Source document: https://docs-lawep.s3.us-east-2.amazonaws.com/1694422838566.pdf (Seychelles)
Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES the University of Seychelles, July, 2022.

Mersi Mr Speaker.

Tuesday 11th October, 2022 The Assembly met at 0900am National Anthem Moment of Reflection Mr Deputy Speaker in the Chair MR DEPUTY SPEAKER Bonzour tou Manm Onorab.

Tou bann staff Lasanble Nasyonal e piblik an zeneral ki pe swiv deliberasyon Lasanble Nasyonal pou sa Mardi 11 Oktob.
E nou ava dabor pas lo nou bann item lo nou Order Paper pou sa lazournen ki devan nou.

Dabor nou annan rapor en prezantasyon en Madanm Clerk.

Nou ava pas lo la.

MADAM CLERK Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker.

Bonzour tou bann Manm staff sekretarya e tou dimoun ki a lekout.
bann pou Papye ki pe ganny prezante bomaten i the Report of the Youth Sports and Culture Committee - Report on the visit to MR DEPUTY SPEAKER Mersi Madanm Clerk e mon prezimen ki Chair sa Komite Onorab Woodcock, ou annan en brief report to the Assembly?

HON WAVEL WOODCOCK Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, sa rapor ki mon pe prezante ozordi i rapor lo vizit ki nou Komite Medya, Lazenes, Sport avek Kiltir ti fer kot Liniversite le 14 Zilyet sa Sesel Zedi lannen.
Annefe tou bann detay lo sa vizit i enkli dan sa rapor ki nou pou osi prezant en kopi avek Minister Ledikasyon.

Minis baze lo vizit ki nou’n fer.

I annan plizyer bann kontrent, bann konsern ki'n ganny souleve par sa liniversite.

Annefe sa i en liniversite ki'n zwe en gran vol dan devlop resours imen Sesel atraver bann ledikasyon, ki zot ofer pos Segonder an-term degre avek liniversite.
liniversite Me zis pou soulev e pti pe bann kontrent ki'n sorti dan nou vizit ki nou ti fer, i sirtou kot i konsern bann courses.

Sa liniversite i annan plan zwe en rol primordyal dan devlopman resours imen dan nou pei.

E zot annan lentansyon ofer bann 1 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 kour dan le fitir, kot i konsern finans ek lekonomi, doctorial school e lezot progranm.

Annefe zot pe sey bouz online.

Be selman i annan en pe defi internet connectivity lokalman.
issue avek Liniversite lo li menm i ganny en reveni 40 a 41milyon dan zot Bidze.

Me, e sa i the bulk budget ki zot gannyen atraver ANHRD pou bann scholarship pou bann etidyan lokal.

Zot osi anmas larzan consultancies, bann atraver project Grants, endowment.

Me selman despite sa sonm ki zot pe anmase, zot pe struggle pou zot manage avek resours finansyel ki zot annan.

E i pe lo a annan en agrandisman e growth sa liniversite.
impediment Parey mon'n dir i annan plizyer defi zot pe fer fas avek ki zot santi poudir liniversite i devret, sa iniversiter ki ANHRD ou Minister konsernen i met pli lanfaz pou anvoy nou bann zenn fer, etidye zot ledikasyon tersyer, olye ki en gro sonm larzan pe ganny envestir pou anvoy bann etidyan etidye aletranze.

Pli gro konsep osi ki nou'n war Mr Speaker, kot sa liniversite, se defayans lespas ki zot annan ki zot bezwen share avek en lot lekol pos-segonder.
E osi leta lenfrastriktir sa liniversite li menm i pa dan en leta ki vreman conducive.

E i depan en kantite larzan pou re fer bann fasilite ki annan kot sa liniversite.

Parey mon'n dir i annan a Kontrent plizyer kontrent.

lespas.

i santi E UNISEY Gouvernman i devret konsider dan lenvestisman plis liniversite.

Parey mon'n dir koman sa liniversite nasyonal.


Mr Speaker mon bezwen osi fer sorti ki kot i konsern bann kour ki pe ganny ofer kot sa en liniversite, annan i annan en lenportans kot devlopman lo bann resers.

Zot … of resources ki mank finansman, ki zot bezwen plis finansman pou bann resers ki zot bezwen fer.

Parey mon'n dir osi i annan kontrent Resours Imen.

i Mr Speaker, nou osi ganny loportinite pou nou zwenn avek bann zenn, Vis- Prezidan avek Prezidan sa Youth Council.
E zot osi zot in fer konsern ki zot annan, sirtou kot i konsern lespas.

Parey mon'n dir pli gro konsern sa liniversite pe ganny problenm pou li ariv lo sa nivo ki i ti ava kontan arive, resorti enn, de bann 2 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 akoz i annan sa mankman lespas.

E i annan sa nesesite pou nou get konsider ki nou devlop sa landrwa.

Akoz pou lemoman nou lemoman zot napa zot prop campus kot zot kapab pran bann etidyan aletranze.
Kot zot kapab en fason ganny plis reveni, atraver bann etidyan ki sorti deor pou vin etidye dan nou Liniversite Sesel.

E sa en keksoz ki nou bezwen konsider pou le fitir, pou devlop plis sa liniversite envestir plis ladan, pou met an plas bann fasilite ki zot bezwen.

An-term libreri, an-term lenformasyon, an-term bann bann liv, an-term bann resours ki bann etidyan i bezwen.
Zot annan lentansyon pou met an plas en online system kot tou bann resers ki ganny fer par bann MDAs i kapab ganny store dan sa library.

E kot bann etidyan e bann dimoun ki bezwen bann resers ki'n ganny fer par tou sa bann MDAs nasyonal i kapab ganny store.

Kot dimoun lokal i kapab ganny akse avek.

dir bezwen Pou konklir Mr Speaker, poudir mon Liniversite Sesel in fer bokou pou devlop bokou bann zenn Sesel.

E sa i enkli plizyer nou ki dan Lasanble.


Annefe mwan mon en alumni e lo nou Komite i annan mwan menm avek Onorab Samynadin.

E mon konnen ki i annan ankor lezot zenn ki'n pas atraver sa liniversite.

E parey mon'n dir, i annan lenportans pou envestir e met plis lanfaz lo nou liniversite nasyonal, pou nou bann etidyan al etidye laba.
an E devlop bann lezot progranm prenan konsiderasyon resours, prenan konsiderasyon bann travayer, bann field ki nou bezwen Sesel olye ki nou pe depan lo bann etranze pou vin travay dan nou pei.

Avek sa de mon Mr Speaker mon prezant sa rapor avek ou.

Parey mon'n dir tou detay i ladan e nou pou depouy li pli profon.

E nou pou annan diskisyon Minister avek konsernen, pou nou diskit sa bann issues ki'n ganny souleve dan sa rapor.

Avek sa de mo mon dir ou mersi Mr Speaker.


MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab Woodcock.

E alor nou ava demann parliamentary reporter pou ganny rapor.

i Prosen item Private Antretan lo nou Notice azanda Question.

ki parliamentary reporter i ava al sers Leader in demann mon Lopozisyon delegasyon, 3 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 li fer en pti bomaten pou statement an relasyon avek Kongre ki Parti Kominis Sinwan pe fer weekend ki vini.
E lefe ki parti Lopozisyon i annan en relasyon travay tre pre avek sa parti, ki Sesel koman en pei osi nou annan en relasyon avek Lasin.

Mon ava permet li fer sa, antretan ki nou ava al sers delegasyon pou PNQ.

Proceed Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

E bonzour tou koleg Onorab.

Bonzour tou dimoun ki a lekout.

Avek ou permisyon Mr Speaker mon pou fer sa pti statement an Angle.

I would like to wish everyone a good morning.


And it is very important Mr Speaker that we as a country we recognize the friendships that have brought us a lot of benefit over the years.

And And one of the friendships has been the relationship that Seychelles has with the People’s China.
of Republic through that that wonderful relationship, friendship, it has been possible for Seychelles to achieve many economic milestones and especially in terms of support that we have received from the Chinese Government.

shows this that So, it gives me Mr Speaker great pleasure to congratulate the Chinese Communist Party on their annual the holding of congress on the 16th of October.

And the the Chinese resiliency Communist Party has shown to overcome hurdles many both internationally nationally.
To remain as a stalwart of ensuring that the Chinese people continues to go and grow along the continuing of development.

and That congress Mr Speaker is relevant to us in Seychelles, because that congress will set out elections of the new Leaders of the Chinese Communist Party.

new also, economic policy of the People Republic of China.

And within that Economic Policy we would like to reiterate our support to the Chinese Government.
And the like And on our side, from our party in the National Assembly - the United Seychelles Party would to reiterate our support for the one China Policy.

And also maintain our support that we ensure that between Seychelles and China the strong ties of corporation and that remain, continues to do so, so that we can both mutually benefit from this wonderful relationship.

friendship 4 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Thank you, Mr Speaker.
(APPLAUSE) MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab Pillay.

Mon ti ava kontan rekonnet Minis pou zafer Etranzer e Tourism Mr Sylvester Radegonde, akonpannyen par Mrs Lindy Ernesta ki Direkter Zeneral pou bann zafer Bilateral dan Departman Zafer Etranzer prezan avek nou, pou Private Notice Question bomaten.

Mon pa vwar Chairperson Media Committee.

I pa la li non?

Non.

Akoz i annan enn zot Manm ki pa ankor siny sa rapor.

So, mon ti ava kontan le neseser i ganny fer silvouple.

Mersi.
Mersi.

Donk mon ti ava envit Onorab Pillay pou pas lo son PNQ.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker avek ou permisyon si ou permet mwan, mon ti ava kontan zis fer en pti prefas ki mon ti ava apresye ki Minis pou ki nou pa al dan bann - MR DEPUTY SPEAKER Non, Onorab zisteman nou … HON SEBASTIEN PILLAY Ok, mon ava al direk lo mon kestyon Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Wi nou Standing Orders i pa permet nou fer sa.

Question should not be sa of debate en - subject of -.

Proceed.
Proceed.

HON SEBASTIEN PILLAY Zis mon ti pe dir Minis pou ki pou nou pa al dan bann alterkasyon pou mwan kapab ganny maximum lenformasyon posib lo mon kestyon.

Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon kestyon pou Minis i lir koumsa: - Premyerman Mr Speaker pardonn mwan, mon ava swet labyenveni Minis dan nou Lasanble.

E mon hope Minis ou pe kontinyen recover from sa.

Mwan osi mon'n pas ladan e mon mannyer sityasyon i ete.
konpran Mr Speaker mon kestyon i lir koumsa: - Eski Minis pou Zafer Etranzer i kapab donn Lasanble detay lo relasyon ant Sesel avek Madagascar, e eski in annan okenn lasezi lor ki'n ganny fer par bann Lotorite Seselwa ki avek annan koneksyon Mr Madagascar?

Speaker.

Mersi MR DEPUTY SPEAKER Mersi pou ou kestyon.

Minister.

5 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 SYLVESTRE MINISTER RADEGONDE Mr Deputy Speaker, Mersi, Onorab Leader bonzour.
Lopozisyon, Onorab Leader Zafer Gouvernman, tou bann Manm Onorab, manm piblik ki a lekout, bonzour zot tou.

Onorab Leader Lopozisyon mersi pou ou kestyon.

Mersi pou ou bon ve osi.

Mon almost there, mon le mon de lipye parey ou trouve.

An sa ki kestyon i annan 2 parti sa kestyon;- Enn ki konsern detay avek relasyon Madagascar.

Sesel Briyevman mon a dir ki malgre Madagascar i en zil ser, i en zil pros, pou plizyer rezon i napa vreman sa kantite keksoz an term Relasyon Bilateral ant Sesel avek Madagascar.
En kantite nou bann enteraksyon avek Madagascar i pas atraver komisyon Losean Endyen, akoz se la ki i annan bann proze rezyonal, tanzib ki nou kapab mezire.

Sepandan, avek Madagascar annan en korperasyon - anfen en pe letan pase 2014 mon krwar nou ti siny en Bilateral Services Agreement.

E parey zot konnen Air Seychelles ti komans anvole laba.

Mon krwar ti annan apepre 4 vol par semenn.

Apre Nou annan en in arete.


korporasyon Militer tanzantan nou Lafors Militer i fer bann legzersis avek Comoroes e Moris avek zot.

ansanm An-term sekirite maritim ki en size ki konsern Sesel en kantite, mwan mon'n eseye plizyer fwa pou angaz zot, pou nou ganny en Lakor ki nou napa ozordi.

In pran en bon pe letan pou nou kapab annan en draft Lakor ki nou'n soumet avek zot - ale/vini nou ozordi annan en Lakor.

E sa in ganny pouse osi bann diskisyon ki in Prezidan gannyen avek Prezidan Rajoel.
E zot in zwenn an de ou trwa lokazyon.

Ramkalawan Mon pe regarde kwa ankor ki annan in terms of avek Madagascar.

Nou le angaz zot pou - i annan en parti nou EEZ ki overlap avek zot.

Nou'n angaz zot pou ganny diskisyon lo la.

Sa i avek Blue Economy.

Pa ankor fer.

Bon vwala an gro se sa.

Si i enportan, mon krwar i enportan.

I annan en kominote Malgas ase enportan isi Sesel.

Dernyen sif ki mon'n gannyen avek Imigrasyon se 526 Malgas ki isi dan diferan kapasite.
I annan ki lo GOP, i annan ki viv isi marye ek lezot.

Vwala an se ki konsern nou relasyon avek Madagascar.

6 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 An sa ki konsern dezyenm parti kestyon Onorab - lasezi lor.

Wi lannen pase ti annan en ka kot lor ti ganny sezi.

Ti annan 6 dimoun enplike.

Ti annan 4 Malgas si mon rapel byen - en Franse avek en Seselwa.

Ti annan apepre 22 sa ki nou apel.

Mon pa konnen li nou apel li ‘lego lor’.

Franse i apel li ‘lego d’or’.

Bout lor ki ti ganny sezi.


Case in pas Ankour sa bann dimoun konsernen in kondannen.

Me i annan en lot parti sa case ki pa ankor fini i ankor devan Lakour.

E mon pa krwar i pou byen pou mon fer komanter lo sa lot bout.

Mersi Mr Deputy Speaker.

zis port MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minis pou ou larepons.
Anfet baze lo larepons ki Minis in donn nou, donk mon ti ava kontan latansyon Lasanble Nasyonal lo Standing Order 36 content of question (h) ‘‘a question shall not reflect on a decision of a court and no question shall be asked on any matter which is subjudice’’.

Anfet sa case i pe pase le 12, setadir Merkredi.

Right?

2er 30 apre midi devan Ziz Esparon.

Son, ki mannyer ou apel li?

Son court, son case number MA215 of 2022.

Savedir nou pou limit nou kestyon lo sa zafer la.


Nou pa kapab al lev bann size ki pou konpromiz ou swa afekte en case ki devan Lakour.

Me solman premye kestyon si zot anvi demann kestyon lo la i ok. Mon rekonnet lanmen Onorab Vidot.

HON AUDREY VIDOT Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker, bonzour Minis avek ou delegasyon ki ek ou.

Tou Manm Onorab e tou dimoun ki a lekout.


annan Minis mon kestyon, an vi ki ou’n dir ki Sesel ek sa i Madagascar Korperasyon Militer, eski ou kapab eklersi si i annan okenn bato naval Sesel ki'n dan se moman ki sa lensidan in arive, apre ki sa lensidan in arive, ki vwar li pe ganny problenm pou li antre Madagascar a se moman?
Oubyen si zot war poudir sa moman lo sa la baze sityasyon, si i pa pou vin en konsern si en lensidan parey in arive, pou okenn lezot bato oubyen bato militer kapab annan, kontinyen fer son travay ki i annan avek Madagascar?

Mersi.

MINISTER RADEGONDE SYLVESTRE 7 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Mersi Mr Deputy Speaker, Mersi Onorab.

Mon pa’n tro sezi byen ou kestyon lo zafer militer.

Eski ou pe dir hot pursuit to ouswa en lot -?

Pardon.
Pardon.

paviyon Sesel i war li annan problenm an relasyon pou li antre Madagascar?

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi.

Minister.

MR DEPUTY SPEAKER An menm tan Onorab avan ou poz ou kestyon lo port ou latansyon lo Standing Order 36 (h), non (g) plito.

Ki dir ou ‘‘a question seek information about any matter which is by its nature secret’’.

shall not E sa i konpri bann keksoz militer.

So zis asire kestyon dan ki direksyon i pe ale.

Mersi.

HON AUDREY VIDOT Ok mon a pli kler Minis en?


Eski prenon kont ki Sesel ek Madagascar i deza annan en korperasyon militer dan diferan form.

I kapab pe anmenn lenz lo baz lasarite or lekipman ki pa neseserman annan pou fer ek militer, me pou Sesel ki pe anmenn Madagascar.

Eski apre sa lensidan in annan bato Navel Sesel apard ki okenn lekipman ki annan pou fer avek militer ki sekre, mon pa pe koz lo la, me lezot keksoz ki pe anmenn spesifikman pou Madagascar ki’n arive?

Ki zot in ganny anpese pou antre.


E si wi e si sa lensidan i kapab anpese ki okenn lezot bato sorti Sesel SYLVESTRE MINISTER RADEGONDE Deputy Speaker mersi.

Onorab Mersi pou ou kestyon.

Non Onorab mon pa okouran i avek annan Madagascar.

Si nou pe refer lo sa lor.

Tou bann zafer avek kominikasyon Madagascar, bann diskisyon avek Madagascar, i pe pas dan en lanvironnman tre amikal.

okenn issue Donk mwan menm mwan ki annan kontak avek - souvan avek ansyen, now ansyen Minis Zafer Etranzer.
I en diskisyon amikal ki nou'n gannyen.

So, mon pa okouran okenn lezot problenm ki swa avek bato militer e lezot.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi.

Onorab Cosgrow.

HON WALLACE GOSGROW Mersi Mr Speaker.

Good morning Mr Speaker.

Good morning Minis, tou Manm Onorab e tou manm piblik ki pe ekoute.

Minis presizeman san ki issue nou al dan okenn 8 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 subjudice.
Akoz eski ziska prezan sa lensidan in ariv 2021, ziska prezan Gouvernman pa'n anons sa lensidan?

Zis parey nou anons bann lasezi ki ganny pran, ki ganny fer lo lanmer, par militer, par Lafors Militer, so akoz ki nou pa'n Gouvernman pa'n anons sa lensidan?

E Minis eski ou kapab dir nou eski i annan lezot keksoz par egzanp larzan ki ti ganny sezi dan sa loperasyon?

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Mersi.

Relasyon SYLVESTRE MINISTER RADEGONDE Mersi Deputy Speaker.

Mersi Onorab pou kestyon.


Mon pa kapab fer komanter akoz pa'n anonse.

Piblik Gouvernman ou ava konpran ki i pa dan Minister Zafer Etranzer.

Mwan mon ogard mon portfey e mon dir ou sa ki mwan mon konnen.

Dezyenm ou kestyon si i annan larzan.

Mon pa okouran si i annan larzan ki ti osi en lasezi dan sa lensidan.

Mersi.

parti MR DEPUTY SPEAKER Pou Mersi konsonmasyon lenformasyon piblik e Lasanble Nasyonal, sa Onorab.

lenformasyon domenn piblik.


i deza dan Par egzanp i annan en lartik pibliye le 20 Oktob 2021 par Seychelles News Agency ki koz lo la.

So tou dimoun i sa bezwen lenformasyon.

okouran Onorab Loze.

HON JOHAN LOZE Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, Minis eski ou kapab asir nou ki going forward sa lensidan la ki'n arive, ki pe ganny deal avek devan Lakour, li i napa okenn nen lo nou relasyon avek Madagascar?
E ki ou Minis ou satisfe ki tou sa ki bezwen ganny fer, i merit ganny fer, in ganny fer pou nou gard nou en relasyon amikal ant Sesel avek Madagascar?

Mr Speaker.

Mersi MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister.

SYLVESTRE MINISTER RADEGONDE Mersi Mr Deputy Speaker.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Wi mon donn ou sa garanti ki osi lontan ki anfen an relasyon ant nou 2 pei atraver Minister Zafer Etranzer, atraver sa 2 Leader osi Prezidan Rajoel avek Prezidan Ramkalawan.
Mwan 9 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 avek mon counterpart Malgas i en relasyon ki tre amikal.

Non, mon pa krwar ki sa pou anmenn okenn nen - okenn problenm dan nou relasyon bilateral.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Georges.

Minister.

Onorab ki 500 resortisan Malgas dan nou pei.

isi Etandonnen sa proksimite ki mon koz lo la e ki tanzantan nou tande dan bann Ile du Sud nou bann zil dan Sid ki i annan en pe poaching kekfwa ki pe sorti Madagascar.

I annan donk sa bann problenm.


HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis e ou delegasyon.

Bonzour tou bann Manm Onorab.

Mr Speaker mon swiv ou konsiny mon retourn lo premye parti sa kestyon.

Mon ti a kontan demann avek Minis an vi bann rezon ki in deza donnen, Madagascar i en zil ser, nou dan Komisyon Losean Endyen ansanm.

Nou annan relasyon militer; i annan relasyon tre pros ant sa 2 Minis Zafer Etranzer.
Etandonnen an plis ki sa ki Madagascar i nou vwazen pli pros, akoz ant Farquhar avek Madagascar koman zot konnen i annan mwens ki 200 kilomet ki separ nou.

Nou annan en morso EEZ ki pe ganny delimite.


Me osi akoz i annan en lyen ase etrwat ant Madagascar avek Sesel - en lyen istorik ki prezan pe ganny amelyore par lefe ki i annan plis Eski an prenon kont tousala, eski Minis i kapab donn nou son langazman ki i ava fer tou sa ki posib - an plis ki sa ki Madagascar i en prodikter agrikol ase enportan, kot kekfwa nou kapab annan en posibilite enport fri ek legim?
Eski dan tou sa konteks Minis i kapab donn nou Lasanble son langazman ki i pou fer tou sa ki posib pou ranforsi lyen ki egziste ant nou de pei?

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister.

SYLVESTRE MINISTER RADEGONDE Mr Deputy Speaker mersi.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

wi sa langazman mon kaapb donnen fasilman.

I en travay ki nou fer toulezour.

Mon pa oule la dir okenn naryen ki petet ava ganny mal pran.

I pran a sak fwa 2 dimoun, 2 parti i pou tango.


Mon konnen lo nou kote 10 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 i annan en kantite zefor ki ganny mete.

siksesiv E nou espere ganny sa menm retour sorti kot lot parti.

Madagascar pandan plizyer lannen krwar mon in ladministrasyon esey pouse sa relasyon.

Me Madagascar in ganny problenm politik parey nou konnen.

Apre nou annan bann problenm COVID ki fer ki tou bann plan bann - wi plan ki nou ti annan pa'n mars ase vit.
Me wi sertennman avek la, sa sa Gouvernman ki ladministrasyon ki an plas Madagascar a tou nivo, tou Leadership i annan en travay serye ki ganny fer pou nou kapab gard sa relasyon e devlope.

i Parske Madagascar reste nou dir le ‘grenier vreman de L’ocean Indien’.

Si pa Lafrik i annan en kantite posibilite la.

E nou regarde ki mannyer Sesel i kapab osi tir son par ladan.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Samynadin.

Minister.

Onorab HON KELLY SAMYNADIN Mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis avek ou delegasyon.


Minis mon kestyon i konsernan sa 526 Malgas ki annan dan pei.

Eski ou Minister i kapab dir, eski ou kapab dir sa Lasanble si ou Minister in resevwar okenn konplent vizavi difikilte ki bann resortisan Malgas i gannyen dan zot pei, pou renouvle zot bann dokiman ofisyel parey paspor?

Sirtou bann ki'n marye avek Seselwa me ki pa ankor ganny sitwayennte Seselwa.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister.

SYLVESTRE MINISTER RADEGONDE Mersi Mr Deputy Speaker.
Onorab Mersi pou ou kestyon.

mon pa konnen bann ka spesifik paspor.

Me sa ki mon konnen en pe letan pase ti annan en gro problenm pou bann Malgas ki isi antre Madagascar.

Akoz frontyer ti'n fermen e ti annan en nespes blanket fermtir frontyer.

E ti annan problenm pou Malgas antre.

Sa i en zafer ki nou Foreign Affairs nou ti take up avek Gouvernman Malgas.

Me mon pa okouran la ler mon pe koz avek ou si i annan okenn lezot problenm.

Mersi.
Mersi.

11 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minis.

Napa lezot Manm ankor ki'n endike ki zot le demann kestyon lo sa size.

So, mon pou pas laparol avek loter kestyon, Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker, mon toultan get reaksyon lo mon PNQ.

E ler mon PNQ i anmenn sa kantite silans i montre mwan ki i annan keksoz ki pa tro kler.

MR DEPUTY SPEAKER No preempt.

Onorab nou'n koze bomaten lo sa size, pa fer kestyon.

Straight to question.


HON SEBASTIEN PILLAY Ou’n byen fer pou mansyonn 2 lenstans kot sa lasezi in ariv dan domenn piblik.

Mon ti a kontan demann Minis.

Dan en dokiman ki dan domenn piblik osi, i en dokiman Lakour ki dan domenn piblik ki dimoun i i kapab al online war, mansyonnen ki i annan en lasezi lor ki’n ganny fer, son valer R17.2milyon.

E €10mil 370.

Ou fek dir ek Onorab Cosgrow ki ou pa okouran si i annan larzan ki’n ganny sezi.

Me la i dir ki i annan larzan ki'n ganny sezi.


R17mil 266milyon, akoz ki Gouvernman pa’n konsider li sa pertinan pou met lenformasyon dan domenn piblik, e fer Lepep Seselwa konnen?

Premye kestyon.

Dezyenm kestyon Minis, akoz ki dan sa lasezi apre ki sa lasezi in ganny fer in annan zis 2 item, enn, kot in raporte ki sa bann dimoun in pas Ankour.

Lot i dan en zournal etranze.


Me ki Gouvernman Sesel li menm pa ankor sorti pou koz lentansyon lo ki Gouvernman Sesel an relasyon avek sa bann lor ki'n ganny sezi?

Mr Speaker, mon okouran case i Ankour.

Mon pa pe demann Minis pou fer komanter lo case mwan.

Mon pe demann Minis pou fer komanter reaksyon Gouvernman.

lo E mon dernyen kestyon Minister.

Minister eski ou pa krwar ki, e la mon pou kosyonn ou Minis.

Petet ou ava konpran mon akoz mon ava demann ou pou et onnet e donn tou lenformasyon.
Eski i korek Minis ki e ant relasyon in Gouvernman Madagascar gate akoz zisteman bann sirkonstans otour sa lasezi lor, e serten reprezantasyon ki'n ganny fer par lotorite Malgas ki sa bann lor rapatriye ganny i Madagascar?

annan Sesel in ki 12 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Eski ou kapab konfirmen oubyen deny sa?

Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab, mon'n not 3 kestyon.

Minister.

SYLVESTRE MINISTER RADEGONDE Mr Deputy Speaker mersi.

Mersi Onorab pou ou kestyon.


Onorab onnetman ou demann mwan pou onnet avek ou.

Mon pa'n swiv sa case mwan pros pou mwan konnen kwa ki ti sezi, kwa ki pa'n sezi.

konnen mon okouran lor, sa mon okouran.

Akoz tou bann diskisyon avek Lotorite Malgas nou’n koz lo lor.

Petet i a en fot ki mon ti devret al rod larzan.

Me ou kestyon ki koz lo lor e mon'n focus lo lor.

Sa ki mon konnen.

Mon pa okouran, mon pa okouran.

E napa naryen kasyet la ki sa.

Mon Lo pozisyon ki Gouvernman si ti devret dir, si non.
Mon pa kapab fer zizman lo la.

Mon pa kapab.

Mwan mon pa responsab fer piblisite ouswa anonse ler i annan sezi.

anba mon I responsabilite koman Minis Zafer Etranzer.

Me mon la koman en Minis Gouvernman wi, mon a bezwen pran sa responsabilite.

Gouvernman ti tonm pa devret ouswa kominikasyon ki'n ganny fer pa ti ase.

gate Relasyon avek Madagascar, sa mon ava dir ou kler Onorab amwen ki mwan i annan en keksoz ki mon'n manke - napa okenn relasyon gate avek Madagascar.

Pa ditou, pa ditou.
Pa ditou, pa ditou.

Mwan mon'n la prezan dan bann lokazyon dan forum enternasyonal kot sa 2 Prezidan in koze.

Mon'n tou konversasyon la dan mon prezans.

Zanmen ditou.

Napa.

Mwan mon relasyon avek Minis Zafer Etranzer, at least sa Minis ki'n sorti, i annan en nouvo la.

In toultan en diskisyon ouver.

Wi Madagascar ti oule par egzanp ki nou fer sa bann dimoun retourn Madagascar pou ziz-e. Nou napa en Lagreman Ekstradiksyon avek Madagascar.

swiv Madagascar ti oule avan case fini donn zot lor.
Nou pa ti kapab donn zot lor avan case fini.

So sa mon konnen.

Eski i en diferans lo pozisyon, me i pa'n fer ki parey Kreol i dir - nou kas kwiyer ki'n annan en dezagreman.

Nou reste zanmi avek sa pei.

E i pou kontinyen.

Menm ler case i fini, outcome Lakour mon pa konnen ki outcome Lakour, to disagree.

E mon krwar nou pou nou a agree 13 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 move on zanmi zil ser parey nou ete.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.


E ankor pou lenformasyon piblik, i annan en Lartik ki dan domenn piblik pibliye le 1 Novanm 2021, ki dir Prezidan Ramkalawan ti zwenn avek son omolog Malgas Andry Rajoel.

E ki zot in diskit lo sa size 23 kilo lor.

So, in annan lenformasyon dan domenn piblik pou dir le 2 Gouvernman pe koze.

Onorab Pillay ou annan klarifikasyon?

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker mon pou sey swiv nou Standing Order ki dir mwan ki mon pa kapab ensiste lo en larepons ki Minis in donnen.

San ki mon ensiste lo sa larepons ki ou’n donnen Minis.

Dan ou donn nou ou bann larepons ou’n sanz ou larepons prezan.

La ou’n dir nou poudir ti annan negosyasyon ant Sesel avek Madagascar lo size sa bann lor, whether pou rapatriy sa bann lor.

Me boner ler ou’n reponn sa bann kestyon ou pa'n kapab dir sa.
So, mon kestyon pou ou Minis, e ou’n dir mwan portparol ou poudir i pa Gouvernman, oubyen pa masin Gouvernman pou enport parol Akoz alor ki Gouvernman ler i annan en lasezi drog, nou anonse, nou pibliye, nou met partou, me ler nou sezi lor nou pa mansyon ditou ki valer sa lor, dapre assessment Lakour menm, e €10 mil ekek i ganny sezi?

R17milyon Me mon ganny mon en Minis Senior dan Gouvernman ki dir mwan i pa okouran si €10 ekek in ganny sezi, oubyen i pa okouran ki valer sa bann lor.
Mon annan difikilte krwar sa Minis Radegonde, koman en Minis Senior dan Gouvernman ki ansarz Foreign Affairs.

So mon krwar poudir either Gouvernman i get son act in order ki ler nou vin dan Lasanble ganny lenformasyon konkret.

nou Akoz la ozordi pe Lepep Seselwa pe konnen poudir i annan en lasezi R17 milyon.

Kote pe ganny store?

Mon pa pe rod sa.

Me selman sa ki enpotan se ki Lepep Seselwa sa prezan ki pe lenformasyon Mr Speaker.

Mersi.

ganny MR DEPUTY SPEAKER Wi ou napa vreman en kestyon.
Onorab mon krwar to be fair to the panel and the public.

Letan okenn lasezi akoz ou’n koz 14 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 lasezi drog.

Letan sa i ganny fer se toultan Lapolis ki fer sa bann kominike.

dir Ler bezwen Gouvernman spesifye antite lekel Gouvernman ki fer.

nou ou E Minis ki la i Minis Zafer Etranzer e Tourizm, i pa ansarz Internal Affairs.

Mon’n rode tou bann lenformasyon.

Premye fwa mon war sa, mon tande sa zafer larzan.

Ou ki'n dir nou.
Ou ki'n dir nou.

Tou bann rapor ki dan piblik pa mansyonnen.

So bann antite konsernen.

Lakour i annan en public relations office li.

Lakour pa'n fer kominike.

So, nou pa kapab blanm, letan nou pe dir Gouvernman, we have to qualify.

Me ou kestyon in plito en obzervasyon ki mon santi mon’n bezwen, konmsi to be fair as an institution nou bezwen edik dimoun poudir sak sa bann antite zot annan zot responsabilite.

E nou pa kapab zis dir Gouvernman.

Be who is Government?

Lekel ki nou pe koze?


Ou annan klarifikasyon?

HON SEBASTIEN PILLAY Mr Speaker mon le raise en point of order.

E mon konpran ki ou pe sey fer.

Be selman eski ou pa krwar Mr Speaker mon pou demann ou zizman la.

Eski ou pa krwar poudir lapros ki ou menm ou, ou pe pran la se ki ou pe zistifye oubyen ou pe eksplik size ki i bezwen vin Gouvernman devan zot pou eksplike.

E mon krwar i pa fair lo ou koman Speaker ki ou … Lasanble MR DEPUTY SPEAKER Non, Onorab ou kestyon i mansyonn lor.
Be ou ti ava’n met larzan ladan.

Mon premye fwa mon tann larzan la letan ou nonm larzan.

HON SEBASTIEN PILLAY I pou mal Mr Speaker pou mwan antre dan en deba ek ou ki mon pa anvi fer.

So zis permet mwan pou lir sa avek ou.

MR DEPUTY SPEAKER Akoz ou pe entrodwir en nouvo size ki pa the original matter in the question.

HON SEBASTIEN PILLAY Permet mwan pou lir sa avek ou Mr Speaker.

Ok.
Ok.

Conducted detail investigation in respect of specified properties namely 22 pieces of 23 karat gold weighing 23.5 kilograms valued at R17 million 266 thousand 992.32.

And €10 thousand 370 valued at R154 thousand 487.36.

Ok?

Sa i dan dokiman ofisyel ki nou 15 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 kapab ganny akse avek SeyLII.

Ok i la li.

lo Now Mr Speaker, mon kestyon pou Minis, me mon pa pe al dan okenn naryen ek subjudice.
Mon pwen Mr Speaker, se ki mon war ou bomaten koman Speaker - e la ou ki pou bezwen analize ki pe arive.

Koman Speaker, pe bezwen eksplik public relations Gouvernman kan i devret sa Minis ki dan sa sez ki devret pe eksplik Minis relations public relation son Gouvernman.

E mon war li Mr Speaker ki i unfair lo ou koman nou Speaker.
I unfair lo ou koman nou Speaker ki pe fer ou louvraz par judicate in fairness, pe oblize pos ou lekor dan en kote pou ou kapab eksplik en keksoz pou ou Gouvernman, ki pa byen pou ou Mr Speaker.

E i pa byen pou Lasanble.

E krwar ki mon Gouvernman i devret aret servi nou Lasanble Nasyonal pou fer sa Mr Speaker!

Speaker MR DEPUTY SPEAKER Onorab ou’n fer ou pwen mersi bokou.

Me solman ou osi ou pa'n treat the Assembly and the public fairly.

Ou’n fer ou resers pou demann en PNQ.


E ou kit en bout enportan an deor ou kestyon pou ou vin may zanbek tou dimoun on the floor.

This is not fair, this is not right.

Ou ti ava mete lor avek larzan.

Ou pa'n mete dan ou kestyon orizinal.

Alor ou pa kapab lev en subject matter ki is not subject kestyon orizinal.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Non Mr Speaker mersi.

Mon ti anvi zis ki Lasanble i ganny eksplike kisisa ki pe arive la.

Akoz Onorab Leader in demann en Lopozisyon kestyon.
E in pran sa koman en preteks pou li vin address the nation.

E sa se mal, e i bezwen ganny sansire pou li pa fer sa.

Akoz i fer sa tou le semenn.

Mersi.

exhaust MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Donk mon krwar poudir nou’n sa subject.

