Source document: https://docs-lawep.s3.us-east-2.amazonaws.com/1694422717763.pdf (Seychelles)
Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 NATIONAL ASSEMBLY OF SEYCHELLES Wednesday 29th March, 2023 The Assembly met at 0917 am National Anthem Moment of Reflection Mr Speaker in the Chair MR SPEAKER Bonzour tou Manm Onorab, nou zofisye ki pe asiste nou dan Lasanble.

Nou manm piblik ki pe swiv nou an deor, byenveni pou nou travay.

Mon prezant en leskiz pou sa retar, ki ti akoz mon ti bezwen dil avek serten biznes Lasanble ki'n arive en previ lo dernyen moman.
E i ti an mon demann ki nou'n ganny sa retar pou komanse.

Bon mon le pou komanse pran serten.

Koman nou ankor dan Staz Lasanble pran serten matters ki'n souleve avek bi pou kapab retir zot, settle zot pou nou kapab kontinyen avek lezot biznes.

Premye item Onorab Wallace Cosgrow in demann mwan en matter of privilege ti son non ganny akoz mansyonnen dan Lasanble dan deba.

E anba Order 40 ki otoriz li pou demann en matter of privilege, mon bezwen aksepte.

Me selman mon ava fer referans avek Order 40(3).


‘‘When called by the Speaker the Member shall briefly state the grounds of which the Member believes that the Matter raised affects the privileges of the Assembly’’.

So, mon demann Onorab Cosgrow pou bref e pou dir mwan direkteman ki privilez ki i santi in ganny afekte.

Onorab Cosgrow ou annan laparol.

HON WALLACE GOSGROW Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker.
Bonzour Mr Speaker.

Mr Speaker mon'n fer sa demann pou mon raise en ozordi of privilege matter bomaten akoz mon santi ki dan deba lo Election (Amendment) Bill, 2022 i annan serten statement ki'n ganny fer par Vis-Prezidan en lesplikasyon ki mon non in ganny mansyonnen.

dan E ki mon santi mon annan serten lesplikasyon ki mon devret pe donnen.

E ki serten statement ki'n ganny fer i pa totalman korek Mr Speaker.

Alors mon ti ava kontan fer sa statement, matter of privilege.
1 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 MR SPEAKER Silvouple carry on.

HON WALLACE COSGROW Wi mersi Mr Speaker.

Parey mon'n dir Mr Speaker dan deba Election (Amendment) Bill, 2022 Merkredi pase, ti ganny fer apre ki LOTO ti fer en lentervansyon.

referans Referans ti ganny fer lo en let ki mwan mon ti ekrir koman Cosgrow Wallace Sekreter Zeneral parti United Seychelles ver Chairperson of the Election Commission.
E Vis-Prezidan dan son repons, dan son Right of Reply to ti dir ki poudir i annan en repons ki mon ti gannyen a mon let.

Mon krwar subsequent to serten that, klarifikasyon ki’n ganny fer an en ski konsern en acknowledgment repons.

annan avek i Me Mr Speaker mon still santi ki larepons mon let - malgre yer ou’n dir sa ki Electoral Commission in anvoye i en larepons.

Larepons mon let pa ankor ganny adrese.


Malgre ki Electoral Commission ti zwenn le 28; malgre bann lapwentman ki Leader mon parti in demande, malgre bann diferan prezan enteraksyon ziska ozordi an Mars mon pa ankor ganny larepons mon let.

E Mr Speaker pou mon sa i pa akseptab.

I pa akseptab pou en Electoral Commission.


E mwan mon krwar apre ki tou sa ki, zefor ki nou, nou fer pou travay Electoral Commission, sa statement ki'n ganny fer ki dabor i met mwan mon kredibilite koman en Manm Lasanble e osi koman en Manm responsab.

avek I pa akseptab e ki i met mwan an disrepute dan en fason.

E Mr Speaker mon ti ava kontan ki sa korize.

E mwan mon Electoral Commission i bezwen annan plis komitman anver bann parti politik.

I bezwen kapab respond to bann bezwen bann parti politik.
krwar ki E si zot kontiny koumsa nou problenm se ki nou mank … MR SPEAKER Sorry, pa al dan detay Electoral Commission silvouple.

HON WALLACE GOSGROW Ok Mr Speaker.

Si nou kontiny koumsa Mr Speaker, nou pou perdi tou konfyans.

E pep pou perdi konfyans.

E mwan mon dir si nou pou kontiny koumsa Electoral Commission i pou bezwen resign e en lot Electoral 2 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Commission ganny apwente Mr Speaker!

Mersi Mr Speaker.

Electoral Commission.

Mersi.

Yes?


(APPLAUSE) MR SPEAKER Mon pa pou - mon pa abord okenn ruling lo ki mannyer Electoral Commission in fer son louvraz.

Sel pwen ki mon'n note koman matter of privilege, se ki ou kredibilite koman en Manm Lasanble in kapab ganny afekte.

Sa i en matter ki en pe difisil pou mwan zize.

(Off-Mic) MR SPEAKER (Silvouple ou ava les mwan koze.)

Silvouple, i en matter ki en pe difisil pou mwan zize, akoz mon napa en fason zize ki in mannyer adres sa.
lopinyon piblik So, mon ava gard ou matter of privilege an rezerv.

E i posib ki mon ava kapab adrese pli tar.

Lo size Electoral Commission sa i en matter ant parti United Seychelles ek Electoral Commission.

E mon demann zot apard ki klarifye sa ki'n arive dan Lasanble, ki zot pursue zot nesesite pou ganny lot pwen avek larepons lo HON WALLACE COSGROW Mr Speaker mersi pou donn mwan en klarifikasyon.

Zis en lot pti pwen ki mon krwar ou’n omit, se ki larepons pa ankor donnen.
Mon privilez, osi larepons pa ankor donnen Mr Speaker.

Mersi.

i MR SPEAKER Ou’n ganny let an repons date le 23 Mars.

Sa i en repons.

Si ou pa satisfe avek sa larepons, ou bezwen zis retourn kot Electoral Commission e dir zot ou pa satisfe.

Mon krwar Lasanble in dil avek son bout pou li.

Mersi.

Mon pou adres prezan size ki Leader Lopozisyon in anmennen.

In fer en nouvo demann avek mwan, pou li ganny en emergency Motion.

Mon pa tro konnen mannyer mon pou met sa.


Pou li ganny en Mosyon pou li sispann order Biznes pou kapab pran son Mosyon ki in anmennen lo S.I.

137 pli vit ki nou'n mete.

Mon ti donn Deputy Speaker en larepons yer pou pas avek li.

Mon tenir lo sa larepons.

3 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Mosyon Leader Lopozisyon i lo Order Paper pou ozordi.

Napa naryen ki nou kapab fer plis, pou avans li pli vit ki sa.
Mon pou fer tou posib ki sa Mosyon i ganny pran ozordi e mon espere ki nou ava kapab settle li ozordi menm.

So, sa i dernyen mo lo la.

Onorab Pillay mon pa pe demann ou pou antre an deba avek mwan lo mon ruling.

Sa i la mon pa pe al sanz Order Paper e nou ava regard mannyer Order Paper deroule.

Mon konfyan ki ou Mosyon i ava kapab ganny pran ozordi.

Eski ou pe adres mwan lo en lot size, oubyen ou pe al ankor lo la?

Silvouple.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker mon pa pe vin fer okenn polemik.

Mon konsern ki mwan mon annan e ki mon mentenir, i se ki bann item ki nou annan lo Order Paper menm ki nou'n fini i met mwan konsernen avek si nou kapab pran mon Mosyon.

tar yer, E mon pe reiterate mon konsern ki mwan mon annan, zis pou ki tou dimoun i konpran akoz ki mon pe fer sa ki mon pe fer as en means ki se ki piblik i konpran.

Lefe ki sa S.I.

in fini ganny fini vin an in pibliye e aplikasyon.


Mon pa garanti oubyen mon pa konfortab avek….

MR SPEAKER Ou’n eksplik mwan sa Onorab.

HON SEBASTIEN PILLAY Non Mr Speaker i pa sa.

Me le pwen ki mon pe fer se ki ou dir mwan ou pou fer tou ou posib pou ki sa Mosyon i pas ozordi.

I will hold you to that word Mr Speaker, ki nou kapab pran sa Mosyon ozordi.

E mon remersi ou pou pran konsiderasyon lirzans mon Mosyon.

E mon swete ki i kapab pran Lasanble osi konsiderasyon lirzans mon Mosyon.
Mersi Mr Speaker.

pou MR SPEAKER Mersi.

Mon'n dir mon pou fer mannyer ki sa i ganny pran ozordi.

Mon pa pou ganny mete an zizman lo la.

Annefe klersi Lasanble, petet an se moman mon kapab dir sa ki mon pou propoze fer se ki apre ki nou’n fini Staz Komite lo Electricity Bill, mon pou propoz ek Lasanble ki nou suspend Standing Order 25 pou nou sot sa lot Bill ki lo latab.
avek tou konsiderasyon ki nou kapab donnen, Utilities Bill i osi en Bill Akoz 4 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 ase konsekan en pe parey Electricity Bill.

E mon krwar poudir i pou tro sarze pou Lasanble pran li ozordi.

E pou permet nou pou kapab adres bann Mosyon.

Alor mon pou propoz avek Lasanble ki nou suspend Standing Orders 25 pou nou pa pran Utilities Bill ozordi, e pou nou al lo Mosyon direkteman apre Committee Stage lo Bill ki nou'n komanse la.

Tre byen.

Bon.
Tre byen.

Bon.

Me avek sa mon ava adjourn Lasanble pou 5 minit e mon ava permet repran dan Committee Stage pou nou lo Electricity Bill.

kontinyen Mersi.

Adjourn 5 minit.

(technical adjournment) Mr Deputy Speaker in the Chair MR DEPUTY SPEAKER Bonzour tou Manm Onorab e staff Lasanble Nasyonal.

Piblik ki pe swiv nou travay pou sa Merkredi bomaten, byenveni.

Nou pou kontinyen avek travay ki devan nou lo Order Paper e zot ava rapel ki yer ler nou ti kite nou ti dan Staz Komite lo Electricity Bill, 2022.
E alor mon ava demann Sergeant-at-Arms pou retour nou Staz Komite.

Mersi.

E mon ava demann osi raporter pou fer le neseser ki nou panel ki ti avek nou yer i kapab zwenn nou.

Mersi.

Mon ava swet labyenveni ankor enn fwa panel ki’n zwenn nou bomaten ki ti la yer dirize par Minis pou Lagrikiltir, Sanzman avek Klima Flavien Lanvironnman Mr Joubert.

I akonpannyen par Mr Imaduwa ki Sekreter Tony Prensipal pou sanzman Klima e Departman lenerzi.
Ms Sharon Gerry ki Legal Officer pou Lanvironnman, Departman Sanzman Klima e Lenerzi ki lo side table.

I annan Ms Irene Sirame ki Legal Draftsperson sorti kot AG’s Office.

E osi Mr Georges James ki Assistant Principal Legal Draftsperson.

Welcome dan Lasanble Nasyonal.

Donk nou pou kontinyen.

E diskisyon ti pe dirize par Vis- Chair Bills Committee Onorab John Hoareau.

Nou ti'n ariv lo and Part Authorisation 20.

Onorab Hoareau.

Licences Clause V HON JOHN HOAREAU Bonzour Mr Speaker.
Bonzour Minis ek ou lekip.

Bonzour tou Manm Lasanble e dimoun ki pe ekoute.

Bon Mr Chair sorry, nou pou bezwen retourn en pti pe an 5 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 aryer akoz vi ki nou'n fer en pti diskisyon lo en definisyon, ki nou ti ava kontan met li annord avan ki nou retourn lo kot nou’n kite yer.

MR DEPUTY SPEAKER Ou ava dir nou ki bor.

retourn HON JOHN HOAREAU Bon nou pou lo interpretation section.
Si ou a rapel byen Mr Chair yer nou ti’n fer en nouvo definisyon of network operator.

Nou le aprezan delete sa definisyon e re aranz definisyon pou purchase agreement’’.

‘‘power Nouvo definisyon pou ‘’power purchase agreement’’ pou lir koumsa: - ‘‘Power purchase agreement means an agreement for selling electricity produced by licensee during the term and under the prices and other conditions established in such power purchase agreement’’.
the generation Ok. MR DEPUTY SPEAKER E sa pou benefis Lasanble e piblik i en definisyon ki panel in deza vwar, so ki nou zis kapab proceed avek?

Minister?

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Bonzour Mr Chair e bonzour tou bann Manm.

Yes, Mr Chair nou dakor e nou'n ok avek sa wording ki'n ganny propoze.

Ok. Bonzour Mr Chair, bonzour bann Manm e dimoun ki pe ekoute.

Mr Chair wi nou nouvo dakor propozisyon ganny propoze.

Mersi.

sa ki'n avek MR DEPUTY SPEAKER Ok mersi.


E avan ki nou proceed mon'n note ki letan ki Bills Committee ti zwenn avek bann sponsors lo sa Bill, Mr Imaduwa pa ti neseserman prezan.

Be selman mon swete ki petet yer swar ou’n ganny sans appraise en pti pe bann propozisyon e koumsa nou kapab al en pti pe pli vit ki yer.

I ava ok?

Ale.

lamannman PS TONY IMADUWA Yes, toutafe yer swar sanmenm sa ki mon'n fer.
Mon'n go lamannman e mon through krwar bomaten nou'n koze avek Onorab Hoareau, nou kapab proceed en pe pli vit lo la.

MR DEPUTY SPEAKER Mon kontan tann sa.

Mersi.

Proceed Onorab Hoareau.

6 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Chair.

Mr Chair nou pou retourn lo paz 28 Licences and Authorisation.

MR DEPUTY SPEAKER Onorab Georges i annan en pwen la?

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.


Bonzour Mr Chair, bonzour tou bann Manm Lasanble, dimoun ki pe ekout nou, Minis e ou delegasyon.

Mr Chair mon - ler nou’n rise yer, Minis in avek Mr Imaduwa ti anvi retourn lo Clause 19, ki nou ti'n amande yer sirtou bann 19(2)(a) and (b).

‘‘the Kot nou ti’n dir Commission shall submit the matter to consultation’’.

Onorab Leader Lopozisyon ti'n aport a nou latansyon ki i annan en keksoz ki manke.

E nou ti'n ranpli sa avek ‘‘the matter’’.


Me i paret ki ‘‘the matter’’ i still tro vag.

E an konsiltasyon avek Leader Lopozisyon e Minis ti pe propoze ki sa nou lamannman dan (2)(a) i ava pran sa 4 dernyen mo oubyen sa 5 dernyen mo.

E dan (2) (b) menm zafer.

E nou ava met li an komansman.

So that it will read.

(2)(a) ‘‘before setting and reviewing tariffs the Commission shall submit these to consultation by means’’ eksetera.

E dan (2) (b) menm zafer.


‘‘Before approving or giving an opinion Integrated Electricity Plan, the Minister and the Commission may submit these for consultation’’.

the on Si ou permet mwan.

Si Onorab Leader Lopozisyon i permet mwan.

Akoz sete son lamannman.

Non ava move sa koman en simple amendment avek ou permisyon Mr Chair.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Sertennman annan si konsansis le 2 kote e panel i permet nou dan nou time management.

Mersi.

i Proceed Onorab.


HON JOHN HOAREAU Ok anba Seksyon Licence, 20 (1) ‘‘A person shall not generate, transmit, distribute, supply or sell electricity’’.

Nou'n tir ‘sale’ pou met ‘sell’.

Anba 20(2) ‘’The Minister Licensing issue may Regulations establishing the requirements and conditions for applying for’’, la i annan en pti problenm la.
‘The Minister may issue Regulations Licensing establishing the requirements and conditions for applying for 7 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 and being granted’’ - ‘with’ i ganny retire.

‘Licences and authorisations, ok?

Nou al lo 23(1)(b) kot nou'n insert ‘‘as’’ after the word ‘‘and’’ dan dezyenm laliny.

al Right nou lo 3 subsection (3) (d).

Ankor sa mo ‘‘with’’ i ganny tire after the word ‘‘granted’’.

Nou al lo (4) menm paz 29.


Nou komans sa sentence avek ‘‘a person’’, rather than ‘‘the’’.

Nou al lo 21 (a) second line after the word ‘‘generation’’ nou tir sa mo ‘‘it’’.

21 (b) nou le ranplas sa mo ‘‘premises’’ lo trwazyenm laliny par sa mo ‘’capacity’’.

Menm zafer lo subsection (d).

Trwazyenm laliny after the ‘‘generation’’ nou pou word ranplas sa mo ‘‘premises’’ par ‘‘capacity’’.

MR DEPUTY SPEAKER E pou panel lo en pwennvi teknik, i korek?

PS TONY IMADUWA I korek.


HON JOHN HOAREAU Nou al lo paz 30.

21 (2) after the word – (lo premye paragraf) - ‘‘A person who for the reasons specified’’ nou retir ‘‘due to’’.

Apre lo al lo title pou Clause 22.

Kot nou'n insert the after ‘‘related’’ word ‘‘electricity’’.

MR DEPUTY SPEAKER Lo sa paz lo mon kopi i annan 2 mo ‘’by regulations’’ ki mon war in highlight in yellow.

Eski i annan en konsern?

Non?

Nou ok?

So proceed.


HON JOHN HOAREAU Nou al lo 23 (3) dezyenm laliny avek the word ‘‘term’’ nou'n azout en ‘‘s’’ nou'n fer li vin ‘‘terms’’.

instead of 24(2) after the word ‘‘to’’ dan dezyenm laliny ‘‘subject to’’ nou’n met ‘the appeal’’ nou’n met ‘‘an appeal’’.

25 (1) dezyenm laliny (a) ‘‘every licence issued’’.

Licence i ganny issued pa granted.

MR DEPUTY SPEAKER Hang on Onorab Hoareau pou Onorab Esparon, i annan en pwen.
HON REGINA ESPARON Mr Chairman leta ou pe regarde lo Clause 24 la i annan en lalis ki'n mete ‘The Commission may, the compliance with in conditions, procedures, and obligations under this Act and in regulations’’, (a) i met ‘’grant’’.

(b) i met ‘’modify’’, (c) i met 8 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 ‘’extend’’, (d)’’suspend’’ apre i annan ‘’revoke.’’ Be selman mon pe pans dan sa laliny osi, i pa kapab met ‘‘refuse?’’ MR DEPUTY SPEAKER Ok en kestyon pou panel?
HON REGINA ESPARON May refuse a licence.

Akoz in mete i kapab ‘’grant’’, i kapab ‘’modify’’, i kapab ‘’extend’’, i kapab ‘’suspend’’, ‘’revoke’’.

Me eski i annan kapasite pou refuse?’ MR DEPUTY SPEAKER Mon krwar i en kestyon ki merit en larepons.

Minister?

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Thank you, Mr Chair.

Apre diskisyon ek bann draftsperson isi devan zot dir nou, i pa fer okenn diferans e pa kre okenn dimal si nou azout ‘‘refuse’’.

So, i posib pou azoure ‘‘refuse’’ lo sa lalis.

Thank you.
Thank you.

MR DEPUTY SPEAKER Ok so proposal i pou insert osi the word’ ‘refuse’’.

HON JOHN HOAREAU So, i ava vin avan (c) i vin the new (d) apre nou ava.

(d) i ava vin the new (e) apre nou ava annan en (f) pou ‘‘revoke’’.

Right 25 - 25 (1) nou'n fini koz lo la.

25(2) (a) after the word ‘’‘available’’ nou retir ‘in’ nou met ‘on’’.

24(3) after the word ‘‘extract’’ lo dezyenm laliny nou tir ‘‘of’’ nou met ‘‘from’’.

26 nou koman ‘‘a licence’’ nou retir ‘‘I’’ pou ‘’licence’’.
26 (3) sorry (2) (c) nou met en ‘‘s’’’ ek ‘contract’’ so i vin ‘‘contracts’’.

26 (3) i lir koumsa: - ‘’A generation licensee may connect to the network licensees transmission and distribution that such systems provided licence’’.

Ok so nou'n add sa mo ‘‘network licensees’’.

Nou al lo 26 (4).

‘’A licence transmission, of supply the or allowing distribution electricity’’.

Nou al paz 33.

26 (4) (b) la nou pe retir sa mo ‘’‘and’ after ‘‘area’’ lo premye the word laliny.
E dernyen laliny nou pe retir sa mo ‘‘and’’ after the word ‘‘applicable’’.

Lo 26 (5) nou pe 26 (5) (b) ‘’‘in licence’ apre i kontinyen.

‘‘Provided that a certain degree of deregulation’’.

So nou'n met ‘‘degree of’’.

9 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 26(6) trwazyenm laliny after the word ‘’out’ nou'n retir ‘‘said’’ ‘‘the relevant’’.
nou'n met 27 (2) ‘‘An authorisation’’ nou'n retir ‘‘shall allow its’’ nou’n met ‘‘an authorisation entitles the holder to generate electricity for the holder’s own consumption’-’.

Avek 27(3) apre sa mo ‘‘also’’ lo premye laliny nou’n met sa mo ‘‘entitle’’.

Nou al lo paz 34.

27(5) dernyen laliny after the word ‘‘such’’ nou’n fer en insertion of ‘‘an authorisation’’.

Nou al lo 29.

29 nou'n retir sa mo, sa 2 mo ‘’affiliate with’’’ after the word ‘‘authorise’’ anba 29 (a).

29 (d).
29 (d).

MR DEPUTY SPEAKER Hang on en pti moman avan nou al lo la.

Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

Bonzour Minis ek ou panel.

Bonzour tou koleg Onorab e bonzour tou dimoun ki a lekout.

Mr Chairman lo 29, mon annan en konsern regarding nou Public Utilities Corporation.

Mon prezimen li osi i pou vin en licensee apre ki sa Lalwa in pase.

Menm serten kondisyon.

apre en Me la ou pe koz lo restriksyon Lalwa lo Licensee.

Now koriz mwan si mon mal.

PUC i annan osi son Lalwa.


Me prezan eski PUC koman en lakonpannyen i osi annan en Board?

Si nou pran konteks ki PUC in fer, Sesel in fer en kantite progre pandan sa dernyen si oule 43an.

Kot ozordi i annan elektrisite dan Sesel.

Lamazorite i annan lakour elektrisite dan Sesel.


lamazorite lakour pe vini Unless mon pe war en lot provider provide additional service, PUC pou reste pou en bon pe letan, malgre ki i pou annan serten risk avek son business model, par lefe ki si bann gro kliyan PUC i komans al dan zot prop power generation.

I pou en problenm pou li.

Be la ou pe dir ek li koumsa without the approval of the Commission.

Savedir PUC i annan Board ki pou bezwen fer.


aprouv sa ki PUC And then PUC subject to oversight of PEMC then PUC pou subject of Commission as well.

oversight of i Mwan pou mon ler ou kalkile konmsi ki travay formidab, ki en kantite sa bann travayer fer.

Akoz bann travayer delo i kase aswar.

in 10 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 PUC i bezwen annan en leeway pou li kapab reakte anver sa massive workforce ki i annan.

Me la ou pe anmar son lanmen.

Its tying its hand.


E mon pa konnen akoz zot pe met li dan sa fason.

Pou mwan Polisi wise does not make sense akoz ou annan ou en Public Utilities Corporation ki provide en public good.

So mon konsernen Mr i pa en Chairman, akoz lamannman me i en kestyon Polisi ki sel landrwa ki mon kapab li se la.

Akoz it is the Policy that the Clause intends to enact.
MR DEPUTY SPEAKER Wi be solman nou limite apart letan i en Financial Bill ki nou kapab fer sa kalite deba dan Committee Stage.

Ou ti'n merit - par egzanp si ou ti'n lev sa pwen dan ou entervansyon, then panel ti annan en lobligasyon pou li adrese.

Akoz unless dan Committee Stage ou annan en firm amendment, then we will not take it as a question and answer and argument on Policy.

Ou ganny mwan?

Proceed.

HON SEBASTIEN PILLAY Ok, Mersi Mr Chairman.

Mr Chairman mon pran konsyans sa ki ou'n dir.


Be dan mon lentervansyon mon'n fer sa kler.

E mon'n koz lo rol PEMC vizavi PUC.

E finalman la nou pe koz lo rol sa Komisyon vizavi PUC.

So pou mwan Lasanble pou pe pas en Lalwa e si demen i ganny enacted, (pa si i pou ganny enacted akoz mazorite pou vot pou li) e Prezidan i assent sa Lalwa, ou pe basically fer sa landscape Management pou PUC vin vreman complex prezan.

Ou annan sitan endividi prezan ki pou annan en say lo fonksyon en lorganizasyon.
Be finalman prezan mwan mon per.

Sa ki pou perdi ladan se bann travayer PUC ki sipoze receive en benefis from travay ki zot fer.

Wi Onorab Georges, se sa ki mon pe rode, mon pe rod the best pou sa mazorite workforce PUC ki mon pa krwar i right.

napa E malgre zot pou dir mwan poudir mon en lamannman e I am using this as for debate, Mr a pretext Chairman avek ou permisyon mon ti ava kontan panel (san ki mon fer en deba lo sa size) mon krwar i en legitimate concern.
Si ou pa en legitimate concern pou ou Onorab Naidu, i 11 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 legitimate en mwan.

concern pou Mwan konn konsernen ek travayer PUC.

Mwan mon krwar zot devret ganny zot dues zot devret gannyen.

Les panel eksplike.

E nou ava gete ki zot plan lo la.

Mersi Mr Speaker.

Si nou pa oule panel i eksplike then nou move on.


MR DEPUTY SPEAKER Annou les panel eksplike, akoz my understanding se ki sa Bill i pe set bann standar akoz nou pe propoz demarkasyon servis elektrisite.

E sa Bill i pou set bann standar ki li osi PUC koman en player in the industry or service i bezwen abide to.

Even when i annan son Board, even when i subject to PEMC.

So, panel eksplik nou kekfwa mon ki pa pe konpran.

PS TONY IMADUWA Thank you Chair.

Thank you Onorab pou sa kestyon.


Wi PUC pou ganny subjected to parey Regulatory PEMC Commission.

to Me Selman sa i en keksoz ki kapab dan son lentere tou.

E dan lentere tou dimoun.

Akoz demen si PUC par egzanp i engage dan bann dan bann pratik parey al merge, al afilye without approval of anyone having oversight - akoz si ou get anba tariff li menm li, tariff i pran kont tou aktivite PUC ki ganny fer.

E sa i factor in dan average cost of also.


Si demen i engage dan en aktivite ki increase the average cost, e ler nou, nou pou baz, lo tarif e nou war in monte i pou ganny reflekte ladan.

So, i dan lentere.

Si demen i kapab justify ki son purchase of another licensee or affiliation avek en lot licensee pou ed li to be more efficient, then i ganny laprouvasyon.

I mean it is just parey Chair in dir etabli bann standar kler ki, bann prosedir ki utility i follow.

MR DEPUTY SPEAKER Onorab Pillay pa agree.


Be solman parey mon'n dir nou pa pou kapab argue a difference of how we see this.

The implementation of this policy, e I will refuse to prolong the debate unless we have a firm amendment to change ki sa bann Clauses pe dir.

Onorab Pillay?

HON SEBASTIEN PILLAY Ok, be mwan mon kapab propoz en lamannman.

MR DEPUTY SPEAKER 12 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Si pa sibstansyel nou ava aksepte, wi.
HON SEBASTIEN PILLAY Me i pou sibstansyel be selman nou ava gete akoz i en policy matter ki mon santi poudir pou fer bokou dezord dan sa sekter pou en konpannyen ki mwan mon krwar nou devret pe proteze.

liability Akoz par lefe ki son lo contingent Gouvernman.

Sa kantite loan ki Gouvernman i al rode pou li.

ki Lakantite Gouvernman nou bezwen donn li, akout R200milyon pou bann proze ki i annan, eski i pa dan nou lentere pou protez sa lenvestisman?
larzan So, mon lamannman i sa mwan, ok, ‘‘with the exception of the Public Utilities Corporation a licensee shall not without approval of the Commission.

With the exception of the Public Utilities Corporation a licensee shall not’’.

E mon pou eksplike akoz.

Akoz PUC i deza subject to an oversight of its Board.

Which is subject to an oversight of PEMC.

Which is subject to the oversight to the Ministry of Finance.

I deza annan en oversight mechanism kler pou PUC.

Mersi Mr Chairman.
Mersi Mr Chairman.

So, ou ti le en amannman mon'n lamannman.

Si propoz en Lasanble pa oule pran sa lamannman then mon rest my case, mon ava les Gouvernman kontinyen bouz dan direksyon i anvi bouze.

Mersi Mr Chairman.

MR DEPUTY SPEAKER Be dan sa ka san ki mon antre dan deba.

Letan nou'n pas Communication Bill ki'n set standar pou kominikasyon, Fon Pansyon i en partner kle dan Cable &Wireless akoz i annan shares ki larzan nou tou.

Mwan ek ou.
Mwan ek ou.

The same argument was not raised pou dir akoz Cable & i Wireless ki Fon Pansyon annan par vin Gouvernman.

ladan ki Mwan mon zis war li i pe set en standar, pou level laplenn dan servis prodiksyon, distribisyon elektrisite.

E PUC koman en licensee i bezwen abide to the National Standard being set.

Onorab Georges.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair, Mr Chair mon pa konpran akoz ki nou pe Lopozisyon donn permisyon, pou li koz lo PUC avek travayer PUC?
Leader Napa naryen pou fer avek sa Bill ki devan nou.

Leader Lopozisyon pe zis servi sa 13 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Lasanble pou li ganny war deor – fosman - pou li ganny war konmkwa li ki pe defann PUC avek travayer PUC.

Ler sa pa devan nou ditou ozordi.

Alor mon demann ou Mr Speaker pa donn Leader Lopozisyon laparol pou li vin avek sa bann mannev ki i pe fer, pou li dir i pe vin anmenn en lamannman, ki li menm li i fek deside la ozordi pou ozordi pou anmenn sa lamannman.
I ti annan tou sa letan pandan ki sa Bill ti devan nou ozordi.

I urge you Mr Chair pou ou apply Standing Orders e anpes sa bann mannev pou detourn nou travay bomaten.

in Sirtou ki Lasanble deside ozordi pou donn Leader Lopozisyon en faver avek en Mosyon ki i pe anmennen.

E la prezan retard nou Lasanble.

Mersi.

i pe MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Ou annan en matter of privilege?

State ou matter of privilege Onorab.

Konstitisyon HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.
Mr Chairman i garanti ki there shall be freedom of debate.

E okenn Manm pa devret pa devret subject to okenn lezot prosedir apard ki bann prosedir ki Lasanble in etablir.

Lasanble in etablir en prosedir ki koman en Manm.

Mon annan drwa fer mon komanter libreman san ki en lot dimoun i akiz mwan pou fer mon komanter fosman.

So premyerman, (Onorab trankil trankil reste Larue Silvouple.

Reste ou Onorab Larue konport ou)!

ou MR DEPUTY SPEAKER Non Onorab.

Hang on.


Onorab adres the Chair e silvouple evite donn lord okenn Manm lot kote latab.

E okenn Manm lot kote latab evite donn lord Manm kote sa kote.

Proceed avek ou.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman mon ava swiv ou ruling ki ou’n donnen.

Atraver ou mon ti ava demann Onorab Larue pou les mon kapab koze silvouple.
Mr Chairman mon matter of privilege enn;- premyerman Leader Zafer Gouvernman mon koleg lo lot kote latab in impute en improper motive ki in dir ki fosman, sa ki mon pe fer mon pe fer li avek en false pretense.

Mon pa pe fer li avek en false pretense, mon pe fer li baze lo sa ki mon pe lir devan mwan.

E sa ki mon pe war 14 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 devan mwan e sa ki panel pa pe kapab eksplik mwan.
Dezyenmman Mr Chairman mon annan drwa koze dan sa Lasanble, menm si Onorab Georges pa kontan mon koze, mon annan drwa koze.

Sa i kler sa.

E trwazyenmman Mr Chairman, napa naryen ki'n ekrir dan nou Standing Order ki dir ki mon pe ganny en faver ler mon pe anmenn en Mosyon to quash an S.I.

sirtou en S.I.

ki annan En lenportans Nasyonal par lefe ki pe afekte sekirite sosyal bann dimoun ki ganny 63an.

urgency.
urgency.

en Mon le note Mr Chairman e mon ti ava kontan ou rule lo la e ki Onorab Georges i retract sa mo ‘’fosman’’.

Akoz i impute en towards mwan akoz mon lentere se war en Lalwa ki koresponn avek lentere tou Seselwa.

improper motive Mon pa’n servi okenn term derogatwar anver li, akoz mon respe li en kantite.

E mon ti ava apresye Mr Chairman avek tou liminite ki li osi i donn mwan menm respe.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.


Lo kestyon ou, le pwen ki ou’n fer, mon krwar letan in servi sa mo fosman, i en kestyon lopinyon ki Onorab pe eksprim son right to free speech dan Lasanble.

Non par egzanp letan ou, ou dir ki - yer ou’n dir par egzanp sa pou ferm PUC, i ti en kestyon lopinyon.

Ki personn lot kote pa’n obzekte to sa.

So zisteman akoz nou koman Manm Lasanble nou bezwen mezir nou bann parol ki nou dir.

Akoz i provok en kote pou reponn avek menm nivo degre pou ofans en kote a lot.
So, mon pa krwar poudir i annan okenn privilez la ki'n ganny afekte.

Kestyon faver egalman, i en kestyon lopinyon ki Onorab in dir.

I depan ki mannyer ou pe regard sa, par lefe ki Speaker in fini pronons son lekor, ki nou pou sanz Standing Orders.

Nou pou sanz, pa Standing Orders me nou pou sanz order of business ozordi – (ki mannyer nou apel sa)?

Who is looking at it?

Lekel ki pe enterprete i depan lekel ki pe regarde, i donn en sa lo la.
So, mon pa krwar poudir i annan okenn privilez ki ganny afekte.

These should at hand.

Leader Lopozisyon i lib pou li table en lamannman ki in dir met, ki fraz ki ou’n servi?
‘’With the exception of PUC?’’ HON SEBASTIEN PILLAY 15 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Mr Chairman wi, ‘’with the exception of the Public Utilities Corporation a licensee shall not without the approval of the Commission.’’ Akoz ziska la mon santi poudir sa a company koman en konpannyen - mon pa konnen si PUC i subject to Companies Act.

Petet zot ava klarifye ek mwan.


Me as a company PUC i annan serten laliberte pou li kapab act dan e fason, ki i bezwen fer pou li asire ki son bottom line i kontinyen a en nivo ki permet li pou permet li pou li.

Zot pa oule mon dir, ok. lobligasyon Pou saleryel lezot lobligasyon ki i annan anver travayer, oubyen bann lezot devlopman ki i anvi fer.

li satisfer oubyen Mon pa kapab pa dir.

Akoz PUC se sa son rol.

So mon'n table mon lamannman.

Si ou santi poudir mon napa 72 erdtan mon pou respekte.
Mon pe zis fer sa pou ede.

Me si zot pa anvi mon led then i ok. MR DEPUTY SPEAKER Mon krwar i en, mon pou li mon koman en konsider lamannman sibstansyel, akoz i pou ouswa lentansyon lobzektif sa Bill.

natir sanz Akoz sponsors i anvi ki in licensee PUC koman en ganny konpetiter.

trete parey son Me solman i ou right pou ou table.

E mon krwar Lasanble i devret pran en vot on that proposal.

Whether to accept or not.


So, I will put it to a vote pou nou regarde si nou pou met fer en sa Clause ki pou leksepsyon.

Wi savedir si i annan- Onorab Aglae?

HON EGBERT AGLAE Bonzour Mr Speaker.

Mon pe segonn sa proposal ki’n met devan pou lamannman par LOTO.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Donk i annan en proposal lamannman pou nou fer en leksepsyon pou PUC.

Tou Manm ki an faver?

Mersi.

Tou Manm ki kont?

Mersi.

Mersi.

Donk lamannman propoze Dirizan par Lopozisyon.


Vot ki'n ganny pran lo la, i annan 6 Manm ki’n vot an faver.

19 in vot kont e okenn Manm pa'n abstain.

Donk sa lamannman pa pase.

Nou ava proceed lo lot Clause Onorab Hoareau.

HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Chair.

Mr Chair nou lot Clause se subsection 9 (d).

16 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Kot after the work ‘‘divest’’ nou’n insert ‘’itself.’’ Nou next one i Clause 30 (c) after the word ‘‘person in’’ nou’n met ‘‘person into’’.
So nou'n add en ‘‘to’’ - into.

Nou proceed to 31(2) dezyenm laliny after the word ‘after’’’ nou’n retir ‘‘checking’ nou’n insert’ ‘being satisfied that the’’.

Nou al lo 34 sorry 33.

Wi lo paz 36.

33 (2) nou’n add the word ‘‘a’’’ after the word ‘‘by’’.

34 (1) nou’n retir ‘‘acting’’ sorry ‘‘acting’’ nou’n met ‘‘act’’ dan dezyenm laliny.

34 (1) (a) after the word ‘‘efficient’’ nou’n include the word ‘‘generation’’.

E after the word ‘‘cost’’ nou’n retir ‘‘of generation’’.
E after the word ‘’‘be’’ nou’n retir ‘pass through in’’ e nou'n met ‘‘fully reflected’’.

So, i pou lir koumsa.

‘‘Allow for efficient generation cost to be fully reflected in distribution tariffs’’.

(c) after the word ‘‘allow’’ nou'n retir ‘‘for’’.

(c) (2) operation, ‘‘the maintenance and replacement of’’ nou'n retir ‘‘their’’ nou'n met ‘‘the operators’’.

Ok. Nou al lir koumsa.

‘‘Suppliers shall (a) install a meter in accordance with’’ nou’n retir ‘‘as per’’.
expansion, lo 35(4) 34 i Apre dan sa tit pou Clause 36 - ‘‘Complaints from consumers’ of ‘consumers’’.

instead 36(1) nou koman en ‘’A Consumers’’ so ‘‘consumer’’ pou annan en pti ‘‘c’’.

Note ki pou annan en pti ‘‘c’’ akoz mon krwar pa si dan track version in mete.

Apre nou retir ‘‘s’’ avek ‘consumers.

So, ‘‘a consumers may submit any complaint’’ not ‘‘any kind of’’ nou'n retire ‘‘any complaint related to’’ apre blah, blah, blah.

Dernyen laliny - ‘’14 days of the date of receipt of the complaint’’.
Not ‘‘of reception of the complaint’’.

36 (2) after the word ‘’14 days’’ nou'n retir ‘’of the date of reception’’ e nou’n met ‘‘after receiving the complaint’’ e nou’n retir sa mo ‘‘of the complaint’’ after that.

So, i lir koumsa.

‘If the consumer is dissatisfied with the response under subsection (1) or if the supplier fails to give a reply within 14 days after receiving the consumer may submit’’.

Apre... the complaint MR DEPUTY SPEAKER Hang on avan ou al lo 3.
Onorab Georges ti’n edike i le azout en keksoz la.

17 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Super small, 36 (1) dezyenm mo.

Lefet ki nou i devret met annan en pti ‘‘c’’ e non pa en ‘‘C’’.

Mersi.

Ou’n dir?

Ok sorry.

Thank you.

‘‘a’’ consumer MR DEPUTY SPEAKER So Onorab Hoareau ou proceed.

HON JOHN HOAREAU ‘‘the’’ the word 36(3) after dezyenm tir laliny nou’n ‘‘reception’’ nou'n met ‘‘receipt’’.
laliny ankor after (3) nou’n retir ‘‘his or her’’ nou'n met.

Sorry nou'n retir ‘‘he or she’’ nou’n met ‘‘the supplier’’.

dezyenm 36(4) 37 (1) nou’n retir ‘‘as’’ dan trwazyenm laliny after the word ‘‘procedures’’.

Nou al lo 38(1) dezyenm laliny kot i met ‘‘give notice of warning’’ nou’n tir ‘‘of warning’’ i kontinyen ‘‘give notice to the consumer.’’ 38 (2) after ‘‘establishing’’ nou’n include ‘‘the technical’’.
38(3)(a) komansman sa phrase ‘‘duly formalised’’ nou’n tire nou'n met ‘‘prior formalised notice.’’ nou'n tir (b) nou komans avek from ‘’reconnection deadlines regularization.’’ Ok. 38 ‘(c) ‘‘penalties to be imposed on the distributor’’.

So nou'n tir ‘‘applied to in cases of wrongful disconnection’’.

