo bann public servants.

Mon dakor ek ou.

In ler pou sa bann public servants ki ti pe noy Gouvernman, retard travay Gouvernman, kot ler en file i vin kot ou, ou pran 2 semenn pou reponn en file.

I al kot ou Direkter, i pran ankor 2 semenn.

I al kot en lot Direkter, i pran ankor 2 semenn.


And then lannmen ou dan rally, ou dan ou triko, nou ava gete si sa bann public servants parey ou’n dir, i pare pou travay e delivre pou sa Gouvernman.

bann Board I ava osi ler pou nou regard Air Seychelles, sa bann dimoun ki ansarz Air Seychelles, ki pe fer sa bann ekstravagans.

E mon dakor ek ou, annefe mon pe al get li sa bann ekstravagans.

Annefe sa bann depans, sa bann lakaz Eden Island mon pe al rode eki pe ganny lwe.
Sa $50 milyon mon pou al rode kot i été !

(APPLAUSE) HON SEBSATIEN PILLAY Mon pou al rode kot i ete.

Mon pou al rode kot i ete akoz mwan e personn lo sa kote latab pa’n tous $1 dan sa 50milyon !

(APPLAUSE) HON SEBSATIEN PILLAY Me sa bann dimoun ki’n tous sa Dolar ki ozordi atraver sa Lasanble Mr Speaker, mon lans zot en mesaz kler, ki ozordi zot pe asize e atraver sa bann byen ki zot pe zwir, sa bann sipor ki zot in krwar zot in donnen, ki zot pou anmenn zot serten proteksyon.
Mr Speaker, nou Lasanble e mon konnen, mon konnen sa mazorite LDS lo lot kote latab Mr Speaker, pou siport mwan 100 poursan ler nou pou al rode kote sa $50 mil i ete.

(APPLAUSE) HON SEBASTIEN PILLAY Akoz Mr Speaker, mon fatige, mon fatige ki dimoun pou krwar mon pou pran sak en lot dimoun mon pou anmenn lo mon ledo e pou anmenn li pli devan.
(APPLAUSE) HON SEBASTIEN PILLAY 172 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 Non, non Mr Speaker, mon parti, sa 28mil dimoun ki’n vot pou nou, pa’n pran en son dan sa $50 milyon !

(APPLAUSE) HON SEBASTIEN PILLAY Mon parti sa 28mil dimoun ki’n vot pou nou, i bann dimoun nob.

I bann dimoun ki leve pou al travay tou le bomaten akoz zot krwar dan zot pei e zot bann patriyot parey zot dan LDS zot nou ete.
(Interruption) HON SEBASTIEN PILLAY Mr Speaker, i annan plizyer labi ki pe arive dan sa pei e annou pa pran en labou pou anvoy lo kanmarad kan i kapab annan labou lo nou kote kot nou pe debout Mr Speaker!

Ler nou pe debout dan labou, annou pa pran labou pou nou anvoy lo nou kanmarad.

Akoz nou konnen poudir reperkisyon ki sa i vini, se ki dimoun pou komans get sa labou ki ou pe debout ladan.

tou Mr Speaker, nou nou’n vwar ki atraver sa Bidze siplemanter wi, i annan ekse.
I annan ekse ki mon osi mon bezwen demann kestyon lo la.

Akoz sa ti mon Gouvernman e si mon Gouvernman pa’n dapre mon delivre lekspektasyon, mon annan drwa demann li!

E bokou dimoun ozordi pe demann mwan kestyon akoz ozordi mon vwar isi?

Akoz ozordi mon devret demann ladan?

Sa sez ki mon asiz ladan, sa saler ki mon gannyen, sa pozisyon ki mon annan i egzize, i egzize ki mon fer li.

Mon pa pe fer mwan konfortab dan okenn sez mwan!


Mon avek lekspektasyon ki mon vin travay pou sa pep e vin delivre pou sa pep.

bomaten leve (APPLAUSE) HON SEBASTIEN PILLAY E mon sorti la pli tar ki tou dimoun avek lekspektasyon ki lannmen mon pou delivre ankor pou sa pep.

E mon napa personn, napa personn ki pou vin dir mwan ki mon pa ganny drwa demann okenn kestyon, oubyen kestyonn okenn size akoz mon sipoze protez okenn endividi !
(APPLAUSE) HON SEBASTIEN PILLAY la E ou kapab koz mwan konmela, ou kapab koz mwan yer.

Ozordi se ou, se ou ki pou 173 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 end up pe protez sa bann endividi !

Se ou ki ankoler ler mwan mon demann IDC akoz in donn en avyon pou naryen kan 2an pase ou ti pou sot anler lo sa kote latab, pou konnen akoz IDC in donn en avyon pou naryen.

(APPLAUSE) lo HON SEBASTIEN PILLAY Mr Speaker, in ariv ler pou nou realiz en keksoz enportan e fondamantal.
Sa Lasanble in fini etablir son non koman en lenstitisyon, ki annan drwa fer tou keksoz ki oversight Gouvernman i fer.

I pa pran komann avek Gouvernman.