Donk nou ava remersi Minis pou son prezans avek nou bomaten.

Nou ava dir li avek Ms Ernesta mersi bokou.

E nou ava kapab eskiz zot parmi nou.

Nou ava pran en technical break pou nou kapab sanitize e apre nou ava kriy lot panel pou bann Questions for Oral Answers.
Mersi.

Mersi Minis bonn zournen.

16 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 (technical break) MR DEPUTY SPEAKER Bon nou ava kontiny nou progranm travay pou bomaten.

Aprezan nou pou al lo Questions for Oral Answer.

E nou ava akeyir panel ki fek zwenn nou dirize par Minis pou Lagrikiltir, Sanzman Klima e Lanvironnman Mr Flavien Joubert.
I akonpannyen Prensipal par Sekreter pou Lagrikiltir, Zofisye Prensipal pou Later Ms Gretel Isaac, e Mrs Sarah Estico ki Senior Economist kot Departman Lagrikiltir.

Premye kestyon i kestyon 61 pou Manm Elekte pou distrik Baie Ste Anne Onorab Churchill Gill.

ek tou Manm e HON CHURCHILL GILL Mersi Mr Speaker.

Bonzour ou delegasyon.

Minis tou Bonzour dimoun ki pe ekout nou.


Eski Minis i kapab dir sa Lasanble pou benefis sa bann dimoun ki oule agrandi zot prodiksyon e bann ki lo waiting list pou later lagrikiltir: - Ki pou arive avek sa bann later vid lo Dawn Dew Farm, ki pou bokou letan in reste vid?

Eski ou Minister pou konsider donn priyorite bann dimoun ki oule agrandi zot prodiksyon?

Ki pou arive avek bann dimoun ki lo waiting list?

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Konmsi ou’n mank en bout ek ou kestyon.
Waiting list pou later lagrikiltir.

Anr in repete ok?

Proceed Minister.

Mersi.

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Mr Speaker.

Bonzour bann Manm Onorab e osi bann dimoun ki pe ekoute ozordi bomaten.

Mr Speaker dan, mon ava pran premye parti kestyon.

Ki pou arive ek bann later vid kot Dawn Dew?

Mr Speaker dan bann lannen presedan bann later ex Dawn Dew ki sitye Cote D’Or in ganny reallocate avek 8 fermye ki ti lo waiting list Praslin.
Apre ki zot laplikasyon ti ganny evalye e ganny konsidere pou devlopman lagrikiltir lo sa bann morso teren.

Apre sa Departman Lagrikiltir ti met an plas bann ti pou fasilite esansyel ki benefisye sa bann nouvo lokater.

Parey elektrisite, delo, e osi akse semen.

Pou ki sa bann fermye i kapab komans prodiksyon.

I annan ankor en 17 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 lot morso later ki apepre 2.8 ektar ki ti'n lease avek en lakonpannyen par Minister Later ek Lakaz.
E sa morso later pe ganny survey pou separ bann diferan aktivite ki egziste lo sa sit.

i e konplete Alor Mr Speaker letan survey ki Departman Lagrikiltir i ganny plan final avek Minister Later ek Lakaz, desizyon pou bezwen ganny pran lo lafason ki sa bann later pou ganny lease.

Swa menm lakonpannyen, swa ki pou ganny reallocate avek bann aplikan lo Praslin ki lontan pe esper later lagrikiltir pou zot devlopman.
avek sa I osi enportan pou note Mr i annan ankor Speaker, ki serten lezot morso later ex- Dawn Dew ki ankor anba diskisyon avek Minister Later avan ki okenn desizyon i ganny pran lo sa bann kare later.

zot Dezyenm parti kestyon Mr Speaker, eski Minister pou konsider bann priyorite donn priyorite bann dimoun ki oule agrandi prodiksyon?

Definitivman Mr Speaker, bann fermye ki'n prouv zot lekor.

E ki zot later i 100 poursan prodiktiv, i ganny priyorite pou ganny en lot bout later si zot fer laplikasyon.
E zot oule agrandi zot biznes lagrikiltir.

Me la ankor i pou depan si i annan later vid ki kapab ganny allocate avek zot.

Nou vwar dan plizyer ka ekspansyon laferm ki sa bann fermye in fini idantifye annan potansyel akote zot parcel.

E la departman i fer le neseser pou fasilit zot pou agrandi lo sa bann morso later.

later ki Dan ka ki o bor Dawn Dew, i lespas nou konnen limite.

Me nou plan se pou akomod omwen ankor en laferm.


Me osi ed bann ki la pou ganny plis lespas, depandan lo kantite later ki nou kapab trouve apre ki survey in fini konplete.

Toudmenm Mr Speaker i touzour enportan pou balans sa avek bann aplikan ki lo waiting list, ki zot osi zot en priyorite.

E ki nou bezwen fer sir ki sa bann demann i dapre kriter pou alokasyon later lagrikiltir.

Lo trwazyenm parti kestyon, ki pou arive avek bann dimoun ki lo waiting later lagrikiltir?
list pou Mr Speaker Departman Lagrikiltir pe kontinyen avek son legzersis pou revisit son waiting list, ki ozordi i annan plis ki 166 aplikan.

Pou konfirmen ki zot ankor enterese e zot ankor kapab pou fer bann devlopman ki zot ti pe planifye.

Pou note ki i annan aplikan ki 18 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 lo waiting list depi lannen 2022.

E sa i kontinyen ogmante ziska prezan.

Ozordi dapre rapor, i annan 25 aplikan lo Praslin.


E aktyelman nou annan omwen 9 parcel dan nouvo livestock zone Grand Anse.

E potansyelman enn Dawn Dew ki nou kapab konfirmen ki pou kapab ganny allocate avek sa bann fermye.

Parmi bann ki bezwen nouvo landrwa, i osi enkli bann ki bann afekte par ekstansyon sa zone leksklizyon otour air strip Amitie.

Pli zeneral Mr Speaker mon ti ava oule fer resorti ki i annan en gran demann pou later lagrikiltir.

E sa i plis ki later ki ozordi i disponib.


Akoz sa gran demann, nou bezwen fer en triyaz pli pouse e favoriz bann ki montre fer avanse potansyel pou lagrikiltir dan en fason mazer.

Sirtou bann ki kaapb envestir e e demontre konesans ki kapasite.

Alor i pa toultan le ka ki zis bann ki’n la pou long letan ki pou ganny preferans.

I pa vedir ki bann pti fermye pa pou ganny gete.

Akoz zot osi zot pou kontribye dan met manze lo latab nou pep.
Me nou bezwen osi dakor ki prodiksyon i merit lo en nivo ki satisfezan e ki letan zofisye i son rapor, nou war fer prodiksyon pe arive lo bann later ki annan ozordi.

Tre enportan nou bezwen evite ki dimoun i antre lo later lagrikiltir dan en fason pou etablir zot koman en premye priyorite.

E fer kiltivasyon ouswa elevaz lo en nivo segonder.

A kote sa Mr Speaker, nou bezwen note ki i osi annan plizyer later prive ki annan potansyel.
Ouswa ki ti'n ganny deza servi pou lagrikiltir dan lepase me i abandonnen.

Nou a rapel ki problenm lalyann anvaisan par egzanp dan pei i en sentonm sa problenm.

ozordi ki Menm si i annan serten laferm anrezistre ki prive, i napa bokou ka kot propriyeter prive in lease zot later pou lagrikiltir.

Nou krwar ki si sa bann laranzman i ganny fer, i pou tir osi presyon lo sa lalis e osi ede pou elev prodiksyon.
Dan peryod resan dan sa 2an ki'n pase, Departman in eseye avek serten propriyeter pou esey fer zot antre an kontak avek bann ki enterese dan prodiksyon, pou zot lease zot later.

E nou reste pare pou trouv bann mwayen pou fasilit sa kalite diskisyon avek bann diferan propriyeter.

Mr Speaker pou nou deal fodre ki list, avek waiting 19 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Departman i set serten target e i azir lo la.
Mon pou premye pou admet ki pou lemoman malgre serten progre parey lo Praslin kot parey mon'n dir nou pe apros en rediksyon apepre lanmwatye nou waiting list.

Keksoz pa pe mars ase vit.

pou Pou nou bouz pli vit, nou bezwen adres ban defayans ki pe met retar.

An Septanm sa lannen nou’n finalman ganny servi laprouvasyon surveyor prive avek POU.

E sa i larg nou lanmen espesyalman lo Mahe.


Nou'n lans prosedir entern pou annan plis staff dan staff dan seksyon later pou adres sa mankman sever ki annan e ki koz retar.

E bann target imedyat staff extension, se pou analiz e update bann rikord lo lekel ki pe travay ouswa lekel ki pa pe travay lo bann later ki'n ganny lease avek zot.

Nou get osi letan ki i pran pou sa prosedir pou repran later e reallocate avek bann aplikan ki lo waiting list pou fer li.
Nou pe osi get sa letan ki i pran pou reallocate later avek bann aplikan ki lo waiting list pou fer ki sa prosesis i vin pli kourt.

I osi fodre note ki ozordi i annan bokou lease ki avek Minister Later ek Lakaz, e i pa avek Departman Lagrikiltir.

Departman in fer demann pou sa bann lease ganny anmennen anba levanter later kot nou Minister.

E i annan bann renyon ki nou pe fer regilyerman avek sa Minister pou adres sa bann ka parey.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Gill.


HON CHURCHILL GILL Mersi Minis pou ou larepons byen detaye.

Mon premye siplemanter se, eski bann travay survey ki pou ganny fer Minis i kapab dir nou si i pou letan ki annan serten dele Minister in donn son lekor pou sa legzersis survey konplete?

Eski ler survey i fini sa bann nouvo later ki pou ganny allocate, zot pou fini annan lenfrastriktir neseser bann parey semen pou arive?
Vi ki ou’n dir ki lakantite later ki i annan i pa neseserman an relasyon avek demann.

E lo plan lonterm pou Praslin, eski ou Minister pe mazinen bann fason ki oubyen bann landrwa ki ou kapab annan akse ek later?

Ki ou ava kapab meet sa equation ki demann.

Oubyen si sa i pa posib petet dan lonterm, i kapab eski ou Minister konsider anonse ki kantite later lagrikiltir ki annan.

20 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Koumsa bann dimoun ki lo waiting list zot ava kapab pran en desizyon.
Zot ava konnen poudir si zot pou reste lo la oubyen nou.

Si zot deside reste, then zot pou bezwen esper en kantite lannen zisteman akoz napa lakantite later pou lakantite dimoun pe demande.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister.

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Mr Speaker.

Mersi Onorab pou ou trwa pwen siplemanter.

Mr Speaker survey parey mon'n dir nou'n fek demar en prosesis survey en pe pli akseler-e la.
Dapre lenformasyon Minister Later pou MLH pou mont lo site semenn prosen, pou finaliz travay kot i konsern Dawn Dew.

Enfrastriktir lo sa bann sit i annan akse semen.

Me i annan serten lezot laranzman ki nou bezwen fer sirtou pou irigasyon.

E osi pou supply elektrisite sa i kapab ganny fer avek PUC.

Kot i konsern waiting list lakantite dimoun ki lo la e lenformasyon pou zot konnen si zot pou reste lo waiting list en oubyen nou.

Sa i lenformasyon ki nou annan.


E letan nou'n fini fer sa bann prosedir kot nou pou deal avek bann ki pa pe servi.

E nou konnen egzakteman ki nou bann limitasyon ki nou annan.

Byensir nou pou kapab fer sorti sa lenformasyon pou bann dimoun ki lo waiting list.

En konnen fason egzakteman ki zot pou fer.

zot ki E en keksoz mon krwar enportan Mr Speaker se ki nou bezwen osi reflesir ki lo lafason ki nou servi later ozordi.
I annan prodiksyon ki nou kapab fer lo bann teren ki petet dan lepase nou ti pe konsider koman marginal.

Akoz petet later pa ti dan en bon kondisyon.

Me ozordi i annan menm bann devlopman teknolozik ki enplik teknolozik ki bann dimoun pe fer.

Ki pou fer ki nou kapab servi en bon pe sa bann landrwa ki dan lepase pa ti ideal.

Alor sa osi mon krwar i enportan ki nou kapab vwar e selekte bann dimoun ki nou konnen i kapab servi sa bann lespas pli byen.
E petet nou ava war ki nou prodiksyon i ava monte san ki nou bezwen agrandi la kantite later ki nou i en kestyon servi.

efikasite zis agrandisman.

Mersi.

Akoz e pa later 21 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minister.

Romain.

Onorab tann HON GEORGES ROMAIN Mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis avek ou delegasyon.

Bonzour tou dimoun a lekout.

ou Minis mon’n mansyonnen ki i annan 166 dimoun lo waiting list pe esper later lagrikiltir.
Nou konnen sa dan tou distrik i annan sa problenm parey ou’n fer resorti.

I annan bann fermye ki pa pe devlop zot lo maximum oubyen pa pe fer naryen lo sa later.

E mon'n tann ou mansyonnen ki ou pou fer sa prosedir pli vit pou kapab repran sa bann later.

later Minis mwan mon santi ki sa prosedir pe al kekfwa definitivman tro dousman.

E nou tou nou konnen i annan dimoun dan nou distrik pe rod later, e nou ganny en ta konplent ek nou bann dimoun akoz later pa pe ganny servi.
Alor mon kestyon Minis, mon krwar i plis ki ler ki sa bann dimoun ki pe devlop sa bann later Minis, mon krwar letan in donn zot vreman en bon pe letan.

Mon krwar in plis ki ler Minis pou kapab ale re pran sa bann later pou donn bann dimoun ki anvi lagrikiltir.

fer E mon ti ava kontan ou donn ou pwennvi lo a Minis.

Akoz mon santi sa i pou kontinyen trennen koumsa.

E bann dimoun pou kontinyen met presyon lo nou.

Kan nou annan later ki available ozordi, sa bann dimoun pa pe servi sa bann later.
Alors Minis mon ti ava kontan ganny en langazman avek ou, ki sa prosedir i merit pas bokou pli vit.

Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister.

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Onorab pou sa pwen ki tre enportan.

Mr Speaker parey mon'n dir nou, nou ti ava voudre ki sa prosedir i mars pli vit.

E nou pe fer bann laranzman pou nou fer li al pli vit.

Nou annan nou Land Retraction and Allocation Committee ki nou pe reget li.
E osi nou pe travay bokou avek Attorney Zeneral pou fer sir ki nou pa ganny bokou bann retar avek bann dimoun letan nou pran aksyon avek zot.

22 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Akoz nou bezwen fer en step, 1, 2, 3 apre sa dimoun i bezwen donn plas en lot.

E apre i annan en lot keksoz ki met nou retar osi se ki i annan de ka e mon komans remark en pe sa bann case ki pe vini la.
E nou bezwen pran en pozisyon pli dir, kot nou annan dimoun ki'n lo later pou en pe letan in met zis petet 2 pti pye bannann lo la.

E apre letan ou dir li sorti i dir ou mon le konpansasyon.

Me nou bezwen tonm dakor ki pa tou sa bann keksoz ki nou war lo sa bann later ki kiltivasyon.

I bann keksoz ki nou war lo sa bann later ki kiltivasyon.

I bann keksoz ki in zis ganny mete la 10an pase.

E ozordi mon pa tro asire son valer, ki son valer.


Alor nou bezwen fer sir ki nou kapab annan en sistenm ki pli kler, ki evalyasyon i ganny fer pli vit.

E ki nou bezwen kapab dir laverite avek dimoun, poudir nou pa kapab zis ganny konpansasyon pou tou keksoz ki'n la dormi lo en later pou plizyer lannen.

Alor nou bezwen tonm dakor lo la.

Ozordi menm i annan serten ka ki pe met retar akoz sa size konpansasyon ki ankor pe still pe drag.

Me sa i en keksoz ki nou bezwen rezourd.


Me mwan mon donn ou mon langazman ki nou pou al nou pou bezwen al pli vit.

Nou bezwen al pli vit, akoz nou annan later e i annan dimoun ki pe espere pou devlope.

Me zot pa pe ganny sans akoz i annan tou sord kalite konplikasyon e dimoun pe asize lo la nanryen fer.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minister.

An akord avek Standing Order 37(2) mon pou limit bann supplementary lo bann kestyon akoz kontrent letan.
Nou annan nou 9 kestyon pou nou kapab fini pli tar midi edmi.

So mon pe limit bann kestyon pou 15 minit.

E an menm tan bann Manm be reminded of Standing Order 37 (10) ki dir ‘’answers’’, e sa i enkli kestyon, ‘’shall be brief to the point and relate to the question.’’ Mon pou pas lo kestyon 61 Onorab Egbert Aglae.

Mersi.

HON EGBERT AGLAE Mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis ek Panel.


Kestyon comme swivan; Eski Minis i kapab dir ek loan sa Lasanble, konbyen anba sa Scheme Lagrikiltir atraver DBS ki’n ganny donnen ziska prezan anba sa 25 milyon?

23 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Ki kategori fermye ki pe ganny asiste?

E ki area ki zot pe plizoumwen konsidere?

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister.

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Mr Speaker.

Mersi Onorab pou ou kestyon.


Mr Speaker ADF parey nou konnen ti ganny etabli pou asiste tou bann fermye anrezistre avek ki dan sekter pou devlopman zot bann proze e osi bann lezot aktivite relye avek aktivite lagrikiltir.

ADF ozordi son status zis pou enform ou Onorab ki ADF pe kontinyen grosi.

E lakantite loan ki pe kontinyen ganny donnen agrandi pe signifikaman.

An 2018 par egzanp ti annan 12 loan ki i ganny aprouve.

E sa ti pou en total 5.3 milyon.

2019 sa in monte in ariv 7.3 milyon pou 25 loan.


2020 24 loan ti ganny donnen.

E sa ti ariv 11 milyon.

2022 ozordi letan nou pe koze – pardon, pou lannen 2021 ti annan 22 ADF loan.

E sa ti ariv en total 12.653.

E ozordi pou 2022 letan nou’n ariv 3 kar lannen, i loan ki'n ganny annan 15 donnen.

E sa i pou en total 11.6 milyon.

E nou espekte ki letan nou pou’n ariv lafen lannen, sa pou’n depas sa sif pou 2021.

Laplipar alokasyon anba ADF in al ver depans pou konstriksyon shade house.
Konstriksyon e renovasyon lenfrastriktir pou elevaz zannimo.

Par egzanp kazo poul, park koson.

Renovasyon serten lenfrastriktir pou aste lezot manze zannimo e osi lezot inputs.

E pou osi etablir bann sistenm irigasyon e bann lekipman e materyo agrikol.

Mr Speaker, zis en pti koreksyon selman lo kestyon Onorab.

Letan ou’n nonmen ki sa ADF i 25milyon, aktyelman i R20milyon ki available pou ADF loan ozordi.

Dezyenm parti kestyon Mr Speaker, ki kategori fermye ki pe ganny asiste?
Mr Speaker i enportan pou note ki tou fermye anrezistre i kapab ganny anrezistre anba ADF loan pou diferan kategori;-swa pou crop, livestock, agro- processing, agro suppliers par egzanp animal feed.

I annan osi agro tourism e osi agroforestry.

Laplipar bann fermye ki pe fer crop ek livestock i bann ki’n fer laplikasyon anba ADF.

E laplipar zot in resevwar zot ortikiltir, 24 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Departman pe loan.

Ki area ki pe ganny pli ou mwen konsidere?


Laplipar sa bann ganny loan ki pe konsidere pe al ver aste nouvo lekipman teknolozi.

e Renovasyon bann lenfrastriktir ki egziste.

Konstriksyon nouvo fasilite pou lenfrastriktir e agrandi e fasilit devlopman biznes pou legim e osi zannimo.

sirtou siport bann lenvestisman ki pou ogmant volim prodiksyon.

Siport bann ki dan prodiksyon.

E osi azout valer prodwir ki pou fer ki plis prodwir lokal i ganny entegre lo marse.
Resaman Departman Lagrikiltir in fer diskisyon avek Labank DBS, pou elarzi bann kalite aktivite ki kapab ganny kouver anba sa Scheme pou adres vann demann, bann prodikter e donn zot en fasilite ki bokou pli konpreansiv.

bann Anba nouvo amannman fasilite pou kapab kouver lenfrastriktir ki neseser pou laferm fonksyonnen ki pa ti pe ganny kouver avan.

fer Fasilite sekirite, par egzanp Veikil fencing.

spesyalize osi.
spesyalize osi.

Byensir nou li avek bokou bezwen kontrol pou evite ki nou ganny bann problenm parey ti annan dan lepase, kot dimoun ti pe aste pick-up e apre pa ti pe servi dan lagrikiltir.

I annan bann masin ki nou kapab prezan siporte.

Par egzanp i annan bann pti excavator e bann pti lenstriman ki ede dan mekanizasyon laferm.

E menm nou pe konsider refinancing pou redwir presyon bann loan komersyal lo bann prodikter.
Akoz nou konnen i annan seren prodikter zot in demare, e zot on pran bann gro loan pou labank zot komersyal.

E ozordi zot war zot dan difikilte akoz lentere lo sa bann loan.

laferm avek Sa Mr Speaker byensir i pou ogmant demann pou plis larzan dan sa Scheme.

Me nou krwar ki i bezwen ganny fer si nou oule ki lagrikiltir dan pei i ogmante.

Me zis pou met dan latansyon Mr Speaker, se ki ozordi anba sa i reste apepre 8.3 Scheme milyon ki disponib.
Me pipeline proze dapre demann ki nou'n gannyen i 38 milyon demann ki pa ankor ganny satisfe.

Lasanble Osi dan sa Scheme ki ti pe mars anba Bidze 2021.

Minister ti demande ki valer maximum loan i ganny ogmante.

E en revizyon ti ganny fer an Fevriye 2021 ki aprezan laplikasyon i kapab ganny fer pou en maximum loan ziska R5milyon.
Ki ede pou nou kapab ed bann fermye, bann dimoun ki dan 25 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 prodiksyon pou zot fer bann gro lenvestisman konpare avek avan kot loan ti limite.

Mesi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minister.

Siplemanter Onorab Aglae?

an mon latansyon, ki zot ankor pe esper sa loan pare.

Konbyen ki outstanding ki pa ankor ganny disburse avek anba sa ADF?

E ki bann kriter ouswa ki lakoz ki zot bann loan pa pe disburse ase vit pou sa bann fermye ki pe espere?
Mersi.

HON EGBERT AGLAE Minis mersi pou ou larepons.

Minis mon ti a kontan premyerman sitye mon lo en baz anyel.

An vi ki ou’n fer referans ki valer bann loan ki pe i apepre ganny demande 38milyon.

Eski ou kapab dir sa lasanble konbyen laplikasyon ki zot in, zot pe trete par lannen an term bann ki ou aprouve e bann ki pa neseserman ganny aprouve?

sa i enn.

Dezyenmman Minis.

Ler mon pe regarde, on average mon’n pran 2020 ki annan 24 laplikasyon ki tonm apepre 11 milyon.
E on average ler mon divize, i vedir ki sak aplikan pe ganny li apepre R800 ekek mil par loan on average.

So baze lo sa Minis vi ki ou’n mansyonnen ki maximum ki zot ti agree, recently se R5 milyon, konbyen petet ladan ki'n kalifye pou ganny sa maximum R5 milyon?

i annan bann fermye osi ki met E dernyerman Minis MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister.

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Mr Speaker.

Mon pou sey reponn ou kestyon Onorab dapre lord ki ou’n donn mwan.

Me si i annan okenn fot zis endik mon.


Si mon konpran byen ou premye parti kestyon se, konbyen loan in annan pou sa lannen ki'n pase e konbyen ki'n ganny aprouve?

Bann lenformasyon ki mo annan i montre ki 95poursan demann ki’n ganny fer in ganny aprouve.

E an 2022 ti annan 15 aplikasyon ki'n pase.

Me mon napa aktyelman sa figure.

Wi 15 reprezant aplikasyon i loan ki’n 95poursan bann ganny demande.

pwen Dezyenm Mr Speaker se, si i annan okenn dimoun ki'n ganny loan lo sa nivo maximum 5milyon an 2022?
Nou annan enn -1 sa aplikan ki'n ariv lo 26 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 maximum, ki'n fer en demann.

Ok?

Savedir E pou 2022 Mr Speaker nou annan 24 loan ki reste undisbursed.

nou annan ankor 24 ki'n ganny anvoye kot DBS ki pa ankor finaliz net.

E ki nou espekte ki disbursement pou kapab ganny er dan bann mwan ki pe vini.

Alor parey nou'n dir nou ti deza pe koz en figure 15 pou 2022.

E nou annan ankor 24 ki ankor pe ganny trete.


E nou pe espekte alor, ki sa sonm pou 2022, nou pe ariv dan aprosan en pres 40 loan ki nou espekte ki pe ganny process pou sa lannen.

Alor i montre ki sekter pe avanse, bann dimoun pe invest.

E nou, nou oule ki nou pouse, pou nou kapab kontinyen pou nou donn zot sa backing.

E ankouraz zot pou al kot devan, vin devan servi fasilite, e agrandi zot loperasyon.

Lo kote akoz ki loan pa pe ganny disburse ase vit, dimoun pe espere?
I annan serten ka kot bann keksoz pa annord.

Pa toultan ki lenformasyon ki nou gannyen i 100poursan kler.

I annan de ka kot dimoun i dir ou poudir mon loan pa pe ganny disburse.

Me apre letan ou pou war i annan serten keksoz ki manke.

E mon krwar i enportan ki nou bann dimoun i kapab fer en travay ase konplet avek DBS.

E zot kapab satisfer tou bann demann kote dokimantasyon, eksetera.
Me byensir nou lo nou kote nou pe kontinyelman an diskisyon avek DBS akoz nou krwar ki sa osi pou lakle fasilite, lenvestisman dan sa sekter.

lo i E nou bezwen osi an avek konsiltasyon konstan DBS, pou asire ki nou pe kre en fasilite ki vreman vit.

E ki letan en dimoun i vin devan avek son nide avek son i kapab ganny sa sipor pou li bouz devan.

lanbisyon, Me byensir parey mon'n dir fodre ki nou bann dimoun osi zot egzers serten disiplin.

E osi zot egzers disiplin letan zot ganny larzan pou re peye.
Akoz mazinen sa i en revolving fund.

Letan ou ganny larzan anba la ou bezwen re peye pou ou prosen kapab ganny larzan pou kapab ganny prete li osi pou li avanse.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Cosgrow.

Minister.

Onorab HON WALLACE COSGROW Mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis avek ou tim.

Minis ou’n la donn detrwa figures 27 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 loan ki bomaten.

E mon pou al presizeman lo sa kantite larzan ki ou dir i reste dan ADF i la ki available dan ADF R8milyon.
E ou’n osi dir ki nou annan reste apepre 24 undisbursed.

So eski ou krwar poudir pandan la ziska lafen lannen sa R8milyon i pou ase pou disburse le 24 laplikasyon ki ou annan, or eski sa i pou debord dan lot lannen?

So bann dimoun bann fermye ki pe ekoute prezan zot ava kapab ganny en nide, si zot loan pou aprouve sa lannen ou si non.

Akoz sa figure kantite larzan avek sa figure kantite i en pti pe disburse enkyetan pou mwan.
loan tou Dezyenm Minis eski ou kapab dir nou, nou konnen poudir ADF i en revolving fund, eski ou kapab dir nou ki status repeyman ADF la an se moman anmezir nou pe koze, ki status repeyman ADF?

E eski Gouvernman i pe commit sa R20milyon tou le lannen pou ranbours ADF pou ki i kapab ganny lespwar pour ki zot bann loan i ganny aprouve?

Mersi.

fermye MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister.

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Mr Speaker.

Mersi Onorab pou sa de pwen.


Mr Speaker kot i konsern lakantite loan ki i annan pou disburse e lakantite larzan ki available, letan mon pe gete i annan apepre R3milyon ki’n pare pou ganny disburse pou en serten norm loan.

Me i pa pou ase sa larzan ki nou annan pou disburse pou tou sa bann ki’n line up ziska lannen definitivman.

lafen Osi parey mon’n dir nou pa asire si tou sa bann loan nou pou pouse byensir avek DBS pou ki zot kapab travay lo la.
Me selman nou konnen toultan i annan retar e nou pa konnen si tousala pou pare avan lafen lannen.

Me definitivman sa sonm i pa ki annan available, neseserman sifizan pou satisfer tou sa bann demann ki annan pou dimoun agrandi zot ouswa fer nouvo prodiksyon.

Lot keksoz se sityasyon repeyman ADF.

Ozordi kantite arrears anba ADF i 87 ka arrears, e i pou en sonm 8.804 milyon.

Fodre note Onorab sa sonm 8.804 milyon, trwa kar i avan 2018.
Savedir sa ki nou pe gete ozordi resaman e mwan dan bann letan ki mon’n la i 24 28 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 poursan sa kantite arrears ki i annan anba loan ADF.

Savedir i annan en bon pe keksoz istorik ki reste anba sa ADF ki nou bezwen rod fason pou deal avek, bann ka bokou pli avanse, e bann ka petet kot dimoun in pran larzan anba sa fon e nou pa konnen ki’n arive avek.
Alor i enportan ki sa legzersis i ganny fer e ki nou kapab efas en bon pe ouswa recover, pou ki nou kapab ganny sa sonm pou kapab lezot travay avek pou pret dimoun.

8.8 Akoz milyon adisyonnel i pou bokou ede pou sa bann fermye ki pe rod larzan ozordi pou zot fer devlopman.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minister.

Mon pou – HON WALLACE COSGROW (Off-Mic) MR DEPUTY SPEAKER Ou annan klarifikasyon?

HON WALLACE COSGROW Mr Speaker, mersi bokou pou donn mwan sa loportinite.

I pa en klarifikasyon.


I zis mon ti’n mank en pti keksoz.

Sa bann loan, eski i bann nouvo fermye ouswa i bann current fermye, ki pe rod fason pou zot agrandi zot biznes?

Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister.

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker sa bann loan i en melanz.

Ou annan bann fermye ki egziste ki ozordi zot oule pran loportinite pou zot agrandi, ouswa pou zot devlop nouvo laspe zot biznes.
Me i osi annan serten nouvo ki pe antre, ki pe devlop bann nouvo laliny devlopman.

Par egzanp i annan ki oule fer processing.

I annan ki le fer bann nouvo prodwir;- par egzanp bann prodwir fri ek ki pa tro annan lo market.

E alor i annan en melanz fermye.

E alor nou, nou pe parey mon’n dir nou pe pous for pou bann dimoun ki nou konnen, i pou bann biznes ki nou konnen i pou ed transform market e fer ki bann prodwir lokal pe rantre lo market ozordi.
Alors sa pou nou, nou demann Gouvernman kontinyen siport sa striktir, e fer ki nou annan ase larzan pou kapab siport bann dimoun ki dan prodiksyon.

Mersi.

se MR DEPUTY SPEAKER 29 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Mersi Minister.

Donk nou pou pas lo nou prosen kestyon 61, me nou pou bezwen pran en technical break pou nou kapab sanitize e sanz panel osi.

Mersi.
Mersi.

(technical break) kit pou MR DEPUTY SPEAKER Bon nou pou kontinyen avek nou sesyon travay pou bomaten nou ava remersi bann zofisye zot nou ki’n partisipasyon e nou ava akerir aprezan Sekreter Prensipal pour Lanvironnman Mr Denis Matatiken Sef Egzekitiv pour Land Waste Management Agency Mr Raoul Mangroo byenveni.

Nou pou pas lo kestyon 162 pou Onorab Adelaide.

e Depite HON FRANCOIS ADELAIDE Mersi Mr Speaker.


Bonzour Minis avek tou delegasyon, tou MNA, spesyalman bann dimoun Baie Lazare bann ki dan Anse Gaulette.

Mr Speaker mon kestyon i al koumsa: - Swivan konsern serten zabitan Anse Gaulette Baie Lazare, lo degradasyon lans semen primer vezetasyon, ki pe ganny menase par bann gro laroul dan sa zanmirant, eski Minis pour Lanvironnman i kapab donn detay Lasanble, lo ki plandaksyon son Minister i annan sa sityasyon?

Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker.

remedye pou MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister?

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker zis en pti klarifikasyon mon krwar i mank en zofisye ki ti sipoze la pou sa enn kestyon, petet nou’n fer en pti fot lo wi lo lalis dan lasal.

MR DEPUTY SPEAKER Lo lalis bann zofisye ki mon annan i annan zis sa de.

MINISTER JOUBERT Ok nou ava kontinyen.

FLAVIEN MR DEPUTY SPEAKER Nou lo 162 la nou.

MINISTER JOUBERT I pa grav nou ava kontinyen.


FLAVIEN MR DEPUTY SPEAKER Ok. FLAVIEN MINISTER JOUBERT Ok mersi Onorab pou sa kestyon.

Mr Speaker Kontra pou proze pou proteksyon lakot 30 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Anse Gaulette in ganny sinyen depi le 1 Out sa lannen, e kontrakter si en konpannyen ki apel Dubai Civil Engineering.

Sa proze i pou fer en miray ros apepre 300 met longer e sa i pou kout R5.3milyon.
proze Sa i avek lentansyon pou anpes lerozyon e domaz pou lenfrastriktir.

An se bann moman apepre i 30poursan konplet.

Me letan nou pe koz plandaksyon an antye, en lot bout sa proze i konsern sirfas semen ki i osi i merit ganny repare ansanm avek sa proze.

E sa pou ganny fer par SLTA e nou pe espekte ki fer apre ki sa proteksyon bor lanmer in fini ganny fer.
i ganny Nou aktyelman an diskisyon avek SLTA, pou tonm dakor lo bann detay sa travay avek zot, e pou osi ganny konfirmasyon en dat, kan sa bann bout travay pou ganny fer lo sirfas semen.

Akoz nou konnen i en gro lenkonvenyans pou bann dimoun ki servi sa morso semen.

trouve dan sa landrwa, i pa pou ganny tire e aktyelman nou pou azout ankor.

E ki osi ki lalinyman nou bann miray ki pe ganny fer i pou osi swiv laform lakot ki egziste.
Minister i vwar ki neseser i pou enplimant en premye bout sa proze ase vit, pou redwir degradasyon lo sa morso lakot.

E ki’n agrave tou resaman.

E Onorab byensir ou konn byen sityasyon dan sa landrwa.

Sa proze fer avek laprouvasyon Lotorite Plan, avek bann kondisyon strik ki’n fors enzenyer pou modifye en pe design orizinal.

E sa i en fakter ki’n retard en pe progre lo sa proze.
in ganny in I enportan Mr Speaker pou note ki tou dilon sa parkour Departman Sanzman Klima dan Minister ki mon an okipe, kolaborasyon avek Lotorite Distrik e byensir avek MNA pou konsevwar lapros ki finalman pe ganny adopte pou retenir sa lakot e evit-e ki lerozyon i kontinyen.

travay Pou stabiliz landrwa Mr Speaker en trwazyenm parti plandaksyon Minister i osi pe plant i pou osi plant vezetasyon lakot lo tou bann sirfas ekspoze letan travay in fini.
Fodre note ki aktyelman bann pye dibwa matir ki ganny Meeting ek bann zabitan ek zot laprouvasyon atraver sa wayleave kolaborasyon, travay senkronize avek tou bann ki konsernen.

in demontre en I annan bann serten zabitan ki pa ankor agree pou 31 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 siny wayleave pou serten parti sa zone kot proze pou fer.
ki sa proze Me lefe ki proze pe ganny fer par faz, nou pe ekspekte apre ki premye faz i fini, bann zabitan i ava vwar e apresye i lavantaz anmennen, e pou zot propriyete e osi pou kominote an zeneral.

Deza Lazans Lenfrastriktir ki en partner kle pou design, tender i enplimant proze in fini konmans prosedir tender pou sa dezyenm parti.

E nou espekte ki sa prosen de mwan sa lot parti proze i ava osi demare.

Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minister.

Adelaide.


Onorab pou Ti HON FRANCOIS ADELAIDE ou Mersi Minister vreman lesplikasyon.

enportan pou ki dimoun dan sa rezyon e bann dimoun Baie Lazare an zeneral i konpran ki pe pase, e dabor mon dir ou mersi.