So instead of ‘’‘wrong’ nou'n met ‘‘wrongful disconnection’’’.
(d) ‘switch to payment for ‘‘of tir customers’’ nou'n customers.’’ 39 Clause 39 (1) second line after the word ‘‘procedures’’ nou'n include ‘‘and’’.

39(2) after the word ‘‘approval’’’ lo dezyenm laliny nou’n include ‘the’’.

E after the lo dezyenm word lanniny menm nou'n include ‘‘standards’’.

‘‘service’’ E ‘’generators’’ swivan lo menm laliny.

Trwazyenm laliny setadir.

Nou’n retir ‘‘G’’ nou'n mt en ‘‘g’’.

Clause ankor dan ‘‘Gazette’’ part(c) subclause (c) ‘‘Gazette’’ i ganny en ‘G’.
39(3) (c) 41(1) dezyenm laliny ‘‘respect of the commercial’’ apre nou’n retir a lafen sa zis avan dernyen mo ‘‘the suppliers’’.

So, i vin ‘‘by suppliers’’.

41(2) trwazyenm laliny after the word ‘‘that’’ nou'n retir ‘‘the’’.
43, Clause 43 after the word ‘‘been’’ dan trwazyenm laliny nou'n met ‘‘a prolonged’’ E ‘‘dispute resolution’’ lo Clause 44 (1) i lir koumsa: - ‘‘Any dispute between persons already performing activities in 18 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 the electricity sector, licensees, holders authorisation and applicants licences and authorisations’’ nou retir sa mo ‘’‘the suppliers’.

E i kontinyen ‘‘shall be initially referred to’’.


for Me i annan en pti kestyon lo precision lo la ki mon ale les Onorab Georges diskite.

MR DEPUTY SPEAKER Sertennman.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Mon pa tro sir akoz ki- akoz se pa mwan ki ti fer sa propozisyon se Attorney General’s Office pou sanze.

Mr George James.

Me solman mersi pou donn mwan laparol kantmenm.


Mon annan en kestyon, mannyer i lir la ‘it's any dispute between persons or already the performing activities Licensees elector authorization and applicants for licences shall be initially the Commission’’.

holders sector.

revert in to Akoz nou pe- mon mazinen nou pe met already performing pou kouver PUC I the word suppose.

Why ‘‘already’’?
Why ‘‘already’’?

Why not ‘’any persons dispute the in performing activities electric sector’’ (which will include PUC akoz i pe fer li) between ‘’licences authorizes’’ eksetera.

Why the word ‘‘already’’?

Mersi.

Well in accordance with the Standing Orders mon fer en propozisyon to delete the word ‘already’’ akoz i include ‘’already’ bann ki pe fer sa travay deza.

Mersi.

i surplus MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Pillay ou lo menm pwen?


HON SEBASTIEN PILLAY Pa vreman Mr Chairman me mon ti pe sey regard en Clause dan Lalwa e sey rod en Clause parey kot nou dir poudir bann konsonmater elektrisite pou servi bezwen elektrisite bann baze kondisyon e fason ki Komisyon pou preskrir par regilasyon.

oblize lo pou Mon pe sey ganny en konpran, akoz ler mwan mon pou donn ou elektrisite, ou bezwen annan en Lagreman ek mwan, ek mwan koman sa provider.

Be ki regilasyon ki ou pou met an plas koman Komisyon?
Par egzanp sa madanm ki reste anler Mont Signal, ou pe dir li la poudir i pou bezwen servi son kouran baze lo regilasyon ki en Komisyon pou met an plas?

MR DEPUTY SPEAKER 19 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Mon pa pe sezi ou la mwan.

Dan 41(1)?

HON SEBASTIEN PILLAY 42.

MR DEPUTY SPEAKER Non, non be ok annou pa melanz le choses nou a come back to it.

La nou pe koz lo 44(1) pou retir sa mo ‘’already performing.’’ Zis pou tir mo ‘’already.
‘’ Ou mic i on dimoun lo radyo i tande ki ou pe dir.

Mr Imaduwa i oule azout en keksoz lo la?

PS TONY IMADUWA Zis en pe klarifikasyon from Onorab.

Ou pe fer referans lo 42 ou?

MR DEPUTY SPEAKER Wi.

Parski nou ti'n ariv 44(1) aprezan Biro Attorney Zeneral in fer en proposal avek sa Clause.

Prezan Onorab Georges in dir nou si nou tir zis sa mo ‘‘already’’ i pa vreman sanz the context of what sa clause i oule achieve.

Zis anlev sa mo ‘‘already’’.


PS TONY IMADUWA It’s ok. MR DEPUTY SPEAKER It’s ok, agreed.

So we go back avek permisyon Lasanble nou retourn en pti kou lo clause 42?

Non i zis en pti- i pa sibstansyel, wi.

42 kot en mo by regulation ou anvi konnen ki regilasyon.

HON SEBASTIEN PILLAY Wi egzakteman konmsi, mon pe mazinen par egzanp pou en nenport ki endividi ozordi.

Akoz sa i pou tou endividi, tou konsonmater elektrisite la.

I zeneral, i broad sa.


Ou pe dir poudir i pou ganny - i pou bezwen servi elektrisite dan kondisyon, fason e purpose prescribed anba regilasyon.

Be mon pe sey demann mon lekor ki regilasyon ki ou pou al prescribe, lo ki mannyer en dimoun i servi elektrisite, si sa dimoun i bezwen deza annan en service agreement avek sa dimoun ki pou provide li avek elektrisite.

Par egzanp ou, ou annan ou en biznes ki provide elektrisite, pa ou bezwen siny en lagreman ek mwan?
Akoz mon pe al donn- ou pe vin donn mwan elektrisite.

So how- ki kalite regilasyon ki nou pe koz lo la ki pou fer?

Akoz sa Lalwa i pou al ganny enplimante lo en dimoun deor.

Demen si en dimoun i an defo ek en regilasyon, nou pe 20 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 mazinen, nou pe koz 99poursan pei la ki ganny elektrisite,ok?

Mon pa pe koz fosman ankor la mon pe koz sey koz la pou mon pe sey ganny en konpran.

Mersi.
Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Par egzanp i a dir ou, ou a met baro avek elektrisite elektrik, avek ou baro feray devan ou lakaz.

Mr Imaduwa.

ou PS TONY IMADUWA Mersi Chair.

Mon krwar sa 2 Clause 42 ek 42 i annan pou fer avek standar avek safety and so on, ki annan pou fer avek elektrisite.

sa ki ou pou bezwen annan as en konsonmater.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Mr klarifikasyon lo la?

Imaduwa.

Oule HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.


Ozordi par egzanp PUC ler i donn ou elektrisite ou siny en lagreman ek li.

E dan sa lagreman ou pa kapab pran elektrisite kot ou pou donn en lot dimoun.

Zis parey pou delo ou pa kapab zis ale temper ek son meter, si in koup ou delo akoz ou annan en penalti pou fer sa, ok?

to Demen en consumer use i obliged electricity pursuant to kondisyon, manner and purpose prescribed to regulation.
Demen ou ganny en servis ek utilities, i annan en serten terms ek kondisyon ki vin avek.

E sa i pe ganny prescribed par .... Ki standar sa voltaz, ki mannyer ou pou servi li?

tap Demen ou pa anvi ki demen dimoun pe into distribution box pe konekte lot keksoz e fer enn de bann keksoz pratik ilegal ki compromise the system itself, e also compromise son safety.

So i sa regilasyon more or less ki pe soz.


i demen i set Now mon ti a konpran si ou ti di mon poudir bann bann pou distribiter bann kondisyon, konsonmater servi elektrisite baze lo regilasyon ki zot, zot provide.

Me la ou pe dir konsonmater pou swiv ou regilasyon.

ki pou i Konsonmater pou bezwen zis swiv lagreman ki li i annan avek son provider.

E sa lagreman li i pou bezwen - ou konpran ki mon pe dir ou - i pou bezwen baze lo regilasyon ki ou'n set.
Savedir ou, ou bezwen set regilasyon ki pou fer ki sa lagreman ki sa distribiter i donn konsonmater i baze lo regilasyon.

Ou konpran?

21 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 So ou sorti kot ou i al kot distribiter apre i al kot konsonmater.

Be mon pa ganny en konpran i mannyer ou pe dir ki prescribe regilasyon.

Pou mwan mon pa war li fer sans.

ou pou al MR DEPUTY SPEAKER Mon vwar lanmen Mr Imaduwa lontan i anler i paret i annan en larepons pou sa.
PS TONY IMADUWA Mon krwar nou devret pa konfize la.

Dan sa ki i pe fer la avek Elektrisite Act se tir tou sa bann technical regilasyon ki deza dan PUC.

Sa ki ou’n mansyonnen i egziste la.

Me selman i pe ganny retire anba PUC Act pou li antre anba Energy Regulation.

i kapab wi So demen sa regilasyon i kapab en regilasyon i deza egziste anba PUC Act ki pou ganny met an deor.
MR DEPUTY SPEAKER lo Savedir nou pe retourn i pe set standar largiman nasyonal ki tou bann licensees will have to- zot kliyan abide to.

konpran where Mr Mon Imaduwa is coming from.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Chairman.

I paret mwan nou pa ankor pran kalman bomaten.

Mr Chairman mon largiman mon konpran ou, be sa konsonmater son premye kontak i avek sa licensee.

So ou pe set standar pou licensee pou li pou son Kontra donn ki konsonmater i pou according to sa.
licensee pou Savedir la ou pa pe sipoze pe dil ek konsonmater la ou - mon konpran ou'n met li la akoz ou pe dil avek lobligasyon PUC consumer.

Li son lobligasyon se i bezwen zis swiv sa Kontra ki in gannyen ek son provider, ki pou baze e standar regilasyon ki ou'n provide.

lo bann liable konsomater The way I see it the way you’ve written it now, ou pe fer sa an relasyon ek regilasyon ki an plas.

I pa li ki pou liable an relasyon ek regilasyon.

Se sa ki mon pe konpran.


Akoz mon bezwen kapab ek nenport ki dimoun, bann ki pe al ganny 63an demen osi pou sot konpran sa.

Mersi Mr Chairman.

eksplik MR DEPUTY SPEAKER Minister?

FLAVIEN MINISTER JOUBERT Thank you Mr Chair.

Mon pe- letan pe koze la (Mersi Onorab pou sa komanter) letan Onorab 22 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 pe koze mon pe zis lir en pti pe electricity regulation par egzanp.
Si ou get 108, i dir ou nou ‘’no portable operator shall be used in a bathroom.’’ Pa PUC ki pou enforce sa, sa i s konsonmater.

So i annan serten prensip ek practice ki sa konsonmater osi ou bezwen abide to- i pa pou okouran poudir son ban lareg i egziste, be selman zour i ariv en problenm, i pou realize poudir i ti merite e i oblize comply avek sa.

Be i deza annan Lalwa sa.

I pa en keksoz ki nou pe evante, i la dan Lalwa elektrisite ozordi.
Alors bann standar e konsonmater i bezwen konnen poudir i annan lareg ki aplik pou li, ki i kapab enform son lekor lo la ki gouvern son lafason ki i servi elektrisite.

E normalman se ou elektrisyen ki pou dir ou sa bann keksoz.

Me selman i la dan Lalwa e i aktyelman la ozordi.

Thank you.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi.

Onorab Loze?

HON JOHAN LOZE Mr Speaker mon krwar nou vwar en pe kote konfizyon panel i ete.

Nou pe pran en keksoz from the existing PUC Act, nou pe transfer li dan sa ki nou pe fer ozordi.
PUC is a supplier and a regulator, so whatever i son Act it comes from the point of view of being enn en supplier, enn a regulator.

Prezan ou oule tir sa bout regilasyon ek li met li anba sa ki nou pe kree ozordi.

Be it’s still worded as if it’s coming from a supplier which is PUC.

Sa ki Onorab Pillay pe dir zot, i annan en buffer aprezan ant ou the regulator and the consumer which is the supplier i annan en standing ki contract ant li avek son consumer.
li in Prezan ou, ou pa pe the regulate electricity bathroom ou.

This is common sense.

Be sa supplier ant li en son consumer i annan keksoz ki li i pe bezwen dir son consumer la i dan ou Kontra, ou pa abiz elektrisite dan sa fason ou - non.

E la kot konfizyon pe vini.

You are still wording it as if your regulator is a supplier.

Mersi Mr Speaker MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Minis oule klarifye sa?

MINISTER JOUBERT Thank you Mr Chair.

E thank you Onorab.
E thank you Onorab.

Mr Chair zis en pti FLAVIEN 23 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 pwen zis pou klarifye sa konfizyon.

se Lentansyon pou zeneraliz sa bann lareg, pou tou suppliers.

Ozordi i aplik zis pou supply PUC akoz i anba PUC Act e PUC regulations.
tou Lentansyon se ki suppliers - si mwan mon lo en zil demen mon annan en licence koman en supplier e mon oule supply elektrisite, mon bezwen abide to bann menm standar anba sa regilasyon ki prezan i ganny zeneralize e tou mon bann dimoun ki mon pe supply osi devret lo menm standar ki PUC pe supply.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Minis.

Onorab Pillay?

HON SEBASTIEN PILLAY Onorab Georges in lev son lanmen en pe letan.

So mon a zis fini fer sa pwen akoz mon pa oule ganny akize pe fer okenn naryen.
Mr Chairman - mon konpran ou Minis, i pa ki mon kont ki ou annan regilasyon.

Mwan mon an faver ou annan regilasyon, mon pwen avek ou se ki ou pe met liability lo konsonmater.

Savedir ou pe dir mon la - annou pran li lozikman - si en konsonmater i pran son hair dryer i servi dan lasanmben, ok, i pou'n kas regilasyon li, lekel ki pou enforce sa kas regilasyon?

Ou Komisyon ou pou al kot sa laba ou pou dir sa boug madanm oubyen sa msye ki'n servi hairdryer dan lasanmben?
Sa mon problenm avek sa ki ou pe dir, akoz ou Komisyon ki sipoze enforce ou bann regilasyon, pa sa supplier.

Sa ki mon pe dir ou sa supplier li i enforce son Kontra ki i annan avek sa konsonmater.

ler Savedir dan konsonmater li i kas sa Kontra i premyerman liable avek sa supplier e an dernyen repriz in kas Lalwa an relasyon avek sa ki regilasyon ti set up.

So sanmenm sa ki nou pe sey dir ou, la ozordi PUC pe fer tou lede li menm.
Ou pe tir PUC dan zwe, pa sa nou issue, nou issue i se ki mannyer ou'n met sa ou pe met sa onus lo konsonmater to be responsible for the regulation ki in kase.

E mwan mon pe sey konpran be i pou annan en lofans ki ganny kree si i kas sa regilasyon, what is the offence of servi ou hair dryer dan lasanmben?

What is the offence of pran en soz met dan sa, ou ganny electrocuted or something ou war?

MR DEPUTY SPEAKER 24 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Mersi Onorab.
Onorab Georges ou lo menm pwen apre panel i ava response to.

Mr Speaker ok. Anba Order 40 Mr Speaker, ok?

dir detrwa HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Chair.

Mr Chair mon keksoz, anvi premyerman mon pa konpran akoz ban manm lo sa kote latab i konfize, e zot pe sey anvoy zot konfizyon lo panel.

Nou kote isi nou 25 nou pa konfiz ditou nou, nou'n lir s ae nou konpran li tre byen.

I dir ki pou annan regilasyon e ou ava swiv sa bann regilasyon.

Se s aki ki dir napa okenn onus ki ganny met isi laba.
E sa regilasyon li menm parey tou regilasyon i ava set out ki ou bezwen fer.

I ava set out sa lofans i ava sort out lekel ki pou enforce sa regilasyon parey tou regilasyon i fer.

Nou konpran sa tre byen nou Mr Speaker.

E mon ava demann Leader avek Lopozisyon ki li osi i konn prosedir tre byen, si i annan en regilasyon ki vini ki i pa kontan, i anmenn en Mosyon pou quash.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

Ki ou point of order Onorab?

Anba ki Order?


HON SEBASTIEN PILLAY MR DEPUTY SPEAKER Anba Order?

HON SEBASTIEN PILLAY 40 ok. MR DEPUTY SPEAKER 40.

HON SEBASTIEN PILLAY Mr Speaker ler dernyen fwa mon ti anmenn en regilasyon pou quash en S.I.

kot LDS ti blok mon regilasyon e zot ti anmenn en lot Mosyon pou fer deba lo la.

MR DEPUTY SPEAKER Non, non, non, non!

Hang on, hang on, hang on!

Order 40 i koz lo- Non, Onorab, Onorab, Onorab!

HON SEBASTIEN PILLAY Be aret dir sa bann kalite keksoz.
Ok akoz si zot anvi, MR DEPUTY SPEAKER Non, non, non.

Onorab Pillay!

HON SEBASTIEN PILLAY Si zot anvi quash mwan anpes mwan anmenn mon S.I.

dir mwan!

MR DEPUTY SPEAKER 25 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Onorab Pillay!

Ou toultan abiz ou mikro en pti pe an tro.

Ou demann mwan en point of order anba Order 40 ki koz lo matter of privilege sa ki Onorab in dir pa'n abiz ou privilez.

I don’t see why you should raise a point of order under Order 40.
So parski Mr Imaduwa in eksplik nou byen, mwan letan mon lir 42 nou pe demokratik Sekter Elektrisite.

So ozordi i annan zis PUC, i normal pou annan en regilasyon demen, ki pou donn tou konsonmater elektrisite irespektiv lekel supplier ki ou'n subscribe avek, pou dir koumsa ou bezwen servi sa elektrisite ki ou gannyen.

So pou mwan mon krwar i normal ki i annan en blanket cover dan sa Act, akoz i premye fwa ki nou pe annan en Lalwa koumsa dan Sesel.
E byensir prerogative i reste avek nou koman Manm Lasanble demen si i al an deor pou nou met en fren avek.

Panel?

PS TONY IMADUWA Thank you Mr Chair.

Mr Chair zis 2 pti pwen ki mon krwar i kapab klarifye en pe ki Onorab pe demande, si en dimoun pa comply avek sa regilasyon liability i tonm lo li.
Akoz si ou comply avek regilasyon e ou'n fer tou keksoz byen, e en problenm i arive, sa supplier ki annan problenm, se sa supplier ki sipoze rezourd ou bann problenm e fer tou bann tranzaksyon, pou asire ki ou supply i retournen.

E si i annan okenn domaz ou bezwen pran kont sa.

Me si ou pa'n swiv regilasyon liability i tonm lo ou.
Lot keksoz osi, se ki si par egzanp i annan en withdrawal of supply, ouswa supplier i pran en aksyon kont sa kliyan, sa kliyan pa kapab vini ava sa dispute mechanism, ouswa sa konplet mechanism dir poudir zot in koup kouran kot mwan pou tel ou tel rezon.

Akoz ou pa'n comply ek regilasyon.

Alor i annan ground pou nou etablir parey i egziste ozordi bann lareg zeneral, pou la fason ki bann sistenm ek bann konsonmater i servi sa fasilite.
E si zot pa servi then zot ki ganny afekte e sa supplier li i pa war li oblize met keksoz drwat, ziska ler zot aksyon i an konformite avek Lalwa.

Thank you.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi panel.

Mon krwar nou'n ase diskit zafer regilasyon ki nou pa ankor war, pa ankor vini ki nou pa konnen ki pou mete 26 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 ladan.

La nou kontinyen nou'n ariv lo Clause 44.

HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Chair.

Mr Chair nou'n ariv lo 44(1) nou'n fini sort sa out.
So 44(1), 44(2)(a) with the word ‘‘right’’ nou'n azout en ‘s’ pou fer li vin ‘’‘rights’.

44(2)(b) with the word procedure nou'n azout ‘‘s’’ pou fer li vin ‘’procedures’’.

Apre nou'n met ‘‘on’’ nou'n retir ‘’in’.

44(3) i pou lir koumsa.

‘‘A party aggrieved by any the Commission decision of pursuant to section (1) may appeal against’’, nou'n met sa mo ‘‘against’’ such decision to the Fair Trading Tribunal established under section 14 of the Fair Trading Act, 2022.

(Act 12 of 2022), dan bracket.


Ok nou al lo 45.

45 after the word ‘‘exercise’’ nou'n tir ‘‘the’’ nou'n met ‘‘its’’ and after the word ‘‘in’’ dan dezyenm laliny nou'n tir ‘‘the’’.

Nou al lo 45(2) (a) nou'n retir ‘’advice’’ ki en noun nou'n met ‘’advise’’ ki en verb.

Nou'n fer menm zafer avek (b).

(1) E nou al lo part 5- non avan nou al lo part 5.

Nou al lo lo paz 43 subsection electricity sector.

Nou'n retir ‘‘of’’ nou’n met ‘‘with’’.


Prezan dan menm (5) ‘‘standards for health, safety subclause and security’’.

Full stop.

Nou'n tir ‘’standards’’ dernyen mo.

‘’‘the’ after ‘‘the Nou al lo ‘‘t’’ aprezan.

45(t), 2(t).

Dezyenm laliny nou’n retir the word ‘‘including’’ required payments’’ nou'n tir ‘‘s’’ ek ‘‘payments’’ payment, so i vin ‘‘payment’’.

E (w) i vin trwazyenm laliny i vin 2023 instead of 2022.

‘‘Act of 2023’’.
‘‘Act of 2023’’.

Ok so nou al lo 45(2) (b) i lir koumsa; the requirements and tariffs to be paid’’- ‘‘approve MR DEPUTY SPEAKER Kontinyen ou ler ou fini apre nou ava pran query lo la.

HON JOHN HOAREAU Ok ‘‘approve the requirements and tariff to be paid under Generation Distribution Schemes’’ with an ‘‘s’’ including ‘Net Metering and Net Billing lo Net’ komansman nou ti tir sa capital ‘N’ pou fer li vin en small ‘n’ so nou bezwen konsistan la osi nou pou bezwen retire.
si nou a rapel MR DEPUTY SPEAKER So sa capital ‘N’ dan net metering ouswa dan net billing?

Ouswa dan tou lede?

HON JOHN HOAREAU 27 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Tou lede, tou lede.

Pou fer li konsistan.

Tre byen.

MR DEPUTY SPEAKER Be so si nou tir capital ‘N’ savedir lo osi tir capital ‘M’ avek Capital ‘B’?

Is it?

HON JOHN HOAREAU Yes.

Sa i bezwen konsistan partou akoz dan definisyon nou ti fer parey.

MR DEPUTY SPEAKER Ok.


So i annan en propozisyon la pou tir sa mo ‘any kind’ ki mon prezimen panel i ok avek.

So Onorab Esparon ti'n endike ou annan en komanter lo sa Clause?

HON REGINA ESPARON Wi me Speaker mon ti pe dir si nou pe amann 45(1)(w) pou met 2022.

Nou bezwen osi fer sa pou (x) par anba ki parey ki 2020 pou nou met li 2023.

MR DEPUTY SPEAKER Ok mon krwar yer nou ti tonm dakor deza la.

Onorab lo Hoareau?

HON REGINA ESPARON Parski nou pe amann sa ki par lao (w), 45 (1)(w).
Mon krwar pou (x) osi par anba nou pou bezwen amann li pou met 2023.

MR DEPUTY SPEAKER HON REGINA ESPARON Konsistan.

Mersi.

MR DEPUTY SPEAKER Tre byen.

Ok.

So napa obzeksyon okenn par.

We proceed.

HON JOHN HOAREAU Ok nou al lo 46.

46(1) (a) i annan sa mo ‘‘formulate the National Energy Policy’’.

Vi ki sa Lalwa i en Lalwa Nasyonal pou nou, nou pa pe legislate pou en lot pei so mon mazinen sa mon poudir ‘’‘national’ pa devret la.
So mon ti ava kontan - MR DEPUTY SPEAKER Ou krwar sa mo i merit redundant?

Ok. Pa ti ankor diskite panel sa kwa?

HON JOHN HOAREAU Comment ki Onorab Georges in mete ok?

Nou pou kontinyen aprezan avek 46(d) after the word ‘‘target’’ 46(1)(d) after the word ‘‘target’’ nou tir ‘‘of’’ nou met ‘‘for’’.
(f) nou met en ‘‘s’’ ek ‘‘recommendation’’ pou fer li vin ‘‘recommendations.’’ (g) nou tir en ‘‘s’’ avek li vin the ‘’manages’’ nou ‘’‘manage’’ ‘‘funds fer for 28 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 promotion’’.

Nou met en ‘’the’’ la.

Apre nou al lo (h) lo paz 45 nou kontinyen anba menm clause.

Approve environmental ‘‘and’’ nou'n mete ‘‘and health and safety standards’’.

(i) Nou'n retir sa mo ‘‘approve’’ lo komansman nou'n met ‘‘implement’’.
(j) i pou lir koumsa; ‘‘collect and maintain energy the energy sector, data on electricity subsector and on other energy consumers’’.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi.

Lo sa pwen la Mr Imaduwa i annan en komanter.

PS TONY IMADUWA Thank you Chair.

Aktyelman i lo (i) mon krwar nou kit ‘‘approve’’.

Fonksyon Minis se aprouv sa standar pou quality of supply- - of service.

MR DEPUTY SPEAKER So savedir panel i oule ki son format orizinal i reste, akoz i fonksyon Minis ki nou pe koz lo la, se pou aprouv pa enplimant.
HON JOHN HOAREAU Ok, alright ok nou konpran ou.

(j) MR DEPUTY SPEAKER Nou ankor lo clause 46(1)(j) lo paz 45.

HON JOHN HOAREAU Yes.

(j) i pou lir koumsa; ‘’collect and maintain energy data on electricity energy subsector and on other energy consumers’’.

sector Apre nou al (k).


Ki pou lir koumsa; ‘‘produce energy statistics which shall be made’’, ‘which shall’- ‘’produce energy statistics which shall be made’’ i bezwen ‘‘be made’’ la, ‘‘be made publicly’’ so sa ‘be’ i ganny retire after the word ‘‘made’’ ok. available proactively and on demand’’, apre i vin ‘‘and’’, so nou retir ‘‘to any interested person and on the internet’’.

Ok. follow?

‘‘Publicly (i) nou'n retir ‘‘s’’ with the word ‘’consumers’’ pou fer li vin dezyenm ‘‘consumer’’ laliny.
dan Part (iv), (l) (iv) after the word social nou'n met ‘‘and’’.

Prezan nou al lo 47(2)(e).

MR DEPUTY SPEAKER So savedir lo paz 46?

HON JOHN HOAREAU 46, yes nou pou komans avek ‘‘the annulled’’ or ‘’the annulled amount.’’ So nou'n met ‘‘the’’ lo komansman sa fraz.

29 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 (f) i vin ‘’licenced conditions requirement’’.

Aprezan and nou’n retir sa bout ‘‘of licence’’ at the end.
Nou al lo (l) kot i met, lo sa laliny ki dir ‘‘requirements wireman, to applicable electricians’’ with one ‘‘s’’ mon war in met 2 ‘‘s’’ la nou pou bezwen tir en ‘‘s’’ pou li vin one ‘‘s’’ in plural.

Nou al lo (s) lo paz 47 nou add en ‘‘s’’ ek ‘‘system’’.

(t) nou tir ‘’capacities’’ pou met ‘‘capacity’’.

A (t) en Apre nou annan lamannman ki'n ganny table pou 47 apre (s).
So avan nou al (t) la nou annan en lamannman ki'n ganny table after 47(2)(s) pou include the following; ki new vin ‘’procedures and requirements for and management of funds for the promotion renewable of energy.’’ Consequently, i pou annan en renumbering or re- lettering ki pou ganny fer, kot 42(u)(t) i pou vin (u) - (u) pou vin (v) ok?
creation the E (3) ki follow pou lir koumsa; ‘‘the regulations under clause (u) and (v)’’ instead of (t) and (u) ‘’of subsection (2) ‘’shall’’ not ‘‘shall be used within in 6 months of the coming into operation of this Act’’.

‘’may’’, La mon oule eksplik en pti keksoz.

I vre ki Minis i kapab fer son bann S.Is, son bann regilasyon pou diferan striktir ki i pe met an plas dan son Minister.

Me selman nou pa'n oule les li par azar pou li fer, pou sa kalite fonksyon.
Vedir pou zener bann larzan ki ganny mete pou promosyon lenerzi renouvlab.

Akoz parey i annan bann Schemes - parey SEEREP Schemes lezot Scheme i kapab ganny kree demen.

Nou pa oule ki Minis konman en politisyen, i ganny blanmen pou si en dimoun in fund ganny akse avek sa oubyen, avek en lot pa'n ganny akse ensidswit.
So nou pe demande ki i annan en striktir ki ganny fer anba regilasyon, so in this way i compel the Minister pou li fer regilasyon, pou li fer en Komite petet pou kapab zer bann funds ki vin anba son Minister pou sa bann Scheme piblik.

MR DEPUTY SPEAKER Leksplikasyon i kler.

E a sa pwen mon prezimen ou le en reaksyon panel lo sa proposal?

MINISTER JOUBERT Thank you Mr Chair.

Nou ok avek sa propozisyon.


Pou vin ek FLAVIEN 30 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 en regilasyon pou kre ‘‘any fund under the Act’’.

Thank you.

pou Committee Onorab Hoareau.

kontinyen.

MR DEPUTY SPEAKER Tre byen.

Mersi.

HON JOHN HOAREAU lo 47(4) Ok mersi.

Nou al aprezan, the word ‘‘submit’’ dezyenm laliny nou'n add the word ‘‘it’’.

Nou al lo 48. after i ava MR DEPUTY SPEAKER Non, annou tenir akoz mon en moman krwar apropriye pou nou pran en break.
Ki letan nou retournen nou ava kontinyen avek part 10 lo Clause 48 e mon persyade i nou a kapab wrap-up omwen by midi, right?

So eski i korek si nou pran en break ziska 11er 20.

Nou a retournen 11er20 e nou ava annan nou 40minit pou nou fini sa few clauses ki reste.

Mersi.

Donk nou ava rezwenn 11er20.

(BREAK) tou MR DEPUTY SPEAKER Bonzour dimoun.

E welcome back.

Nou touzour dan Committee Stage pou Bill - Electricity Bill 2022.

E nou ti'n lo dizyenm parti sa ariv Prozedlwa.


Mon ava donn laparol Vis-Chairman Bills HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Chair.

Byen evidaman wi nou'n ariv lo paz 47, access to electricity facilities Clause 48.

E zis apre sa mo ‘‘upon’’ nou'n include ‘’the issuance.’ ’After the lo trwazyenm word laliny nou'n include the word ‘’‘onto’.

‘‘enter’’ Clause 49, nou'n retir ‘‘s’’ ek ‘‘networks’’ lo premye laliny avek ‘’‘s’’ ek ‘meters’’ lo premye laliny.
E katriyenm laliny nou'n retir sa mo ‘‘promises’’ e nou'n ranplas li par ‘‘premises’’.

lir ‘‘occupier of Nou al lo 50 aprezan.

Clause 50(1) after the word ‘‘occupier of’’ nou'n retir ‘‘a’’, so land.’’ E i trwazyenm laliny after the word ‘‘attending’’ nou'n met en ‘‘to’’.

51(3) after the word ‘‘use’’ lo dezyenm laliny nou'n retir ‘‘by’’’ nou'n met ‘of’’.
51(7) after lo the word ‘‘Commission’’ trwazyenm laliny nou'n met ‘‘the licensee’’, apre nou kontinyen after the word ‘’conviction’’ nou'n retir ‘‘be’ ‘nou'n met ‘‘is’’.

51(8) after the word satisfies nou'n tir ‘‘to’’ e with the lo word trwazyenm laliny nou'n met ‘‘s’’ pou fer li vin ‘’‘precautions’.

‘‘precaution’’ 31 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Lo paz 49 clause 52(a) avan sa dan son tit pou sa clause ‘‘constructing electricity licence’’.

facilities without a Nou'n met en ‘‘a’’.


E 52(a) after the word ‘‘generation’’ lo premye laliny nou'n met ‘’plant’’ instead of ‘‘planter’’.

E 52(b) after the first term paragraph nou al lo son bout kot i dir ‘‘commits an offence’’ not ‘‘and offence’’.

Nou al lo 53(2)(b) kot after the word ‘’regulations’’ nou'n tir ‘‘ruling’’ nou'n met ‘’governing’’.

54 dezyenm laliny after the word ‘‘authorization’’ nou'n met ‘‘granted’’ e en pti pe pli devan after the word ‘‘and’’ nou'n retir ‘‘on’’’ nou'n met ‘‘upon’.
Nou al lo 55(c) dezyenm paragraf.

Premye laliny after the word ‘‘on’’ nou'n tir ‘‘a’’.

Clause 56 lo paz 50 ankor after the word ‘‘on’’ nou'n tir ‘‘a ‘‘on so conviction’’ conviction’’.

vin i Clause 57(a) after the word ‘‘knows’’ nou'n tir ‘‘it’’.

E 57(c) lo paz 51 after with the word ‘‘mean’’ nou'n met en ‘s’ pou fer li vin ‘‘means’’ lo trwazyenm laliny.

Nou al lo Clause 60 premye laliny after the word give nou'n met ‘‘a written warning’’.
61 after the word ‘‘tampering’’ lo premye laliny nou'n met ‘‘with’’.

E 63, clause 63(1) after the word ‘‘easement’’ nou'n retir the mo ‘‘right over the property’’ instead of ‘‘properties of any person’’.

63(2) ‘’the Transmission ‘’nou war ki i komans ek en capital ‘T’ so nou'n retir sa “T’ ‘‘transmission’’ nou’n met en small ‘’t’’.

E after the first line kot in met ‘‘request the’’ nou’n met ‘‘Commission the for constitution of easement’’.
After- kot sa mo ki dir subsection (1) nou'n retir ‘‘to the Commission’’ so i lir koumsa; ‘‘The and Commission distribution licensees may request the Commission for the constitution of easement under subsection (1)’’.

63(3) premye laliny after the word ‘‘shall’’ instead of ‘‘take’’ nou'n met ‘‘make’’.

‘‘Shall make a decision’’.

Apre sa mo ‘‘make a’’ nou'n met ‘‘a’’ so i vin ‘’make a decision’’.

So dernyen laliny dan sa paragraf after the word ‘‘to easement’ nou'n met ‘‘to the easement’’.
E sa mon krwar ti dernyen lamannman anba sa seksyon e lo sa Bill li menm.

Mersi Mr Speaker.

32 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 lafen MR DEPUTY SPEAKER in Mersi Onorab.

Donk sa anmenn nou nou Committee Stage avek tou bann lamannman ki nou'n pas ladan.

E kekfwa zis en pwen refleksyon, mon pa tro sir i annan bann Parlman ankor dan lemonn ki pas sitan letan dan transmisyon live lo en Bill koumsa.
Kekfwa i en keksoz pou en nou konsidere koman Lasanble, akoz si non we will spend a time dan lot of Committee Stage, kan nou ti kapab pe fer bann lezot travay.

E si letan Bills Committee in regarde i sirkile bann Manm i fer komanter, sponsors i dakor ki zis nou vini nou vote, unless vreman major i amendments on the floor.

Be si i annan Lagreman ant Lasanble e panel vreman nou pe depans en kantite letan ki otreman nou ti kapab fer bann lot travay.
annan Sa i en pwen refleksyon koman en Manm Lasanble mon osi toultan mon mazin lo la.

Nou ava demann Sergeant-at- Arms aprezan pou nou retourn dan Staz Lasanble.

Nou bezwen en Mosyon for Third Reading of the Bill.

Mon not labsans LGB.

Anr Deputy Chief Whip LDS ki pou fer sa.

Proceed Onorab Esparon.

HON REGINA ESPARON Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon oule move ki the Electricity lir en Bill, 2022 Trwazyenm Fwa.

Mersi.

i ganny MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

E segonde?

Onorab Hoareau.


lekel ki HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon oule segonn Mosyon anmennen par Onorab Regina Esparon.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi Onorab.

E mon krwar le moman in arive prezan pou nou pran en vot lo Motion for Third Reading of the Bill as amended.

Tou bann Manm ki an faver mon a demann zot pou endike silvouple.

Mersi.

Okenn Manm ki kont?

Mersi.


Donk vot lo Formal Third Reading of the Electricity Bill, 2022 as amended 17 Manm in vot an faver, okenn Manm pa'n vot kont.

8 Manm in abstain.

Donk sa Bill in pase.

Mersi.

Aprezan mon ti ava demann Mrs Clerk pou fer Third Reading of the Bill silvouple.

Mersi.

MADAM CLERK 33 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Mersi Mr Speaker.

This Act may be cited as the Electricity Act, 2022.

Mersi Mr Speaker.

MR DEPUTY SPEAKER Mersi madanm Clerk.


Donk Bill in pase.

A sa moman mon ti ava remersye panel pou zot prezans avek nou sa en zour edmi.

E mersi pou travay ki nou'n fer e nou ti ava eskiz zot avek nou.

E swete ki zot pas en bonn fen lazournen pou sa Merkredi.

Mersi.

(Minister Joubert and his delegation were excused from the House) MR DEPUTY SPEAKER Prezan ki panel in kit nou.

Nou annan lezot travay ki devan nou.

Ki nou pou fer la nou pou pran en technical adjournment.
Nou pou repran ankor dan 10minit pou nou kontinyen avek lezot travay ki devan nou.

E parey Speaker in endike bomaten se nou pou bezwen pran en Mosyon of some sort pou nou pas lo Mosyon, table par Dirizan Lopozisyon.

Donk nou ava rezwenn ankor dan 10 minit.

Mersi.

(technical adjournment) (Mr Speaker in the Chair) MR SPEAKER Nou a kontinyen avek biznes Lasanble.

Order Paper e parey mon ti'n Propoze pou nou kapab avans lo bann Mosyon e akoz sa lot Bill ki lo nou Order Paper i ase konsiderab.
Mon krwar nou pa pou fer li zistis par sey pran li ozordi.

Alor mon pe propoze ki en Manm i anmenn Mosyon pou nou suspend Order 25 anba Standing Order (lekel sa 40?)

pou nou suspend Order 25 pou nou kapab pran Mosyon avan Bill.

Onorab Pillay ou pe anmenn sa Mosyon?

HON SEBASTIEN PILLAY Bonzour Mr Speaker.

E bonzour tou dimoun ki a lekout e bonzour tou koleg Onorab.
Mr Speaker ou a note ki ou deza annan dan ou posesyon en notice, menm si Standing Orders i dir mwan pa donn ou notice, me mon’n respekte ou demann pou anvoy li kot ou in writing pou sispann lord 25, pour ki nou kapab move lo Mosyon direkteman.

Mon oule ankor rapel ki mon'n fer sa request in writing avek ou e ou deza annan sa request.
So mon pe efektivman move mon Mosyon pour ki nou kapab sispann lord 25 pour ki nou kapab move lo Mosyon e 34 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 pour ki nou a kapab konsider mon Mosyon ki mon konsider irzan.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi.

Nou a ganny segonnman lo sa Mosyon?

Onorab Lemiel?

HON SYLVANNE LEMIEL Mon segonde Mr Speaker.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Eklersi mwan lo prosedir, eski nou bezwen debat sa motion, oubyen nou prosed lo vot direkteman?

Nou prosed lo vot?
Nou prosed lo vot?

faver Manm ki an lev lanmen silvouple?

Mersi.

Manm ki kont?

Lo Mosyon pou suspend Standing Order 25 nou kapab move Mosyon lo Order Paper, 8 Manm in vot pour, 0 kont e 22 in abstain.

Donk sa Mosyon par Lasanble.

aprouve in Donk lo Order Paper nou annan 2 Mosyon.

En Mosyon par Onorab Larue e en Mosyon par Onorab Leader Lopozisyon.

Mon pe propoze ki nou gard lord sa Mosyon.


Be selman dapre Lagreman ki nou'n annan dan ABC, Mosyon Onorab Larue i konsern aprouv Term Referans pou en Komite.

E dan ABC Manm in dakor poudir sa i en senp prosedir dakor avek sa Terms of Reference.

Donk ou a pran sa Mosyon e tou lede kote in aksepte pou annan minimum entervansyon lo la.

So nou a pran sa Mosyon e nou a propoze ki nou gard sa laranzman pou nou fini avek sa Mosyon direkteman.

Onorab Larue mon demann ou pou met ou Mosyon.


HON FLORY LARUE Mersi Mr Speaker.

Bonzour Mr Speaker.

Bonzour tou Manm.

Mr Speaker mon ti a kontan in order with Standing Order 42(2) mon ti a kontan submit sa Mosyon swivan; MR SPEAKER Yes Onorab.

Prosede, met ou Mosyon.