I pa pran lord avek Gouvernman.

Ki ou’n ganny elekte dan Bel Air, ki ou’n ganny elekte dan Port Glaud.

Ki ou’n ganny elekte dan English River, ou louvraz se travay pou tou zabitan sa distrik pe enport si i US, pe enport si i LDS akoz se sa ki Konstitisyon i egzize ou fer.
E Mr Speaker, ozordi nou ganny loportinite, e mon krwar Onorab Georges i konn byen ki mon pe dir, i istorik par lefe ki en Bidze Siplemanter pou pas a Lasanble dan linanimite Nasyonal.

A linanimite mes amis.

A linanimite akoz sa Bidze pa pe pas akoz zot, akoz nou.

Me sa Bidze pe pas akoz Lasanble in fer en travay lo la.

E mon ti a kontan zot apresye rol ki nou annan pou nou zwe koman en Lasanble Nasyonal.

Pa get ozordi akoz ou LDS ou dan Gouvernman ki ou pou reakte koumsa.
E mwan, mon pa pou get ozordi akoz ki mon dan mon US e mon dan Lopozisyon, ki mon pou vin zis en bar dan larou Gouvernman.

Akoz met en bar dan larou Gouvernman se mon pep ki pou soufer.

E mon pa vin fer mon pep soufer mwan, mon vin travay pou mon pep.

Si Me mon ti a kontan ki ed mwan, pou ed zot, pou ed nou pep sirmont sa moman difisil ki i annan okenn ladan.
konsiderasyon, okenn konsiderasyon ki nou kapab fer dan sa moman la e mon enplor zot ki until ki nou kapab sorti dan sa difikilte kot COVID-19 in met nou, annou fer tou ki nou kapab pou asire ki napa en zanfan sa pei ki al dormi aswar e i al dormi vant vid.

Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mon a pas laparol avek LGB pou terminen.

174 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.
Mr Speaker, zournen in long me in en zournen ekstrememan enteresan, e in en zournen dan en serten fason istorik.

Akoz ozordi nou’n vwar atraver deba lo sa Mosyon, nou demokrasi an aksyon.

E napa pli zoli keksoz dan en Lasanble pou vwar ki en demokrasi ki pe marse, ki pe fonksyonnen e ki fonksyonn byen.

en vin Bomaten ler mon ti koze, mon ti dir ki anba Lartik 154, sou Lartik 6 ti annan 2 fason pou Supplementary devan Appropriation Lasanble.

Enn se avan depans, lot se apre depans.


E pandan sa lazournen anmezir ki mon’n ekout bann kestyon ki’n ganny demande, bann lentervansyon la tanto, mon’n demann mon lekor akoz ki sa fwa si, apre ki in anmenn en Bidze lannen pase.

En lamannman Bidze pli boner sa lannen apre ki COVID ti’n deklare, akoz ki pa’n annan en Bidze Siplemanter ki’n vin devan nou.

Akoz pa’n annan en Supplementary Appropriation avan depans.

Akoz ki sa in vin apre ki sa sonm R1.1bilyon in fini ganny depanse.
E mon krwar repons Mr Speaker, i pe regard nou dan nou lizye.

Repons se akoz sa ti en lannen eleksyon.

Akoz ti annan en stratezi eleksyon.

Akoz parey nou’n aprann ozordi i annan en kantite depans ki’n ganny fer, ki pa ti merit ganny fer.

E mon krwar atraver bann repons ki nou’n gannyen, nou konpran stratezi ki sete depanse, Gouvernman depans otan ki posib, secure eleksyon e apre nou ava deal Oubyen avek depans, perdi eleksyon e nou a les sa lour lo sa parti ki pe vini pou li kapab deal avek.
Mon pa krwar ki stratezi ti diferan.

Stratezi ti senp e nou’n vwar egzakteman sa ki’n arive.

lakonsekans.

Me parey mon’n dir nou pe viv en moman istorik pou nou demokrasi.

Nou’n vwar sa depi bomaten le 25 Oktob avek premye diskour nouvo Prezidan e nou’n vwar sa atraver sa tranzisyon.

E la ozordi in nou tour koman en Lasanble e nou koman parti ki O Pouvwar pou vin valid en depans ki pa ti’n merite dan bokou ka, e ki’n ganny fer par ladministrasyon presedan.
E nou fer sa Mr Speaker parey Onorab presizeman Leader Lopozisyon in fer nou rapel, akoz nou annan en devwar koman en Lasanble pou nou fer marse nou demokrasi.

Pou nou anval koulev annan 175 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 defwa.

Akoz i annan en keksoz ki pli gran ki nou.

Nou pa kapab ozordi pa vot pou en Bidze, malgre ki sa Bidze bokou keksoz ladan in ganny depanse avek en bi pou anpes nou ariv la kot nou’n arive ozordi.

Setadir O Pouvwar.
Setadir O Pouvwar.

siport bezwen Nou bezwen pli gran ki sa.

Nou bezwen regard pli lwen.

Nou nou demokrasi e nou bezwen vot en keksoz pou byennet nou pei e se sa ki nou pou al fer la tanto.