Akoz vreman in annan bokou konsiltasyon.

E konman MNA mon vreman apresye.

De pti siplemanter Minis pou ou parey ou dir, ankor 2 mwan kekfwa sa tender i kapab vini pou sa lot faz.
Me solman la kantmenm sa proze pe ganny fer kot in konmanse i annan landrwa sirtou ki pe bann vreman ganny afekte sirtou anba semen.

E menm sa i pe kapab petet andomaz bann lakaz petet dan sa zanmerant, akoz i annan bann dimoun ki’n fer mwan vini, mon’n vin gete e vre i annan sa danze.
Petet menm kantmenm sa proze pa ankor demare pou dezyenm faz, eski ou Minister i annan bann fason mitigasyon, petet pou bann mon kapab dir ouswa bann konstriksyon, bann lakaz ki petet ki kapab vin an danze, menm avan ki sa dezyenm proze i vin an plas?

Apre Minis, petet mon ti ava vreman mon ti ava demann zot e enplor zot at least sirtou kot nou annan sa parey en moniman kot sa lank la, e ou konnen si sa lank i tonbe, mwan osi mon manda i bezwen tonbe akoz en moniman in tonbe.
So, mon pe demann ou ki zot kapab fer pou petet anpese ki sa moniman i tonbe, pou ki nou kontinyen prezerv sa moniman.

E mon osi mon manda i kontinyen reste pou sa 3an ki reste.

Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister.

MINISTER JOUBERT FLAVIEN 32 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Onorab Mersi Mersi Mr Speaker.

Onorab pour sa de pwen siplemanter.

sa problenm avek semen ek son degradasyon, nou bann zofisye in note sa.
E zot in eksprim fer konsern diskisyon lo sa proze.

E i enn bann keksoz ki nou pou bezwen adrese - parey mon pou dakor avek ou - nou bezwen adres li boner menm avan nou lans dan lot faz.

nou’n letan Nou pa kapab esper ankor 2 mwan pou nou adres li.

Akoz i pe ale i pe ganny degrade.

Me osi i pe vin en danze pou bann dimoun ki servi semen e nou pa oule ki i ariv en aksidan dan sa landrwa bann problenm.
akoz sa Alors i en keksoz ki dan bann semenn ki vini nou bann zabitan pou mont lo teren, e zot pou travay avek Land Transport e osi Lenfrastriktir pou trouv bann solisyon pou sa bann problenm degradasyon.

E ava bann sityasyon kot semen pe avarye e i pe kree bann danze pou dimoun ki servi.

Sa lank in ganny enkli dan proze e i annan en propozisyon lafason pou stabiliz li e pou fer li pa tonbe.
Me selman si i pe tonbe la deswit, nou pou bezwen pran en aksyon pou li pa tonbe akoz nou konnen i pou afekte ou manda parey ou’n dir.

Alor nou ava fer sir lank pa tonbe.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minister.

Si i pe tonbe met dan proze kominoter lannen 2023. distrik pou Onorab Samynadin.

HON KELLY SAMYNADIN Mersi Mr Speaker bonzour Minis avek ou delegasyon.
Minis parey ou konnen Au Cap i en distrik ki li osi i pa pe ganny eparnyen avek sa sityasyon lerozyon, ki pe an retour koz degradasyon semen sirtou dan rezyon Point Au Sel.

E tou resaman mon ti ganny rapor en trou ki ti ganny formen dan semen, avek sa sityasyon laroul ki pe kontinyen monte.

se Sa ki mon ti ava kontan konnen sa menm si konversasyon ki pe egziste ant SLTA parey proze pou distrik Baie Lazare, mon pe gete si sanmenm sa konversasyon i osi annan pou distrik Au Cap osi?

Mersi.
Mersi.

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Onorab pou sa kestyon.

Wi Onorab nou an diskisyon avek SLTA, sirtou lo bann landrwa lakot kot nou konnen i konmans annan en kantite problenm i Au Cap.

I bann 33 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 landrwa ki nou ganny disab lo lans kot bann miray pa pe fer byen zot louvraz proteksyon.

Akoz kondisyon pe sanze.

I osi annan bann landrwa kot nou konnen poudir i annan bann striktir parey bann pon osi, ki pe ganny afekte en pe.
E nou an konversasyon avek ek avek diskisyon Lenfrastriktir.

E i annan en survey mon rapel li - me selman pa arpante, me en levanter ki pe ganny fer lo sa bann landrwa e lafason ki zot kapab ganny fason dan adrese konpreansiv.

SLTA en osi Byensir enplik i proteksyon lakot i pa zis en kestyon reparasyon sa bann lenfrastriktir, me i proteksyon lakot, pou anpese ki nou ganny gro laroul ki vin afekte sa bann striktir.

Me sa i en keksoz ki Minister pe fer.


E nou kapab atraver departman ki pe siperviz sa bann louvraz ki pe kordinen, i kapab donn ou en update egzakteman ki bann pwen Au Cap ki zot pe mazinen travay lo la.

E osi nou bezwen tonm dakor lo ki bann resours ki nou devret allocate pou rezourd sa bann problenm.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Nou pa pou fer letour Mahe, solman Onorab Arissol.

HON SANDY ARISSOL Mersi Mr Speaker.

Mon kontan sa letour ki nou pe fer mon krwar in ariv dan Nor.
Minis bonzour, bonzour tou bann Manm ki pe ekoute e tou dimoun a lekout.

Mwan mon ti ava kontan demann Minis an vi ki kestyon lo degradasyon lans, semen primer, vezetasyon pe ganny menase.
Mon anvi demann ou, si sa bann travay ki nou’n tande pe fer Baie Lazare e sa konversasyon ki ou pe fer avek Au Cap, eski sa ki mon vwar Marie Laure, sa travay ki i annan Marie Laure Bel Ombre la, eski i dan sa menm proze ki nou pe koz lo la pou protez zisteman, akoz degradasyon lans semen primer, vezetasyon pe ganny menase - Marie Laure?

E sa travay ki pe ganny fer devan Beau Vallon, ki mon’n louvertir Festival vwar dan Kreol sa Sanmdi, eski i menm travay ki nou pe koz lo la oubyen de diferan keksoz?
Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister.

34 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Onorab.

Mersi Mr Speaker.

Onorab de diferan proze ou’n koz lo la.

Beau Vallon i en proze ki pe ganny fer par Gouvernman e in deza konmanse, e sa i annan pou fer avek e lenfrastriktir pou proteksyon anpes degradasyon mazer sirtou dan letan Vann Nor.

proteksyon lans Marie Laure i en demars prive par en propriyeter prive.
Me selman i osi annan pou fer avek stabilizasyon lans, pou ki okenn keksoz i ganny fer dan sa landrwa i pa ganny afekte par lerozyon.

Me selman i en prive ki’n ganny aprouvasyon par Lotorite Plan pou li fer son proze.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Nou ava zis vol de minit dan break nou ava donn Onorab Aglae en kestyon.

HON EGBERT AGLAE Mersi Mr Speaker.


Minis enn bann konsern ki mon krwar bann dimoun ki servi lans pe met devan se, lefe ki sa bann proze i osi kontribye pou afekte en pe balizaz lans, eski dan magnitid design bann proze zot osi pe konsider bann minimal lenpak, kot ou pe perdi lans ki ti deza la, atraver sirtou sa bann gro rock armoring ki ganny fer, kot souvandfwa ou vwar poudir sirtou dan mare ki en pti pe pli o, ou pe nepli vwar lans kot ti deza annan bann lans ki ti egziste?

Mersi.
Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister.

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Onorab pou sa kestyon.

Mersi Mr Speaker.

Onorab toultan ou pou fer proteksyon lakot ou pou bezwen pe trouv en konpromi ant diferan lentere ki i annan lo lakot.

E ou bezwen sey fer mannyer pou ganny li byen, me i annan de ka kot pa toultan ki ou ganny li 100 poursan byen.

i letan Departman fer bann plan pou fer sa bann travay.
I esey plis ki posib pou li asire ki bann aktivite ki abitye ganny fer lo sa bann lakot i pa ganny afekte.

Me i annan de ka kot nou bezwen adapte e trouv i pa en solisyon ki petet tou satisfer 100poursan aktivite lo lans.

E parfwa i kapab afekte en pti pe disab lo lans, ouswa i kapab fer li bouz en pe.
Me lentansyon se ki nou pe sey protez lenfrastriktir e nou konnen poudir avek bann bann tanpet nou ganny 35 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 problenm ki apre i menas i fer sityasyon vin bokou pli grav.

Ou rapel par egzanp Mare Anglaise kot ti annan bann problenm sever apepre en 4an pase, kot Gouvernman ti bezwen rantre e vitman fer serten proteksyon pou anpese ki semen menm i disparet dan lanmer.
Departman Me selman Onorab enn bann keksoz ki mwan mon’n ki demann konsernen avek Klima ek Proteksyon Lakot pou zot fer.

E se pou fer en revi tou bann travay ki nou’n fer lo bann lakot, e prouve si sa bann lenpak in anmenn travay pozitiv, e osi avek bann expert rafin en pe lafason ki nou fer sa bann proze.

E fer ki laplipar ditan nou ganny en pli gran pozitiv konpare avek negativ.
Alor nou lentansyon i pa zis fer proteksyon lakot me osi swiv sikse serten lapros e si i mars byen ankouraz servi sa bann kalite lapros, pou ki nou kapab ganny en pli bon rezilta.

I annan serten lapros ki parfwa i marse par egzanp servi dibwa, me nou konnen poudir apre i degrad ase vit e i koz en lot depans apre.

E se pou sa rezon ki enn ler nou prefer rock armoring.

Me selman rock armoring i pa solisyon ideal dan serten ka, me parfwa nou bezwen servi li.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minister.


Mon krwar poudir nou pa pou kapab sot plis ki sa, so nou pou aret sa kestyon la.

Nou ava pran en break e nou ava retournen 11er pou kestyon 163.

(BREAK) Bann MR DEPUTY SPEAKER Welcome back tou Manm Manm Lasanble.

Sekretarya e tou piblik ki pe swiv nou.

Nou pou kontinyen nou sesyon Questions for Oral Answer.

E nou pou al lo kestyon 163.

Dabor mon ava rekonnet prezans Ms Annie Simeon ki Principal Climate Adaptation lo panel.
Officer avek nou Leader Lopozisyon mon war ou lanmen anler.

HON SEBASTIEN PILLAY Mr Speaker mersi.

An akor avek nou Standing Order, mon ti ava kontan demann ou permisyon zis pou mon raise en small matter of privilege.

Akoz ou ti fer mwan konpran ki i enportan lo kote mon osi mon konsern an-ski Lasanble lenformasyon lo bann kestyon.
fer 36 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Mon le met devan ou Mr Speaker ki bomaten Lasanble pa'n ganny tou lenformasyon korek, an se ki konsern serten kestyon ki'n ganny demande.

Nou'n ganny dir par Minis ki sa bann Malagasy ki'n ganny tyonbo in ganny kondannen.

Me sa ki Minis pa'n dir nou se ki sa bann Malagasy zot pa Sesel.

E mon ti ava kontan Mr lo rikord Speaker met sa Lasanble, ki i enportan ki bann Minis ki vin devan Lasanble i lenformasyon ki donn nou kredib.
E ki piblik i ganny lenformasyon, i ganny edike lo lenformasyon e ki mon pa ava oblize pe fer sa ki mon bezwen fer.

Akoz enportan ki Gouvernman i vin devan i donn lenformasyon ki korek.

i So si sa bann dimoun pa Sesel Minis ti'n devret dir nou poudir sa bann dimoun pa Sesel.

E i ava fer dezyenm case kot dimoun i ganny kondannen.

Me nou vwar poudir rapatriasyon i ganny fer dan en i fason oubyen en enportan ki Gouvernman i vin pli kredib Mr Speaker.
Mon met sa devan ou dan lentere sa ki ou’n dir mon taler pou fer avek lenformasyon ki mwan mon annan pou fer sir ki Lepep Seselwa i gannyen.

Mersi Mr Speaker.

lot.

So MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab ou pwen i note.

Lefe ki ou’n dir ek mwan i ti en pti matter of privilege.

Next time mon ti ava apresye ou dir mwan avan parey ou’n fer bomaten ou ti vini pou sa zafer mesaz pou parti Kominis Lasin.

HON SEBASTIEN PILLAY Napa problenm Mr Speaker sa i en keksoz ki nou kapab fer.

MR DEPUTY SPEAKER Ok mersi.


Donk mon ava envit Onorab Uranie pou ou kestyon silvouple.

Mersi.

HON ROCKY URANIE Mersi Mr Speaker.

Bonzour panel, tou koleg Onorab e byensir zabitan Zil Pros ki a lekout.

Minis mon kestyon i lir koumsa: - I annan bann drenaz ek outlet dan plato La Digue e o bor lanmer ki’n akimile avek salte ek debri, Minis eski i annan Kontra ki pou ganny donnen ki dimoun i a kapab netway sa bann drenaz ek outlet pou kit zot prop?

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister.


37 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Mr Speaker.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Mr Speaker, Onorab repons i wi.

Sa bann rigol drenaz ouswa drenaz pou ganny mete anba Kontra parti lannen prosen ler nouvo seri Kontra i vin an fors.

Rezon ki zot pa dan Kontra aktyelman se akoz letan sa bann rigol ek lanbousir ti ganny konstri 2an pase e lannen pase.
Bann Kontra netwayaz dan distrik ti'n fini Lanse alors Minister pa'n kapab enkli zot dan Kontra.

Travay in deza komanse pou anmas bann lenformasyon lo bann rigol, larivyer ek lanmar ek lanbousir ki pa anba Kontra netwayaz sa lannen.

E Minister Finans in ganny enformen lo estimasyon pri pou sa bann travay.

Antretan Minister pli presizeman nou seksyon ki deal avek lanmar ek larivyer.

E osi Lazans pou Salte LWMA pe fer netwayaz ki nou apel bann one- off dan sa bann rigol ek lanbousir ki pa anba Kontra.
Tou dernyerman an Septanm, LWMA ansanm avek lezot partner ti ganny lasistans bann prizonnyen, pou netway sa bann rigol e parey ou vwar in donn en bon rezilta lo kote plato La Digue.

LWMA Lazans pou kontinyen degaz sa bann rigol ek lanbousir an ser van kontrakter La Digue lo sa baz pou redwir risk linondasyon sirtou dan sezon lapli.

E osi pou gard lapropte.

Di-si dezyenm lanmwatye lannen prosen, Kontra pou netwayaz sa bann rigol el lanbousir pou'n fini ganny donnen.
Akoz bann Kontra ki egziste pou osi terminen an Zilyet lannen prosen.

Minister i oule met tou sa bann travay netwayaz ansanm dan bann Kontra, ki bokou pli kordinen dan le fitir.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Meri Minister.

Supplementary Onorab.

HON ROCKY URANIE Mersi bokou Minis pou ou larepons.

Minis vi ki Kontra pou donnen lanmwatye lannen prosenn, eski la nou pou kontinyen avek bann one-off cleaning vi ki sezon lapli posibleman Desanm pe vini?
E konbyen pou kout zot apepre pou fer sa bann one-off cleaning ziska ki Kontra i ganny donnen lannen prosenn?

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister.

38 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Mr Speaker.

Mersi Onorab.

Onorab byensir nou pe gard en lizye lo sa bann landrwa e nou pou kontinyen lo sa bann one-off cleaning.

Nou bezwen fer sir ki sirtou letan nou ganny gro lapli nou pa ganny problenm blokaz ek linondasyon.
E sa i en keksoz ki nou pe aktyelman travay ase pros avek nou bann dimoun lo teren pou fer sir ki pa arive.

in ganny mete Ou a remarke ki dan bann letan ki'n pase bokou lanfaz lo proteksyon bann landrwa lo Mahe, Praslin, La Digue kont linondasyon.

E nou krwar ki bann mezir ki nou'n pran dan lepase in marse.

E nou ti ava voudre kontinyen dan menm laliny.

Aktyelman one-off cleaning pe ganny fer an servan 3 kontrakter.

Me nou napa pri aktyel - mon napa pri avek mon la.


Me zis pou enform ou ki i annan 3 kontrakter.

E an servan sa bann dimoun nou kapab regardan bann kotasyon ki zot in donnen, nou a kapab konpran egzakteman konbyen pri pou arive.

Me nou krwar ki LWMA i annan sifizaman resours pou li kontinyen fer sa dan son Bidze.

E nou ava adres li an mezir nou ale pou asire ki lapropte ek risk linondasyon i ganny redwir.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minister.

Bastienne.


Onorab ek en gran HON DESHIELA BASTIENNE Mersi Mr Speaker.

Bonzour Minis ou delegasyon.

Bonzour tou bann Onorab.

Minis an vi ki Lofis Liaison Officer lo La Digue, in deza aktivite organiz netwayaz lo sa zil, eski sa i bann linisyativ ou Minister i ankouraze pou Lotorite Distrik, Lofis MNA, an kolaborasyon avek group Brigad, Dirzans, e lezot sitwayen an zeneral osi, fer bann tel netwayaz parey i arive dan plizyer lezot distrik?

Mersi.
Mersi.

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Mr Speaker.

Mon a pran laparol.

Mersi Onorab.

Onorab byensir sa i en keksoz ki nou’n vreman apresye se ki anba direksyon Liaison Officer, en bon nivo lapropte in ganny anmennen.

E travay in annan en bon lenpak lo lapropte La Digue.

E nou ti ava voudre ki bokou plis dimoun i pran sa linisyativ partou dan bann 39 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 bann distrik pou ki nou kapab maintain lapropte.
toultan Parey nou konnen ki nou’n deza koz lo la dan lepase.

I pa le ka ki Gouvernman i kapab netway landrwa, dan tou dan tou kominote a toultan akoz i en kestyon resours.

Me nou menm nou dan kominote, si nou pran nou responsabilite ek bann Leaders osi dan kominote zot pran zot responsabilite, pou zot inisye bann travay.

Minister i la pou ankouraz zot.

Me Minister osi pou trouv resours pou siport sa bann kalite aktivite.
Alor letan i annan bezwen fer kontak avek Minister, nou pou la pou donn zot backing e nou ankouraze ki bann dimoun fer sa bann aktivite dan zot distrik.

E pa bliye osi ki nou responsabilite i reste pou nou osi gard nou landrwa prop, pa zis partisip dan netwayaz.

Me pa zete pa bezwen fer salte pou ki apre nou pa war nou avek sa difikilte kot nou bezwen lager avek kanmarad, pou gete lekel ki pou netwaye.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minis.


Mon pa war okenn lezot dimoun ki'n endike i le demann kestyon lo 163 donk nou pou bouz lo kestyon 164.

Se bann menm zofisye ki reste.

Mon ava envit ankor enn fwa Onorab Uranie.

Mersi.

HON ROCKY URANIE Mersi Mr Speaker.

Nou lanvironnman i reste enn ki nou fer nou mye posib pou prezerve e netwaye.
Minis mon kestyon: - Kan eski bann zofisye LWMA pou ganny en lofis lo La Digue pour ki zot kapab resevwar piblik ki annan konplent oubyen sizesyon pour zot fer, e osi fer travay papye?

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Mr Speaker.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Mr Speaker parey Onorab in fer resorti wi lanvironnman i en keksoz ki nou devret pe valorize.

E nou tou nou bezwen fer nou mye pou nou prezerv sa lanvironnman ki nou annan e gard li prop.
Lazans pou Lanbelisman ek Zesyon Salte koman en lazans anba Gouvernman i reste angaze lo La Digue pou li asire ki i delivre e servis ki a laoter pou sa zil.

40 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Pou en pe letan depi ki lofis La Digue in ganny fermen an Desanm 2021, Lazans ki'n fason travay kot etablir en konplent bann manm piblik i ganny fer direk par telefonn mobil ver zofisye LWMA ki ansarz La Digue.

Sa metod travay ti ganny adopte pandan ki ti annan restriksyon lo mouvman COVID.
E nou vwar ki ziskan konmela i pe mars ase byen.

E Lazans osi etablir en fason travay avek bann kontrakter, laliny kot kominikasyon e ki tou bann kondisyon Kontra i kapab ganny sipervize san difikilte.

annan i Fodre note Mr Speaker ki bann zofisye Lazans i fortman lo teren.

Alors bokou rankont i ganny fer atraver site visit.

E kot problenm i ganny deal avek kot i ete.

Sa metod i pou ede retir bokou birokrasi ek retar dan sistenm.

E fer ki larepons ek desizyon i ganny fer bokou pli vit.
pros avek Anvi ki Lazans LWMA i Lofis travay Administrater Distrik, pou lemoman Lazans i ganny led avek Lotorite Distrik pou vwar bann manm piblik i la mon oule neseser.

Departman remersye Gouvernman Lokal pou sa.

letan E fer Dan limedya Lazans LWMA i annan en pti lofis kot landfill ki anvizaze larantre li e netwaye, meble konfortab pou staff kapab stasyonnen kan i neseser, pou fer zot rapor e zot bann travay administratif.
Nou pe antisipe ki pli tar Zilyet 2023 Lazans LWMA i ava’n fini konstri en pti lespas kot way bridge pe ganny enstale avek lekipman neseser pou fer marse sa sistenm kot nou pou peze e rikord bann salte ki antre.

L’Union.

E Sa osi i ava en lespas ki ganny servi par bann ofisyel lo La Digue pou zot fer tou bann tranzaksyon ki zot annan pou fer lo sa zil.

Retar dan sa proze in akoz landrwa i annan en pe problenm, i en pe inonde.

E ki nou’n bezwen fer en pe rod lokazyon pou kapab aranz landrwa.
Me nou espekte ki nou ava kapab fer sa proze deswit la.

E ki nou ava kapab byento kapab ganny en lespas ki pou ganny servi pou way bridge e osi pou staff ki bezwen fer zot bann rapor lo La Digue.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi siplemanter?

Minis.

Onorab HON ROCKY URANIE 41 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 travay Mersi Minis pou ou larepons.
Minis parey ler ou get lezot landrwa dan Gouvernman, bann dimoun i annan en landrwa kot zot parey nou dir zot vin rann lapel, zot vini pran attendance pou asire ki zot pe al travay.

Dan sa ka sa bann zofisye La Digue ki i marse?

mannyer pou zot Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister.

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Mr Speaker.

Parey mon’n eksplike Lazans i annan en kolaborasyon avek Minister Gouvernman Lokal.
E ozordi Gouvernman Lokal ki pe donn nou sa sipor pou annan en lespas pou bann travayer LWMA.

Alor an prensip nou devret pe konsidere ki travayer i son baz se kot LWMA Gouvernman Lokal, parey i annan lezot lazans ki stasyonn la kot DA Office.

E zot servi sa koman zot baz.

I annan plizyer lezot lazans ki letan i annan loperasyon pou fer lo La Digue i osi baze kot DA Office.

E nou konnen dan plizyer distrik i lenstitisyon annan Gouvernman ki servi DA Office koman zot baz.
plizyer E nou le ki sa i ganny servi par LWMA lo menm fason.

Me parey nou dir dan ankor en pe mwan letan nou ganny en lespas pou LWMA, alors zot ava annan zot prop lespas pou zot.

Me i pou kontinyen reste ki zot pou annan en lyen direk avek Lotorite Distrik, pou ki manm piblik i pa bezwen al partou kote pou kapab trouv en zofisye letan i bezwen li.

E i konnen poudir sa dimoun i annan en pwen santral kot ou kapab vini rankontre li.

E fer tou bann tranzaksyon ki annan pou fer avek sa bann zofisye.

Mersi.
Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minis.

Napa ankor lo sennla.

So nou kestyon bouze.

165 Onorab Aglae.

Minis HON EGBERT AGLAE Mersi Mr Speaker.

kestyon comme swivan: - Eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble ki prosedir aktyel pou koup okenn pye dibwa ki trouve lo state land ki pe poz en danze pou piblik e osi motoris?

Konbyen larzan ki annan dan Bidze pou fer sa bann travay?
Eski ou Minister osi pe negosye avek bann kouper 42 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 dibwa ki zot osi a benefisye ek sa ban dibwa ki rantab?

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi pou ou kestyon Onorab.

Proceed panel.

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Mr Speaker.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Mr Speaker i deza annan en prosedir ki egziste pou retir pye dibwa danzere ki ganny trouve lo state land.
En dimoun ki santi i pe ganny menase par en tel dibwa danzere ki ganny trouve lo state land ouswa later Leta, i kapab fer en konplent direkteman kot Biro Seksyon Lafore ki ganny trouve Aarti Chamber lo Mahe ouswa Biro Lanvironnman ki ganny trouve Fond Bofe Praslin ouswa kot Biro Lanvironnman kot rezerv Veuve La Digue.

Zot osi kapab fer zot Biro atraver konplent Ladministrasyon Distrik ki apre i fer kontak avek Seksyon Lafore.

Seksyon Lafore li i rikord sa bann lenformasyon byensir.
E si sa later i ganny anrezistre anba Leta sa seksyon, nou bann zofisye i fer vizit dan prezans Administrater Distrik pou war merit sa konplent.

Prensipal E si vreman poz en danze pou manm piblik ouswa motoris.

E apre zot fer en rapor detaye e zot rod laprouvasyon Sekreter pou Lanvironnman pou retir sa bann danze.

Akoz i annan en depans ki ou bezwen fer.


Apre ki laprouvasyon i ganny donnen prosedir procurement i ganny fer an servan en lalis 33 kontrakter ki Minister i annan aktyelman, e ki ganny servi pou retir dibwa danzere dan bann distrik lo Mahe, Praslin, ek La Digue.

Sa bann kontrakter zis pou note, i ganny divize par ban diferan rezyon.

Par egzanp si sa ka i ganny trouve dan rezyon Nor, servi kontrakter ki baze dan Nor Mahe pou partisip dan sa bann tender.
departman i 3 kontrakter i ganny selekte i ganny anmennen lo site, pou zot war travay ki sipoze ganny fer dan en dele zot minimum kotasyon kot Biro Lafore dan en lanvlop ki seal.

E apre ki ganny met anliny avek bann prosedir procurement.

soumet zot enformen, La bann kontrakter i ganny zour ki lanvlop pou ganny ouver zot osi ganny envite.

Sa i ganny deroule dan prezans zofisye 43 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Procurement dan Minister.

E osi zofisye Forestry.


Apre nou bezwen al li Komite Evalyasyon.

E son manda se pou vwar lekel kontrakter ki'n partisip dan sa tender ki merit ganny sa Kontra.

Desizyon final sa Komite i baze lo bann kriter parey zot pri a relasyon avek internal cost estimate.

Kantite letan ki zot louvraz.

Zot pou leksperyans e osi si zot annan lasirans ki pou kouver zot, an ka si i annan domaz avek propriyete.
fer sa Sa i enportan pou asire ki Gouvernman i ganny valer pou son larzan, e osi i anmenn transparans dan sa prosedir.

Apre sa Sekreter Prensipal i deside i pou aprouv rekomandasyon sa desizyon sorti kot Komite Evalyasyon.

si E apre i annan sinyatir Kontra avek sa kontrakter.

E ler louvraz i konplete, zofisye lafore i retourn lo site pou sertifye ki louvraz in ganny deroule dapre kondisyon Kontra.

E si sa zofisye i satisfe.

I soumet en rapor an traver Biro Sekreter Prensipal pou peyman.
Departman Lanvironnman Mr Speaker i entervenir pou koup bann pye dibwa danzere lo later Leta, lo Mahe, Praslin ek La Digue.

Dan serten ka entervansyon i osi ganny fer par lezot lazans tel parey Lazans Transpor lo Later kan en pye dibwa i menas en semen piblik.

Gouvernman Lokal ek PMC letan i menas propriyete sirtou propriyete Gouvernman.

E PUC pou bann koridor kot laliny elektrik i pase.

E osi Lotorite Parks and Gardens dan bann plantasyon dibwa ouswa dan bann park nasyonal.
Me Departman Lanvironnman i reste sa antite ki touzour gard tou sa bann lizye en loperasyon.

lo Dezyenm parti kestyon Mr Speaker, se konbyen larzan i annan dan Bidze pou fer sa bann travay?

Minister Lanvironnman i resevwar R1milyon sak lannen pou kouver sa bann depans pou retir pye dibwa danzere dan tou distrik.

Sa larzan i ganny servi pou antreprann travay parey mon’n dir lo Mahe Praslin e osi La Digue.
ki in Depi komansman sa deza lannen Minister antreprann 80 plis laplikasyon lo sa 3 zil e sa in kout Gouvernman R689,643mil pou retir ban pye dibwa danzere lo later Leta.

Sa R310 557mil ki reste pou osi ganny servi pou koup bann lezot dibwa danzere 44 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 dan sa bann prosen mwan ki pe vini.
Nou espekte fini servi sa larzan, an vi ki nou pe al antre dan sezon lapli e nou espekte ganny plis ka pye dibwa ki pe menas propriyete, ouswa lezot landrwa dan sa bann mwan ki pe vini.

Trwazyenm pwen, trwazyenm parti sa kestyon Mr Speaker, eski Minister pe osi re negosye avek bann kouper dibwa ki zot osi zot ava benefisye ek sa bann pye dibwa ki rantab?

pa Onorab Minister negosye avek kontrakter vizavi Kontra koup pye dibwa lo later in Leta.
Akoz leksperyans montre ki atraver en tel prosedir nou pou anmenn labi e osi nou pe ouver laport pou bann posibilite koripsyon.

Pou dibwa ki annan valer komersyal, Departman Lafore i refer sa laplikasyon pou dibwa avek Lotorite ki responsab pou Parks and Gardens, ki zot, zot vann dibwa ki Leta i annan.

E zot, zot refer sa avek bann dimoun ki aste dibwa.

Bann timber merchants.

Parey mon’n dir dan sa lalis 33, i annan en bann ki license koman timber merchants e zot ganny ofer sa bann dibwa.
E alor sa i asire ki Gouvernman i anmas serten reveni lo sa bann dibwa letan i ganny tire.

Me pou negosye avek kouper dibwa, nou konnen poudir parey nou’n war dan lepase, nou pou retourn dan en leta kot nou pou war nou dan difikilte akoz pou annan bokou kestyon ki pou leve lo lekel ki'n gannyen e ki kantite benefis in gannyen.

E osi ki bann zofisye in kapab gannyen atraver sa tranzaksyon.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minis.

Mon ava envit Onorab Aglae pou siplemanter.


HON EGBERT AGLAE Mersi Mr Speaker.

Minis mersi pou ou larepons.

Minis mon premye kestyon i mon pou, swivan sa dernyen larepons.

Zis pou met ou en pti pe azour.

Petet ou’n mal konpran en pti gin mon kestyon sa dernyen.

Letan mon pe koz lo kouper dibwa i bann osi bann ki afilye avek en dimoun ki annan en biznes ki pe process sa bann dibwa, ki pou make good use of it.

Parey pou fer meb.
Parey pou fer meb.

So ladan Minis eski, akoz mon konnen poudir dan lepase in annan bann pratik, kot nou'n antre en konversasyon san ki Gouvernman i bezwen depans larzan li menm pou ou koup en pye dibwa ki annan en valer ki 45 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 kapab ganny process.

Se sa laliny kestyon ki mon ti pe demann ou lo dernyen.

Eski sa i ankor pe fer ouswa zot in aret net?

Dezyenm Minis, mon ti a kontan ou eklersi Lasanble li menm li.
An vi ki ou'n rightly said nou pe al antre dan sezon lapli la.

E yer osi parey in annan en lensidan ki'n ariv kot en pye dibwa in tonm lo en transpor.

Menm si i lo en propriyete prive, eski Departman, ou'n nonm Forestry Section.

Zot osi zot pase pou fer bann evalyasyon parey SLTA osi i fer dan serten lenstans, dan bann landrwa kot zot santi i annan bann menas par sa bann pye dibwa, ki kapab vin en potansyel danze sirtou dan letan movetan pou zot kapab rektifye?
E dernyen Minis, ti annan sa Environmental Trust Fund, eski sa fon i osi pe ganny servi pou ede, vi ki ou'n mete poudir dan Bidze ou annan zis 1 milyon, ki R1milyon i pa en gran larzan pou étame sa bann kalite aktivite.

Eski Environmental Trust Fund osi pou ede ouswa kapab ede pou soulaz en pe bann travay mitigasyon danze pou evit bann lensidan parey in arive yer?

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister.

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Mersi Mr Speaker.

sa 3 pwen Onorab pou siplemanter.


Mr Speaker Onorab letan nou pe koz bann dimoun ki afilye avek bann biznes koup dibwa, byensir, parey mon’n eksplike si sa dimoun i en timber merchant ki en license dealer nou kapab apel sa, dan dibwa.

Alor Minister i kapab antre an konversasyon avek sa bann dimoun.

E nou konnen poudir sa bann dimoun zot biznes i annan pou fer avek dibwa.

E zot koup dibwa pou en profi.


E alors si i en dibwa ki nou konnen i annan en valer komersyal alor nou refer avek sa lalis dimoun ki deza la.

Ki deza license pou fer sa travay.

E zot en pti group dimoun.

E zot pa sa 33 kouper dibwa ki nou annan lo nou lalis aktyelman.

Pardon, i en pli pti porsyon sa 33 ki annan lo lalis.

Lo kote evalyasyon bann pye dibwa danzere lo later prive.
I annan bann evalyasyon ki ganny fer detanzaot avek DA, avek Lazans LWMA e menm avek bann lorganizasyon parey Lazans Transpor lo Later.

46 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 fer avek dezas Me donn lord pou koup pye dibwa later prive, lo Departman pa kapab fer sa li.
Letan nou'n get Lalwa nou'n vwar ki anba Lalwa ki annan pou ek prevansyon risk ek dezas, i annan en morso anba seksyon 35 ki permet Direkter Zeneral DRDM ouswa DRMD pou li donn en lord letan i annan en danze ki pe menas en propriyete ouswa pe menas lavi dimoun lo en propriyete prive menm.

E i kapab donn en lord pou ganny tire.

E i annan bann penalti ki asosye avek sa.

Dan mon konprenezon sa Lalwa, mon krwar nou kapab servi li pli byen.
Nou kapab aplik li e fors serten aksyon ganny pran, letan nou war ki pye dibwa danzere pe menas propriyete dimoun ouswa pe menas lavi imen.

Alor i annan provizyon Lalwa me selman se pa Departman Lanvironnman ki kapab met an laplikasyon.

Me Departman Lanvironnman i kapab rekomande ki serten aksyon i ganny pran dan sa laliny.

ETF parey mon ti enplike resaman letan mon ti Lasanble, ETF in ganny mete anba Bidze.
E nou, nou ti ava voudre ki i ganny redrese pou ki nou kapab ganny li debout lo son lipye, e ki i kapab fer en pli bon travay pou asiste bann diferan aktivite dan distrik.

Byensir nou pe fer sa bann travay.

I annan de ka kot nou’n ede anba ETF.

Resaman mon rapel nou ti fer Beau Vallon.

E nou la toultan, ETF i la toultan pou li asiste bann distrik.

dan distrik, Akoz se sa son bi, se pou fe bann aktivite ki relye avek maintenance lanvironnman dan ban bann kominote.
E alor letan i annan bann demann kot bann distrik nou gete ki kantite i arive e nou tonm dakor lo ki sonm ki devret fer sa ganny allocate pou travay.

Alor depandan bann posibilite ki annan anba sa Bidze, byensir nou pou asiste bann distrik pou zot kapab rezourd sa bann problenm, sirtou la ki nou ganny bann problenm letan lapli ek tanpet kot nou annan bokou pli menas ki ganny prodwir.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minis.

Mon ava pas laparol avek Onorab Roucou.

HON MICHEL ROUCOU Mersi Mr Speaker.


Bonzour Minis ek ou lekip.

Bonzour spesyal zabitan Mont Fleuri.

Minis petet mon mal zis klersi 47 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 mon.
Si mon pa tronpe i annan en pe letan pase ou ti dir nou poudir i annan en diskisyon ki ou Minister pe fer, pou gete si sa zafer koup pye dibwa; - dan plas ki i annan diferan departman ki ou bezwen ale pou ou'n ou, mansyonnen LWMA, Lanvironnman, PUC, ki sa zafer koup pye dibwa dan distrik i ava kapab tonm anba zis en Lazans.