HON FLORY LARUE Komite Lasanble pou Sekirite Alimanter Devlopman e Soutenab i demann sa Lasanble pou aprouv Terms of Reference sa Komite.

MR SPEAKER Mersi.

Mon a ganny segonnman pou sa Mosyon silvouple?

Onorab Waven William.


HON WAVEN WILLIAM 35 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Mr Speaker mon annan gran plezir pou segonn sa Mosyon.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

Pou prosede mon krwar mon ava servi mon diskresyon mon Lotorite anba Standing Orders pou limit lakantite letan.

Mon a propoz 10minit pou komanse, petet en Manm lo sak kote, apre si i annan ki swiv 5 minit sakenn.

Onorab Larue pou ou prezant largiman pou sa Mosyon.
aprezan HON FLORY LARUE Mr Speaker parey dan sa Komite i dir, i en Komite ki pou regard sekirite alimanter e devlopman soutenab dan Sesel.

Mr Speaker koman en Lasanble ki nou'n mannyer sityasyon pe progrese dan lemonn, ki pli ale sekirite alimanter en pep i en keksoz ki vreman enportan.

vwar I pa touzour ki nou diskit sa bann kalite size, me parkont nou tou nou konnen koman en imen pou nou viv dan en fason byen e pou nou kapab annan en bon lasante, nou bezwen kapab manze.
E pou nou kapab progrese pou nou bezwen kapab annan en devlopman ki soutenab letan nou pe prodwi nou manze.

Lasante en pep i osi ganny evalye par sa kalite manze ki i manze.

Pou le moman dan nou pei Mr Speaker, i pa en keksoz ki Lasanble li menm in regard ladan lo kote to an detay.
ti fer E nou'n propoze atraver en deba ki ti vini letan Onorab Adelaide sa bann propozisyon dan en Mosyon dan Lasanble Nasyonal, i ti propoze ki nou koman en Lasanble responsab nou regard li dan nou sa Lasanble pou donn li en priyorite en pe spesyal, pou nou kapab akonpanny Gouvernman koman en Lasanble.

topik elev Pou vwar ki mannyer Parti US ti pa ti montre lentere pou partisip lo sa Komite.

I fer ki bann Manm sa Komite - tou Manm sa Komite i bann Manm LDS.
Mon ti a kontan Mr speaker retourn en pti gin an aryer.

Yer Mr Speaker atraver ou, bokou Manm lo kote US ti demann bann kestyon avek Minis pou Lagrikiltir ki ti dan Lasanble.

I enteresan pou vwar ki menm si pa zot ki ti'n plas serten kestyon spesifik lo lagrikiltir, ti annan detrwa man lo kote US ki ti profit sa lokazyon pou demann bann kestyon an plis lo sa sekter.
Parey nou'n ganny dir a plizyer repriz Mr Speaker, nou 36 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 pa kapab kestyonn lopinyon ki Manm in annan, me mon pa kapab deny ki zot annan en lentere kler dan sa lendistri lagrikiltir.

Mr Speaker lefe- HON SEBASTIEN PILLAY (Off-Mic) MR SPEAKER Hold on, hold on.

Onorab Pillay silvouple pa deranz Lasanble.

Manm pe prezant son Mosyon.

Mon'n donn li 10minit pou li prezant son Mosyon, i kapab servi largiman ki i oule.
li Mon permet servi largiman ki i oule me selman mon ti a kontan ki nou prosed vitman avek sa Mosyon e se pour sa ki nou'n met en limit letan.

Silvouple les lo fini son prezantasyon.

Mersi.

HON FLORY LARUE Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker parey mon ti pe dir yer letan kestyon ti pe ganny demande avek Minis Lagrikiltir, nou vwar k bokou Manm lo lot kote latab ti vreman enterese pou demann bann kestyon siplemanter lo bann kestyon orizinal ki Manm LDS ti'n anmenn spesifikman pou sekter lagrikiltir.
I byen enteresan pou vwar ki zot osi zot enterese dan sa sekter e zot koz dan en fason kont pozitiv pou fer en fason i byen dan sa sekter.

Me i par dezapwentan pou vwar ki letan nou koman en Lasanble atraver ou Mr Speaker - Onorab Adelaide in propoz sa Komite pou ganny formen, nou pa'n vwar zot in devan pou partisip dan etablir sa Komite.

I fer Mr Speaker ki zis Manm LDS ki lo sa Komite.


E pou le moman bann non ki'n ganny propoze e ki pe ganny met devan la i mwan koman Chairperson sa kote zabitan Waven William koman Deputy Chair e bann lezot Manm include Onorab Clifford Andre, Onorab John Hoareau, Onorab Norbert Onorab Loizeau, Regina Esparon e Onorab Francois Adelaide.

Mr Speaker pou le moman i premye fwa i arive sa dan Lasanble Nasyonal ki nou annan en Komite ki ganny fer dan sa fason.
Me par kont i montre ki nou lo sa kote latab, nou'n pran nou responsabilite Mr Speaker pou fer ki nou met en Komite ki pare pou travay.

bezwen ki Nou annan nou kantite reflekte sipoze Manm pouvwar dan Lasanble Mr Speaker.

Me lefe ki sa pa'n arive, nou'n bezwen annan ki 37 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 pran nou responsabilite e met lezot Manm abor.
Me par kont Mr Speaker lefe ki bann komite Lasanble Nasyonal i bann Komite ki sipoze bipartizan e nou pa sipoze lager bann topik politik lo la mon ti a kontan koman Chair sa Komite re propoze ki ban Manm US i rekonsidere lefe ki sa topik i vreman, vreman enportan pou pei.
zot rekonsider Alor nou redemann zot pou zot partisipasyon e vin devan e propoz bann non pou nou fer li vin en Komite ki balanse, ki nou a bann problenm dimoun dan sa sekter ban sityasyon bann devlopman dan sa sekter devan nou Lasanble, pou nou kapab fer bann travay serye lo la.

anmenn kapab lir Mr Speaker mon ti a kontan the Terms of Reference pou sa Komite ki an Angle pou benefis tou dimoun bann piblik ki pe ekoute.
Limero 1) Mr Speaker; The Committee for Food Security and Sustainable Development will be responsible to conduct oversight work on a national policies, strategies, action plans and measures, to achieve the highest possible status of food sustainable and security development for Seychelles.

2)The Committee will conduct oversight mainly in the following fields; 3)Agriculture, tourism, environment, climate change and energy.

Fisheries and the Department of Blue Economy.


foreign Land developments affairs and island developments.

The will interface relevant ministries, government departments and agencies, non- governmental organizations and the private sector nationally, regionally and internationally to achieve its purpose.

Committee with The Committee recommendations will propose to relevant entities mentioned in number 3 above and will fulfil any other duties assigned by The National Assembly.
Sa i Terms of Reference ki pe ganny propoze Mr Speaker.

E mon demande ki tou Manm Lasanble i vot an faver sa Mosyon.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab Larue.

Segonder Mosyon ou ti a kontan pran laparol la a se moman?

Ou ava annan 5 minit.

HON WAVEN WILLIAM 38 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker Onorab prezantater ki Chair Komite in dir preski tou.
Me mwan zis anvi met lanfaz ki sa Komite i en Komite tre enportan ozordi, e zisteman par lefe ki nou vwar bann tirbilans pe pase atraver lemonn ki konsern bann size ki sa Komite pe anvi trete.

E koman reprezantan lepep, mon vwar li nou devwar e devwar Lasanble pou kapab kre en tel Komite pou kapab fer swivi sirtou oversight ki nou rol prensipal lo sa bann tel sekter ki sa Terms of Reference pe refer avek.
E de lot kote se ki sa Komite pou travay fer en volonter kot parey nou'n dir oparavan nou pa oule okenn allowance pou fer sa travay.

Akoz nou vwar li i form parti sa travay ki nou bezwen fer, sirtou letan ou pe reprezant ou pep.

Alor avek sa de pti mo Mr Speaker ankor mon ti ava lans en lapel avek lot kote latab, pou zot rekonsider lapel ki Chair Komite in met devan Lasanble.

Ti pou byen pou pei si nou ti kapab met politik dekote e fer sa travay ansanm.
Avek sa 2 pti mo Mr Speaker mersi mon pou don mon sipor lo sa Mosyon.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Nou annan 2 Manm ki'n lev lanmen pou koze.

Onorab Lemiel.

HON SYLVANNE LEMIEL Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mwan mon plizoumwen annan kestyon ki mon ti a kontan loter Mosyon son dan i donn mwan wrapping-up serten leklersisman.

petet Mon pe koz koman Chairperson COGA ok. Ozordi nou pe vwar ki sa Komite in ganny kree, mon ti pou kontan petet loter Mosyon i eklersi mwan an term ki fason ki zot pou fer oversight?
Akoz as COGA lasirans i vin ganny donnen isi dan Lasanble e nou, nou sa Komite ki fer swivi lo sa bann lasirans, nou al bann vizit, nou fer hearings, nou fer nou rapor nou anvoy kot sa bann Minister konsernen.

Petet mon ti a konmans konnen ozordi avek Chair sa Komite, kote zot pou ganny zot issues?

Eski zot pou pran issues ki pe vin dan sa Lasanble pou zot fer oversight lo la?

Or donn pe leksplikasyon en pti pe pli detaye ki mannyer zot pou pe fer.
nou pti en Akoz Mr Speaker i pa ti pou byen ki par egzanp ozordi nou COGA nou annan serten 39 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 vizit - mon pe donn en legzanp en - nou annan vizit Coetivy kot lasirans ti vin ganny donnen isi factory whatever.

prawns Byento nou pe al sa vizit baze lo sa lasirans ki ti vin ganny donnen.

E lezot keksoz osi ki ti ganny dir dan Lasanble, ki pou al annan Desroches whatever COGA pe ale pou al vizite.

Ou tande par deryer ki sa Komite osi pe al fer menm vizit.
So eski nou pa pe mars lo lipye kanmarad?

Konmsi mon ti a kontan konnen dan en fason pozitiv ki nou pe met sa devan - mon ti a kontan konnen avek Chair or any member of the Committee Mr Speaker, ki mannyer egzakteman zot pou travay avek bann lezot sekter?

Eski zot pe al donn advice Gouvernman dan sa bann sekter ki zot in dir?

Devlopman Soutenab, Lagrikiltir, Tourism tou mon tann zot nonmen.

Eski zot, zot pe vin en Advisory Body to the Government?
Akoz pa sa rol Lasanble, nou, nou sipoze la pou nou fer oversight lo bann travay ki Gouvernman pe fer.

E sa mon konnen i annan FPAC e COGA ki pe fer.

So mon ti a kontan Mr Speaker just to conclude la en pti pe plis detay plis leksplikasyon an sa ki konsern travay an zeneral sa Komite, depi komansman ziska son finisyon ki mannyer keksoz pou ete.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Sebastien Pillay.

Onorab.

Onorab HON SEBASTIEN PILLAY Mersi bokou Mr Speaker.

Mon pou tre bref.
Mon pou tre bref.

i Premyerman annan bann statement ki'n ganny fer lo lefe ki Manm US pa pe form par sa Komite.

Nou a rapel tre byen fer Komite ti ganny prezante devan Lasanble, prezantasyon ti ganny fer lo en baz ki sa Komite pe al fer dan en advisory advise capacity, Gouvernman lo Polisi e nou ti met nou lobzeksyon ver sa.
pou Dezyenmman Mr Speaker mon vwar li drol ozordi nou pe ganny en lapel from menm dimoun i ti dir nou poudir nou pa oule form par en Komite, akoz i pa pou peye prezan nou, nou pa oule vin lo sa Komite.

Mwan bezwen kosyonn Lasanble Mr Speaker, avek mon leksperyans ki mon annan nou deza annan travay ki nou bezwen fer, i deza annan bann travay Komite ki pe sibstansyel.
La mon war in azout ek Foreign Affairs, nou deza annan Komite IAC, ki pe lyez avek sa bann diferan Antite nou deza annan tourism fer 40 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 bann Komite Lasanble ki annan en kantite travay ki fer.

i sa pou Me esansyelman i ava up to bann manm pou deside ki mannyer zot pou fer zot fonksyon an relasyon ek sa zot Komite, responsabilite.

E byensir osi zot privilez zot prerogative e mon pou respe sa.
An dezyenmman Mr Speaker mon pou adres ou regarding sa personnelman move sa Mosyon la apre midi.

Mon oule met lo rikord Mr Speaker ki ler ou'n koz lo Lagreman ki nou ti gannyen dan ABC, se ki Mosyon ti pou prezant Terms of Reference sa Komite.

Mosyon pa ti en pretext for debate.

E ou souvandfwa ou blanm nou - sirtou mwan mon ganny akize konmkwa mon pa oule étre pozitiv - mon pa oule travay ek Lasanble.
Mon oule zis met sa lo rikord Mr Speaker, akoz ler mon Mosyon pou vini mon krwar nou pou war ankor sa bann aksyon i ganny perpetrate kont United Seychelles dan Lasanble.

Mon swet sa Komite tou le meyer dan lafason ki zot fer zot travay Mr Speaker.

Me nou pozisyon.

nou mentenir Lasanble pa la pou donn Gouvernman advice, Lasanble i fer oversight lo la pou Gouvernman e pou check and balance delivery Gouvernman.
Mon vwar ziska a bann Komite ki pe fer zot tray koman IAC, koman COGA e menm lo FPAC, bann lezot Komite ki pe fer zot travay la zot pe fer li byen.

Komite Defans pe fer li byen, Bills Committee pe fer zot travay byen.

Akoz bann gro, gro Bill in pase zot in kapab go through sa bann Bills, malgre nou'n annan bann pti derapaz lo bann statement politik ki ganny fer be bann Manm in travay diligently lo zot bann Lalwa.
Mon krwar Mr Speaker mon reste en Manm Lasanble apre tou e mon siport tou travay ki Lasanble i fer me la apre midi la Mr Speaker nou pou annan en serious debate on the question of fairness dan sa Lasanble.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab LOTO.

Laparol pou Onorab Sandy Arissol.

HON SANDY ARISSOL Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi tou dimoun ki pe ekoute.

Tou dimoun dan lakour e nou bann Manm Lasanble isi.

Speaker mon ti a kontan koman son par sa ki Onorab Pillay in dir in regards to ABC.
41 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Nou osi bezwen pran kot poudir ABC letan nou ti tonm dakor lo Mosyon Onorab Larue, ti pou annan zis en prezantater avek en dimoun pou segonde e pou napa deba.

E malerezman in annan deba ozordi lo la.

Sa ki nou ti tonm dakor letan mwan mon ti demann sa leksplikasyon in regards to sa Mosyon mon rapel sa.

E dezyenmman dan ABC osi nou pran plizyer desizyon, par egzanp kot nou etablir bann lord lo Order Paper, kwa ki nou pou pran.
E ozordi zisteman apre ki nou'n etablir bann lord, ozordi nou vwar ou pe la sa menm lord ki nou as ABC koman en lekip nou'n etablir, pou nou kapab pran serten Mosyon parske nou santi poudir i pli enportan ki lezot Mosyon, oubyen pli enportan ki lezot travay Lasanble Nasyonal.

So tousala i en pe sa bann fairness ki Onorab Pillay pe koz lo la, ki nou osi nou krwar ladan, ki nou plis nou anvi kontinyen ganny etablir.
Letan mon pe siport Mosyon anmennen par Onorab Larue, mon krwar ozordi tou dimoun pe koz kriz alimanter, tou dimoun ozordi mon'n tann poz kestyon lo agro agriculture.

Nou'n tann poz kestyon lo landbank, mon krwar later ozordi lagrikiltir i en size ki konsern tou dimoun.

E nou koman en pti pei i pa en leksepsyon pou nou.


Alors mon ti a kontan ki tou dimoun ki pe ekoute konpran ki poudir apard lezot responsabilite ki nou annan koman Manm Lasanble, Nasyonal en group nou dan Lasanble Nasyonal parey i leka poudir i annan plizyer Manm ki santi poudir i annan plizyer size ki pli pre avek son leker - zis parey lo kote COGA i annan plizyer Manm ki santi poudir swiv lasirans Gouvernman i en pe pli pre avek li.
Mwan mon pli war non koman en gard alor mon'n al lo Komite Defans ek Lentelizans pou mwan swiv ki pe arive.

I annan lezot Manm ki al lo lezot Komite zot depandan konesans, oubyen sa ki zot abitye avek.

lo Me letan mon'n tann koz lo an relasyon avek mont lo lipye kanmarad ki mon pa tro krwar i fer sans parske FPAC nou ti ganny sans al vizit SCAA kot Airport, SCAA pa vin dan Lasanble Nasyonal me nou ti al; vizit zot in regards to reveni, depans, sa ki zot pe fer an relasyon avek pei.
E la Komite Defans in pran en desizyon pou zot osi al vizit SCAA.

An 42 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 relasyon avek defans, sekirite e lentelizans pei.

So sakenn pe fer son travay dan en fason - zis parey letan Minister Lasante i vin dan Lasanble Nasyonal i prezant serten lasirans zot fer, e i annan kestyon ki ganny demande e COGA in lezot regards Komite take-up par egzanp bann madanm i kapab take-up lo lezot size.
to i kapa lasirans e i kapab take-up Me sa ki enportan avek sa Komite ki'n ganny etablir e ki pe ganny propoz serten Terms of Reference par Onorab Larue, senpleman li i pe fer serten lezot travay an koneksyon avek sekirite alimanter dan pei ki konsern tou dimoun.
Alor mon santi atraver son travay koman sa Komite, zot a kapab fer setyenm vizit parey tou lezot Komite, zot a kapab fer serten rekomandasyon, zot a kapab anmenn Mosyon, zot a kapab anmenn kestyon, zot a kapab fer serten rapor, pou nou rode ki mannyer ansanm nou kapab ed Gouvernman.

Tou bann fermye, tou dimoun ki pre avek sa ki nou apel Sekter Alimanter dan pei ki ozordi i en konsern pou tou dimoun.

So lo sa detrwa parol mwan mon ti a kontan aport mon sipor pou Onorab Larue avek son Komite.
E nou pe demann zot pou kontinyen fer sa bon travay e kekfwa demen term prosen i kapab annan en lot Komite ki ava etablir.

E kekfwa en group bann ex-teachers ki la dan Lasanble ava dir be ok annou get en kou ledikasyon nou santi i annan sipor ki nou kapab anmenn enn pou Minister Ledikasyon avek bann zanfan dan lekol.

Kekfwa i ava annan en lot ki ava leve.


Gouvernman, So sa i en pti pe nou rol koman bann Manm Lasanble, pou nou rode ki mannyer nou asiste ki mannyer nou kontinyen siport nou bann dimoun laba deor pour ki pei i bouze e fleri parey nou tou nou anvi.

Mersi bokou Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mon pou bezwen adres enn ou komanter.

E sa lo desizyon ki ti ganny pran dan ABC.

E mon oule dir i drol ki 2 dimoun nou ti dan menm meeting.

Me selman nou tou lede nou annan de diferan lenterpretasyon.
Mwan mon'n azir lo sa ki mon rapel.

Dapre mwan nou ti deside se ki i ava annan zis 2 entervansyon lo sak kote.

Si mon'n mal enterpret sa nou a kapab verifye sa dan minutes ABC.

Me apard sa 43 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 mersi bokou, mon ava aprezan apel Onorab Larue pou prezant son repons lo deba, avan nou vote.

HON FLORY LARUE Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon ti a kontan premyerman adres kestyon Onorab Lemiel ki Chairman COGA.
lo Mr Speaker mon pe regard zot Terms of Reference ki lo website Lasanble Nasyonal.

E mon krwar parey Onorab Arissol in fer resorti, i vreman I zot spesifik direkteman adres bann lasirans ki ganny fer dan Lasanble alor verbatim i montre direkteman in dir, ouswa en ki Minis reprezantan dan Gouvernman i vin dir ouswa en lot lorganizasyon.

travay.

sorti E zot, zot pran sa e zot travay lo sa lasistans spesifik ki ganny fer.
E parey nou tou nou konnen sa bann lasirans i adres tou size Mr Speaker depi lasante, ledikasyon nenport ki size, alor i vreman gran.

La nou pe koz en Komite ki spesifik lo son size.

Menm si Onorab Pillay atraver ou Mr Speaker ki'n fer referans avek enn nou Terms of Reference ki koz lo Foreign Affairs and Tourism.
Mr Speaker i pa lo issues Policy Foreign Affairs pei, i lo kote diskisyon ki nou kapab fer avek Foreign Affairs atraver bann sityasyon ki arise e bann desizyon ki ganny pran, pou kapab adres sa ki nou Komite pou regarde direkteman, ki sekirite alimanter.

E i kouver bokou sekter dan sekirite alimanter, akoz i bezwen vin bokou sekter ansanm pou nou kapab ganny sa sekirite alimanter.

Alor mon pa war li ki nou pe fer en oversight lo kote nou pe step lo lipye personn Mr Speaker.
E mon pou bezwen fer referans avek FPAC ki'n ganny mansyonnen.

E li son Terms of Reference i pli spesifik ankor Mr Speaker.

I direkteman dir i koz lo bann accounts ki ganny fer referans avek dan Lartik 158 dan Konstitisyon.

I koz lo bann expenditure ki ganny fer.

I koz lo bann rapor Oditer Zeneral.

I koz lo bann keksoz spesifik ki annan pou er ek finansman pei.

La dan sa kote Mr Speaker kekfwa i kapab annan en eleman finansman lo kote bann fon, ouswa lezot keksoz ki zot koz lo la dan sa sekter.
Me i plito lo ki mannyer sa bann i rezonn across the keksoz board dan sa sekter akoz i annan en kantite dimoun ki involve dan sekirite alimanter pei.

44 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Mr Speaker pou termin mon entervansyon, letan nou ti ganny dir lo kote Manm Mr Speaker, nou vwar ki nou lo kote LDS nou anvi tann zot fason panse lo sa topik.
Akoz i bezwen adres bann issues ki zot osi zot ganny dir avek Manm oubliye i pli bon annan de kote latab ki koz lo menm issue lo diferan kalite pwennvi, pou nou kapab anmenn solisyon pli meyer pou pei Mr Speaker.

I en size ki i vreman enportan ozordi pou nou konnen ki nou pep i manze, kote nou manze i sorti e ki mannyer nou prodwi li.

Alor Mr Speaker mwan mon krwar koi i annan merit ki nou kre sa Komite e mon ti a demann tou dimoun pou siport sa Mosyon pou nou kapab move forward.

Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab Larue.

Bon nou'n termin deba e mon ava aprezan apel bann Manm pou vot lo Mosyon.

Manm ki an faver lev lanmen silvouple.

Manm ki kont?

Lo sa Mosyon pou aprouv Terms of Reference Komite Sekirite pou Lasanble Alimanter Devlopman e Soutenab.

23 Manm in vot pour, 0 kont e 8 abstansyon.

Donk sa Mosyon in aprouve par Lasanble e sa Komite in ganny son Terms of Reference.

Mersi.

Nou'n menm al en pe pli vit ki mon ti krwar.

Donk nou apepre annord avek letan.


Nou pou pran poz la e nou a repran Lasanble 2er pou nou travay lo lot Mosyon ki lo Order Paper.

Mersi.

(BREAK) MR SPEAKER Bonn apre midi tou dimoun.

Manm Lasanble, staff e piblik.

Nou kontinyen lo Mosyon.

E nou'n ariv lo Mosyon Onorab Sebastien Pillay, Leader Lopozisyon.

Ki Mosyon nimero 2 lo nou Order Paper.

Onorab Pillay i ava soumet son Mosyon.

travay HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.


An akord avek Seksyon 64(2), nou Interpretation and General Provisions Act, mon pe demande ki sa Lasanble fer en rezolisyon ki S.I 137 2022, ki fer ki laz sekirite sosyal i sorti 63an pou vin 65an.

I beg to move, Mr Speaker.

i MR SPEAKER Onorab, eski ou'n mank sa dernyen bout dan ou Mosyon ki dir pou demande ki i ganny repealed?

45 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 HON SEBASTIEN PILLAY Wi, mon'n demande ki i ganny repealed, wi.
MR SPEAKER Ok. HON SEBASTIEN PILLAY Mon ava re lir mon Mosyon Mr Speaker?

MR SPEAKER Silvouple, wi.

HON SEBASTIEN PILLAY An akord avek Seksyon 64(2), mon pe lir li an kreol pou ki bann dimoun i konpran.

An akord avek Seksyon 64 (2), nou Lalwa Lenterpretasyon e bann mon Provizyon demande ki sa Lasanble i fer en rezolisyon, ki S.I 137 2022, ki fer ki laz sekirite sosyal i sorti 63an pou vin 65an, i ganny repealed.

Zeneral, MR SPEAKER Mersi.

Mon a ganny segonn man lo sa Mosyon silvouple?

Onorab Aglae.
Onorab Aglae.

HON EGBERT AGLAE Bonn apre midi Mr Speaker.

Mosyon in ganny segonde.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Pillay i kapab adres son Mosyon.

62(2) HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, pou bann dimoun ki le konpran sa Mosyon an angle, mon pou dir, mon le lir ki, In accordance to Section the of and General Interpretation Provisions Act, this Assembly resolves that S.I 137 of 2022, ki son purpose i pou fer ki laz social security will be 65years i ganny repealed.
Mon pa'n servi sa mo “quash” pou ki tou kwa dimoun i egzakteman pe demande.

konpran ki mon fer monte Mr Speaker, nou ava note ki lannen pase, Gouvernman ti lamannman dan propoz en ti Lalwa Fon Pansyon, ki efektivman laz retirement pou sorti kot i ti ete li vin 65an.

Ler sa pou lamannman vin devan ti Lasanble, nou ti propoz en Mosyon lo sa kote latab pour quash oubyen repeal sa S.I.

Malerezman, Lasanble ti adopte en prosedir en pe drol.
Ler mon ti move sa Mosyon, ti annan en attempt par kote mazoriter LDS pou move en Mosyon pou adjourn deba, pou fer ki Fon Pansyon prezantasyon dan Lasanble.

i vin 46 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Mon le dir ki sa metod, pran en desizyon apre vin fer prezantasyon, fer konsiltasyon, i en metod ki mon konsernen ki Gouvernman pe adopte.
avek, e Mon senserman swete ki ozordi apre midi, sa menm kalite trik pa ganny servi pou nou anpes deba lo sa Mosyon, fer ki sekirite sosyal, pou oubyen ASP fer i prezantasyon.

Mon dir trik Mr Speaker, akoz i paret bann MNA lo kote parti mazoriter, pa oule pran en desizyon lo en size sitan enportan.

E kwa sa size ki devan nou Lasanble ozordi?

vin Mr sekirite Speaker, sosyal i ganny garanti anba Lalwa Social Security Act.

E sa Bidze i en Bidze ki Gouvernman i met a kote.


Pou lannen 2022, sa Bidze ki tonm anba, sa ki nou apel “retirement benefits”, ti R820milyon593mil.

Sa i vedir ki tou sa dimoun ki ganny sekirite sosyal, sekirite sosyal i ganny garanti par Gouvernman.

Konsern ki mwan mon annan Mr Speaker, i se ki in konsiltasyon, napa okenn oubyen prezantasyon lo en pwennvi nasyonal, avan ki Gouvernman i vin anmenn sa propozisyon anba regilasyon pou retir sa laz 63an e fer li vin 65an.
E sa Mr Speaker, pou mwan, mon santi i en pti pe dezonnet lo lapar Gouvernman pou fer li dan sa fason.

Akoz zisteman, en kantite dimoun, malgre ki zot pa ti pe kapab reach retirement age, en kantite dimoun ti pe rely lo sipor ki sekirite sosyal ti pe provide zot, pou zot kapab pran en repo.

E zot ti'n fini cycle out of zot bann travay, e zot ti'n fini met sa dan zot latet.

Savedir ti annan en lekspektasyon lezitim par bann dimoun ki pe al ganny 63an, ki zot kalifye pou zot sekirite sosyal.
Be ki nou'n vwar arive, an Desanm 2022, sa S.I ti ganny pibliye e in komans pran lefe.

E la kot problenm in vini, kot apre sa, okenn dimoun ki'n ganny 63an pa pe kalifye pou zot kapab ganny sekirite sosyal, e pe bezwen esper zot ganny 65an.

Pou mwan Mr Speaker, sa i pa akseptab.

I pa akseptab akoz dan sa pei ki nou pe viv ladan, sekirite sosyal i ti reste enn sa bann dernyen envestiz ki Gouvernman ti kapab garde pou mentenir en koenzo sosyal, e pou asire nou bann dimoun aze i viv en lavi dan dinyite.
Mon note an pasan Mr Speaker, ki Minister Finans pe osi pran konsiderasyon dan sirkonstans kot en dimoun apre 47 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 ki'n travay, e in kapab ganny en pansyon, i pe osi konsidere ki si en dimoun pe ganny en pansyon ki en serten nivo, pou li koup la kantite sekirite sosyal ki sa dimoun pou gannyen.

Sa i en statement ki Minister Finans ti fer dan sa Lasanble.

Mon krwar ki pa Gouvernman LDS i serye lo size mentenir dinyite nou bann dimoun aze.
Se pou sa rezon Mr Speaker, ki Lasanble i bezwen pran en desizyon ferm ozordi.

La France an se moman.

La France an se moman i annan plizyer protestasyon lo en desizyon Gouvernman ki parey sa enn ki pou nou isi Sesel.

pou lentere debout, Mon ti a kontan ki tou Seselwa ki santi zot ganny afekte ek sa desizyon, i met zot pare si Gouvernman pa pare pou li revwar son desizyon.

Rezon pou sa i senp, Gouvernman i la pou reprezant Lepep Seselwa, non pa son lentere personnel.

Mon pou eksplike akoz Mr Speaker.


lannen, Pandan Gouvernman in komik son lekor pou li anmas R9.2bilyon.

Ki fer ki Gouvernman pe al ver - pe propoz annan en lannen rikord an sa ki konsern koleksyon reveni.

Me antretan ki Gouvernman i le kolekte e anmas plis larzan - savedir sa Gouvernman i le vin pli ris, i pe tir la mazorite bann benefis sosyal ki ti'n ganny met an plas avek dimoun, dan le sans ki i pe fer dimoun vin pli pov.

E pe increase difikilte lavi ki dimoun pe pas ladan.
Mr Speaker, resaman lo televizyon, mon ti war Vis- lo sa move Prezidan koz performans ki bann etidyan in fer pandan sa dernyen 2an.

Me si in annan move performans pandan sa dernyen 2an, i akoz zisteman Gouvernman LDS ti'n retir en kantite bann sipor sosyal, ki ti'n ganny met a dispozisyon plizyer kours nou popilasyon.

Ki probableman in met en presyon sosyal lo bokou fanmir, ki'n afekte performans bann etidyan dan zot bann legzanmen.
benefits i annan Mon le met lo rikord, Mr Speaker, ki atraver Bidze pour 2023, i annan en logmantasyon R20milyon dan retirement en benefits.

Si logmantasyon R20milyon dan e retirement en Gouvernman pe pran desizyon pou ogmant laz pou ganny sekirite sosyal, alors ki sa R20milyon i sipoze pe peye?
Dezyenmman Mr Speaker, mou le met lo rikord ki nou konsernen avek lapros ki ASP pe pran, dan lafason ki i zere lasistans pou bann provide 48 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 dimoun ki dan bezwen.

Mon'n note lannen pase Mr Speaker, ki ASP ti dir avek nou koumsa, almost an Oktob.

E nou ti'n depas - nou pe apros pres trwazyenm kar ti'n depans zis lannen, ki R8milyon lo en Bidze plis ki R30milyon lo sipor sosyal ki i sipoze donnen.
Mr Speaker, sa fason fer lekonomi lo lasistans ki nou sipoze provide pou bann fanmir, i pa akseptab!

Nou annan nou en swa senp pou nou fer ozordi apre midi.

E Lasanble i bezwen pran sa desizyon baze lo bann fe ki devan nou.

Okenn dimoun ki'n ganny 63an an Zanvye, pa'n kalifye pou ganny sekirite sosyal.

Okenn dimoun ki'n ganny 63an an Fevriye, pa'n kalifye pou ganny sekirite sosyal.

Sa bann dimoun ki pou ganny 63an sa lannen, pou kalifye nek an 2025 pou ganny sekirite sosyal.
Mr Speaker, sa i pa akseptab an relasyon avek en kantite dimoun ki'n struggle dan zot travay, dan zot lavi toulezour.

Prezan Mr Speaker, mou le met en keksoz devan ou, i pou mal lo lapar Lasanble an antisipasyon.

I pou mal lo lapar Lasanble pou nou pa allow en desizyon ganny pran lo sa Mosyon ozordi.

I pou mal.

E nou fer li tre kler avek ou, ki nou pou reakte lo okenn attempt pou anpese ki sa Mosyon ozordi i pase devan sa Lasanble.

Nou'n donn li ase letan.

Nou'n met lenportans lo la.


E nou konnen ozordi bokou dimoun ki'n apros 63an, i konsernen avek en tel desizyon ki Gouvernman in pran.

oule Set alors Mr Speaker, ki mon soumet devan Lasanble, ki letan in arive pou nou pran en desizyon dan lentere Lepep Seselwa.

E pou demann avek mon bann koleg, pou pran en desizyon dan lentere bann voter ki'n met nou tou dan sa Lasanble.
E dan lentere sa bann voter Mr Speaker, nou bezwen dir ek Gouvernman ki nou pa dakor pou ogmant laz sekirite sosyal, pou sorti 63an, pou li vin 65an.

I beg to move Mr Speaker.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab ki segonn Mosyon, Onorab Aglae in leve.

Mon a les li adrese la.

HON EGBERT AGLAE 49 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi tou Manm Onorab e tou dimoun a lekout.
E tou nou bann ki pe ariv a laz sekirite sosyal, e osi bann ki pe zwir en sekirite sosyal ozordi.

Mr Speaker, plizyer pei in met an plas en sistenm kot bann ki'n ariv en laz, e ki i santi i nepli kapab travay, i kapab ganny sipor Leta.

Akoz ler ou'n travay, ou'n osi kontribye dan nou sistenm taksasyon.

Ki fer ki ler ou ariv en laz retret, ou pa war ou pe vin en mandyan o bor semen, ouswa kot ou ankor annan bann gro fardo det lo ou latet.
E sa sistenm, ki nou Sesel nou ti met an plas an 1999 par SPUP, ti en sistenm ki ti zis, e ki ti aport soutyen pou en group vilnerab.

Ki letan ou ariv en laz, ou pa war ou pe vin en mandyan.

Akoz avan sa, se sa ki nou ti pe war dan sa pei, kot bokou nou bann vyeyar ti pe war zot pe demann lasarite.

E sa nou bezwen rekonnet.

Mr Speaker, ozordi apre plis ki 42an-43an, nou pe war en Gouvernman ki'n vin o pouvwar an 2020, vin avek en morso Lalwa pou ogmant sa laz, sorti 63an pour vin 65an.
E pou mwan apre plizyer diskisyon ki mon'n fer avek bann ki pe al tonm dan sa bann kad laz, zot santi zot tre konsernen, akoz i annan ki'n fini fer son plan, ki mannyer i pou pran son retret, e keler ki i pou pran son retret.

E osi, i annan ki annan bann problenm medikal ki pe mazinen, be, mon a fer sa dernyen pti pouse ziska 63.

Mon ava fini pey mon bann det, e la mon ava kapab repoze kot mwan avek en benefis ki mon a gannyen tou le mwan.
Me pou plizyer santenn ki pe al ariv lo sa laz, pou zot sa, pa pe al arive, si sa S.I ki devan nou la, i pa ganny anile pou zot.

E Speaker, Mr responsabilite Lasanble se gard oversight lo sa ki Legzekitiv i fer.

E enn nou bann manda osi, se revwar Lalwa ouswa bann S.I.

E si nou war en keksoz pa dan lentere sa pep, nou bezwen fer en nou devwar responsabilite, en Manm.
koman koman Mr Speaker, depi ler Gouvernman LDS in vin o pouvwar, nou'n war plizyer Lalwa in vin devan nou, plizyer S.I ki'n vin devan nou, ki pa'n gran antisip okenn konsiltasyon.

E i annan menm ki pa'n fer okenn konsiltasyon lo la.

gran, Pran en desizyon parey, Mr Speaker, mon krwar i enportan ki Lepep i annan en say dan sa ki pe pase dan son pei.
Sirtou avek sa group retret 50 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 ki pe al laz, e ki'n ede pou konstrir sa pei pou fer sa ki nou vin ete ozordi.

Nou pa kapab bliye sa.

E lannen pase letan Minis Finans ti vin prezant Bidze Mr Speaker, i ti fer serten mansyon lo laz pansyon.

Sa mon pe koz Pension Fund.

E dan son ladres osi, i ti pros pou li manke, pou li dir pou dir laz sekirite sosyal pe al monte.

Akoz in komans grense lo la li.


E pou nou Mr Speaker, i montre nou pou dir klerman ki, lentansyon Gouvernman pou diriz sa pei, i pa ek en bonnfwa kot i konsern byennet son pep.

Me i plito konsernen avek zis anmas larzan, fer pei vin pli ris e kit sa ki napa deryer.

E sa nou pe war ozordi.

Sa ki anvi dir mon mal, i kapab dir mon mal.

Me sa ki koze, sa ki zwenn ek dimoun, zot soufrans ozordi i reel.
E i annan bokou ki dir, si zot ti kapab rewind sa letan, e vin avan Oktob 2020, ek sa ki pe arive ozordi, zot ti pou pran en lot desizyon.

Se pa pou met LDS o pouvwar.

E Mr Speaker, kot i mal ankor se ki, nou'n war plizyer S.I.

ki'n vin devan nou, apre zot in bezwen taye tire, akoz i pa dan lentere en group, ouswa i pa dan lentere biznes, ouswa i pa dan lentere pep li menm li.

E fer mon poz pou mwan i kestyon lo ki pe arive avek zot azanda?

Ki mannyer zot pe pran serten bann desizyon ki pa dan lentere?
E lo sa size Mr Speaker, nou bezwen konpran pou dir ler en dimoun in travay, in fer bokou lannen dan en lanplwa, e ler i pe al apros 63an, ki i annan la anndan ki'n apros 60an, 60an a 63an, i kler ki ou bezwen komans fer en plan.

E en plan li menm li ki enportan pou ou kapab konnen, si ou pou kapab siport ou prop lekor.

Eski ou pou rely lo ou fanmir, ouswa ou zanfan?

Ouswa ou pou bezwen rely lo Leta?

E pa tou dimoun ki ler i ariv en laz, sa bann laz, ki kapab annan bann dimoun pros o bor li.
E si i pa ganny en mwayen finansyel, si i war li tousel, ki mannyer ou riske war li e sirviv?

E pou mwan sa i kler ki serten evantyalite ki pou arive, si nou gard sa desizyon pou fer monte pri sekirite sosyal pou 65an.

i pou annan Ma sit en legzanp Mr i annan Speaker.

Ozordi, lensertitid, sirtou ler ou ariv lo laz, dan ou landrwa travay.
E parey ozordi bomaten mon'n ganny en text mon osi ki dir mwan pou dir, 2 nou in ganny fer arete dan nou travay akoz nou laz, e zot pe pran sa ki pli 51 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 zenn pou travay.

I pe arive Mr Speaker.

ou Prezan bezwen mazinen, si en sel kou, li in ganny met deor, i preski 63an, ou pe fer monte laz 65an.

Posibilite pou li reganny en plas travay a sa laz i preski minim.

Ki fer, ki si, swa ou pou bezwen alo rod en landrwa pou al fer casual.
Ou pou bezwen pe retourn parey lontan, sey al rod en fason, akoz sa bann laz ou napa sitan lenerzi pou al fer bann gro travay.

Sirtou deor.

Ou a bezwen al rod en louvraz pou al drese.

Menm si ou ti anvi al rod carer, ou riske pa kalifye, akoz zot dir ou sa laz ki ou'n arive.

So, Mr Speaker, lo kwa sa bann dimoun pou viv zot?

Letan ou'n ouver sa gap, ou'n fer monte.

Ki mannyer i pou sey al apply en sistenm welfare, ki vreman konplike dan son A to Z pou ou gannyen?
Kantmenm larzan in ganny mete, ki lannen pase nou'n war.

Apre zot dir in fer saving.

Plizyer milyon pa'n ganny depanse.

So, nou bezwen annan en konsyans sosyal osi dan bann desizyon ki nou pran.

Annou pa mazin zis, Gouvernman pou bezwen - pe anmas zis larzan.

Gouvernman pou vin pli ris.

Ou pe anmas larzan pou kwa?

Pou donnen 2024 avan eleksyon?