E mon espere akoz ozordi nou ki pe al vot an faver sa Bidze.

Fotespere ki nou nepli tande, sorti lo zot kote latab sa bann parol, zot pa vot pou Bidze.

Akoz ozordi se nou ki pe al montre legzanp vot pou en Bidze ki nou, nou pa’n depanse.
Mr Speaker, bokou keksoz dan sa Bidze ki nou pe al pase ti bann depans neseser, tou dimoun i rekonnet.

Nou’n bezwen siport bann dimoun ki pli vilnerab.

Tou lede kote latab nou siport en sosyete ki take care avek bann dimoun ki pa kapab take care of themselves.

Sa napa okenn diferans ant nou 2 kote.

Diferans i somewhere else, me i pa la.

Nou tou nou aksepte ki dan sa Bidze in annan fas en COVID serten legzizans ki nou’n bezwen fer fas avek.
i dan Me nou tou, nou’n osi realize ki ti annan depans ki pa ti neseser.

Ti annan depans ki ti iresponsab e ti annan depans ki ti pirman e senpleman gaspiyaz.

Malerezman nou pa kapab vot en bout sa Bidze, nou bezwen vot li an antye.

E nou pou bezwen, parey mon’n dir aksepte ki dan en demokrasi i annan en serten keksoz ki nou bezwen fer malgre ki nou pa lentere kontan, akoz piblik e i dan lentere Nasyonal.

Me mon ti a kontan fini avek en parol tanto.

E sa parol se zot ki’n dir.


E mon krwar i neseser dimoun konpran kwa sa parol.

E sa se si zot in depans tou sa larzan pou aste vot, akoz ki zot in perdi eleksyon ?

I annan 2 repons a sa kestyon Mr Speaker.

Enn Onorab Gervais Henrie in fini donnen.

Dimoun in pran zot larzan e zot in vot pou LDS.

Sa i kler, akoz se nou ki’n raport laviktwar, malgre ki zot, zot in fer tou sa bann depans iresponsab.

pou fer (APPLAUSE) HON BERNARD GEORGES Me i annan en dezyenm rezon.

E sa dezyenm rezon se sa.


Se akoz zot in depans tou sa larzan, ki zot 10 i la ozordi dan sa Lasanble.

Akoz si zot pa ti’n 176 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 depanse, ni enn zot pa ti’n retourn dan sa Lasanble.

(APPLAUSE) HON BERNARD GEORGES E fodre zot konpran sa.

Mon pa pe dir sa pou fer zot kanmi.

Non!

Mon pe dir zot sa pou siport zot.

Pou fer zot konpran ki parey in ganny dir, nou la ansanm koman en fraternite dan sa Lasanble.

Sakenn i konnen kot i ete.


Sakenn i konnen ki son lafors, ki son febles.

Me annou pa fer politik, kot politik pa devret ganny fer.

Ozordi ti en zour istorik, ti en zour memorab e sa vot ki pou arive taler pou montre nou ki nou demokrasi i fine and in good health.

E sa i donn mwan Mr enormeman lespwar.


Speaker, nou Alor mon bann fer lo lot kote latab, mon bann ser lo lot kote latab, bann Manm sa Caucus ozordi, annou fer laprev ki gognard kapab kanmarad, nou kapab debat dan en fason for, nou kapab sakenn defann son pozisyon, me nou kapab osi ler i merite lentere Nasyonal azir dan ansanm pour en sel bi.
lapel Alors mon pran Onorab Lopozisyon ki in fer, e mon demann avek nou tou ozordi Mr Speaker, an siny sa demokrasi an aksyon, an siny lafet ki malgre ki nou for, malgre ki nou kapab fer otreman, nou pa pou, me nou pou azir dan lentere Nasyonal e nou pou vot en Bidze, akoz i annan dimoun ladan ki’n ganny led e i en keksoz ki nou bezwen fer pou byennet nou pei.

Mersi Mr Speaker.

APPLAUSE MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Avek sa nou a pas sa Mosyon pou vot e tou bann ki an faver lev lanmen silvouple?
Mersi.

Okenn ki kont?

Alor vot lo Mosyon pou Supplementary Estimate in ganny 27 vot pour, 0 vot kont e 0 abstain.

Alor sa Mosyon in pas Lasanble.

Mersi.

Avan nou adjourn nou annan en Public Bill lo Order Paper e nou pe zis propoze ki nou fer 1st Reading ozordi e pou nou re pran li demen.

Madanm Clerk.

MADAM CLERK Mersi Mr Speaker.

This Act may be cited as the Business Tax (Amendment) Act, 2020 and shall come into operation on such date as the Minister may, the by notice published Gazette, appoint.
Mersi Mr Speaker.

in 177 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December, 2020 MR SPEAKER Mersi Madanm Clerk.

Avek sa mon a remersye zot pou zot travay ozordi e mon a swet zot en bonn sware.

Sesyon i adjourn.

Mersi.

(ADJOURNMENT) 178 Verbatim Report NAS Sitting Thursday 10th December 2020 179