Mersi.

parey MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister.

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Mr Speaker.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Wi i annan diskisyon ki'n ganny fer.


Nou'n fer diskisyon a de repriz avek, at least mwan mon fer a de repriz.

I annan lezot dimoun par egzanp bann Sekreter Prensipal ki'n al plis o profon ladan.

E i annan bann propozisyon ki nou pou vin avek lo lafason ki i kapab ganny pli byen organize pou ki nou kapab annan bann evalyasyon ki pli konpreansiv.

E ki nou kapab pran aksyon dan en fason pli konplet letan nou fer li.

Olye ki nou fer li par pti bout.


Alor sa diskisyon in ganny fer e nou’n tonm dakor lo bann gran laliny.

Nou ava tonm dakor lo Bidze osi ki devret ganny allocate ansanm avek responsabilite diferan lazans lo lafason ki zot pou fer sa travay.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon ti ava kontan demann Minis pou klarifye pou nou; Resaman nou ti tann koz lo en break down ki'n annan dan response system ki egziste kot DRMD.
E difikilte ki sa in anmennen lo sa size dife landfill.

E mon le anmenn sa menm difikilte lo sa size bann pye dibwa ki poz danze.

Akoz alor ki si DRMD ki annan en manda pou pran sa bann keksoz an men, i pa napa en sistenm kordinasyon ki pe anmenn Departman ki sipoze pe ganny sa bann konplent.

DRMD ki egziste anba son Lalwa en provizyon pou deal avek sa bann pye dibwa ki danzere.

E ki la nou war en aksidan in arive e prezan ki ou pe sey met lanfaz lo.
So, Minis avek lentansyon pou press ou pou aksyon, ki ou Minister pe al fer ler ou kit Lasanble la, pou ou sey tackle sa sityasyon kot i egziste dan 48 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 lezot distrik pou avoid en lot lensidan kot nou vwar en perd propriyete oubyen i ganny koze avek lavi?

Mersi Mr Speaker.

injury MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister.

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Mr Speaker.

Mersi Onorab pou sa kestyon.


Mr Speaker mon krwar petet annou get byen sa ka ki'n arive.

I pa toultan apropriye pou nou fer komanter lo akoz i arive e lekel ki annan tor oubyen non.

Akoz aksidan i arive li.

Menm si nou pou pase nou pou evalye tou pye dibwa.

Aksidan pou arive dan plizyer lenstans, san ki nou realize poudir aksidan i kapab arive.

fer E mon pa pou komanter lo sa enn ka ki'n arive yer.
Malerezman in annan en dimoun in ganny dimal e nou bezwen senpatiz avek li e rod bann fason pou ki lezot dimoun pa ganny dimal parey li.

Kot i konsern relasyon avek DRMD byensir ti ganny leve lo kote, resaman lo kote kordinasyon.

I enn bann keksoz ki nou Minister nou pe travay pou nou aranz pli byen avek DRMD, pou ki nou kapab ganny en pli bon kordinasyon travay.

Evalyasyon parey mon’n dir Lazans LWMA ek bann lezot Lazans nou pe travay lo bann evalyasyon bann risk sirtou pye dibwa o bor bann semen.
Bann landrwa kot i menas propriyete.

E bann landrwa kot nou kapab entervenir sirtou bann ki trouv lo lo kote rekomandasyon nou pou vin avek byensir.

later prive.

Me Me selman i pou annan sa lot bout kot DRMD ek nou zofisye legal, e petet AG’s Office pou bezwen kapab donn gidans lo ki mannyer, kalite lord ki ou pou donnen lo bann later prive.

I pa toultan le ka ki dimoun ki annan propriyete prive zot reakte ase vit.

E sa osi nou bezwen pran kont.


Menm si ou pou donn en lord pa toultan ki dimoun pou vini pou koriz sa problenm deswit.

E i annan menm bann propriyete kot i difisil pou idantifye propriyeter, ouswa ganny en dimoun ki pou aksyon lo sa bann problenm ki arive lo sa bann propriyete.

Me mon donn ou en langazman Onorab ki nou pe fer sa serten travay avek DRMD.
Sirtou prenon kont bann lensidan ki'n arive pou nou amelyor kordinasyon ant nou menm avek zot, e osi pou nou evalye bann risk ki nou konnen i kapab egziste avek bann pye dibwa.

49 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Sirtou prenon kont ki parey in ganny leve par en lot Onorab sezon lapli pe vini, e nou annan bann problenm ki kapab leve dan plizyer landrwa.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minister.

Onorab Rosie Bistoquet.

HON ROSIE BISTOQUET Mersi Mr Speaker.


Bonzour Minis avek ou delegasyon.

Bonzour tou bann Manm Onorab.

E bonzour tou bann dimoun ki pe a lekout.

Minis letan mon pe ekout sa deba, i paret ki i annan en bon pe sityasyon ki'n releve sirtou kot i konsern pye dibwa tonbe ouswa pye dibwa i gran.

Eski Minis i kapab dir sa Lasanble, si in deza annan en survey nasyonal mon pe dir par distrik, lo leta bann pye dibwa danzere lo later Leta, ki menas bann propriyete ouswa bann striktir ki dan bor?
fer Si non, eski Minis pe tel en mazinen pou evalyasyon, pou fer sir ki depans ki Minister ouswa Gouvernman pe fer, pou koup pye dibwa apre letan bann pye dibwa in tonm lo bann striktir then i vin bann lezot sityasyon?

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister.

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Mr Speaker.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Mr Speaker Lazans LWMA ti'n deza fer en evalyasyon bann pye dibwa ki pe prodwir risk, sirtou bann landrwa dan bor semen piblik.
Avek lentansyon pou koup sa bann pye dibwa ek sa bann brans sirtou bann ki ti pe menas si mon rapel byen sa letan.

Ti pe menas bann bis SPTC ti pe kas bokou bann is ti lo kote pe koz en kantite maintenance.

kantite depans lo kote maintenance.

En Me Trouv annan.

ti annan serten difikilte lo kote Bidze ki pa'n permet sa ganny fer.

E ozordi lentansyon ki nou pe al fer se, reviz sa bann lenformasyon ki nou bann solisyon apropriye pou li.
Me osi enkorpor serten landrwa ki nouvo rapor in vini lo bann danze i ganny poze.

Par egzanp bann i menas propriyete endividyel e serten landrwa kot i menas serten enfrastriktir piblik.

landrwa kot Alor nou le ki sa enn ki la ki nou pe al fer, i vin bokou pli detaye e i enkorpor en pe sa bann ki nou ti'n fer an lepase.

50 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Me toultan Onorab i enportan pou nou note ki tousala i annan pou fer avek kou e depans.
E nou bezwen fer sir ki sa ki nou pe vin avek i kapab ganny akomode dan Bidze ki nou annan.

Sankwa nou pou bezwen fer zis sa bann ki priyorite e nou pou toultan reste avek serten keksoz ki ou pa pou kapab fini fer.

Alor i koute.

Dapre lenformasyon ki nou'n anmase resaman, i kout en kantite pou koup pye dibwa.

Letan ou met tou ansanm i sot plizyer milyon.

E nou bezwen trouv fason pou nou kapab accommodate li petet an traver diferan fer en letap.

Nou premye, nou fer en dezyenm.


Me selman nou komans par bann priyorite ki nou konnen i pe menas dan en fason grav bann propriyete ouswa lenfrastriktir.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minis.

Napa ankor lezot Manm ki'n endike i le demann kestyon lo sa enn.

So nou pou bouz lo lot kestyon.

E mon le osi rekonnet prezans Mr John Quilindo ki Principal Forestry Officer avek nou lo panel.

Kestyon 166 pou Onorab Doyace Porice.

HON DOYACE PORICE Mersi Mr Speaker.

Minis ek ou delegasyon.


Tou mon bann koleg MNA e tou dimoun a lekout, bonzour.

Avek menas pye dibwa o bor semen Cap Samy ziska Cote D’Or, ki pe koz danze pou piblik ek transpor, eski Minis i annan plan pou revwar debwazman sa bann pye dibwa dan sa rezyon?

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minis.

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Mr Speaker.

Mersi ou kestyon.

Onorab pou Onorab mon krwar petet nou ava komanse par dir ki debwazman i en keksoz ki nou bezwen vey byen.
Nou bezwen mentenir kouvertir en vezetasyon lo nou bann zil.

Nou konnen pou plizyer rezon.

Pou kapab siport nou bann aktivite ki nou fer koman bann zabitan.

E osi nou konnen nou annan bann lentere touristik osi, pou nou kapab mentenir.

Alor nou bezwen fer sir ki nou pa pe pran debwazman koman en Polisi, me nou bezwen kontrol pye dibwa si i poz en danze pou serten dimoun ki pe serten ouswa servi lenfrastriktir.
les 51 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Me pou al lo kestyon Mr Speaker i enportan pou bann Manm konnen ki bann pye dibwa ki trouve depi Cap Samy ziska Cote D’Or in ganny trouve lo later Leta.

Me osi lo later prive.

Minister in fini antreprann en assessment en evalyasyon dan sa rezyon.

E atraver sa evalyasyon nou’n idantifye 72 pye dibwa ki danzere.

Sa i enkli osi sed, bodanmyen.


takamaka e Minister in agree pou koup tou bann pye sed, anvi ki zot rasin i ganny trouve pres avek sirfas.

E zot pli fasil pou tonbe dan letan lapli e osi kan i annan gro divan.

Tandis ki bodanmyen en takamaka sa ganny bann debranse selman pou elimin danze pou asire ki landrwa parey mon'n dir i pa perdi son labote.

Akoz nou bezwen osi mentenir labote nou landrwa lo nou bann zil.

Bann lespas ki nou annan lo nou bann zil.


lespes pou I bon note ki i annan serten timber merchant ki osi montre lentere pou aste bann sed ki pou ganny retire.

Serten lakonpannyen prive in osi apros Minister pou retir serten dibwa, ki vin en danze pou veikil zot lakonpannyen.

Minister i an diskisyon bann avek lakonpannyen.

sa avek Minister in osi antre an negosyasyon bann propriyete prive pou ede retir danze ki ganny proze par dibwa ki zot ganny propriyete.
trouve lo E parey mon'n dir si sa bann negosyasyon e sa bann konversasyon i pa abouti, nou pou bezwen al pli devan e servi bann lareg, bann Lalwa ki deza egziste pou nou fer sa bann keksoz ganny fer.

Prosedir pou dibwa ki ganny trouve lo later Gouvernman pe deza ganny fer, e nou espekte ki byento nou ava kapab met sa bann dibwa ater e retir sa bann danze ki Onorab pe koz lo la.

Mersi.

tender MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minis pou Onorab siplemanter.

larepons.

HON DOYACE PORICE Mersi Minis pou ou detay.


Me Minis lo kote Cap Samy nou deza, nou konnen ki kantite pye dibwa i annan la.

E i annan letan ki zot pe mazin pou taye petet mazin osi pou tir sa bann siko ki dan bor semen.

E ti annan en vizit ki ti ganny fer avek PS, i konn tre byen.
E osi vi ki nou konnen poudir Desanm pe arive parey ou menm ou’n dir poudir letan 52 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 lapli pe vini, e nou pou bezwen petet dir nou si pou annan en laranzman ouswa pou annan en debwazman ki pou fer avek sa bann pye dibwa?

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minister.

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Mersi Mr Speaker.

Mersi Onorab.

Onorab Wi i pou annan serten travay ki pou ganny fer la byento pou kapab met sa bann pye dibwa anba kontrol.
Nou anvi fer li avan movetan i vini, avan sezon lapli i vini.

E sa nou ava antre an kontak avek Seksyon Lafore.

Antre an diskisyon avek nou lofis lo Praslin e osi Lofis DA pou travay lo la.

Kot i konsern bann siko lo bor semen, byensir i annan nesesite dan serten ka pou tir bann siko ki dan bor semen.

Me nou bezwen osi konsyan ki sa i anmenn en kou adisyonnel avek li.

E akoz ou bezwen servi masin.

E i koute pou servi sa bann lekipman.


Me selman kot i neseser kot nou war i esansyel pou li ganny tire, pou li par egzanp pa koz en risk ouswa pa andomaz lenfrastriktir semen, nou a fer le neseser pou nou osi tir sa bann siko lo bor semen.

Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minister.

E napa okenn lezot Manm ki'n endike zot le demann kestyon lo sa enn kestyon partikilye.

Donk nou ava bouz lot kestyon.

Be anfet nou'n fini.

Alor nou ava remersi panel pou zot prezans avek nou.
Nou'n sanz, sanz dimoun ti annan plizyer zot.

Minis mersi pou avek nou.

Pas nou remersiman avek bann lezot zofisye ki'n kit nou.

Donk nou ava ganny sans war zot en lot ler.

Nou ava kapab eskiz zot parmi nou.

Mersi.

(MINISTER JOUBERT AND HIS DELEGATION WAS EXCUSED FROM THE HOUSE) MR DEPUTY SPEAKER Nou prosen item lo nou Order Paper byensir i en Public Bill ki nou pou pran apre midi.

Donk nou ava adjourn la.


Mon konnen poudir i annan Komite partikilyerman Bills Committee pe zwenn midi edmi avek bann zofisye sorti kot Minister Later ek Lakaz, pou konsider sa Bill pou Construction Professionals (Registrations and Regulations) Bill, 2022, midi edmi.
53 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 E petet Mr Chair of Bills Committee mon kapab pran liberte pou dir ek bann Manm zot kapab attend, akoz si en Bill osi enportan zot kapab vini pou zot konpran en pe akoz i annan lamannman ki Bills en pe Committee konsidere ozordi.

pou Ou le dir en keksoz?

HON CLIFFORD ANDRE Non, non.

Mon ti pou, annefe mon ti pe al demande pou mon dir sanmenm sa, konmsi ki kekfwa nou ava definitivman pou annan diskisyon dan Lasanble.
Me selman bann Manm ki disponib attend.

Akoz zot pou war kote nou sorti demen nou annan Excise Tax, osi vini attend.

Akoz nou krwar i enportan ki dan Bills Committee nou extend pou lezot Manm.

Ki zot vini zot vwar.

E zot ava konnen ki nou’n diskit serten keksoz si nou’n tonm dakor apre letan nou retournen, kekfwa i annan en pti dezagreman nou konnen poudir nou pe stand firm lo en keksoz ki'n ganny pran, en desizyon par Komite.
Alors mon welcome zot pou meeting ki nou pe fer midi edmi avek Minister Later, konsernan sa Construction Bill.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi bokou.

Alor nou ava adjourn e nou ava repran travay 2er apre midi.

(BREAK) MR DEPUTY SPEAKER Bonn apre midi tou Manm Lasanble, staff Sekretarya e piblik ki pe swiv Lasanble Nasyonal.

Byenveni pou nou sesyon apre midi.

Prosennman lo nou Order Paper se Second Reading en Bill.
Donk mon ava demann parliamentary reporter pou al kriy Minis avek son delegasyon pou nou proceed.

Bon nou ava akey Minis pou Ledikasyon Dr Justin Valentin avek nou apre midi.

E son delegasyon Ki konpri Sekreter pou Education Sector Development John Department Lesperance.

Prensipal Mr I osi annan Sef Egzekitiv Agency for National Human Resource Development Mrs Nadia Lauricourt.

I annan Mr Adam Furneau ki Assistant Legal Draftsperson.
E osi i annan Ms Susan Morel ki Chief Policy Analyst dan Policy, Planning and Monitoring & dan Section Evaluation Departman Lanplwa.

54 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Mon ava dir zot tou byenveni Lasanble dan Nasyonal.

Mon ava prezan envit Chief Whip LDS pou li move Mosyon pou Second Reading of the Bill.

HON SANDY ARISSOL Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi Minis avek ou lekip.

Bonn apre midi tou mon bann koleg Onorab e tou dimoun ki a lekout.
Mr Speaker mon le move anba nou Standing Order 69 (2) ki Bill Agency for National Human Resource Development (Validation and Repeal) Bill, 2022 i ganny lir en Dezyenm Fwa.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Lekel ki pou segonde?

Onorab Esparon.

HON REGINA ESPARON Mersi Mr Speaker.

Mosyon in ganny segonde.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Donk aprezan mon ava envit Dr Valentin pou li entrodwir son Bill silvouple.

Mersi.

MINISTER JUSTIN VALENTIN Mersi Mr Speaker.


Bonn apre midi Mr Speaker.

Bonn apre midi Leader Lopozisyon.

Tou de Mr pou Nasyonal bann Manm Onorab e tou bann dimoun ki a lekout.

ozordi Speaker Minister Ledikasyon pe vin rod Lasanble laprouvasyon Nasyonal proze.

pou Premyerman retrospektivman donn Lalwa Lazans pou Devlopman pou Resours Imen, en dat komanse e dezyenmman rod laprouvasyon Lasanble Nasyonal pou kennsel sa Lalwa.
Mr Speaker Lalwa ANHRD ti ganny sinyen par Prezidan lepok an Desanm Sesel sa 2013.

Apre ki Prezidan ti'n siny sa Lalwa, Minis ki ti responsab ANHRD ti devret etablir en dat pou sa Lalwa komans vin anfors.

ti'n Malerezman menm si Prezidan apwent Sef Egzekitiv e ANHRD, sa dat pou sa Lalwa vin anfors pa'n zanmen ganny etablir.

Donk legalman sa Lalwa napa en dat kan i ti vin an fors.
E la ki Gouvernman aktyel pe propoze dizourd sa Lazans, i neseser pou donn sa Lalwa The Agency for National Human Resource Development Act dat komansman.

en Sa i neseser pou kapab dizourd sa Lalwa parey nou de sa demande.

En Prozedlwa ki lo latab, se pou laprouvasyon Lasanble donn lot bi 55 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 dizourd pou dizourd Lalwa ANHRD e konsekaman sa Lazans.

Mr Speaker les mon donn rezon deryer sa desizyon.


I annan en zefor kolektiv e nasyonal dirize par Minister Finans spesifikman Departman ki ansarz Devlopman Nasyonal pou Sesel, annan en plan Resours Imen dan tou son splander.

En Plan Nasyonal pou Resours Imen ki byen elabore i etablir bann bezwen aktyel e fitir resours imen en pei, pour ki i a nobou akonplir son bann lobzektif anliny avek bi e devlopman Nasyonal.
I annan lenfliyans devlopman e konteni progranm skoler e letid avanse e i enform devlopman bann progranm rol ledikasyon karyer.

Sa devlopman i konmela tonm kot ANHRD, e i pa neseserman pe ganny fer dan en fason sistematik e apropriye.

resours imen Dan Departman Lanplwa i osi annan bann fonksyon parey.

Apre bokou diskisyon e analiz ant Minister Ledikasyon e Minister Lanplwa e Servis Sosyal, desizyon pou ganny pran pou transfer sa rol anba Departman Lanplwa pou plizyer rezon.
ANHRD ti pe met plis lanfaz lo Scholarship zis en pti poursantaz Bidze ANHRD ki ti fer al pou Devlopman Resours Imen.

Resers lo Plan Nasyonal Devlopman Resours Imen ti depan lo laprouvasyon par Board ANHRD e sa ti met en pe retar dan lenplimantasyon bann rekomandasyon e bann resers.

Serten analiz e rapor fer par ANHRD ti osi pe ganny fer par Departman Lanplwa ki montre ki sa de lenstitisyon ti lobzektif similer.

E annan lo ANHRD lenformasyon kot Departman Lanplwa pou fer zot travay.
ti pe depan sorti Sa fonksyon i relye avek manda devlopman Departman Lanplwa ki fasilit loportinite lanplwa pou Seselwa e manage etranze ki vin travay Sesel.

Departman Lanplwa i kolekte lenformasyon prodwi e analiz la kantite plas statistics travay, dan pei e demann pou travayer etranze e osi lo dimoun ki pe rod lanplwa.

lo sa desizyon Sa bann lenformasyon i esansyel idantifye pou konpetans dan pei.
Rasyonal pou i akoz devlopman Polisi stratezi e Plan Nasyonal pou Resours Imen, i depan bokou lo lenformasyon e statistik konsernan marse lanplwa.

Departman Lanplwa i an e kontak avek anplwayer 56 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 ede pou dimoun ki pe rod lanplwa, e sa i fasilit ava konsiltasyon, koleksyon e pou pran lenformasyon bezwen sa sekter.
E an vi ki pandemi COVID-19 in afekte bokou sekter lanplwa, nouvo Plan Nasyonal pou Resours Imen e devlopman resours imen, i bezwen pran an kont, sa bann sanzman.

zot annan Sa nouvo plan i osi bezwen konsider lezot defi ki marse lanplwa pe fer fas avek.

Par egzanp mank lanplwa parmi bann zenn, lanplwa enformel e lezot.

E Departman Lanplwa i o sant sa bann sanzman e defi.

plis Donk lendikasyon lo sekter ki bezwen e mank travayer, e konpetans.
Le 13 Zilyet 2022, premye letap sa Prozedlwa ti ganny aprouve par Konsey Minis.

Konsey Minis ti aprouve ki fonksyon Nasyonal Human Resources Planning and Human Resources Development ki ti ganny enplimante par ANHRD, i transfer Departman Lanplwa.

kot sa Apre ki fonksyon Planifikasyon e Devlopman Resours Imen ti pou’n sorti avek ANHRD, sa Lazans ti pou annan rol labours, administrasyon setadir scholarship.

Ki par selman sa konsekans ti annan 3 posibilite ki ti ganny prezante.
Premyerman, sanz non sa Lazans e kit li ek son bann fonksyon ladministrasyon e zesyon scholarship.

Dezyenmman, sanz non Lazans e donn li sa lazans en nouvo fonksyon.

E trwazyenmman, dizourd sa Lazans, dan son totalite e entegre fonksyonn ladministrasyon scholarships, dan en Minister.

ti Trwazyenm posibilite ganny konsidere e Konsey Minis ti deside pou dizourd ANHRD, fonksyon e ladministrasyon scholarship in ganny donnen avek Minister Ledikasyon.
in Minister Ledikasyon, aziste son striktir pou akey ladministrasyon scholarship dan en nouvo divizyon ki pou apel Divizyon pour Karyer e Progresyon Ledikasyon Tertiaire, (Careers and Tertiary Education Progression).

Sa nouvo laranzman se pour etablir, en koneksyon pli prominan ledikasyon ant karyer, seleksyon pour bann sant profesyonnel, e devlopman letid avanse.
Mr Speaker laranzman pe ganny fer pour transfer bann diferan staff ANHRD, swa dan Minister Ledikasyon ouswa dan 57 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Departman Lanplwa, depandan lo zot konpetans e bann travayer pe ganny met okouran tou bann laranzman.

Avek ganny An menm tan, etidyan ki pe sa etidye pe konfirmasyon ozordi, ki sa sanzman pou napa okenn lefe advers lo zot progranm letid.

An mezir ki bann nouvo ladres email i ganny etablir.

E byensir zot ava ganny averti.


bann nouvo devlopman e dinamiz dan planifikasyon resours imen dan bann Sesel, lazisteman Polisi Scholarship.

Me sa i ava size en lot konversasyon letan ki a ganny prensip fer.

Me fondamantal i reste, etidyan ki annan konpetans e ki anvi pran bann progranm pour partisip dan devlopman sosyoekonomik Sesel, pou ganny asiste anba bann diferan fom scholarship ki a ganny etablir.
annan dan pou Mon sezi sa lokazyon Mr Speaker pou remersi bann travayer aktyel e bann ansyen travayer ANHRD, osi byen ki bann diferan manm Board dan lepase, pour servi zot pei onnetman e avek devosyon.

Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minister.

Donk aprezan lasal i ouver pou deba, lo sa Prozedlwa e mon rekonnet Onorab Hoareau.

HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi Mr Speaker, bonn apre midi Minis e tou dimoun a lekout.
Mr Speaker Prozedlwa ki devan nou i pe demann nou pour premyerman validate en Lalwa ki ti’n ganny assent le 2 Desanm, 2013.

E osi pour nou repeal sa Lalwa apre ki nou'n validate sa Lalwa.

Mr Speaker mon osi mon le komanse, par remersi bann staff e ANHRD, ki'n sey zot mye pou fer en bon travay pandan bann letan ki nou'n annan zot, pour gid sa proze scholarship oubyen sa divizyon ki okip scholarship.
Me solman Mr Speaker, i fer mon enn pti pe tris pou vwar ki en Lalwa ki'n ganny assent, le 2 Desanm 2013, anba lepok Mr Gouvernman sa Michel, pa'n zanmen ganny en commencement date.

Ti montre kantite lefikasite, ti annan dan sa bann Gouvernman SPPF oparavan.
Mr Speaker, ozordi nou pe fer en travay, ki byen nou fer dan nou Lasanble se pour validate en Lalwa ki pran lefe, en bon pe lannen pase, e petet pour bann dimoun ki pe 58 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 ekoute, i neseser pour konpran ki si sa en commencement date ki ganny mete avek en Lalwa.

Premyerman ler Lalwa i assent par Prezidan Lalwa i to be effective.
Me deemed selman i annan serten ka kot en commencement date, i bezwen ganny mete si bann provizyon pou roll out sa Lalwa pa'n ganny tou met an plas oubyen tou ganny planifye.

Alor i donn en letan en lespas letan, ki Minis li menm i vwar si serten keksoz pa'n ganny met an plas, pou met an plas sa bann keksoz answit donn en dat pour komans, pour sa Lalwa kapab komanse.
Me selman parey nou pe dir, parey nou'n vwar poudir sa Lalwa dan li menm, ler nou pe assess li a letan aktyel ki nou pe viv ladan, nou vwar poudir, i annan serten travay ki annan diplikasyon.

Parey Minis in fer resorti, i annan serten travay ki pe ganny fer deza par, Divizyon Lanplwa e tandis ki ANHRD, pe plizoumwen okip li avek size scholarship.
Alor i neseser dan lespri restructuring ki Gouvernman in vin avek pou anmenn plis lefikasite e pou anmenn en leaner Government i neseser ki annan sa restriktirasyon e sa Lalwa i vin, sa Prozedlwa i vin an viger.

Pour kapab repeal sa Agency.

Mr Speaker ler nou get bann mankman ki'n annan, avek ANHRD nou kapab vwar, poudir i dan enn pti pe eparpiye en pe partou kote.

Ler nou ekout bann kritik an deor, to be honest avek nou lekor.
Premyerman nou vwar poudir i annan bokou bann scholarship, ki ganny donnen lo nivo bilateral, ki bokou zanfan, oubyen bokou etidyan, Sesel pa pran oubyen pa pe enroll ladan.

lekor, E nou demann nou serten kestyon akoz sa ki sa i leka?

Petet nou vwar ki dan serten sans, careers guidance pa'n ase efektiv pou pous sa bann manrmay pou pran serten kad formasyon?

Si in mank sa serten mank, kekfwa i kapab osi in mank serten ledikasyon lo sa nivo?
Petet osi i kapab, ki napa ase lanfaz lo kote ANHRD ki'n ganny mete, pour ki sa zot vin proaktiv pou pous sa bann manrmay ver sa bann filyer.

Ozordi zour parey nou pe dir, dan sa lemonn sa leta aktyel ki nou pe viv ladan size mendev, manpower supply.

I enn ki si oule i tonm pli byen avek portfolyo lanplwa.

Akoz i tonm pli byen ek portfolyo lanplwa?


59 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 ganny Mr Speaker se lanplwa li menm ki annan tou statistik kantite dimoun ki anploye ki bor dimoun, ki bor i annan nesesite, par bann sekter prive pou rod plis dimoun pour donn plis lanplwa, pou donn plis vacancies.

I osi Mr Speaker sa size GOP, se zot ki antreprann.
Alor zot konnen en kantite etranze ki pe vin Sesel e ki domenn dan nou devlopman ki nou bezwen plis dimoun, pou travay oubyen plis graduate pou fer formasyon ladan.

Alor Mr Speaker, sa i en size ki Departman Lanplwa i kapab prodwi bann statistik, e gid si oule pei avek en modern manpower plan, enn ki parey Minis in fer sorti, ki reflekte letan ki nou pe viv ladan e updated one, ki kapab osi reflekte bann challenges ki nou pe pas atraver, atraver si oule COVID ki'n enpakte bokou lo nou.
E osi ki pran kont bann lezot challenges ki pei pe pas atraver, oubyen ki lemonn pe pas atraver.

Dizon pran egzanp sa lager ki pe arive Lerop ki annan lenpak lo nou lekonomi, e par kont i bezwen fer nou re- priyoritiz nou bann sekter, kot nou bezwen anvoy marmay etidye.

Pour fer sir ki nou servi sa pti resours ki nou annan, pou pli maksimonm posib.
Nou'n vwar dan lepase without en bon manpower plan, kot nou'n prodwir bokou par egzanp pilot, ki ozordi i annan en kantite zot ki pe asize ki napa en travay, e tandis ki serten lezot landrwa nou tant pou en pe neglize;- surveyors, economist, teachers napa ase.

Alor nou bezwen annan en progranm ki pous plis nou zenn ver sa bann travay koumsa.

Mr Speaker, ler nou pe gete mon vwar ki dan sa provizyon Lalwa ki'n fer in fer provizyon pou savings osi.
So savings avek bann transitional provision i la dan sa Lalwa, kot bann liabilities e osi bann Kontra ki’n deza ganny sinyen, once ki sa Lalwa i validate sa bann keksoz vedir tou keksoz, i pou an accordance avek bann provizyon legal.

jour, Tousala i tenir e tou sa bann liabilities, i tonm anba Gouvernman du ok Government Seychelles, of instead of sa Agency.
E tou bann dimoun, ki annan zot zanfan deor, mon pe reaffirm avek zot ki pou napa okenn sanzman ki zot zanfan pou kontinyen ganny sa larzan, pou pey zot bann stipend zot bann tuition e ki zot tou zot pou 60 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 kapab kontinyen parey as normal, parey nou dir.

I annan osi provizyon, ki tou travayer i pou ganny re abzorbe dan swa Lanplwa Minister oubyen swa kapab Ledikasyon, kontinyen sa travay.
pou avek Mr Speaker avek sa mon poudir ki sa Lalwa, i enn ki anliny desizyon Gouvernman pour fer sir ki nou annan leaner Government.

E osi ki nou annan nou bann restriktirasyon ki pou anmenn plis lefikasite dan nou sistenm.

nou en Avek sa mon a remersye ou.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi, Onorab Hoareau avan ki mon pa lo prosen entervenan, mon zis rapel bann Manm lo Standing Orders 59, to be zot mindful of lentervansyon pou nou evite ki annan bann diskord dan Lasanble ozordi.
content of La so far mon annan zis 5 Manm, ki'n endike zot le koze.

Mon ti ava prefere ki mon konnen konbyen, pour mwan kapab kalkil letan.

Akoz i mon lentansyon pou nou fini avek sa deba ozordi 5er.

Okenn dimoun ki pe vin zwe tranpe at the last minute pou lev lanmen mon pou bezwen move on.

Onorab Kelly Samynadin.

HON KELLY SAMYNADIN Mersi Mr Chair.

Bonn apre midi Minis avek ou delegasyon.


pou Lazans Mr Speaker Devlopman Nasyonal pou Resours Imen ti ganny kree pou fonksyon bann akonplir swivan;- Konsey Gouvernman devlopman resours imen.

i dan asiste bann Kordin Plan Nasyonal pou ki Imen Resours devlopman resours imen dan sekter piblik e prive.

ensi Fer provizyon en forum konsiltasyon, bann diferan partner lo bann size an relasyon avek devlopman resours imen.
Promot en kiltir formasyon e laprantisaz devlopman permanan pou bann endividi ek bann lorganizasyon.

Mr Speaker, sa i detrwa fonksyon sa parmi plizyer Lazans ki ti pe fonksyonn, koman en antite endepandan depi son konsepsyon an Zanvye 2014.
Parey in ganny eksplike oparavan, sa Bill ki devan nou pe met lanfaz lo disolisyon sa Lazans ki pou dezormen, nepli en antite otononm, me pou aprezan fonksyonn koman en anba Minister Departman 61 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 e byensir sa Ledikasyon, konponan resours imen pou bouz pou anba Minister Lanplwa, ek Zafer Sosyal.

Mr Speaker koman en past graduate, mon santi ki sa sanzman i enn ki tre esansyel, e ki pou tre efikas.
Akoz sa de parent Ministries ki responsab pou sa de antite Lanplwa e Ledikasyon i ava kapab enpoz en pli bon mekanizm, ou stratezi monitoring, lo lafason ki scholarship devlopman e resours imen i ganny zere dan pei.

Minister pou Lanplwa, i ava asire ki en progranm devlopman resours imen apropriye i ganny etablir, pou asire ki demann adekwat pour i pli byen ganny lanplwa administre.

E letid neseser i ava ganny fer pour ki toultan nou pei i azour avek sanzman ou revolisyon vizavi sa bann tel demann.
E an retour devlop en sinerzi permanan avek Minister Ledikasyon, pou kapab garanti ki deplwayman scholarships i konvenab bezwen Departman Resours Imen an vi ka sa ti deza enn bann fonksyon sa Lazans.

avek E sa se pour zer e bann Scheme administre labours Gouvernman e Fon Formasyon Tertiaire.

Sa i ava par konsekan asire ki pei, i vin pli performan ekonomikman.

Akoz nou pou annan nou en lafors travayer, ki pli konpetan e formasyon spesyalize dan domenn ki zot pe travay ladan.
ganny ki'n Mr Speaker, ANHRD ti ganny mandate pou promot fer provizyon linisyativ pou formasyon e nou tou nou konnen ki malgre ki sa Lazans in akonplir bokou, in annan bokou defayans dan son fonksyonnman.

Lafason ki serten bann labours ti pe ganny allocate, pa ti neseserman an konformite avek demann resours imen dan oubyen depandan pei, lo afilyasyon serten politik, etidyan ti ganny penalize.
Dan en Lartik lo sit web Seychelles News Agency date, le 4 out 2022, kot lanfaz ti pe ganny mete lo en group 137 etidyan, ki ti pe ekspekte komans zot parkour ledikasyon tersyer sa lannen.

klerman Dan sa Lartik, Mr Speaker ki endike in Gouvernman i kontinyelman finans formasyon laprantisaz permanan, ki ekspekte zwenn demann pei.

E mon sit madanm Barbara ki administrater prensipal pou Labours.
Kilindo 62 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 i fer pou biznes computing, laplikasyon, ‘’Bann domenn ki bann etidyan i varye.

E letan nou get dat bann aplikasyon, laplipar etidyan i etidye prefer swazir e ladministrasyon kontabilite, swivi par civil la engineering, medicine e dentisterie, Diplonm letid Ledikasyon, lanvironnman.
Sa reflekte disponibilite bann dispozisyon travay, letan ki zot in fini etidye dan sa domenn, bann etidyan pou kapab antre dan bann diferan landrwa travay ki swa dan sekter piblik ou prive.’’ Fen sitasyon.

data e i pou Lanplwa Mr Speaker malgre ki sa i en fe mon santi ki sinerzi ant e Minister Minister Ledikasyon i devret al odela ki sa.
Par komans en progranm ledikasyon entansif konsernan disponibilite bann labours, ensi ki bann louvraz ki an demann aktyelman dan pei, dan nou bann lekol avek nou bann etidyan.

Sirtou bann ki dan S3, S4 e S5 akoz se a sa staz, ki zot pe fer zot karyer.

Nou bann i devret ansennyan karyer ganny plis lenformasyon, e formasyon pli adekwat vizavi gidans karyer.

I devret ganny konsidere.


avek akse Parfwa nou vwar ki serten nou bann etidyan, i mal fer zot swa letid pos- segonder, an vi ki i pa'n ganny fer an relasyon avek bann opsyon letid an S4, S5.

Konsekaman, sa i enpakte zot swa letid tertiaire pli tar akoz i annan ki mal performen dan legzanmen enternasyonal ensi ki nasyonal ki fer ki zot pa ganny aksepte dan bann diferan lenstitisyon tersyer.
En sistenm promosyon, pli entansif i devret osi ganny fer an sa ki konsern bann diferan labours ki an ofer, par bann diferan liniversite, pour ki bann etidyan pa santi zot kwense ou konfize dan bann diferan swa karyer e letid ki zot pe fer.