Pou fer ou kanpanny avek?

Eski sa ki zot pe sey fer?

Akoz nou pe war sa bann tandans kot pe vini nou.


E parey serten Onorab ti dir, pou komans ouver ti o. E lo televizyon osi, STC in dir 2024, pri pou pli bonmarse.

Si zot pa kapab fer bonmarse ozordi, ki mannyer zot pou fer li 2024?

Sa nou ava war avek letan.

So, pou mwan i annan en konsyans sosyal ki atase avek sa bann keksoz, e nou ki annan en dimoun ki pe al lo laz retret.

I kapab nou manman, i kapab lo nou papa, nou napa en konsyans pou dir, be, gete.
Gouvernman i ganny en larzan atraver tax pou li finans sa progranm social security.

E i annan anviron, apepre 14mil dimoun ozordi, anviron, ki pe benefisye avek sa.

E nou annan nou apepre 40mil travayer ki pe kontribye dan sa sistenm, pou kapab soutenir osi avek bann biznes.

Lannen pase zot in met R20milyon an plis pou sa benefis.

Be si sa pep, sa dimoun ki'n travay, Gouvernman pe fer byen, nou tande.

Lekonomi pe performen, pe anmas plis larzan.

Be akoz nou pa kapab kontinyen soutenir sa pep?


E si fodre fer monte en pti gin dan sa kontribisyon ki nou pe gannyen, ki nou pe donnen.

52 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Be fer monte!

Kit sa laz parey i ete!

Pou mwan i montre pou dir, zot napa en konsyans moral.

Menm si zot pe dir, nou en Gouvernman responsab, be en Gouvernman responsab, mon pa krwar sa ti sa letan pou li fer sa, kan sa pep pe soufer.
Ozordi ou pe war dimoun ki pe pase avek bann poban konfitir, bann pti keksoz grensay ki'n fer kot li.

Pe pas devan laport kot bann biznes, pou sey vann pou ganny en pti larzan.

Be ou konnen ki pou arive?

Letan zot pou'n fer sa laz monte, ou pou war en lot group ki pa kapab ganny soutenir.

Sirtou, si i li tousel i napa en zanfan, pe vin mandye o bor laboutik.

Nou koz lo adiksyon, droger ki pe mandyan?

Be nou pou riske war nou vyeyar pe desann pou al demann en pti lasarite zot osi.
Eski sa i en pei ki nou anvi war?

Eski sa i en pep ki nou anvi war?

So, Mr Speaker, mwan pou mwan, sa i pa akseptab.

E mon pa kapab aksepte sa.

E Manm lo lot kote latab, mon konnen zot pou sey tou fason, tou taktik.

Nou konnen sa nou, pou sey fer ki sa deba pa pou fini kontinyen.

Ki lanmenm, e zot ava demann sa body, Lotorite, sekirite sosyal, i ava Welfare Agency pou vin eksplik nou.

Be si zot ti anvi nou pwennvi, nou leksplikasyon, zot ti a fer avan zot soumet sa S.I.
Sa i apel en Gouvernman responsab.

Konsiltasyon, e zot ti a konnen ki pe pase, e nou, nou a konnen ki pep i panse lo la.

E nou pe war bann desizyon ki pa pou popiler, akoz Mr Speaker?

Nou pe war bann tandans mondyal ki arive.

Letan ou pe deside fer monte en laz retret, dimoun i tant pou rezenbe.

Definitivman i normal.

E pou en pti popilasyon parey Sesel, mon pa ti a swete nou vin parey sa ki pe pase La France.

Mon pa ti a swete sa i arive.


Me selman, sekirite sosyal i en drwa ki'n ganny mete dan Konstitisyon, pou tou laz 63an.

sa ki ariv sa Annou gard li koumsa, e nou bann dimoun a kapab sorti dan lasenn lensertitid.

Ava sorti dan sa depresyon ki zot ladan.

Sa stres ki zot ladan, akoz pe mazinen, ki mon pou al fer.

Eski mon pou kapab travay ankor sa 2an?

So, annou reflesir.

Annou fer sa ki byen.

Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE) MR SPEAKER 53 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Mersi Onorab.
Onorab Lemiel a swiv.

ti war sa HON SYLVANNE LEMIEL Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi tou mon bann koleg, tou bann dimoun ki a lekout.

Mr Speaker, le 29 Desanm 2022, nou lenstriman statiter, ki nou dan langaz nou apel li en S.I, nimero 41.

E sa i en S.I.

41 2011.

I ti ganny met devan, e sinyen le 29 Desanm par Minis Hassan, kot ti'n dir nou zot le repeal sa S.I.

41 2022.

E zot le ranplas li par S.I .137 2022.

So, ler nou pe regarde, sa S.I.

li menm ki i dir ladan?


Petet sa i enportan pou bann dimoun la deor ki ganny afekte par sa S.I.

ki petet pe ekout nou la apre midi pou zot konpran.

Dan sa S.I.

in mete.

Sa S.I.

137 2022 i konsern Social Security Act.

E ladan dan sa S.I.

i eksplike ki responsab pour Minis ki Planifikasyon Finans, Ekonomik ek Trade, pe fer sa bann regilasyon swivan.

Ki, sa regilasyon site koman “Social Security Age Regulation 2022”, sa ti son sitasyon.

E son lot pwen i lo retirement age.


E ladan i fer resorti ki laz retret, pou purpose sa S.I, i pou sorti 63an pou li vin 65an.

Akoz anba sa lot S.I.

41 ki mon'n nonmen, laz ti 63an e la i pe monte pou vin 65an.

Ler nou'n donn sa pti leksplikasyon Mr Speaker, e an menm tan son dernyen bout in dir, i pe demande ki sa S.I.

41 2011 i ganny repeal.

I pa ganny rekonnet, savedir zot pe tir li, e i pe ganny ranplase par sa enn ki nou pe koz lo la ozordi.
Mr Speaker, mon konsern i akoz ki Minister Finans pa'n zanmen koz lo sa size, pou li prepar bann dimoun ki pou ganny afekte avek sa desizyon?

Akoz ki sa S.I.

li menm in zis fer ou a krwar an ganny sousekre, e apre ariv a latansyon piblik, e osi bann dimoun ki pou ganny afekte par sa desizyon, ler zot pou ganny laz Zanvye 2022 an zot desandan?

Zanvye 2023, i mean, Mr Speaker.


So, akoz i fer ki depi Zanvye sa lannen, tou bann dimoun ki'n al kot Lazans Proteksyon Sosyal, zot in al fer zot aplikasyon angiz (personn pa ti konnen sa, en) zot in ale zot in fer zot prosedir labitid.

Zot in al kot Lazans Proteksyon Sosyal e zot in al fer zot aplikasyon pou zot ganny zot sekirite sosyal lafen dimwan Zanvye ler i peye.

E ler zot ariv laba konm le sirpriz ki zot in gannyen.
Zofisye i dir zot, be non, i annan 54 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 en Lalwa ki'n sorti ki dir ki, ou pou ganny a laz 65an.

E dan mon distrik Anse Royale, i annan en plis ki 15zenn dimoun ki depi Zanvye ti'n ale, pou zot al fer zot aplikasyon.

I annan ki depi Desanm laz Zanvye.

Desanm zot in ale, e la in kot mirmirasyon parol komanse.
ti pou ganny fer ‘’Be mon'n ganny retournen akoz dimoun i dir dapre Lalwa nou pou ganny laz 65.’’ ou Ler regarde Mr Speaker, se sa ki mon pe dir, sa S.I in ganny fer konmsi an sousekre.

I pa'n ganny annan la, okenn prononsyasyon okenn par koze Gouvernman, menm Lazans Proteksyon Sosyal.

la lo lo Me selman nou, nou ti pe mazinen Minister Finans petet si nou pe fer sa, ki pou afekte sa group dimoun ki ganny sa laz.

Ou vin devan.

Ou koz lo la avek lapres.


Ou met aware of tou dimoun ki pou ganny afekte ek sa.

E dela bann dimoun ti ava sa ki annan son pwennvi, ti ava fer sorti son pwennvi.

E ozordi Mr Speaker, letan nou regarde, bokou zonm ek fanm ki'n ariv sa 63an - La nou pe koz tou kalite - premyerman en labourer.

Zot in eskente dan sa soley, lapli.

Zot in ariv 63an, zot in fatige.

Zot mazin pe pran zot retret, la zot ava relax.

Enn, zot ganny afekte laz ek laz sekirite pansyon, avek sosyal.
Dezyenm, zot ganny afekte avek laz pansyon, ki la in dir i sorti 63an pou vin 65an.

Ler nou pe regarde Mr Speaker, sa bann dimoun la i ganny afekte 2 kote.

60an i dir ou Fon Pansyon, i kapab pran son pansyon.

Me ki i gannyen?

I ganny en pti morso sa whole amount ki i ti sipoze gannyen.

Si par egzanp, ler i ti pou kalifye parey, si ler Lalwa ti ankor, i kapab retire a laz 60an.

Me ozordi, i ganny en pti bout sa pansyon.

Me konbyen nou pe koze la?


Ler i ti pou met sak son sekirite sosyal ki R5mil750, ki mon krwar sa ki ankor the amount ki bann pansyoner pe tann gannyen.

Wi, nou'n Gouvernman in anons en R500.

Me pa tou dimoun ki pe ganny sa R500.

I annan ki pe ganny 250, i annan pe ganny 100, i annan pe ganny 150, i annan in ganny 50.

So, ler nou pe dir sa laz pansyon i sorti 63an, i mont 65an, nou war sa group dimoun pou ganny afekte en kantite.

Ladan mon'n nonmen.
Ladan mon'n nonmen.

I annan par egzanp, labourer, nou annan teachers, travayer lotel, nou annan nurse.

En sel 55 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 kous dimoun dan nou sosyete ki pe travay, ki ozordi i pou war li pe - I annan ki'n fini aret travay parey in ganny dir.

E ler zot in ganny sa move nouvel.

(Mwan mon pou dir li i en move nouvel) sorti kot Welfare Officer, ki Lazans Proteksyon Sosyal pou dir li ki laz in monte.

E ozordi i pe mazinen, be ki mon fer la?


I annan ki pe sey rod en pti trou pou li retourn dan sa travay, kot i ti'n fini dir i pe kite, or in fini kite.

In fini ganny ranplase par en lot dimoun.

E ozordi i pe viv zis lo sa pti amount, en pti morso fon pansyon.

E ki i bezwen esper son 65an laz sekirite sosyal, 65an laz pou li ganny son pansyon, pou li kapab ganny en pti larzan en pti pe pli o, pou li kapab viv lo la.
Bokou dan sa group dimoun ozordi Mr Speaker, ler ou war ou pe ariv dan sa bann laz koumsa, ou lasante li menm i desann.

I demann ou sa bann dimoun koumsa, ou pe manz en pti pe pli byen.

Ou pe pran en pe plis fortifyan.

Ou pe ganny demande pou ou manz healthy.

Ki mannyer nou pou al dir en dimoun, 63an la in arive, ek sa napa ki i pa pe gannyen prezan, pou li manz healthy?

Kote ki i pou gannyen?

Wi, mon konpran i annan dimoun in anmase en pti larzan.

Me sa bann dimoun la, zot in travay ek lespri zot.


Zot in travay, zot pe mazin;- enn, mon pe fer savings pou mon lanmor li menm, ler i vini, mon pa donn traka personn.

En pti larzan in ganny mete laba i pey son serkey, son whatever.

Me i ganny son pti sekirite sosyal tou fon le mwan, ek son pansyon azoute lo la, ki i kapab viv desan.

Me la avek en tel S.I.

ki'n ganny glis kot nou, sa bann dimoun pa konnen kot pou ale, kot pou vire.

I fer ki fer keksoz prezan vin en pe bokou pli difisil pou zot.
E, ozordi letan nou pe regarde, parfwa nou gognarde letan i annan serten pwen, serten keksoz ki fer sorti.

Mwan Mr Speaker, mon mazin tre byen mwan, dan bann letan kanpanny, letan ti fer, kot LDS ti fer byen sa promosyon kot i ti dir…Wi ti annan sa mansyon.

Laz sekirite sosyal, pansyon, whatever, pou monte, pou vin R10mil, zot pou donn plis bann vye… Wi, ti annan!

Bann vyeyar ti vini, zot ti dir zot pou donn zot sipor LDS.
Akoz LDS ti dir dan son kanpanny pou dir i pou fer sepa laz pansyon, monte 56 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 sekirite sosyal, pou vin sa R10mil.

(Interruption) HON SYLVANNE LEMIEL So, se sa ki zot in ganny eleksyon!

Zot in ganny eleksyon lo bann… MR SPEAKER Silvouple.

Manm.

(Interruption) HON SYLVANNE LEMIEL Napa propagann la.

MR SPEAKER Silvouple annou gard lord.

Nou ava ekout Manm ki pe koze silvouple.


HON SYLVANNE LEMIEL Mr Speaker, menm si i annan Manm kote LDS pe dir propagann, wi i annan sa ki ti monte.

Dan letan kanpanny zot ti dir pou dir zot pou fer laz sekirite sosyal, pansyon … Menm lot zour i annan en madanm ti mont lo televizyon ti dir sa.

Apre isi dan sa Lasanble nou ti vini nou ti maltret sa madanm.

Akoz i ti dir i osi pou dir, zot ti dir zot pou fer laz retret, pansyon monte vin R10mil.

Zot ti maltret li dan sa Lasanble.

Par serten Manm.
Par serten Manm.

I annan en kantite nou ki ti tande sa Mr Speaker.

I pa zis mwan ki pe dir, i annan en kantite nou, nou konnen sa.

Me selman LDS, son Manm i la pou li defann son parti.

Me la nou pa pe vin get parti mwan.

Mwan mon pe get sa ki ti ganny dir.

I en promes.

LDS ti ganny eleksyon lo la sa bann promes.

E plis ki sa promes ankor zot ti fer avek pep Seselwa, pou zot kapab ganny sa eleksyon.

Zot in gannyen, ok. Akoz zot promes ti zoli.

Zot promes ti roz devan Lepep Seselwa.


E Lepep Seselwa in tonm ladan, in krwar zot.

E ozordi get ki pe arive.

Bann pansyoner pa pe gannyen sa R10mil.

I pe tir ou laz sorti 63an e i pe fer li mont 65an.

Ou pou bezwen esper ankor pou ou ganny ou sosyal.

Savedir ou pou bezwen war ou ankor pe skente.

Ou ankor pe bezwen travay.

sekirite (Interruption) MR SPEAKER Onorab.

Onorab.

I annan serten Onorab ki mon pe tann for isi.

Mon a nonm li ler mon pare Onorab LOTO.


(Interruption) MR SPEAKER 57 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 E ou osi, ou osi ou pran labitid kriy atraver lasal.

La mon'n tann plizyer Onorab laba pe kriy atraver.

Silvouple, annou ekout sa Manm ki pe koze.

Evite pou nou adres Manm lot kote.

Mersi, Onorab.

Kontinyen.

HON SYLVANNE LEMIEL Mersi Mr Speaker.

Me selman, petet parfwa la, i annan serten keksoz ki zot dir zot bliye.
Wi, parfwa i ganny dir an deor, letan nou tou nou pe fer propagann pou nou kapab ganny eleksyon.

Nou dir en kantite keksoz!

Me selman letan ozordi nou servi sa kont zot ki zot ti dir?

La ozordi zot pe grens ek mwan, zot le manz mwan akoz mon'n dir sa.

Me, sa parol ti sorti kot zot, menm si zot oule manz mwan ozordi akoz mon pe dir sa.

Bon Mr Speaker, mwan a mon avi koman en madanm, en manman, mon annan mon manman.
Ozordi Dieu pitye Dieu mersi, in sot sa laz ki li in kapab ganny son sekirite sosyal, enkli mon papa.

I pa pou bezwen struggle pou li esper ziska 65an, akoz, enn;- zot tou lede zot lasante pa bon, e mon war poudir ek sa laz 65an ki pou dir espere la, i pa ti pou kapab mannye.

Wi i annan son zanfan ki ti a donn li en koudmen, me ozordi sak zanfan…Tou sa bann vye dimoun zot vye paran la, zot tou son bann zanfan i anna zot lakour.

Tou sa bann zanfan zot annan zot depans.


I kapab i ava annan largiman ki pou dir ou pou dir son piti i a ed li.

Ozordi i annan piti, ki son manman in ariv laz sekirite or i pre pou arive, i Minis, i PS, i CEO.

Konbyen zot ki pe ed zot paran finansyerman?

Konbyen Mr Speaker?

(APPLAUSE) HON SYLVANNE LEMIEL Ou a konte.

Ler i annan serten zanfan ki'n ariv dan sa serten pozisyon.

I dir ou koumsa poudir li i annan son depans.

In konstri son lakaz, in pran son loan.


I pa pe kapab take care of, par egzanp, sa R5mil750 ki son manman ti pou gannyen dan sa 63an ki la, in mont 65an.

Petet napa zanfan la ozordi ki pou kapab soutenir son paran avek en R5mil750 pou li donn son paran, pou li kapab sirviv lo la.

Nou pe viv dan en Sesel ki difisil ozordi.

Kou lavi in pet plafon dan sa pei.

Nou bezwen revwar tousala, e nou bezwen annan en konsyans.
Nou pa zis, akoz en dimoun pe koze, nou pa kontan sa ki i pe dir, nou pou 58 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 maltret li.

I pa li sa.

Nou la dan sa Lasanble pou nou e sanz pwennvi.

Pou nou dir sa ki nou, nou panse.

So, Mr Speaker, mwan ki mon ti a voudre dir an konklizyon.

Mon ti a sirpli Gouvernman petet pou revwar ankor en pti pe.

Annou get sityasyon pei ki nou ladan ozordi.

Nou sityasyon ekonomik ki nou ladan ozordi Mr Speaker.

Pouvoir d’achat dimoun ozordi.


Sirtou sa bann dimoun aze.

Nou bann dimoun pe plennyen la deor Mr Speaker.

Me nou parfwa i annan serten nou, nou fer krwar nou annan en leker.

Nou fer krwar nou pe ekoute.

Me, i domaz ki ler nou ariv la anndan dan sa Lasanble, i pa sa ki nou portre.

Or menm si pa dan sa Lasanble, menm an deor.

I pa sa ki nou portre avek dimoun.

Me, nou koz zoli parol pou nou fer sir ki nou ganny dimoun.

Me apre sa, nou vwar ki arive.


Mwan, mon ti a sirpli avek Gouvernman Mr Speaker, annou get sityasyon mannyer i ete, annou revwar.

Annou revwar sa S.I.

ki'n vini.

Annou delay li, petet pou ankor en pe letan.

Petet ziska sityasyon ekonomik i aranz en pe, i amelyore, e apre i a kapab ganny konsidere.

So, mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Onorab.

Laparol i pou Onorab Cosgrow.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Laparol i pour Onorab Cosgrow.

HON WALLACE COSGROW Mersi Mr Speaker.


Bonn apre midi Mr Speaker, bonn apre midi tou Manm Onorab, bonn apre midi tou manm piblik ki pe ekout nou, en bonn apre midi spesyal tou bann pansyoner ki pe zwir zot sekirite sosyal.

E osi bann ki malerezman akoz Lalwa ki devan Lasanble or Lalwa ki'n ganny pase, ozordi malerezman zot pa pe kapab zwir sa benefis retret ki ti ganny entrodwir dayer par nou parti, parey eksplike oparavan par Onorab Aglae.
ganny in Mr Speaker Mosyon ki devan nou, apre midi i enn ki tre senp.

Mosyon ki’n ganny mete par Leader Lopozisyon i enn ki tre senp.

E si mon pour senplifye li dan langaz kler, langaz senp pour tou dimoun konpran, i se ki nou lo sa kote latab, Mr Speaker, lo sa kote latab dan Lasanble Nasyonal.
Wi nou parti United Seychelles, parti ki ti etablir 59 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 dabor sa benefis sosyal, pour pep Seselwa, nou, nou pe dir ki sa Lalwa, ozordi mannyer i ete i devret ganny retire!

Retire Mr Speaker, pour benefis dimoun ki'n travay e ki ti esper son loportinite, son laz arive pour li ganny en pansyon retret anba Sekirite Sosyal.
Nou pe dir ki devret tire Mr Speaker, akoz tou dernyerman nou'n vwar, lannen pase ki'n annan en lot mouvman, dan pansyon kontribiter e sa se pansyon Pension Fund.

Bokou dimoun ki malgre zot pa ti vreman kontan sa sanzman dan Lalwa Pension laz retret Fund pour bouz Pension Fund pour vin 65an, me zot ti soulaze enn pti pe, avek lefe ki pansyon sekirite sosyal, sa pansyon iniversel ki ganny garanti par gouvernman, ti pour ganny pete 63an.
E zot ti ava la tola, tola ziska ler zot ganny 65an pour ganny zot lot bout pansyon.

Me malerezman Mr Speaker, avek sa Lalwa ki Gouvernman in anmennen, sa swe sa bann dimoun, in tonm dan delo.

E parey Leader Lopozisyon in eksplike dan son prezantasyon son Mosyon, i annan bann dimoun, an Zanvye an Fevriye e ziska ozordi nou pe koze an Mars 2023, ki sipoze ki'n ganny zot laniverser, ki'n ariv 63an e sa bann dimoun ti pe ekspekte en pansyon.
Onorab Lemiel in dir dan son distrik i annan, e mon asire ki dan bokou lezot distrik i annan.

Menm dan bann distrik, kot bann MNA, LDS ozordi dan sa Lasanble, zot pe reprezante, zot in ganny elekte.

So Mr Speaker, mwan pour mwan, dan en langaz tre senp nou lo kote sa latab nou pe demann - nou pe sipliy avek Gouvernman pour zot annan en konsyans, en konsyans sosyal, en responsabilite ver sa pep, ki'n elekte zot ozordi.

E fer li right.

tout annan Parey mon koleg ki'n koz avan mwan in dir.
Nou pa pe dir i pa devret annan en mouvman dan laz ki en dimoun i benefisye pansyon retret anba Sekirite Sosyal.

Me nou, nou pe dir ki i en bezwen konsiltasyon, tout en diskisyon, avek sa group dimoun, avek Seselwa ki pour benefisye evantyelman avek sa pansyon.

I annan nou la ki ankor ase zenn, e si i annan okenn mouvman nou kapab aziste, nou kapab konpran, nou kapab sey aziste nou fason lavi.

Nou kapab reaziste nou travay, nou kapab re rod en lot income, pour nou soutenir nou ziska ler sa i monte.
60 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Me i annan dimoun, sa zafer in tonm devan li la, la ozordi or la letan sa Lalwa in vini.

E i vwar li dan en tourman, enkrwayab e i pa konnen ki i pou fer.

Mr Speaker avek sa i anmenn lo dan fondamantal pansyon retret, ki ti ganny etablir anba Sekirite Sosyal.

Anba Lalwa Sekirite Sosyal.

Annefe sekirite the whole sosyal, sistenm sekirite sosyal li menm ki Sesel ti etablir.
retret Pansyon son i ti ganny ler fondamantal etablir, i ti ganny etablir pour ki bann dimoun aze in ariv en serten laz kot zot nepli kapab travay, zot kapab retrete dan dinyite, zot kapab retrete e kontinyen viv en lavi.

Menm si i pa en lavi sa nivo ki ler zot ti pe travay.

Me zot kapab viv en lavi desan, en lavi ki permet zot fer zot bann bezwen de baz at least mwayenn ki zot kapab, take care of zot prop lekor, zot lakour, zot pti fanmir ki zot annan, ok?
E sa in ale pour en bon pe lannen, kantite lannen.

In ale pour en kantite lannen, i ankor la, me ozordi sa dinyite, sa loportinite pour sa retrete, viv dan en sityasyon, dan en leta akseptab, normal pe ganny threatened.

Par enn sityasyon lavi ozordi Sesel.

zot ozordi Nou bliye ki poudir bokou sorti Seselwa pareyman avek bokou bann dimoun, dan lezot pei aletranze pas dan en letan COVID kot i annan uncertainty, bokou in perdi travay, bokou zot travay zot in bezwen al rod lezot travay.
E bokou Seselwa pa ankor kapab recover, from sa letan.

bokou Bokou Seselwa ozordi pe viv anba presyon, kou lavi.

Bokou Seselwa pe viv anba presyon kou lavi.

E menm zot saler, menm pansyon ozordi i enn ki malgre zot pe gannyen, zot vwar li difisil pour fer de bout zwenn.

Sa bout sa pansyon ki zot gannyen, sa lafen dimwan.

Souvandfwa i pa arive lot lafen dimwan or zot bezwen struggle pour fer li ariv lot lafen dimwan.
Bokou legzanp, bokou legzanp, bokou dimoun i koz ek ou, bokou dimoun i call ou, zot pe rod en led en lasistans, akoz ler zot ganny sa pa bliye pansyon, souvandfwa zot al tap laport kot Lazans Proteksyon Sosyal.

Si zot ganny difikilte zot pa gannyen asiste avek benefis welfare, menm tanporerman.

So Seselwa in pas dan COVID, Seselwa pe sibir en kou lavi ozordi ki egzorbitan, e ki 61 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 enorm e ki pe met en bokou presyon lo bann lakour.
E ozordi ler zot in plan zot retret, or ler zot in mazinen poudir be la finalman mon pe ariv laba, mon'n plan sa, mon'n plan isi mon ava ganny sa.

Mon a tenir ankor 2an, mon ava ganny mon pansyon retret Pension Fund, apre kekfwa keksoz i ava soulaze.

En sel kou zis zot ganny dir poudir non, ou pou bezwen vin ler ou ganny 65an.

Konmsi nou kapab zis mazinen, ki lefe i annan.

E sa i plizyer, si sa i kontinyen plizyer santenn dimoun, ki sipoze kalifye between now.
pour i Mwan mon pe dir santenn sepa si pa plizyer milye dimoun ki sipoze kalifye between la, depi Zanvye avek ler zot ganny 65an.

E relevans, sekirite sosyal, ozordi pansyon a sa laz 63an i plis ankor.

Fas a tou sa bann difikilte ki lafanmir pe pas ladan.

Mr Speaker, i anmenn mwan lo en lot size.

Ler mon fer analiz mon gete, mon regarde, mon pa vwar li drol ki ozordi, sa desizyon in ganny pran.

E sa desizyon in ganny pran par en Gouvernman LDS.

Mon pou eksplike enn pti pe akoz Mr Speaker.


An se ki konsern prensip, Mr Speaker.

Nou ganny divize la par en koulwar.

Me nou osi ganny divize Lasanble dan Nasyonal par prensip.

sa Si ou vwar ozordi nou pe lager, pour ki sa Lalwa i ganny repealed, i ganny retire, e ki nou reste, lo laz 63an, set akoz nou believe dan en prensip kot dimoun, i retire ek dinyite, e dimoun i kapab viv en lavi desan.

Ozordi prensip LDS ki dayer zot in dir, zot in profese, zot en parti liberal.
Be nou, nou konnen ki si sa parti liberal.

Nou konnen ki zot stand for, ki zot prensip.

Ler ou vwar desizyon i ganny pran pour met tax lo en serten kategori lotel.

Apre zot deside retire, sa i ok. Sa zot fer konsiltasyon, zot zwenn apre zot deside retire, ok?

Nou pare ozordi pour donn welfare, sa ki nou apel corporate welfare, nou pare pour donnen ozordi bann gro biznes.

Me ler nou koz lo, pour tenir dimoun ki pa neseserman annan, pour tenir li ankor 2an.

Nou ganny dir en pake zafer.


So sa dimoun li, i pa neseserman annan - mon pa le dir malere - mon pe dir dimoun ki pa neseserman annan, li nou bezwen fer deba lo la dan Lasanble.

Nou bezwen anmenn en Mosyon pour, anil S.I, I mean repeal S.I.

mon pa pour 62 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 konpran akoz.

Sa zafer i sipoze straight forward.

Si nou'n ganny elekte pour ekout nou pep, pour ekout nou pep an zeneral.
Me lamazorite nou pep ki pour ganny afekte, par en Lalwa Gouvernman, sa zafer i sipoze straight forward.

Nou dakor, nou tonm dakor, lot kote latab laba i tonm dakor i dir wi, nou krwar poudir sa i pa dan zentere mazorite nou bann dimoun ki pe retrete.

Alors Gouvernman, ale al revwar.

Ok i pa en kestyon nou avek zot, i en kestyon nou en Lasanble Nasyonal, nou sipoze al reprezant lentere Lepep.

E nou sipoze dakor.

Ou konpran mwan Mr Speaker?


Mr Speaker enn bann pwen ankor ki konmsi kwa ki fer nou, ki'n fer nou anmenn sa Mosyon ozordi, i se ki en pattern ki nou pe vwar ozordi dan Sesel.

Sirtou nouvo Gouvernman.

En pattern kot nou vwar i mank konsiltasyon an zeneral avek pep Seselwa ler i annan bann issues ki enportan.

E sa issue ki la ozordi, i enportan.

avek sa Retret Mr Speaker i ganny plan sa.

Dimoun i plan son retret.


I plan zisteman akoz i konnen poudir ler i retrete i pa pour neseserman gannyen sa larzan ler i ti pe travay.

Me alors i komans dousman, dousman organiz li pour li kapab viv e soutenir lo en pansyon retret, ki i kapab viv en lavi desan.
Nou ti tann Minis pour Zafer Sosyal dan Lasanble, lannen pase koz lo en Komite ki ganny set up pour zot revwar ansanm avek led World Bank pour zot revwar nou sistenm sosyal, nou bann sistenm peyman lasistans sosyal, sosyal, revwar tou dan son lansanm.

E ti pour propoz avek pep Seselwa, bann diferan reform ki zot pe fer, pour fer swadizan fer sistenm benefis sosyal, peyman sosyal vin enn ki soutenab.

Mon pa konnen si sa desizyon, sa S.I.

pou fer laz pansyon vin 65an, i enn bann sa Komite.
rekomandasyon Akoz nou pa'n ganny okenn, lenformasyon lo la.

Mon'n sey lo website rode, mon’n al Lazans Proteksyon Sosyal, mon vwar en bann nouvel dan pei deor, mon vwar en bann piblikasyon dan pei deor.

Mon pa pe vwar, kekfwa mwan ki pa'n vwar lo la.

Me mon pa pe vwar, ou konpran?

So zot bezwen dir nou, ozordi sa Komite, ki zot in fer, ki plan, zis zot in vini demen, zot leve demen bomaten zot dir nou pour fer monte laz pansyon?

Ou konpran?
Ou konpran?

63 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 So i bezwen annan en konsiltasyon lo bann issues enportan.

E nou, nou pa anvi demen bomaten.

Me si arive ki sa S.I.

ki la pa ganny repealed, si i arive, mon krwar nou pour bezwen dir ek Seselwa annou gete ki mannyer nou kapab met presyon lo Gouvernman e fer Gouvernman revert, si zot pa ekout nou la dan Lasanble.

Nou pa anvi ariv parey La France, me Seselwa, Seselwa i bezwen deside.
En keksoz ki sitan enportan koumsa, nou bezwen deside ki mannyer nou fer Gouvernman tann nou lavwa.

Mr Speaker an terminan, parey mon'n dir bokou bann desizyon i mank ozordi konsiltasyon.

E mwan mon pwennvi, sa i mon pwennvi, bokou dimoun osi in koz ek mwan lo la.

Me selman mon pwennvi, mon pour eksprim mon pwennvi personnel la.

pran, Bokou bann desizyon ki ganny sa Gouvernman ozordi, i pa ganny pran dan byennet lamazorite son pep.
par (APPLAUSE) HON WALLACE COSGROW Bokou bann desizyon, i ganny pran pour serten group dimoun ozordi ki pa neseserman dezavantaze dan sa Sesel ki nou pe viv ladan.

Bokou bann desizyon, malerezman i ganny pran pour dimoun ki kapab, ki annan, e pour fer zot annan plis.

Fer sa ki ris, ozordi vin pli ris Sesel.

E bokou bann desizyon, i pez lo dimoun ki annan mwens.

E sa Mr Speaker i mal, i pa byen e sanmenm ki mon'n dir taler Mr Speaker.

I al dan fondamantal, prensip ant nou avek zot!


E nou, nou pe dir ek Lepep Seselwa poudir nou, nou ti entrodwir sa sistenm sekirite sosyal, enkli son pansyon retret.

Nou pe dir ki Gouvernman i merit mentenir, li parey i ete.

E si non pa amelyor li.

E ki Gouvernman pa devret pe pran okenn desizyon ozordi, pour kapab fer bann Seselwa ki sipoze fer zot pansyon retret anba Sekirite Sosyal, Lalwa Sekirite Sosyal vin dezavantaze.
Mr Speaker mon enplor avek tou Manm LDS ozordi dan sa Lasanble pour siport Mosyon siport Lopozisyon, Leader Seselwa, siport bann dimoun ki sipoze ganny zot pansyon retret sa lannen, e bann lannen ki pe vini.

E fer ki nou tir sa S.I.

nou tir sa Lalwa e ki tou dimoun i a benefisye.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER 64 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Mon pas Herminie.

laparol Onorab HON WILBERT HERMINIE Bonn apre midi Mr Speaker.

Tou Manm koleg Onorab, e tou dimoun a lekout.


Sa Mosyon pour mwan i tre pros ek mon leker akoz nou tou nou konnen la anndan, nou annan en dimoun ki pe ganny touse apar sa Mosyon.

Mr Speaker, tou keksoz i annan son letan.

“Nou’n travay dir”, sa Mr Alissop ki'n dir mwan.

Mr Marengo i dir mwan, “zot in rente”, Mr Joseph in dir mwan “tou travay i en travay”.

Wi Mr Speaker, tou travay i en travay.


Mr Speaker nou annan en group dimoun ki'n travay dir pour batir sa Nasyon Sesel, kot zot in donn tou pour nou ariv kot nou ete ozordi, menm si zot in bezwen servi lalanp petrol pour fer bouze sa Sesel.

Menm si zot ti bezwen mars ziska amenn, zot in fer li.

Menm si zot in bezwen fer trwa louvraz pour zot kapab soutenir zot fanmir, zot in fer li.

Mr Speaker, Mosyon pe demande ki sa Lasanble i quash S.I.
137, ki pe fer laz ki en dimoun i ganny son sekirite sosyal sorti 63an parey i ete la, pour vin 65an.

E nou, nou pa santi ki sa i moman apropriye, dan sa letan ki nou pe viv ladan.

Nou bann vye paran pe ganny difikilte, pour fer de bout zwenn.

Kot pri lavi pe tous plafon.

Kot si pa tou, me laplipar bann servis, ki zot servi pour kit zot an bann sante in monte.

Mr Speaker, bokou nou bann sitwayen aze, in travay bokou dan zot zenn tan.

Sirtou pa fer bann louvraz ki rentan, dan bann kondisyon difisil.
Bokou in travay dan bann sekter enformel, kot ti napa Fon Pansyon sa bann letan.

E zot ti pe al depan lo sa sekirite sosyal pour soutenir zot, pour zot kapab viv dan dinyite.

Mr Speaker, be ki nou’n vwar?

Gouvernman LDS, in vin avek en S.I.

pour sanz pozisyon poto gol an sousekre, san okenn diskisyon.

E zot in fer sa ler Lasanble, ti dan recess.

Kot in napa okenn konsiltasyon, e leksplikasyon.

Eski sa i en Gouvernman pour tou son zanfan?


Kan 20milyon an plis ti'n deza ganny mete dan Bidze, par lao sonm pour lannen avan dan Bidze sa lannen.

E zot in ganny dir, ki laz pansyon pe monte.

Ki mannyer i apele sa Mr Speaker?

Dir nou ki zot pe al fer avek sa 20milyon ki zot in mete dan Bidze, pour 65 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 soutenir sekirite sosyal?

Eski zot pe al servi sa pour vol en lot Eleksyon?

Eski sa i vre Sesel i pour tou son zanfan?


Sa ki pli pir ankor se sa bann, sa group dimoun, ki pe al ganny zot laz Zedi, ankor dan en semenn ou detrwa mwan, ki ti'n fini fer zot plan pour zot retret, ki ti pe kont lo sa pti 5750 pour zot kapab viv lo la.

Ki pour arive ek zot.

Sa i vre en Gouvernman ki napa en leker pour son bann zanfan.

Seselwa ti'n elekte zot pou fer pli byen.

Pour zot kit zot ledwa lo pou sa pep.

Me ki nou’n vwar Mr Speaker.


Zot in donn nou bann vyeyar R500 ek lanmen drwat e pran R1500 ek lanmen gos.

i Sa en Gouvernman, en Gouvernman LDS ki pa pe met zentere nou bann vyeyar o sant devlopman.

Ki konpletman dekonekte, avek elektora.

Epi zot a taye pour vin dir nou, ki zot al fer meeting.

Be pa meeting ki Seselwa i oule.

Seselwa i oule sa 10mil ki zot ti promet zot.

Sa ki Seselwa i le.

klerman zot in (APPLAUSE) HON WILBERT HERMINIE Mr Speaker la Seselwa pe vin pli mizer ki zanmen.
Me dayer kan zot in vin o pouvwar, zot aranz lekor avek tou kalite zot allowance, ledan, allowance medikal, R18mil an tou, zot in mete lo zot lapey.

palto, Akoz dapre zot Minis i ganny zis R40mil, e nou, nou bezwen rente pour nou ganny nou kapab ganny nou larzan.

Zot aranz zot lekor ek zot bann dalon, epi zot vire zot dir ki ou, ou a bezwen esper 65an, pour ganny sa ki apel pou ou.

Akoz ou pa'n ase travay parey sa bann Minis.

Ou a kontinyen rente e skente ziska 65an.


Mr Speaker sa i vreman dezoner pour tret nou bann vye paran koumsa.

Nou tou nou ti le sa fri ki ti ganny promet, ler pye ti pou ganny sakouye.

Me malerezman ler pye in ganny sakouye, zis bann gro msye ki'n byen pase.

E en kous sitwayen pli vilnerab pe pey lepo kase.

Akoz zot, zot pa'n travay ase.

Nou bann vyeyar i bezwen bous sa trou, ki zot in kree par donn konsesyon tax bann gro biznes dalon.
Mr Speaker, sa desizyon pour annan en lefe direk, lo lasante mantal nou bann gran paran.

Dayer COVID, in met presyon lo zot.

Akoz zot en kous popilasyon pli vilnerab e zot pli a risk pour ganny konplikasyon sa avek COVID.

Gouvernman, i fer, i met en pli gro problenm lo zot.

La ki 66 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Sa sekirite sosyal, ki dayer Prezidan Rene ti donn nou e met dan Konstitisyon, pour protez nou drwa zot, zot le fer li vin 65an.
Mr Speaker zot pe servi zot fer Seselwa mazorite pou soufer.

Mr Speaker, LDS pe kontinyen koz de parol avek sa pep.

Zot dir ou fer zot konfyans.

Me par deryer dan fernwar ki zot fer.

Zot fer en lot keksoz.

Zot dir ou ki pei pe byen fer.

Epi ki zot fer an sousekre, zot fer monte laz sekirite sosyal.

Zot koz ek ou bann zoli parol, apre aksyon i totalman le kontrer.

Sa ki zot in dir.

Mr Speaker ziska ki tan ki sa pep pou soufer?

Laz pour pansyon ki kontribisyon Pension Fund in tenir in monte.
Seselwa menm, si zot in vwar li difisil pour aksepte.

Seselwa in soufer an silans, an krwayan ki zot ti pour kapab viv lo sekirite sosyal ziska zot ganny 65an.

Me la ni Sekirite Sosyal, sa safety net ki ti pour ed zot sey navige ziska 65an, pour napa.

La mon krwar zot pe al enn pti pe tro lwen, Seselwa pour nepli soufer an silans.

Nou bezwen desann e fer sa Gouvernman LDS konpran ki nou pa bann fou bet, ki nou pa pour les zot pil lo nou drwa e dinyite.

Ki 2025 zot ki pour plan zot retirement.


Mr Speaker, tou keksoz i ariv dan son letan parey granmoun i dir.

En tan pour tou.

En tan pour le voler, en tan pour le met.

En tan pour al vakans deor, en tan pour reste Sesel.

En tan pour vol sitwayen, en tan pour al vey ou piti.

Mr Speaker ozordi sa Gouvernman LDS, in swazir pour fer Lepep Seselwa soufer.

Sirtou nou bann vye paran, pourtan i annan zis apepre 14mil dimoun, ki lo sekirite sosyal.
Zot in kapab vwar €20milyon pou al touy sat ek lera Aldabra, a sa moman ki pri lavi pe tous plafon.