Parfwa etidyan e paran i dir ki zot pa kouran si serten labours ti pe ganny donnen, e souvan nou vwar ki sa bann menm labours i pa konsekan ganny anile akoz ti napa aplikan pour konsidere.
le Mr Speaker avan mon terminen, mon felisit Gouvernman pou asire ki bann travayer Lazans Gouvernman Nasyonal pou Devlopman Resours Imen i ganny abzorbe, e kontiny zot lanplwa avek Gouvernman anba departman ki koresponn avek zot post.

Sesel 63 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Ki swa ledikasyon ou lanplwa, anvi dezolasyon sa Act, ziska ki term zot lanplwa i ganny amande varye ou anile, an lakordans avek Public Service Orders.
Oubyen lezot Scheme of Service, ki aplikab pou anplwaye Gouvernman.

bann Avek sa Mr Speaker, mon pe konfirm mon sipor pour sa Bill.

Mersi lo MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab e annakor avek lakantite Order 57 baze Manm ki’n endike zot pour koze mon pe donn tou bann Manm approximately 15 minutes.

So tyek zot letan.

Next on the list, Onorab Cosgrow.

HON WALLACE COSGROW Good Mersi Mr Speaker.

ou afternoon Minis delegasyon.

Bonn apre midi tou Manm, e tou dimoun ki pe ekoute.
avek Mr Speaker mon pran laparol, apre midi pour aport mon kontribisyon anver sa ki devan nou, sa Prozedlwa ki devan nou, pour repeal ANHRD Act.

Mr Speaker ler mon ti, ler sa Bill ti vin devan Bills Committee, semenn pase si mon pa tronpe - mon ti fer en remark e ki mon pour petet share avek Manm piblik e osi Lasanble.

Ou konnen Mr Speaker sa ki nou pe fer la ozordi, kot nou pe ale ozordi la – i - nou ti deza laba avan, nou ti deza laba avan pour bann ki annan memwar Gouvernman, nou ti deza laba avan.
E souvandfwa mon pa poudir regresyon ozordi akoz apre zot, zot asize lot kote zot donn dimoun tou sord kalite non.

Mon pa poudir regresyon me selman, selman zot ava dakor avek mwan mannyer eksplike, bann ki mon’n konpran ki pe arive zot ava dakor avek mwan ki poudir i some sort of regresyon.

Nou ti deza laba, akoz mon rapel ki scholarship ti ganny manage dan lofis en pe kot Minister Ledikasyon, pas dan lobby ou mont anler.

Enn pti lofis laba, mon pa pou nonm non dimoun ki ti travay laba.
Me selman mon konn detrwa, zot ti manage laba.

Sa letan mon krwar nou pe ganny nou apepre en 40ekek scholarship par - 50ekek lannen.

Bann manrmay ki ti pe kalifye savedir en?

E mon rapel egzanp osi development, ti manpower annan en letan ti National House.

Ankor i annan bann dimoun ki ozordi in vin PS, in vin bann CEOs.

Ki sa bann poudir par 64 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 letan ti bann manpower officer, ti travay la.
So nou ti deza, nou deza sorti dan sa ki zot pe anmennen ozordi.

ni i pa ni I napa nanryen nouvo, pou mwan en en transformasyon, evolisyon, pour mwan i zis zot pe tourn back tou sa ki i ti ete dan letan pase.

En pe menm parey ek zot bann komanter ler zot fer, kontinyen koze letan pase e sa Lalwa ki devan i zis pe anmenn nou back dan letan pase.

avek, Mr Speaker ozordi, nou pe deal over 100ekek scholarship si mon pa tronpe.

Diferan scholarship.


Nou pe deal avek scholarship Bilateral, nou pe deal avek scholarship finanse par Gouvernman, nou pe deal avek bann don par egzanp ki ganny donnen.

So i annan en kantite.

louvraz Kantite louvraz ki ganny ki fer, kantite fer pou neseserman ganny manage sa zafer scholarship, pou manage bann etidyan, bann issues bann etidyan ki deor, ki pe etidye away from home, away from zot lakour zot paran, ki parfwa dan bann diferan - mon pa poudir difisil.
Me selman dan bann sityasyon koman en etidyan, bann ki'n etidye pour konnen ki poudir sityasyon enn pti pe tight, ou pe etidye at the same time ou bezwen balans ou Bidze.

So etidyan i dan bann sityasyon e pe strict deor.

Now sa Lazans ti la pour enn;- administre, allocate bann scholarship.

E dezyenm pe fer sir osi ki zot get wellbeing bann etidyan deor.

Fer sir ki bann stipend, i antre on time, fer sir ki bann tuition fees i ganny peye, fer sir zot get o bor welfare etidyan deor.
Sa i sa bout scholarship, en?

sa, tout avek E i annan tou en masin, ki en mars mekanizm, tout en masin e fer sir ki nou bann etidyan deor, nou bann zanfan deor i dan konmsi i dan bon leta, i dan bon lanmen.

E mon panse Mr Speaker, sete sa rezon ki en lazans spesifik ti ganny kree, pou administre sa, pou donn li sa latansyon ki i deserve.
E fer sir ki bann etidyan deor, pa vwar zot dan bann sityasyon difisil kot zot pe call isi, call laba e avek enn pti management ki ou pa pe kapab vreman cater pour sa kantite etidyan ki deor.

E dayer mon pour rapel par egzanp bann letan COVID kot, ti bezwen fer en kantite nou bann etidyan desann.

Mon rapel kot ANHRD zot ti vreman busy.

Akoz zot ti bezwen kominik avek bann diferan pei, 65 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 diferan etidyan e diferan pei.

E sa se en ka emergency - wi.


Me solman in annan sa kordinasyon, i ti annan sa Lazans, sa striktir, pour kapab deal avek bann sityasyon koumsa.

So mon panse ki sa Lazans ti ganny kree enn bann bi sete pour better coordination of the whole scholarship issue.

Me i annan sa lot bout osi Mr manpower development ki ti osi ganny kole avek sa Lazans.

Akoz ti ganny kole ek sa Lazans, se pou annan sa bon sinerzi.

Zot in koz lo careers development, mon konpran.


Me pou mwan careers kapab development standalone, avek management of scholarship e osi manpower development.

Speaker, i pour Mwan mwan manpower development avek scholarship i mars ansanm.

fer Akoz sa Lazans ki pe i development manpower konnen li menm li i konnen, i la i menm CEO, menm staff i konnen poudir letan nou'n kontakte tou bann Minister, tou bann lazans, tou bann landrwa prive dan pei nou konnen what is the demand.
E nou kapab allocate scholarship accordingly, advice accordingly.

So i devret annan en sinerzi, ant sa de domenn.

E mon panse Mr Speaker napa ki parfe, me mon panse ki zot in ase deservi zot manda pandan sa bann letan ase byen.

E ki natirelman Sesel i en pei, i enn pti pei kot nou pa kapab ganny tou sa lekspertiz ki nou bezwen.

Natirelman parfwa ozordi fer legzanp lo sekter lavyasyon, sekter lavyasyon i en sekter ki vreman fluid.

Enn pti kou, i up, taler i ariv en zafer dan lemonn, e i tonbe.
E nou vwar sityasyon difisil.

Ok?

in ganny Petet parfwa ou pa ganny li san pour san.

Me solman an zeneral, mon krwar i annan, en gran zefor ki'n ganny mete dan manpower development.

En gran zefor ki'n ganny mete.

I annan en kantite nou bann Seselwa ozordi ki pe travay dan pozisyon bann diferan profesyonnel, ki swa dan Gouvernman, ki swa dan sekter prive.
Me i pa pou zanmen ase, e Minis ti dir nou si mon pa tro lontan Minis Lanplwa, ti dir nou swa la, swa dan hearing COGA, ki poudir demann pour travayer etranze i kontinyen.

So nou enn pti p i dinamik keksoz pe bouze, biznes i bouze, e demann i pour touzour la.

Me i enportan ki nou kree sa sinerzi e nou annan sa landrwa kot i kot nou kapab kree sa sinerzi ki pou fer sir 66 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 keksoz planning execution osi i mars byen.
i mars byen, dan the i mars byen, Mr Speaker Minister Ledikasyon i en gro Minister, i en gro Minister si non pa pli gro Minister ant li avek Minister Lasante.

Si pa pli gro Minister mon pa tro asire, me selman mon konnen i en gro Minister.

kantite fonksyon Minister Ledikasyon.

ler mon dri fonksyon meaning kantite keksoz i bezwen fer.

I bezwen deal avek ledikasyon primer, ledikasyon segonder, ledikasyon tertiaire.

annan en I I bezwen deal ek teachers, i bezwen deal ek zelev, i bezwen met Polisi.
I annan en pake keksoz ki Minister Ledikasyon i fer.

E ozordi, mon bezwen bezwen fran, i annan en kantite fristrasyon dan Minister Ledikasyon.

Par bann staff, par bann teachers, ki dir ou i annan serten keksoz pa pe marse parey zot ti ava anvi vwar li marse.

I en annan kantite fristrasyon, kantite dimoun pe dir ou, ou a krwar i tro bokou e bann striktir pa pe delivre parey i sipoze delivre.
E la ozordi nou pe pran en lot striktir en lot fardo, pa fardo me solman en lot striktir pe anvoy lo Minister Ledikasyon.

E mwan pour mwan sa i worry mwan, akoz mon per pangar i ava afekte delivery Minister Ledikasyon.

E i ava afekte kalite ledikasyon ki bann zelev ozordi pe gannyen.

So nou bezwen be very careful Mr Speaker.

Enn, mon krwar poudir sa Lalwa pe anmenn nou en pe an aryer.

E de mon krwar ki nou pa pe-.


Si ti annan issues kot ANHRD, annou rod en fason nou fer i pli travay pli byen, fer li fer keksoz en pe pli byen.

E mon pa krwar sa nivo kot nou ti’n arive nou devret go back an aryer.

Nou ti devret annan en lefitir atraver vizyon, pou avek scholarship human development, resource manpower development.

Mon osi annan krentif Mr Speaker an sa ki konsern kot sa bout, manpower or human resource development pe bouze kot Minister Lanplwa.
development Pa ki mon pa krwar i annan dimoun, kapab pou fer.

Me mon krwar poudir Minister Lanplwa, i osi enn i annan bokou, i annan bokou pou fer i annan bokou latansyon ki i bezwen mete lo bann diferan keksoz ki enportan ozordi.

Ki bann Manm dayer Lasanble nou koz en kantite lo employment, la.

Expatriate nou 67 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 issues grievances ki bann annan, bann issues dan landrwa travay, ki Minister Lanplwa i bezwen met son lanmen lo la.
E Minister Lanplwa, i osi annan Polisi pou li fer.

So Minister Lanplwa i annan bokou pou fer, e la nou pe azout ankor en lot layer travay lo Minister Lanplwa, ki pou mwan mon pa vwar sa sinerzi ek Minister Lanplwa.

Akoz Minister Lanplwa i pa deal dan bann zafer manpower planning or human resource planning Ok Minister Lanplwa pa deal ladan li.

(Ekoute mon a dir zot.)

li.

Mr Speaker, mon kapab ganny aret enteronpe par Naddy Zialor silvouple, Onorab Naddy Zialor?
Si i anvi koze i a lev zon lanmen, mon’n krwar in lev son lanmen i ava dir taler.

MR DEPUTY SPEAKER Mon’n warned bann Manm pou nou, tenir nou.

Proceed Onorab.

HON WALLACE COSGROW Ok so Mr Speaker, mwan mon santi ki poudir sa de landrwa.

It’s not the right place pour li.

In deza la e i pa'n mars parey nou ti anvi.

Alors se sa poudir lazans ti ganny kree.

Mwan mon santi ki, anyway zot in fer zot desizyon, mwan mon krwar lefitir dan problenm.
i pou ariv en Me zot in fer zot desizyon, nou ava get mannyer i ale akoz mon zot mazorite la lot kote.

E zot, pour vote.

Me mon pe kosyonn zot ki mon krwar ki nou bezwen fer sir veye ki lentere nou bann etidyan deor, i ganny proteze, i ganny fer sir ki zot ganny byen taken care of.

Dan Lazans ti annan sa kapasite, e mon hope in ganny dir poudir bann travayer pa pou ganny fer arete.

Me mon pe sey konpran ki mannyer ou fit tousala dan en set-up Minister, kot ou pe sey rearanze.
Mon sey konpran ki mannyer ou met tou sa bann travayer.

Ki mannyer tou sa bann travayer i antre si ou pe streamline ou pe aranz li.

Inevitably pou annan serten casualty.

Lo lot kote, mon krwar petet i bezwen annan serten ranforsisman ki ganny fer kot Minister Lanplwa, pour ki i a kapab bout manpower development.

ranforsi sa Akoz avan ti annan, me apre ki zot ti tire zot napa sa manpower pou kapab deal avek sa.
So mon hope ki sa bann i ava annan plis dimoun mon akoz ranforsisman konnen, kot ANHRD petet napa sa sitan kantite staff, an term 68 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 manpower development.

Mon hope zot ava ranforsi li lo kote Minister Lanplwa.

Pou terminen Mr Speaker parey mon’n dir, mon konsernen.

Me zot in vin avek Lalwa, mon konsernen pour mwan mon ti ekspekte vwar en keksoz en pe pli forward looking.

En keksoz ki transform sa sekter parey zot kontan dir, zot fer transformasyon.
Be pour mwan sa, ki zot pe fer ozordi, i pe tourn nou back to bann lannen 1990 ki pou mwan i pa fer sans.

So avek sa Mr Speaker, mon aret la.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab right on time.

entervenan Onorab Prosen Philip Monthy.

HON PHILIP MONTHY Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi Minis, bonn apre midi lezot madanm Lauricourt e manm lo panel.

Mr Speaker i annan en koze ki dir, si en keksoz pe marse alor pa esey aranz li akoz i pou kase.
Me par kont, si ou i annan serten remarke ki defayans, e en nesesite pou aranze e i vin pli fer ki performan e prodiktivite, i alors enportan pou annan sa kouraz neseser pou fer sa sanzman.

E se sa ki sa Bill, ki devan nou pe propoze pou repeal The Agency for National Human Development Resources Act, ki ti ganny assent par Prezidan Michel an 2013.

E transfer tou lazans, anba fonksyon sa Minister ek Minister Lanplwa.
Ledikasyon an relasyon An fezan sa fonksyon sa lazans ek devlopman resours imen, pou ganny desarze par Departman Lanplwa e tou fonksyon ki annan pou fer avek scholarship pou ganny desarze par Minister Ledikasyon.

nou in Si sa Gouvernman deside fer sa sanzman, pou dizourd Lazans ANHRD i pa akoz nouvo ladministrasyon, ki zis anvi vin kas tou sa ki sa Gouvernman presedan, in met an plas.

Zis akoz nou anvi fer li.

Non Mr Speaker.


en I annan plizyer striktir ki an plas ki pe fonksyonnen, ki pa pe ganny touse.

Akoz parey mon’n fer resorti pli boner, si en keksoz pe marse, nou pa bezwen aranze.

Me dan ka ANHRD, mon poudir ki i pa'n neseserman leka.

Akoz mon pe dir sa?

Lazans ANHRD, zis ler ou antann sa abrevyasyon deswit mon asire ki nou tou la anndan nou pou mazin scholarship.
E 69 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 se sa ki enn bann defayans sa Lazans, nou tou nou konnen ki atribisyon scholarship tre i devlopman dan enportan resours imen en pei, me i pa le i pa le sel priyorite.

E mon pou fer remarke ki sa Gouvernman ki la, in fer li son priyorite, pou anvoy etidye tou bann etidyan ki ti'n ganny kit ater, par Gouvernman presedan.

Akoz ti dir COVID in tap pei e napa larzan.


Sa ti ganny fer akoz nou rekonnet lenportans annan en lafors profesyonnel, travayer spesyalize e byen edike.

i ganny mete Be Mr Speaker ler plis lo lanfaz scholarship, e menm sa mon santi ki pa'n vreman ganny fer dan en fason organize, dapre bezwen pei, sa kote devlopman resours imen i pou evidaman ganny neglize.

E se sa ki'n arive.
E se sa ki'n arive.

Ler ou retrouv ou avek en sityasyon kot ou annan plis trained ki pilot ki'n ganny travay ki annan pou zot fer, e ou ankor annan ki lo training e kot zot pa garanti en louvraz, pou mwan sinonim move planifikasyon.

i Ler ou vwar ou avek en sityasyon kot pei i annan en gran mank trained economist, e ki aktyelman la ler nou pe koze napa person ki pe ganny trained pour vin economist.
Tandis ki lakantite ki'n fer swa degre, oubyen Masters dan Business Administration, i tro bokou pour mwan Mr Speaker, sa en move planifikasyon.

reflekte i I annan en gran mankman Avoka dan pei, e lezot kad spesyalizasyon parey Ners spesyalize ki pa'n vreman ganny adrese, par sa menm Lazans ki'n an egzistans depi 2013.

E la mon pou rekonnet zefor, travay kantmenm ki bann Zofisye sa Lazans fer madanm Lauricourt.

Menm kantmenm mon pe koz lo sa bann defayans.


in E ler ou get bann domenn parey surveyor, kot ou vwar etranze pe fer sa bann louvraz, e osi fristrasyon nou pep akoz zot file pa pe ganny process ase vitman, zis akoz retar kot sa departman.

I kler ki keksoz pa'n forseman mars parey ti devret ete.

E sa mankman travayer spesyalize dan sa pei, i en problenm mazer ki nou pe bezwen fer fas avek Mr Speaker.
Avek sa nouvo fason fer ek devlopman resours imen, i pou Departman tonm Lanplwa, pour mwan sa i meyer fason prosede pou adres sa mankman resours imen dan serten sekter kle.

anba 70 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 E lekel ki pli byen plase pou pran bann desizyon pou adres sa bann defayans ki Departman Lanplwa?

Akoz zot ki annan tou bann statistik, neseser bann desizyon byen enformen ki ava adres sa bann defayans.
pran pou E i enportan a sa staz, Mr Speaker, pour asir tou nou bann etidyan ki pe etidye e lezot ki pe aspire pou ganny en scholarship a lavenir, ki avek disolisyon ANHRD sa pa pou afekte zot dan okenn fason.

An vi ki se Gouvernman Sesel menm ki pou pe abzorb tou sa bann fonksyon e kou ki al avek, anba en Departman Gouvernman ki dan sa ka la i Minister e Departman Lanplwa.

Ledikasyon Sa i enportan Mr Speaker, akoz ou konn tre byen abilite serten pou detourn larealite e senm konfizyon.
Avek sa de mo Mr Speaker, mon oule asir Minis ki mon pou aport tou mon sipor pour sa Bill, e mon pou ankouraz lezot Manm Onorab pou fer parey.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab Monthy.

Mon pou pas laparol aprezan avek Onorab Loze.

HON JOHAN LOZE ti la Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker i annan en pwen ki mon ti leve resaman dan Bills Committee, mon krwar ou in attendance.

E this being menm si mon poudir sa, sa i pa mon Lalwa i pa mon Gouvernman, I do not have any Scheme in the game.
Selman i mon pei e mon an fer mon kontribisyon relasyon ki mon ganny mete la pou mwan fer reprezantasyon and I do it to the best of my ability.

Resaman in annan en trend kot tou bann lenstans gouvernans, ki'n ganny mete an plas, gradyelman enn par enn pe ganny torn down.

E ki nou vwar se, nou vwar en re konsantrasyon pouvwar dan lanmen bann Minis, dan lanmen L'Egzekitiv.

E pouvwar ler i vini, i pa vin zis avek pouvwar desizyon, i pa vin zis avek pouvwar pou enfliyans lavi lezot.

I vin avek en Bidze osi.


So ou annan ou tou lenstans sa bann diferan gouvernans, ki pe ganny repealed, ki pe ganny tire.

E zot ganny pa'n zot ganny mete anba bann diferan Minister, kontrole direk par Minis, son PS.

Be met sa de kote, mwan issue, se proteksyon mon L'Egzekitiv.

Sa bann governing bodies la, zot prezant en buffer 71 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 ant Minis avek fonksyon ki zot, zot desarze.

Zot prezant en buffer ant ek L'Egzekitiv avek fonksyon ki zot, zot desarze.
laprezidans tretans, Anba ANHRD si en paran i santi ki son zanfan, sa kliyan in resevwar serten ANHRD move i deal avek Minister Anba ANHRD.

Ledikasyon otomatikman, ‘ar Minis mon piti in ganny viktimize,’’ i deal ek Minis la.

In sorti sa buffer.

I napa ni menm sa, ni fonksyonnman lendepandans, ni sa sanblan fonksyonnman lendepandans.
sa E mwan mon pe poz en kestyon, i annan en pe letan sa se, eski nou pe anmenn plis demokrasi dan nou sistenm demokratik, ouswa si nou pe al dan en direksyon kot nou pe anmenn mwens demokrasi pour nou pep zwir?

E pour mwan sa i zis en kestyon.

I en kestyon ki mwan mon pa pe vreman provide en larepons.

Mon pa pe dikte dimoun one way or another.

Me selman i en kestyon ki mon pou kontinyen poze, as and when things go along, ki i annan bann keksoz koumsa ki vin devan nou Lasanble.
E mwan mon pou poze sa bann kestyon.

Zis parey en kestyon ki mon anvi poze avek zot la, 2013 lekel ki ti Attorney Zeneral?

Sa gro linefikasite ki nou pe koz lo la.

Lekel ki ti Attorney Zeneral 2013?

Ou vwar?

De fwa letan zot montre ledwa, i montre ledwa lo zot dalon.

Veye kot zot montre ledwa enn ler.

Akoz zot pe montre ledwa dan fernwanr, zot pe montre drwat lo zot dalon.

En zot bann aiders and abettors.

So al gete lekel ki ti Attorney Zeneral.

Lekel ki pa'n commence the commencement!


Ou konnen fodre, nou kalkile en pe sa bann keksoz en?

Fodre nou kalkile pa zis kanmarad i donn zot, zot vini zot repete zot dir.

Me selman parey mon’n dir zot, i pa mon Gouvernman, i pa mwan, ki pou dikte avek zot ki mannyer pou fer.

Ou konnen en konsern ki en kantite dimoun i annan an se moman se, Minister Ledikasyon li menm letan ou pe get li.

I donn ou lenpresyon ki i pe ganny depase sa Minister.

I annan sitan kantite pour zot fer.


I annan keksoz zot pe fer otan ki zot kapab.

I annan keksoz ki zot pa pe reisir ditou.

Minister ozordi Ledikasyon pe resevwar serten difikilte pou delivre lo son core business.

Les son core business aside, i annan bann lanpayaz ki pe vini, ki i pa pe kapab cope.

Nou tou nou vwar.

Minister Ledikasyon, pe struggle.


E 72 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 ankor fonksyon So pou ed Minis, pour nou ed Minister Ledikasyon, nou pran e responsabilite nou met lo li.

Be eski nou kapab onnetman ozordi, ki Minister Ledikasyon pe fonksyonn dan fason pli efikas posib?

dir Si wi go ahead, go ahead.

Zot konnen mwan, mon pa vreman opoze ler zot fer sa bann keksoz mwan.

Mwan menm mwan personnelman koman en politisyen mon pa vreman opoze.
Be i saddened mwan koman en Seselwa, akoz mon konnen pa pou marse bann keksoz ki zot pe fer.

Mon get fason ki zot pe prefas zot bann largiman, fason ki zot pe anmenn zot bann largiman, zot vini, nou'n anvoy etidye sa 150 etidyan ki ti’n ganny kit zot Gouvernman.

Senyer, Senyer zot serye zot?

ater par Depi ‘78 nou pe anvoy Seselwa, etidye nou en faktori, nou'n mass produce graduates, dan sa pei!

Ozordi zot asize zot gele ki nou'n fer tro bokou pilot.

Seryezman, senserman zot pe gele?


(Mr Speaker, Onorab Philip Monthy mon’n trankil ler in koze mwan.

Si i ti a kapab donn mwan en lape silvouple.)

MR DEPUTY SPEAKER Kontinyen Onorab.

HON JOHAN LOZE Be en pilot, in ganny li en kalifikasyon, ki marketable anywhere around the world, zot konnen konbyen pilot Seselwa pe anvol pou bann lezot airlines.

Zot gete konbyen pilot Seselwa pe anvol-e all over the world.

I devret en sours lafyerte.


Annou pa zis gele ki nou'n prodwir tro bokou pilot ouswa, nou prodwi gin economist!

tro pti Be nou'n komanse, la i zot tou, prodwir en pe economist.

Onorab John Hoareau mon tann li pe konplent laba, li osi.

Be Onorab ou annan ou degre ozordi ou osi.

Nou'n anvoy ou etidye, e ou vwar.

I pa ti en mistake anvoy ou etidye.

Get kot ou pe asize dan sa sez ozordi.


Mon kontan, mon kontan konmsi i the fruits of our labors i la, anndan devan nou pe asize la anndan devan nou, ou vwar lot pe konplent Mr Speaker Samynadin.

Onorab Bravo nou'n anvoy li etidye li osi, pour li ganny son degre!

Kelly Laprev pou defet tou zot largiman, pe asize dan sez o bor zot.

Zot menm zot pe defet zot bann prop largiman.

But at the end of the day parey mon dir zot.

I zot swa Mr Speaker.


Zot 73 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 swazir mode gouvernans, ki zot, zot anvi aplike, e la mon poudir zot en keksoz ki zot pou kontan tande.

Zot in ganny eleksyon, zot in ganny eleksyon, par en gran mazorite sez plen ouswa vid, me zot in gannyen.

Zot kapab fer literalman sa ki zot anvi dan sa pei.

Mwan mon swete ki zot fer sa ki byen, be zot pe i struggle, zot pe struggle.
E zot pou ariv en pwen, kot zot bann desizyon, ki zot in fer i pou barenm par lekel sa pep pou ziz zot lo la.

I pou ariv en pwen kot 43an ou'n vin en rido sitan fen e transparan ki zot pa pou kapab debout deryer 43an anymore pou zot kasyet.

Zot pou bezwen debout lo zot prop fe e koz.

Zot pou bezwen zot osi debout lo zot rikord, zis parey mwan ozordi mon pe proudly debout lo nou rikord.
Menm si zot pe dir nou, nou pe trained tro bokou pilot, ouswa nou ti kit 150 etidyan ater, nou pa ti anvoy etidye akoz COVID.

Nou'n en faktori, nou'n mass produce graduate dan sa pei and we are proud of it!

Nou proud pour sa Seselwa ki nou'n elevate, donnen nou'n ledikasyon Mr Speaker, nou’n byen fer e mon krwar la i aprezan i zot tour.

Zot in ganny lavwa zot atraver sans demokratik an 2020.

Fer parey, fer pli byen, mon swet zot bonn sans.

Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE) MR DEPUTY SPEAKER Mersi Prosen Onorab.

entervenan se Onorab Wavel Woodcock.

HON WAVEL WOODCOCK Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker bonn apre midi Minis, ou tou dimoun a delegasyon, lekout espesyalman Grand Anse Praslin.

Mr Speaker, i enkrwayab ki mannyer en dimoun fer entervansyon lo en Bill me selman i pa dir nanryen lo sa Bill.
kapab i lecture nou Mr Speaker ou konnen mon kontan mannyer, US sak fwa nou vin anmenn en Bill devan sa Lasanble Nasyonal, lo ki zot sey mannyer nou pou anmenn en nou Bill.

Ki mannyer pran Gouvernman desizyon, akoz dapre zot tou bann desizyon ki zot, zot ti pran dan lepase ti pli meyer ki desizyon ki nou Gouvernman ozordi pe pran.

pou Dapre zot ki zot pe demann nou pou fer, se pour kit tou keksoz parey i ti ete avan, 74 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 ti pe pa sanz nanryen.
Me selman, si tou keksoz ki zot ti pe fer avan, tou bann Lalwa, tou zot bann fonksyonn Minister alaoter, parey zot krwar zot pe dir ti pe fonksyonnen.

Be zot ti pou ankor o pouvwar ozordi Mr Speaker.

Onorab Cosgrow ti pou ankor Minis ozordi!

Si i pa Minis i dan sa Lasanble Nasyonal, savedir annan poudir i gross zot dan inefficiency Gouvernman avan ki Lepep Seselwa in tir zot e in met zot dan Lopozisyon!

Savedir keksoz avan, pa ti pe marse!


Savedir ti annan en problenm avek zot Gouvernman ki Lepep Seselwa pa'n dakor avek.

Mr Onorab Speaker Wallace i vin devan ou, devan Lasanble son lentervansyon i dir koumsa, zot ti deza laba, zot pli konnen ki nou.

dan Be zot ti deza laba Mr Speaker, be kantmenm zot ti deza laba, i pa ti pe marse lafason ki zot ti pe fer keksoz.

Zot in telman laba Mr Speaker, ki zot ti napa en commencement date, pour sa Lazans vin anfors.
Tou bann tranzaksyon, tou sa ki sa Lazans ti pe fer pandan sa bann dernyen lannen depi 2013, ti ilegal Mr Speaker!

E sa ozordi se nou Gouvernman ozordi ki bezwen vin validate en Lazans akoz en defayans zot Gouvernman akoz zot Minis.

Mon pa konnen lekel sa Minis sa letan.

Mon poz sa la, ki i pa'n Mr Speaker, ki pa'n Mr Speaker etablir… (Interruption) MR SPEAKER Silvouple, Order!

HON WAVEL WOODCOCK Etablir en commencement date pour ki sa Lazans i vin an fors.
i Ozordi nou Gouvernman, bezwen koriz en fot ki zot in fer Mr Speaker.

Sanmenm sa ki nou apel gross inefficiency Mr Speaker.

Mr Speaker mon pa ganny en konpran bann largiman ki en Manm i vin anmennen, ozordi en bon pe nou lo sa kote latab, nou ganny scholarship, nou'n al liniversite enkli mwan menm Mr Speaker.

Mr Speaker grey matter, lespri sa se pa US ki'n donn nou lespri, lespri se Bondye ki'n donn nou lespri Mr Speaker!
(APPLAUSE) HON WAVEL WOODCOCK 75 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Lekel ki ti donn Albert Rene scholarship, ok ti ganny anvoye pou al per, apre in vin Avoka.

i dan Konbyen bann zot ex Prezidan, parti, konbyen bann ex Minis dan zot parti ki ti ganny edike anba dan letan anba kolonyal, Gouvernman avan?

Mr Speaker nenport ki Gouvernman ki pou vin dan sa pei, pou donn ki ledikasyon.

Gouvernman ki vini, pou bezwen anvoy bann zenn al etidye aletranze.
E nou, nou'n fer de cohort apre 1an ki nou ti dan COVID nou ti napa larzan.

Apre 1an ki nou pa'n kapab anvoy bann zenn deor akoz bann ekonomik.

Nou'n nobou kapab anvoy de cohort aletranze.

sityasyon Nenport Prezan nou pou take credit ki nou Gouvernman, nou Gouvernman konmsi donn nou laglwar akoz nou'n anvoy de etidye manrmay cohort aletranze?

nou Me responsabilite sa nou bann frer i ek nou bann ser.

Parey responsab zot Gouvernman pou fer sir ki nou bann zenn, i ganny ledikasyon.
Parey dan nou Konstitisyon i fer provizyon pou kontinyen donn nou pep ledikasyon.

pour i Nou pa mars parey zot Mr Speaker, kot bokou dimoun dan lepase ti ganny scholarship akoz faver.

Akoz li ti piti Minis, li ti mon dalon, alor li akoz i ti piti Minis ouswa en o zofisye Gouvernman.

Li i ti al etidye Lerop, Langleter, bann lezot manrmay akoz zot pa ti piti Minis, dan Gouvernman zot ti ganny anvoy Lafrik ouswa Lazi.

zofisye en Mr Speaker ou konnen sa bann kalite ipokrizi, fodre nou arete dan nou pei.
Parey bann entervenan avan mwan in dir, human resource development ou taken over par pou ganny Lanplwa.

Departman Management ek ladministrasyon of scholarship, bann Scholarship Scheme enkli Tertiary Education, the Tertiary Education Fund tousala pou ganny anba transfer Departman Lanplwa.

travayer, assets liability i pou ganny transfer anba Departman Lanplwa, anba Gouvernman, once ki ANHRD i ganny repealed.
Mr Speaker i enportan pour note poudir in annan defayans dan ANHRD, konsern devlopman resours imen dan nou pei.

Tou kot i E mon bezwen dir Mr Speaker, pa’n ANHRD neseserman zwe sa rol, ki i ti’n merite.

E ti annan en problenm kot ti napa sinerzi ant ANHRD, 76 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 avek bann MDAs.
Sirtou, sirtou avek employment pour konpran bann employment needs Sesel, bann employment needs nou pei, pou konpran bezwen nou pei ki bann field, ki bann expert ki nou bezwen dan nou pei.

Pou ranpli sa bann trou ki annan ki ozordi akoz sa, nou pou bezwen anploy bann dimoun aletranze pou vin travay Sesel.

Parey mon'n dir Mr Speaker, ti napa lanfaz lo devlopman travayer dan bann field ki nou ti vreman bezwen.
Sanmenm sa ki nou annan sa defayans ozordi dan plizyer MDAs pour nou met bann dimoun dan plizyer, bann post akoz, nou napa dimoun kalifye dan plizyer bann field enportan.

Parey i annan Manm in koz lo bann mankman dan nou pei.

Nou napa ase economist Sesel.

E nou napa ase bann expert dan bann dan plizyer field dan sekter finansyel.

Kot i konsern later nou pe ganny problenm akoz nou napa ase land surveyors, nou napa ase surveyors, quantity surveyors, quality surveyors nou napa ase Avoka spesyalize.
Nou napa ase dimoun ki'n train dan project management.

E i mank nou bann eksper dan sekter konstriksyon, nou napa ase architect.

Mon krwar nou kapab konte, lo mon ledwa konbyen architect nou annan Sesel.

E menm dan tourism, i mank nou profesyonnel Mr Speaker.

Dan ledikasyon mon fek koz lo la, vizit ki nou Komite MYSCC ti al fer kot Liniversite Sesel, nou ti ganny poudir nou bezwen met plis lanfaz dan nou ledikasyon par train plis teachers, pou fer sir ki zot elev zot nivo.
Lo nivo degree pour zot, annan en degree dan ledikasyon.

Akoz nou napa ase teacher Sesel ki annan e degre dan ledikasyon Mr Speaker.

Ki montre poudir, i annan en issue, kot bann field bann sekter kot nou ti bezwen devlop train bann dimoun i pa'n ganny fer dan lepase.

E sa fot ki ozordi nou Gouvernman, pe sey korize.

Parey en Manm in dir kantmenm zot pa kontan, ozordi ki problenm la ater.

Ou konnen ki kantite pilot, ozordi pa pe kapab fly.

Akoz i annan tro bokou pilot napa ase avyon, Mr Speaker?
Ki nou pou fer ek sa bann pilot.

Ou konpran nou bezwen konnen ki needs nou pei.

Nou bezwen konnen kwa ki nou bezwen.

Ki kalite resours imen ki nou bezwen, pou anmenn nou pei pli devan Mr Speaker.

Sa ki pli enportan.

77 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 ti bann E zot pe koz labous plen lo scholarship, management of scholarship Mr Speaker.
Konbyen scholarship ki zot Gouvernman, mon ti anmenn en kestyon dan sa Lasanble Nasyonal e mon ti soke stats, figures, ki Minis Valentin donn mwan, regardan kantite scholarship ki nou pei in gate.

Bann ki nou’n gannyen atraver Bilateral ki nou annan avek plizyer pei.

Zis pou donn legzanp enn de pei Cyprus, Hungary, Ireland e lezot pei ankor.

Bann scholarship ki nou’n gate.

E scholarship ki ou donnen, i bezwen gear towards our national needs.

scholarship Towards nou bezwen ki nou annan.


Scholarship ki ou donnen i pa sorti nenport ki bor sa, se tax payers money ki pe depanse, pou devlop nou bann zenn.