Me larzan pour pey sekirite sosyal, nou bann sitwayen aze napa.

Zot plito a fer ou laz sekirite sosyal monte, sorti 63an pour vin 65an.

Mr Speaker ki direksyon ki sa Gouvernman pe anmenn nou?

Pour mwan e mazorite Seselwa, nou pe vwar ki sa Gouvernman, son i priyorite.

Zot priyorite se sat ek lera Aldabra.

konpletman mank Mr Speaker plizanplis nou pei pe tonm dan en presipis.
Kot nou’n vwar nou pe al dan en direksyon, kot nou bann vye paran pour bezwen al depan lo welfare.

Mr Speaker eski sa i en Sesel pour tou son zanfan?

Kan Gouvernman i pran tou sa ki 67 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 pour li, e son zanfan pa ganny nanryen.

Kan en Nasyon in azenou, li i met ou azenou lo plas sed, lagrenn akonpanny ou.

dan Kan ou Prezidan i dir i fristre, ki li i pe travel dan first class, kan sa pa ti bon pour Prezidan Faure.

Mr Speaker sa S.I.
Mr Speaker sa S.I.

ki la devan nou pe demande ki laz sekirite sosyal i sorti 63an pour vin 65an.

Nou lo sa kote latab nou pe dir, pa sa ki bann elektora pe demande.

An se moman, sa i tro for.

Nou pe kriye ayoyo.

Dezyenmman Mr Speaker, ki pou arive avek bann retrete ki ganny zot laz pandan sa semenn?

Trwazyenmman eski LDS i vreman annan en plan pour nou tou?

Seselwa pe demande ki zot vre plan pour nou tou?

Zot dir nou stand strong avek zot, solman nou vwar en tim ibou pe vol nou drwa.
Zot dir nou stand strong avek zot, kan zot pe pran tou sa ki apel pour zot.

Zot dir nou stand strong avek zot epi zot fer laz sekirite sosyal monte.

Nou’n met nou en tim bat latet, kot zot in fer nou krwar e fer nou bann vye paran krwar ki zot kapab fer zot latet vin kare.

Zot in esey vol tou nou drwa, kot zot in sey diviz nou avek en sistenm ‘’ek nou, pa ek nou.’’ Kot parfwa i difisil pour krwar, ki Sesel i en sel Sesel.
Mr Speaker an terminan en parol sorti kot madanm Laboudallon, i dir “lontan ti annan en Sesel kot nou tou nou ti viv dan larmoni, linite kot nou tou nou ti unite, e nou zanfan ti viv an pe”.

Mr Speaker konmela avek sa tim plato, nou pe soufer.

Nou lavwa pa pe ganny tande.

Kot en Prezidan i koz lo bonm, kot Leta napa okenn solisyon pour son pep.

Mr Speaker, nou pa anvi koz lo sa 3milyon, ni bann drog ki anba lanmer.

Non ditou!

Pa lo sa 50 bar lor!


Me nou pe koz lo dinyite nou bann vyeyar, ek bann privilez ki zot in perdi.

Nou pe demann sa Lasanble, pour quash sa S.I.

e redonn nou bann vye paran zot dinyite.

Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Onorab Woodcock ek Onorab Larue silvouple, zot a evite kriy atraver lasal.

Mersi.

Onorab Georges mon'n vwar ou ou'n lev lanmen, mon sipoze i ti lo mansyon Aldabra avek ki ou annan koneksyon.

Ou le fer en koreksyon?

Ale.

State ou business.


68 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Mon ti a demann ou lendilzans pour mwan fer en pwen klarifikasyon lo en statement ki Onorab Herminie i fek fer.

MR SPEAKER Yes, mon a donn ou sa posibilite.

HON BERNARD GEORGES Mersi.

Mersi Mr Speaker Onorab Herminie fek fer en alizyon, ki Gouvernman napa letan pour trouv sekirite sosyal me in trouv €25milyon pour al touy sat avek lera Aldabra.
E sa i fo, e mon profite koman Chairman Fondasyon Zil Sesel, (SIF), ki'n fer sa statement lo televizyon, pour aport en leksplikasyon.

Okenn desizyon pa ankor pran pour al ekstermin lera avek sat Aldabra.

Sa desizyon pour ganny pran dan AGM ki pour ganny fer semenn prosenn parey mon'n eksplike.

Sa kou i en lestimasyon, e AGM i ava deside, si nou pour al dan sa direksyon ou non.

Me sa ki mon anvi dir ozordi, se ki si AGM i deside pour al dan sa direksyon.
Gouvernman pa pe met en sou larzan Lepep Seselwa anver sa keksoz.

(APPLAUSE) HON BERNARD GEORGES SIF non pli pa pe met en sou.

Sa se kou e si desizyon i ganny pran pour al fer sa legzersis, SIF i a bezwen, al fer fundraising pour ganny larzan pou fer sa keksoz.

Alors silvouple, les Gouvernman an deor sa deba.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER En statement in ganny fer.

In ganny rezete, e klarifye.

So mon anvi konnen ki pwen ou pe vin lo la Onorab Herminie.
HON WILBERT HERMINIE Mon anvi, ou'n raise, Onorab Georges in lev en matter of privilez.

Ki solman toultan ou dir mwan ekrir ou davans.

Mwan mon pwen i kote teknikalite mwan.

Mon napa problenm avek LGB, fer son klarifikasyon.

Me problenm se ki i bezwen annan en pwa, pa kapab annan en pwa de mezir.

I bezwen sa ki aplik pour zot, i aplik pour nou tou!

MR SPEAKER Mersi Onorab ok. Mon a klarifye, mon a klarifye avek plezir Onorab.

Regilasyon ki se ki dan mon’n mete, komansman Lasanble.
Manm ki lev lanmen, i bezwen lo size 69 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 ki zot in averti mwan e ki zot in eksplik mwan, ki sa ki zot pe al dir.

Sa se akoz napa nanryen biznes Lasanble, ki'n komanse à ce point.

Tou desizyon ki mon'n pran pou dir ou, ou bezwen apros mwan avan, e dan mwan an ekrir, mon'n fer li lokazyon, kot pour bann lanmen in ganny leve avan biznes Lasanble i komanse.
Ler biznes Lasanble i komanse, ki mon santi i annan en rezon ki en Manm, i kapab obzekte oubyen sa - e dan sa ka mon ti prevwar.

Akoz mon'n konn sa sityasyon e mon konnen poudir ler ou mansyonn sa, Onorab Georges mon ti ekspekte li obzekte.

Ler en biznes in ariv dan Lasanble, e ki en Manm i- lev lanmen pwen pour lord oubyen pour en matter of privilege, mon'n akorde.

E sa in arive souvan.

La mon annan 2 ankor.

Si, mon a ekout Onorab Cosgrow.

HON WALLACE COSGROW Mr Speaker mersi.


Mon pe rod en matter of privilege mwan osi, lo en matter of procedure.

MR SPEAKER Wi.

HON WALLACE COSGROW ekout mon'n ou Ok leksplikasyon byen ki ou'n donnen la.

Annefe yer ler ou ti pe lir sa statement, or sa Right of Reply ki Electoral Commission ti donnen pour lir, mon ti santi ki annan en bout dan sa Right of Reply, ki ti afekte mwan e ki pa ti korek.
Mon ti lev mon lanmen, ti arise there and then, mon ti lev mon lanmen pour mwan klarifye with a matter of privilege, klarifye en statement, ki'n ganny fer ki pa ti byen.

Me malerezman mwan mon pa ti gannyen, sa sans.

Ou pa ti donn mwan loportinite.

Ti arise there and then in the Chamber on the floo!.

Onorab Georges ozordi apre midi i ganny loportinite pour eklersi.

I annan en problenm, en pwa de mezir lo bann issue prosedir!

ou Onorab.

MR SPEAKER Non mon a reponn.


Mon a reponn Lot regilasyon ki mon'n fer, se ler mon prezant en Right of Reply.

Napa deba lo la.

Sa Right of Reply i en prosedir ki ganny mete dan Konstitisyon e i pa endik okenn mannyer ki Manm i devret re-vir largiman lo sa Right of Reply.

So sa osi i enn ki mon'n aplike.


Si the Right of Reply, i 70 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 annan en pwen ki ou anvi konteste, sa osi, ou bezwen dir mwan, e mon a gete ki moman ki ou a kapab entrodwir sa pwen si i en matter of privilege.

Sa mon'n adopte, e mon pe aplike.

Mon a ekout Onorab Pillay.

HON SEBASTIEN PILLAY Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi Mr Speaker.

Bonn apre midi tou koleg Onorab, bonn apre midi tou dimoun ki pe ekout nou.

Mon dir li en dezyenm fwa wi.


Akoz mwan mon pe al dir akoz i kourtwazi pour mwan dir bonzour e bonn apre midi dimoun.

Mr Speaker, ler Vis- fini koze dan Prezidan Lasanble, on a matter of privilege, ki mwan mon annan la.

ti Ler Vis-Prezidan ti fini koze dan Lasanble, serten statement ti pe ganny fer.

Mon ti lev mon lanmen - mon pa ti ni interject, mon ti lev mon lanmen laparol, pour pour demann eklersi serten keksoz.
Ki apre in ganny eklersi dan medya kot Vis-Prezidan ti'n mislead the House as to whether mon ti'n ganny larepons, oubyen non.

E ou pa'n ni fer Vis- Prezidan apologize, e mwan mon'n demande pour mwan fer raise sa.

E mon'n bezwen vin vwar ou, e mon'n li kourtwazi mon'n vin vwar ou, mon'n ekout ou.

Be la apre midi mon Manm i fer en statement, i pa nonm okenn Onorab.

Mon Onorab konpran kapab Georges in, i annan statement ki Onorab Georges in fer e in klersi.

Napa problenm.
Napa problenm.

Koman en sa parlmanter napa problenm.

parlmanter, lot Me sa ki mon bezwen demann avek ou, se ki klarifye pour nou, kan eski sa i aplik pour US.

Akoz i paret i aplik zis pour LDS, pour li kapab raise dan matter Lasanble.

privilege of Me pour US, i annan en aplikasyon ki nou, nou bezwen ekrir ou, menm lo point of order nou bezwen ekrir ou.

So mon ti a kontan klarifye sa pwen Mr Speaker.

E ki mon annan, la ki mon annan floor mon ti a kontan en demann klarifikasyon, lo prosedir ki pe pase.
ou Pour lo mon lemoman Mosyon i paret mwan ki zis Manm US ki'n lev lanmen, pour koze.

Ok zis Manm US, ki'n lev koze.

Mon lanmen ekspekte napa Manm LDS ki pour koze lo mon Mosyon.

Mannyer ou pou fer.

pour Akoz si ou dir mwan poudir i annan tou lede Manm.

71 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Mwan mon poudir ek ou eski ou'n attend Caucus meeting LDS, ki sa i en stratezi ki zot pe servi?

Mon ti a kontan klarifye Mr Speaker.

MR SPEAKER Mon a klarifye lo ou premye pwen.


Wi ou ti lev ou lanmen ler, VP ti'n fini fer son summing- up, son lo deba.

repons Normalman mon pa pour aksepte ki Manm i reouver pwen lo deba, ler Minis ki la in fini donn son repons.

Akoz mon santi poudir bann pwen in fini ganny fer, Minis in reponn, nou pa kapab ale, vini debat sa ki repons.

Ler repons in donnen deba, in terminen.

E sete pour sa ki mon ti aplik sa lareg.

Be mersi nou a kontinyen e. En point of order kwa?

Ou'n lev ou lanmen.
Ou'n lev ou lanmen.

HON SEBASTIEN PILLAY (Off-Mic) MR SPEAKER Caucus meeting avek LDS, mon fer ler mon bezwen, e mon napa ... (APPLAUSE) MR SPEAKER E okenn mon leksplikasyon, en rikord.

Mon napa zwenn, mon zwenn Manm LDS ler mon bezwen.

E mon napa okenn pour leksplikasyon donnen lo la.

Mersi.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi nou a pran.

Mon a donn laparol Onorab Rocky Uranie.

HON SEBASTIEN PILLAY (Off-mic) MR SPEAKER Onorab.

Ou pe antre dan en deba avek mwan ki mon pa pe aksepte.

Onorab Laparol Uranie.


Onorab Uranie.

HON ROCKY URANIE Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi a tou koleg Onorab.

En bonn apre midi spesyal pour tou bann Digwa, zabitan Zil Pros ki a lekout, ki pa'n ganny zot sekirite sosyal, a laz 63an.

Mr Speaker, i toultan en plezir pou vwar, tande e osi form parti dan lavi en dimoun, ki ariv 100an.

Parey defen madanm Grace Ernesta ki ti selebre son santener lannen pase an Mars.

E sa lannen, i ti 101an.

Me pour malerezman trwa kar dan lannen pase in kit nou.
Ankor enn fwa mon senpatiz avek lafanmir.

selebre 72 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 La mon lespwar Mr Speaker, i lo madanm lo Nenn Daisy, byen koni koman “Azi” ki osi dan ankor 1an, i pour ganny 100an.

Mr Speaker sa laz i zis enn pti group dimoun, tre pe dimoun ki kapab arive pour zwir zot kouraz e viv lontan parmi zot pti zanfan.

Mr Speaker bokou zonm e fanm, i krwar ki ler zot ariv 50an zot ariv lanmwatye zot to lekspektasyon lavi, akoz zot pe swete ariv 100an.
Me Mr Speaker i annan bokou dimoun osi la ater ki wise, ki'n vwar poudir, ler in ariv ant 30-35an, realistikman sa to lavi lanmwatye lekspektasyon.

vre ki i Sa akoz, to lekspektasyon Sesel i ant 60an ek 75an.

Enn pti pe plis pour bann madanm.

E byensir, pli ba pour bann msye.

So Mr Speaker plizyer dimoun ki'n travay dir, pe mazin pran zot retret e zwir zot benefis ler zot in ariv 63an.

Me zot pe bezwen vwar zot la pour al travay ankor 2an.
Byensir, en bann ek martir, ek douler, pour zot kapab zwir zot drwa sekirite sosyal e viv dan dinyite dan zot vye zour.

Lebra bokou dimoun ki ti'n plan zot retret 63an, in tonbe.

Sa sityasyon trakas bokou, e pe met en nivo stres pli i o leve lo nivo lavi sa group dimoun ki'n rente, eskente e zot ti anvi sed laplas avek bann zenn profesyonnel.

Me malerezman, i pa le ka.


fatige Mr Speaker, ler mon mazin Mrs Ernesta, Grand Anse, Mrs Rose, Mrs Bibi, e plizyer lezot madanm ek msye dan mon distrik, ki’n ganny retar dan zot lavi, retret lo en baz finansyel e sa pe poz zot, met zot dan en vre difikilte lavi dan zot laz retret.

I vre Mr Speaker, nou dir ki larzan i pa tou keksoz.
Me dan sa lemonn ozordi, dan sa Sesel ozordi e sirtou lo Zil Pros kot keksoz i bokou pli ser, bokou pli difisil ki Mahé, larzan i en gran keksoz, sirtou pour en dimoun ki ti anvi pran son retret.

Mr Speaker, mon pour pran zis en legzanp kot en madanm ki li in ariv 62an, i ti carer avek son vye manman li osi.

E son vye manman tar ankor, trwa kar lannen pase in mor.

E li i ganny 63an la boner Zanvye.


E i vwar li, dan difikilte li osi kot son skill i limite, in fatige e i vwar li pe bezwen rod en lot travay.

Mr Speaker, prenon kont ki La Digue nou en zil touristik, bokou louvraz pour en madanm sa fer waitress, oubyen lav lenz, oubyen drese.
i ava laz, 73 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Me sa madanm, son sans ganny lanplwa i vreman difisil, akoz sa laz in rente li osi, dernyen-r-er i ti pe fer carer ek son manman, i annan son bann douler pour li menm, zenou, leren.

fer Mr Speaker Alors sa bann kalite louvraz dan Lendistri Tourism pour kree en kantite difikilte pour li.

La alor ki sa madanm i bezwen in bezwen kontant li avek sa pti pansyon atraver Pension Fund.
E la i bezwen fye osi lo son frer, e vwazen ki tanzantan pe le konplimant son depans, mwan.

Si i ti ganny son sekirite sosyal, i ti pour pas, i ti pour en pli gran led pour li e alors a pa ti pour vwar li dan sa gran difikilte.

Me malerezman son lespwar, i don sonm.

Mr Speaker i annan plizyer dimoun ankor dan mon distrik ki dan sityasyon.

I vre parey nou dir ki tou travay i en travay, tou metye i en metye.

Me nou tou nou konnen ki annan bokou travay, ki pli rentan, pli fatigan ki en lot.
Sirtou bann travay fizik, parey konstriksyon, mason, dan sarpantye, bann labourer travay lo lanmer, peser.

I pa ki mon pe favoriz en pe travay, me selman nou tou nou konnen sa i leka.

Bann travayer Ledikasyon, Lasante, Lagrikiltir, tou sekter i ganny afekte Mr Speaker.

So alor Mr Speaker, mwan mon pa pou fer sa long, mon pour siport Leader Lopozisyon, mon Leader dan Lasanble ki'n anmenn sa Mosyon, pour retir, pour enplor Gouvernman pour retir sa S.I.

ki pe demande pour bouz laz 63an pour vin 65an.


E 63an, donnen Sa ankor i baze parey Onorab Wallace Cosgrow in dir, lo nou prensip.

Nou, nou ti kree sa avek en bi, pour fer sir ki ler i ariv en serten laz, nou dimoun i kapab pran retret dan dinyite.

to lekspektasyon lavi, ki mannyer i ete.

E nou konnen lanmor i le voler Mr Speaker.

Tou bomaten, nek ou tande lo radyo.

Dimoun ti a ganny sans zwir zot sekirite, avan ler zot frenm lizye.
Akoz mon’n vwar i annan dan Ledikasyon, dimoun, koman in ganny 63an, ti'n ganny demande pour li tenir ankor akoz i mank teachers, pa fer bokou letan i ale, i passed away apenn si i ganny sans tous son sekirite.

63an i pa ti ankor ganny 65 e la, ou pe bouz lo 65.

So alors Mr Speaker mon ankor enplor Gouvernman, lo lapar pep Seselwa, ki la deor pour revwar sa desizyon.
Mon enplor mon bann koleg LDS lo lot kote latab, pour vreman annan en 74 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 konsyans moral, sosyal pour fer sir ki zot ed nou retir sa Lalwa ki pe vini, ki pe demande ki laz pansyon i sorti 63an, pour vin 65an.

So alors Mr Speaker, pour terminen ankor mon sipor Onorab Sebastien Pillay (LOTO) pour vin avek sa Mosyon.

Mon donn li tou mon sipor.

Mon swete ki bann dimoun deor ki ganny 63an pe ekout nou.
E ki zot vwar poudir se nou, ki toultan met politik de kote, ki toultan annan zot drwa a ker.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

In ariv nou 3er edmi, i reste mwan de Manm lo kote US ki pe koze.

Mon pa ankor vwar personn lo kote LDS lev lanmen.

So mon anvi konnen si napa Manm ki pour lev lanmen mon pour termin avek sa 2.

Bon nou a pran break la.

E nou a repran Lasanble, 4.05.

(BREAK) MR SPEAKER Bon, mon annan sa 3 Manm ki mon'n mansyonnen lalis.

Manman, i annan nouvo Manm prezan.


Ale tenir.

Tenir lanmen en pti moman.

Esper en kou.

I annan en bann in lev lanmen lo apre in bese.

Mon pa ankor ganny letan pran tou.

Ok. Mon annan Onorab Sandy Arissol.

Zis mon a dir.

Mon annan Onorab Sandy Arissol, Onorab Woodcock, Onorab Sathya Naidu, Onorab Michel Roucou, Onorab Andy Labonte, apre Onorab Georges.

Ale, sa ki mon pa'n pran la?

Andre, Porice, ek Larue e (Interruption) MR SPEAKER Mersi.
Bon, mon pa'n zanmen war dan Standing Orders en landrwa ki permet Speaker limit lakantite Manm ki pe koze.

So, mon sipoze mon bezwen aksepte.

Me selman sa ki mon kapab fer, se limit lakantite letan ki zot annan pou koze.

fer E parey sa, mon souvan.

Par egzanp, ler mon'n deza dir bann Manm ki'n lev lanmen premye, apre in lev lanmen dan dernyen round.

Mon pou donn sak Manm ki'n lev lanmen la 5 minit.

Mersi.

Mon a konmans avek Onorab Gill.

HON CHURCHILL GILL Mersi Mr Speaker.


Bonn apre midi tou dimoun a lekout, e tou prezan.

Mr bann Manm Speaker, ekout atantivman loter Mosyon ler in Mon'n 75 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 anmenn son Mosyon, e osi, apre break osi, lentere ki sa Mosyon in anmennen pou bokou dimoun partisipe, ki i byen.

Akoz dan tou distrik i annan dimoun ki ganny 63an.

koman Me selman, mon bezwen enkli mwan, en politisyen.
Fer tou politisyen konpran ki nenport ki keksoz ki nou pou dir la, kantmenm nou tou ki pe asize lo sez nou koze, sa bann dimoun in deza pe ganny sa konversasyon ti'n devret fer bokou avan, avan ler zot ganny afekte.

afekte.

Petet E sa bann dimoun ki pe zot konnen ganny afekte, poudir sa bann koze i pou ganny fer, i form part dan travay politik.
Me selman, lefe i reste ki lafen dimwan ler zot ganny zot larzan, sa bann ki gannyen, enkli sa bann ki ganny afekte, konmkwa pa pou sanz naryen, akoz desizyon in fini pran lo S.I.

137. avek touse Alors, annou pa krwar poudir sa bann dimoun ki pe bann ganny desizyon ki ganny pran par politisyen, konmkwa sa bann dimoun, zot napa en lespri, zot napa en lentelizans.

Zot annan lentelizans.

Zot konnen ki pe pase, e zot konnen lefe bann desizyon ki ganny pran.
Sa ki ganny touse, i ganny touse plennman, e i santi.

E nou, nou pa pou kapab efas sa, apart ki sanz bann desizyon ki afekte zot.

(APPLAUSE) HON CHURCHILL GILL Mr Speaker, nou ti ganny prezante avek en Bidze.

E dan sa Bidze ti annan tou keksoz.

Akoz ler Minis Finans ti prezant son Bidze, i pa ti dir nou konmkwa serten heads, ki i pa pe mete, akoz i pou problenm finansman pou li kapab finans sa head.

i annan annan E la mon pe fer referans avek ASP.

Larzan ki ti'n ganny vote pou 2022, sete 8milyon.


820milyon.

E pou 2023, sa ti ganny monte par R20milyon.

840milyon ti ganny bidzete pou sa lannen.

E sa i vedir ki tou sa bann dimoun ki ti sipoze ganny 63an sa lannen 2023, provizyon ti'n ganny fer pou zot tou ganny zot larzan.

E souden, nou war ki en S.I in vini kot tou sa bann dimoun ki pou ganny 63an sa lannen, i pe ganny obzekte, akoz sa laz in bouze pou vin 65an.
Kestyon alor, eski ler sa Bidze ti ganny prezante avek tou sa lantouzyazm, tou sa 76 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 letan, bann koze ki ti ganny koze dan sa i annan bokou lenformasyon ki ti pe sorti, ki pa ti korek.

E ti annan bann dimoun ki konnen ki sa i ti pe ganny zis prezante, akoz i en legzersis ki bezwen ganny fer tou-le-z-an.

Me selman i annan serten keksoz ki apre ti pou ganny tire, parey sa ki nou pe diskite ozordi devan nou.

Kot in sorti 63an in vin 65an.


E prezan sa bann dimoun, menm si annan Bidze, zot in ganny deny pou zot ganny zot larzan.

E sa i fer nou mazin dan 6em Lasanble, bann ki ti dan 6em Lasanble, kot nou ti ganny dir, ler nou ti pe diskit Bidze, akoz ki nou pe met sa kantite larzan anba ASP, pou nou akonpanny bann dimoun ki pre pou kit nou?

Eski nou pe vwar en keksoz ki ti'n deza ganny planifye?
Akoz sa bann dimoun, sirtou dan mon distrik, zot ti a kontan konnen, ler en larzan i bidzete, akoz ki en Lalwa i vini apre, ki anpes zot ganny sa larzan ki ti'n ganny bidzete?

Dezyenm pwen ki mon oule fer sorti, ki ti a bon ganny leksplikasyon, se bann dimoun ki annan 63an ziska lannen pase, sirtou bann ki reste Praslin, La Digue, menm bann ki reste Mahe.

Praslin, La Digue zot ti pe ganny sans pran bato, e zot pa ti peye.

Bann ki ti annan 63an an montan.


Dimoun ki pa pran bato ki ti pe servi bis SPTC, zot osi zot ti ganny serten sipor ler zot ti'n ariv 63an an montan.

E la avek sa S.I.

ki'n vin devan, ki pou arive, napa konsiltasyon?

Sa bann dimoun i anvi konnen, si sa benefis pou kontinyen, zot pou kontinyen benefisye avek?

Akoz sa osi i dan Bidze 2023. ki'n vi Mr Speaker, toultan nou'n tande dan sa Lasanble, lo tou lede kote latab, e menm par Egzekitiv, ki i difisil.

I difisil pou kapab dil ek sa sityasyon pri lavi.


Be si i difisil, i vedir pou sa bann dimoun ki pe ganny 63an sa lannen, nou pe fer li pli difisil ankor pou zot.

Akoz, prezan i pou tre difisil pou zot kapab manage zot Bidze.

i annan E an menm tan, nou tou nou'n tande dan Lasanble, e lo serten progranm lo televizyon, konmkwa serten defayans avek sistenm lasante.
E ler nou'n tir sa privilez sa bann dimoun ki pe ganny 63an, pou zot ganny zot larzan, dan en lot kote, eski nou pa pe deny zot en lot opsyon si zot santi zot lasante pa bon, e zot al kot lopital nasyonal?

E zot santi zot bezwen dezyenm lopinyon.

77 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Ler nou pa pe donn zot, zot sekirite a laz 63an, eski nou pa pe deny zot sa loportinite larzan dan zot annan sa lanmen, pou zot kapab al rod en lot lopinyon dan klinik prive?
An menm tan, Mr Speaker, nou osi annan bann sityasyon kot nou pa krwar pou sanz sa Lalwa, a sa moman, i ti en bon desizyon.

Rezon ki mon dir sa se, eski, vi ki napa konsiltasyon, personn pa ganny sans demann kestyon.

E prezan i fer ki ler nou pe koz lo sa Mosyon, nou bezwen fer sorti serten kestyon.

Par egzanp, eski Gouvernman in get tou lezot opsyon ki ti kapab posib, dan plas pou sanz sa laz sorti 63an, pou vin 65an?

Donnen parey nou tou nou konnen, pri lavi mannyer i ete, lezot difikilte ki annan.
Eski la ti en letan pou nou fer sa tel desizyon?

Vi ki nou ti'n deza bidzete?

Petet i pa ti a pli bon, sa lannen ki nou'n bidzete, nou exhaust sa Bidze.

E dan sa lannen, nou profite nou fer sa konsiltasyon ek bann dimoun.

E 2024, petet ti ava annan en opsyon pli bon.

E sa moman ti ava pli apropriye pou kapab pran en desizyon lo sa size.

Akoz i annan serten dimoun, ki zot, dan bann letan ki zot ti travay, zot ti pe travay ler zot ti ankor zenn.
Parey nou konnen, dan pei i annan diferan kalite lanplwa, diferan kalite travay.

E i anna bann serten dimoun ki'n fer bann travay ki tre fizikal.

E ler zot in ariv en laz 63an, i annan ki zot ganny bokou challenge.

Akoz, prezan sa travay ki zot in fer, i pe fer bann lefe lo zot.

Eski, sa osi nou pa ti devret pran kont, pou dir pou annan bann dimoun ki ler zot in ariv 63an, zot in fini ariv lo bout?

Kantmenm nou pe bouz sa laz, i pa vedir ki i annan serten group, i pou arive sa laz pou li zwir sa.
Konmsi, ti devret annan sa konversasyon e assessment pou vwar, be ok, ki kalite kategori kalite travay ki bann dimoun i ankor annan sa abilite, zot annan sa lafors, ki zot, zot kapab ale ziska 65an?

E ki kalite kategori travay, ki fizikman ki vreman demanding.

Ki kekfwa sa bann serten group dimoun, zot pou zot, zot vreman in ariv lo bout, e ti a bon zot ganny zot sekirite a 63an.

Sa, i bann legzersis ki nou ti kapab fer, pou nou kapab sey rod solisyon pou tou sa bann dimoun ki tonm dan sa bann kategori.
Akoz, pou mwan, sa bann dimoun in kontribye bokou pou Sesel.

E si ozordi i annan serten keksoz ki nou, nou kapab pe 78 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 zwir, nou bezwen remersye sa bann dimoun, ki zot sa letan, zot in travay, ki nou nou'n zwir serten kapab prezan keksoz.

Parey la, nou, nou pe travay, e lezot zenerasyon ki a vini a kapab zwir lezot keksoz.

Alors mon santi ki nou ti kapab fer en pli bon travay ki sa.

I annan opsyon pou fer pli bon travay.


I zis petet nou'n bouz tro vit lo la, vi ki in ganny bidzete parey mon dir.

Nou ti annan sa lannen ki nou ti kapab fer tou sa bann legzersis ki neseser, vi ki Bidze ti'n fini annan son provizyon ladan.

Alors, mon santi ki sa bann dimoun ki travay ki'n anmenn Sesel la, mon pa santi nou pe donn zot sa konpasyon ki zot bezwen, e sa rekonesan ki zot devret gannyen.
E mon pou siport Leader Lopozisyon pou en tel Mosyon, vi ki parey mon'n eksplike, i annan serten group dimoun ki petet nou ti devret get dan zot problenm, pou nou kapab pa les zot tonm dan sa group ki, ler ou'n ariv 63an, ou pa pe kapab ganny en benefis.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mon a pas laparol Onorab Loze.

HON JOHAN LOZE Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi Mr Speaker.

Bonn apre midi tou koleg Onorab e tou dimoun a lekout.
Mr Speaker, dabor mon krwar ou pou agree avek mwan ki, ozordi in en lazournen travay enteresan pou nou Lasanble.

for plis Ozordi in zour ki nou'n annan technical adjournments technical reasons, mon bezwen dir.

Ozordi in zour ki'n annan plis panic Caucus meetings dan Lasanble.

Mr Speaker…(Silvouple, Onorab Larue.)

Mon pou kontinyen Mr Speaker.

E, zot Mr Speaker - e mon pa konnen si ou'n realize.

Pandan letan ki ou ti pe attend panic Caucus meeting LDS, pou devlop stratezi, Bills Committee pa'n fer.
Nou pa'n fer Bills Committee akoz LDS was in a full-blown panic.

E zot pa'n kapab attend en schedule Bills Committee meeting, kot staff ti la pare e prepare.

Nou Caucus ti la.

10 minit an retar, nou ganny en text ki dir nou, “sorry we’re going to be 10 minutes late”.

Akoz, zot ti pe fer en panic Caucus.

Be Mr Speaker, ou konnen ki bout ki pli gou dan tousala.
79 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Sa bel ta bonnonm ek madanm laba, avek ou osi in attendance, rezilta zot panic Caucus of the brain trust.

Zot solisyon ki zot in come up avek, zwe tranpe, koz dernyen.

Les tou US fini koze, I mean, Mr koz dernyen.

Speaker, can you imagine the brilliance konmsi?

Zis picture nou donn zot en pei pou run, e zot vin avek bann solisyon koumsa.

Can you imagine!

(APPLAUSE) HON JOHAN LOZE Non, konmsi picture!


Fer krwar Seselwa i donn zot en pei pou run, e zot vin avek bann tel solisyon fas avek en sityasyon.

Konmsi!

Konpran?

Ou war kot nou ete la?

La zot la.

The brain trust.

The brilliance.

Mon bezwen bat en lanmen pou zot Mr Speaker.

Sa nivo zeni ki zot annan i enkrwayab!

MR SPEAKER E ou pou koz lo Bill en pe Onorab?

(laughter) HON JOHAN LOZE Napa Bill pou mon koz lo la Mr Speaker!

MR SPEAKER Lo Mosyon…Eskiz mwan.

Lo Mosyon.


HON JOHAN LOZE And therein is the crux of the matter.

Napa Bill, it’s a Motion.

MR SPEAKER Lo Mosyon.

HON JOHAN LOZE So, there you go.

There you go Mr speaker.

Proving my point.

Proving my point of the brilliance of the brain trust.

La zot vini zot dir mwan koz lo Bill.

Konpran?

Be anyway, mon konpran Mr Speaker, ou'n attend zot panic Caucus.

You were part of zot stratezi.

Avan break ou'n dir koumsa i reste zis 2 Manm pou koze.
Lev lanmen, si non, ou pou'n fer koumsa ek ou lanmen.

Zis Onorab John Hoareau ki'n posed kouraz e konfyans dan son lekor pou lev son lanmen.

Me zot ti dir li bese, pa ankor ler.

Bes ou lanmen, pa ankor ler pou ou leve.

attend Konmsi, Mr Speaker.

Vwar?

E, apre midi vini.

Apre ki ou'n Caucus, sertennman Caucus panic.

Zot tou zot vini, zot lev lanmen, which is a strategy which you were clearly privy to.

Prezan, pa vini vin dir nou, Speaker, napa Standing Order, isi laba.

Nou konpran nou.
Nou konpran nou.

Nou konpran zot 80 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 in aranze, selman mon pe zis a latansyon Seselwa, la, la pou lekel zot in vote.

La, la.

Mr Speaker, an 1978 - E mon bezwen klarifye en keksoz la en.

Mon pa pe al dir, sa ki mon pe al dir, an relasyon avek Gouvernman Prezidan Mancham.

Me mon pe koz lo Sesel koman en lekonomi, pti lekonomi Afriken, pos kolonyal.

E la fason ki Angle ti'n kit nou.

An 197 - si ou pou al fouy dan Nasyon.


Mon krwar fodre mon rod sa Nasyon osi, mon donn Lasanble Nasyonal pou gard koman en dokimantasyon, akoz i fer dezyenm fwa mon koz lo sa.

Minis Maxime Ferrari ti al lo por.

I ti al ek son PS.

I ti al rankontre en bato sorti Ostrali, ki ti vin Sesel avek en donasyon manze.

En donasyon manze.

E sa ti dezyenm tel shipment ki ti'n vini sorti Lostrali akoz, the previous year an ‘77, ti annan enn ki ti'n vini lo komansman lannen.
Now, en pei ki ganny donasyon manze set en pei ki annan problenm nitrisyon.

I annan problenm sonny son pep.

I annan problenm sonny son lekor.

Sa ti nou sityasyon an 1978.

Be, interestingly enough, menm ‘78 ki en konferans ti ganny fer dan hall lannen Seychelles College Mont Fleuri, kot tou bann stakeholders ti ganny anmennen ansanm, ti diskite.

E zot ti donn nesans en keksoz ki ti'n dan manifesto.
Ti'n ganny koze, ti'n ganny profetize par parti SPUP depi ‘64, ki social security, avek sa konponan retirement benefits.

E li i ti trouv son nesans an 1978 koman parti solisyon pou ede ver byennet sa pep.

I ti komans depi byen boner sa.

So, sa koudeta ki nou koz lo la, sa laksesyon pouvwar SPUP, a sa letan.

Ki nou tou nou'n konn son move kote atraver TRNUC.

E ki nou pa pou ozordi sey efase, fer krwar pa'n egziste.

Me in arive, i egziste, nou pe esper rapor nou tou, pou nou konnen e sey konpran.
Me, sa koudeta ki ti vin an ‘77, i ti donn nesans bann keksoz ki'n osi benefisye sa pep.

Whilst mon pe dir sa, don’t make the mistake ki mon pe sey ekskiz sa ki mal, ouswa sa ki'n afekte sa pep.

Non.

Non, non, non, non.

Ditou.

Sa i pou bezwen son rezolisyon i osi a juste moman.

running avek Be, SPUP ti pran pouvwar an ‘77, e by ‘78 i ti'n deza hit the son ground progranm pou li.

I ti pe met an plas bann keksoz reel, ki ti benefisye sa pep.
E sa ki nou avek bezwen konpran 81 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Sekirite Sosyal, Progranm Retirement Benefits, en i pansyon iniversel.

I en pansyon kategorik li.

I en citizens pension, kot le sel 2 keksoz ki ou bezwen pou kalifye se sitwayennte avek laz.

Sel 2 kondisyon ki annan.

Napa kontribisyon, napa si Pension pe faid.

Non, non, non, non.

I vin atraver Bidze.

Ou bezwen ou laz, e ou bezwen en sitwayen de sa gran Nasyon, sa sivilizasyon Seselwa, ki nou tou nou kontan.
Se sa son premis.

Napa lot kalifikatif.

E sa i en keksoz ki nou'n ankre dan nou sosyete depi ‘78.

lannen E, ki nou'n vwar sa lannen?

An Desanm.

An Desanm pase, trankilman, trankil mon dir ou.

Ni en mous vole.

Zot glis S.I.

137 konmsi voler.

Glis an voler sa.

Trankil.

Konmsi, ki ou lentansyon ler ou fer en keksoz koumsa?

Nou en Prezidan ki dir koze, eksplike, anonse, al ver Lepep.
Zour ou fer en desizyon ki afekte sa pep direkteman, e ou tap enn bann kours pli vilnerab, you slip it quietly under the table.

Like a thief in the night.

SBC ti'n kase?

Telesesel ti'n bloke?

Nasyon pa ti pe pibliye?

annan nou E la i anmenn nou pou kestyonn zot vre lentansyon.

Se leker lafason ki zot in fer li ki egalman vilenn.

I mechant!

Napa bon lentansyon!

Akoz en dimoun ki i prop, ki son son konsyans i kler, i azir dan lalimyer.
Ou pa tay dan lonm pou al fer en desizyon ki pou afekte en gran poursantaz ou pep.

Ou pa fer dan kasyet sa!

Ou pa esper ler Lasanble i dan en long recess pou ou fer sa.

Ou fer li ler nou la, nou a debat, nou a koze, nou a diskite.

Nou tou nou a dir sa ki annan pou nou dir lo sa size.

Nou pa kapab operate dan sa fason.

be Mr ki Speaker, konsekans direk lafason ki zot in fer zot aksyon?
Travayer ki'n cycle out dan lanplwa, ozordi zot vwar zot, zot in pri ant en retirement ki'n evapore drwat devan zot lizye, avek en lanplwa ki zot in fini kit deryer, ki zot pa pe kapab retourn ladan.

E la pov zot, zot pe zis fer en vatevyen dan en fernwar.

Nou, nou konn sa, akoz nou pas devan laport dimoun.

Zot koz avek nou, zot dir nou.

I fermal sa pou ekoute.

Dimoun in pri.

Zot in pri par en keksoz ki avek ki'n arive zot an konpletman lotonomi aksyon pou zot fer okenn keksoz about it.
It’s as if lavi zot pe play God avek dimoun ozordi zot.

Be in arive.

zot, deor 82 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 E ou konnen kwa ki pli gou Mr Speaker?

I annan travayer Gouvernman ki'n cycle out dan lanplwa, pa'n kalifye sekirite Travayer sosyal.

Gouvernman!

In vin viktim en desizyon pran an kasyet, an voler, par Gouvernman Sesel.

Apre ki zot fer?

Zot vini zot dir nou, trenn lipye.

Sabotaz.

Be lekel ki'n trennen la?

Siporter US ki'n trennen?


Civil servants ki'n trenn lipye la?

Lekel ki'n sabote la?

Tou sa bann Seselwa, frer ek ser avek nou, ki'n ganny laz sekirite sosyal depi Zanvye ziska maintenant, lekel ki'n sabot zot la?

Mon le konnen lekel ki'n met bonm petrol dan zot pansyon?

Sey Zot eksplik mwan?

konpran?

Ennler fodre nou veye sa bann gran statement ki, nou, nou vini nou fer sabotaz sepa kwa la.

We need to be a little careful.

Akoz de fwa nou menm nou, nou pli gran saboter.


Parske napa personn la apart Legzekitiv ki'n fer sabotaz avek nou bann pansyoner!

E mon konnen Mr Speaker, taler mon pou ganny dir, Danny, Prezidan Faure, ti son desizyon, li ki ti dir.

Be oli Danny?

Oli Prezidan Faure avek son desizyon ozordi?

Seselwa li e son desizyon!

E i ti met zot.

Ti met ti rezet fer zot dan son plas pou sanzman.

Ozordi ou konnen ki sanzman i vini?

Sa Danny ki ti ti dir.

anonse.


Danny ki Prezidan Faure in fini anonse, li ki ti pe mete.

Be ler zot ti pas kot lakour dimoun la, zot ti dir zot pe vi fer sa ki Prezidan Faure ti dir?

I annan en msye Praslin i dir ler Solas Beo avek Prezidan ti pas kot li, pa ti dir li pou vin vol son pansyon.

Sa ki'n dir mwan.

I dir mwan Solas Beo ti vin kot li avek Prezidan Ramkalawan, zanmen zot ti dir li zot pe vin pran son pansyon.

Sa ki zot ti dir li, se ki zot pe al donn li R10mil an plis.
E sa ki zot in dir dimoun lo teren zot.

Sa ki zot in al dir dimoun port an port, kaz an kaz.

Zot in pase, zot in dir tou dimoun sa ki i anvi tande.

Zot in dir enn ek businessmen, enn ek Seselwa.

En lot avek sepa lekel ankor.

Tou sa ki tou dimoun in anvi tande zot in dir.

Se sa fason ki zot in ganny eleksyon.

E lekspektasyon sanzman ki nou pep ti annan la, in fini li, i nepli.

Akoz la zot la.
Akoz la zot la.

transformasyon dan Transformasyon sa se dir zot fer mars ayer, zot enplimant tou sa ki zot predeseser ti dir pou enplimante, ki'n fer li ganny tire o pouvwar.

sa 83 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 So, zot ki konnen akoz zot pa stand for anything anymore!

E i kler koman en parti politik, for you no anything.

Zot pa reprezant okenn valer.

Apard petet mont Abu Dhabi dan first class e al dan lotel 7 zetwal.
longer stand Mr Speaker, depi 2021, en keksoz ki toultan ganny dir e ganny repete, se ki pei pe fer byen.

Ou konnen i annan en Minis in deza vin devan nou Lasanble, in dir nou, nou'n fer sirplis savings dan Bidze.

E i ti'n nonm nou kantite lyon.

Lyon pa ti kapab konte telman ti annan milyon savings.

Be i pa ti fini la.

Sirplis Bidze, pou le zan, i gro li.

Rezerv anba LDS.

Rikord dan lemonn ti debout la devan nou, ti dir nou.

Minis Hassan pa dormi aswar.

I rode ki mannyer pou - En!

Rezerv in monte.


Selman la semenn zot vini zot dir nou pou dir nou det eksteryer i prens dir menm zigal avek nou rezerv.

Be sa i en konversasyon pou en lot zour.

Be reset tourizm.

Zot rapel Mrs Francis lo televizyon?

Eski zot rapel pep Seselwa, Mrs Francis lo televizyon, konbyen lyon ti dir nou, nou pe gannyen atraver touris?

Mrs Francis ti mont lo televizyon ti eksplik nou kantite gro lyon nou pe gannyen atraver reset dan tourizm.

So, pei pe fer byen.


Nou pe viv dan en pei ki pe fer fantastik man byen.

Nou pe fer savings sepa konbyen bilyon.

Nou pe fer siplis.

Nou pe kas rikord rezerv akoz pov Minis Hassan pa dormi aswar.

E nou annan en reset tourism dan sa pti moman ki LDS in vini la, ki mirakilez.

Be bravo.

Zot pe fer byen.

Be, en pei ki pe fer sa kantite lyon la, sa bann gro, gro lyon ki zot dir nou la, i pa kapab envesti en pe lyon dan son retrete?

Pa kapab envesti en pe lyon dan pansyoner?


Dan sa 2an mon kapab ale - E zot konn mwan tre byen zot la anndan en.

Mon kapab ale rod tou sa bann video kot zot in koz lyon, kol ansanm, fer sorti pou dimoun gete.

Be, en pei ki pe fer sitan byen, i devret kapab pran ka avek son retrete Mr Speaker!

I pa devret annan en issue.

E, nou pa kapab kontinyen kol lo 43an, lo Calendula, lo Solas Beo, lo 50milyon.

La 50milyon in pri devan lakour la.

Zot pa konnen ki pou fer avek la.

Pa konnen kot pou taye.


Selman that’s another story.

Sa enn pou enteresan sa.

Mon ti a kontan konnen kote zot pou ale avek.

Mon krwar pli omwen anmenn lopital sa.

Tire ankour zot ava a pir baro simityer avek sa enn.

84 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Be, en pei ki pe fer sitan byen, sak fwa i annan kestyon lo byennet sa pep, zot vini zot dir nou 50milyon, Solas Beo, Calendula, 43an, sepa kisisa.

Se tou zot refren?
Se tou zot refren?

Yer nou sey avans byennet sa pep par koz lo sore bann pti kontrakter.

E Minis ek son bann teknisyen in dir nou sa ki li i ti annan pou dir nou.

Be mon a dir zot ki kontrakter i dir deor.

Zot depressed.

Ler lafen dimwan zot depressed.

Zot pa konnen ki zot pou fer, akoz sa larzan tou le mwan i an retar.

Zot pa konnen ki mannyer zot pou pey zot travayer.

Pa konnen ki mannyer pou mentenir zot fanmir.

aprose, pe Ou war sa parol mon pe dir zot la, pran li, resers li, azir lo la.
Kree byennet, kree dibyen pou sa pep.

Pa zis bous zot zis pti zorey.

Zot krwar kontrakter?

Carer i ganny peye an retar.

Carer.

Sa R750 ki Gouvernman i sipoze donn bann day care operators avek nou bann ki vey zanfan la dan Petite Enfance, li osi an retar.

Can you imagine, en?

Sa dimoun ki pe okip nou bann zanfan, pe ganny peye an retar tou le mwan.

Tou le mwan!

Konmsi, zot annan en lekspektasyon reel, normal e korek ki nou bann zanfan pou ganny okipe byen, avek en dimoun ki strese?
Pa konnen how to make ends meet.

Zanfan la nou pe koze.

Konmsi bliy bann adilt.

Bliy sa pti kontrakter ki li i annan lezot adilt pou peye.

E menm sa da - care operator ki li i annan son travayer pou peye.

Annou bliy sa bout.

Me konmsi.

Sa zanfan ki i pe okipe, zot krwar nou bann zanfan pou ok?

Sa se zot leta ozordi.

A sak fwa zot anbark lo Etihad, zot anbark Emirates, zot lev zot ver dan first class la, sa bann issues ki zot devret pe mazinen.

MR SPEAKER Onorab, lo Mosyon?


HON JOHAN LOZE Mersi Mr Speaker, mon a swiv ou konsiny.

Mr Speaker, ou vwar nou isi anndan?

Mwan, ou ek tou lezot politisyen dan Legzekitiv, depi son Minis, you name it, zot tou - Prezidan.

Mr Speaker, mon en keksoz mon pou dir Seselwa, nou pe pran tou sa ki apel pou nou.

Tou!

Pa kit naryen ater nou.

Desanm, ler nou dir fer means testing, sepa sistenm kwa, sepa sistenm lot la, nou tous nou full gratwite.

Mon’n deza dir zot.
Mon’n deza dir zot.

Mon ti kalkil pou mwan lannen pase, ti tonm R92mil.

Ganny full!

Personn pa 85 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 ti dir mon dray dan cone.

Personn pa ti dir mwan fer test pou gete si mon kalifye, si mon lo standar.

Nou tou!

Tou Minis!

Prezidan tou i ganny pou li.

Ou konnen, san okenn problenm.

Pansyon, pou nou?

Ant 55 a 60an.

Baf!

There you go!

Ou pa bezwen fer okenn tes pou kalifye.

Napa naryen.

Napa personn ki hold pouvwar de Dieu.


En sword of Damocles par lao ou latet, ki nenport ler kapab koup en pti difil, koup ou pansyon, donn ou en tansyon.

Non!

Politisyen, nou viv en lavi apar avek nou pep.

Nou viv larestan nou ailleurs avek Nasyon.

I enteresan sa, non?

I enteresan sa enn.

E ou realize, ou Seselwa, ou donn pouvwar politisyen, pou fer desizyon ki afekte ou lavi direkteman.

E sa bann desizyon, zour an zour pe fer ou vin pli pov!

Zour an zour zot desizyon i fer ou vin pli mizer.


Ou a rape la deor.

Ou a ranpe parey serpan!

Zot, zot byen zot.

Politisyen i byen, mon pe dir zot mwan.

Wi, mon osi tou mon byen.

i byen, e sa en Politisyen statement kategorik mon pou fer, e onnet.

E se pou se la mon lager pou tou lezot dimoun dan mon pei vin byen.

Viv byen, ed byen!

Annan mwens presyon lo zot.

E, mon pou toultan dir, e mon pou toultan repete sa parol, mon pa pou arete.

Parski i annan nou, nou viv sitan byen.


Ki nou pa ni menm viv Sesel anymore.

Si nou pa dan first class, nou dan 5 zetwal dan Gulf.

Nou bezwen admet sa.

Nou vin Sesel zis pou vakans.

E ler nou vin Sesel pou vakans, nou pran bann desizyon koumsa la.

Parey ozordi nou pe debat.

Nou'n vin en sosyete ki tou son lekonomi i pou fer lo ledo malere.

Nou pou tyonbo sa malere, nou pou pirz li, nou pou pers li sek, ni lapo pa pou reste!

Ni lanmar pa pou reste ek sa malere.


I pou prop up tou lezot keksoz ki annan dan sa pei, ki bezwen soutyen ekonomik, pou ganny fer lo ledo malere.

Dir mwan sa ki zot anvi!

Se sa ki pe arive.

Se sa ki pe pase ozordi dan sa pei ki apel Sesel.

Prezan vin rod mon 43an, Calendula, Solas Beo, sepa kisisa.

sipor e Mr Speaker, resaman mon ti tann en msye fer en speech.

E dan son speech i ti dir nou en keksoz ki mon'n vwar tre enteresan.
Sa msye ti dir nou koumsa, i paret li ki nou'n oubliye ki pei fek sap anba COVID.

Mon'n mark sa parol.

I 86 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 enteresan sa parol.

I paret ki nou'n oubliye ki pei i fek sap anba COVID.

Pei fek sap anba COVID pou sa ki annan.

Pei i fek sap anba COVID pou biznes.

Pei i fek sap anba COVID pou bann gro akter ekonomik.

Be ler i ariv ler pou pran konsiderasyon sa ki annan mwens mwayen.

Pei pa fek sap anba COVID la.

Pei i ok la?


Pli nou koudpye li, manman zero consideration ki pei i fek sap anba COVID, e ki la mazorite sa pep in tromatize par COVID.

zanblon, MR SPEAKER Onorab, mon pa'n aret ou, akoz mon pa'n dir ou okenn limit letan avan.

Me selman i pou aplik 30 minit, ki maximum ki Standing Orders i donn en Manm pou koze.

E i reste ou 2 minit.

HON JOHAN LOZE Yes, Mr Speaker.

Mon ava remersi ou pou lendilzans.

Mr Speaker, pei, ler i ariv pou malere, pei pa fek sape anba COVID.
Malere nou kapab tret li mannyer nou anvi.

Fer sa ki nou oule avek li, akoz li i napa fanmir ki’n mor li.

I pa'n soufer li.

I pa'n tromatize par COVID.

I pa'n take dan lakaz kot son leta mantal in vin frazil.

Egalman nou bann health workers, pei pa fek sape anba COVID pou zot.

Akoz personn pa ale pou koz ek zot.

Personn pa ekout zot.

Personn pa gete ki zot bann pti mo, zot sor.

Non!

Pei fek sap anba COVID zis pou serten.

Bann ki pli anler.

Bann ki pli frazil.

Bann ki war sabotaz partou.


Zot, zot frazil zot.

Pei i fek sap anba COVID.

Ou bezwen veye ki ou fer avek zot.

li, Be sa malere i ti Sweden li ler pei ti anba COVID!

I ti Antarctica?

I ti pe prezerve dan lafreser kek par ki prezan nou kapab brousay li mannyer nou anvi.

Tret li dan sa fason ki nou pe trete la ozordi.

Selman ou ler ou konfor i ganny disturbed, ou bezwen vini dir nou ennler zot.

bliye ki pei fek sap anba COVID?

Anyway.


Mr Speaker, mwan sa ki mon konnen, e mon pou dir tou avek Lepep Seselwa, laverite pou sorti en zour dan sa pei.

E laverite pe komans sorti.

Laverite pe komans sorti.

En zour nou pou konnen nou akoz pansyon ti'n ganny arase dan lafason ki'n ganny arase an sekre, trankil, an Desanm.

Nou pou konnen nou.

I pou sorti.

Zis parey ozordi, nou konnen lekel ki kas legliz.

Nou konnen lekel ki konn ouver 87 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 legliz.
Nou konnen lekel ki ouver legliz!

Nou konnen lekel mouvman underground ki fer aktivite dan legliz ozordi.

Nou pou konnen akoz nou pansyon in ariv koumsa.

Akoz ler zot konsyans i sarze la, parol i sape.

Zot menm zot ki pou dir ki pese zot in fer, e akoz ki zot in fer li.

Zot ki pou dir, pa mwan.

MR SPEAKER Onorab, terminen silvouple.

HON JOHAN LOZE Mr Speaker, mon pe wrap-up lo sa ton.

Mon pe wrap-up lo sa ton, akoz in ariv en moman ki sa pep bezwen konpran.

I pe viv dan en leta mansonz!


Kot nou pe ganny dirize par bann mansonzer!

E se zot menm zot ki pou senm laverite ler zot konsyans i sarze.

E zot in deza komanse Mr Speaker.

Se sa ki mon pe sey dir.

Seselwa pou konpran evantyelman akoz ki i pe pas dan sa ki i pe pase ozordi.

Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Bon prezan nou a pran nou nouvo lalis.

Onorab Hoareau, ou ti'n lev ou lanmen premye avan.

Mon a donn ou laparol.

HON JOHN HOAREAU Mersi Mr Speaker.


Bonn apre midi Mr Speaker.

Bonn apre midi tou dimoun a lekout.

Mr Speaker mon pou komans mon lentervansyon an dizan ki mon'n ekout avek bokou bann latansyon entervenan ki'n avan mwan.

I annan bann diskisyon ki'n pase ki parfwa ou demann ou lekor kantite iresponsab zot iresponsab.

Akoz ou tann zot pe demann dimoun pou desann lo semen.

I annan bann largiman sansasyonnel, ki pe zis zwe lo lemosyon dimoun.

I annan bann largiman ki mal fonde ekonomikman ki pa fer sans.
I annan bann politik bon marse ki fer krwar ki Gouvernman i annan en pye larzan deryer State House.

Ennler mon demann mon lekor kote nou ti pe ale avek sa kalite largiman koumsa?

Mr Speaker mon pou refer en pti kou lo Konstitisyon nou pei Lartik 37.
I lir koumsa: - ‘‘The State recognises the right of every citizen to a decent and dignified existence and with 88 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 a view to ensuring that its citizens are not left unprovided for by reason of incapacity to involuntary work unemployment undertakes to maintain a system of social security’’.
or Mon ti ava kontan atraver ou Mr Speaker demann Onorab ki'n koze bomaten Onorab Aglae, kote ki marke poudir pansyon i donn 63an oubyen 20an oubyen 50an oubyen nenport ki in dir?

Pansyon Sekirite Sosyal mon pe koz lo la.

laz ki So, i montre ki i pa'n lir son Konstitisyon, i pa konnen ki i pe koz lol la.

sa Mr Speaker, dan provizyon dan nou Konstitisyon pa mansyonn okenn laz.

Pa li menm mansyonnen ki kantite larzan pou donnen.

I kapab en Gouvernman i deside pou donn 5mil750 ozordi.
I kapab demen assess son sityasyon lavi donn en pti pe plis, oubyen donn R10mil.

Kote ki i fermal avek zot?

Mr Speaker, i pa ni dir ki modalite oubyen lasistans benefis ki pou vini ki pou donnen.

Ki en Gouvernman pou donnen pou bann dimoun viv an dinyite dan zot vre zour.

I kapab en home ek en pe larzan, i kapab zis larzan.

I kapab osi lezot kalite benefis ki Gouvernman i kapab deside pou donn son pep.

Napa naryen ki’n cast in stone dan sa Lartik dan sa provizyon anba Konstitisyon.
E Lepep Seselwa i bezwen ganny sa kler.

Mr Speaker, dezyenm pwen ki mon le fer resorti, se ki parmi nou la i annan bokou ipokrit.

I annan bokou ipokrit.

I annan bokou ipokrit akoz?

Akoz i annan menm dimoun i ti la dan sa Lasanble ki an 2017 ti dan Cabinet Mr Faure e ki ozordi pe dir i annul sa S.I.

(Ferm ou les mwan koze, mon'n les ou koze!)

labous (laughter) HON JOHN HOAREAU Ok ki pe dir annul sa S.I.

I pa sekre ki 2017 Gouvernman Mr Faure ti pran sa desizyon lo Cabinet.
E i ti pran sa desizyon serten par rapor in lenformasyon gannyen sorti avek son bann ekonomis.

avek teknik ki E dan Lasanble Onorab atraver ou Mr Speaker, Onorab Sebastien Onorab Lemiel, Onorab Aglae tousala ti la e ti bat lanmen.

Pillay, Ozordi, degre zot ipokrit zot vin sant nou en bann leloz, en bann kalite diferan sanson.

Konmsi ti napa konsiltasyon.

89 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Be sa bann lepok zot pa ti la pou konsilte avek Mr Faure?
ler Mr Speaker, depi mon'n ekout tou sa dimoun ki'n koze bomaten, napa en dimoun ki'n ko lo lenpak ekonomik ki sa desizyon i annan pou nou pei.

Ozordi 2022 Bidze pou ASP, sorry 2023.

Bidze pou ASP i apepre 8milyon.

800milyon sorry 800milyon.

E sa pou monte a 2027 pou ariv ziska 1.4bilyon.

Lo baz ki i annan en 52percent dan increase lakantite dimoun ki pou bezwen sa benefis.

Ki pou tonm dan age bracket ki pou bezwen sa benefis.
Dan sa lakantite dimoun ki pe travay ozordi, nou annan en gran sekter nou popilasyon Mr Speaker ki travay enformel.

fer Vedir zot pa pe kontribye okenn tax.

I annan en gro poursantaz osi nou bann zenn ki dan, ki adikt e zot pa pe kontribye dan serten fason dan en travay kot zot pe pey tax.

Zot travay zis pou zot ganny zot pti larzan pou zot al lo gento.
Me nou demann nou lekor Mr Speaker, eski sa bann dimoun lo lot kote latab zot in al rod serten lenformasyon ki pou ed zot kapab konpran ki desizyon ki'n ganny pran?

Ki kantite soutenabilite i pou ete lo lekonomi si nou kontinyen zis tire me pa mete?

Mr Speaker, lenpak lo reveni i enportan, akoz menm si nou lekonomi ozordi i annan en krwasans 5poursan.
Menm si nou pou double reveni avek en to krwasans apepre 10poursan, i pa pou zanmen ase pou nou kapab match oubyen plug in pou sa defisit bidzeter ki pou annan si nou kontinyen lo menm direksyon.

Mr Speaker, sa group dimoun ki lot kote zot en group ki'n dan Gouvernman dan lepase.

E zot konn tre byen ki fason zot in gaspiy larzan sa pep.

Zot konn tre byen ki fason zot in pocket larzan pa pep.

Ozordi ki leson zot vin donn nou Mr Speaker?


Zot konnen tre byen poudir in annan progre lo nivo lasante ki nou pep ozordi pe viv pli lontan.

Zot konnen ki ozordi i annan en kantite dimoun parey zot menm zot in assume ki viv ziske 100an menm.

So, i iresponsab pou pran en pozisyon kot zis nou vini nou vin dir pa fer monte laz pansyon Sekirite Sosyal, akoz nou isi nou krwar poudir bann dimoun pou mank isi pou mank laba.
90 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 i annan Me san gete poudir dan Gouvernman en sistenm Sekirite Sosyal ki ganny aksesib avek tou dimoun a moman ki zot santi zot pa kapab.

Oubyen zot annan en bezwen pou zot ganny serten benefis.

par E Mr Speaker, ler mon pe get sa Mosyon ki'n ganny anmennen Onorab Sebastien Pillay, mon pa war okenn sibstans ladan.

Mon pa war okenn sibstans akoz i pa’n zanmen koze akoz fodre kit sa laz menm parey.
In koz lo tou keksoz, tou problenm ki li i panse i annan dan pei.

Me selman i pa’n adres larealite, se akoz pa devret monte sorti 63 pou vin 65an.

Mr Speaker, mon krwar poudir sa i en desizyon ki pa zis Sesel ki pe pran.

I en desizyon enternasyonal kot laplipar pei pe revwar zot lekonomi.

Pe revwar ki fason zot pou fer zot lekonomi soutenab.

E pa zis sa, pou fer sir ki ou piti e ou pti zanfan i kapab demen rezouir en pei kot i annan en benefis pou li.
Mr Speaker, mon krwar poudir nou tann ase politik iresponsab e petet mwan mon pou dakor si i annan okenn sizesyon konstriktiv ki dir pou bann teknisyen kot Minister Finans a en moman apropriye si zot kapab vini vin fer en statement oubyen vin donn serten lesplikasyon lo sa size.

Me avek sa mon pou remersi ou.

MR SPEAKER Mersi Onorab Hoareau.

Prezan, point of order Onorab Aglae.

of order HON EGBERT AGLAE Mr Speaker mon le raise en 61(d) point misapprehension.
Mon le met lo rikord ki Onorab ki’n koz avan mwan Onorab Hoareau poudir Lartik Konstitisyon Sapit 42 Lartik 37 i fer provizyon to right to Social Security.

E ki li comme swivan:- ‘‘The State recognises the right of every citizen to a decent and dignified existence and view to ensuring that its citizens are not left unprovided for by reason of incapacity to work, unemployment involuntary to maintain a undertakes system of social security’’.

MR SPEAKER Mersi.

Mon krwar.

Ale arete silvouple.


Mon krwar i apepre sa ki Onorab Hoareau ti quote.

Me, bon nou ava kontinyen mon annan en long lalis.

E mon'n anonse ki nou par 5 minit pran pou 91 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 entervenan.

Onorab Sandy Arissol.

HON SANDY ARISSOL Mr Speaker, Onorab Loze in ganny 31 minit.

MR SPEAKER Wi, wi be i ti'n lev son lanmen boner.

HON SANDY ARISSOL Ok napa problenm.


Mr Speaker mon krwar sa ki Onorab Aglae in fer se senpleman in relir sa ki Onorab Hoareau ti pe dir.

E dan Konstitisyon pa dir 63an parey Onorab.

MR SPEAKER Onorab Aglae silvouple.

HON SANDY ARISSOL Parey Onorab Hoareau pe fer letan resorti.

Mon kontan Onorab Loze in koz an relasyon avek Solas Beo Mr Speaker.
Parske letan mon koz avek gran personn Bel Ombre i dir ek mwan poudir pa Solas Beo ki ti pas kot li, en gro toupi ti pase (laughter) HON SANDY ARISSOL … ti dir avek li, ti dir avek zot droger bann parese, bann dimoun ki mandyan poudir US pou pran ka avek zot!

Alor mon mazinen sanmenm sa pti group dimoun ki Onorab Aglae ti dir ek nou taler zot anvi rewind letan akoz zot regrete zot in vol, non zot in mal vote pou sa eleksyon e zot in vot pou LDS.
Alor zot anvi re go back lo vye sistenm pou ki larzan sekirite sosyal ki nou pe koz lo la ozordi, zot ava ganny en pti lanvlop sinyen par en Minis desann anba dan lasanm limero 12, war sekirite antre anndan e ou ava ganny en lanvlop tou le mwan travay pa travay.

E ou ava rezouir ou ava al dan lakour!

Sa ki zot oule zot koman US.

(APPLAUSE) HON SANDY ARISSOL E sa in fer ozordi ki nou'n ariv dan sa sityasyon kot nou ete ozordi.
Nou pe koz in ariv dan fernwar, ou le dir mwan letan Lasanble i al dan recess pei i al l pause li?

Bann Minister pa travay?

S.I.

pa sorti?

Lakour i fermen, lekol pa ouver, laboutik osi i al lo konze akoz Lasanble i lo recess?

Sa ki nou pe dir avek dimoun laba deor Mr Speaker?

92 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 dan fernwar.

Be Trankil koudeta ‘77 li, lekel ki ti donn notis pou fer?

Mr Rene ti anvoy en notis ti dir poudir pou annan koudeta 1977?

Sa ki zot pe dir ek nou?


Pa ti ariv dan fernwar sa?

Pa ti e vilen aksyon?

Pa zot ti mechant?

Zot konsyans ti sal parey nou'n ganny remind?

Zot ti fer li dan l’ombre, parey nou'n tann Onorab Loze dir.

Konmsi Onorab Henrie pa ti en group bann move dimoun.

Oubyen ti en group zeni parey nou’n ganny dir?

dan personn US napa okenn leson pou donn nou Lasanble Nasyonal.
Si nou koman en parti, koman en Caucus nou anvi zwenn 1.05, nou anvi zwenn 2er mwen 10, nou anvi zwenn 9 edmi, nou anvi zwenn 4er edmi, sa i nou problenm koman Caucus LDS.

Se pa US ki pou donn nou lord keler nou zwenn, kote nou zwenn e ki nou zwenn.

Nou ki deside koman en Caucus e mwan koman Chief Whip mon pou mentenir sa.

Sa i problenm LDS, napa naryen pou fer avek US!

Mr Speaker, mon anvi dir ozordi pou tou Lepep Seselwa tande.
Mwan mon'n konnen ki savedir napa en lanplwa, napa en saler, ganny koup mon pansyon par bann SPPF.

Mon konnen sa mwan.

Mon’n konpran ki savedir mon madanm pa ganny en plas travay parske i pa ti ganny security clearance anba vye Mon'n Ladministrasyon.

gannyen sa mwan.

Mon'n viv avek sa mwan.

E personn pa ti donn mwan en pake dipen.

Personn pa ti apros mon pou dir Mr Arissol be la R25 pou ou.

Non!

Mon ti fer sir mon pa ti al kot Sosyal.

Mon ti fer sir sa letan mon pa ti al kot means testing.
Mon ti fer sir sa letan mon pa ti al kot personn.

Be mon ti fer en travay enformel zis pou mon kapab soutenir mon bann zanfan, mon lakour avek mon lekor.

E mon happy mon'n fer sa.

Se pou sa rezon mon anvi dir ozordi, letan Gouvernman i vin avek bann tel desizyon parey in regard to laz sekirite sosyal sorti 63an pou vin 65an avek tou bann rezon ki nou'n ganny dir ekonomik, i bezwen osi aplik pou mwan Sandy Arissol.

Koman sa dimoun ki reprezant zabitan Bel Ombre.


Si Lalwa i fer provizyon ki Patricia Laboudallon i bezwen esper son sekirite sosyal sorti 63an pou 65an, i bezwen aplik osi pou mwan koman MNA Bel Ombre.

93 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Si Farida Louise i bezwen ganny son sekirite sosyal sorti 63an pou al 65an, i bezwen aplik osi pou mwan koman sa dimoun ki reprezant zot.
Alor mon anvi dir, parey letan tou toultan mon dir, dimoun ti pe enjoy sa ki pou li deor, zot ti pe pran tou sa ki pou zot, mwan mon’n fer mon bout sakrifis mwan.

Se pou sa rezon mon pou siport sa Prozedlwa.

Parske parey nou'n ganny dir in annan tro bokou manboulouk dan sa bann larzan sekirite sosyal.

Taler nou'n ganny reminded, zot pe met en sonm zot vol larzan, akoz pou eleksyon?

Mr Speaker mon war drol zot dir sa.

Eski avan sonm larzan dan Sekirite Sosyal ti ganny mete avek bi pou zot vol eleksyon?
Se sa ki zot ti fer dan Ladministrasyon avan?

Nou tande 1.2, 1.8milyon in disparet.

Sa enn in pran, lot in pran.

Se sa ki ti arive?

Mwan mon pe donn en garanti zabitan Bel Ombre personn pa pou pran ankor zot larzan sekirite sosyal!

Se pou sa rezon nou bezwen dir laz sorti 63an pou li vin 65an, parske tou sa bann iregilarite ki'n pase.

Be i annan en pwen enportan nou bezwen al lo la.

fer Ozordi Konstitisyon i provizyon pou tou dimoun tous en sekirite sosyal.
Kestyon nou bezwen demande, eski sa zenn ki fini lekol a laz 18an i deside pa la dan lanplwa, i deside fim eroin, i deside viv son lavi mannyer i anvi, eski ler i ariv laz sekirite eski otomatikman pei i drwa li en sekirite sosyal?

sosyal, in fer Be kote son kontribisyon koman en dimoun li zisteman responsab pou kapab ganny asiste?

Sa osi bann refleksyon nou bezwen fer koman en pei.
Eski bann milyonner dan nou pei ozordi, eski zot osi zot tonm dan sa kategori, kot zot bezwen ganny en sekirite sosyal zis akoz Konstitisyon i dir nou?

Eski sa ki US pe dir nou - MR SPEAKER 5 minit Onorab, silvouple.

5 minit.

terminen HON SANDY ARISSOL I ok Mr Speaker.

Eski sa ki US pe dir ek nou se ki ozordi letan laz sekirite sosyal i sorti 63an pou al 65an dimoun pe aret ganny peye sekirite sosyal?

Non, ozordi ler nou pe koze Mr Speaker ou kapab annan 55an.

Ou kapab annan 53an, ou kapab annan 40an.


Si Gouvernman i vwar poudir ou bezwen lasistans, ou lazans 94 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 gannyen ozordi.

Pa bezwen ou esper 65an.

Ou gannyen ozordi lasistans.

Cosgrow la i la Sekreter Zeneral parti US.

(APPLAUSE) HON SANDY ARISSOL Alor annou pa sey anbet dimoun, annou aret fer dimoun per.

Pe estig dimoun pou desann dan semen.

Non.

Annou fer keksoz byen.

Annou adres sityasyon dan nou pei.


Annou eksplik dimoun byen parey mon’n eksplike pou ki nou tou nou azour avek larealite nou lavi.

Mr Speaker lo nou kote nou pou donn full sipor sa Prozedlwa parske sa Prozedlwa, sa diskisyon ti ganny pran zisteman parey in ganny dir par Onorab John Hoareau, par Mr Faure, dan enn son statement isi dan Lasanble ki Nasyonal Mr Speaker.

E i ti dir: - ‘‘The new retirement Policy proposal would begin until January 2023.’’ fer i Be ki lannen nou ete la?

Nou 2023.
Nou 2023.

E i ti dir i pou donn 5an bann dimoun pou zot kapab adapte.

Met zot pare pou zot zwenn sa sanzman an 2023.

E lekel bann Minis ki ti la sa letan Mr Speaker ler mon get lalis?

Onorab Wallace lo (APPLAUSE) HON SANDY ARISSOL E apard sa ou konnen ki zot ti gannyen ankor ler mon pe get lalis.

ledan, Allowance allowance transpor, allowance lasante, allowance sekirite, allowance linet e enkli bann ki pa ti bezwen linet zot ti forse aste linet akoz i donn allowance linet.
La ozordi zot ledan i fermal zot pe rod allowance ledan.

E pa bliy Larzan ‘’Forgo’’ ki tousala zot in pran malapropo e nou bezwen ozordi lev laz sekirite sosyal pou vin 65an.

Lo kote LDS nou siport nou Gouvernman e nou asire nou dimoun ki responsab ki pe kontribye, ki pe ekoute.
Konpare avek sa enn ki pa anvi travay, si i krwar i pou kontinyen ganny sekirite sosyal pou naryen, i pou bezwen mazin 2 fwa, i pou bezwen travay fer serten kontribisyon pou li kapab li osi met lanmen dan pannyen ler in ariv son laz lanmen dan pou pannyen.

li met Be selman nou pou kontinyen soutenir tou Seselwa ki bezwen ganny soutenir dan nou pei san eksepsyon enkli 95 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 bann US ki lo lot kote.

Mersi bokou Mr Speaker.


(APPLAUSE) MR SPEAKER Onorab Wavel Woodcock.

HON WAVEL WOODCOCK Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon pou komanse par dir en parol ki ex-Prezidan US ti servi dan enn son speech ki i ti fer.

Mon krwar dan zot Kongre si mon pa tronpe.

Mr Michel, Prezidan Michel sa letan;- “Lipokrizi dan tou son splander!” Mr Speaker mon pou lir en extract SONA Mr Faure an 2017 sorti dan labous Mr Faure.
“Mr Speaker par lefe ki nou annan en popilasyon ki pe viv pli lontan, Gouvernman i krwar ki letan in arive pou ogmant laz retret.’’ Nou krwar Prezidan Faure ti dir – ki pa zis Prezidan Danny Faure sa letan ti krwar ladan Mr Speaker me son Gouvernman, son Cabinet.

Parey Onorab Sandy Arissol in dir ki ti enkli son bann Minis.

E sa ti Minis Onorab Cosgrow ki ti dan Cabinet sa letan, enkli bann Manm dan Sizyenm Lasanble sa letan ki Onorab enkli Leader Lopozisyon ozordi.
Zot ti krwar ki Gouvernman ti pou bezwen ogmant laz retret.

Mon kontinyen Mr Speaker avek speech Mr Faure, “Nou krwar ki 5an notis i apropriye.

Sanmenm sa ki Gouvernman pou prezant en lamannman dan Lalwa avan lannen fini, kot laz retret pou sorti 63an pou vin 65an.

E sa pou pran lefe le 01 Zanvye 2023”.

Lipokrizi dan tou son splander Mr Speaker.


ki En nou keksoz Gouvernman in fer Mr Speaker akoz nou'n pran sa desizyon pou enplimant sa Mr Speaker, akoz, parey US ti konnen, ki sekirite sosyal pa ti pou soutenab.

Ozordi nou pe depans R820milyon lo sekirite sosyal.

E dan detrwa lannen i pou ogmante nou pou pey plis ki en bilyon Roupi Mr Speaker!

E ozordi ki nou war dan nou pei.

plis dimoun pe viv pli lontan.

Nou annan mwens travayer, plis pansyoner.


Nou annan nou plis ki 6mil ozordi bann zenn, nou popilasyon, nou workforce Mr Speaker ki malerezman zot pe servi bann sibstans drog.

E en bon pe zot, zot pa pe travay pa pe fer kontribisyon dan nou lekonomi.

Zot pa pe kontribye naryen.

96 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 E nou annan bokou dimoun osi ki pe travay dan sekter enformel ki pa pe pey tax Mr Speaker.
Ki fer ki reveni ki i pa pou pei pe anmase, soutenab si nou gard laz pansyon parey i ete.

Mr Speaker, zot Gouvernman in faid nou pei 2 fwa.

En fwa an 2008 ek an 2020 Mr Speaker ler nou ti pran pei avek en kof vid ki zot in kit avek nou Mr Speaker.

IMF in bezwen bail nou pei 2 fwa Mr Speaker.

E sa bann loan ki nou pei ozordi nou Gouvernman i bezwen rann.
Mr Speaker, si zot pa ti vol nou larzan atraver Irlande, $50milyon, larzan Kirmol, larzan Konblaz, FA4JR, SBFA, bann dil kabri dan sak parey Air Seychelles Mr Speaker ki'n kit en masiv det lo nou, ki nou Gouvernman in bezwen repeye ozordi Mr Speaker.

Si zot pa ti soutir vol.

Zot bann dalon vole Mr Speaker.

Si zot menm Mr Speaker partisip dan vol Mr Speaker parey plizyer … MR SPEAKER Stop, stop, stop Onorab.

Ou pa pe akiz bann Manm isi dan sa Lasanble konmsi zot in partisip dan vol, silvouple.
HON WAVEL WOODCOCK Ok Mr Speaker.

MR SPEAKER Nou pa pe fer okenn alegasyon avek bann Manm.

Mersi.

HON WAVEL WOODCOCK SI zot parti ti aste later Leta dapre son market value, nou ti larzan Mr pou ganny plis Speaker.

Zot aste later pou naryen Mr Speaker.

Later ki’n ganny acquire Mr Speaker.

Larzan ki ti ava kapab al dan kof Leta Mr Speaker.

bann Soutir gro lakonpannyen Mr Speaker pou pa pey tax.

Parey Intelvision dan lepase, bann gro lotel ki ti pe ganny konsesyon Mr Speaker.
Tousala i bann larzan ki nou ti kapab anmase, ki ozordi ti’n kapab ede annan larzan pou nou pey pansyon pou nou bann pansyoner Mr Speaker.

Mr Speaker parey zot Prezidan ti dir zot ti get zis zot.

Pozisyon ti ganny kree pou zot dalon.

Parey APDAR Mr Speaker.

Nou ti ava ganny larzan Pansyon Mr Speaker si ti napa sa bann labi parey in arive dan lepase.

Zot ti dir Mr Speaker zot in koz lo, zot annan leker pou Seselwa nou napa leker Mr selman Mr Speaker.
Me Speaker zot, zot pe tous zot pansyon zot Mr Speaker.

97 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Leader zot parti Mr Speaker ozordi i annan 59an, i pe ganny son gro pansyon si mon pa tronpe pres R80mil Mr Speaker.

Akoz li i pa fer parey Onorab - kekfwa pran en paz dan liv Onorab Cosgrow ki ti forgo larzan apre i ti repran on larzan par laport deryer.

59an i pe ganny son pansyon son pansyon 80an.

Mr Onorab mwan Speaker Woodcock mwan - MR SPEAKER 5 minit Onorab.
HON WAVEL WOODCOCK Mwan Onorab Woodcock Mr Speaker - mwan Mr Speaker mon pare pou solider avek Lepep Seselwa, si fodre ogmant laz pansyon bann politisyen, mwan mon pare pou pran mon pansyon laz 65an.

Pa parey zot, zot tou zot in lamazorite zot Onorab koze Lemiel, Onorab Aglae plizyer lezot Manm ki'n koze Mr Speaker, napa enn ki'n koz lo zot pansyon.

Zot, zot pe pran tou sa ki pou zot.

Enkli Onorab Loze Mr Speaker ki napa en distrik.


Ki son larzan ki i touse lafen lannen i pa servi ditou pou ed okenn zabitan dan okenn distrik Mr Speaker.

Speaker Mr Speaker mon pa pou tarde, mon pou fini li lo sa mo.

Ozordi Mr nou Gouvernman pe fer son mye pou ede soulaz sa pep atraver logmantasyon saler ki nou pou donnen lafen dimwan Avril la.

Me Mr Speaker anba ki Gouvernman ki nou pei ti annan 40 poursan lapovrete?
Ki ozordi nou Gouvernman pe anmas lepokase ki nou pe sey ede pou re dinamiz nou pei, pou refer nou pei sirtou apre osi kriz ekonomik ki nou’n pas ladan ki nou pei i re-debout lo son lipye Mr nou Gouvernman Mr Speaker.

Speaker?

Se Nou pe fer tou nou mye pou fer ki larzan ki nou anmase i soutenab.

Pou kapab garanti lavenir nou zanfan.

Ki mon zanfan, nou zanfan ki dan sa Lasanble, zanfan bann Manm ki dan sa Lasanble, ki demen nou zanfan osi i kapab ganny en pansyon Mr Speaker.
Nou pa anvi ki en zour nou zanfan pa ganny en pansyon.

Nou bezwen pran bann desizyon ferm, difisil pa zis popilis.

Pa zis bann politik bon marse.

Be nou bezwen pran bann desizyon ki pou benefisye nou pei e fitir nou zanfan, nou pei Sesel Mr Speaker.

Avek sa de mo mon dir ou mersi Mr Speaker.

98 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 MR SPEAKER Mersi.

Onorab Sathya Naidu.

HON SATHYA NAIDU Mersi Mr Speaker.


Lopozisyon ti'n lans en lapel lo bann Manm ki isi lo sa kote latab, pou osi pronons zot lo sa size.

E se pourtan pou sa rezon ki mon ti’n lev mon lanmen anler pou dir sa ki mwan mon panse lo sa ki zot, zot annan pou dir ziska prezan.

Mr Speaker, ozordi kot nou pei in arive, nou bezwen Gouvernman ki responsab.

E en Gouvernman ki responsab i en Gouvernman ki pou bezwen pran bann desizyon ki difisil.

Desizyon ki difisil.


Desizyon ki Gouvernman presedan pa'n kapab pran, akoz zot ti pe baz tou bann desizyon lo lefe se eski nou pou ganny eleksyon wi ou non.

Koumsa ki zot ti baz zot desizyon.