Pour nou fer sir ki Gouvernman ki sekter piblik i fonksyonn byen.

Nou pa kabab donn scholarship pou train 50 astronot.

Be nou pou anvoy dimoun dan lespas lo lalin nou, Mr Speaker?

Kekfwa nou anvoy zot kot Xi Jinping laba La Chine akoz boner zot ti pe glorifye La Chine.

Anyway, mon pa pou al koz plis lo la ankor, Mr Speaker.
Eski nou pou astronot, Mr Speaker?

train 100 (Interruption) MR DEPUTY SPEAKER avek proceed, Order lentervansyon.

ou HON WAVEL WOODCOCK Ki bann needs ki nou annan dan nou pei.

ki bann travay, ki bann karyer ki nou bezwen.

Mr Speaker tousala fodre nou pran kont akoz se tax payers money.

Nou bezwen invest dan sa ki nou pei i bezwen pour devlopman nou pei.

Sa ki'n al etidye dan ban field ki nou pa bezwen, Sesel, ki pa anliny avek nou Plan Devlopman Resours Imen, nou plan nasyonal, i ava pey dan son pos.
nou Akoz bezwen priyoritiz bezwen pei, an term scholarship.

E nou pa kapab gaspiy bann scholarship ki nou gannyen, akoz bann zenn pa le pran sa bann scholarship e akoz sa parfwa ki nou vwar bann scholarship pa ganny servi.

Be si i dan en field ki nou pei i bezwen.

Si i dan en domenn ki nou napa eksper, nou napa bann dimoun lo la, nou bezwen ensiste ki bann manrmay osi, i pran sa ban scholarship.

Akoz i pou ed nou pei bouze.

E avans pli devan.


78 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Nou bezwen train nou bann zenn profesyonnel, ki nou bezwen, Mr Speaker.

Me par kont Mr Speaker, mon'n deza dir ki nou’n vwar dan lepase.

Dan lepase anba Gouvernman avan nou vwar bann dimoun ki pa kalifye, ki pa expert dan plizyer domenn, ki napa ledikasyon, ouswa ki pa kalifye, i annan en bann ki annan I annan en bann ki'n ganny bann Doktora Onorer mon pa konnen ki mannyer zot in gannyen.
zot Anyway, kekfwa akoz annan, serten lanmitye Mr Speaker.

fake degrees tou.

Zot in ganny bann gro, gro pozisyon dan Gouvernman apre tou sa bann Departman, tou sa bann agencies, sa bann MDAs in fel Mr Speaker, akoz sa bann dimoun qualified Mr Speaker.

pa in ki'n ki dalon sa Nou'n vwar dan lepase ganny bann vin pozisyon, Anbasader menm si zot napa kalifikasyon, menm zot napa bagaz.
Bann pos ki'n ganny kree, bann Lazans in ganny kree parey APDAR zis pou fer, pou fer plezir en Leader, en parti politik pou donn li en gro pos, en gro larzan avek en drayver chauffeur-driven car.

Bann pozisyon SS swadizan ganny kree, in for poverty alleviation.

Me selman nanryen pa ganny fer Mr Speaker.

Kantite pozisyon ki'n zot ganny Gouvernman zis pou satisfer zot bann dalon, pou donn li en gro saler, R80mil par mwan Mr Speaker.

kree, par Sanmenm sa faktori ki zot in kree Mr Speaker.
Sanmenm sa faktori bann profesyonnel, ki zot Gouvernman avan in kree Mr Speaker.

Mr Speaker tou keksoz dan lavi i merit ganny fer, dapre merit.

En zenn i merit ganny scholarship, dapre son merit dapre son ledikasyon, dapre son zefor ki'n ganny mete.

Zis parey ozordi nou’n reentrodwir trezyenm mwan saler apre ki nou lekonomi in recover.
Ozordi nou kapab donn lot 50poursan, outright sa lo i 50poursan performans, Mr Speaker e tou dimoun, ozordi i kapab ganny li 100poursan, son 100poursan trezyenm mwan saler.

Si i pe deliver.

baze Si i pe travay byen, si ou pe travay byen napa nanryen pou ou enkyet, pour ou worried akoz ou konnen ou pou ganny ou san pour san, ou thirteenth month pay.

Alor Mr Speaker ozordi keksoz, lo i bezwen baze meritocracy.
Ti annan en bon pe 79 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 issues Mr Speaker dan lepase i kot ANHRD.

Mon bezwen dir, e mwan menm mwan Mr Speaker, mon ganny plizyer konplent avek bokou bann etidyan pou mansyonn enn de sa ban issues, ki bann konplent ki vin devan e lezot Manm mon asire dan sa Lasanble; lepase.

Zis E Retar peyman allowance, mank kominikasyon avek bann etidyan aletranze.

E plizyer lezot konsern ankor.


E parey Minis in dir, Departman i dan en pli bon Lanplwa pozisyon, non-selman pour li regard, sa bann keksoz, me osi pou konpran nou human resource national needs.

travay lo en plan nasyonal e en plan stratezik pour sirtou fill bann post ki pe ganny okipe par bann etranze dan nou pei ozordi.
E osi pou train bann zenn dan bann field parey mon'n dir, ek bann expertise ki ozordi nou pei i vreman bezwen, pour fer sir ki dan lefitir dan bann Bidze ki vini, ler nou vwar recruitment nou pa pour vwar sa bann defayans kot nou pa recruit dimoun dan bann Minister, dan bann diferan pozisyon.

Akoz nou napa expert bann dimoun spesyalize, pou pran sa bann pozisyon Sesel.

Sanmenm sa parey mon'n dir nou bezwen, reget nou human resource development plan pour nou pei Sesel.
Akoz nou bezwen fer sir, ki dan tou bann sekter, dan tou bann MDAs nou annan sa bann profesyonnel, nou annan sa bann expert ki nou bezwen, pou ed sa bann MDAs sa bann Minister, sa bann Lazans, sa bann Departman pou bouz pli devan, e pour zot pli efikas e pour zot rann sa servis ki nou sitwayen i bezwen.

Avek sa de mo Mr Speaker, mon pou siport sa Bill akoz mon pa vwar nanryen mal ek sa Bill.
Enn ou pe koz lo en fot ki sa Gouvernman in kree, de nou pe vin avek en stratezi pour nou improve nou human resource development plan, pour nou pei Sesel.

Avek sa de mo, mon dir ou mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab, mon pou pas laparol aprezan avek Onorab Sathya Naidu.

HON SATHYA NAIDU Bonn apre midi Mr Speaker.

Bonn apre midi Minis ek ou delegasyon.


Lo sa Bill, lo sa Prozedlwa ki devan nou, mon krwar sa pep i ase matir pou realize kwa, ki'n ariv dan lepase kwa ki pa'n marse dan lepase e 80 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 kwa ki zot osi santi i merit ganny fer.

En Gouvernman in annan en sanzman, e byensir kot pa pe marse, nou annan sa manda pour pli byen fer.

Kot in marse nou asire ki annan kontinyite.


Lo sa Bill devan nou, i prezant nou ek en loportinite pou kapab bann adres scholarships in ganny donnen;- enn.

lafason ki Dezyenmman devlopman karyer.

lo kote E trwazyenmman lo laspe manpower planning.

Ler Bidze siplemanter ti ganny prezante, enn bann defi ki ti ganny soumet se plizyer departman i annan mankman travayer.

Ouswa bann Departman pe fer difikilte, fer fas avek difikilte pou kapab, recruit bann travayer.
So swa nou napa, ouswa lo kote Gouvernman package pa atiran.

E zot tant pou al dan sekter prive.

Ozordi zour nou annan 17mil travayer, etranze dan pei.

Ladan 3mil ekek si non i dan enn pti gin plis, Gouvernman, enkli parastatal.

E ler mon regard bann lartik lo travay ki ANHRD in fer ziska prezan, i annan apepre 700, si non enn pti gin plis zelev ki swa al aletranze, ouswa zot baze isi lokalman pe etidye.

I ti a bon, si ler zot pou'n fini zot pou kapab rantre dan Gouvernman.
Akoz mon krwar, ki si dan sa planifikasyon resours imen, ki pe re-demare dan en serten sans, akoz menm dan Gouvernman presedan ti annan en Komite, pou revwar Polisi Resours Imen.

La nou Gouvernman osi pe fer en menm lapros dan en serten sans, avek bi pour safwasi atenn en rezilta.

E dan sa demars mon swe ki nou pou kapab vreman asire, lo kote civil service nou pou vwar en rediksyon ase signifikan, ler i konsern serten departman dan ledikasyon, serten Departman dan Gouvernman plito.
Akoz dan lezot pei, mon pa konnen ki sa konsantrasyon etranze, i egziste dan zot civil service.

Me isi Sesel ou vwar sa partou kote.

Senpleman akoz dan lepase like it or not, ti annan mankman planifikasyon.

E fodre ki nou admet sa.

E i annan serten civil servant menm ki'n fer resorti poudir i annan demann ki zot in met devan, avek ANHRD.

E zot demann pa'n ganny pran kont.


E alors byensir, ler ou pa pe met en, ou pa pe kont avek demann ki pe ganny soumet, zot pour byensir bezwen konsider en etranze pou kapab pran sa plas 81 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 akoz kapasite.

i annan mankman Alors dan sa konteks, i enportan pou nou kapab regarde lo kote sa manpower planning, pour nou met en pe lanfaz lo kote, civil service enn pti gin plis.

laba osi Mon konnen lo kote sekter prive, nou kapab koz dan Sekter Tourizm.
I annan en kantite lanfaz ki'n ganny mete.

Ozordi zour STA, sa nivo kot in arive i vreman o. E ankor enn i annan kek fwa level lo high dilenm, kot management, ou pa pe vwar Seselwa pe vreman ariv kot zot fodre arive.

Me lekol lagrikiltir, dan sa sekter osi i annan en gran mankman.

Be ler nou get nou Lekol Lagrikiltir, ozordi ki Gouvernman presedan in tret lagrikiltir, lafason ki Lekol Lagrikiltir i ete ozordi.
E menm Onorab Adelaide ti'n anmenn en kestyon dan sa Lasanble, kot in demann ou koman Minis pour donn en lasirans, e menm Minis Flavien Joubert.

ler ou get lafason zour Mon swe se ki nou pou kapab vwar lo kote ledikasyon pos-segonder.

Nou pou bouz lo en nivo, pli akseptab e nou pou vwar menm bann courses ki vize ver lagrikiltir, par egzanp.

E in annan en Onorab ki'n fer resorti avek lo course Bachelor and Business Administration.
sa atraver Mon krwar Liniversite nouvo Sesel remaniement ki pou annan la, i bezwen bann konversasyon, ki annan kot ou poudir ok sa lannen nou pa pe al fer Bachelor in Business Administration.

annan Me tro Akoz nou annan bokou, e ou entrodwir en nouvo kour.

Ouswa menm bann courses - I mean bann size, lo nivo IGCSE.

Byensir nou pou bezwen annan kapasite an term ansennyan ki pour montre economist as an IGCSE subject.

a leksperyans personnel parey dan lekol prive.


I annan en pti gin plis swa, ou kapab fer business studies ou kapab fer economics so that later on, ou al dan ou A Levels apre ou swiv pou ou fer ou degre dan liniversite.

So sa osi nou bezwen regard en kou.

selman mon In annan en laspe careers education.

Mwan personnelman mon santi ki i vre.

Me i bezwen annan careers education, ou pa zis fer en semenn kot ou pe met en kantite lanfaz lo karyer, apre pou en rezon ou lot ou tant pou bliy enn pti gin.
Sa lanfaz i bezwen la, from the get go.

Depi ler en zanfan, in antre dan P3, P4, P5 ou pe met 82 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 sa dan son lespri pou dir ki you have to have a name of where you’re going in life.

lekol, Se la kot ou konnen ki ler ariv S5, la i pa pou bite, i pou fini konnen ki bor pe al arive.

Mon leksperyans personnel dan letan ti annan 3 lenstitisyon pos-segonder ou fwa bann selekte.
Bon pe manrmay, zot in annan en regre apre ki selekte, senpleman akoz zot pa ti'n kapab al ver sa lekol pos- segonder ki inisyalman zot ti le ale, baze lo lefe ki zot pa'n kapab zwenn kriter.

zot in sa bann Be si lanfaz ti'n ganny mete depi o komansman, zot ti pou perform byen e zot ti pou al ver zot ti oule ale.

Me ozordi zour i annan bokou zot ki'n al dan lekol pos- segonder, apre zot pa pe reste dan sa metye.

Zot a pe fer lot keksoz, so sa i enn bann defi osi ki nou'n rankontre ozordi zour.
Kot ou al kot Lekol Lagrikiltir selman ou a pe fer en lot travay, sa osi i egziste.

E fodre ki nou regard en kou ki mannyer eski nou pou adres sa.

Ki mannyer eski nou pou fer sa konponan careers education, vin enn ki bokou pli proaktiv.

Annou pa zis koz lo Annou careers education.

vreman fer li marse.

E pour mwan i ti annan en Onorab lo i E lot kote ki'n fer referans avek stipend, mon pa konnen si in bliye pour ki se sa Lasanble ki pli boner sa lannen nou ti'n aprouv en Bidze.
ladan annan R202milyon, ki pe zer tou bann diferan konponan ki anba ANHRD, e ladan 60milyon i al ver stipend.

E ler nou get sa size la konmsi lafason, ki sa Onorab in koze, tou keksoz ki nou, nou le fer la.

I aparet enposib dapre li.

Me bokou annan fer sir lannen selman prosenn, well pli boner Bidze pou vin dan Lasanble e nou pou ganny diskisyon lo la, e byensir plis pou klarifikasyon mannyer nou pou zer sa larzan.
Me selman nou i pou annan pou meritokrasi lo lafason ki larzan, ki konsern labours i ganny zere.

Fodre ki byensir ou travay dir pour ou kapab attend bann lobzektif, ki ou annan dan lavi.

E si ou annan en course ki oule ale, byensir ou bezwen travay.

Me selman lo kote bann scholarships ki'n manke, ki dimoun i pa'n servi, mon krwar ki ankor enn fwa i vin lo nivo ledikasyon.

Dizon en garson ouswa en fiy in al Lenn, par egzanp in fer vreman byen dan son letid, amenn sa dimoun devan.
Fer li resorti de trwa pwen lo lafason 83 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 ki'n etidye, kwa ki in aprann.

Pou asire ki ler Gouvernman Lenn, pe donn sepa konbyen scholarship you’ll be able to utilized it 100%, par egzanp.

So i mon bann pwen lo sa Bill.

Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab ou'n donn nou 7 minit davans.

Mon vwar ou'n lev ou lanmen la.

Mon pa konnen … ok so ki nou ava fer se ki nou ava met ou la, i ok.

Very good.
Very good.

Nou ava zis manz enn pti gin dan break time.

Ok proceed.

Solman mon pa pe pran ankor that was the last one ki mon pe donn en sans.

Akoz i annan dezikilibrasyon avek sa kote Manm sa kote latab.

So proceed Onorab.

Onorab Aglae.

HON EGBERT AGLAE Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker Bill ki nou pe trete la devan nou i konsern, en Lazans ki oversee plizoumwen nou bann etidyan, ki annan pou fer avek zot letid depi o konmansman ziskan son finisyon.

E i en Lazans ki'n la pour en pe letan.


Malgre i annan ki pe montre ledwa baze lo son commencement date.

Me pour mwan sa ki enportan se ki, sa lazans, in kapab desarz en gro responsabilite, pou fer ki nou bann zenn aspiran, nou bann etidyan ki’n performen, e ki'n fer byen in kapab pourswiv en letid pli avanse.
nosyon Sirtou dan bann letan kot nou ti napa en Liniversite Sesel, kot zot in kapab pourswiv zot bann akademik aletranze dan bann diferan liniversite, ki Sesel li menm li, in kapab dan son konteks atir plizyer, baze lo konfyans ki'n in sistenm annan dan nou ledikasyon, kot bokou pei ti pare pou akey nou bann etidyan ki swa dan Lerop, ki swa dan Lafrik, ki swa dan Lazi menm dan larezyon parey Maurice.

E pour nou koman en pei, koman en pep ki'n kapab prodwir lo sa nivo.
Mon krwar nou devret fyer e mwan mon felisit tou bann staff ki’n travay dan sa Departman depi o komansman.

E ki'n kapab malgre ek bann difikilte, nou'n pas dan bann levennman ekonomik, 2008 reform.

E la nou'n pas osi atraver COVID.

E malgre serten krentif, nou bann etidyan Gouvernman ki ti la avan, pa ti vwar li neseser pou kennsel zot bann labours ki zot ti annan, pou fer zot retournen akoz pei, pa ti pe kapab afford.
Wi pour mwan sa i en milestone dan ledikasyon en 84 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 pep.

E nou bezwen fyer lo sa.

E osi nou rekonnet nivo ki ledikasyon in arive isi dan sa pei Mr Speaker, akoz Sesel lo Lafrik nou rank nimero enn, kot i konsern nou ledikasyon.

Nou annan nou en literacy level par lao 95poursan, ki bokou pei pa ankor kapab achieve sa.

E sa i montre poudir in annan progre dan ledikasyon.

E bokou nou - pa pou montre ledwa lo personn mwan Mr Speaker.
Bokou nou ki la anndan osi, in benefisye avek en sistenm ki'n permet zot al pli profon, malgre ou ti annan ou ledikasyon.

Malgre ou kapab dir mwan mon en gran koneser en gran savan.

Me si napa en laliny, en laport loportinite pour avans devan, ou pou reste avek ou ledikasyon dan en bwat.

Si ou, ou pa preserver ouswa loportinite pa prezante, pou ou kapab al devan.

E sa i anmenn mwan en nosyon Mr Speaker, ki fer mwan mazin serten keksoz, ler mon regard sa Bill.
I annan bann pei ki'n pas dan bann diferan kalamite, la soufrans, ki sa lager, loportinite ki nou zenn in gannyen, sa bann lezot zenn pa'n kapab benefisye ladan.

Nou bezwen konsyan tousala.

E mwan Mr Speaker letan mon regard en lenstitisyon parey ANHRD, son travay ki'n ganny mandate pou fer, si mon pou rank li, e si nou pou fer en appraisal son pou performans, mon poudir ou wi, in performen.

get Napa okenn lenstans ki'n mon’n vwar okenn groupman etidyan ki'n fer petisyon pou bann diferan koz.
Akoz zot pa'n letid kapab pourswiv aletranze.

zot lamars kot Napa okenn lenstans dan sa pei, ki'n annan bann protestasyon i konsern nou bann etidyan, ki deza liniversite, pour zot kapab pourswiv zot letid aletranze.

Napa okenn lenstans ki en groupman paran i vin fer bann gran, gran konplent comme kwa tretman zot zanfan dan bann bon, liniversite, Gouvernman pa pe get zot.
pa Sel problenm ki mwan mon’n rankontre akoz mon’n ganny sans rankontre bann diferan etidyan ki aletranze ki e menm dan zot pei kot zot ete, se serten retar, avek zot stipend, sa wi in arive.

E i annan bann koz ki parfwa administrativman, i arive, me selman napa personn ki'n ganny met deor, baze kot zot ti pe reste laba atase ek liniversite, ouswa ki'n mor lafen, ouswa ki'n bezwen zis kit letid akoz Gouvernman in deside pa fund zot letid.
85 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 swete ki So sa i sityasyon aktyel e mwan mon sa Gouvernman li ki la, ki i pe pran en lot direksyon, i kontiny dan en semen.

Malgre nou dan sa kote nou pa tro, tro satisfe avek sa direksyon, ki pe pran akoz i pe retourn nou parey nou ti ete avan.

Mon santi poudir si zot krwar i pou marse, e zot believe dan sa ki zot pe fer, fer li akoz Lepep Seselwa ki'n elekte zot.

E si zot fel demen Lepep Seselwa ki pour ziz zot.


En lot pwen ki mwan mon ti a kontan touse Mr Speaker, se pou al liniversite, mon krwar pa tou etidyan ki pou ganny sans fer sa parkour.

E sa i baze osi, lo sa pwen ki ou bezwen gannyen dan ou letid pour ou kalifye e sa plis ki plizyer santenn, ki fini lekol, sirtou politeknik dan en lannen, i annan en group ki kalifye pou ale sa letid.

E sa i baze parey mon’n dir, lo sa grad ki ganny mete, sa barenm ki ganny mete.
E mwan mon swete ki nou zenn ozordi, ki pe aspiran i bezwen kapab vwar li ganny gide enn pti pe plis.

Bokou koze ozordi i lo sa manpower needs ki pei i bezwen, e nou'n vwar sa dan Bidze siplemanter baze lo bann linefikasite pou fer bann recruitment.

E enn bann rezon ki'n ganny site par Minis Finans, sete sa manpower needs plan ki bezwen ganny revwar.

E mwan mon dakor ek sa i bezwen ganny revwar.

Akoz si nou koman en pei ki anvwa-d devlopman, nou bezwen komans mazin lo en baz lonterm.
Kwa ki nou bezwen an term devlopman, e kote nou anvi ankor 15an,20an,25an de la, pour nou kapab komans prodwir sa bann karyer sa bann skills, sa bann kalifikasyon ki nou santi pei pou bezwen, in the long term.

arive di-si sa E osi ki ava ede retir sa depandans - heavy dependence mon pou met li lo nou bann expatriate ki pe vini dan pei, e ki pe pran nou resours ki pe anmenn anver zot pei.

E mon krwar plis zefor travay ki annan pou fer, se dan sa direksyon avan.
Mwan mon pa ti swete petet ler nou ti’n fini kapab etablir sa legzersis.

E si ti annan nesesite petet la prezan pou annan sa bann merger, sa bann repeal ki zot pe fer.

E la pour mwan ti ava baz pli annan zistifikasyon.

bon, Akoz pour lemoman mon pa vwar gran baz zistifikasyon, apard ki remaniement resours 86 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 ki zot pe dir en Government.

leaner A okenn pwen mon’n pa'n ganny konplent ki ANHRD pa pe delivre.

Mon pa'n gannyen sa.


Mon pa'n tande sa mwan.

E i nou ti’n kapab, étame Minis menm Ledikasyon in deza vin dan sa Lasanble, dir poudir nou bezwen vwar sa manpower needs ki nou pou bezwen.

Me selman, mon pa vwar en plan ki'n fini konkret, fini met devan nou, poudir vwala direksyon ki nou anvi pran.

Nou pou bezwen tan dimoun ki pou annan tan kalifikasyon dan en domenn, dan lot domenn, dan lot domenn.

E mwan si sa ti’n kapab ganny arive fer la, ozordi.
E la zot ti pe vin zistifye nou akoz zot bezwen annan sa bann repeal, pour annan sa remaniement.

So pour mwan la pour mwan i enn pti pe konsern.

En lot direksyon mon krwar ki, mon krwar i enportan nou koz lo la, se rol nou bann careers guidance depi dan lekol.

Sa i enportan akoz dan lepase in annan, serten - mon pa poudir stigmatizasyon.

Me selman i ti annan serten pratik, dan lespri, ki tou etidyan i bezwen pourswiv li, en karyer sitan higher academics.
Kot nou bliy bann karyer ki bezwen bann skills, sirtou bann skills ler mon pe dir fizik dan en sans.

E nou pran li nou met a kote.

E i vin pli enferyer.

E ki nou pe vwar prodwi de la - e mwan mon pa pou blanm Gouvernman ozordi sa, mon pou blanm en pe lo lafason pratik mindset ki ti egziste dan nou sistenm skoler.

Kot bann travay parey, mason, sarpantye, teknisyen, mekanik ti ganny gete koman enn pti pe pli enferyer dan en sans.
E kot nou ti pe promot bann travay ki plizoumwen, pirman akademik ki lo en lot nivo.

Ki petet sa letan ou ti bezwen - mon pa dir nou pa ti bezwen petet, nou ti bezwen.

E se sa ozordi si nou vin koze, nou dir nou bezwen annan plis pilot ki avyon, sa i en bann rezilta osi lo sa.

E nou pe vwar poudir i annan osi bann lenstans ki osi nou bezwen met responsabilite lo paran, lo etidyan menm.

Si nou pa pare pou bril labouzi pou 5an, 6an, 7an nou pou napa Dokter, nou pou napa bann profesyonnel dan sa zanr.
Si nou anvi zis al fer en degre 2an, 3an ki pli fasil byensir ou pou retournen, nou pou annan plis gran pool ki pou kalifye pour en short peryod letan.

Tandis si ou pe fer li 87 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 pandan en peryod 5an, 7an ou pou annan en pti pool ki petet kalifye e i annan menm ki divert ki sanze.

So i vin avek bann gidans enportan, neseser, i neseser dan sa career path letan nou pe koz lo la.

E nou pou atas li avek sa manpower plan, manpower needs ki pei i bezwen.
E de la si nou kapab attend, mon krwar nou kapab sanz en pe sa direksyon.

Ki ankor dan 5an, 10an nou kapab fill serten sa bann post enportan kle parey in demann Minis Finans accountants.

Nou ava annan plis accountants, si nou bezwen plis civil engineers, nou ava ganny plis civil engineers, si nou bezwen plis arsitek, nou a ganny plis arsitek.

Me selman annou pa bliy osi, poudir nou annan en sekter konstriksyon ki bezwen manpower needs serye dan sa pei, ki bezwen ganny ranplase par Seselwa.
Speaker So Mr an terminen mon anvi koz enn pti gin lo sa bann MOUs, ki an egzistan, bann Kontra ki nou'n sinyen, e osi bann serten Lagreman.

Ki nou'n annan avek bann pei zanmi Bilateral, ouswa Miltilateral.

E sa mon ti a kontan petet demann Minis lo sa bann provizyon tranzitwar ki nou pou bezwen ganny met an plas, pou asire ki nanryen pa ganny kit deryer, ouswa nou pa perdi nanryen.

fer akoz Sirtou bann Lagreman ant ki'n Gouvernman, i enportan ki nou gard li e ki nou sofgard sa ki nou'n agree dan lepase.
E parey ler Minis, ti la Minis Later ti la, mon ti koz enn pti git lo bann komitman lepase.

Eski nou kontinyen, onore.

E i ti fer sir, e mon swete ki Minis, bann komitman osi ki nou'n fer dan lepase si i byen si i pe aport fri, nou bezwen gard li.

E an terminan Mr Speaker, mon swete ki tou travayer ki pe ganny ki dan sa Departman.

I ganny abzorb anba Minister Ledikasyon, ki zot pa perdi okenn lanplwa.

E kot Minister Lanplwa osi, malgre son core manda se pour travay pour asir lanplwa.
E la mwan mon pans, i bezwen annan serten lamannman ki ava ganny fer an son core objectives en Departman Lanplwa, pour li kapab, asimil sa rol ki i pe al gannyen, ki pe ganny donnen, pour li kapab osi asir ki nou annan kontinyite dan sa bann career development e kot i konsern manpower needs.

koman E sa Mr Speaker mon napa gran zafer a konklir a dir.

88 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Mon wish zot the best dan desizyon ki zot in pran.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.


Donk nou pou pran break la aprezan.

Malerezman mon pou bezwen koup zot tea break – 20minit nou retournen 4er.

gratwit dan lekol Leta pou en peryod minimum ki pa pou mwens ki 10an.

Parey i ava kapab ganny preskrir par Lalwa.

(b) Pou asire ki bann progranm edikasyonnel dan tou lekol ava vize ver devlopman konplet en dimoun.

(BREAK) MR DEPUTY SPEAKER Welcome back tou dimoun.

E ankor enn fwa bonn apre midi pou bann dimoun ki fek zwenn nou.
Nou pou kontiny deba lo Bill Agency for National Human Development Resource (Validation and Repeal) Bill, 2022.

Ki Bill limero 23 pou sa entervenan lannen.

Prosen Onorab Sandy Arissol.

(c) Pou akord a sak sitwayen selon son kapasite entelektyel, akse egal avek loportinite bann edikasyonnel peryod ledikasyon obligatwar.
fasilite ek apre serten sipervizyon (d) Pou donn permisyon restriksyon avek rezonnab, ek kondisyon ki neseser dan en sosyete demokratik nenport dimoun, lorganizasyon ouswa lenstitisyon etablir e mentenir en lekol prive.

HON SANDY ARISSOL Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi Minis.

Bonn apre midi tou swiv.

dimoun Espesyalman bann dimoun Bel Ombre.


pe ki Mr Speaker mon ti a kontan komanse par lir Lartik 33 nou Konstitisyon ki koz Leta i rekonnet drwa sak sitwayen pou ganny ledikasyon e avek bi pou asir realizasyon efektiv sa drwa e antreprann: - (a) Pou fer provizyon pou ledikasyon obligatwar ki ava (e) E dernyen.

Pou respekte drwa paran pou swazir si zot oule anvoy zot zanfan dan en lekol Leta ouswa en lekol prive.
Mr Speaker mon komans koumsa parske letan mon pe lir Lartik 33 nou Konstitisyon, napa en landrwa ki mansyonn LDS oubyen napa en landrwa ki Dan mansyonn US.

Konstitisyon fer provizyon i pour ki tou zanfan a ledikasyon son drwa i ganny proteze, i ganny rezerve, i la dan Lartik Konstitisyon.

89 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Mon komans koumsa parske mon krwar nou bezwen aret zwe sa zwe poudir si en keksoz i ganny sanze i pou bezwen annan en lefe advers lo en lot keksoz.
Par egzanp si ANHRD son Bill i ganny repeal, i vedir ki bann zenn pou arete ganny anvoye aletranze pou al etidye.

Non.

I kontinyen li.

Non, non.

Sa mwan ki pe dir mon pa'n dir personn in dir sa Mr Speaker.

Fodre pa dan konsep dan persepsyon dimoun sa i ganny vwar poudir si sa Bill pe pase ozordi, bann zenn pou arete ganny anvoye aletranze pou al etidye.

Zis parey letan nou ti pe pran desizyon koman en nouvo ladministrasyon, pou nou ferm Lanbasad plizyer aletranze.
bann Ti annan kestyon ki ti ganny demande.

Ki arive avek ban zenn?

Par egzanp ki pe etidye Cuba letan napa en reprezantasyon Cuba e tou sa bann keksoz ti ganny deside dan sa Lasanble nou ti koz lo la.

Me par kont bann zenn ankor pe etidye Cuba e zot labours i kontinyen.
Mon pe dir sa Mr Speaker koman en premye pwen, parske mon krwar i enportan pou nou letan en nouvo ladministrasyon i vini, i santi poudir i annan nouvo keksoz ki li i ti a kontan fer parey lot ladministrasyon avan ki'n pran serten desizyon pou fer serten keksoz oparavan.
Letan mon komanse, mon ti a kontan avek ou permisyon Mr Speaker byensir pou mwan felisit Mrs Lauricourt avek bann staff ki'n travay dan sa Departman ki nou apel ANHRD ki'n deal zisteman avek nou bann zenn Seselwa, ki ganny anvoye pei zisteman pou zot a kontiny zot letid.

diferan dan E mon asire pandan sa peryod letan ki ou'n la in annan plizyer etidyan Seselwa ki’n benefisye atraver sa travay ki ou ek ou lekip bann Seselwa in fer pou anvoy nou bann frer ek ser Seselwa aletranze pou fer zot letid.
(APPLAUSE) HON SANDY ARISSOL Mon anvi rekonnet e aksepte sa.

Parske in annan serten travay ki'n ganny fer, menm si ti napa validasyon e mon'n aprann la dan Lasanble poudir se Attorney Zeneral sa letan ki ti sipoze siny sa.

Be mon ganny dir an menm tan ki poudir se Minis ki responsab pou annan en commencement date.

Be bann ki en pe pli eksper lo sa domenn zot ava gid nou en pti gin lo la 90 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 oubyen eksplik nou.
Me mon ti a kontan dir mersi pou sa travay pou sa servis ki zot in rann la kominote, ki zot in rann pei.

Zisteman pou nou kapab fer sa travay pou nou bann zenn kapab ale.

Me selman par kont in ganny dir Mrs Lauricourt atraver ou Mr Speaker in annan konplent.

In annan konplent parey in annan konplent lo plizyer lenstitisyon dan nou pei.

Parey in annan konplent lo plizyer Minister dan nou pei e Onorab Wallace Cosgrow in fer sorti Minister i annan kantite Ledikasyon lo Minister konplent ozordi Ledikasyon.
lo Minister Ledikasyon in egziste pou plizyer lannen, in annan konplent Minister lo Ledikasyon.

Konplent poudir E nou bezwen avoue poudir dan tou Minister e mwan semen pase lo proze trezyenm mwan saler mon'n dir avek Minis pou li dir avek mon Prezidan poudir i annan bann lipye.

Zis parey trennman Onorab Wallace servi in konplent, i annan konplent dan nou Minister e nou, nou bezwen rod fason ki mannyer nou bezwen adres tou sa bann size ki zisteman nou'n koz lo la.
Me par kont parey ganny dir en in nouvo ladministrasyon i santi poudir ozordi ANHRD i bezwen bouz anba en Minister.

Parey nou'n ganny dir, mannyer i ti ete avan.

Alor i annan bann dimoun ki ava bouze pou al Minister Ledikasyon e i annan seksyon ki ava bouze pou al kot Minister Lanplwa.

An menm tan parey in ganny dir i ava osi depan lo efikasite e osi kwa ki pei pe rode an retour, pou nou asire koman en pti pei nou stab an relasyon avek bann domenn, bann kalifikasyon ki zisteman pei pe rode.
E mon kontan letan nou'n ‘78 ganny dir poudir depi Gouvernman pe anvoy Seselwa etidye aletranze.

Mon kontan mwan.

Parske fodre pa nou bliye poudir Lakor letan en zenn Seselwa i al etidye aletranze se pe an Lakor ki sinyen ant 2 Parti Politik sa.

I en Lakor ki sinyen ant 2 pei.

Menm si sa parti politik i sorti en lot i vini sa Lakor i kontinyen depandan bann kondisyon etablir atraver sa 2 pei atraver sa lakor ki zot in sinyen.
Mr Speaker i osi enportan pou nou refer sorti letan nou bann zenn i al etidye aletranze, zis parey letan Minister Lasante i anvoy nou bann Seselwa trete aletranze, sa i larzan tax payers 91 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 money, i pa larzan en parti politik.
Alor mon bezwen lo sa pwen osi felisit nou bann tax payers, bann biznesmenn, kontinyen fer zot kontribisyon neseser dan kof Leta pour ki nou ganny sa bann fasilite sa mwayen pou nou kontinyen anvoy nou bann zenn aletranze pou zot al etidye e kontinyen anvoy nou bann dimoun pou rezon medikal aletranze.

Be letan mon lo sa pwen Mr Speaker mon krwar i pou enportan pou nou- pou mon osi pas en mesaz avek nou bann zenn.

Ozordi dan Sesel i annan tro bokou pick and choose.
Kot ozordi se nou zenn ki dir kote i anvi ale, mon pa anvi al Malaisie mwan, mon anvi al Langleter.

Mon pa anvi al Sidafrik mwan, mon anvi al La France.

Me i enportan ozordi pou nou rekonnet poudir i annan plizyer pei pe apros Sesel pe ofer nou bann labours.

Parey mon'n aprann poudir Cyprus par egzanp in ofer Sesel plizyer labours, me personn pa'n pran.

So tousala sa bann demars ki nou pe fer, i pou enportan pou nou dir ek nou bann zenn poudir ou pou bezwen komans dir mersi sa ki ou gannyen.
Parske letan nou pe koz Cyprus i bann pei, i annan plizyer pei ki pa neseserman Langleter, me bann pei Linyon Eropeen, bann pei ki nou dir zot nou parey Sesel nou kontan dir ban pei Lerop.

E zot lo standar parey nenport ki pei Mr Speaker.

I enportan pou nou kontinyen ankouraz nou bann zenn pou zot fer sa ki byen.
Zisteman parey letan ou ganny bann paran i dir ek ou, akoz son zanfan i pa'n ganny serten kantite pwen, alors li i anvi anvoy son zanfan al etidye e li i pey dan son pos pou li anvoy son zanfan al etidye.

E nou apresye sa letan paran i fer son bout.

Parske depi 1978 i annan plizyer paran ki anvoy zot zanfan atraver zot mwayen pou al etidye aletranze.

Zisteman par egzanp letan Gouvernman ti pe fer lot zefor.
Me parfwa nou ganny bann difikilte kot bann paran ki li i deside pou anvoy son zanfan dan son pei kot li i santi i krwar son zanfan i devret al etidye, apre en pe letan i pey byen.

E apre en dezyenm lannen ou war li komans tap laport.

I pe aprose pou rod sa led be mon'n ed mon zanfan pandan premye lannen, la mon pe gete ki mannyer ou kapab ed mwan, ki mannyer zot santi parske mon'n fer mon bout.
92 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Me tousala i bann fason kekfwa ki mon santi letan nou pe repeal sa Bill pour ki i tonm anba Minister Ledikasyon e en lot seksyon anba Minister Lanplwa, pou nou kapab zisteman annan sa bout kot nou kapab counsel sa paran enkli son zanfan, pou met tou sa bann demars devan li pour ki apre nou pa vwar nou dan bann sityasyon kot paran i vwar li, li tousel, oubyen etidyan i vwar li, li tousel, Mr Speaker.
keksoz Alor mon ti a kontan dir poudir nou apresye bann travay ki'n ganny fer e koman en Gouvernman ki nouvo dan i annan en ladministrasyon kantite nou Gouvernman in fer ki nouvo, e mwan mon apresye parske i ganny eksplike.

Me selman dan sa Prozedlwa Mr Speaker i annan en bout ki enteres mwan plis dan son objects and reason anba ki dir:- ki dir.

Sa i pou fer ki bann travayer zot kontinyen ganny zot saler, koman bann travayer ki pe travay.
ki pou E parey mwan mon ti vot pou trezyenm mwan saler semenn pase mon asire ki bann travayer deza otomatikman zot annan zot 50poursan la, e avek sa lot 50poursan ki ou'n dir i a baze lo performans e parey mon'n dir i annan plizyer nou ganny travayer 100poursan parske i pe delivre.
Me tousala i ava baze lo performans sak Minister e mwan mon swete ki Mrs Lauricourt enkli son bann staff ki'n fer e rann pei sa servis zot osi zot ganny abzorbe dan Minister, dan Gouvernman pou zot kontiny bann travay pozitiv ki zot in fer.

E mon anvi dir avek Mrs Lauricourt pran tou sa pozitiv Mrs bann Lauricourt atraver ou Mr Speaker.
kritik “All its employees shall become the employees Government, and the asset and abilities of the Agency shall vest in and become assets and abilities of the Government.” of Sa i pe donn mwan en lasirans atraver Minis ki reprezant mon Gouvernman poudir bann travayer ou ganny abzorbe dan Minister, savedir dan Gouvernman parey nou Parske in en parkour enteresan, in en parkour en pe difisil me an menm tan i annan plizyer parey mon dir nou bann zenn ki'n benefisye.
E mwan lo non bann zenn sirtou bann zenn profesyonnel dan distrik Bel Ombre, e mon asire dan tou la anndan dan distrik e in Lasanble Nasyonal parey ganny mansyonnen nou bann zenn profesyonnel.

93 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 E mon ti a kontan dir mersi e kontinyen demann osi bann pou biznesmenn kontinyen pey zot taks, pou nou ganny plis larzan pou nou kapab kontinyen anvoy plis nou zenn aletranze.
Gouvernman sanze, Gouvernman pa sanze me psi li i kontinyen bouze zis parey soley i kontinyen leve toulezour nou la, nou pa la.

Mr Speaker mon ava aret la koman loter sa enn ki'n anmenn sa Bill e mon ava esper lot prosedir pou mwan fer letan nou'n fini avek sa.

Mersi bokou pou akord mwan sa pti letan.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Mersi pou gard ti'n preskrir.

letan ki nou Prosen entervenan Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

E mon swet bonn apre midi tou dimoun ki pe ekout nou.
Bonswar annefe tou dimoun ki pe ekout nou.

Mon a osi petet bann, ki aletranze ki petet apre oubyen bann etidyan ANHRD ki pou end-up pe swiv sa deba petet kekfwa zot annan en lentere dan sa deba ki'n pase apre midi.

Mon a swet zot partou kot zot ete dan lemonn osi en tre bonn apre midi, e mon swete ki zot byen e ki zot pe fer zot mye pou zot akonplir zot bann rev, oubyen zot bann goals ki zot annan atraver zot letid.
E i mon gran swe ki zot kapab fini zot letid byen e ki zot a kapab demen antre dan en karyer of their own choosing e ki zot a kapab kontribye, pa zis pou zot pei me osi pou zot kominote e byensir pou zot fanmir ki'n fer bokou sakrifis pou fer zot ariv kot zot ete.

Mon a osi Mr Speaker ler mon mon komans lentervansyon lo sa Prozedlwa, oule remersi tou bann dimoun ki'n travay avek prosesis scholarship dan Sesel depi bann pioneer ki'n komans sa depi byen, byen lontan ziska bann ki la ozordi.
E ki mon gran swe Mr Speaker e i pou reste toultan en pwen enkontournab pou nou koman en parti politik, pou ranforsi sipor ki nou oule donn devlopman nou bann zenn dan tou fason posib, pou asire ki nou bann zenn i annan sa edikasyonnel lepanouisman oubyen akademik ki zot kapab annan.

Byensir avek lentere ki demen zot kapab vin bann dimoun ki kontribye pozitivman dan devlopman nou pei.
Mr Speaker i enportan ki nou sitye byen serten largiman ki'n ganny fer, pour ki nou 94 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 kapab konpran en pti pe konteks sa diskisyon ki nou pe fer ozordi.
Mon krwar i neseser Mr Speaker apriyori pou mwan lans en lapel avek bann Manm Lasanble, sirtou ler nou pran lentervansyon pou nou pa dan okenn fason anmenn okenn komanter advers, anver en lot pei ki'n kontribye sibstansyel an dan osi dan devlopman ledikasyon Sesel atraver bann pre bann don ki nou'n gannyen pou konstrir bann lekol.
E atraver ou Mr Speaker mon oule lans en lapel avek Onorab Woodcock, pou annan en parol en pe pli pozitiv anver Gouvernman Chinoises, ki'n donn nou bokou sipor e sirtou in met bokou sipor dan ou distrik kot ou sorti pou realiz bokou proze.

ou I pa byen, i pa neseser sa bann komanter ganny fer dan en deba ki ti napa okenn sa relevans pou komanter lo la.

Mr Speaker mon osi oule met pandil anler an sa ki konsern scholarship dan Sesel.

Akoz i enportan pou nou sitye parkour ki nou'n fer koman en nasyon.
fer Mwan mon'n ganny a tre zenn az mon ganny eksplike premyerman par mon manman ki ti sorti dan en fanmir tre humble e tre- ou kapab dir ti wi- ledikasyon mizer.

Kot loportinite pou zot ganny ti rezerve a serten e bokou son bann ser ti bezwen fer sakrifis pou zot al travay byen zenn pour ki li i kapab al lekol e pour li kapab akonplir son ve ki li i ti anvi akonplir.

Malerezman mon'n perdi mon manman a tre zenn-az.


Me sa in toultan enspir mwan e mon bann lezot manm fanmir, pou nou devlope e travay dan en karyer pou nou avans pli devan dan nou lavi.

Mon sertennman Mr Speaker osi oule adres sa pwen ki pandan letan ki nou, nou'n, o pouvwar scholarship in ganny donnen lo en baz faver.
Mon krwar dan Lasanble i annan ase legzanp pou montre ki si ti scholarship in ganny donnen, in ganny donnen lo en baz faver then nou ti pou napa en Minis Ledikasyon ozordi, ki pe reprezant LDS ki'n ganny sans etidye.

E nou ti pou napa en Onorab John Hoareau atraver ou Mr Speaker.

I ti pou napa en Deputy Speaker ki ozordi pe asiz dan sez Speaker ki'n ganny sans al etidye.

Byensir nou tou nou'n ganny nou fakilte natirel pou nou devlope.
Me nou fakilte natirel i reste nou fakilte natirel unless nou ganny sa loportinite pou nou fer li.

E mon kontan 95 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 letan entervenan avan mwan in dir ki dan sa devlopman sa fakilte nou tou nou bezwen parti prenon dan fer sa ki byen pour ki sa nou tou nou kapab anmenn sa devlopman pou nou dimoun ki nou anvi war.
Be ler nou dir sa Mr Speaker i neseser pou nou konpran akoz ozordi le 2 kote latab i annan en pwen diferans lo sa ki pe ganny propoze devan nou apre midi.

Listwar ANHRD ti komans apre ti annan bokou konplent letan atraver Lopozisyon sa SNP, ki ti annan tro bokou konsolidasyon desizyon dan sa ki konsern scholarship par bann Zofisye Gouvernman.

E sa letan desizyon scholarship ti relye oubyen ti tourn otour esansyelman bann Minis Ledikasyon.
E SNP ki mon konnen bokou zot ti form par oparavan ti lager tooth and nail pou ki i bezwen annan en Lazans ki pran management scholarship e prosedir donn labours bann etidyan pou fer ki sa i ava vin pli transparan.
avek relye Sa mo enportan ki nou se’ bezwen transparan.’ E koneksyon ki sa i annan dan sa Lalwa se ki enn bann konponan sa Lalwa se ki i pe remet kontrol oubyen i pe replas sa rol donn scholarship parey Minis ti dir dan enn son interview avek Nasyon an Zilyet, letan nou ti pe koz an Zilyet 2022, kot nou ti komans koz lo - Gouvernman ti komans koz lo repeal Lalwa ANHRD.
Zot a rapel byen ki enn largiman ki ti ganny bann avanse oparavan, sete ki Gouvernman pe downsize lo la kantite Board ki annan e dan en konversasyon Board ANHRD ti monte ki i enn bann Board ki bezwen ganny downsized.

So nou'n vwar en sanzman dan pozisyon ki Gouvernman LDS in pran lo ANHRD, kot i ti komans lo downsize bann Board e apre in ariv lo remet bann fonksyon dan landrwa ki zot krwar i pli apropriye.
Ler nou fer tour lorizon bokou pei i apros sa dan son fason e Sesel nou ti'n apros li dan en fason e byensir avek en nouvo Gouvernman, zot pe vin avek sak zot krwar i meyer lapros, me ki i en lapros ki nou koman en Gouvernman nou ti'n teste.

Parey Onorab deza Lasanble Cosgrow konpran bomaten.

fer in Mon krwar ki Minis li menm i konn tre byen ki sa fonksyon in deza komans ganny fer par son Minister, oubyen i deza komans annan serten travay ki'n ganny fer.
Akoz si depi 2022 nou pe koz lo la i ti 96 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 annan PS John Lesperance ki la dan Lasanble ki ti pe koz lo la avek Mrs Lauricourt e manmzel la dan Morel, zot portre Nasyon mon pe regarde.

i Mon pa pe koz lo verasite sa Lalwa, savedir lo sa Lartik, me lo lefe ki zot ti pe donn serten lo ki lenformasyon nouvo mannyer fonksyonnman pou pase, ki mannyer i pou arive.

E se la kot nou lo sa kote latab nou annan serten konsern ki nou bezwen sitye byen.
sa Nou 100poursan dakor avek donn scholarship bann etidyan.

E nou pou 100 poursan, 200 poursan siport met larzan dan Bidze pou donn labours nou bann etidyan Seselwa ki kalifye pou en labours.

oubyen Be sa ki nou, nou konsernen avek se sa ki nou, nou pe war koman en re santralizasyon re konsolidasyon pouvwar politik, an sa ki konsern bann desizyon ki napa okenn lentere oubyen okenn ambit politik.

E sa kalite fason fer pou nou, nou vwar li koman danzere pou nou ler nou pe bouz devan.
Mon dir sa Mr Speaker akoz si mon swiv largiman ki serten Gouvernman avan i inefikas, then mon bezwen dir ki PS entervenan Lesperance i inefikas.

Akoz in form par Gouvernman avan.

Pa ki mon pe sible li, me mwan pe sey ilistre ki ler nou anvoy sa delo, oubyen sa lagrenn, sa boul inefikasite nou bezwen regarde.

Ler nou koz lo Lalwa pa'n ganny en commencement date, nou bezwen demann nou lekor, be eski i vedir ki Attorney Zeneral sa letan i ozordi se Sef Ziz ti inefikas?
Non, i dir ou Minis me nou tou nou konnen e mon'n fer sa resers pou vwar i rol advisor Gouvernman legal pou donn li sa advice.

Trwazyenmman si nou pou dir poudir ki nou annan problenm kot Liniversite Sesel eski nou pou dir ki Minis Valentin atraver ou Mr Speaker in osi inefikas, akoz in osi deza Chancellor Liniversite Sesel.

Vice Chancellor Liniversite Sesel.

Mon krwar nou bezwen fer sir nou pa retir travay ki sa bann endividi in fer in kontribye dan domenn ledikasyon.
Nou pwen largiman ozordi napa naryen pou fer avek sa ki nou'n sey koman inefikasite ki pe anmenn sa sanzman.

konpran fer Nou pwen largiman ozordi i en pwen Polisi ki Gouvernman pe vin avek, e nou santi ki Polisi ki sa Lalwa pe anmennen i detri merit ki sa Lalwa i annan, akoz 97 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 i pou re konsolid decision- making dan en landrwa kot nou pa santi i devret ete.

Ler nou regard sityasyon ki pou arive Mr Speaker i pou inevitab.

Akoz nou'n vwar sa ozordi.


Nou'n vwar ki mannyer Gouvernman i konsider serten size e pare pou kestyonn serten size, me pa pare pou kestyonn lezot size, kot sa pou arive Mr Speaker.

Akoz si par egzanp nou dir nou oule koz lo inefikasite, mon ava dir zot ki pli gro inefikasite ozordi i dan Minister Lasante.

Kot bokou dimoun pe konplent me i pa form parti nou deba.
So avan zot vin rod lapousyer dan nou lizye, tir sa blok ki dan pou zot akoz senserman atraver ou Mr Speaker Onorab Naidu i konn tre byen ler in pas Saint Louis, resepsyon pa'n sitan bon ki dernyen fwa.

Mon bezwen fer kler Mr Speaker ki mon largiman mwan lo sa Lalwa ler mon retourn lo bann provizyon sa Lalwa, se sa ki met mon an konsern.

E la mon regard enn bann provizyon sa Lalwa ki mon bezwen demann Minis pou klarifye.

Premyerman i annan konponan bann endividi ki travay dan sa Lazans pou le moman.
E ler mon regard Lalwa, Lalwa pe dir ki en konponan sa bann endividi pou al kot e en Lanplwa Minister konponan sa endividi pou al kot Minister Ledikasyon.

Mon napa ki Minister okenn Ledikasyon pou annan sa kapasite probableman pou li kapab anmenn sa bann dimoun anndan.
dout Be konsern ki mwan mon annan i se ki eski avek tou sa ki Minister Ledikasyon pe contend with ozordi, tou sa ki Minister Ledikasyon pe bezwen fer fas avek eski i neseser pou azout sa morso konponan ankor, prenon kont ki nou still annan deza ankor pa mal problenm ki nou bezwen adrese avek serten landrwa par egzanp: - Pou nou kapab ganny zanfan ki pi al etidye or ki pou vin etidyan pou al etidye, nou egzanp bezwen adres par problenm mankman bann teachers dan lekol.
Nou bezwen osi adres moral bann teachers dan lekol.

I annan en gran konsern parmi ba teachers vizavi zot Scheme of Service vizavi zot rannman ki zot pe gannyen pou zot travay ki zot santi an gran mazorite i devret annan en revizyon.
So mwan mon ti a kontan ki enn bann focus Minis primordyal ki reste focalize lo la, ki mon krwar ki Minis i konsyan sa se ki nivo moral e lanvi travay ki bann teachers i 98 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 annan dan bann lekol ozordi, ki pe prodwi sa bann future graduates of tomorrow?

travay koman sa focal point pou devise en tel plan.

li plis Dezyenmman, si nou vir lo i kote Minister Lanplwa annan ki problenm Minister Ledikasyon annefe.
Minister Lanplwa in admet ki i menm pa konnen ki kantite etranze i annan dan pei.

E dan en progranm ki ti pase lo televizyon kot zofisye Minister Lanplwa ti pe sey eksplike ki mannyer zot fer enforcement, nou vwar ki plizyer defayans ki sa Minister i annan.

So sa i fer nou kestyonn zot abilite prezan pou kapab come up avek sa plan ki'n ganny koz lo la anba sa Lalwa.

E sa plan i konekte avek annan en National Human Resources Development Plan.
Ki pou mwan mon bezwen demann mon lekor prezan avek difikilte ki Minister Lanplwa i annan si i pou kapab fer sa.

poudir Annefe pou mwan mon krwar Minister Ledikasyon ti pou pli kalifye ki Minister Lanplwa pou fer sa.

E se pour sa rezonn ki mwan mon krwar ki poudir sa Lazans ti devret reste koman en antite, nou'n dekouver en defayans ki ti napa en commencement date nou'n validate sa Lalwa.

Me Minister Ledikasyon ti a kapab MR DEPUTY SPEAKER En minit Onorab.

HON SEBASTIEN PILLAY Speaker.


Mersi Mr Dezyenmman Mr Speaker mon konnen ou annan en minit.

En lot konsern ki mon annan se lefe bann Lagreman fer avek bann ki'n ganny etidyan e mon bezwen dir mon bezwen fer malgre ki nou'n vwar koman en defayans.

pa'n Mon konpran ki sa bann Bonds ki'n sinyen ganny atraver ANHRD si nou dir ki Lalwa gannyen commencement date.

Lalwa i Lalwa akoz Konstitisyon i dir ou Lalwa i Lalwa as soon ki i ganny assent.
E Interpretation and General Provisions Act i dir ou seksyon 25 si mon pa tronpe i dir ou, i annan Lalwa ki vin i ganny Gazete Lalwa zour oubyen i annan Lalwa ki vin Lalwa i ganny son zour commencement date.

Si sa Lalwa pa'n ganny commencement date i pou fer ki ozordi sa bann Bond ki'n ganny sinyen avek ANHRD i pa valid.

E si nou fer sa prosesis ki nou pe fer la nou pou validate sa prosedir, then i fer sa bann bonds pa valid.
Lefe ki sa bann 99 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 bond pa valid pa vedir ki zot ilegal, Lalwa i permet ki sa bann sistenm i egziste.

Mon napa problenm ek sa mwan, me selman i enportan ki i annan en ledikasyon ki ganny fer avek bann paran ek bann etidyan.

Me la kot issue i vini Mr Speaker kou a permet mwan zis en pti Minis.

Se lefe ki se Gouvernman Sesel ki pe pran responsabilite sa bann Bond, e la mon bezwen demande lekel ki pou reprezant Gouvernman Sesel?
Eski se Minis pou Ledikasyon ki pou reprezant Gouvernman Sesel?

Eski se Minis pou Lanplwa ki pou reprezant Gouvernman Sesel?

Eski se Attorney Zeneral ki pou reprezant Gouvernman Sesel?

Eki ou pou ganny bonded?

Mon krwar i enportan pou nou sey klarifye sa bann dout ki kapab leve dan lespri bann etidyan.

An konklizyon Mr Speaker, mwan mon bezwen dir ki en nouvo Gouvernman in fer keksoz dan son fason.
Me i reste annan enkontournab se devlopman resours imen nou pei e kot nou bezwen valoriz seselwa dan bann post.

keksoz sa ki e Taler nou'n ganny dir ki atraver Onorab Hoareau Mr Speaker mon'n ekout li.

In dir nou koumsa ki nou'n les bokou etranze pran serten pozisyon par egzanp.

Be mon bezwen demann li, anba son Gouvernman ozordi en Harbor Master i en Sri Lankais, kan nou annan Seselwa kalifye.

Kot PMC nou annan en Sri Lanken ki pe ganny- en etranze ki pe ganny over R96thousand sa i anba ou Gouvernman.
i match So eski Minis i kapab dir nou senserman si i pa santi poudir ki avek leksperyans ki li i annan e leksperyans ki son Minister i annan, sa rol etablir en Human Resources Plan Development Plan ti devret en Minister ki konponan Ledikasyon i komans travay lo i match son la apriyori e son curriculum, progranm avek?

E apre li Minister Lanplwa i donn li lefe.

E sa ti ava fer ki ou ava still annan en Lazans ki egziste pou fer sa travay.

Ou ava still annan en Minister ki pe take the lead.
Be ou ti ava retir sa konponan lenterferans politik ki inevitableman, Mr Speaker i imen i imen i pou arive.

Mr Speaker mon remersi ou pou donn mwan sa pti morso letan an fer mon pou plis lentervansyon.

Mon swete ki bann etidyan ki pe al course sa desizyon pa afekte okenn 100 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 keksoz.

Mon swet tou bann parey mon'n dir ki lo course bonn kontinyasyon e ki ler zot retournen nou kapab koman en pei plas zot dan bann lanplwa kot zot pou vin pli prodiktiv.
E en gran remersiman Mr Speaker i al pou bann paran ki fer bokou sakrifis pou ki zot zanfan i kapab ariv sa nivo ki zot arive.

Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Mon ti Saint Louis Vandredi resepsyon ti bon mon pa konnen kot ou'n ganny sa lenformasyon.

Nou dernyen entervenan se Onorab Zialor.

HON NADDY ZIALOR Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi Minis.

Bonn apre midi tou dimoun.

Bonn apre midi Lepep Seselwa.

Mr Speaker mon deliberasyon i pa pou long.


Mon santi i annan en merit pou mwan aport mon kontribisyon vizavi merit sa Bill ki devan nou Lasanble apre midi.

dan E Minis mon'n ekout ou atantivman ou deliberasyon bomaten, ki'n fer nou Lasanble konpran rezondet restriktirasyon ki merit annan vizavi ANHRD.

E pli enportan ki ki Gouvernman direksyon dizour i anvi anmenn Sesel vizavi scholarship e vizavi human resources development.
Sa ki enportan mon krwar la a sa staz, se ankor enn fwa parey lezot mon bann koleg in fer, mon kontan ti premyerman felisit nou bann profesyonnel ki'n graduate ki an en Degre ki annan en Masters pe ki pe kontribye vizavi devlopman Sesel.

a E mon krwar sa dan nou deba fodre pa ki nou bliye parske bann zenn ki'n fer bokou sakrifis me ki'n osi aport fri. Me sa ki enportan se ki mon krwar mon merit fer sorti sa ki i napa en masin me in plito lentelizans e devosyon sa bann zenn.
Apre midi ler mon pran laparol mon'n ekout deba lo tou lede kote en kote ki'n dir nou ki pa pou marse, well an zeneral zot pe dir nou poudir sa bann restriktirasyon i pa pou marse.

E mon santi ki ler nou pe don sa bann kalite lenformasyon, i osi pe donn serten dout vizavi rev nou bann zenn.

Me sa ki enportan note se ki, mon pou sezi sa loportinite ankor la pou mon fer resorti ki i annan en nouvo letan Gouvernman i normal pou nou annan en nouvo fer, ouswa pou revwar fason ki keksoz ti pe deroule.
I pa vedir ki sa ki ti la i merit reste.

Si nou fason 101 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 santi i annan landrwa pou nou amelyore nou amelyore.

fason lepase E mon konpran letan zot dir ki i pa pou marse.
Parske serten petet dan mismanagement e fer keksoz ti diferan kot wi, mon kontan i annan ki'n admet ki sa striktir oubyen zot striktir ki ti la ti bezwen ganny servi parfwa, pou swa kategoriz dimoun ouswa menm i annan serten zenn ki plizyer repriz, dayer la letan nou pe koze ki'n dir avek nou bann Manm ki mwan mon ti annan mon pwen, be mon pa ti kalifye e par kont i annan mon kanmarad ki li i ti napa pwen, me nou vwar li in ale in Graduate in retournen.
dan oubyen So mwan mon anvi reasir lazenes Seselwa, ki dan sa restriktirasyon pou napa okenn viktimizasyon.

Pou napa okenn regarde ki bor ou ete si ou ek nou, si ou pa ek nou, si ou'n attend okenn meeting dan sant sant sosyal kominoter, oubyen pou ou ganny threaten pou dir si ou pa vini ou pa pou ganny ou Scholarship.

Parske in annan dan lepase e mwan mon garanti zot ki sa anba nou Gouvernman napa pou zanmen egziste Mr Speaker vwala diferans ki annan ant parti ki ti la ek parti ki la ozordi.
Mr Speaker plizyer Manm lot kote in fer resorti ki annefe zot in met dout e mon koman en travayer Departman ansyen Lanplwa mon sagren, pou mon vwar letan, mon pa anvi dir me letan en ansyen Minis ki ti ansarz Departman Lanplwa, i met dout dan sa menm Departman ki li i ti responsab.

Parske mwan mon konnen ki Departman Lanplwa i en Departman ki annan bokou kapasite me sa i zot bezwen se build up zot kapasite.
E enn bann area ki toultan - e Ms Morel i la i ava demanti mwan - ki toultan letan nou ti revwar enn bann Polisi, keksoz ki nou toultan koz lo la se sa gap ki'n annan ant ANHRD.

E enn bann diferan market lanplwa ki annan, ki mannyer nou match sa vizavi e bann nou scholarship ki annan.
graduates stratezi, E mon krwar Minis ou ava koriz mwan taler, avek sa restriktirasyon kot nou donn sakenn son bout ki i merite, i ava ape ede annan en nouvo platform e en nouvo vizyon vizavi striktir ki area ki nou, nou anvi anmenn devlopman nou pei.

Toultan i ganny dir devan sa Lasanble.

I mank mendev, i mank profesyonnel i mank kapasite, nou bezwen lo labor 102 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 market i annan plis vacancy ki dimoun pou nou mete, parske i mank capacity building.
So mon krwar avek sa nouvo striktir, i pou ede pa pou nou aport rezilta ozordi, me dan lonterm anmenn en solisyon poi sa problenm.

Mr Speaker en pei son pli gran larises se son dimoun, e pou mwan mon anvi dir avek lazenes Seselwa e la mon pe koz sa zenn fiy, sa zenn garson ki ankor dan p1 ki tou le bomaten son manman p4 okip li pou anmenn li lekol.

Fodre i reve e fodre i vin sa rev.


E letan mon'n ekout ou Minis mwan mon'n vwar en koneksyon, mon'n vwar en sa Early koneksyon ant Development Childhood Program ki monte e etale pou ariv ver en zenn ki ganny en scholarship ki graduate e ki vin sa pli gran asset pou nou pei.

Mwan mon vwar sa.

Mon kapab mon mal me mwan mon vwar sa.

E fodre pa e fodre zanmen ki nou pran nou pli gran asset ki apel resours imen pou nou fer li vin en asset masin ou byen zouti politik Mr Speaker.
Fodre pa ki Sesel e Onorab Arissol ki'n koz avan mwan in fer resorti byen sa, fodre ki sa zenn ki ankor dan P1 i konpran poudir ledikasyon i pa en kart oubyen en lakle ki an parti politik i gard dan son lanmen, be ledikasyon i devlopman i drwa koman en sitwayen ki ganny site anba Konstitisyon Mr Speaker.

Pli zanmen - plis ki zanmen nou bezwen konpran en keksoz.
Si vreman nou koz leker for, leker ouver e dir nou kontan nou pei e dir ki nou pou defann Sesel e nou pou lager pou Sesel, fodre ki nou fer konpran nou sitwayen osi ki scholarship ouswa devlopman en endividi i pa depan lo en lot endividi ki krwar ki parti se li e se li ki parti.

Ouswa ki krwar ki kwiyer e lasyet i devan zot laport oubyen devan zot latab.

Be fodre ki nou komans enkilke dan nou zenn zenerasyon sa lespri travay.
Sa lespri etidye, sa lespri sakrifis, sa lespri donn tou anver ou ledikasyon, pour ki vreman nou anmenn sa transformasyon ki Sesel i reve ou anmennen Mr Speaker.

E la mon oule reasir de group dimoun, me mon ti a kontan Minis ou osi ou met lanfaz lo la.

Parske mon konnen apre la ou kapab annan en lartik ki sorti ki dir ou poudir bann staff ANHRD pe al ganny redundant.
Oubyen mon pa konnen si ou a ganny dir poudir zenn pou 103 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 nou nepli annan Scholarship parske ANHRD in fermen, zis parey letan Onorab Arissol in fer ti resorti bann Lanbasad fermen, nou ti dir tou in fini e la nou mor.

Non, o kontrer nou pe reviv e nou pe redonn souf sa zenerasyon anvi ki transformen.

E sa transformasyon ki nou lo sa kote latab nou anvi vwar.

En transformasyon mindset.


En mindset ki nou sorti dan sa vye fason i dir nou'n abitye fer li koumsa nou bezwen kontinyen fer li koumsa.

Nou'n fini sa.

tir e dan nou lespri sa.

mwan se Me nou La nou bezwen tras en nouvo lalit.

Tras en nouvo semen.

Reasir nou tou ki isi dan sa Lasanble e mon'n tann koz lo manpower monn tann dir ki Minister Ledikasyon pou napa i pou mank ase dimoun, mendev.

Mon'n menm tann dir ki Minister Ledikasyon pe fail.
fini dan Teachers Week e nou'n vwar kantite sikse ki Departman Ledikasyon e bann teachers in vwar Sesel.

E ozordi nou'n vin dan sa Lasanble nou'n dir ki Minister Ledikasyon in fail.

Me arrr mwan mon anvi Minis i reasir avek nou Lasanble ki dan zot restriktirasyon resours e mon konnen dan Bill in fer resorti.

fek ou i byen Me parfwa ou koman en teacher ki kalifye ou konnen letan ou repet avek sirtou bann zelev ki pa tro konpran keksoz byen repete tanzantan.
Pou fer zot konpran i kontinyen poudir ANHRD bann mendev, bann staff, bann fiksyon ki ti dan ANHRD, pou ganny bouze partman kot Minister Ledikasyon e dayer en bout ki ou'n fer resorti sa bout Resours Imen pa neseserman ti pe ganny met lanfaz lo la.

E mwan mon krwar ki anba i pou bouz letan Departman Lanplwa avek zot Polisi e zot plan stratezik ki zot annan, i ava en landrwa ki nou kapab anplifye.

Anplifye an kolaborasyon avek Minister Ledikasyon en departman ki vreman nou kapab bouz devan.
Mr Speaker mon krwar dan lazenes Seselwa.

E deor koman mon laba mon deliberasyon an dizon sa manrmay P1 ler i leve bomaten i bezwen revey, lontan ou teachers ti demann ou ki ou ti a kontan vini letan ou gran.

Mon pa konnen si ozordi nou ankor pe demann avek en zenn ki ou ti a kontan vini letan ou gran?

Me selman mon annan lespwar mon annan lespwar ki ANHRD zot bann fonksyon i reste vivan, me pli enportan nou regard dan bann nouvo 104 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 dimansyon.
Parey in ganny dir i annan bokou scholarship ki ti pe ganny met anba latab.

Ti annan lapousyer lo la pou en rezon ou en lot pa ti pe ganny servi.

E mon swete la ki i en keksoz ki'n toultan ganny dir isi devan nou Lasanble, mon swete la avek sa nouvo dinamizm sa bann scholarship ki ti pe sorti i ganny re vivan, i ganny reviv i resisit li.

E vreman nou redonn lazenes Seselwa sa rev.

Pa zis selman pou li ganny en scholarship.

Me pou li ganny en scholarship baze lo bezwen e merit pei.
Mon krwar sa ki enportan.

E sa parfwa ki nou manke, bezwen e merit pei.

E having said that mon ti a kontan osi remersi, parske la i pou la lo dizolisyon ANHRD koman en Konsey lo li menm, koman en body lo li menm.

Remersi tou bann staff depi sa telephone operator, sa dimoun ki ti lo resepsyon ki ti akeyir bann etidyan, sa welfare officer tou bann staff ki'n devoue zot letan, zot lanmour pou vreman donn nou bann zenn sa latansyon ki zot bezwen.
E pou terminen Mr Speaker, mon redir mon annan konfyans annan konfyans dan Gouvernman LDS.

Mon annan konfyans dan Gouvernman Sesel.

Mon annan – mon dan Departman konfyans Ledikasyon.

E malgre i annan ki i ti a kontan i swete ki nou fail, mwan mon konnen si nou met lanmen ansanm e nou annan en vizyon petet sa ki Sesel in manke parfwa vizyon ek planifikasyon.

Si nou annan en vizyon en bon planifikasyon nou pou reisir.

Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.


Donk tou Manm ki ti'n endike zot oule koze in koze.

Aprezan mon ava envit Dr Justin Valentin pou li fer son Right of Reply.

MINISTER JUSTIN VALENTIN Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon pou komanse dabor par remersi tou bann Manm ki'n koze, ki'n donn zot pwennvi lo sa Prozedlwa.

Mr Speaker mon, letan mon'n ekout bann diferan lentervansyon.

Mon'n war 4 pwen ki mon krwar mon bezwen vitman, vitman koz en pti gin lo la.
E apre en dernyen pwen petet mon ava fer en komanter zeneral.

Mr Speaker premye pwen ki mon anvi koz lo la i sa pwen sinerzi ki'n sorti dan bann diskisyon.

Si ozordi sa desizyon pou revwar ANHRD e an menm tan dizourd li, i baze lo sinerzi.

E 105 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 ozordi en laprev osi la ou pou war avek mwan en Zofisye Senior dan Departman Lanplwa ki depans en apre midi la.

Pou mwan sa i zistifye bann sinerzi ki nouvo ladministrasyon pe anmennen.
E letan ou pou gete osi ou pou war bann bokou, dan bokou mon pa krwar sa in ariv bokou dan lepase dan Sesel.

Kot ou war plis ki en Minis ansanm lo teren pe get bann aktivite pe fer an aktivite, pe fer bann diskisyon pou transform ouswa pou komans pans nou bann way forward, sa osi i demontre sinerzi.

E atraver sa sinerzi ki'n devlope ant Minister Lanplwa e Ledikasyon nou'n war ki bann defayans ki annan dan la fason ki keksoz pe ganny fer ozordi.

E pou nou rezilta sa sinerzi i ozordi sa Prozedlwa.
E nou annan en Prezidan ki ti dir nou en keksoz semenn pase letan i ti ralye tou bann Lazans konsernen pou nou get lo dezas.

E sa i ti en keksoz ki mon'n retenir e i ti dir nou fodre nou kas tou bann silos ki egziste.

E si i devret annan zis en keksoz - i devret annan zis en keksoz dan Sesel ki egziste dan silo e sa se siman.

Otherwise nou annou pa fonksyonn an silos.

Annou fonksyonn aktivman e sa pe e pou mwan mon arive konfidan.
Mon donn konfidans Lasanble ki sa Prozedlwa i baze l diskisyon profon, e sa diskisyon pa'n komans le 22 Zilyet, an Zilyet 2022.

Sa diskisyon in en diskisyon ki'n komanse depi byen boner an 2021, kot nou'n komans koz ki mannyer nou kapab donn Sesel en manpower plan.

planning E zisteman sa i anmenn mwan lo mon dezyenm pwen sa manpower devlopman Resours Imen sa plan devlopman Resours Imen.

Si sa plan pa avek Lanplwa e i annan entervenan ki petet in dir i pa krwar sa plan i devret ek Lanplwa.
Me si sa plan pa ek Lanplwa kote i devret ete.

Come on!

Sa i en fonksyon, i en fonksyon Departman Lanplwa i e tou resours nasyonal i laba pou fer sa plan byen.

E parey mon dir mon pa pou site, mon donnen dan mon bann dan lentervansyon, akoz ki mon Departman Lanplwa sa ideal pou nou landrwa pli kapab komans, pou li kapab zer e menm transform sa bann mankman, an en plan nasyonal ki nou anvi.

i E byensir nou annan lezot Minister ki ansanm.


I annan Minister Finans osi ki pe osi donn en lapiy, en soutyen pour 106 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 ki sa i materyalize.

E en keksoz par egzanp i annan en lot entervenan ki dir i ti a‘n kontan ki nou vin avek en plan, ki nou dir i mank tan sa, tan sa, tan sa pou zistifye akoz nou devret fer rezon sanzman.