E nou ti’n vwar mannyer ti annan tou sord kalite labi dan dernyen moman ki avan ki en eleksyon i ganny anonse.

Alors ozordi si fodre nou pran en desizyon ki pa popiler me i dan lentere pei, nou pou bezwen pran li.

E se sa ki nou pe fer ozordi.


E ankor enn fwa parey plizyer Onorab lo nou kote latab in site, sa ki Prezidan Faure ti’n dir.

Kan eski i ti'n dir pou pran lefe?

Se pandan sa lannen ki nou la 2023.

Be prezan zot menm zot ki ti la dan lepase, ki'n asiz dan Cabinet ki'n tann bann diskisyon, ozordi zot menm zot ki pou vin dir lekontrer?

Lekel eski ou ape sey anbete, sa pep?

Seriously?

Espesyalman sa menm dimoun ki'n dir pou forgo me selman in pran.

Silvouple si ou pe koz lo pri lavi rann sa larzan Forgo.
Ed bann ki mizerab ozordi ki zot, zot pe dir i annan.

E parey mon koleg Onorab Woodcock in site, 40poursan nou popilasyon pe viv anba lapovrete.

Ti anba nou sistenm?

Non, sa i en keksoz ki nou nou'n erite.

Parey nou'n erit 10mil nou bann dimoun ki lo sibstans ozordi.

Ki ozordi nou vwar lo BBC, i enkyetan.

Me ankor en fwa se gras a ki Gouvernman ki nou'n zot Gouvernman ki'n la dan lepase ki'n kit sa avek nou.

erite.

Si par vin Prezan parey nou nou i responsabilite.


E si nou pou kontinyen pe kontinyen avek lafason ki sekirite sosyal a laz 63an pe ganny donnen, i pou annan en pou ki zenerasyon pa 99 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 neseserman zouir sa benefis, ki ozordi i annan en group dimoun ki pe resevwar sa benefis.

E i annan plizyer zot lo lot kote ki'n sit rezon medikal, isi laba.

Be i annan bann benefis anba Social Security Act pou sa bann dimoun gannyen.
Ankor en fwa lekel eski zot pe sey anbete?

In plis ki ler pou nou koz fran avek nou pep.

E an relasyon avek konsiltasyon.

Wi, parey nou ti fer dan ka Fon Pansyon.

I ti’n annan bon pe konsiltasyon ouswa diskisyon ki ti'n ganny fer.

Alors i enportan pou war bann menm teknisyen ki ti'n la, i ti'n donn konsey Cabinet i vin devan avek nou, ki pe donn konsey Minis Naadir Hassan pou osi vin dir nou lo ki baz sa desizyon i bezwen ganny pran.
E mon konnen ki si ozordi nou Gouvernman pe pran en desizyon, i dan lentere nou pep ek nou pei Mr Speaker.

Se sa kalite Gouvernman ki nou annan.

An term prensip nou pa krwar dan en sosyete kot se faver personnel ki vin avan tou.

Dan lepase se sa prensip ki zot, zot ti annan.

Selman ozordi zot menm zot pe vin koz lo lafason ki Gouvernman i devret ganny manage.

Selman zot menm zot ki'n mal zer Gouvernman pandan tou sa lannen, ozordi zot pe vin donn nou leson.

Hmm.

Mr Speaker, i vreman i en enteresan.


Lopozisyon Lopozisyon ki byensir la pou boykot tou keksoz.

Menm si dapre zot konsyans, o for zot konsyans zot konn tre byen akoz sa desizyon i bezwen ganny pran.

Me selman i en pozisyon popilis.

I fasil pou zwe avek vant dimoun.

E in annan en Onorab a plizyer repriz in koz lo gratwite ki nou'n pran isi laba.

Mr Speaker, sa bann benefis ki nou koman bann politisyen ozordi parey mwan mon pe gannyen la, lekel ki ti etabli?
Be lekel ki ti dan Gouvernman tou sa lannen?

Ozordi zot detourn sa.

Zot pe dir nou bezwen regard en kou.

Be ki zot ti pe fer tou sa letan.

An relasyon avek pansyon a laz 55an?

Ok. Pansyon Konstitisyonnel ou bezwen deservi 3manda pou ou kapab ganny sa benefis.

Eski nou bezwen met sa anba mikroskop, analize e pran en desizyon kot, nou, nou pe reviz sa ki en politisyen i gannyen?

I pou en diskisyon ki nou pou bezwen fer.

I pou bezwen annan sa diskisyon.


Me kestyon ki mon poze, ki degre senser eski zot ti senser pandan tou sa 100 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 lannen ki zot, zot ti la Mr Speaker.

MR SPEAKER 5 minit Onorab.

HON SATHYA NAIDU Mr Speaker, pou terminen mon krwar i ekstrememan enportan ki sa pep i ganny bokou plis leksplikasyon lo kote Minis Finans, pou zot kapab vin avek nou.

devan Lopozisyon in dir konsiltasyon.

I parey Fon Pansyon in annan en kantite konsiltasyon.
Be nou'n bezwen pran en desizyon.

E desizyon se laz ti'n monte.

e dir E i en pe parey pou sekirite sosyal.

All the dynamics it is pretty much the same.

Sel keksoz pou sekirite sosyal, laz pansyon se you do not contribute but still you benefit.

Eski nou pou kontinyen parey i ete ozordi?

Mon krwar fer en pa. E nou bezwen refleksyon en pe pli for lo la.

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi.

Onorab Michel Roucou.

HON MICHEL ROUCOU Mersi Mr Speaker.


Bonswar tou Manm Onorab, e bonswar tou dimoun dan lakour.

Mr Speaker mon osi i en privilez pou mwan kapab dir de mo lo sa S.I.

ki la devan nou Leader anmennen Lopozisyon.

par Mr Speaker annefe tou le swar ler nou pe get nouvel, nou war partou dan lemonn ki difikilte ki bann gro pei ki vreman pwisan ki zot lekonomi i vreman pli larz ki pou nou, kwa ki zot pe pas ladan.
Be si sa bann pei zot menm zot, ek sa krwasans bokou pli for, ki zot annan tou, ki zot ozordi zot pe pran en desizyon vreman for koumsa pou fer monte laz pansyon.

E nou Sesel da sa ptipti, ki annan ou kapab dir nou depan lo sanmenm sa bann pei kot zot bann zabitan i vin isi Sesel - e nou kwa ki pou anpes nou ozordi demen pou nou pran en desizyon ki demen sa i kapab sekiriz nou bann zenerasyon ki pou vin apre nou?

Mr Speaker, en desizyon koumsa annefe i pa zis vin koumsanmenm.
Napa ozordi en paran ki leve ki dir ek son zanfan i poudir i pe pran en desizyon koumsa.

Nou tou ozordi politisyen, nou ti a kontan ozordi nou vini nou dir ek Lepep Seselwa poudir nou pe fer laz pansyon desann.

101 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Be kwa ki fer pran en desizyon koumsa Mr Speaker?

I bezwen annan bann teknisyen, bann ekonomis, ki’n vini ki’n dir ek Gouvernman.
Parey ti dir ek Prezidan Faure avan, pou dir nou bezwen pran en desizyon koumsa, akoz demen dan le fitir nou war pou dir pou annan move tan Mr Speaker.

E dan sa ka parey mon bann koleg in dir avan mwan, se ki mon krwar poudir i enportan dan sa staz la, ki nou ava ganny sa bann ekonomis sorti kot Minis Finans, pou zot vin la devan vin eksplik Lepep Seselwa, kwa ki zot in war.

Kwa ki pe vini, kwa ki pe esper nou laba devan si nou pa pran bann desizyon tel parey Mr Speaker.
E mwan dan sa ka Mr Speaker, mwan osi mon pou siport mon koleg Onorab Woodcock ler in dir.

Demen, i pa kout mwan naryen mwan, mon en travayer pou mwan pa ganny sa benefis lo kote laz 55an.

Annefe petet ler tousala pou arive, i pou’n fini bouze dan mon letan ler marmay pou apepre sa laz.

Me selman i pa pou kout mwan naryen Mr Speaker.


Akoz mon war mon kapab pran enn parey tou mon bann zabitan Mont Fleuri osi tou, ki zot osi tou zot pou esper zot pti larzan 65an ki mon osi mon ava esper 65an Mr Speaker, pou mwan kapab ganny pou mwan.

E mon osi kapab pran enn pou mon pei Mr Speaker, kot demen si i arive kot nou war pou dir pei demen, apre ki nou’n pran bann desizyon koumsa, ki dan le fitir sa pou ede pou re batir, re batir nou lekonomi Mr Speaker.
E ladan menm Mr Speaker - e ozordi ler ou pe get dan pei nou annan bokou dimoun ki pa dan en lanplwa.

Ki pa pe travay.

Bokou nou bann zenn ki lo sibstans, ki sa prezan i afekte nou lafors travayer Mr Speaker.

E osi ler, bann letan nou bann etranze ki pe travay isi Mr lot Speaker, sa osi diskisyon eski nou pa krwar poudir dan ban diskisyon eski zot pa devret pe fer en serten kontribisyon, ki pou ede demen pou ed nou, nou lekonomi pou ed nou pansyon demen Mr Speaker?
i en E dan sa ka la, i bann diskisyon ki nou bezwen mon krwar ki nou bann dimoun ki pe vey nou larzan.

Bann ekonomis parey in ganny dir, nou bann teknisyen.

Nou bann desizyon ki mon panse ki zot kapab anmenn lo latab.

Diskite ki mannyer demen pou nou kapab bouz pli devan.

102 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Mr Speaker, nou koman bann leader nou bezwen kapab edik nou pep.

I fasil pou nou ozordi vini fer politik ek nenport kwa, me selman demen lekel ki pou rann kestyon?
Ler nou war poudir keksoz i vin - tou keksoz in the end i vir lo politisyen.

E nou konnen pou dir sa bann desizyon in the end e nou bann ekonomis, nou bann teknisyen zot ki pe travay laba deor pou zot war ki problenm ki annan.

Mr Speaker mwan osi mon pa pou al tro long, me selman mon pe ekout deba e mwan mon pou donn mon sipor mon pe.

Mon pou pran enn pou zot mon osi Mr Speaker, kot demen nou konnen pou dir bann ki pou vin apre nou ki zot osi zot a kapab benefisye.
Akoz si nou pa fer li la, Mr Speaker mon pa krwar poudir demen bann ki vin apre nou zot osi zot pou kapab benefisye.

Mersi.

MR SPEAKER Onorab Clifford Andre.

HON CLIFFORD ANDRE Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker mon pou relir en provizyon Lalwa Konstitisyon ki’n ganny lir avan mwan, e mon pou sey fer resorti serten pwen lo la.
37 Lartik nou Konstitisyon i lir, “The state recognises the right of every citizen to a decent and dignified existence and with a view to ensuring that its citizen are not left unprovided for by reasons of incapacity or to unemployment involuntary to maintain a undertakes system of social security.” work Mr Speaker i enportan ki nou ganny sa kler, sa krwayans baze lo Konstitisyon, ki i en drwa pou tou dimoun ganny sekirite sosyal i pa fonde Mr Speaker.
I pa kler, akoz ladan i dir ou i annan de kondisyon ki bezwen ganny satisfer.

By reasons of incapacity to work, or involuntary unemployment.

So, sa de kondisyon i bezwen egziste.

Me selman letan nou get ki mannyer Sesel in devlope dan lepase, sa kondisyon pa’n neseserman ganny pran an konsiderasyon ek tou dimoun.

Menm avek ou kapasite pou travay, ou kapasite pou travay e si ou pa dan lanplwa envolonterman ou’n gannyen sekirite sosyal.
Alors i enportan ki nou, akoz menm si nou’n koz lo Lartik 37 nou pa’n fer kler ki Lartik 37 i dir.

103 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 E i kler pou mwan letan mon’n lir li, ki i pa en drwa pou ganny sekirite sosyal.

Let alone ki laz ou donnen e ki kantite ou donnen.

So, mon krwar nou bezwen si nou pe dir en provizyon Konstitisyonnel, nou bezwen fer sir ki nou konpran ki pe dir.

E si nou pou aplik Konstitisyon to the letter, mwan mon pa devret gannyen.
Bokou nou, nou pa devret gannyen.

gannyen.

Me Posibleman kekfwa ou si ou tonm dan sa kategori, ou pa i devret senpleman en dimoun ki annan to incapacity or work unemployment.Ki involuntary bezwen benefisye avek sekirite sosyal.

Mr Speaker selman mon pou al pti pe pli lwen ki sa, pou nou get en pti kou an 17 Septanm 2020.
Ti annan en lartik ki ti sorti, ki ti fer referans avek Minister Family Affairs sa lepok ankor enn fwa, erezman ti annan enn nou koleg ki ti form par sa Cabinet Minis Mitcy Larue, ti fer lanfaz.

Ki poudir Social Security i en proteksyon ki bezwen ganny gete e nou bezwen get li byen, akoz i annan bann stress lo Bidze.

E sa lepok ti pe pran 1.3 bilyon anba ASP ki ti’n ganny bidzete pou 2019 sa lepok.

Alors, i en konversyon Mr Speaker, ki in komanse bokou letan pase.
E an 2019-2020, 17 Septanm sa konversasyon ti enn ki ti ripe si oule.

Alors, pou dir ki in napa konsiltasyon an referans avek sa i pa totalman korek.

Mr Speaker - e letan nou pou get Lalwa li menm lo ki mannyer in formile, Seksyon 15 dan Social Security Act i kler e sa ti ganny fer an 2010, Mr Speaker.
E Seksyon 15 i dir i lir koumsa “A person covered shall subject to this Act be entitled to retirement benefit on reaching retirement age and shall unless otherwise provided in this Act, ceased to be entitled to any other benefit”.

2) i dir “The Minister may make regulations e prescribing the age of retirement”.

Akoz sa i ganny fer Mr Speaker?

Se akoz en Minis ki pou bezwen fer sa regilasyon.

Onorab Arissol in dir, eski letan Lasanble i dan recess Minis pa kontinyen travay?

Minis osi i pran recess?


Non.

Lalwa i fer provizyon ki Minis i bezwen fer sa, i akoz i ti ganny fer an 2010?

Lentansyon nou get Lasanble, lentansyon ti i Lezislasyon, set akoz enportan pou zot met sa la.

bezwen toultan 104 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Akoz se sa Minis a moman apropriye ki pou bezwen fer regilasyon pou vwar ki mannyer pou aranz Lalwa retirement, age of retirement.

MR SPEAKER 5 minit Onorab.

HON CLIFFORD ANDRE Alors Mr Speaker i al vit 5 minit.
MR SPEAKER Wi, mon regrete.

HON CLIFFORD ANDRE Alors Mr Speaker, mon le dir ki i deza an egzistans ki nou pou bezwen fer sa.

E i pa premye fwa ki retirement age i ganny mete dan regilasyon.

Dan dokiman ki mon annan i annan 2011, ti annan 2010.

Alors ganny retirement age i revwar an neseser konformite sityasyon avek ekonomik.

E si nou pran li dan konteks nou Konstitisyon.

Clifford Andre devret gannyen.

pa an referans avek sa ki pa tou dimoun ki entitled.
Me Gouvernman i bezwen means test zot, bezwen means test zot pou gete si zot kalifye.

Mr Speaker, avek sa detrwa mo - dan 5 minit mon ti annan bokou ankor pou mwan pas lo la - me mon pa pou kapab donn mon sipor sa Mosyon akoz mon santi, parey Onorab Hoareau in dir i napa merit.
E si nou ti’n eksplik kler avek pep, mon ti a posibleman kapab konsider serten keksoz, me mwan mon pou dir avek pep Seselwa nou annan bokou ankor pou nou aprann e mwan mon apre pou mwan ede, pou fer sir ki nou ganny sa byen e ki Gouvernman LDS i fer fyer nou pei.

E letan loportinite i donnen, en lot Gouvernman i vini i ava vwar ki poudir napa - i annan en pei ki nou kapab kontinyen lo la e fer sir ki pep Seselwa i benefisye.

Avek sa 2 mo Mr Speaker.

Mersi.


Bokou nou ki pe gannyen ozordi pa devret gannyen.

E mwan mon demande ki - annefe si i annan kontestasyon, mon bezwen krwar mon anmenn case Konstitisyonnel lo lapar bokou dimoun, pou fer ki nou Lakour Konstitisyonnel i donn en ruling pou en (APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Porice.

HON DOYACE PORICE Mersi Mr Speaker.

Bonswar zot tou.
Bonswar zot tou.

Mr Speaker, mon vreman sagren ler mon tann Lopozisyon 105 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 i dir vin sa Minoriter Gouvernman LDS ki pou fer, kan zot Gouvernman zis ti bat latet Lepep Seselwa e zot pa’n dir naryen - sa ki apel lipokrizi!

Mr Speaker, konbyen Seselwa la deor ki pa oule aret travay ler i ariv 63an?

E pe kontinyen rod en louvraz pou fer?

Lepep Seselwa ekout byen, Gouvernman SPPF/Lepep in fini war ki mannyer keksoz pe deroule.
Zot pa’n fer pase sa Lalwa akoz Eleksyon Mr Speaker.

Zot ti krwar, zot in per pangar dimoun pa vot pou zot!

Seselwa la deor zot osi zot konn tre byen, ki mannyer sa parti SPPF/Lepep in vin donn bal dan taxpayers money.

Mr speaker, annou analize konbyen dimoun ki pe travay e ki pe kontribye dan tax sa pei?

Konbyen ki pa pe travay e pa pe kontribye?

Tousala nou pa gete.

Nou pa analize annou arete.

Mon poudir ankor sa parti minoriter aret koz lalang!
Aret dir keksoz ki zot in dir apre vin met dan lasyet Gouvernman LDS.

Laplipar sa bann travayer ki travay dan Minister Finans, i konn tre byen ki mannyer finans pei i ete, akoz menm travay travayer aktyelman.

pe ki Alor ki diferans i annan?

Ou montre ou ki zot konn byen ki ti pe pase oparavan, e ki pase aktyelman.

Mwan koman en Manm Lasanble, mon ti a kontan osi ki mon zanfan i ganny son sekirite ler i ariv son letan.

Me si napa, ki i pou gannyen?

pe kontribye.


Pourtan i i Lopozisyon minoriter konn tre byen ki mannyer fon Sesel ti ete.

Ki mannyer zot in fer ek sa larzan dan sa pei Sesel.

Si vreman zot fran ek zot lekor, dir Lepep Seselwa ki pe zis, ki zot pe zize, ki zot … (Interruption) HON DOYACE PORICE Zot kapab silvouple?

les mwan koze MR SPEAKER Kontinyen silvouple.

HON DOYACE PORICE Si vreman zot fran ek zot lekor, dir Lepep Seselwa ki zot pe fer?

Ki zot pe defann?
Ki zot pe defann?

Zis pou zot fanmir ouswa zot dalon, ouswa zot anvi repran pouvwar ki zot pe byen lafen pou sa.

in vot Seselwa en Gouvernman ki pe rod solisyon, non pa pou detri solisyon, zot bliye ki zot in met Seselwa anba latab e ranpli zot pos.

met R100 106 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Prezan lo lapey apre met milyon dan zot pos, se sa ki zot pe koz lo la.

zot koz nou travayer.

Be kan Mr Speaker zot in fatige servi travayer pou zot pos.
Avek sa de mo Mr Speaker, mon pou vot lo sa Lalwa mon Gouvernman.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Samynadin.

Onorab.

Onorab HON KELLY SAMYNADIN Mersi Mr Speaker.

Bonn apre midi tou dimoun ki a lekout.

Mr Speaker ozordi nou vwar devan nou en Lopozisyon ki ipokrit.

Ipokrit dan lesans ki sakenn de zot ler zot in adres sa Lasanble, pou repeal S.I.
137 personn antre zot pa’n kapab admet e vin fran avek Lepep Seselwa, pou dir se ki zot gouvernman anba direksyon ex- Prezidan Danny Faure ki ti ladres Leta dir dan son Lanasyon an 2017.

Ki zot Gouvernman pou prezant en lamannman dan Lalwa avan 2017 fini, kot laz retret pou sorti 63an e vin 65an ki pou pran lefe apartir le 01 Zanvye 2023.

E ki nou war Mr Speaker, bann Manm US ozordi pe boycott sa menm lamannman ki zot Gouvernman ti anmenn devan.
E ki osi enn parmi zot ti form parti sa menm Cabinet ki ti pran sa menm desizyon.

Wi, Mr Speaker, Mr Faure ti dir ki sa desizyon i enportan si nou konsern anvi soutenabilite, bann desizyon ki nou devret pran koman en pei, touzour dan lentere Sesel.

adres ki e E la ler Gouvernman LDS i pran en tel desizyon soutenab ki dan lentere ekonomik pei, nou obliy byen vit.

An 2017 ti fer sans?

La pa fer sans?


Mr Speaker, si nou fer letour Mahe ozordi dan diferan sekter, ki swa prive oubyen piblik kot i annan dimoun ki’n ariv zot laz retret e ki ankor pe debourye; swa zot pe fer li a tan parsyel swa zot ankor pe anploye.

Mon konnen ki i annan teachers, i annan ners eksetera.

louvraz ki I menm annan dimoun ki’n ariv laz retret i ankor kapab fer.
Parey carers, e la i fer mwan mazin Mrs Simeon en madanm byen for ranpli ek kouraz e en pansyoner sorti Jerusalem, Au Cap ki li i ankor pe travay.

E i ti anvi travay avek son en zanfan ki annan pti kondisyon medikal, me akoz sa 107 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 i en pansyoner akoz ki malerezman i pa’n kapab fer li.

Mon mazin oi sir Lionel en science teacher eksperyanse, ki ti santi li ankor kapab travay.

Me malerezman i ti’n ariv son laz retret i ti bezwen arete.
Ki montre nou ki portre ki US pe sey penn avek Seselwa i totalman fo.

Seselwa i ankor anvi e kapab travay pas 63an.

Dan sa ka Mr Speaker, i enportan pou Lopozisyon aret konfize.

Aret perdi sa pep koman en zouti pou fer zot politik bon marse.

Akoz en bon pe Seselwa la deor i ankor anvi travay e en bon pe Seselwa i ankor kapab travay.

Omwen aksepte i Gouvernman LDS in kapab vin devan sa pep, dan en fason fran, onnet e responsab pou konfront bann sityasyon reel ki nou pei pe fer fas avek.
En Manm lo lot kote latab taler fek dir ki pri lavi dan pei pe pet plafon, me 40poursan lapovrete ki Gouvernman?

Ankor lipokrizi Mr Speaker.

anba ti O kontrer Gouvernman aktyel pe ankouraz tou dimoun pou leve e travay, pou ki zot a kapab zot osi kontribye anver zot sekirite sosyal e zot pansyon.

Annou osi pa bliye Mr Speaker ki annan konsern la deor kot Seselwa menm ki dan lafors travayer, lo sa size kot bann ka kot bann k pa travay, menm ki ler zot in ariv zot la retret.
Zot osi zot zouir en sekirite sosyal parey tou le zot ki’n travay.

Sa osi i en konsern Mr Speaker, se pa mwan ki pe dir sa.

I sorti kot nou bann dimoun laba deor dan distrik.

Pou konklir Mr Speaker, mon oule dir avek zabitan Au Cap e Lepep Seselwa an zeneral, ki wi, desizyon ki nou Gouvernman pe pran i pa enn ki popiler, me nou Gouvernman pe kit nou pei debout, pou ki nou zanfan ava kapab zouir en bon lavenir.

Non pa la les problenm akimile pou zot sibir le kou bann desizyon iresponsab.
E pa bliye ki nou bann Seselwa, ki nou bann Seselwa nou en pep ki an bonn sante.

Nou pe viv pli lontan, alors oli problenm ki si nou les sa ki ankor kapab travay kontinyen debourye?

Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Waven William ou annan laparol.

HON WAVEN WILLIAM 108 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Mersi Mr Speaker.

Premyerman mon oule remersye Bondye pou sa loportinite ki in donn mwan, atraver vot ki zabitan Grand Anse Mahe in donn mwan.
E pou donn mwan sans osi pou koz lo behalf Lepep Seselwa.

Mr Speaker mon anvi komanse par dir ki dan Labib dan bann proverb depi 1 ziska apepre10, i koz lo lasazes avek pridans.
I dir ki ‘’lasazes avek pridans i la deor, sa ki annan zorey pou ekoute sa ki annan lizye pou tande servi zot.’’ Mr Speaker, mon pou servi lasazes ek pridans e mon pa pou kapab vot lo sa Mosyon anmennen par Leader Minoriter, Lo sa bann pwen swivan; premyerman Mr Speaker lontan ou ti ganny dir ouswa pep Seselwa ti ganny dir ouswa dir ‘’Yankee Go Home’.
Nou pa bezwen IMF!’’ Mr Speaker ki anmenn mwan pou koz lo nou relasyon avek enn Labank Santral, non Labank Mondyal, Fon Monneter Enternasyonal, Lorganizasyon Korperasyon e Devlopman.

Ekonomik Mr Speaker osi annan sa forum Ekonomik Global kot nou annan plizyer bann gran pei ki pe koze ozordi.

Mr Speaker depi byen lontan, sorti dan Parti tranzisyon, miltiparti Inik, ziska konmela, nou annan relasyon bann lorganizasyon.
avek sa tou Mr Speaker letan mon’n fer mon resers, mon vwar poudir bann lorganizasyon depi byen lontan pe dir ki, mondyalman laz retret i bezwen bouze pou al 65an an montan Mr Speaker.

sa Mr Speaker mon pa en eksper ekonomik, e par lefe ki nou rekonnet ki nou pa pe viv an izolasyon, e nou pe viv dan en vilaz global, alors sa bann pou mwan lorganizasyon IAC, Vis- koman Chairman Chairman Komite Sekirite Alimanter avek Soutenabilite.
An menm tan lo Forum Enter-Parlmanter, Mr Speaker mon pa pou kapab vot lo sa Mosyon ki Leader Minoriter pe anmenn devan.

Akoz letan ou laspe pe zoom soutenabilite Mr Speaker, mon pa pou kapab pran en vot lo zot kote.

in dan sa Letan mon pe mazin lavenir lazenes, Mr Speaker i annan en ta travay pou nou fer.

Sa ki mon a kapab dir, se ki dan lepase parti inik dan tranzisyon fer sa bann zot pa’n oze sanzman neseser Mr ki Speaker.
Nou’n kontinyen reste lo bann vye model ki ozordi sa bann model in demode, akoz zot 109 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 ti’n devret pe bouz pli devan avek bann sistenm modern Mr Speaker.

I annan trwa model ki pe ganny servi konmela atraver lemonn, e isi dan sa Lasanble presizeman Deputy Speaker in lev plizyer konversasyon vizavi annou revwar ki fason nou bouz devan lo sa size sekirite sosyal, pansyon avek laz retret.
ki Mr Speaker, mon pe nasyonalman demande Gouvernman i komans en konversasyon lo sa topik.

Akoz i pou neseser ki nou angaz pep e lazenes ki pe monte lo sa ban size pou vwar ki fason nou bouz pou devan soutenabilite pei e devlopman ekonomik.

lavenir dan Mr Speaker, mon pa pou vot lo a Mosyon, akoz mon santi pou dir sa i kapab enterfer avek konpansasyon ki dimoun La Misère pe espere.
Mr Speaker menm zot pou dir mwan napa en koneksyon Mr Speaker, me ler ou get baz ekonomik - e en parol ki mon santi poudir ansyen Leader, par ansyen Gouvernman ti dir, ki mon santi pep Seselwa ozordi nou bezwen note e envestir lo la.

Se ki i ti dir ki plizyer zot ti dir ki Sesel i en pei vilnerab.

Mr Speaker, me selman nou pa’n eksplike dan son lanpler sa vilnerabilite Sesel.

I pa ti zis sosyalman me ekonomikman ki pli enportan Mt Speaker.
E ozordi mon krwar nou koman 7eme Lasanble nou bezwen lans lapel avek nou bann dimoun deor la, pou komans enn ekoute fer resers e konpran.

Mr Speaker dan Labib osi i koz lo dezernman avek konprenezon.

Avek sa de pti mo Mr Speaker, mon pa pou kapab siport sa Mosyon anmennen par Dirizan Minoriter.

Mersi.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Onorab.

Onorab Norbert Loizeau.

5 minit Onorab.

HON NORBERT LOIZEAU Mr Speaker, Bonzour 5 minit i en pti fay - Bonn apre midi.
Akoz mwan Mr Speaker mwan mon sofe apre an alan ler mon’n sofe, mon ale, mon eksite.

(laughter) HON NORBERT LOIZEAU I posib ki mon pa pou tro, tro eksite ozordi me selman ma sey fer en pti gymnastic.

Mr Speaker, mon’n ekout Leader Parti Minoriter ler in fer 110 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 son prezantasyon Mr Speaker e mon’n ekout lezot Manm ki’n entervenir.

Apre ki mon’n ekout zot Mr Speaker i donn mwan pli laganm plis leksitasyon pou mwan pa siport sa Mosyon.
pou mwan ler Akoz?

Mr Speaker mwan mon’n gete mon krwar pou ki i annan en zwe politik.

I annan en zwe politik par parti Minoriter, akoz zot annan en laswaf pouvwar ozordi.

En laswaf pouvwar Mr Speaker, ki fer zot fer tou kalite keksoz; Fann mansonz, eksit dimoun, fors dimoun pou fer bann keksoz, pou detri nou pei ki nou’n konstrir.

Sa pei ki zot, zot in kit an rim.


Mon dir sa akoz i annan en we politik Mr Speaker akoz parey tou dimoun in dir, mon pou repet ankor se zot kandida Prezidansyel zot Prezidan sa letan ki ti fer sa lanons Prezidan Faure.

E sa lanons ti swivi par zot Vis-Prezidan ki ti Minis Finans.

E mon asir ou Mr Speaker si zot ti’n ganny Eleksyon, zot ti pou fer egzakteman sa ki nou pe fer ozordi.

Zot ti pou pouse pou pas sa Lalwa.

Onorab Cosgrow i konnen li Mr Speaker, i ti lo Cabinet.
Si zot pa ti pou fer li Mr Speaker, nou ti pou fer li pou en rezon.

Se akoz sa pa en keksoz ki popilis.

Zot bann keksoz ki pa fer zot ganny Eleksyon zot pa antre ladan zot.

Me nou Mr Speaker, nou en Gouvernman ki serye, responsab.

Menm si en keksoz pa popilis nou pou fer li Mr Speaker.

Nou pa pou fer i akoz nou anvi fer li, nou pou fer li akoz nou nou bezwen mazin zenerasyon fitir ki pe monte.

Nou bezwen mazin nou nivo ekonomik sityasyon ki ekonomik.
Malgre nou’n dir i annan en pti larzan dan kof, eski nou bezwen fer parey zot?

Ouver tiyo kot sosyal parey ler Minis laba ti fer Mr Speaker?

Non, nou pa kapab fer sa, nou bezwen fer keksoz byen.

Ozordi Mr Speaker zot pe koz tou sa koze pa ogmante?

Mr Speaker be nou ti kapab pa ogmante.

Mon a dir ou akoz, si ozordi zot pa ti’n fait nou pei parey prezidan i dir pa ti’n kit nou ek en kales kase Mr Speaker, ozordi nou pa ti pou bezwen fer laz retret monte!
Si dan lepase Mr Speaker nanm pa ti ganny peye sekirite sosyal.

Si zot pa ti donn bal dan larzan FA4JR, ozordi nou pa ti 111 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 a kapab nou ti a kapab pa fer monte sa Mr Speaker.

Nou ti pou annan larzan pou nou soutenir nou pep.

Koman en parti serye Mr Speaker ki US i dir zot serye.

La, la, la zot merit rann tou sa ki zot in vole, rann enkli bann bout later ki zot in partaze ek zot bann dalon Mr Speaker.

Rann nou, olye vann avek bann gro, gro biznes.


Ozordi later US pe ganny vann Mr Speaker.

Olye rann Leta, zot pe ganny vann avek bann gro, gro biznes se pa konbyen milyon!

Mr Speaker bann larzan ki nou ti pou kapab servi pou nou pa fer desann laz retret, donn sa bann dimoun Mr Speaker.

STC kot zot ti pe lwe sepa konbyen milyon Mr Speaker, sa Gouvernman ti pe fer sa biznes ek Onorab Cosgrow i konnen.

I ti Minis.

Gouvernman 50 milyon ki’n ganny perdi Mr Speaker, tousala bann larzan ki ti pou ed nou.
FA4JR ki ti pou ed nou, pou nou kapab soutenir nou lekonomi e ed bann ki napa.

Ozordi Mr Speaker, parey Onorab Arissol in dir, dimoun ki bezwen lasistans i kapab gannyen.

Lasistans Dezabilite i annan, si ou annan problenm medikal e si ou pa ankor ariv laz sekirite sosyal Mr Speaker, ou annan en problenm medikal, ou gannyen.

Si ou’n fer aksidan ou annan en problenm envalidite ou gannyen.

Mr Speaker zis mazinen sa bann larzan ki pe donnen pou sa bann ki mon pe dir la, i preski ekivalan apepre R5700.
(Mon konnen ou pe al dir mwan get letan.)

MR SPEAKER 5minit Onorab.

Mersi.

HON NORBERT LOIZEAU Mon pe al fini la Mr Speaker.

Mr Speaker.

selman mon anvi dir avek ASP bann SPPF kot ASP ki pe trenn lipye, Prezidan in dir i pou dil ek zot.

Pa anpay nou bann dimoun ler zot vin applied pou bann lasistans, ed zot, akonpanny zot, pa fer zot ankoler avek nou Gouvernman.

Mr Speaker, i annan ki’n koz lo vizit.

Dan zot vizit i annan 10 mil adikt ki lo Sekter Enformel ki pa pe kontribye naryen.
Zis mazinen sa menm group dimoun ki pe koz laz retret pou bann dimoun aze, zot, zot e dir ek sa bann dimoun ki zot, zot pou donn en allowance.

Allowance bann adikt ki pa pe travay ki dan Sekter Enformel.

Onorab Cosgrow ti konfirm sa ler i ti pas Stevenson Speaker.

Mr Delhomme 112 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Konmkwa bann dimoun in koz ek li, in dir li sepa ki zafer.

Tousala in arive.

Be pa ou ki ti al kot Dilo, mwan ki ti al kot Dilo lo kan?

Ou ki ti ale!
Ou ki ti ale!

(laughter) MR SPEAKER Onorab, Onorab ou konn byen … HON NORBERT LOIZEAU Mr Speaker Stevenson, wi dernyen.

li ki ti pas MR SPEAKER Ou konn byen ou pa devret adres bann Onorab lot kote lasal.

HON NORBERT LOIZEAU Ok, Mr Speaker mon ava terminen.

Mr Speaker dan konpanny Bel Air … MR SPEAKER Terminen silvouple.

mon pa, mon napa letan pou dir.

Basen delo in plen la, basen ti vid ler zot ti ale.

En boug ki dir mwan sa dan laboutik kot Balingam.


La basen in plen la, zot le vini bwar tou delo, kit basen sek apre nou, nou a retournen, nou a soz.

E nou anvi dir avek dimoun Mr Speaker pa les zot ganny anbete ek sa bann dimoun.

Se en laswaf pouvwar ki pe anmenn zot koumsa.

44 an Mr Speaker zot pa’n donn hamper dan distrik.

Apre 43an hamper pe donnen dan distrik.

Bonnonm Nwel pe pas boner.

Pourtan lontan le 16 Novanm zis zot bann SPPF ki ti al State House bann dimoun aze, pou ganny hamper.
Ozordi mon pa konnen ki laswaf in tande mwan, zot pouvwar zot pe donn hamper bann dimoun e i annan en msye LDS i dir mwan dir zot “pa oubliye anmenn son hamper” HON NORBERT LOIZEAU Wi, Delhomme.

li ki ti pas Stevenson (laughter) (laughter) HON NORBERT LOIZEAU Mr Speaker mon anvi dir avek Lepep Seselwa deor, mon ti annan en ta keksoz pou dir, be HON NORBERT LOIZEAU Kantmenm zot pou anmennen la i pa pou vot pou zot, akoz dan 44an zanmen in ganny envite anba State House.
113 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Mr Speaker mon anvi dir ek dimoun.

sa desizyon ek pep Seselwa … MR SPEAKER Terminen Onorab.

HON NORBERT LOIZEAU … ki sa desizyon ki nou pe fer, i en desizyon ki byen.

Nou pe mazin pei e nou pe mazin fitir nou pei e sa nouvo zenerasyon ki pe vini demen.

Mr Speaker mon a dir ou mersi, malgre mon ti annan ankor keksoz pou dir, me mon ava rezerv li pou en lot zour deba pou en lot zour.

Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mon dezole pou sa 5 minit, me mon pa kapab fer lotreman.

Sansan nou pou sorti isi minwi.

Onorab Larue, wi mon annan ou non.

HON FLORY LARUE Mersi Mr Speaker, bonn apre midi tou dimoun.

Mr Speaker en kantite dimoun lo nou kote latab in sey eksplik lo sa lot kote latab en pe listwar kote sa zafer pansyon i sorti.
Me solman mon bezwen reservi sa dat Zilyet 2017, letan Prezidan Danny Faure isi dan sa Lasanble ti fer sa lanons, e i ti dir nou ekspekte ki sa pou vin anfors an Zanvye 2023.
Mr Speaker mon bezwen fer sa referans, akoz letan nou’n ekout tou sa deba ki’n pase bomaten, nou bezwen gard an antet ki an Zilyet 2017 letan sa fer dan statement ti ganny Sizyenm Lasanble, ti annan dan prezans Prezidan Danny Faure lo kote son parti Onorab Sylvianne Lemiel, Onorab Churchill Gill, Onorab Wilbert Herminie, Onorab Egbert Aglae, Onorab Audrey Vidot, e Onorab Sebastien Pillay, Mr Speaker sa bann dimoun zot asiz isi dan nou Lasanble ozordi an mars 2023.
Mr Speaker zot ti la letan zot Prezidan, en Prezidan US ti fer sa statement e i ti dir ki laz pansyon pou monte sorti 63an pou vin 65an.

Mr Speaker depi ler ki sa ban dimoun in tann sa lanons, mon pa’n zanmen tann zot anmenn ni en kestyon, ni en Mosyon, ni fer okenn statement okenn par.

Ki dir zot pa dakor avek sa referans ki Prezidan Danny Faure ti fer e ozordi pe ganny enplimante.
Mr Speaker, letan ou ti tann zot koze bomaten pli boner, ou ti a dir zanmen zot in 114 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 deza tann nonmen ki pansyon pou monte zot Mr Speaker.

- Zot pa ganny en konpran ki pe ganny dir; - Nou’n ganny dir pe ganny fer dan fernwar.

- In ganny glise devan nou.

- in aparet.

Mr Speaker i bezwen zot ki fek aparet sorti lo en lot plannet.
I vreman difisil pou konpran dimoun ki ganny peye koman bann Onorab pou fer en travay - en dimoun ki annan en pozisyon zot Prezidan Prezidan i vin dan en Lasanble kot i en landrwa serye, i fer en statement pa mazinen ki Mr Faure ti fer sa statement!

personn e - Zot pa fer ni en referans avek; zot pa ni dir nou ki depi ler sa statement in ganny fer zot pa’n dakor e tel zour, tel zour, tel zour zot in al dir zot sitwayen ki zot, zot pa dakor avek sa.

Zanmen zot fer sa Mr in Speaker!


Alor i byen drol letan ou tann zot pe rabas sa bann keksoz ki zot in dir, depi apre midi Mr Speaker napa lot parol pou mwan servi, akoz i pa konsistan avek en statement ki ti ganny fer par zot prop Leader!

I pa konsistan Mr Speaker.

Se sa ki mon krwar Onorab Samynadin in koz lo lipokrizi.

I en lipokrizi total Mr Speaker anver pep Seselwa ki sipoze zot pe defann.

Mr Speaker, letan nou pe koz lo bann Manm ki ti prezan.

I annan en Manm ki li i pa ti prezan li Mr Speaker.
Ok. Li i ti vin an Mars 2019 ziskan 2020.

Mr Speaker, sa msye Onorab in koz en ta kalite koze.

Msye in pres ek nou poudir nou ki standar nou ete, kalite dimoun nou ete, in eksplik nou an detay ki i panse lo nou.

Me son bann lezot koleg in bliye dir li, ki Prezidan Danny Faure ti fer sa statement.

Mr Speaker la nou bezwen prezan koz lo Onorab Wallace Cosgrow.
Atraver ou Mr Speaker, i difisil pou pa fer pou mansyonn Onorab Cosgrow Mr Speaker, akoz li i enplike direkteman dan sa desizyon ki Prezidan Faure ti fer an 2017.