Be vwala prensipal akoz nou pa'n kapab vin ek en plan tan sa, tan sa, tan sa akoz striktir aktyel pa permet nou fer sa.
Donk nou bezwen kas sa striktir pou nou kapab vin ek sa plan ki i pe demande.

Laprosenn fwa, laprosenn fwa letan nou ava koz lo plan lo manpower plan, nou ava annan sa plan ki ava dir bann diferan mankman bann diferan keksoz.

Akoz nou basically ki nou anvi fer, nou anvi ralye lobzektif sa plan avek bann progranm ki annan dan ledikasyon dan lavi skoler post primer depi segonder e osi tersyer.

Mr Speaker letan bann deba in deroule la, in montre osi serten mankman bann Akoz bokou lenformasyon.
dimoun in konnekte in konnekte Resours Imen avek scholarship.

E sa i bann pli gran problenm, Scholarship i zis en konponan dan sa zafer, i annan osi bann etidyan ki pa pou ale scholarship me li pou zer bann rol enportan dan devlopman Nasyonal Sesel.

So nou, nou pa fodre letan nou koz devlopman resours imen e nou kontinyen konekte li avek scholarship, i anpes devlopman - i anpes devlopman arive e ozordi petet sa i ava pli gran zistifikasyon pou kapab fer sa dekoneksyon.
Aret vwar devlopman resours imen avek scholarship akoz sa 2 keksoz pe tro mars ansanm.

Non, i pa neseserman.

i zis en konponan.

Scholarship i zis en konponan devlopman dan resours imen.

Sa Alors nou bezwen osi mazinen, akoz la deor bann zanfan ki nou bann etidyan ki nou pe donn zot bann diferan fasilite, i annan etidyan i dir ou mon pa oule sa scholarship, mon pa bezwen sa scholarship.
mon mwan Me selman ki mon bezwen mon bezwen mon letid avanse, letid avanse mon bezwen lokalman kapab kontinyen, mon ariv pos- segonder, mon pare pou exit pou bann kontribisyon enportan nou bezwen.

E zot osi annan en plas dan sa plan resours imen, me selman si nou toultan konnekte sa de keksoz konmsi zot in ne ansanm, i pa fer dibyen - i pa fer dibyen devlopman Resours Imen dan pei.

fer Scholarship Mr Speaker i ankor en pe trakasan.


Sa deba 107 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 in ale konmsi ozordi la Minister Ledikasyon napa en rol pou zwenn dan scholarship prezan ki i pe al gannyen.

Nou bezwen i en fonksyon e sa i zis en pti fonksyon.

Gere scholarship i en pti fonksyon.

Zer scholarship i en pti fonksyon dan Minister Ledikasyon.
Nou pe donn bann etidyan ki annan bann scholarship ozordi i annan 453 dan overseas avek anviron 300 Liniversite Sesel, lokal pa Liniversite Sesel pa lokal akoz lokal i konpri Liniversite Sesel avek osi Guy Morel Institute, ki fer sorti en total 700 etidyan pou manage zot finans.

Pou manage zot osi zot bann lemosyon kot zot ale pou reste an kontak avek zot - 700.

Ou pe dir ek en Minister ki annan apepre 17mil etidyan i pa pou kapab zer 700?

Pa solid sa largiman - pa solid.


Donk, mon pa pe konpran, mon pa pe konpran.

Rol, akoz rol en Minister Ledikasyon byensir ou pran en etidyan lo komansman ziska ler i exit ou sistenm.

Akoz scholarship i devret en keksoz ekstraordiner ki pa kapab ganny zere par en Minister Ledikasyon?

Nou sa annan konpetans pou nou fer sa, i annan tou sa konpetans e bann Zofisye ki pou sorti dan ANHRD tou ki pou vin dan Minister Ledikasyon i annan tou sa konpetans pou li fer sa.
E i ava annan prezan bann sipervizyon pres - bann sipervizyon pres, pou kapab fer sir ki prezan zot osi fer zot travay avek efikasite e zot fer li tre byen.

E ki nou pou mete dan sa striktir, mon pe osi demann bann dimoun akoz nou'n deza komans koz lo la, pou nou komans koz lo en Scholarship Board.
E la nou ava gete avek Attorney Zeneral ki mannyer petet en Scholarship Board i ava zwe en rol dan sa prosedir, ki fer ki i ava met en pe en pe transparans, e i ava met osi en pe laklerte dan sa bann diferan scholarship ki pou ganny etablir.

en E avek dinamiz mon'n dir sa dan mon lentrodiksyon - sosyete avek dinamiz dinamiz ki Sesel pe devlope byensir pou annan bann diferan Polisi.
E mon kontan bann lezot Manm in osi fer sa remark, ki scholarship prezan i ava en moman kot nou dir ek bann etidyan vwala sa menu, vwala sa menu kot ou ganny ankouraze pou ale, vwala bann pei ki egziste.

E nou o nivo Minister Ledikasyon en demars ki'n komanse, nou pe rod bann lezot pei, bann lezot lorganizasyon ki 108 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 nou kapab travay ansanm, pou nou kapab donn bann etidyan bann good scholarship deal pou zot kapab finalman ganny en degre.
E finalman zot kapab dir ki zot in achieve zot rol osi koman bann bon etidyan, bann etidyan dizon dan sistenm ledikasyon.

Minister Ledikasyon pe struggle -e mon krwar sa i en komanter ki'n ganny sorti.

Mon levidans in annan kontan semenn pase e nou war en Onorab in fer sa sorti mon kontan in annan en levidans, pa en levidans en seri levidans semenn pase, ki'n montre lafors Minister Ledikasyon.

En seri levidans semenn pase ki'n montre Minister lafors Ledikasyon.
E Minister Ledikasyon nou bann ansennyan nou bann travayer pe aziste avek nouvo model, pe aziste zot avek nouvo fason fer.

E mon ti a kontan ganny sa sans pou koz lo la ankor dan detrwa lannen.

Donk la ozordi avek tout fyerte, mon pran sa platform Mr Speaker, pou mwan salye zefor bann bann ansennyan, bann travayer paran ki pe apiy sa Minister pou fer sa Minister avans devan.
ledikasyon i konplike - i konplike baze lo bann leksperyans lepase i fer li ledikasyon, latas Wi travayer en pti pe konplike, en pti pe frazil.

Me mon konfidan ki ozordi Minister Ledikasyon i annan lespwar - i annan lespwar e mon konfidan zot pe rezouir bann pli meyer moman zot karyer.

Donk mon dir sa Mr Speaker avek tout fyerte ek tout senserite.

sa Parey mon'n dir dizolisyon ANHRD napa naryen pou fer avek scholarship pou napa or wherever pou ganny afekte.
So tou bann etidyan kot zot ete kontinyen travay dir, zot annan zis pou travay pa fatig zot ek sa devlopman ki pe arive la pou le moman kontinyen travay.

E nou, nou ava fatig nou, pou nou fer sir ki zot lentere i ganny prezerve akoz mwan Mr Speaker mwan mon an gran defanser etidyan, mwan.

E mon travay pou donn etidyan en good deal.

Alors pa akoz mon en Minis ki sa i sanze.


lobzektif prensipal Kontrer mon ganny en platform pou mwan lead en group dimoun, pou fer sir ki zanfan Sesel irrespective zot abilite, i ganny the best possible deal!

Sa i mon misyon Mr Speaker.

Mersi bokou.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minister.

Lopozisyon mon Leader vwar ou 109 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 lanmen anler.

Nou'n fini avek Right of Reply.


Eski ou annan en point of order with regards to a procedure ki pa'n al byen dan Lasanble, se sa?

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon annan en point of order pou koriz en misapprehension.

Rezon mon pe fer sa avek ou permisyon Mr Speaker, i akoz nou'n remarke nou kote, nou pou met sa devan ou koman Speaker, akoz i annan ki determinasyon en mannyer Lasanble i ganny raporte dan SBC.
lo I posib ki then ler rapor pou sa Lalwa i pase dan SBC, sa misapprehension i ganny pran koman sa ki nou, nou'n dir.

E SBC i riske fer sa.

Mon ti ava demann ou koman en misyon en zis misapprehension ki lo nou kote atab nou pa'n dir ki scholarship i konponan prensipal human resource development.

Nou pa'n fer sa statement an okenn ka.


koriz pou MR DEPUTY SPEAKER Ok. HON SEBASTIEN PILLAY Mon pa ti a kontan ki sa statement ki Minis in fer Mr Speaker sanmenm sa ki pou ganny fer apre ler dan Nouvel, ki mannyer pou ganny pase Minister se ki- i byen ou'n fer ou Right of Reply mon napa problenm avek sa mwan.

Me ki nou, nou pa ganny misrepresented lo SBC ler sa i ganny fer.

Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Wi.

Be mon pa krwar Minis in dir en kote latab ki'n ganny li mal.
Mwan letan mon'n ekout li mon krwar in dir zeneralman bann Manm letan in koze in kapab annan konmsi lanfaz tro sa lo misapprehension tou letan.

SBC semenn pase in dir poudir mon'n pous antye US.

Mon pa pe al an- SBC koumsa i ete, zis relax les zot trankil, nou pou move on.

scholarship e, be So prezan la ki nou pou fer nou next step nou dwatet pe al dan a vote on the general merit of the Bill.

So mon ava demann tou bann Manm ki an faver pou endike silvouple?

Mersi.

Okenn Manm ki kont?

Mersi.


Donk vot lo general merit lo Bill Agency for National Human Resource Development (Validation and Repeal) Bill 2022 i annan 20 Manm ki'n vot an faver.

I annan 1 Manm ki'n vot kont e i annan 9 ki'n abstenir.

Alor sa vot i pase.

110 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 fer Aprezan nou ava Formal Second Reading of the Bill.

Madanm Clerk.

MADAM CLERK Mersi Mr Speaker.

Eskiz mwan.


En Bill for an Act to provide for the validation and repeal of the Agency for National Human Resource Development Act.

( Act 14 of 2013).

Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Madanm Clerk.

Kestyon Staz Komite Depite Chair Bills Committee, Onorab Hoareau.

HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker malerezman or byen erezman, napa okenn keksoz ki nou oule amande lo sa Bill.

Mon ti a kontan i pas parey i ete.

Mersi.


MR DEPUTY SPEAKER Donk nou pou sot Staz Komite.

Onorab Leader Lopozisyon.

HON SEBASTIEN PILLAY Mr Speaker lefe ki mon annan 2 kestyon ki mon ti a kontan Minis i klarifye vizavi bann anplwaye le de antite, ki pe al kot Minister Lanplwa.

E mon kapab fer sa zis dan Staz Komite, me malerezman mon napa la kantite Manm pou mwan desot sa Staz Komite.

So pou anpes ki nou sot Staz Komite.

So mon ti a kontan demande ki nou al dan Staz Komite.
Me sa i pou reste lo mover Bill, si i oule ki nou al dan Staz Komite.

I pa pou long me en senp leksplikasyon ki mon ti a kontan gannyen vizavi bann anplwaye ki pe move dan sa de Antite Minister Ledikasyon e Minister Lanplwa.

Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Ok. Oule en klarifikasyon e probableman i pou bezwen annan teknisyen ki pou bezwen entervenir lo la.

Mover Bill Chief Whip LDS ou ava ok pou nou al dan Staz Komite en pti kou?
HON SANDY ARISSOL Mr Speaker letan mon'n ekout Vice-Chair Bills Committee, lenpresyon ki mon'n gannyen se ki Komite zot in zwenn e letan mon ti pe read the objects and reason mwan menm mon mon'n lir.

MR DEPUTY SPEAKER Ou mic i on ou?

HON SANDY ARISSOL Yes, i on.

Testing 1, 2.


MR DEPUTY SPEAKER Ok. 111 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 HON SANDY ARISSOL Mon repran Mr Chair mon pe dir ki letan mon'n ekout Vice- Chair Bills Committee in donn nou lendikasyon poudir ki napa nesesite pou nou al dan Committee Stage e lo pwen ki Onorab Pillay in fer resorti.
Mwan dan objects and reason letan mon ti pe koz lo mon lentervansyon, i ti fer resorti poudir tou bann staff pou bann responsabilite Gouvernman, pou al dan bann Minister konsernen e mwan mon'n met lanfaz lo la.

E mon'n menm koz lo la an relasyon avek zot saler, zot trezyenm mwan saler ki ou ti vote semenn pase.

ganny vin So mon pa krwar i annan okenn nesesite pou nou ganny sa bann leklersisman, me sa leklersisman ti kapab bann ganny dan lentervansyon Onorab Pillay e Minis ti ava reponn dan son summing-up.
Mersi.

demande to HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Mon oule rapel Lasanble ki en Bill i stand the Committee committed Stage as soon ki Second Reading i fini.

E Speaker anba Standing Order i bezwen ganny en Mosyon sispann Standing Order pou nou sot pou Staz Komite.

Me sa Mosyon i bezwen ganny fer si pa en labi nou Standing Order.

Dan sa konteks ki la, ou ki pou bezwen pran desizyon si sa Mosyon si i ganny moved i en labi nou Standing Order.
Akoz mwan mon krwar i enportan pou bann travayer ki pe bouz kot Departman Lanplwa e bann travayer ki pe bouz kot Minister Ledikasyon, pou nou ganny serten klarifikasyon lo zot bann kondisyon travay.

li Si zot santi i pa enportan, then by all means move zot Mosyon pou sot Committee Stage, e si Speaker i dakor then i ava annan en desizyon i ganny pran lo la.

MR DEPUTY SPEAKER Thank you Onorab pou ou konsern.

Mon santi poudir i en konsern lezitim.


Menm mwan mon ti ava kontan konnen ki pou arive avek zot, e pou reasir nou bann Seselwa ki zot in vot pou nou pou met nou la.

So serzan we’ll move dan Committee Stage.

E nou ava pran sa pwen klarifikasyon zis parey nou'n dir taler, nou'n dir avek bann etidyan pa bezwen per, napa personn ki pou pran zot scholarship.
I ava en loportinite pou dir avek tou bann travayer napa naryen pou 112 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 per napa personn ki pe al perdi zot scholarship.

Nou ava en loportinite pou dir avek tou bann travayer napa naryen pou per, napa personn ki pe al perdi travay i enportan pou nou dir sa.

Mersi.

So Onorab ou annan en pwen.

Ou kestyon partikilye pou Minis reponn.

Wi akoz ou ki'n lev sa pwen.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker anba seksyon 4 lo continuation of employment, i annan en clause ki dir ki tou bann zofisye anploye par Lazans anba seksyon 14 sa Lazans pou lanplwa avek kontinyen zot Gouvernman dan Sesel Minister Ledikasyon e avek Departman Lanplwa.

Premye kestyon ki mon annan pou klarifye Mr Speaker, se eski bann travayer ki lo kontra zot pou ganny en determinasyon zot Kontra avan zot move anba lanplwa avek Minister Ledikasyon oubyen avek Minister Lanplwa?
Dezyenmman pou bann travayer ki pa lo Kontra, mon pa konnen si i annan travayer ki pa lo Kontra avek Lazans.

Pou bann travayer ki pa lo kontra eski zot travay i kont koman continuous service pou la kantite letan ki zot in travay avek ANHRD, e apre ki zot pou move Minister Ledikasyon?

Sa i mon dezyenm kestyon.

avek Prezan mon trwazyenm kestyon Minis pou Ledikasyon mon pa konnen si zofisye Lanplwa i kapab reponn.

Mon prezimen tou Minister i annan sa Scheme diferan pou bann travayer dan sa Minister.
Prezan i annan en bout ki dir “until their terms of employment are or repealed”.

amended, varied Pou en dimoun ki en kontra mon kapab konpran son terms can be varied based on is the new contract which offered.

lo Pou en dimoun ki continuous service, eski son terms pou ganny varied oubyen i pou reste lo sa terms?

E zis pou fer kler avek tou dimoun ki dan sa landrwa travay, zis pou asire ki sa pa kre konfli dan landrwa travay.
Akoz i posib ki ANHRD ti pe ofer serten kondisyon travay ki petet meyer avek sa ki zot pou zwenn dan sa Minister kot zot pe ale, lo sa nivo ki zot pe al travay.

Minis i kapab konpran.

Par egzanp, eski zot pou vin par egzanp bann Education Officers oubyen Education Officers ki lo en serten nivo Minister dan lanplwa Senior 113 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 pe Ledikasyon, lo en nivo saler dan Minister Ledikasyon.
E la mon koz Minister Ledikasyon me mon pou osi enkli Minister Lanplwa menm parey pou sa bann dimoun ki pe bouz laba.

Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab i annan 3 pwen la.

Panel.

Zot ava endik mwan lekel ki,- Minister.

MINISTER JUSTIN VALENTIN Mersi Mr Speaker.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

Mr Speaker mon a reponn sa 3 kestyon dan en fason zeneral.
Dabor parey nou'n dir tou bann anplwaye ki dan ANHRD dapre zot konpetans, zot pou bouz avek zot konpetans swa kot dan Departman Ledikasyon, kot Departman Lanplwa ankor baze lo zot konpetans.

ouswa Mr Speaker i annan bann teknikalite ki la ozordi la, mwan personnelman e senserman, mon napa sa levidans ouswa sa klarifikasyon egzakt ki Onorab pe rode.

Me sa ki mon kapab asire se ki sa bann move diferan in deza ganny fer dan lezot Minister.
Byensir nou pou konsilte avek Attorney Zeneral pou nou gete ki bann presedans ki annan, ki bann fason fer pli meyer.

Nou pa anvi ki okenn travayer an term zot saler i defavorize, i al lo en Kontra pli enferyer.

Donk mon pe donn sa lasirans bann travayer la ki nou po diskite, pou annan bann lezot diskisyon, i annan bann diskisyon ki'n deza komans fer.

E mon ti a kontan petet madanm CEO i donn en pe bann diskisyon ki'n deza ganny fer.
Me zeneralman parey mon pe dir nou pou fer sa prosedir transparan e bann anplwaye i ava ganny konnen ki mannyer egzakteman pou arive e mon met lanfaz ki nou pa pou oule defavoriz okenn travayer dan sa prosedir.

Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mannyer sa clause in ganny worded, i en clause standar ki annan vreman difikilte pou met okenn pause lo la.

I enposib pou met en lamannman ladan.


Me sa ki mwan mon konsernen avek Mr Speaker se ki mon pa, mon dezapwente ek sa larepons Minis, akoz depi Zilyet 2022, sa konversasyon in komanse kot sa bann dimoun i sipoze bouz dan sa de departman.

114 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 E ozordi nou pe prezant en Lalwa ki'n sipoze - la dan sa Lalwa once nou pas sa Lalwa, nou i pran lefe sa bann dimoun pe al - sa bann travayer pou vin bann anplwaye Minister Lanplwa Minister Ledikasyon.
Mon war li pa akseptab ki nou napa sa bann detay la, me nou pe vot lo en keksoz kot nou pe sanz kondisyon travay pou dimoun, but at the same time nou napa lenformasyon teknik, ki kapab eksplike i pou arive ek sa bann dimoun.

E rezon mon pe demann sa Mr Speaker akoz continuous service i en eleman enportan pou en dimoun ler nou kalkil son kantite letan travay e son konpansasyon pou past years of service.

E son konpansasyon pou past years of service i ganny kalkile lo son saler ki pli o.
So mon pa ti a kontan okenn dimoun ki lo en saler ozordi, ki pe travay dan en Departman, petet i annan serten dimoun lo sa latab pa konsernen avek sa, me mwan mon konsernen avek sa, ki mon ti a kontan fer sorti ki tou dimoun dan sa prosesis personn pa lose out, person pa perdi.

E mon krwar Lasanble i konsyans devret sanmenm sa rezonn ki sa clause i enportan.
Nou napa pran sirkonstans lezot clause ki'n fer sa, akoz lezot clause kot nou annan bann merger bann landrwa, par egzanp pou STB dan la mazorite ka nou'n vote li avek son Bidze, e asimilasyon sa bann dimoun lo bann menm pozisyon, malgre prezan la nou pe tann serten problem ki pe arive.

So i enportan ki nou fer sir poudir dimoun pa perdi dan sa sirkonstans Mr Speaker.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER asire poudir Mersi.


Mon Lasanble nou okouran ki zanmen i annan bann desizyon ki ganny pran ki dimoun ki dan milye i war zot dan en pozisyon defavorize.

Sa toultan prensip Sesel.

Personn pa defavorize.

in So mon rekonforte avek sa me selman Minis apre Mrs Lauricourt osi mon'n war ou'n endik, ou'n lev ou lanmen.

MINISTER JUSTIN VALENTIN Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker si i annan en clause ki gid sa travay, tou bann keksoz pou ganny respekte.
Mon pa gannyen konpran akoz ki lafreyer Onorab, mon pa konpran.

So mwan mon ensiste e sa parey ou'n dir Mr Speaker i kler ki nou pou fer sir ki napa okenn 115 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 i pou dimoun ki ganny defavorize dan sa mouvman, alors dan sa bouze.

Alors osi responsabilite Minis konsernen ki ansarz i fer sir ki sa bann keksoz i ganny respekte e nou bouz devan san okenn difikilte.

Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi.


Wi malgre mon pou donn ou sa mon zis kosyonn ou poudir nou ti tonm dakor avan ki Committee Stage i pa vin a question and answer akoz nou sipoze pe klarifye bann clauses of the Bill.

So nou ava fini lo sa pwen Onorab.

HON SEBASTIEN PILLAY Mon dakor ki mon'n ganny loportinite pou mwan koze, mon pa oule abiz sa privilez ki mon'n gannyen.

So mon a fer sa pwen avek Minis pou mwan ilistre byen akoz mon annan sa konsern.
Premyerman mon konsern i vin lo lefe ki (PSB) Public Service Bureau in entrodwir en performance appraisal ki pa ti ganny diskite ek travayer avan, e ki dan serten landrwa prezan serten travayer pe dokiman pou zot al travay lo lobzektif ki zot sipoze annan, ki zot pa'n travay lo la pandan lannen.

Sa i mon premye pwen.

ganny Mon dezyenm pwen Mr Speaker dezyenm levidans ki'n mon annan i konsern bann travayer ki ti kot NDEA bann staff NDEA.

Nou ti ganny dir,- pa staff NDEA, Staff ANB.


Nou ti ganny dir par Minis ki ti pou annan serten kondisyon k ti pou ganny fer e sa bann kondisyon pa dan tou ka ki'n ganny respekte.

Nou zot kapab mirmire mwan mon napa swa mon.

Mon pou zis anmenn sa … MR DEPUTY SPEAKER Non be Onorab … HON SEBASTIEN PILLAY … Mr Speaker … MR DEPUTY SPEAKER Hang on en pti moman.

La ou pe entrodwir en lot sityasyon ki napa naryen pou fer ek sa.

Akoz ANB zot ti fermen, e zot ti bezwen re anploye avek Lapolis.
So this is completely different from what ki nou pe diskite la.

So please let’s move on.

HON SEBASTIEN PILLAY Mr Speaker.

En repeal en Lalwa i vedir sa Lazans pe frenmen.

It's the same thing.

E si sa Lazans pe fermen e si nou get nou Interpretation and General Provisions Act, repeal en Lalwa savedir ou pe frenm sa Lazans.

116 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 E si ou pe ferm sa Lazans savedir sa bann anplwayer pou al anba en lot kondisyon travay.
Mwan mon oule asire ki sa bann anplwaye i al lo menm kondisyon ki zot ti lo la e sa kondisyon i subsist.

E mon ti a kontan ganny en commitment ki sa kondisyon pou subsist.

Napa naryen mal ladan mon pa oule fer sa vin preteks en deba.

Mon'n fer mon pwen dimoun in tande so nou ava prezan boul i dan kort Minis pou li asire ki bann travayer i ganny trete dan en fason byen, dan en fason ki fair.
E ki lefe ki Lalwa i open ended until ki zot kondisyon osi a ganny sanz,e ki vedir ki sa bann Minister sa 2 Minister pou annan drwa sanz zot kondisyon sa bann dimoun then zot a bezwen fer sir poudir ler sa sityasyon i arive, zot a bezwen fer sir poudir zot al devan bann Lotorite konsernen pou zot met zot bann pwen devan.

Mwan mon'n fer mon bout pou fer sir ki poudir mon sey mon mye pou save sa bout ki egziste ozordi anba Lalwa, an sa ki konsern bann anplwaye ANHRD.

Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker.

bout e parol ki in dir i en lasirans ki in fer devan sa Lasanble ki okenn dimoun pa pou ganny defavorize.

E lot lenformasyon ki ou'n dir pou lenformasyon piblik menm letan nou pas sa Lalwa la, Lalwa i pa vin an fors tan ki Prezidan Larepiblik pa assent.

So pa zis fer dimoun per.

Mersi.

lanmen Onorab Larue, me selman avan sa Onorab Vidot ti'n lev son lanmen.

Nou ava fini avek sa ler pe ale.

Mersi.

Mon'n not ou HON AUDREY VIDOT Mersi Mr Chair.


Zisteman Mr Chair, lo sa pwen ki ou'n fer resorti, mon ti oule zis baze ki ou'n dir ki Minis in donn en lasirans.

atraver Nou pa oule ki demen Gouvernman petet Minis dan son dyalog avek Lanplwa zot sanz zot desizyon ranvers li.

Akoz ler, lo largiman ki Onorab Pillay in fer sorti konsernan NDEA, Minis osi ki ti vin dan Lasanble ti donn serten langazman.

Me apre nou'n vwar le kontrer.

So si i en lasirans nou swete ki parol i ganny respekte.

Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Letan ou'n sey fer ou bout, Minis osi on fer so MR DEPUTY SPEAKER Mersi.

Napa kestyon Onorab Larue.

ladan.

117 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 HON FLORY LARUE Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi Minis ek ou delegasyon.


Mon ti a kontan kekfwa si Lofis Attorney General’s Office i kapab eksplik nou clause 4 la letan i dir nou continuation of employment, letan i dir nou ki letan sa Lalwa i come into operation, ki en dimoun ki dan lanplwa i pou ganny bouze avek swa Minister Minister Lanplwa.
Ledikasyon Apre i dir ‘’as the case may be on terms and conditions no less those favorable and subsisting immediately prior to the date of the coming into operation of this Act, until their terms employment are amended, therein or repealed in accordance to the public service orders or any scheme of service.’’ of Si ou kapab eksplik nou ki savedir sa dan sa Lalwa e ki komitman ki i fer lo Minister Ledikasyon an relasyon avek Lanplwa silvouple?

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.


Panel mon krwar pwen i adrese pou reprezantan Biro Attorney Zeneral.

Proceed.

ASSISTANT DRAFTSPERSON FURNEAU LEGAL ADAM produced Thank you Mr Speaker.

Mersi Onorab pou ou kestyon.

This is a standard transitionary clause ler i vin pou lanplwa in any the people Agency that’s being moved or, well, in this case put into the Ministry.

from We cannot speak too much the drafting on it perspective because it’s going to be for the most part admin.
But this is essentially to give space to the department to do the admin aspect of it, which is - But the main point you mentioned having to do ‘’with no less favorable’’, that is just simply said to maintain what there is at the moment.

And give this cushion for the Ministry to- MR DEPUTY SPEAKER Mersi.

Ou annan klarifikasyon lo la?

HON FLORY LARUE Mr Speaker mon apresye sa msye sorti kot … Attorney … MR DEPUTY SPEAKER Mr Furneau.
HON FLORY LARUE … in reponn me selman si i ti kapab please reponn an Kreol, ki savedir letan i dir sa Lalwa i an Angle.

118 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Ki savedir sa, sa dimoun si i ti pe ganny R20mil, letan i retourn kot Employment ouswa i ti pe ganny en saler, letan i al kot Employment i ganny en transfer.

Eski letan i ganny transfer sa zour ki sa Lalwa i vin an fors, si son saler pou sorti 20mil i pou vin 10mil?
E sa ki mon anvi i dir nou ki sa Lalwa pe sey dir lo saler en dimoun i silvouple transfer?

Mersi.

letan MR DEPUTY SPEAKER I oule en Mersi Onorab.

klarifikasyon kler ki savedir sa lekspresyon ki dir ;- ‘’on terms and condition no less favorable than subsisting immediately prior to the date of coming in to operation of this Act’’ an kreol.

Mersi.

those LEGAL ADAM ASSISTANT DRAFTSPERSON FURNEAU Thank you Mr Speaker.

Mersi Onorab.
Mersi Onorab.

Wi an Kreol i zis pou dir in terms of sa bann terms of employment sa bann term lanplwa i sipoze naryen i sanze.

Yes, i reste parey when this transition letan sa tranzisyon i arive.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Savedir i reste parey, i retir, i ranforsi pozisyon ki Minis ti pe dir napa, okenn travayer ki bezwen enkyet ki zot pou ganny en kondisyon mwen favorab ki avan.

ti ava Mon vreman apresye nou bouze lo la.

Mon a donn Onorab Cosgrow laparol apre nou pou bezwen bouze.

Mersi.
Mersi.

HON WALLACE COSGROW Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker fer en pwen an mon oule relasyon avek sa.

Now ANHRD i en body coorporate.

Minister Ledikasyon i fonksyonn anba en Minister ok?

So fonksyon pou bouz dan en departman or en divizyon dan Minister Ledikasyon, ok ?

Striktir Minister dan Ledikasyon i enn ki pa parey avek ANHRD.
So eski Minis pe dir nou i pou pran sa striktir i pou enplant Minister dan Ledikasyon e par konsekans par egzanp ozordi CEO i pe ganny li en saler e nou konnen poudir CEOs en body corporate larzan ki en i ganny plis Direkter Zeneral en dan divizyon.

Eski ou pe dir ozordi si CEO i vin en Direkter Zeneral dan en divizyon, dan ou departman i pou ganny son menm lapey ki i gannyen ki posibleman pou pli o ki tou 119 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 bann Direkter Zeneral dan ou Minister?
Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minis in dir poudir i annan bann - the fine details zot ankor pe travay lo la.

E sa zafer Committee Stage mon retourn ankor, poudir i pa en moman pou en Q&A akoz nou sipoze pe get bann clause lo - be selman Minis reasir Onorab e nou ava fini avek sa silvouple.
MINISTER JUSTIN VALENTIN Mr Speaker dan okenn sa bann negosyasyon mon pou les mwan ganny gide par Lofis Attorney Zeneral e osi Lofis PSB ki zot ki sa bann dimoun ki fer sir zot calculate bann saler baze lo bann Lalwa, lo bann clause ki arive.

E byensir nou osi nou annan nou Direkter pou Devlopman Resours Imen ki ava entervenir e i a fer sir ki ban clause dan Lalwa Sesel pe ganny respekte accordingly.

Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minister.

Mon krwar poudir nou'n exhaust the subject.


Unless … (Off-Mic) MR DEPUTY SPEAKER We canot argue a point down, unless there’s an amendement on the floor being moved pou fer sepaman kwa nou pa kapab argimant pou sanz lide en desizyon ki pe ganny pran.

So mon met sa devan Lasanble pou dir si non nou pou kontinyen koze ziska 9er diswar.

Dernyen pwen lo sa size apre the debate is closed on this.

Thank you.

HON SEBASTIEN PILLAY Mr Speaker mon annan 2 pwen, en pwen anba Order 8 nou Standing Order.
Mwan mon war li i dezavantaze pou Lasanble si mon war ou ki pe reponn sa kestyon.

Akoz mon war ou pe sey eksplik sa kestyon pou Minis.

MR DEPUTY SPEAKER Hang on, hang on.

Mon pe zis re senplifye pou benefis bann manm sa ki Minis in dir.

Mon pa pe eksplike - mon pa travay ANHRD ni dan Minister Ledikasyon, ni dan Lanplwa.

Zot ava apresye poudir mon en manm distrik Mont Buxton.

HON SEBASTIEN PILLAY Regard Lasanble tanto ou ava war dir.
Dezyenmman Mr Speaker mon krwar i annan en keksoz ki nou pe bliye la.

I byen sa ki lofis ki mon pe 120 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 Attorney Zeneral pe dir, i byen vre sa clause i standar e mon'n war sa pandan sa plizyer lannen ki mon'n dan Lasanble mon'n deza war sa avan mwan.

Me problenm i Onorab Larue pa pe konpran, e ki sa ki i bezwen gete se ki sa bout ki dir sa kondisyon i kapab ganny, until it is amended.

E se sa pwen ki Onorab Cosgrow pe raise avek Minis.
I pe sey fer Minis konpran poudir si ou annan en striktir en striktir ki egziste ki set out reminerasyon pou en group dimoun, eski ou pe enplant sa de striktir ;- enn, dan Minister Ledikasyon e lot dan Minister Lanplwa?

E mon konpran Mr Speaker pou nou fer fini sa pwen deba Minis in dir nou i a les nou ganny gide par Departman Attorney Zeneral.
Nou, nou'n fer nou bout lo sa kote latab pou nou koz lo behalf bann travayer, bann endividi ki pou war zot pe bouz lo sa de landrwa e bann endividi ki deza lo sa de landrwa ki pou lo menm nivo ek lezot endividi parey nou ti dir kot Lapolis ki pou war zot pe ganny son saler ki pli ba ouswa plis ki sa enn ki antre apre i kre lezot konfizyon.

So sa i ava en keksoz pou Minis rezourd akoz i still annan en konfizyon otour sa size parey ou'n dir nou pa kapab argue en pwen down Mr Speaker.
This would be our final word lo nou kote latab lo sa size nou kapab move to en vote Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Thank you very much.

Solman letan zot in fer sa se what the opposition side should have done, i se ki anmenn en lamannman pou fer tir sa bout ‘’until their term of employment are amended varied or repealed in accordance with the public service order.’’ Zot pa'n fer sa and they want to argue the point.
So, deba in fermen lo la, nou pou proceed avek lot Vice- Chair Bills Committee napa ankor issue.

Donk nou ava reconvene in the Assembly.

E nou ava demann Mosyon sorti kot Chief Whip LDS for Third Reading of the Bill as amended.

Mersi.

HON SANDY ARISSOL Mersi Mr Speaker.


Mon anvi dir poudir nou lo nou kote latab nou annan konfyans dan nou Minis dan Biro Attorney Zeneral e Minis ki reprezant Lanplwa, pou asire ki tou sa ki Minis in dir i ganny garde, i ganny proteze pou tou nou bann travayer ki nou pe koz lo la.

Alor Mr Speaker anba Order 76(1) mon move ki Bill 121 Verbatim Report NAS Sitting Tuesday 11th October, 2022 for National Human Agency Resource Development (Validation and Repeal) Bill, 2022 i ganny lir en Trwazyenm Fwa.
Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

E lekel ki segonn Mosyon?

Onorab Esparon.

HON REGINA ESPARON Mersi Mr Speaker.

Mosyon pou Third Reading Formal Third Reading Agency for National Human Resource Development (Validation and Repeal) Bill, 2022 (Bill No.

23 of 2022) i ganny segonde.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Prezan nou ava pran en vot lo Third Reading silvouple.

tou Manm ki an faver?

Mersi.

Okenn Manm ki kont?

Mersi.


Donk vote for Formal Third Reading Agency for National Human Resource Development (Validation and Repeal) Bill, 2022 i annan 19 Manm ki'n vot an faver, i annan 10 Manm ki'n vot kont e okenn Manm pa'n abstenir.

Alor sa vot in pase.

Aprezan mon ava demann Madanm Clerk pou li fer Third Reading silvouple.

MADAM CLERK Mersi Mr Speaker.

This Act may be cited as the Agency for National Human Resource (Validation and Development Repeal) Act, 2022.

Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Madanm Clerk.

Donk sa lafen nou in anmenn nou sesyon travay pou ozordi.

Nou'n al en pti pe apre ler, me nou ti oblize fini sa Bill.

Mersi Minis avek ou delegasyon pou zwenn nou pou sa apre midi.

E nou pou adjourn la e nou pou repran travay demen 9er bomaten.

E nou travay demen prensipalman pou dominen par en Prozedlwa preski lazournen antye.

Mon prezimen akoz i annan en pe lamannman.

I korek?

Alor nou ava zwenn demen bomaten 9er.

Mersi.

(ADJOURNMENT) 122