Mr Onorab Speaker Cosgrow ti en Minis an tou leka Mr Speaker mon bezwen fer konnen pep Seselwa ki Onorab Cosgrow lo son paz Manm Lasanble Nasyonal i dir nou ki he holds a bachelor’s degree in Economics Mr Speaker.

I en ekonomis.

I ti asiz dan Cabinet 2017 i ti tande ler Prezidan ti fer sa li lanons.
Mr Speaker, koman enn ki ti parmi ki ti asiz decision-making dan process, in deza zanmen anmenn okenn deba pou dir sa 115 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Seselwa ki sa pe vini, atansyon dan fernwar pe vini!

Mr Speaker depi ler nou la zot konnen ki sa pe vini, ki prosedir zot in fer pou edik sa bann Seselwa ki zot dir nou pe vin bat zot latet.

Ki prosedir zot in fer?

Naryen, naryen, naryen, naryen Mr Speaker zot pa’n fer.
Zot in vini apre midi zot pe fer en bann politik popilis pa pou marse avek Seselwa Mr Speaker, akoz zot letan in fini.

Mr Speaker, mon’n tann en Manm lo lot kote latab in dir nou koumsa ki 50milyon in disparet, (sa enn ki’n vin apre sa) i dir nou in disparet Mr Speaker.

Mon bezwen repet sa Mr Speaker.

lo ti mont I dir nou ki mannyer case in arive Ankour la nou bezwen al devan laport simityer avek.
Mr Speaker si en dimoun kot en Manm son parti en ansyen Prezidan, en televizyon ti dir pep Seselwa ki wi nou’n gannyen sa 50milyon, apre nou’n dekouver sa 50 milyon Mr Speaker menm zour i pas an pasan i ale, (menm zou menm) pep Seselwa i ganny vole $50milyon, nou ti pe koze sa bann letan Mr Speaker.

I vini i dir nou koumsa i foud sa case!

I foud en case kot Leta Sesel pe sey rod $50milyon pou remet dan kof pep Seselwa Mr Speaker, pa dan nou pos.

I pa pe al dan pos Prezidan Ramkalawan sa Mr Speaker.
I retourn dan kof Leta, en travay ki nou pe sey fer akoz zot, zot in les nou $50milyon pas an pasan menm zour menm ale, personn pa’n koz lo la e la nou pe ganny foude pou rod sa larzan Mr Speaker.

Sa i fer onte Mr Speaker.

MR SPEAKER 5 minit Onorab.

HON FLORY LARUE Mersi Mr Speaker.

Ti ava fer nou annan plis larzan pou social security.

An plis ki sa letan nou pe koz lo larzan pou peye, nou’n ganny dir par minoriter ki dan Bidze - sa i bidzete dan Bidze.
Mr Speaker, ou konnen kwa ankor nou bezwen al bidzete dan Bidze?

Letan sa rapor TRNUC ki pe vini ki sa Onorab ki pa ti la letan lanons ti ganny fer, i anvi lir la, li osi i vin ek son Bill.

En zoli Bill, lekel ki’n kree sa bann problenm ki pou donn nou sa Bill pou nou peye Mr Speaker?

Zot pa mazinen ki pei pou annan keksoz pou peye?

La prezan zot realize ki mannyer zot in met nou dan en trou?
la Mr Alor sa zafer 65an Speaker, i pa en keksoz ki nou, 116 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 nou Gouvernman in pran a lezer.

Nou’n servi nou teknisyen, teknisyen in dir nou math pa azoute, pei pa pou kapab peye Mr Speaker.

Zot dir nou terminen Mr koumsa, pou Speaker ki nou, nou pou perdi Eleksyon.

Mr Speaker, eski nou la pou nou debat lo perdi Eleksyon nou?

Eski nou pe pran bann desizyon pou nou ganny Eleksyon?

Prezidan Wavel Ramkalawan pe er en desizyon pou kwa Mr Speaker?
Pou byennet en pep, si prezan sa pep pa realize … (APPLAUSE) HON FLORY LARUE … zot tir li, zot le met US ki’n vole tou sa letan Mr Speaker nou, nou pa pe fer sa bann desizyon akoz nou le vin popiler.

Zot depi 2017, letan zot ti pe dir zot pa’n anvi koz lo la Mr Speaker.

MR SPEAKER Time out.

MR SPEAKER Mersi bokou.

Point of order Onorab Loze?

HON JOHAN LOZE Mersi Mr Speaker.


Mr Speaker, dan mon lentervansyon mon’n koz lo sa swadizan case 50 milyon, e la mon’n ganny akize konmkwa mon’n foud case 50milyon.

Mr Speaker napa case 50milyon, personn napa Ankour ki pe ganny held pou 50 milyon.

Napa saz 50milyon lo personn.

There is no case.

Mon pe foud kwa?

MR SPEAKER Sa ki ou pe dir i pa en point of order, ou pe klarifye en keksoz ki ou’n deza dir.

HON JOHAN LOZE Mon’n klarifye Mr Speaker.

Mersi Mr Speaker.
Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mon a remersye ou silvouple.

Mersi.

Onorab Georges, eski ou pou claim ou privilez pou koz dernyen koman Leader?

HON FLORY LARUE Fodre pep Seselwa i mazinen tousala, e mwan mon pa pou vote pou sa Mosyon Mr Speaker.

Mersi bokou.

HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER 117 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Non, non ou pa dernyen la ou.

I reste ankor 2.

Nou’n ariv kot ou.

HON BERNARD GEORGES Wi, Mr Speaker mon a koz ler ou donn mwan laparol.
Mon pa mind.

MR SPEAKER Be, ale go ahead.

Onorab HON BERNARD GEORGES Mersi Mr Speaker.

Mr Speaker, premyerman mon anvi zis dir Leader avek Lopozisyon, ki menm si nou ti anvi vot an faver son Mosyon, son Mosyon pa ti pou kapab pase akoz son Mosyon pa swiv parol 64(2) Seksyon and General Interpretation Provisions Act.

E donk, son Mosyon i parey bann Franse i ava dir nul et non avenu, i pa menm annan en Mosyon ki devan nou.
I ava al regard parol e i ava regard sirtou sa dernyen mo son Mosyon e i ava konnen ki si sa mon pe dir la apre midi.

E fwa ki laprosenn i anmenn en annulment motion, i ava servi mo apropriye ki sorti dan Lalwa.

Mr Speaker ozordi in en zour tris, en zour tre tris pou nou pei Sesel.

En zour kot nou’n vwar en Lopozisyon servi politik pou zwe avek dimoun vilnerab.

En zour kot nou’n vwar parol detourn Lopozisyon Konstitisyon, pou fer Konstitisyon dir en keksoz ki i pa dir.
sey Pou sey fer dimoun krwar ki i annan en drwa a en pansyon sekirite sosyal dan Konstitisyon, ler parey bann dimoun ki’n koz avan mwan in montre ki napa sa keksoz.

En zour kot Lopozisyon in pas en lazournen pe fer politik bon marse avek sa sistenm sekirite sosyal.

(APPLAUSE) HON BERNARD GEORGES E sa i dan zot natir, akoz zot Per Fondater parey nou konnen sak fwa i ti annan son laniverser i ti servi sekirite sosyal pou li fer politik e pou donn R50 bann vyeyar.
I tris ki 30an pli tar zot ankor dan sa menm mindset e zot ankor pe fer sa menm kalite keksoz.

Mr Speaker i tris ozordi akoz Lopozisyon in deside pou pa koz ditou, ni enn parmi zot enkli sa enn ki ti dan Cabinet sa letan, pou koz lo lefet ki zot prop parti ti’n pran sa desizyon ki parti LDS pe enplimante ozordi.

E zot in kit sa ater.


118 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 E i tris Mr Speaker ki olye siport, siport sa mezir ki sa Ladministrasyon pe pran ozordi ki ti zot menm zot ki ti’n anvi fer.

Zot in vin koz kont zis pou fer politik bon marse.

Mr Speaker mon ti a kontan ozordi fer en sel, en sel refleksyon.

E mon anvi ki sa Lasanble ek Lepep Seselwa ki pe ekout nou, i realize ki si nou, nou ti lo zot kote, olye pe anmenn en Mosyon pou crush sa S.I.
ozordi, nou ti pou’n solider avek zot pou siport sa S.I.

akoz i dan lentere Sesel.

E mon kapab dir sa kler Mr Speaker akoz ler nou ti dan Lopozisyon, e Sesel ti bezwen siport nou, nou vin ti Gouvernman US ki ti o pouvwar, akoz Sesel i pli gran ki nou tou.

Alor Mr Speaker, dan mon 5 minit mon anvi premyerman adres Lopozisyon la ozordi apre midi.

E dir zot silvouple pa pran l’ laparol pou sey defann indefensible.

Reste trankil, sorti dan sa Lasanble trankil.


E ler zot pe mont kot zot tanto rod en legliz kek par, Si konfesyonnal in fermen, asiz lo dernyen ban e fer en lapriyer demann pardon pou tou sa demagozi ki zot in fer la ozordi.

(APPLAUSE) HON BERNARD GEORGES E dezyenmman Mr Speaker mon anvi adres en parol avek Lepep Seselwa ki pe ekout nou.

E mon anvi dir avek sa pep deor, konpran ki sa Lopozisyon la Ozordi in montre nou ki zot in perdi direksyon konpletman.

Ki zot en bann pokrit, ki zot bliy vit.


Zot menm bliy bann keksoz ki zot menm zot in deside.

Alor Lepep Seselwa aret ekout sa Lopozisyon.

Plito ekout LDS, akoz LDS i pa la zis pou tou zanfan Sesel enkli bann ki’n ariv laz sekirite, me LDS ozordi in montre ki sel lespwar pou Sesel!

Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Onorab Georges.

Onorab Vidot ou annan laparol.

HON AUDREY VIDOT Mersi Mr Speaker.

Bonswar Mr Speaker ek tou dimoun ki a lekout.


Mr Speaker nou'n tann dir pye larzan deryer State House.

Be lekel ki ti dir napa larzan pou donn goute ler US ti komans donn goute zanfan lekol?

Lekel ki ti dir napa larzan pou pey pansyon, selman i vwar larzan pou ogmant son larzan 119 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Mr pou palto, son larzan ledan?

Menm si zot pa kontan ler nou dir zot.

Onorab Speaker Georges atraver ou i koz lo Lipokrizi Onorab lipokrizi.

Georges?
Georges?

Ler Mr Wavel Ramkalawan ti demann Dr Patrick Herminie li demisyonnen koman en Manm Komite Santral dan son parti?

E ozordi dan Lasanble Nasyonal Dirizan Parti LDS ki nou Speaker, i dir nou ki i normal pou kontinyen asiste meeting son Caucus ler li i anvi.

Apre zot dir ek nou enparsyalite dan zot desizyon.

Se sa Onorab Georges atraver ou Mr Speaker ki apel lipokrizi.

Zot koz lo labi, labi ler ou ganny prete en dra pou ou rann ou al avek net, apre ou dir ou kanmarad voler.
Ler ou pa pey ou alimoni, ou pa sonny ou zanfan apre ou apel ou kanmarad voler.

Ler ou koze off- mic ou dir ki ou pa'n dir en parol, apre ou a vini ou a dir poudir ou pe koz laverite.

Ou pran keksoz ki pa pou ou, ou dir ou klanm li ki i ou drwa.

I drwa pou ou se sa ki apel voler.

Mr Speaker pep Seselwa in met dan son mazorite konfyans avek Gouvernman LDS, ek lespwar pou fer en pli meyer demen pou zot, me i regretab sa konfyans ki zot in fer in vin en viktim pou zot.

Annou fer sa pti analiz.


LDS ti fer kanpanny met larzan dan pos Seselwa e ki sistenm US pa ti bon.

E parmi sa bann lalis promes kanpanny ki zot in fer, se anmenn logmantasyon dan sosyal pou bann benefis pansyoner prezan pansyoner in ganny met lo en bus stop kot bis pa pase.

ziska Ler Norbert Onorab Loizeau i dir ki desizyon pou bouz benefis sekirite sosyal sorti 63an pou vin 65an Mr Speaker mazinen ki li ek son bann koleg enkli nou pa bezwen espere ler ou pou'n ariv 65an nou.

Non, se 55an oubyen 60an.


Opsyon i la pou nou koman bann politisyen.

E atraver ou Mr Speaker e la mon oule dir avek Onorab Larue, se sa ki apel lipokrizi.

sa Mr ki Speaker malonnet se sa Gouvernman olye travayer ki pe ariv son laz pou li pran son retret, olye resevwar sa logmantasyon li i ganny dir i bezwen kontribye an In plis pou Fon Pansyon.

komans peye.

E avek sipor son mazorite dan Lasanble la zot pe dir revwar pour ki benefis osi ou bezwen bouz 65an.
Zot pe fer sa pep martirize, menm ler sa pep ki li in progranm li pou li kapab pran son retret.

Mr Speaker degre 120 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Gouvernman i malonnet, in met logmantasyon dan Bidze 2023 pou benefis sekirite sosyal pou bann dimoun gannyen ki'n prepar zot pou pran retret.

Apre deryer rido zot vini zot deside pou zot sanz keksoz.

E la mon oule dir Mr Speaker a sak fwa in ariv ler larzan dan pos pou met travayer seselwa, napa larzan.
Selman ler in ariv ler pou met larzan dan pos politisyen toultan i annan.

Akoz zot, zot pare pou zot pran tou sa ki apel pou zot.

Vwala kote konfyans in ganny kase e in vin viktim sa Seselwa Seselwa Gouvernman.

Mr Speaker i kler ki leadership Gouvernman ozordi i enn ki malonnet.

Zot malonnet par kasyet zot vre lentansyon, zis parey zot fer avek serten Lalwa.

Kot apre i annan serten len perkisyon lo nou sitwayen.

Zot ogmant kontribisyon ek laz pansyon 2022.


Sa i fer ki travayer i bezwen tir plis dan son pos.

I regretab ki nou'n annan pansyoner ki'n vot pou en sanzman pou en meyer demen in mor avek regre ki i pa ankor tous fri son kontribisyon ki li in fer e son sakrifis ki li in fer pou son pei Sesel.

E avek zot bann desizyon bankal sa Gouvernman, nou vwar ankor plis ki pe kit nou.

Nou pe koz zenn, zenn pe mor par grap.


Nou an bonn sante nou, si nou bann zenn ti an bonn sante pa ti pou mor par grap, nou pa ti pe perdi bann zenn laz 36an avek problenm lasante.

Mr Speaker ozordi dan pei, nou annan travayer ki dan lanplwa formel e enformel.

Mazorite sa bann travayer i leve byen granmaten, pou zot ale pou zot al debourye pou zot rod en lavi pou sonny zot fanmir.

E i annan ki menm zot leve pli granmaten ki nou an politisyen pou zot kapab al debourye pou anmenn en rannman pou zot pei.
I regretab ki avek en regilasyon Gouvernman pa pare pou donn opsyon travayer ki'n fini progranm li pou pran son retret sa lannen.

Selman zot in met larzan dan Bidze.

okenn kre Omwen en lanvironnman ki i kapab tous son larzan 63an e pli tar si i arive ek lagras Bondye i ava tous son enn 65an.

Son pansyon.

MR SPEAKER 5 minit Onorab.


HON AUDREY VIDOT 121 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 E la mon oule fer mazin sa msye dan distrik St Louis ki la an Me mon a donn li son non apre Onorab Naidu lekel li - in dir mwan dir ou li.

I pe la ganny li 63an la an Me – lafen dimwan Me e i lager pou li siport LDS.

In vot pou ou dan dernyen eleksyon.

Malerezman ou'n dezapwent li akoz i bezwen war li pe travay ankor 2an gras a ou!
Mr Speaker mon pa pou mon termin kapab lentervansyon, san mazin sa bann travayer i swadizan zot lepok ler zot ti dir desann lo semen ansennyan avek bann travayer lasante pou dir zot rod zot drwa rod plis pa ti ganny forse sa letan.

Me ler nou, United Seychelles nou ralye deryer sitwayen Seselwa, ki pe rente pou li kapab rod sa ki pou li son drwa zot a dir nou, nou pe fors zot pou desann.
Mr Speaker mwan mon oule dir avek mon bann koleg lo lot kote latab kontinyen sa kalite travay ki zot pe fer akoz 2025 la Seselwa in pare pou zet zot anba!

E nou, nou pare lo sa lo kote latab pou nou siport sa Mosyon par Onorab Leader Lopozisyon e nou pou ralye deryer sa bann dimoun ki'n kontribye ki'n merit zot benefis!

Mersi Mr Speaker.

MR SPEAKER Mersi.

Mon termin avek Onorab Gervais Henrie.

HON GERVAIS HENRIE Mersi Mr Speaker.

Bonswar tou dimoun.
Bonswar tou dimoun.

Mr Speaker napa en parti politik dan lemonn ki anvi fer laz pansyon monte.

Akoz i difisil.

I fermal.

I pa popiler politikman pou mwan e tou lezot dimoun la anndan ki bezwen retourn devan laport en dimoun ki i santi poudir sa safety net ki nou Konstitisyon i garanti li, Lartik 37 i son Drwa.

I kapab swisid politikman pou pran sa desizyon.

Me i en desizyon ki bezwen ganny pran.

Akoz i bezwen ganny pran?


Ozordi nou dan krwaze en semen kot nou pei pe fer fas avek sa ki nou apel en time bomb.

An demographic 2040 popilasyon dimoun aze Sesel pou'n double.

Ankor dan letan di-si?

17an?

konbyen 17an e ankor dan 20an li loter Mosyon i pou sa laz li 65an.

Alor dan sa moman kot nou popilasyon i pe sanze life expectancy pe monte Me sa ki apel healthy life expectancy i pe desann.

La kantite zanfan ki pe ne dan Sesel pe redwir.


E i annan en gran bann diferan kous nou bann popilasyon ki 122 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 ozordi pa pe fer sa ki zot dwatet pe fer.

Sekter enformel 8mil dimoun, poursantaz dimoun ki dan labi sibstans drog, sa ka lakantite etranze ki pe travay dan nou pei.
Donk ozordi letan mon'n ekout deba mon sagren koman en dirizan, parski a mon avis i ti ava en moman pou nou koman en Lasanble serye, zwenn ansanm lo en topik ki konfront nou Nasyon.

E nou war nou pe al dan ranpar.

Mon vwar nou pe al koule Mr Speaker.

E i fermal pou mwan koz lo sa size akoz mon konnen poudir dimoun i afekte par sa.

E mon rezwenn mon koleg Onorab William parski i annan bann size ki nou bezwen demann nou lekor ki nou bezwen fer koman en pei e koman en Lasanble kwa ki nou bezwen fer?
An 2017 letan Prezidan Faure i vin devan nou Lasanble avek sa propozisyon pour ki laz pansyon i monte an 2023 e i dir, “5an i ase pou prepar nou pep e lamannman pou vin avan lafen lannen”.

i koz Dimoun lo konsiltasyon.

Ki'n arive depi 2017?

Nou vwar poudir ni Lasanble Nasyonal, ni bann regroupman dimoun aze ouswa bann Linyon Travayer ouswa medya, NGOs personn pa koz lo la nou reste trankil.
Me apre i annan en sanzman Gouvernman, nouvo Ladministrasyon letan i vini an Novanm 2021 i dir ki i pou, i aprouv plan pour ki retirement age i monte sorti 63an pou vin 65 an, an Novanm 2021.

Apre an Oktob 2022 Cabinet i re koz ankor lo la i dir i pou mentenir son pozisyon pou lev laz retret sorti 63an pour vin 65an.

E apre boner an Desanm i vin lamannman dan Lalwa Fon Pansyon.

E VP i mansyonn logmantasyon dan laz sekirite sosyal e apre tar Desanm sa S.I.

i vini, Gouvernman i fer son bout li.


Lezot parti prenon ki zot in fer?

Medya ki zot in fer pou koz avek dimoun?

Nou, nou ti konnen nou lo nou kote lontan poudir sa lontan pe vini.

E alor nou'n fer sa ki nou ti kapab fer Mr Speaker.

E se sa ki toultan nou dan nou Caucus nou diskit lo bann size, ki mannyer nou pou fer Fon Sekirite Sosyal von soutenab?

Parski ozordi letan mon pe koze i annan sa 800milyon ki bann Manm in dir i dan Bidze 2023.
Me ankor dan 4an sa sonm pou mont par 68milyon pou li vin plis ki R1bilyon.

Now, Sesel nou pa ankor dekouver delwil.

Letan nou koz 123 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 lo resours natirel ki bann lezot pei Afriken i annan; dyanman, petrol ki zot kapab vann nou, nou napa.

Nou annan en lalis tax ki nou sitwayen i bezwen peye, 11 diferan kalite tax, depi tax, duty, personal custom, VAT you name it.

income Me i pa ase akoz nou zwe avek en Bidze apepre 10bilyon.
Gouvernman i bezwen pran loan, i bezwen rely lo Grant, i bezwen fer Treasury Bills.

E vwala kot mon astriste avek lapros Lopozisyon.

Zis 2an pase zot ti dan Gouvernman zot dan en pli bon pozisyon pou zot konpran the mechanism of budget ki nou e donn nou en koudmen pou nou konpran ankor pli byen.

Akoz nou nouvo dan Gouvernman, nou ankor pe aprann finding our ways around it.

Be letan zot dir ou kapab mentenir sa sistenm tax.

Si ankor dan 4an i sot R1bilyon, Ki nou fer avek ledikasyon gratwit?
Ki nou fer avek lasante gratwit?

Ki nou fer avek konstriksyon semen?

Anvoy nou bann dimoun ki malad trete aletranze, anvoy nou bann etidyan etidye dan liniversite aletranze ki nou fer avek sa?

I en sel ver delo nou pa kapab met an plis, napa lezot fason pou nou kapab ganny plis ankor.

Alor ki mannyer koman en lasanble nou pa'n kapab reflesir lo ki mannyer nou pou fer sa sistenm sekirite sosyal vin soutenab?

MR SPEAKER 5 minit Onorab.


HON GERVAIS HENRIE Ki mannyer nou pou fer nou popilasyon arete lo drog?

Met zot dan sekter formel ki zot kapab pey tax, redwir nou depandans lo travayer etranze e pli enportan asire ki zenerasyon fitir tou bann Manm ki'n koze zot annan zanfan.

Mwan mon pa kapab aksepte ki si mwan ankor dan 12an mon pou tous sekirite sosyal ki sa zanfan Mont Buxton ki li ozordi i annan 18an e i annan 20an i ler i ariv s alaz li i pa kapab gannyen.
I pou egois lo mon par pou mwan pran pou mwan i ii pa gannyen a lavenir, nou pa kapab fer sa Mr Speaker.

Napa lozik ladan.

Leader Lopozisyon letan i fini mazin parol bann ansyen Prezidan, letan Prezidan Rene ti dir ‘’napa pye larzan deryer State House.

‘’Letan Prezidan Michel ti dir nou, nou bezwen prezerv nou aki.
Letan Prezidan Faure i dir nou ‘’Sesel i pli gran ki nou tou.’’ Alor pou 124 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 E Prezidan letan Ramkalawan i dir nou ‘’Sesel pou tou son zanfan.’’ Non zanfan ozordi me selman zanfan demen.

Alor Sesel nou tou nou dan sa sityasyon ansanm e nou bezwen reflesir ki mannyer nou fer nou sistenm sekirite sosyal ki en aki Nasyonal soutenab.

E se sa ki mon ti ekspekte avek zot fer sir ki tou zanfan Sesel i benefisye ozordi e demen e nou pa kapab egois avek sa.
Akoz si nou pa fer sa Mr Speaker mon ava fini avek sa.

Si nou pa fer sa sel solisyon se fer ogmante tax.

Ozordi nou pe pey personal income tax, ziska 30poursan savedir zenerasyon lavenir pou bezwen pey 40, tax e nou pou 50poursan bezwen koup lo bann servis prodwi e bann lenfrastriktir ki i met a dispozisyon Leta zenerasyon lavenir.

Eski sa Sesel ki nou oule ankor dan 25an?


Si non alors nou les sa desizyon pase e pa koman en Lasanble nou les sa desizyon i pase e apre koman en Lasanble nou reflesir pli tar ankor lo ki mannyer nou pou fer nou sistenm sekirite sosyal ki en aki nasyonal soutenab.

Mersi.

MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mon aprezan donn laparol Leader Lopozisyon pou lo Mosyon.

fer repons lo deba HON SEBASTIEN PILLAY Bon mon oule remersi ou Mr Speaker e mon oule swet bonswar tou Seselwa ki pe ekout nou ozordi swar.
En bonswar spesyal pou tou nou bann pansyoner, bann dimoun ki resevwar sekirite sosyal.

Nou'n debat en size ki konsern zot e byensir mon oule dir bonswar tou nou bann koleg Onorab ki'n partisip dan deba e ki'n fer zot kontribisyon.

Mon'n kontribisyon, apresye mon'n ekout tou kontribisyon e mon annan sa bann parol swivan pou mon dir; tou Mon vreman pa konpran ki mannyer US in perdi eleksyon.

Mon vreman pa konpran ki mannyer US in perdi eleksyon.
Akoz si apre sa ki mon'n ekoute apre midi Mr largiman ki Speaker bann sipoze akoz Gouvernman osi bezwen fer monte laz sekirite sosyal pou sorti 63an pou vin 65an i sa bann largiman ki mon'n tande Mr Speaker.

defann pe Then reelman fransman i annan nou ki bezwen al kot legliz Sainte Therese koman no 125 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 fini apre al war Per Pierre fer en pe egzorsis avek nou!
(laughter) HON SEBASTIEN PILLAY Fer en pe egzorsis avek zot Mr Speaker, akoz i paret mwan Sesel legliz Katolik i annan rezon entrodwir en Komite pou fer egzorsis.

Apre ki nou'n aprann atraver Prezidan li menm dan resaman, lo ki mannyer bann legliz en dimoun ti antre ladan - i enteresan pou tann zot ki mannyer zot fer referans avek bann pwen ki'n ganny mete dan sa deba.

E konsantre lo en pwen kardinal e sa se ki Prezidan Faure ki ti dir sa pou ganny fer.

Be kote ki'n pase kot nou ti koz orevwar Pti Danny?
Zet anba, tick anler?

Mon annan mon la en video kanpanny eleksyon Prezidan Ramkalawan lo mon telefonn.

Dan sa video Prezidan Ramkalawan i atak Prezidan Faure son propozisyon lo sekirite sosyal.

Ok, i fer sa latak, me selman ozordi son bann MNA i a dir nou zot pe kontiny sa ki Pti Danny ti oule fer.

Non, be mon pran largiman ki mwan mon ti tande dan semen.
Mon pran largiman ki ti ganny dir avek tou sa bann vye tonton ek sa pou bann vye tantin ek sa bann dimoun ek sa ban dimoun aze ek tou bann dimoun retrete ek nou bann pansyoner.

Tou sa bann non ki nou'n servi pou dekrir nou bann dimoun.

Konmsi, mon'n tann ozordi en kontradiksyon total.

Onorab Loizeau i dir mon basen in plen, Onorab Henrie i i dir mwan nou pe al dan presipis.

Be si basen i plen fer laz sekirite sosyal vin 60an.

Ou konpran?
Ou konpran?

Konmsi i annan en de koneksyon total dan lafason ki nou'n apros sa deba e ki pou mwan mon demann mon lekor akoz zot i swazir pou koze, si zot ti napa naryen poudir plito zot pa ti'n dir naryen!

(APPLAUSE) HON SEBASTIEN PILLAY Ou ganny ou Mr Speaker en largiman lo Lalwa lo deba Sekirite Sosyal en Onorab ki pe sey rod son glory lepase, in ganny en nouvo aktivite e sa se rapor TRNUC.

Tou le semenn rapor TRNUC pe vini, rapor TRNUC pe vini.

Ou konpran?
Ou konpran?

Mwan Mr Speaker mon pa bezwen wellness mwan mon konnen kot mon stand mwan.

Ok?

(APPLAUSE) 126 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 HON SEBASTIEN PILLAY Mon pa'n vin fer alegasyon, mon pa'n vin fer alegasyon lo okenn endividi mwan.

ou ganny ou en Onorab ki fer alegasyon lo en endividi akoz i dan US ozordi e i dir sa dimoun i ganny R80mil.

Pansyon sa dimoun i 75poursan lapey Speaker, akoz parey zot in eksplike in fer 3 manda.
Be Onorab Loze in koz lo la li pansyon politisyen.

Zot ki pa'n oule adrese.

Annou met kart lo latab si zot oule met kart lo latab.

Mon deba ozordi ti santre otour en pwen senp.

Mon ti ava - Mr Speaker mon ti'n pare pou aksepte si zot ti'n kapab vin ek lezot propozisyon.

I annan dimoun kot nou i dir nou i dir pa fer li la, pran en pe letan avan nou refer li.

Be nou ti'n kapab koze.

Sa ki mwan mon annan en problenm avek, se ki apre zot koz lo tou, zot melanz tou keksoz.
En dimoun ki'n ariv 62an ozordi, ki'n ariv 63an ki'n aret travay ki pe ganny zis en bout son pansyon, zot in dir ek li al kot Servis Sosyal, al kot ASP.

Apre ou konnen ki pou arive serten MNA ki zot, zot kapab konn ASP pou call, ou konnen ki dimoun i fer ek sa bann call prezan Mr Speaker konmela, zot rikord zot anvoy pou lezot dimoun.

Nou konnen sa.

Koumsa pe arive.

Ou konnen akoz i pe arive Mr Speaker akoz dimoun i fed up avek ganny bat latet depi 2020.
(APPLAUSE) zot anvi HON SEBASTIEN PILLAY Si annan ti konsiltasyon lo sa S.I.

ti senp Mr Speaker, Minister Finans avan i ekrir sa S.I.

an Desanm ti ava demann en konsiltasyon piblik oubyen ti ava vin devan ti ava fer press conference ti ava fer bann aktivite ti ava eksplik dimoun.

naryen pa'n ganny fer!

Ou konnen ki'n arive Mr Speaker?

Akoz kot ASP ozordi i annan dimoun ki fer gro lebra e sa dimoun pa US li, e zot tou zot konnen lekel sa dimoun.

Ok?
Ok?

So arete dir US pe trenn lipye oubyen pou threaten okenn US ki dan Gouvernman.

Tous en US ki dan Gouvernman e nou tou ou pou desann!

(APPLAUSE) HON SEBASTIEN PILLAY Fodre arete senm sa bann lafreyer ki zot pe senmen, akoz zot nepli annan kredibilite.

Ou pa kapab servi largiman ki si Prezidan Faure ti oule fer en keksoz an 2017, alors zot in bezwen fer.

E sa pou mwan i en 127 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 keksoz drol.

Ou pou pran mezir pli unpopular.


i si lopinyon, Mezir ki mwan mon dan ti'n mon anmennen mon ti pou mon dir li pa bon ki li i ti oule fer dan sa letan 2017.

Ekoute dan sa letan 2017 ki ti diferan kot pei ti pe fer rikord, ou vin met li ozordi kot lekonomi swadizan dapre serten zot i dan problenm, me dapre Prezidan nou pe fer ekstrememan byen, nou'n fer ekstrememan progre.
Kestyon ki pa'n ganny reponn e zot in annan letan pou zot konsidere e i kler poudir zot pa'n menm fer en resers, pou regard Bidze ki zot in vote zot menm.

Akoz mwan mon regarde, mwan mon'n fer sir mon'n gete konbyen larzan nou pe mete lo retirement benefis e mon vwar poudir nou'n met 840milyon- 840,327milyon.

840milyon 327mil ki sa i vedir?


Nou'n met 20milyon an plis sa lannen ki lannen pase, ki sa 20milyon i sipoze cater akoz pa tou dimoun ki ganny R500, pa tou dimoun ki ganny sa larzan ki nou'n donnen an plis.

E deplis prezan mon retourn dan sa video ki Prezidan Ramkalawan ti fer, i ti promet Seselwa ki sekirite sosyal pou monte an menm tan i saler i monte.

Savedir reelman si LDS ti pe onor son parol e sa video nou tou nou kapab, mon kapab fer zot tou gannyen.
Si i ti'n onor son parol sa ki i ti devret pe fer Gouvernman LDS sete pe fer monte sekirite sosyal par 10poursan parey travayer pe gannyen.

Sete sa ki i devret pe fer.

Mon'n asize bomaten e mon'n vwar tou sa bann kalite trikmardaz ki'n sey ganny fer, e mwan mon ti konvenki poudir ozordi si nou, nou pa pran en lapros zot ti pou rod tou fason pou anpes nou anmenn en vot lo sa Mosyon.

Tou fason pou anpes nou anmenn en vot lo sa Mosyon.
E rezon pou sa akoz, pou nou al fer ankor konsiltasyon lo E Lalwa Fon Pansyon.

loportinite ti la avek zot.

E sa ki mwan mon pa kapab konpran in sit mon ler en Onorab proverbs dan Labib.

i annan en lot proverb dan labib ou konnen ki in dir ou, ou?

Enn bann seven deadly sin, enn bann pese mortel se en lying tongue - en dimoun ki koz lalang.

Akoz en dimoun ki koz lalang zis akoz i annan laenn lo son prosen.

Annou aret sit Labib kan nou pe koz lalang oubyen nou pe koz laenn pou nou prosen.

Annou arete.
Annou arete.

Akoz annan lakoler annan lakoler kont mwan pou en 128 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Mosyon ki mon'n anmennen pa pou sanz lefe ki mon’n bezwen anmenn sa Mosyon akoz mwan mon pa krwar, ki dan letap ekonomik ki nou ladan, dan letap ki nou pe pas ladan i fer sans pou fer en dimoun ki'n ariv lo retirement age, ki ariv 63an pou dir ek li ou pa pe gannyen, al kot ASP ou ava ganny led sosyal.
E mon bezwen fer konpran serten Onorab, napa sekirite sosyal ki dimoun i gannyen koman led.

Dimoun i ganny sipor welfare, e anba la i ana plizyer benefis.

Napa Lalwa Sekirite Sosyal ki fer plan pou donn sekirite sosyal dimoun.

E menm Mr Speaker menm sa dimoun ki ti swadizan koriz mwan - menm sa dimoun ki'n swadizan koriz mwan lo Lalwa gran koneser dan Lasanble lo Lalwa, ki'n dir mwan poudir mon ti devret regarde, li menm li i pa konnen ki sa, sa en benefis avek sekirite sosyal.
swadizan sa Silvouple, mon bezwen dir.

E ki pwen ou pou rode ek mwan?

Pwen ki ou pou rode ek mwan se ki mon'n mal ekrir mon Mosyon.

Be mon Mosyon i kler pou ou konpran.

Sa ki mon pe demann ek ou se ki pa fer monte laz sekirite sosyal kit li parey i ete.

Ou ti kapab vin diferan largiman, nou a kit li parey i ete pou 2an, nou a kit li parey i ete pou 3an.
Me selman nou pa ti a fer li la kan nou, nou pe dir, kan nou, nou pe dir lapovrete in ogmante, (nou menm ki'n dir Manm dan Lasanble) selman nou tir larzan dan pos dimoun.

E en keksoz ki enteresan Mr Speaker pou mwan ilistre sa pwen ki al lo merit Mosyon.

Par kont nou ti vot nou lo en mezir tax pou met 2poursan lo bann etablisman ki fer 25bilyon dan lotelri.

En group i al war dimoun Prezidan, landmen Gouvernman i sanz sa mezir lo pou 100milyon.
vin 2poursan i monte li Ki mannyer ou'n kapab sanz sa bann mezir pou sa bann dimoun, me selman pou nou bann dimoun ki pe ganny sekirite sosyal nou pa kapab fer en keksoz?

E pourtan nou'n fini bidzete.

Nou annan en Bidze ki nou'n met la ki nou kapab cope avek pou fer sa.

Me nou pa pe war litilite pou fer li.


So Mr Speaker en lot pwen ankor ki enportan LDS dan Sizyenm Lasanble ti amenn en Mosyon pou ki fer ki bann dimoun ki aletranze ki'n ganny 63an ozordi ki'n travay, i devret kapab kalifye pou sekirite sosyal.

129 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 Be akoz zot in vir zot ledo lo sa bann dimoun?

Menm bann dimoun ki aletranze ki'n vot pou zot, zot in vir ledo lo la.
Ou konnen zot in tro anvi vin fer politik bonmarse pou atak tou sa ki nou'n dir, e nou'n trenn zot ekspre pou get si zot menm zot, zot pa war ki fose zot pe antre ladan.

E ler mon tann en koleg ki mon annan gran respe pou li i dir mwan poudir Konstitisyon pa prevwar pou en Drwa pou the disabled and right for the aged, Konstitisyon pa prevwar ki sekirite sosyal dan son konsep, dan son lespri se en sipor en dimoun ki'n ariv en serten laz Mr Speaker nou dan problenm, nou dan problenm dan sa pei.
Pandan 2 semenn Mr Speaker mon pe batay lo bann size ki konsern Seselwa.

Mon anmenn en lager lo Minister Lasante nou'n ganny dir ki kondisyon Minister Lasante pe improve apre ki nou'n war lo Dyalog An Direk dimoun pe konplent.

Mon'n koz lo sor bann travayer ANB kot zot ti krwar poudir mon pa'n ganny mon sif byen, nou'n ganny dir poudir over 80 of them, 80 Seselwa.

Si ou times (x) sa by 3 sak dimoun i annan en zanfan - 80 fwa 3 Mr Speaker i vedir 240dimoun.
par Mon kredibilite in ganny atake en Komisyon Eleksyon ki pou mwan i bias.

It doesn’t stand anymore, akoz zot in al devan medya pou atak mwan.

Pou sey detri mon kredibilite, lo lefe ki zot pa'n kapab donn nou parti en larepons.

Pou mwan Mr Speaker en kantite keksoz in arive ek mwan pandan sa 2 semenn.

Be mon'n reste rezolout lo en keksoz as soon ki mon ti war sa aparet lo Order Paper, mon ti table en Mosyon.

Akoz mwan personnelman, mwan personnelman mon krwar dan sa prensip ki mon parti in enshrine.
Mon krwar ladan.

E mon pou termin avek sa Mr Speaker, Mon'n ganny reminded pou ekout sa ki Mr Rene in dir.

Ou pa kapab koz Mr Rene ler ou'n fer tou pou detrir Mr Rene.

Ou pa kapab koz Mr Rene ler ou'n fer tou pou detrir Mr Rene.

(APPLAUSE) HON SEBASTIEN PILLAY Ler ou vin nonm mwan lipokrizi lo Prezidan Michel, pa rod mon lipokrizi Prezidan Michel ozordi al anler State House demann ipokrizi laba anler.
(APPLAUSE) 130 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 HON SEBASTIEN PILLAY Ler ou vin koz mwan Prezidan Faure pa vin koz mwan Prezidan Faure kan ou ti dir li i bye, bye Pti Danny.

Mr Speaker pou mon parti mon pou pran tou sa ki mal ki nou'n fer si nou'n fer nou pou bezwen aksepte akoz i nou listwar.

Be sa kantite ki nou'n fer ki byen dan sa pei i bokou.

E nou zanmen, zanmen koman US nou ti pou vini avek sa Lalwa pou sanze.
ti Prezidan Faure a konsidere, me i pa ti pou pase dan sa Lasanble!

E mwan mon dir ek Lepep Seselwa – mon dir ek Lepep Seselwa Mr Speaker, mon dir ek zot koumsa ozordi nou dan en minorite, me nou pe fer en travay en mazorite.

Mazinen, mazinen Mr Speaker, mazinen, mazinen si nou ti annan en mazorite ki nou ti pou fer!

Mersi Mr Speaker.

(APPLAUSE) MR SPEAKER Mersi Onorab.

Mon ava apel bann Manm pou vot lo Mosyon.

Manm ki an faver lev lanmen silvouple?

Mersi.

Manm ki kont?


Bon vot lo Mosyon ki annakor avek seksyon 64(2) and General Interpretation Provisions Act sa Lasanble in rezourd ki S.I.

137 of 2022 i ganny repealed, 9 Manm in vot pour, 23 kont, 0 in abstain.

Donk sa Mosyon in ganny rezete par Lasanble.

pou Bon nou'n ariv a lafen nou travay ozordi.

Mon remersye bann Manm pou zot partisipasyon e mon pe swet zot bonn lasemenn e bon kouraz dan zot travay.

Lasanble i adjourn ziska Mardi prosen.

Adjourn.


fen (ADJOURNMENT) 131 Verbatim Report NAS Sitting Wednesday 29th March 2023 132